¶ TitulusOctauus
Poſt ſigiſbertū proſecutus eſt hiſtoriam vſqꝫ acannū dn̄i milleſimū. ccxlij. Preterita tn̄ geſta plenius referēs Uincē. beluacenſis ordinis p̄dicatorū in ſpecu. hiſto. Et poſt eū iacobꝰ de columnaeiuſdē ordinis vſqꝫ ad annū dn̄i milleſimū. cccxlClaruit tꝑe cōſtantini euſebius ceſaree paleſtineep̄s. qͥ vt ait hiero. li. de virꝭ illu. in ſcripturis diuinis ſtudioſiſſimus et bibliothece diuine cū pamphilo martyre diligentiſſimꝰ ꝑueſtigator: ediditinfinita volumina. Ex qͥbus ſunt in eſaia. x. ꝯtraporphyriū qui eodē tꝑe ſcribebat ī ſicilia vt qͥdāputāt ſcripſit libros. xxv. ꝓ origen̄. vj. cōmentarios eruditiſſimos in. cl. psͣ. de vita pamphili li.tres. Eccieſiaſti. hiſtorie. libros cronicoꝝ canonūomnimodā hiſtoriā. Et addit Uincē. ſpec̄. hiſt.li. xiiij. c. xc. Scripſit em̄ euſebiꝰ p̄fatus cronicoꝝhiſtoriā a primo anno abrae vſqꝫ ad annum dn̄iccc. Quē hiero. ex greco in latinū tranſferēs: vlterius ꝓſecutus eſt eā vſqꝫ ad annū dn̄i.ccclxxx.Et ſigiſbertus gemblacēſis poſtea vſqꝫ ad annūdn̄i milleſimū. cxiij. Hiſtoriā autē eccleſiaſticā texuit euſebiꝰ ip̄e in lib. x. ab aſcenſione .ſ. dn̄i vſqꝫad victoriā cōſtantini cōtra maxentiū. qͦs libroshiſtorie eccle. Rufinus p̄ſbyter aquilee tranſtulitde greco in latinū. quoꝝ decimꝰ qꝛ ꝑ parū habebat in rebus geſtis omiſſis q̄ ſuꝑflua viderent̉. ſiqͥd habuit hiſtorie nono libro cōiunxit: et ip̄e duos libros ſequētes ſcꝫ. x. et. xj. ſcripſit. et addiditꝓſequēs hiſtoriā a tꝑibus cōſtantini poſt ꝑſecutionem vſqꝫ ad tꝑa theodoſij auguſti. Pretereaidē euſebius vt legit̉ pene oīm ꝓuinciarū paſſiones martirū et ep̄oꝝ et cōfeſſorū et ſacrarū virginum in. xx: libris ꝯprehēdit. ex quorū pontificūnumero vnus fuit ſanctꝰ ſilueſter romane vrbisep̄s. cuius vita a qͦ neſcio ex greco trāſlata eſt inlatinū. hec vincen. ¶ Refert aūt hiero. ad chromatiū et heliodorū ſcribēs. ꝙ cōſtantinus auguſtus cū ceſareā fuiſſet ingreſſus et diceret̉ eiuſdeꝫvrbis antiſtiti vt peteret aliqͣ bn̄ficia ceſarienſi eccleſie ꝓfutura legitur reſpondiſſe euſebium ep̄mopibꝰ ſuis ditatā eccleſiā nulla petēdi bn̄ficia ceſarienſi eccleſie neceſſitate cōpelli ſibi tm̄ deſideriū immobile extitiſſe: vt quicqͥd vbiqꝫ in republica humanū geſtū eſt: erga ſanctos dei iudices iudicibꝰ ſuccedētes vniuerſo orbe romano ſollicitaꝑſcrutatōe monumēta publica diſcutiendo ꝑqurerēt. Et qͥs martir a qͦ iudice in qͣ ꝓuincia vel ciuitate qͣ die quave paſſione ꝑſeuerātie ſue obtinuerit palmā: de ip̄is archiuis ſublataꝫ: ip̄i euſebio regio iuſſu dirigerēt. vn̄ factū eſt vt idoneusrelator exiſtēs eccleſiaſticā hiſtoriā pene omniūmartirū texeret. ¶ De hoc euſebio ſic dicit̉ di. xxSancta romana. Cronica euſebij ceſarien̄. atqꝫeiuſdē eccleſiaſtice hiſt. libros qͣꝫuis ī primo narratiouis li. tepuerit: et poſtea in laudibꝰ et excuſatōe origen̄. ſciſmatici vnū ꝯpoſuit librū: ꝓpterrerū tn̄ ſingularē noticiā q̄ ad inſtructionē pertinent vſqꝫ quaqꝫ nō dicimꝰ renuendos. ¶ Itē ibidem dicit̉. venerabilis viri ſedulij paſcale opusqd̓ heroicis deſcripſit verſibꝰ euangeliū. inſignilaude ꝓferimus. Item iuuenchi laborioſum op
nō ſpernamus ſed miramur.Circa illa tem§. X.pora refulſit lactantiꝰ de qͦ ſcribit Hiero. li. de viris illu. Firmianus qͥ ⁊ lactantiꝰ arnobij diſcipulus cn flauio grāmatico. cuius de medicina librūverſus cōpoſiti extant. nichomedie rethoricā docuit. ac penuria diſcipuloꝝ ob grecā vicꝫ ciuitatēad ſcribendū ſe cōtulit. Habemꝰ eius ſimphoſiūqd̓ adoleſcentulꝰ ſcripſit affrice. ⁊ adeoporicū deaffrica vſqꝫ nichomediā exametris ſcriptū verſibus. et aliū librū qͥ grāmaticꝰ inſcribit̉. et pulcerrimū de ira dei. Et ad demetriū auditorē ſuū lide opificio dei ſeu formatiōe hoīs. Et ad eundeꝫlibros duos epl̓aꝝ. Ad probū epl̓aꝝ li. iij. Ad ſeuerū epl̓aꝝ li. ij. De ꝑſecutōe li. j. Item inſtitutionū diuinarū. aduerſus gētes li. vij. hec hiero. Etin p̄fato li. inſtitutionū pulcerrime cōfutat errores gentiliū de pluralitate deoꝝ. Immortalitatēaīe ⁊ dei ꝓuidentiā ꝯtra epicuros luculentiſſimeꝓbat. De patre et filio eius incarnato diffuſe ꝓſequit̉. de ſpirituſancto nihil dicit: vn̄ videt̉ ſe neſciſſe ſpiritūſanctū eſſe. In vltimo li. inſtitutioniip̄arum oſtēdit ſe eſſe de numero eoꝝ qͥ dixeruntxp̄m cū ſanctis ſuis poſt reſurrectionē mille annis gaudere in delitijs corꝑis. qd̓ ꝓ hereſi determinat̉. xxiiij. q. iij. c. penl̓. Sꝫ qꝛ tꝑe illo nondū hͦerat determinatū ab eccīa: forte ī hoc ip̄e cū alijsqui hoc opinati ſunt ex auctoritate Ioh̓. apocal̓.hoc elicientes: ſed nō recte intelligētes. ꝓ tūc abhereſi excuſati fuere. Hic lactantiꝰ ait hiero. ī extrema ſenectute magiſter ceſaris cripſi filij ꝯſtantini in gallia fuit. Qui poſtea a patre interfectuseſt. ¶ In illo qͦꝫ tempore vt teſtat̉ Uincē. ſpec̄hiſto. in fine. xiiij. libri. fuit porphiriꝰ ph̓s. primogentilis: poſtea xp̄ianus effectus apoſtatauit a fide. Nā in ceſarea paleſtine a quibuſdaꝫ xp̄ianisceſus. iniuriā nō ferens xp̄ianitatē deſeruit. Siceum euſebiꝰ redarguit cū eius verba deſtruxit.Hic em̄ porphirius cōtra nos ſcripſit. cui reſponderūt euſebius et appolinaris cōfutantes erroreseius. Hiſſo aūt ad cōſtantinū inſigni volumineab exilio reuocatus eſt. Augꝰ. vero in li. de ciui.dei. fortius ceteris falſitates doctrine eius eliditquē etiā dicit doctiſſimū ph̓oꝝ: ſed xp̄ianoꝝ acerrimū inimicū. ¶ Irradiauit quoqꝫ eccleſiā lumine ſanctitatis et doctrine. Iacobꝰ cognomēto ſapiens niſibene ciuitatis ep̄s in perſia. Quē ſic cōmendat Hiero. li. de virꝭ illuſtri. Iacobus niſibenus agnoſcit̉: ad cuius p̄ces ſepe vrbs a diſcrimine liberata eſt. Qui multa ſcripſit de fide contraoēs hereſes. De charitate. de orōne. de dilectōneerga ꝓximū. de reſurrectōne. de vita poſt mortē.de humilitate. de penitētia. de xp̄o ꝙ ſit filiꝰ deiet cōſubſtantialis patri. de caſtitate. de regno ꝑſarum et alia. qui ſub maximiano martyrio coronatus eſt.Prima pars hiſtorialis dn̄i Antonini archiepiſcopi florentini ordinis predicatorum finit feliciter. Laus deo.