Liber

ſi ex voluntate noua militis valet.nec videtur capitis diminutione inritum fieri. ¶ Sciendū tamen eſtꝙ ad exemplum caſtrenſis peculijtam anteriores legesª qͣꝫ principales conſtitutionesᵇ quibuſdamᶜ qͣſi caſtrenſia dederunt peculia: ex qͦrum quibuſdam permiſſum eratetiam inpoteſtate degentibus teſtari: qd̓ noſtra conſtitutioᵇ latius extēdēs permiſit omnibus in his tantummodoᵉ teſtari peculijs quideꝫ.ſed merito iure cōiʳ: cuius cōſtitutōis tenore ꝑſpecto licētia eſt nihileoꝝ q̄ ad p̄fatū ius ꝑtinēt ignorare.¶ Quibꝰ nō ē ꝑmiſſū facer̄ teſtm̄¶ Acere teſtamentuꝫ. ſtatimꝰ eniꝫOn tamenᵍ omnibus licet fahi qui alieno iuri ſubiecti ſunt teſtamenti ius faciendi nō habēt: adeoquidē vt quāuis parentes eis ꝑmiſerintⁱ nihilomagisᵏ iure teſtari poſſunt: exceptis hisˡ quos āte enumerauimus ⁊ precipue militibus quiin poteſtate parentum ſunt: quibꝰde eo qd̓ in caſtris acquiſierunt permiſſum eſt ex cōſtitutionibusᵐ pͥncipum teſtamentum facere: qd̓ quidem iusⁿ ab initio tm̄ militantibusdatum eſt: tam ex auctoritate diuiAuguſtiº qͣꝫ Nerue: necnon optimi īperatoris Traiani. Poſteav̓o ſubſcriptiōeᵖ diui Hadriani etiam dimiſſis a militia. ideſt veteranisq conceſſum eſt. ¶ Itaqꝫ ſi ꝗdeꝫfecerint d̓ caſtrenſi peculio teſtamētum: pertinebit hoc ad eum quemheredem relinquerunt. ¶ Si vo inteſtati deceſſerint: nullis liberis vefratribus ſuperſtitibus: ad parentesᶠ eorum iure communiʸ pertinebit. Ex hoc intelligere poſſumus:qd̓ in caſtris acquiſierit miles qui īpoteſtate patris eſt: neqꝫ idipſumpatreꝫ adimere poſſe: neqꝫ patriscreditores id vendere vel aliter inquietare: neqꝫ patre mortuo cumfratribus cōmuneᵗ eſſe: ſed ſcilicet

proprium eius eſſe id qd̓ in caſtrisacquiſierint: quāqͣꝫ iureᵘ ciuili omnium qui in poteſtate parentū ſuntpeculiaᵉ perinde in bonis parentuꝫcomputantur ac ſi ſeruorum peculia in bonis dominorum numerātur exceptis videlicet his que exſacris conſtitutionibus: ⁊ precipuenoſtrisʳ ꝓpter diuerſas cauſas nobis ſcilicet patribus non acquiruntur. Preter hos igitur qui caſtrenſe peculium vel quaſi caſtrenſe habēt ſiquis alius filiuſfami. teſtamentum fecerit inutile eſtᶻ: lꝫ ſue poteſtatis factus deceſſeritª. ¶ Preterea teſtm̄ facere non poſſunt impuberesᵇ quia nullum eoruꝫ animiiudiciumᶜ eſt. ¶ Itē furioſi nō poſſunt: quia mente carēt: nec ad rempertinet ſi impubes poſtea pubesfactꝰ: aut furioſus poſtea composmentis factus fuerit ⁊ deceſſerit.furioſiᵇ autem ſi per id tempus fecerint teſtamentū quo furor eoruꝫintermiſſus eſt iure teſtatiᶜ eē vidētur certe eo qd̓ ante furorem fecerint teſtamento valente: nam neqꝫteſtamentum recte factum: neqꝫ ullum aliud negociumᶠ recte geſtumpoſtea furor interueniens perimit.¶ Item prodigusᵍ cui bonorumſuorum adminiſtratio interdictaᵖ ēteſtamentum facerę nō poteſt. ſedid quod ante fecerit qͣꝫ interdictiobonorum ſuorum ei fiat ratuꝫʸ ē.¶ Item ſurdus ⁊ mutus nō ſemperᵏ teſtamentum facere poſſunt:vtiqꝫˡ auteꝫ de eo ſurdo loquimurqui omnino non exaudit: nō de eoꝗ tarde exaudit. nā ⁊ mutus is intelligitur ꝗ eloqui nihil poteſt. nō ꝗtarde loquitur: ſępe enim etiam litterati ⁊ eruditiᵐ homīes varijs caſibus ⁊ audiendi ⁊ loquendi facultatem amittūtⁿ. vnde noſtra cōſtitutioº etiaꝫ is ſubuenit vt certisᵛcaſibus ⁊ modis ẜm normaꝫ eiuspoſſunt teſtari aliaqꝫ facere: que

luntate .ſ. tacita. aliud in pagano: vt. jͣ. qui. mo. teſta. infir. §. alio. acc.¶ Sciendums in quaſi caſtrenſi poteſt facere teſtamentū ẜmſſarius commune. h. d. area ¶ Leges .ſ. digeſtorū: vt. ff. de colla. bo. l. i. §. nec caſtrenſe.b ¶ Conſtitutiones. vt. C. de aſi.l.i0. diuer. iudic. l. fori etalie plures. acc.c ¶ Quibuſdā. vt cōſulibus ⁊prefectis legionū ⁊ preſidibꝰ ꝓuinciarum. qui ſunt filijfami.vt. C. de inoffi. teſt. l. fi.d ¶ Conſtitutio. ſic. C. de inoſfi. teſta. l. fi.e ¶ Tantummodo .ſ. caſtrenſivel qͣſi. nā in aduēticio nō pōtlꝫ habeat proprietatē: vt. C. debo. q̄ lib. l. fi. §. filiuſfamilias.f ¶ Cōi. niſi ſit miles in caſtrisvt. sͣ. eo. in pͥn. Item tale teſtamentum non expugnat̉ per q̄relam inofficioſi: ut. C. de inoffi. teſta. l. fi.¶ Quibus non eſt permiſſifacere teſtm̄. Dictū ē. sͣ. qͣliteteſtamenta fiant: ſeꝗt̉ videre d̓ꝑſonis que teſtari poſſunt ⁊ q̄non: quamuis fuerit ordo prepoſterus: qꝛ ſi queramꝰ an valeat teſtm̄: prius videndum eſtan ꝑſona teſtantis potuerit teſtari vt. l. ſi queramus. ff. de teſta. aretinus.Ori tamen. Iſte titulꝰE diuiditur in ſeptē partes.quia enumerant̉ ſeptem gradꝰꝑſonarum. Et primo ponit defiliofamilias. Secūdo d̓ impubere. Tertio de furioſo. Quarto de ꝓdigo. Oto ponit deſurdo ⁊ muto. Sexto de ceco.Septimo de capto ab hoſtibꝰſecunda ibi: preterea. tertia ibi:item furioſi. quarta ibi: item ꝓdigus. quinta ibi: item ſurdus⁊ mutus. ſexta ibi: cecus. ſeptima ibi: eiꝰ qui. Et. h. d. in ſumma. Qui alieno iuri ſubiectusē nō pōt facere teſtm̄ ēt patre cōſentiente niſi de caſtrenſi peculio vel quaſi de quo teſtari poteſt ſiue ſit miles ſiue veteranꝰetiaꝫ patre inuito hoc. dicit. aretinus.z ¶ Nō tn̄. videbatur quēlibetſeruantē ſupradicta poſſe teſtari. ſed contrarium eſt in. xiij.caſibus qui in ti. iſto pro partedicunt̉. ⁊ hoc ē qd̓ dicit non tn̄⁊cͣ. ⁊ no. jͣ. e. §. fi.h ¶ Statim .i. in pͥmis. uel ſtatim .i. eoipſo.i ¶ Permiſerint. ſed cā mortis filius donare pōt pr̄e conſentiēte: vt. ff. de dona. cā mortis. l. tam his in fi. ⁊ rō diuerſinō arbitrio dꝫ ꝓcedere: ut. ff. de here. inſti. l. illa inſtitutiotatꝭ: qꝛ teſtm̄ ex libero non aliek ¶ Nihilomagis .i. non ideo magis: ⁊ habet in ſe negatiuam ſicut nihilominꝰl ¶ His .ſ. caſtrēſe. vel qͣſi caſtrenſe peculium hn̄tibus: vt. sͣ. ti. ꝓxi. §. i.affirmatiuam.m ¶ Conſtitutionibus. extrauagantibus.n ¶ Quod ius .ſ. ꝙ poſſet teſtari in caſtrenſibus.o ¶ Auguſti. quorum dicta nō habemus.p ¶ Subſcriptione. cuius verba non habemus.q ¶ Ueteranis .ſ. filijſfa. de quibus hic loquitur.¶ Ad parētes. nam liberi defuncti militis ⁊ fratres patrē excludebant. C. com.de ſucce. l. fin. hodie ſoli liberi militis: ut in aut̓. de here. que ab inteſt. defe. §. fis ¶ Iure cōi. nō hereditario: ſed tāꝙͣ occupāti peculiū ꝓfecticiuꝫ uel aduenticiū:igitur defunctus colla. ix.vt. ff. de caſtrē. pec. l. ij. hodie videt̉ iure hereditario: ut in aut̄. de heredi. que abinteſta. §. ſi igit̉ defunctus colla. ix.t ¶ Commune. ſic. sͣ. per quas perſo. no. acqui. §. i.u ¶ Iure .ſ. antiquo. ſic. sͣ. per quas perſo. no. acqui. §. i.

x ¶ Peculia. videlicet aduēticia ⁊ ꝓfecticīa. naꝫ caſtrenſia vel qͣſi ēt iureveteri nō acꝗrebant̉ patri: vt. ff. de col. bo. l. i. §. nec caſtrenſe.y ¶ Noſtris. ⁊ aliene ⁊ nr̄e ſūt: vt. C. d̓ bo. ma. ⁊. C. de bo. qͦ li. ꝑ totum.z ¶ Inutile. qꝛ qd̓ ab initio nō valet ex tractu tꝑis nō ꝯualeſcit. arg. jͣ. ti..i. circa pͥn. arg. contra. C. de nup. ⁊ ſi contra. ſo. ibi nō valuit mr̄imonium ex primo: ſꝫ ex nouopoſt matrimonium.a ¶ Deceſſerit. idem deſeruo teſtāte ſi fideicom.ſit relictum valet ſi durat volūtas: vt. ff. d̓ le.iij. l. i. §. i.¶ Preterea teſtamentuꝫ Impubes nōpōt facer̄ teſtm̄: nec ēt furioſus: nec ſcm̄ recōualeſcit: lꝫ efficiat̉ pubes velſane mētis. h. d. are.b ¶ Impuberes. ſed exquo tetigerunt de vltīodie. xiiij. vl̓. xij. āni ſatiseſt fauore teſtamenti: ut.ff. eo. qͣ etate. idē in vſuca. vt. ff. d̓ vſuca. l. ī uſucapionibus. ſecus in preſcriptōibus adioſis: vtff. de ac. ⁊ ob. l. ī oībus.Itē ſecus vbi eſt fauoreius qui vult ꝓrogare.vt in cōtractibus a minore factis: vt. ff. de mino. l. iij. §. minorē.c ¶ Iudiciū .i. diſcretiovt. ff. de reiudi. cū p̓tor.§. non aūt. qn̄qꝫ ponit̉pro ſnīa vbi rei iudicate ſtanduꝫ ē. vt. C. de reiudi. l. i. qn̄qꝫ pro inſtantia cauſe triennij: vt. C.de iudi. properandū pertotū. qn̄qꝫ ꝓ actione vtiudiciū fami. her. vl̓ cōdiuidūdo: vt. jͣ. de offi.iudi. §. ſi fami. herciſ. ⁊.§. finali.d ¶ Furioſi. hac ratiōeidem in mentecapto dico: vrar. ff. de ver. ob. aticio in fi.e ¶ Teſtati. vt. C. eo. furioſum in prin.f ¶ Negociū. vt vſucapionē inchoatā: vi. ff. d̓vſuca. iuſto. §. eum. velpoſſeſſionē queſitam: utff. de acꝗ. poſ. ſi is ꝗ aīcſic. ff. de pecu. l. ꝙͣ tuberonis in pͥn.Sadarilel̓amdiāſiā.factum poſt interdictuſed prius factum ſic. h..d. aretinus.g ¶ Prodigus. prodigus ē qui neqꝫ fineꝫ. neqꝫ modū habet in expenſis: ut. C. de cura. fu. l. i.Interdicta. ſi dicas a iudice planū ē ſi dicas a lege: ut qꝛ in crimen.l. iul̓. maie. commiſit multo minus teſtat̉: ſed tūc priꝰ factum rumpitur:vt. C. ad. l. iul. maie. l. fi.i ¶ Ratū. ꝗd ſi fiat interdictio cū tn̄ nō ſit ꝓdigus? Rn̄. forte non ualet īterdictū. ar. ff. de tu. ⁊ cu. da. ab his. l. ſeie. ſed cōtrariū uerū ē: cum ſit facta cōtra ius litigatoris tm̄ nō cōtra ius legis: vt. ff. que ſen. ſine ap. re. l..i. in pͥn. ⁊. §. i. ⁊. C. qn̄ prouo. nō ē ne. l. ij.atus Mutus ⁊ ſurdus poſſunt certis caſibusconderetenm: ſea non ſemꝑ. h. d. primo. Et vicium ſuperueniens poſtteſtamentū perfectū non nocet. h. d. aretinus.k ¶ Non ſemꝑ. ſed qn̄qꝫ pōt ẜm diſtinctionem ſequentem.l ¶ Utiqꝫ. ſic. jͣ. de inuti. ſtipu. §. mutum.m ¶ Et eruditi .ſ. in moribus.n ¶ Ammittunt. ⁊ maxime impij aduocati.o ¶ Cōſtitutio. vt. C. qui teſta. fa. poſſ. diſcretis.p ¶ Certis. ut mutus ⁊ ſurdus caſu: uel mutus tm̄ ſiue natura: ſiue