Druckschrift 
Decretales : Mit der Glosse des Bernardus Parmensis
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Prohemium

In nomine ſancte trinitatis amerCompilatio decretaliū gregorij. ix.ARegorius? epiſcopus ſeruusᵇ ſeruoꝝdei. Dilectis filijsᶜFldoctoribꝰ ⁊ ſcholatibus vniuerſigloUnonieᵈ commorantiIbus ſalutemᵉ ⁊ apoſtolicam benedi-ctionem.Exᶠ pacificꝰᵍ ſpia miſeratione diſpoſuitʰ ſibi ſubditosᶠ

fore pudicosᵏ: pacificosʸ et modeſtosⁿ: ſed effrenata cupiditasⁿ ſui ꝓAdigaº pacis emula: mater litium: materia iurgiorum/ tot quotidie noualitigiaᵖ generat: vt niſi iuſticiaq conatus eiꝰ ſua virtute reprimeret: ⁊ queſtiones ipſius implicitas explicaret:ius humani federis litigatoruꝫ abuſus extingueret: ⁊ dato libelloᶠ repudij cōcordia extra mundi terminosexularet. Ideoqꝫ lex ꝓditurᵍ: vt appetitus noxius ſub iuris regula limiteturᵗ: per quā genꝰ humanū vt honeſteᵛ viuat alterūˣ nō ledat (iusª ſuum vnicuiqꝫ tribuat informat̉ Sa-

Regorius. In huiꝰ libri principio qͥnqͣꝫ precipue ſunt p̄notanda: videlicꝫ que ſit intentio ſq̄ materia que ꝟtilitas(ui parti philoſophie ſupponat̉ (qͥs modus agendiſ⁊ qͥslibri titulusitio dn̄i gregorij in hac pn̄ti cōpilatione fuit diuerſas cōſtituecretales epl̓as predeceſſoꝝ ſuoꝝin diuerſa diſꝑſasvolumina ſeu compilatiōes: que difficultateꝫ ſtudentibꝰingerebant: in vnācopilationē reſecatis ſuꝑfluis/ ad vtilitatem legentiū atqꝫ ſtudentiū reducere: ꝓut in eiuſdemdn̄i gregorij conſtiᵐtutione euidentiusdeclaratur Materia in hͦ opere ſuntip̄e cōſtitutiones ⁊decretales epiſtoleſub ſingulis titulicollocate (Ateſt: vt his lectis/ ⁊ ītellectꝭ ſciamus diſcernere inter equū ⁊ iniquū: ⁊ vnicuiqꝫ reddere qd̓ ſuū eſt: ⁊ in hͦ iuſticia cōſiſtit: vt inſti. de iuſti. ⁊ iure in pͥn. ⁊. xij. q. ij. cum deuotiſſimaSupponit̉ ethice .i. morali ſciētie: ſicut ⁊ alij libri iuris. Unde etiaꝫicitimꝑator: legibus noſtris hoīm mores intendimꝰ corrigere. C. deſecū. nup. l. iModus agendi talis eſt. Diuidit em̄ opus ſuū in qͣnqꝫ partesIn prima parte tractat de ſumma trinitate ⁊ fide catholica: ⁊ de cōſtitutionibꝰ: de reſcriptis: de iudicibꝰ ⁊ eoꝝ officijs. In ſecunda parte tractat de iudicijs et eooperantibus ad iudicia. In tertia parte tractat de vita ⁊ honeſtate clericorum ⁊ rebus eoꝝ ⁊ ecclefiarū In quarta de ſponſalibꝰ/ ⁊ matrimonijs ⁊ impedimentis eoꝝ.¶¶ In qͥnta de accuſationibꝰ ⁊ criminibꝰ/ ⁊ penis eoꝝ. Et ſic terminattractatū ſuū ip̄ꝫ diuidēs in qͥnqꝫ partes ad ſimilitudinē qͥnqꝫ ſenſuūcorporis: quos qͥlibꝫ qͥ iudicat hr̄e debꝫ: aliter nō eſt idoneus iudexSic em̄ omnis copula coniugalis reſtricta eſt vſqꝫ ad quartum gradum ad ſil̓itudinē quatuor humoꝝ vel elemētoꝝ corꝑis humani: vtjͣ. de conſan. ⁊ affi. nō debet. §. ꝓhibitio: dicens Gregorius epiſcopus ſeruus ẜuorum dei ⁊cͣ.b Seruꝰ. ſic etiā imꝑator appellat ſe ſeruū. C. de offi. pre. preto. afiice. l. i. circa prin. Uel dic ꝙ dicit ex humilitate: quia qui maior eſt veſtruꝫ: fiat ſicut miniſter veſter. ix. q. iij. nullus prīas. Math̓. xx. Lucexxij. ⁊ Mar. ix. c. Uel ſeruꝰ dicit̉: quia ſicut per ſeruū acquirit̉ dn̄oinſti. per quas perſo. nobis acqui. circa pͥn. ita etiā per dn̄m papamcuilibet eccleſie pōt acquiri. jͣ. de cenſi. cū inſtantia: in ꝑticula q̄ deciſa eſt de prin. jͣ. vt li. pen. eccleſia. ij ſic per imꝑatorē acquirit̉ hoībusin aut̓. cōſti. quē digni. libe. a pa. pote. §. illud qͦꝫ col. vi. ⁊ noctes ducit inſomues: vt ſubiecti ſub omni quiete cōſiſtant: in aut̓. vt iudicesſine quoquo ſuffra. in prin. col. ij. Et dicit imꝑator volūtarios labores appetimꝰ: vt quietem alijs preparemꝰ: in aut̓. vt diui. iuſſi. ſubſcrip. habe. glo. queſto. ī prī. col. viij. ⁊. jͣ. de reſti. ſpo. c. frequens.c Filijs. bene dicit filijs: qꝛ ſolūmodo pr̄iarchas archiep̄os/ ⁊ ep̄osfratres appellat: omnes alios filios. jͣ. de cri. fal. ꝙͣ graui.d¶ Bononie cōmorantibꝰ. ⁊ ita nō in caſtris: qm̄ ſi in caſtris ſtudeant: bn̄ficia ex priuilegio ſibi cōceſſa occaſione ſtudij habere nō debent. jͣ. de cle. nō reſi. tue fraternitatꝭ Preterea ex quo dicit bononienō videt̉ ꝙ alijs mittantur alibi ſtudentibꝰ. ⁊ ſic nō tenent̉ reciperehanc cōpilationē: qꝛ littere pape non extendunt̉ ad alios ꝙͣ ad eosquibꝰ mittunt̉ vel que continent̉ in eis: ar. jͣ. de offi. de le. p. ⁊. g. ⁊. c.gratum: ⁊. c. cū olim Sꝫ nō eſt ita. om̄s em̄ tenent̉ ad obſeruationeꝫhuiꝰ cōpilationis: ſed ꝓpter ſtudiū qd̓ eſt bononie cōmuniꝰ ⁊ gn̓alius p̄cipue in vtroqꝫ iure: ⁊ ibi quaſi de oībus ꝑtibꝰ mūdi ſunt ſtudentes: ideo potiꝰ bononie dirigunt̉: ⁊ ita oēs tenent̉ hanc compilationē obſeruare: que nec poſſent nec debent ſinguloꝝ auribꝰ intimari. xvi. di. qd̓ dicitis: ⁊. jͣ. de poſ. prela. ad hec. ⁊ conſtitutio principispoſt duos mēſes a tꝑe publicationis om̄s aſtringit: in aut̓. vt factenoue ꝯſti. circa prin. col. v. ⁊. jͣ. de ſen. excō. nouerit Salutem. ꝑtalē ſalutationē nō tollitur excōicatio: ſi aliqui ſcholares vl̓ magiſtrieſſent excōicati tꝑe publicationis. jͣ. d̓ ſen. excō. ſi aliqn̄. vbi d̓ hͦ. Ber.

Ex. alibi appellatur imperator. xi. q. iij. iulianus.g Pacificus. qui vt paceꝫ doceret venit in mundū. xxiij. q. i. niſiIbella. regnū tamē eius non eſt de hoc mundo. e. ca. q. iij. 5. i. ⁊ ineuangelio Ioh̓. ca. xviij. T..b Diſpoſuit. ſcꝫ ꝑ ꝓuidentiā ⁊ p̄deſtinationē nō neceſſitate. qꝛ vaſis ire.⁊cͣ. xxiij. q. iiij. nabuchodonoſor: de pe. di. iiij. c.ſic itaqꝫ: ⁊ in p̄cedētibꝰ etequētibꝰ. c.i Subditos .i. p̄deſtinatos: qui ſi etiam peccant:corā dn̄o dicunt̉ peccarede pe. di. i. et venit qͥ etiāſi peccāt: nihilominꝰ ſaluabuntur: de pe. di. iiij. c.ſic itaqꝫ (contra primū dictū eſt de pe. di. iiij. . hācſocietatem. Pudicos .i. caſtoſ: ſic⁊ imꝑator ſubditos ſuoscaſtitatē ẜuare hortat̉ vn̄d̓r caſtitas ſola eſt q̄ cū fiducia poſſibilis eſt deoaīas pn̄tare: in aut̄. de lenonibꝰ. §. ſancimꝰ col. iijque ſuaderi pōt imꝑari ꝟo nō pōt. xxxij. q. i. integritas Un̄ debemus eſſepudici: qꝛ impudicꝰ oculus impudici cordis eſt nūcius. xxxij. q. v. nec ſolo.l Pacificos .i. pacē cuſtodientes (vnde etiam dicit̉. beati pacifici: qm̄ fijdei vocabuntur. xxiij. q. i. noli. ⁊ Math̓. ca. v. Tm Modeſtos .i. temꝑatos: qꝛ quilibet dꝫ habere ī ſe temꝑantiā. vt ſciatſeruare miſericordiā ⁊ rigorem: vel ſimul vtrūqꝫ. xlv. di. diſciplina. Ber.n Cupiditas. q̄ eſt radix oīm maloꝝ. xlvij. di. bonoꝝ in aut̓. vt iudices ſine quoqͦ ſuffragio. §. cogitatio col. ij. ⁊ hoc idem innuit̉ de pe. di. ij. 5. quiaradix omniū poſt illum. c. ex premiſſis. Ber. Prodiga. qꝛ nō ſolū rerū ſed etiā fame qͥs ꝓdigus eſt. vt habetur. C.de his q̄ pe. no. l. i. jͣ. de exceſ. prela. ex litteris Et talis crudelis eſt qͥ famaꝫſuā negligit. xij. q. i. nolo. ⁊ vere. qꝛ oīs etas ab adoleſcentia ꝓna eſt ī malū. xij. q. i. omnis etas. ⁊ oīs creatura ſub vicio eſt: d̓ pe. di. ij. c. charitas adfi. ⁊ humana natura quodāmodo labit̉ ad delicta in aut̓. de monachis. §.ſi qͥs igit̉ col. i. ⁊ ꝓcliuꝰ eſt hoīum curſus ad voluptatē. ⁊ natura eſt imitatrix vicioꝝ. xx. q. iij. ꝓcliuꝰ. vnde claudianꝰ. Procliuior vſus in peiora datur Sꝫ in eo qd̓ dicit ꝓdiga vid̓r ſibi ꝯͣria lr̄a iſta. qꝛ pͦ dixit cupiditas. qꝛqͥ ē cupidus nō ē ꝓdigꝰ. ſic ītellige cupiditas refert̉ ꝙͣtū ad retētionē tꝑaliū. ꝓdiga ꝙͣtū ad euacuationē virtutū. qꝛ vnū expellit aliud. xxxij. q. i. cuꝫrenūtiat̉. Ber. p Litigia. hoc iō dicit. qꝛ natura humana ꝓna eſt addiſſentiendū. jͣ. de ꝯceſ. p̄ben. qꝛ diuerſitateꝫ. ⁊. ff. ad trebel. qꝛ poterat. ⁊ decon. di. iiij. ſicut in ſacramētis. ⁊. ff. de arbi. item ſi vnꝰ. §. vlti ⁊ nouas deproꝑat ede̓ formas. C. de ve. iu. enu. l. ij. §. ſꝫ qꝛ diuine. ⁊ natura introductūeſt. vt plura ſint negocia ꝙͣ vocabula. vt. ff. d̓ p̄ſcrip. ꝟ. naturalis. vn̄ dicitimꝑator ꝙ natura nouitates quotidie nitit̉ inuenire. vt in aut̓. quibꝰ mōisnaturales efficiāt̉ legiti. .§. ſi quis ꝟo col. vi ideo nouis morbis noua ꝯuenit antidota p̄parari. jͣ. d̓ iura. calū. ceterū E varia exꝑimēta morborū varia nos cogūt remedia īuenire. l. di. vt ꝯſtitueretur. ⁊ qd̓ medicamētamorbis exhibēt. hͦ iura negocijs. in aut̓. hͨ ꝯſtitutio īnouat ꝯſtitutionē inpͥn. col. viij ⁊ q̄ de nouo emergūt. nouo auxilio īdigēt. ff. d̓ int̓. ac. de eta. §.ex cā. ⁊. ff. vt in poſ. leg. l. plane. ⁊. ff. d̓ ven. inſpiciē. l. i. in pͥn. ⁊. jͣ. d̓ offi. d̓le.inſinuāte. ⁊. jͣ. de excep. paſtoralis. jͣ. de teſt. pn̄tiū. ⁊. c. vlti. q Iuſticia.q̄ ab alijs virtutibꝰ augeri ⁊ ad maiꝰ apꝑere deſiderat. in aut̓. d̓ referēdarijs. §. ꝓpterea col. ij. r Libello repudij. quē olim maritꝰ dabat vxorijͣ. d̓ diuor. gaudemꝰ ī fi. ⁊. ff. d̓ diuor. l. ij. §. ī repudijs s Prodit̉. vt humana coerceat̉ audacia. ⁊ tuta ſit int̓ improbos īnocētia. iiij. di. facte ſuntūt. nā ꝑ leges nemo bn̄face̓ cogit̉ ſꝫ male agē̓ ꝓhibet̉. xxiij. q. v. ad fideꝫ. Limitet̉. limes eſt agroꝝ diſcretio. vn̄ ꝟſus. Limes erat poſitus litē vtdiſcerneret agri. jͣ. de ꝟ. ſig. forꝰ. v Honeſte viuat ⁊cͣ. hͨ ſūt tria p̄ceptalegis. d̓ qͥbꝰ. ff. d̓ iuſti. ⁊ iure. l. iuſticia. §. i. ⁊ īſti. e. ti. §. iurꝭ p̄cepta ſ⁊ ſic ſuntintelligēda honeſte viue̓ ꝙͣtū ad ſe. ī his .ſ. q̄ nobiſcū agimꝰ. q̄ honeſtas circa mr̄imoniū cōſiderat̉. ff. d̓ ritu nup. l. ſꝑ. xxxi. di. nicena. ⁊ circa mores. ff.d̓ tu. ⁊ cura. datꝭ ab his. l. ſcire. §. penul. ⁊. §. vlti. Ber. x Alterū nō ledat. ī his .ſ. q̄ circa alios agimꝰ. vn̄ illd̓ qd̓ tibi nō vis fieri alijs nō faciasī pͥn. decretoꝝ di .i. hūanū genꝰ. ⁊. jͣ. d̓ ma. ⁊ obe. dilecti. a Ius ſuū vnicuiqꝫ. ſiue ſit pena afficiēdus ſiue p̄mio remunerādus di. iij. c. fi. ⁊ jͣ. ti. ꝓx.c. firmit̉. §. i. ī fi. ⁊ ꝑ hͦ d̓r ẜuire deo ſibi ⁊ ꝓxīo. ⁊ ſūmū bonū ī vita ē iuſticiā

a ij