Liber

¶ Breue eſt ⁊ nō ſummatur.Ileſerit quiſpiā agꝝ vel vineam ⁊ dimiſerit iumentū ſuū vtd̓ paſcat aliena pro dāno eſtimationemᵉ reſtituet.¶ Idem.¶ Breue eſt ⁊ non ſummatur.Iegreſſus ignis ꝯp̄henderiaceruos frugū ſiue ſtantes ſegetes ī agris reddet dānū qͥ ignemſuccēcederit. ¶ Ex peniten̄. romano¶ Breue eſt ⁊ quaſi idem cum p̄cedenti.I quis domū vel areaꝫ cuiuſꝙ incēderit volūtarieᵍ ſublata⁊ incēſa oīa reſtituatʰ: ⁊ tres annospeniteat. ¶ Hono iij. ep̄o bonon̄.¶ Secularis poteſtas qͥ clericū bāniuit ꝯdēnari dꝫ ꝑ iudicē eccleſiaſticū ẜm eſtimationem inurie in expēſis ⁊ dānis.xoLim ſcribētibꝰ nobis ep̄o mutinen̄ vt ptātem cōſiliarios etppl̓m ciuitatis florentiū. ad ſatiſfaciendū de dānis ⁊ iniurijs irrogatisep̄o eccleſijs feſulan̄. cen. ec. coartaret idē teſtes lite non cōteſtata recepit. ¶ Quare nos eiꝰ ꝓceſſu penitꝰ reuocatoˡ cōe florentin (qꝛ bāniueratᵖep̄m feſulanuꝫ: cōtra deū ⁊ eccleſiaſticā libertatē ꝓpter iniuriā bāni expēſas ⁊ dāna tali occaſiōe ſecuta taxatōeˡ iuramēto p̄miſſa ī mille librisvſualisᵐ monete p̄dicto ep̄o ſententialit̓ duximꝰ ꝯdēnādū. ¶Greg. j¶ Statutū ſuꝑ dānis nō repetēdis ſad expēſasnon extenditur.¶ N noſtra k fratrū nr̄oꝝ pn̄tia¶ ꝓpoſuiſtis ꝙ olim ciues brixien̄. ꝓ reſtauratōibꝰ dānoꝝⁿ illatoruꝫadinuicē q̄ ꝓpter multas ciuiles di-

ſcordias īcurrerāt plurimū aggrauatiſtatutū editū de nō petēdo vel recipiēdo inpoſteꝝ reſtauratiōes huiuſmodi a cōi generaliter approbarunt ⁊ firmarūt etiaꝫ iuramēto: ⁊ infra Cum igitur aliud ſit dānoruꝫ reſtauratio ꝙ ſatiſfactio expēſaruꝫ: ⁊ideo in iuramēto exhibito ſuꝑ damnoͣꝝ articulo intelligi non debeatꝭ ꝙfactū expēſaꝝ fuerit cōprehēſuꝫ mādamus quatenus iuramēto nō obſtāte p̄dicto auctoritate noſtra ꝓuideas ꝙ dictuꝫ cōmune. ꝓ bono cōcordie ad expēſaꝝ ſatiſfactionē contribuatᵇ iuxta tue diſcretionis arbitrium a teſſicut expedierit moderandum.¶ Idem.¶ Habet plura dicta kſe ſummat.I culpa tuaᵖ̓ datum eſt dānūvel iniuria irrogata ſeu alijs inrogātibus opē forte tuliſtiq aut hecīperitiaʳ tua ſiue negligētia euener̄tiure ſuper his ſatiſfacere te oportetnec ignorantiaª te excuſatꝭ ſi ſcire debuiſti ex facto tuo iniuriam veriſimiliter poſſe cōtingere vel iacturaꝫ ꝙſi aīalia tua nocuiſſe ꝓponas nihilominus ad ſatiſfactione teneris niſiea dando paſſis damnum velis liberare te ipſum quod tamē ad liberationem nō proficit ſi fera animaliaᵇvel q̄ conſueuerint nocere fuiſſent:⁊ quādebueras non curaſtiᶜ diligentiam adhibere Sane licet qui occaſionemᵈ damni dat dānuꝫ videatur.dediſſe ſecus eſt tamē in illodicēduꝫqui vt non accideret de contingen-

cidit ſſed ecōuerſo n̄ tenet̉. ff. ſi qua. pau. fe. di. l. i. §. cū arietes. ff. ad le aqͥl.itaqꝫ ſeu cum dubiū eſt qͥs bos primo aggreſſꝰ eſt. ff. ad leg. aqͥl. ſciētiā. §.cū ſtramēta ⁊ ſi al̓s animal tuū mihidānuꝫ d̓dit: tu tenerꝭ. jͣ. e. c. vl. ꝟͣſi. ꝙI leſetit. eſtimationeꝫ reſtituet niſi dādo animal velis (ſi. ⁊. jͣ. c. ꝓx.liberare te ipſuꝫ. jͣ. e. c. vl ꝟitra em̄ eſtimationē nō tenet̉ cōuentꝰ de paſtu pecoris ⁊ actione inFactū cōuenit̉. ff. d̓ p̨̄ſcri.ꝟ. qui ẜuādaꝝ. §. ſi glāsCTerpellere debꝫ animalqd̓ dānū dedit ⁊⁊ tāꝙͣ ſuuꝫ nō includere illud cīdn̄s illiꝰ teneat̉ ad dānūff. ad le. aqͥl. quītꝰ mutiꝰ.pomponiꝰ. Ber.Iegreſſus reddꝫ dānuꝫ. ſi fuerit in culpaduꝫ appoſuit ignem necadhibuit diligētiā quaꝫd̓buit. ff. ad leg. aqͥli. quidit. §. in hac. ⁊. jͣ. e. c.vl al̓s ſi nihil de ꝯtitibus omiſiſſꝫ nō tenet̉jͣ. e. c. vl.Iquis donu: ſpolū.tarie ſecus ſi contravolūtatē duꝫ tn̄ nihil decōtīgētibꝰ omiſerit. jͣ. e. c.vlti. in fi.b ¶ Reſtituat ī quadrupiuꝫ infra annū poſt annuꝫ in ſimplum. ff. de incen. rui. nau. l. i. ſed ſi negligētia in ſimplū ſed ſidolo fecerit ẜm leges cōcremabitur. ff. e. qͥ edes.¶ nō cōteſtata nō valLiꝫ. reuocatollite ꝟoꝓceſſus vt hic ptꝫ. ⁊ sͣ.vt li. nō conteſt. accedēs⁊ sͣ. de ele. dudū. ij. ⁊ sͣ. d̓pur. ca. cū dilectus.k ¶ Banniuerat tale bānuꝫ nulluꝫ fuit qꝛ nullaꝫhabꝫ iuriſditionē in ip̄ꝫlaico em̄ nō licet de clerico legeꝫ dare. xcvi. di. bn̄quidē. xvi. q. vij. non placuit īmo tā ꝙͣ ſacrilegusfuerat puniēdus. e. ca. ⁊qͥ ē ſi qͥs principū (⁊ qꝛ in eo offendit eccleſiaſticā libertatē ⁊ ꝓpter hanciniuriā punit̉ ad expēſas qͣs ꝓpt̓ hoc fecitꝭ ⁊ dāna que ꝑtulit tali occaſione. vt patet. l ¶ Taxatione. dēt iudex pͥmo taxare de expēſig ⁊ dānisin iudicio petitis. iij. q. iij. offeratur. ꝟ. ꝙ fieri (e poſtea dꝫ iurareꝝ tali iuramento ſtabitur tāꝙͣgitīe ꝓbationi. C. vn̄ vi. ſi quādo. ⁊. ij. q. i. in pͥmissͣ. de his que vi metuſue ca. fi. c. vlti. vbi de hoc. Ber.m ¶ Uſualis monete ſ⁊ ſi de hac nō fuiſſet dictuꝫ de illa tamen intelligeretur. ff. de lega .i. ſi ſeruus pluriū. §. vl. R. ff. de ꝯͣhē. emp. imꝑatores. ⁊ ſi plures eſſent vſuales monete videtur de minori intelligēduꝫ. ff. de leg. iij. nū¶ N noſtra. dānoꝝ. Nd ergo ꝙ differētia mis. ⁊ sͣ. d̓ cen. ex ꝑte.eſt inter dānuꝫ ⁊ expēſas vt hic patet. ⁊ sͣ. c. ꝓx. ar (vn̄ iuramētuꝫ ſuꝑvno factum nō extendit̉ ad aliud cū ſint diuerſa puta ſi ꝓpter diſcordiaꝫdomus aliqua deſtructa fuerat poſſeſſio aliqua ſterilis remāſit vel qꝛ negociari non potuit hmōi dāna remiſſa ſunt ⁊⁊ iuramēto firmata. QQuoddam em̄ damnū ſiue incereſſe dicit̉ circa rem puta ſubtraxiſti inſtrumētaquibus poſſeſſio eccīe flrmatur vel alteriꝰ teneris ad illud dānuꝫ qd̓ contingit ꝓpter abſentiā inſtrōꝝ. xij. q. ij. ſi quis de clericis. ⁊. ff. de act. ēp. ⁊ven. iulianꝰ. in prin ¶ Quoddā dicit̉ extra rem puta debui tibi frumentū⁊ qꝛ nō dedi ſuo tēpore familia tua fame perijt illud dānū nō conſeq̄risſed p̄ciū frumēti vel vini. ff. e. ſi ſterilis. §. cuꝫ ꝑ venditorē expēſe dicunturqͣs qͣs facit circa ſumptꝰ litꝭ ⁊ circa aduocatos. C. d̓ iud. ſancimꝰ ¶ De iſexpēſis mētio fit. sͣ. vt lite nō ꝯteſt. qm̄. §. in alijs. ⁊ sͣ. de dolo. finē cōmiles expēſe fuerūt hic qͣs faciebant eundo ⁊ redeundo vel expendendpecuniam ſuaꝫ faciēdo maiores expēſas ꝙͣ cōſueuerūt ad iſtas expēſas

iuramētum nō extēditur tn̄ ſi intellexiſſent de hmōi expēſis ⁊ d̓ hisītenderūt iurare k hoc conſtaret ſuꝑ his fieret interp̄tatio ſicut credo. ſꝫ hic ſimpliciter dictū fuit de dānis qͣre ad ea tm̄ reſtringit̉ iuramētum ⁊ ſic aliud dānum ⁊ aliud expēſe ſicut dicitur: aliud pena⁊ aliud mulcta: ⁊ aliud fraus: ⁊ aliud dolꝰ. ff. d̓ ꝟbo. ſig. alid̓ frauso ¶ Cōtribuat. probono cōcordie vthic dicit ſic fit ꝯtributio qn̄ iactusmerciū factꝰ eſt. ff.ad leg. rho. de iacl. i. ⁊. ij. §. cuꝫ in eadem. ⁊. l. amiſſe ſicergo in cāu iſto equuꝫ eſt fieri cōtributioneꝫ ꝓpt̓ bonuꝫ pacis ⁊ cōcordicne forte hac occaſione concordianon ſeruetur.I culpal Notaꝙ ad hoc vt teneatur qͥ dānū dedit ſeu iniuriam inrogauit neceſſe eſtculpā interuenire(alioqͥn nō teneturvn̄ infātes ⁊ furioſi nō tenēt̉ ſi dānūd̓derint qꝛ iudiciūanimi non hn̄t. ff.ad leg. aqͥl ſed ⁊ ſi§ iniuriarum. ⁊. §.igit̉. ⁊. xv. q. i. illudīpubes tn̄ doli capax tenet̉. vt ī. c.illud. ⁊. §. igit̉ ( ille nō tenet̉ de culpa qͥ ad ſui defenſioneꝫ ⁊ incōtinenti⁊ eodē mōdānumdedit. ff e. ſcientiā§ qͥ cū alit̓ ꝝ de leuiſſima culpa quiſtenet̉ in cāu iſto. ff.e. l. ij. k ille excuſat̉a culpa qͥ alteriꝰ īpulſu vel violētiavētoꝝ dānū deditff. e. quēadmoduꝫ§. ſi nauis. ⁊. §. itē labeo. q ¶ Tuliſti no ꝙ nō ſolū qͥ dānuꝫ d̓ditſeu iniuriā irrogauit ſꝫ qui opē tulit tenetur puta ſi vnꝰ tenuit ⁊ alius īteremit ille qui tenuit qͣſi cām mortis dedit iōqꝫ actiōe in factūtenet̉. ff. e. itē mela. §. ſi aliꝰ. ⁊. §. itē cū eodē. ⁊. ff. de īiur. nō ſolū in pͥn⁊. §. ſi mādato ſſic ⁊ ope ⁊ cōſilio furtū cōmittitur. inſt. d̓ obl. q̄ ex d̓li. naſ. §. ope. E homicidiū ope ⁊ cōſilio cōmittit̉. sͣ. de homi. ſicut dignum. §. illi qui. ⁊. §. vl. ⁊. §. hi qͥ. ⁊. ſi. ff. de adul. is cuiꝰ. §. vl.r ¶ Imperitia (que annumerat̉ culpe. inſt. ad leg. aquil. §. imperitia.⁊. ff. de re. iu. imperitia. ⁊. ff. loca. ſi qͥs fundū. §. celſꝰ Idē ītellige denegligētia ꝓut hic dicit ergo ſiue culpa ſiue īperitia vl negligentiadānum dederis vel ſi iniuriaꝫ irrogaueris vel dātibus opē dediſtiteneris ⁊ ſi negligētia tua aliqd̓ minus bene feciſti ⁊ ob hoc dānūdatū ſit teneris. ff. ad leg. aqͥl ſi ſeruꝰ. ij. §. ſi ex plauſtro. ⁊. l. qͥ occiderit. §. in hac (⁊ negligētia īputat̉. jͣ. de pe. ⁊ remiſ. queſitū. vbi de hoca ¶ Ignorātia hic nō excuſat ignorātia a culpa ſi potuit ſcire ex facto ſuo cōtingere iacturā vel iniuriā: puta mihi lꝫ ꝑcutere ꝑcutientem me ſi cū vellē cū ꝑcutē alium ꝑcuſſi: īputat̉ mihi ff. ad leg. aqͥli.ſcīam. §. pe. ⁊. ff. de iniur. eū qui. §. ſi iniurialar contra. ff. e. ſi cū ſeruodebuit ergo adhibuiſſe diligētiā in facto ſuo vt dicit ī fi ⁊ ſic nō īputaretur Et illud ſcias ꝙ iniuria fit aut re aut ꝟbis. re quotiēs manus infertur. ꝟbis quotiēs cōuiciū dicitur. ff. de iniur. l. i. ⁊ sͣ. de reiudi. cū teſ⁊ iniuria ꝑ diſſimulationē abolet̉. ff. e. nō ſolū. §. i Et illd̓ſcias ꝙ cōuentus de dāno dato ſi negauerit ⁊ probatum fuerit cōdēnatur in duplū. ff. ad leg. aqlil. lI. ⁊. C. eo ti. cōtra negantem