¶ TitullōQuintus

nature nobiſcum: ſed verbum diuinū eſt eiuſdēnature cum deo: et ẜm aliquid ſubſiſtens in natura diuina. Nam ratio intellecta de aliqua re quaintellectus noſter format habet eſſe in anima noſtra intelligibile tm̄. Intelligere aūt anime nō eſtidem quod eſſe naturale aīe: qꝛ anima nō eſt ip̄aſua operatio. et ideo verbū qd̓ intellectus noſterformat nō eſt de eſſentia: ſed eſt accidens ei. Indeo aūt eſt idem intelligere et eſſe. et ideo verbūintellectus diuini nō eſt aliquid accidēs. ſed ꝑtinens ad naturā eius. Unde oportet ꝙ ſit ſubſiſtens. quia omne quod eſt in natura dei eſt deusEx p̄miſſis ergo tenendū eſt. ꝙ ꝓprie loquendoverbū ſemper accipit̉ ꝑſonaliter in diuinis. cumnō importet niſi quid expreſſum ab intelligente.Item cum verbū in diuinis ſit ſimilitudo eius aquo ꝓcedit: oportet ꝙ ſit coeternū ei a quo ꝓcedit. cum nō prius fuerit formabile qͣꝫ formatumſed ſemꝑ in actu. Et ꝙ ſit coequale patri. cum ſitꝑfectū et totius eſſe patris expreſſiuū. et ꝙ ſit coeſſentiale et cōſubſtantiale cū ſit ſubſiſtens in natura eius. Patet etiā ꝙ cum in naturalibꝰ id qtprocedit̉ habēs naturā ⁊ ſimilitudinē eius a quoꝓcedit vocetur filius. et hoc verbū ꝓcedit in ſimilitudinē nature eius a quo ꝓcedit: dicit̉ filiushoc verbū. et ꝓductio eius dicit̉ generatio. ⁊ ſicpatet primū ſcꝫ quid ſit hoc quod dicit̉ verbū: ⁊quia ſpirituale quid eſt. ¶ Et hec rō ẜm Criſo.quare iohannes loquēs de filio dei nō dixit. Inprincipio erat filius. ne ſcꝫ audiēdo generationēſub noīe filij in diuinis: putaremꝰ illā qualis eſtin humanis talē eſſe .ſ. materialē et paſſibilē. Etideo nō dixit filius ſed verbū: quod importat intelligibilē ꝓceſſum. vt nō intelligas materialē etpaſſibilē illaꝫ generationē ſed ſpiritualē. Io. iiij.Spiritus eſt deus. et eiuſdē. iij. Quod natū eſtex ſpiritu ſpiritꝰ eſt. Uel ideo dicit iohānes verbum et nō filius. quia filius dicit ſolū reſpectumad patrē. ſed verbū dicit cōparationē ad dicentēet ad id qd̓ per verbuꝫ dicitur: et ad vocē quaminduit: et ad doctrinā quā per verbum influit. etideo nullū nomē ita ꝓprie decuit poni qͣꝫ verbū.Et quia importat cōparationē ad patrem a quoprocedit ſicut et nomen patris. et ad creaturaꝫquas verbū fecit. et ad carnē quam induit. et addoctrinā quam p̄buit: dicturus enim erat de eoinquantū venerat ad manifeſtandū patrē. q̄ manifeſtatio fit potiſſime per verbū: et ideo aptiſſime ſub noīe verbi deſcribit. ¶ Mouet Criſo. etaliam queſtionē quare ſcꝫ iohannes patrē dimittens ſtatim cepit a filio dicēs. In principio eraverbum. Ad quod ipſe reſpondet. ꝙ pater eratinnotuerat omnibꝰ in veteri teſtamēto. nō tamēin rōne patris: ſed vt deus. dei filius aūt ignorbatur: et ideo in nouo teſtamento in quo agit̉ decognitione verbi incepit a filio. Tum etiaꝫ quiaper filiū inducunt̉ hoīes in noticiā patris ẜm illud Ioh̓. xvij. Pater manifeſtaui nomen tuumhominibus. et ideo cōgruenter euangeliū inchoquit a filio dicēs. In principio ⁊cͣ. Tercia q̄ſtioeſt Auguſtini querētis. Quare cum in greco ha

beatur logos vbi nos dicimꝰ verbū. et logos latine ſignificat rationē et verbū: quare potius dictum eſt verbū qͣꝫ ratio. Reſpōdet ꝙ ratio ꝓpuimportat cōceptum mentis ẜm qd̓ eſt in ip̄a mente et ſi quid per illā exterius fiat: ſed verbū aad exteriora cōparatū. Et ideo quia euangeliſeꝑ hoc qd̓ dixit logos nō ſolū intendebat ſignoreſpectū et exiſtentiā filij in patre. ſed etiā operatiuam potentiā filij in patre. quia oīa per ip̄m facta ſunt. Ideo antiqui noſtri magiſ tranſtulemlogos in verbū qͣꝫ in rationē. quia verbū impotat reſpectū ad exteriora aūt tm̄ cōceptuꝫ deciat. ¶ Quartā queſtionē mouet Qigen̄ .ſ. ciin multis locis ſcripture vbi fit mentio de verboaddatur dei .i. verbū dei. vt apoc̄. xix. Nomē.verbum dei. et eſaias. Uerbū dn̄i manet inetnum. Quare iohannes hic abſolute ponit verbum ſine additione aliqua. Reſpondet idē. ꝙcet ſint multe veritates ꝑticipatiue. tn̄ vna eſtyritas abſoluta que ꝑ eſſentiā ſuā eſt ſapientiaſoluta ſupra oēs eleuata. ſcꝫ ſapiētia diuina ꝑcuiꝰ participationē oīa ſapiētia ſunt. Ita eſt etivnum verbū abſolutū per cuius ꝑticipationeoēs habentes verbū dicuntur eſſe: dicētes ꝙ eſtverbū diuinum qd̓ ꝑ ſeip̄m eſt verbum ſuper oīaeleuatū verba. Ut ergo euangeliſta hanc ſuiminentiā verbi inſinuaret. ip̄m verbum abſqꝫ aliqua additōe nobis abſolutē ꝓponit.Super illo verbo. §.Erat. Cum preteritū imperfectū repugnet eternitati in qua nulla eſt p̄teritio: videtur ꝙ nō congrue deſcribatur verbū dei per erat. Sed reſpōdetur ꝙ cum eſſe verbi hic notet̉ vt permaneret immutabile ⁊ omnia antecedēs. et hec tria importat hoc verbum erat. ideo cōgrue dixit eratCum enī ſit mediū inter preſens et preterituꝫ.mediū ſapiat naturam extremoꝝ. a p̄ſenti enīhabet permanentiā. a p̄terito immutabilitatē. eta ſeip̄o anteceſſionē et ordinē .ſ. eternitatis adpus. ideo cōuenientiſſime dixit erat. Unde diciTho. in poſtilla ſua ꝙ verbū tꝑis p̄teriti impefecti maxime videtur cōpetere ad ſignificandeterna. ſi attendamus ad modum eoꝝ que teporaliter ſunt. Nam futurum nō ponitur eſſeiactu preſens autem ponitur eſſe in actu ſed n̄deſignatur fuiſſe. Preteritum autem perfecūdeſignat aliquid extitiſſe ſed iā terminatū et deſijſſe. ſed preteritū imperfectū deſignat aliqͥd ētitiſſe: ſed nondum terminatū eſſe nec deſijſſe ſoadhuc remanere. et ideo ſignāter Iohānes vcunqꝫ aliqͥd eternū ponit: dicit erat. vbi alitꝑale: dicit fuit. Sed qͣꝫtum ad rationē preſentmaxime cōuenit ad deſignandū eternitate p̄iquia ſignat aliquid eſſe in actu qd̓ ſemꝑ coueeternis. Unde Exo. iij. dicit̉. Ego ſum qui ſuEt Augꝰ. dicit ꝙ ille ſolus vere eſt: cuius eſſennouit preteritū nec futurū. ¶ Eſt etiā cōſideſalidum ẜm glo. ꝙ hoc verbū erat. nō ſumit̉ hic ẜmꝙ ſignificat tꝑales motus more alioꝝ verborū:ſed ẜm ꝙ ſignificat rei exiſtentiā vnde et verbū