Liber

ligioſum non facere. In alienū locū cōſentiēteª dn̄o licet inferre: ⁊ lꝫpoſtea ratum non habuerit qͣꝫ illatus ē mortuꝰ tamē ſine cōſenſu eiꝰlocus religioſus fit. ¶ Sācte quoqꝫ res ueluti muriᵇ ⁊ porte ciuitatisquodāmō diuini iuris ſūt ⁊ iō nullius in bonis ſūt. ¶ Iō aūt murosſanctosᵉ. dicimus qꝛ pena capitisconſtituta ſit in eos qui aliquid inmuros ſanctos deliquerūtᵇ. iō ⁊ legum eas partes quibꝰ penā conſtituimusᵉ aduerſus eos qui cōtra legem fecerint ſanctionesᶠ uocamꝰ.¶ Singulorum aūt hoīuꝫ multismodis res fiunt. quarūdaꝫ .n. rerūdn̄iū nāciſcimur iure naturali: ⁊ ſicut diximꝰᵍ appellatur ius gentiuꝫ:quarūdā v̓o iureᵛ ciuili. ¶ Cōmodiꝰ eſt itaqꝫ a uetuſtioreⁱ iure incipere. palā eſt aūt uetuſtius eſſe iusnaturale qd̓ cū ipſo genere humanō reꝝ naturaᵏ ꝓdiditˡ. ¶Ciuiliaāt iura ceperūt eē cū ciuitates cōdi:⁊ magiſtratꝰ creari ⁊ leges ſcribi ceperunt. ¶ Iereᵐ igitur beſtie uolucres piſces ⁊ oīa aīalia que in mariceloⁿ terra naſcuntur: ſimul atqꝫº ſiab aliquo capta fuerint iure gētiuꝫſtatim illius eſſe incipiunt. qd̓ enimante nullius ē id naturali rōne occupāti ꝯceditur. ¶ Nec ītereſtʰ firas beſtias ⁊ uolucres utrū ī ſuo fūdo ꝗſqꝫ capiat an in aliēo. ¶ Plane qui alienūfūdū ingredit̉ uenandiq aūt aucupādi gratia pōt a dn̄oſi id pͥuiderit ꝓhiberi ne īgrediat̉ˣ.¶ Quicquidᶠ āt eoꝝ ceperis eouſqꝫ tuū eē intelligitur donec tua cuſtodia coerceat̉. ¶ Cū v̓o tuā euaſerit cuſtodiam ⁊ in libertateꝫ naturalemⁱ ſe receperit tuuꝫ eē deſinit ⁊

rurſus occupātis fit. ¶ Naturaleꝫautem libertatem recipere ītelligit̉cum ul̓ oculos tuos effugerit: uelita ſit in conſpectu tuo ut difficilisſit eius perſecutioª. ¶ Illudᵗ q̄ſitūeſt an ſi fera beſtia ita uulnerata ſitut capiʸ poſſit ſtatim tua eſſe intelligat̉; ⁊ ꝗbuſdā placuit ſtatiꝫ eē tuaꝫ⁊ eouſqꝫ tuā uideri donec eaꝫ ꝑſequeris. ꝙ ſi deſieris perſequi: deſinere eſſe tuā ⁊ rurſus fieri occupantis. Alij putauerunt nō aliter tuameſſe qͣꝫ ſi ceperis. ſedᶻ poſterioremſententiam nos confirmamus: qꝛmulta accidereª ſolent ut eaꝫ nō capiasʰ. ¶ Apiumᶜ quoqꝫ feraˢ natura eſt. Itaqꝫ que in arbore tua cōſederint anteqͣꝫ a te in alueoᶜ includātur non magis tue intelliguntureſſe qͣꝫ uolucres que in arbore tuanidū fecerūt. ideoqꝫ ſi alius eas incluſeritᶠ is earum dominusᵍ erit.¶ Iauos quoqꝫ ſi quos effecerinteximere quilibet pōt. ¶ Plane integra reʰ ſi prouiderisⁱ īgrediētē fūdutuū poteris eū iure ꝓhibere neīgrediat̉. ¶ Examēᵏ quoqꝫ qd̓ exalueo tuo euolauerit eouſqꝫ ītelligit̉ eē tuū donec in ꝯſpectu tuo eſt:nec difficilis perſecutio eiꝰ eſt: alioquin occupantis fit. ¶ Pauonuꝫquoqꝫ et colūbaꝝ feraⁱ natura ē necad reꝫᵐ ꝑtinet ꝙ ex ꝯſuetudine aduolare et reuolare ſolēt. Nā ⁊ apeſidem faciūt quaꝝⁿ ꝯſtat ferā eē naturā. ¶ Ceruosᵈ qͦqꝫ ꝗdā ita māſuetos hn̄t ut ī ſiluā ire et redir̄ ſoleāt: qͦrū et ipſoꝝᵖ ferā eſſe naͣm nemo negat. ¶ In his āt animalibꝰq̄ ex cōſuetudine abire et redire ſolent talisq regula comprobata eſtut eouſqꝫ tua eē intelligant̉: donec

niſi conſentiat fructuarius: uel niſi teſtatorem qui vſufructum legauit uelit ſepelire heres: ut. ff. de reli. l. ii. §. ſi uſufru.a ¶ Conſentiēte. ꝗd ſi primo conſenſit poſt penituit eū de illatione. reſpō. ſufficitſemel uoluiſſe: ut. ff. de aqua plu. arcen. l. in diem. ⁊ jͣ. in proxi. §.ꝫ res. Res ſancte ſunt porte ⁊ muri ciuitatū quaſi pena leFanctegali firmate. Itē leges penales ꝓprie uocantur ſanctiones.h. d. Areti.b ¶ Muri .ſ. ciuitatis romane. ꝗd de ciuitate alia uel cyſtro. rn̄. nec ibi ꝗcꝙͣ facere licere ſine auctoritate preſidis: vt.ff. e. ſacra. §. muros. uel fortevniuerſitati lꝫ non priuato: ut.C. de operi. pub. l. oēs.c ¶ Sāctos .i. firmos a ſancioſancis. nō calce uel lapidibus.ſed. l. firmari ut ſequitur.d ¶ Deliq̄runt .ſ. trāſcendēdouel rūpendo ſicut fecit Remuſfrater romuli. ut hic. ⁊. ff. e. l.fi. vn̄ lucanus. Fraterno pͥmimaduere ſanguine muri.e ¶ Cōſtitutuiꝰ ut. C. de lega.⁊ con. l. non dubium.f ¶ Sanctiones. ī ſtricta ſignificatione. qn̄qꝫ ponit̉ largiusꝓ qͣlibet imperiali lege: ut. C.de nouo. C. fa. ibi colligentesv̓o ⁊c̄. qn̄qꝫ largiſſime pro collectione totius iur. ciuilis: ut īpemio. ff. in pͥn.SiIſta ē ſecūda ps pncipalis huiꝰtitulisdiuiditur in quinqꝫ ꝑtes pͥncipales. Primo ponit qͣlit̓ acrunt̉ nobis res q̄ in nulliꝰ bonis ſunt. Scd̓o qualiter acquirunt̉ ea q̄ ſunt alteriꝰ ex factonoſtro ex permiſſione uel fabricatione. Tertio qn̄ vſufructuarius uel bone fidei poſſeſſorfacit fructus ſuos ⁊ quid contineatur appellatione fructuuꝫQuarto ponit vnū caſum exceptiuū a pͥma parte. vꝫ ꝙ eaque ſunt in nullius bonis nontn̄ in totū efficiunt̉ occupantisQuinto qn̄ per traditioneꝫ ul̓non in perſonam certam ul̓ incertā dn̄ium tranſferatur. Secūda ibi: ſi ꝗs in. §. cū ex aliena materia. Tertia ibi: ſi quisa non domino. Quarta ibi: ī.§. theſauros. Quinta ibi ī. §.per traditionē. ⁊. h. d. Iſte. §.in ſūma. Res noſtre fiūt autiure naturali aūt iure ciuili. eta uetuſtiori inchoandum eſt. arti.g ¶ Diximus. ſed ubi. rn̄. sͣ. de iure natu. §. i. ibi ꝙ uero naturali. uel. sͣ. de iurenatura. §. ſed naturalia uel melius. sͣ. eo. §. ⁊ ꝗdem.h ¶ Iure. ut vſucapione arrogatione ſucceſſione deportatiōe monachatione dequibus incipiet dicere. jͣ. de vſucapio.i ¶ Uetuſtiore. ſic. ff. de iure īmu. l. ſemper.k ¶ Natura .i. deus.l ¶ Prodidit .i. ſtatim cū ꝓcreauit deus gentes ſtatim fuit ius gentium.zitur. Fere beſtie uolucres piſces fiūt occupātis ſiue quis ceperit inſuo fundo ſiue in alieno: ſed dominꝰ fundi pōt ingredientem prohibere vbi autem animal captū fugerit: ſtatim reuertit̉ ad pri.h. d. areti.m ¶ Fere. qꝛ a vetuſtiore incipiendū. ergo ⁊cͣ.n ¶ Celo. i. aere.o ¶ Simul atqꝫ .i. ſtatim poſt ⁊cͣ. ſed nūꝗd res ſacre ꝯcedunt̉ occupanti: ut. sͣ. e.nullus. rn̄. res dr̄ eſſe ī nulliꝰ bonis. vi. uel. vii. modis. Natura vt hic. Facto:vt. jͣ. §. pe. Itē tꝑe. ut. ff. d̓ acꝗ. re. do. l. nunꝙͣ. §. theſaurus. ⁊ in his tribꝰ locuꝫhabet hec regula: niſi ꝙ in theſauro d̓ eꝗtate dimidiū dn̄o ſoli reſtituit̉: vt. jͣ. e..§. theſauros. Item cenſura: ut. sͣ. e. §. nullius. item in caſu vt in hereditate iacēte que uicē dn̄i repreſentat: ut. jͣ. de ſtip. ſer. in prin. Item culpa dominis: vt ſiciiciant ſeruū eporantem: vt. C. de lat. lib. l. i. §. ſcīmus. ⁊ etiā hic. Iteꝫ iuris naturalis ꝯſtitutionē vt liber hō: ut. ff. de v̓bo. ob. inter ſtipulātem. §. ſacrā.y ¶ Nec intereſt. quo ad acꝗrendum.q ¶ Plane. venādi. alid̓ ſi cā reqͥrendi fugitiuum meū: ut. C. de ſer. fu. l. ii. vellandis colligēde cā: ut. ff. de glā. leg. l. i. vl̓ ut recipiā pecuniā quam ibi abſcon-

di. ut. ff. ad exhi. theſaurus. uel ſi vindemiaꝫ quā emi tollere me uēditorprohibeat: vt. ff. de actio. emp. qui pendentem.r ¶ Ingrediat̉. ꝗd ſi poſt ꝓhibitiōem ꝗd ceperit. reſpō. nō facit ſuum: vt.C. de rei vendi. ſi fundū. ⁊. l. certum. ⁊ fa. jͣ. e. §. ylane.s ¶ Quicꝗd. libertatē .i. laxitatem: ut ſtatim ſcꝗtur: ut. ff. de acꝗ. re. do.naturale.t ¶ Naturalē difficilis.i. īpoſſibilis ſic. ff. ꝓ ſocio. l. de illo. eꝯͣ. ff. d̓ hilqui deie. uel effu. l. ii.u ¶ Perſecutō. ſic. ff. d̓ac. re. do. l. iii. §. nerua.Ticet fera ilitntis abaliquo vulneret̉. ita utueriſimiliter poſſit capi tn̄ nō efficit̉ vulnerātis niſi eam ceperit. hocdicit Aretinus.t ¶ Illud. ſic. ff. de acꝗ.re. do. naturalē. §. illd̓.y ¶ Capi. ꝯſiderata natura hoīs ⁊ aīal̓ n̄ diuina poſſibilitate. ſed necoīo facultatē ꝯſidero.3 ¶ Sed poſteriorenſic. ff. e. ſ. d̓ acꝗ. re. do.in. l. laqueum.a ¶ Accidere. lꝫ .n. ꝓbatur. vnū .i. eū uulneratū nō in̄ ſeꝗtur ut capinō poſſit: ut. C. de ꝓba..l. neqꝫ natales.b ¶ Capias. no. ꝙ īſpitur qd̓ euenire pōt ſic.ff. loca. ſi ꝗs domū. §.idē q̄rit ſi ſūptus. ⁊. ff.ad tre. luciuſ. §. pe. ⁊ adl. fal. l. in ꝙͣtitate. §. magis. ⁊. ff. ex qui. ca. ma.ſed ⁊ ſi per pͥtorē. §. ſi ferie. ⁊. ff. de ſer. ruſ. pre.ꝗ cella. §. ii. ⁊ d̓ dā. īfec.qui bōa. §. inter. ar. tn̄contra. ff. de pecul. l. eotempore .i. reſpō.Aperqul̓mintilꝰsnis ſunt occupanti concedunt̉: ⁊ eaꝝ fructus ſicut ⁊ aues in aliena arbore capiuntur. dn̄s tn̄a principio īgredi ꝓhire pōt: ⁊ examē earumtuuꝫ eſt donec difficilisnō eſt ꝑſecutio. Areti.c ¶ Apium. concor. ff.d ¶Fera .i. non manſueta.de acqui. re. do. l. naturale. §. apium.e ¶ Alueo. uas eſt ubi apes manent: quandoqꝫ pro loco vnde flumē curf ¶ Incluſerit. qd̓ bul. facere noluit in his ⁊ ſimilibus dicēs magis timeorit ponitur: ut. jͣ. eo. §. inſula.ſcādalū populi ꝙͣ futurū iudiciū: ut. ff. de acqui. re. do. l. in laqueū.g ¶ Dominus erit. nec furti tenet̉: ut. ff. de fur. ſi apes.h ¶ Integra re. .i. anteꝙͣ intret.i ¶ Preuideris. quid ſi fuertt īgreſſus an poterit retinere eum: ut det qd̓acceperit cum hō quilibet poſſit prohibere ne ꝗs intret fundum ſuū. reſpō. cū dominus factus ſit per occupationē nō vr̄ quare deſinat eſſe dominus. arg. huius. §. qui tm̄ preuidēti conſuluit.k ¶ Examen .i. vniuerſitas apiū al̓s pro approbatione ponit̉. al̓s pro iudicio: ut. C. de aduo. diuer. iu. l. neminē. ⁊ forte ſeruatur aliud d̓ conſuetudine in hoc. §. ⁊ in ſuperioribus duobus.3. Animalia que naturaliter ſunt fera: ſed per¶ Hauonum qppt tunt noſtra ꝙͣdiu reunent conſuernem eunaccidens manſuet.l ¶ Fera .i. non prorſus domeſtica uel manſueta.di ⁊ redeundi. h. d. Areti.m ¶ Nec ad rem .i. non obſtat his que diximus.o ¶ Ceruos. quorum .ſ. ſeruorum in genere.n ¶ Quarum .i. apium.p ¶ Ipſorum .ſ. ſingulorum in ſpecie.q ¶ Talis regula. hic no. tria genera animalium manſueta: vt gallinein quibus habet locum hec regula: ut ubicunqꝫ ſint domini eſſe in-