Liber

ipſa mulier d̓ dote ſua experiat̉: cuius ſoliꝰª ꝓuidētia hecᵇ īduximus.¶ In bonefidei aūt iudicijs libera ptās ꝑmitti vr̄ iudici ex bono ⁊equo eſtimādi quātū actori r̄ſtituiᶜd̓beat: ī qͦᵈ ⁊ illud ꝯtinet̉: vt ſi ꝗd inuicē p̄ſtare actorē oporteatᵉ eo cōpēſatoᶠ ī reliquū is cū qͦ actū ē d̓beat cōpenſari. ¶ Sꝫ ⁊ ſtricti iurisiudicijs ex reſcripto diui marci oppoſita doliˢ mali exceptōe: cōpēſatio inducebat̉: ſꝫ noſtra ꝯſtitutioeaſdē cōpēſationes q̄ iure aꝑto nitunt̉ latiꝰ introduxit: vt actionesˣipſo iureˡ minuant̉ᵐ ſiue in rē: ſiuein ꝑſonam ſiueⁿ alias qͣſcūqꝫ: excepta ſola d̓poſitiº actione: cui aliꝗdcōpēſationis noīe opponi ſatis impiū eē credimus: ne ſub p̄textu cōpēſationis depoſitarū reꝝ ꝗs exa-

ctiōe defraudeturᵛ. ¶ Pretereaqͣſdam actiones arbitrariasq ex arbitrioᶠ iudicis pendentes appellamus ī quibus niſi arbitrio iudicisis cum quo agitur actori ſatiſfaciat veluti rem reſtituatᶠ vel exhibeatᵗ vel ſoluatⁿ vel ex noxaliˣ cā ẜuūdedatˣ ꝯdēnariʸ dēat. Sꝫ iſteᶻ actiones tā ī rēª qͣꝫ ī ꝑſonā inueniūtur.¶ In rēª. veluti publicianaʰ: ſeruianaᵉ: d̓ rebꝰ coloni quaſi ẜuianaq̄ ēt hypothecaria vocat̉. ¶ In ꝑſonāᵇ veluti ꝗbꝰ d̓ eoᵉ agit̉ qd̓ autmetꝰ cā aut dolo malo factū ē. iteꝫcū id qd̓ certo locoᶠ ꝓmiſſuꝫᵍ ē petit̉. ¶ Ad exhibēdū qͦqꝫ actio exarbitrio iudicis pendet. In his .n.actōibꝰʰ ⁊ ceteris ſil̓ibꝰⁱ ꝑmittituriudici ex bono ⁊ equo ẜꝫ cuiuſqꝫ reid̓ qͣ actū ē naturāᵏ eſtimare quēad-

oīa coll̓. vij. Sed nūꝗd patri hoc priuilegiū dabit̉: videt̉ ꝙ non. qꝛ ſua actioneagit. ut. ff. ſo. ma. l. ij. §. voluntate. ecōtra ꝙ ſic videt̉. qꝛ ꝑ hoc filie prouideturī pr̄ hāc reſeruare cogit̉ filie. ⁊ hoc veꝝ puto vt h̓ dis ꝓuidētia ⁊c̄. azo.a ¶ Solius .ſ. mulieris. ac.b ¶ Hec induximus .ſ. vt alijs p̄ferat̉.¶ In. Hodie compenſatiooppoſita ab homine perimitomnes actiones ad concurrentes ꝙͣtitates ipſo iure ſiue ſitactio bonefidei ſiue ſtricti iurisexcepta actione depoſiti que percompenſationem nō tollit̉. h.d. Et diuiditur in tres partes.Primo qualiter compenſatioſit in bonefidei iudicijs. Secūdo qͣliter olim ⁊ hodie ſit in ſtricti iuris. Tertio facit quādam.exceptionem. Secūda ibi. Sꝫ⁊ ſtricti iuris. Tertia ibi. Excepta. are.c. ¶ Reſtitui. large accipe ſiuepro dando ſiue pro reſtituendo. ut. ff. de uerbo. ſignificatio. l. verbum reddendi. ⁊ hocintelligas ſiue in vſuris ex mora. ut. ff. de uſur. mora. §. inbonefidei. ſiue in intereſſe agētis. ut. sͣ. de obli. ex conſenſu. in fi.d ¶ In quo .ſ. officio iudicis.e ¶ Oporteat .ſ. reo.f ¶ Cōpēſato. ſcilicet oppontaexceptiōe cōpēſationis tm̄.g ¶ Doli mali. q̄ exceptio iō dabat̉ quia dolo facit ꝗ petit quod reſtituturus eſt.ut̉. ff. de excep. do. l. dolo. Et ita no. ꝙ quantum ad effectum nulla eſt dr̄ia. ſꝫ adverba uel rigorē iuris.h ¶ Conſtitutio. ut. C. de cōpen. l. fi.i ¶ Aperto .i. vbi quātitas hīcinde debet̉. nā ſpēi ad ſpēm vel ſpēi ad quantitateꝫ: uel quātitatis ad ꝙͣtitatē: ſi ē ꝙͣtitas vel ſpēs nō ſit cōpenſatio. qꝛ non patet.iure aꝑto. ut. ff. de pig. ac. ſi cōuenerit. i. rn̄. ⁊. ff. de cōdi. inde. ſi nō ſor. §. ſi cētū⁊ de īpē. in re. do. fa. l. qd̓ dr̄. ⁊. l. fi. ⁊. ff. de pecul. l. ſi creditor. §. i. Sꝫ nōne ſtatim hoc ſubijcit ꝙ actioni in rē pōt obijci cōpenſatio. gͦ vr̄ fieri de ſpē ad quantitatem. Sed dic ꝙ ſit rei uēdicatiōe: qn̄ re nō reſtituta iurat̉ in litem uel in uerameſtimationē. ut. ff. d̓ rei uē. ꝗ reſtituer̄. Itē ꝗd ſi hīcinde debitū ē ī genere. vt debeo tibi hoīem. ⁊ tu mihi hoīem. Rn̄. ſit cōpenſatio. ut. ff. ſi ꝑs hr̄. pe. l. i. §. itē ſicū me. ⁊. ff. de here. īſti. ꝗ nō militabat. i. rn̄. ⁊. ff. de le. ij. vnū ex fa. §. ſꝫ ſi vno.Itē ꝗd ſi ab vna ꝑte debitū ē ꝯfeſſatū: ab alt̓a negatū; rn̄. nō pꝫ aꝑto iur̄. vn̄ n̄ſit cōpēſatio. ut. C. d̓ cōpē. l. fi. §. pe. k ¶ Ut actiōes. accuſatiui caſus eſt.l ¶ Ipſo iure. adeo vt dixerūt ꝗdā nō eſſe neceſſe uoce hoīs opponi compenſationem vt hic. ſed certe īmo eſt neceſſariū ut opponat̉. qd̓ ꝓbo tribus rationibus.Nā fideiuſſor cōuentꝰ eligit vt vel qd̓ ſibi uel qd̓ reo debet̉ compenſet: q̄ electioſibi nō daret̉ ſi ius cōpenſaret. ut. ff. de cōpen. ſiꝗd. Item ⁊ reus cōuentꝰ eligit īquā cām cōpēſat ſi debeat ex pluribꝰ cauſis: ut. ff. de cōpen. l. ꝙ labeo. Itē lex dicit eū male agere cui obijci pōt cōpēſatio. ut. ff. de cōpē. l. ueꝝ. ſed qui male agithꝫ actionem. ſed elidit̉ exceptiōe: ut. ff. qn̄ di. vſufruc. le. ce. l. i. in fi. ſed ẜm hancopi. ꝗd adijcit̉ in actiōe ſtricti iuris ad id qd̓ erat oliꝫ; rn̄. qꝛ doli mali tm̄ obijciebat̉ exceptio per quā non extīguebant̉ actiōes ipſo iure: ſed nunc etiā cōpenſationis exceptio opponit̉ ꝑ quā ipſo iure hincinde extīguit̉ actio. ut hic. ⁊. jͣ. eo. §. pe.⁊ nihilominus doli: cum generalis ſit: ut. ff. de exceptione doli. l. ſecunda. §. ⁊ generaliter. ac.m ¶ Minuant̉ .ſ. cōpēſatiōes. n ¶ Siue alias .ſ. actiones ut mixtas q̄ ſuntiiij. ut. sͣ. e. §. q̄dā actiōes. itē ꝑſecutio fideicōmiſſorū. Item officiū iudicis ⁊ ſil̓iaq̄ actiones ſunt largiſſime accepto uocabulo. ut. ff. de ac. ⁊ ob. l. actōis uerbo. vn̄⁊ petitiones cautionū occaſione dāni īfecti cōpēſant̉: ut. ff. de dā. infec. l. i. ⁊. l. ſiꝗs mihi bo. §. ſi ꝗs qꝛ. o ¶ Depoſiti. qd̓ tu ītelligas qn̄ pecunia non ſignata eſt depoſita quo caſu ēt aliā ſimilē reddere pōt: ut. ff. depoſiti. l. luciꝰ. ⁊. l. dieſpō. §. i. ſi aūt eēt depoſitio fcā ī ſpē vel ī pecunia vt ī ſpē qd̓ eē pōt. ff. de le. i. plane. §. ſꝫ hoc ita. tūc etiā alia rōne nō obijciet̉ cōpenſatio. qꝛ ī ſpē nō ſit cōpēſatio.Itē ꝙ hic dicit in actiōe depoſiti. idē dn̄t ꝗdā in actiōe cōmodati: ut. C. cōmodati. ſub p̄textu. ſꝫ certe īmo eſt ibi rō qꝛ ī ſpē fieret qd̓ eſſe non pōt ut. sͣ. dcm̄ ē. namſole ſpēs cōmodāt̉ nō quātitates. niſi quantitas ut ſpēs cōmodet̉. ut. ff. cōmo. l.iij. §. fi. itē ceſſat al̓s cōpēſatio: ut qn̄ per violentiā mihi rē abſtuliſti. ut. C. d̓ cōpē. l. fi. in fi. itē ⁊ fiſco nō opponit̉ ī ꝗbuſdā caſibꝰ quos dic: ut. ff. de iur. fiſ. aufertur. §. ꝗ cōpēſationē. itē in curatore ꝗ fraudauit publicam annonam. ut. ff. d̓ cōpen. ob negocium.p ¶ Defraudetur. ſed nonne h̓ ratio vbiqꝫ poteſt hr̄e locum? Reſpon. non ita qꝛſi reſtitutio denegat̉ eſt dolus. ut. ff. mā. ſi procuratorē. §. dolo. itē depoſitariꝰ d̓dolo tm̄. al̓s tenet̉. vnde ſi magis grauet̉ non eſt mirum: ut ar. ff. de iureiur. l.cum qui in prin.reterea. Actiones arbitrarie iō dicte ſunt quia mere in arbitrio iudicisſunt ⁊ ſunt tam reales ꝙͣ ꝑſonales. h. d. ⁊ diuidit̉ in tres ꝑtes. Prīo qͣre dicant̉arbitrarie. Secundo quę ſint iſte arbitrarie. Tertio quid iudex in his poſſit. Sę

cūda ibi. Sꝫ iſte. Tertia ibi. In his .n. are.q ¶ Preterea arhimrarias. ſed nūꝗd ſunt bonefidei vel ſtricti iuris. rn̄dēt ꝗdā ꝙ bonefidei ſuntqꝛ in udicis arbitrio ſunt. ut. jͣ. ꝓxi. §. in fi. ⁊ sͣ. e. §. in bonefi. iudi. ſꝫ hocnō valet. qꝛ offi. iudi. qd̓ in bo. fi. iud. venit ē iure actiōis. ſed hoc qd̓ eſt īarbitrarijs meꝝ ē. ⁊ in iudice tm̄ ē. ut. ff. de eo qd̓ certo lo. l. in bonefidei.Alij dicunt ꝙ nec ſuntbonefidei: nec ſtricti iuris. immo eſt tertia ſpecies ad illam diuiſioneq̄ eſt. sͣ. e. §. actionū. ⁊ facit ꝓ eis. ff. de in litē iur.in actionibus. §. plane.⁊. ff. de uſur. l. in fideicō.§. in his. hanc ēt reprobat. qꝛ dicta diuiſio ē ꝑfecta ⁊ immediata. Alijdn̄t veriꝰ ē ꝙ ſint ſtrictiiuris cū bonefidei n̄ inueniāt̉ ut. sͣ. e. §. actōnū ātr ¶ Ex arbitrio. bn̄ dicit ex arbitrio nec .n. obligatus ē rē reſtituere ul̓ſil̓e ꝗd facer̄. qd̓ ꝓmptedicēs eē veꝝ ī actiōe ī rēī ꝑſonalibus aūt ⁊ arbitrarijs q̄ hic enūerant̉ dices ꝙ lꝫ exhibitio uel reſtitutio ſit in obligatione: pena tn̄. i. ītereſſe. vl̓quāti in litē iuratū eſt nōniſi per officium iudicispreſtat̉. ⁊ ideo arbitrariedicuntur.ſ ¶ Reſtituat. ut ī rei uē. q̄ ē arbitraria cū prīo reꝫ reſtituēdo liberaretur.al̓s iudicis arbitrio in litem iurat̉. ut. ff. de in liteꝫ iur. l. ī actiōe. ⁊. ff. d̓ reivē. l. ꝗ reſtituer̄. ul̓ hypothecaria. ut. jͣ. ꝓxi. §. vbi h̓ exēpla diligētiꝰ dn̄r.t ¶ Uel exhibeat. cū ad exhibendum agitur.u ¶ Uel ſoluat .ſ. cū certo loco ſoluendum eſt. x ¶ Uel noxali. cuꝫ noraliter agit̉. x ¶ Dedat .i. det.y ¶ Condemnari. diuerſis modis fiet ꝯdēnatio ſicut diuerſe ſunt iſte arbitrarie ut dicemꝰ. jͣ. ꝓxi. §. ī fi.z ¶ Sꝫ iſte actiones .ſ. arbitrarie.a ¶ In rē .ſ. ſeꝑatī nā vna ⁊ eadē actio n̄ p̄t ī rē ⁊ ī ꝑſonā eē niſi ī qͣtuor caſibꝰ mixtis. ⁊ sͣ. e. q̄dā āt. b ¶ Publiciana. d̓ qͣ hēs. sͣ. eo. §. alie.c ¶ Seruiana. de his duabꝰ ſpēbus habes. sͣ. e. §. Itē ſeruiana.d ¶ In ꝑſonaꝫ. lꝫ ſit in ꝑſonam ut hic. tn̄ in rem eſt ſcripta: ut. ff. qd̓ me.cā. l. metū. §. cū aūt. ⁊ de hac dic ut. sͣ. e. §. item actio.e ¶ De eo. actio de dolo eſt arbitraria ut hic. qd̓ ē iō qꝛ liberat̉ doloſus verū intereſſe p̄ſtādo: ſi reſtituere nō poſſit. al̓s iudicis offō iurat̉ in liteꝫ. ut.ff. de dolo. l. arbi. in prin. f ¶ Itē certo loco .ſ. pecunia petit̉.g ¶ Promiſſum. idem etiā ſi legatū ſit relictū certo loco dandū. ⁊ idē ſimutuū ſit datū certo loco reddēdū. nam his tribus caſibus locum habꝫcerti cōdictio arbitraria .ſ. in promiſſione ⁊ legato ⁊ mutuo ⁊ al̓s non. ut.ff. de eo qd̓ cer. lo. l. ij. §. hoc āt. ⁊. l. ſi heres ⁊. l. aut ſi mutua. Et ꝙ hicdicit̉ petitur .ſ. alibi ꝙͣ vbi fuerit promiſtum dari. ⁊ uenit ī ea vtilitas taꝫgentis ꝙͣ rei. ut. jͣ. e. §. loco. h ¶ Actionibus .ſ. ꝑſonalibus.i ¶ Similibus .ſ. in rē. ⁊ ſunt decē de ꝗbꝰ dixerat. sͣ. uel dic ꝙ alie ſunt arbitrarie q̄ hic nō nūerant̉. ut ecce actio in factū que datur ꝯtra nautaꝫ cauponem ſtabulariū. ut. ff. nau. ca. ſta. l. i. in pͥn. ſed ꝗdā dn̄t eam non eēarbitrariā qꝛ ibi non feruntur ſnīe due. Item eſt actio ī ſcm̄ q̄ dat̉ ꝯtra publicanū. ut. ff. de publi. l. i. ī pͥn. iteꝫ actio. fini. regū. ut. ff. fini. regū. l. ij.in fi. ⁊. l. iij. item actio redibitoria: ut. ff. de edil. edic. l. redibitoria. itemactio ex ſtipulatu pro dote repetenda datur ut. ff. ſolu. matri. l. filiuſfa. §.maritum. ſed certe iſto caſu non ideo iuratur in litem quia arbitraria ſit.ſed qꝛ bonefidei ſit. ut. sͣ. eo. §. fuerat. item actio rerum amotarum eſt arbitraria: ut. ff. rerū amo. ſi cū dos in fi. k ¶ Naturam .i. bonitateꝫ:vt dn̄t ꝗdam. uel melius .i. ẜm naturā actionis arbitrarie que intenditur. nam triplex poteſt modus cōdemnationis deprehendi in arbitrarijsvnus ut due ſnīe ferant̉. prima de reſtituenda re: ⁊ niſi reſtituat̉ fiat cōdēnatio in penā vel intereſſe ꝑ delationē iuriſiurādi in litem: ut patet in actione qd̓ me. cā ⁊ ī actione de dolo ⁊ rei uen. ⁊ actione ad exhibendum ⁊ſil̓ibꝰ. Et alius eſt modus ut una ferat̉ ſnīa ⁊ in ea ſtatim intereſſe conſiderat̉. ut qn̄ certo loco aliꝗd dādū eſt. ⁊ hoc in iſta ſola. Tertius moduseſt ut nō in quātitate condēnationis fiat arbitrium: ſed in qualitate. ut inactione noxali in qua arbitrat̉ iudex an liberet̉ dando ſeruum pro noxaqd̓ ē qn̄ dn̄o ignorante uel ꝓhibere non ualente deliquit. al̓s inſolidumtenet̉: ut. ff. de noxa. l. i. in prin. ⁊. l. in delictis. in pͥn.l ¶ Satiſfieri. ſed nonne hoc idem in bo. fi. iudicio fit; rn̄. ꝙ triplex eſt officium. primum qd̓ obtinet actionis uicem: ꝑ qd̓ offm̄ petunt̉ ſalaria aduocatoꝝ ⁊ reſtitutiones maiorum ⁊ minorū. ut. ff. de mīo. l. ſi. mīor. §.fi. Alid̓ ē qd̓ bonefi. actiōibꝰ īheret qd̓ iur̄ actōis uēit. ut. ff. d̓ eo qd̓ cer.lo. l. ī bōefidei. ⁊ una cū actōe ꝑit ut. C. d̓po. l. iiij. Tertiū ē qd̓ īheret actonibꝰ ſtricti iuris ꝗbuſdā .ſ. arbitrarijs. hoc ex ſolo motu iudicis deſcēdit: