Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
190r
Einzelbild herunterladen
 

19 0

Primus.

natur: ſit neceſſarii negatio affirmatiōi vehementeroppoſita: vt ea dicit neceſſe ē. Itē in ꝯtingētibus ſi ad negatio ponat̉: ſit ꝯtingens negatio vt ea dicit contingit eſſe. a. Si v̓o ipſi cōtingēti negatio iungat̉: ſit ꝯtingētis negatio ꝯtingēti affirmatiōivehemēter oppoſita: vt ea dicit ꝯtingit. Sedqm̄ oīs ꝓpoſitio aut vniuerſalis eſt: aut particularisaut īdefinita: aut ſingularis: ꝓpōit̉ hoc vniuerſalis. Oīs legit. ꝑticularis ſic. Socrates legit: neceſſe ē: vt ſicut in categoricoꝝ ſyllogiſmoꝝ īſtitutōeſtratū ē ille ſibi maxīe videant̉ oppoſite quecūqꝫ velvniuerſaliter affirmāt: ſi ꝑticulariter denegat̉: vl̓ vniuerſaliter denegēt ſi ꝑticulariter affirmet̉: ſingulares ſūt: ſi illa ꝗdē ī affirmatōe poſita: illa v̓o ī negatione: vera ſint: ſi hec eadem ad cōtingentes neceſſarias referat̉: idē in neceſſariis ꝯtingentibꝰinuenit̉: vt ſi quis dicat oēm. a. terminum eſſe neceſſeeſt: aliuſqꝫ negat dicens non neceſſe ē oēꝫ. a. terminūeſſe. fecit oppoſitā negationē. Et ſi dicat aliꝗs contingit oēm a. terminū eſſe: itaqꝫ aliquis neget: cōtingit oēm a. terminum eſſe: fecit oppoſitam negationēIn vtriſqꝫ .n. modū remouet ſignificationem vniuerſalitatis extinguit. Atqꝫ hoc ꝗdē in ſimplicibuscategoricis ꝓpoſitionibꝰ euenire eſt: de quaꝝ naͣ diligentius ꝑſecuti ſumus in his voluminibus: in ſcd̓eeditiōis expoſitione έρι ἕρμηνείασ inſcripſimus.Si ꝗs igit̉ ꝓpōnum oīum conditionaliū numeruꝫrat ex categoricis poterit inuenire. Ac primū in cōneris ex duabus ſimplicibus inquirendus eſt hoc. qm̄ ꝓpoſitio ſimplex hypothetica ex categoricisduobꝰ iugit̉ vna eaꝝ vel ineſſe ſignificabit: vel ꝯtīgere ſimpl̓r: vel neceſſe dupliciter. ſi ſūt affirmatiue ꝗnquies affirmatiua enijciatione ꝓponēt̉. Sedqm̄ oīs affirmatio hꝫ oppoſitā negationem. rurſusꝗnquies negatiua enūciatio poterit ꝓnunciari. Erūtigit̉ in prīa ꝓpoſitōe vna ꝑs ē hypothetice ꝓpōnesin negatiōe. affirmatione cōſtitute modoꝝ ꝓpōnes.decē. Scd̓a ēt ꝓpoſitio que pars eſt hypothetice totidē affirmationibꝰ negationibꝰ ꝓponipōt. Eruntigit̉ eius quoqꝫ enunciatiōis decē. Sed cuꝫ primapoſitio ſcd̓e ꝓpoſitioni quadā cōſequentia copulet̉:vt vna hypothetica fiat oēs decē affirmatiue: negatiue ꝓpōnes oībus decē affirmatiuis negatiuiſqꝫpoſitionibus applicabunt̉. Itaqꝫ complexe centū oēsefficiūt ꝓpōnes he que connexe ex ſimplicibꝰ coniūgunt̉. Scd̓m hunc modū pōt ꝓpoſitionum numerꝰinueniri in his ꝓpōnibus que ex categorica hypothetica copulant̉: vel ex duabus conditionalibus fiunt. ex cōditionali categorica cōſtant: vel e diuerſo ex tribꝰ categoricis iūcte ſūt. ſi duaꝝ īter ſedicatiuaꝝ affirmatiōe vel negatione cōplexio vel eſſevel neceſſario: vel ꝯtingēter ꝗnqꝫ modos centū efficit ꝯpl̓ones: qm̄ tertia ꝓpoſitio vel affirmatiua eritvel negatiua: ſi affirmatiua ꝗnqꝫ modis vel ineſſeſignificās: vl̓ neceſſario ineſſe dupl̓r vel ꝯtingēter ineſſe dupl̓r. Itēqꝫ totidē negabitur modis ſimul amplius qͣꝫ decies ꝓponet̉. Quo ſit vt tertia ꝓpoſitioduabꝰ ſuꝑioribus centū inter ſe modis copulatis atqꝫꝯplexis iūcta atqꝫ cōmiſſa mille oēs faciat ꝯpl̓ones.Centū nāqꝫ duaꝝ propoſitionum modi cum decē modis tertie propoſitionis cōplicat mille modos perficiunt. Decies .n. centū mille ſunt. Rurſus qm̄ duabushypotheticis iuncta conditionalis quattuor categoricis copulat̉: due inter ſe prime categorice centuplexionibꝰ iungebāt̉: neceſſe eſt vt poſteriores quoqꝫ

due centū ꝯplexionibus connectantur. ſi centuꝫ ſuperioꝝ propoſitionū categoricaruꝫ modi centu poſterioꝝ categoricaꝝ modis complicent̉: fient decē miliamodi cōplexionū. In illis autem ꝓpoſitionibus quetribus variant̉ figuris: ſiquidē medius terminꝰ ſimiliter in prīa ī ſcd̓a hypothetica proponatur: milleerunt cōplexiones ad earum ſimilitudineꝫ: ex tribꝰcategoricis cōnectuntur. Tunc .n. vnus atqꝫ idē terminus in vtriſqꝫ tres neqꝫ ampliꝰ faciet enunciatōesSimil̓r .n. in vtriſqꝫ proponitur hoc modo. ſi eſt. a. ē.b. ſi eſt. b. eſt. c. hic. n. b. terminus ad. a. terminumad. c. poſitus eſt ineſſe ſignificās. Idē in neceſſariiscontingētibus intelligendū ē. at ſi ita proponat̉. ſi eſta. eſt. b. ſi neceſſe eſt eſſe. b. eſt. vel non eſt. c. due propoſitiōes cōditionales .i. qͣttuor p̄dicatiue fiūt. Quoſit vt ẜm eas ex p̄dicatiuis quattuor connectuntur:decē milia faciunt ꝯplexiones atqꝫ hi numeri tam inprima qͣꝫ in ſcd̓a vel tertia ſunt inſpiciendi figura. Etnos ꝗdē quātus ꝓpoſitionū numerus poſſet aſcripſimus nunqͣꝫ tn̄ diſſimiliter terminus medius enunciatur. Nāqꝫ vt fiat extremoꝝ concluſio mediꝰ terminus intercedit: cuius cōitas extrema coniungit. Qd̓ ſimediꝰ diuerſis modis in vtraqꝫ ꝓpoſitione dicat̉: neccōnectuntur extrema. atqꝫ ideo nec ſyllogiſmus ꝗdeꝫfieri vllus pōt: preſertim nec vna quidē propoſitiodici poſſit in medius terminꝰ diſſimiliter enunciat̉Longe āt multiplex numerus propoſitionū exiſteretſi ineſſe ſignificātes neceſſarias ꝯtingentes affirmatiuas negatiuaſqꝫ ꝓpōnes per vniuerſales ꝑticulares vel oppoſitas: vel ſubalternas variemꝰ. ſꝫ id conuenit qꝛ conditionaliū termini propoſitionumindefinito maxīe enunctantur. Atqꝫ ideo ſuperuacuū iudicaui determinataꝝ ẜm quantitatem propoſitionū q̄rere multitudinē: cum determinate cōditionales poni ſoleāt: fere aūt hypothetice propoſitiōesnec neceſſitatē quidē vel per contingens enunciāt̉ſed ille maxime in vſū collocutionis ducūt̉: ineſſe ſignificant. Oēs v̓o neceſſariam conſequentiaꝫ tenerevolunt: ineſſe ſignificant: ꝗbus neceſſitas addit̉ ꝗbus predicatio poſſibilitatis aptatur. hec .n. terminis applicatur. Neceſſitas v̓o hypothetice ꝓpōnisratio eaꝝ propoſitionū: ex quibus iungunt̉ inter ſenexiones conſequentiā q̄rit: vt cum dico. Si Socrates ſedet viuit: neqꝫ ſedere: neqꝫ viuere neceſſe ēSꝫ ſi ſedet: neceſſe ē viuere. Itē dicimꝰ ſi ſol mouetur: neceſſario venit ad occaſū: tātūdē ſignificat qͣꝫtūſi ſol mouet̉ veniat occaſum. Neceſſitas .n. propoſitionis in conſequentie immutabilitate conſiſtit. Itē cuꝫdicimus ſi poſſibile ē legi libꝝ: poſſibile eſt ad tertiūverſuꝫ ꝑuenire. Rurſus neceſſitas conſequētie ſeruata eſt. ſi poſſibile eſt legi libꝝ neceſſe eſt id poſſibile: vt ad tertiū verſuꝫ perueniatur. Opponūt̉ aūthypotheticis ꝓpoſitionibus ille ſole earuꝫ ſubſtantiā perimunt. Subſtātia v̓o propoſitionū hypotheticarum in eo eſt: vt eaꝝ conſequentie neceſſitas valeat ꝑmanere. Si ꝗs ergo recte conditionali repugnabit: id efficit vt eaꝝ deſtruat ꝯſequentiā: veluti itadicimus. fi eſt. a. eſt. b. in ea repugnabit ſi mōſtretaut. a. aut. b. ſed poſito quidē. a. on̄ditſtatiꝫ conſeꝗ. b. ſꝫ poſſe. a. etiā ſi. b. terminꝰ nonſit: ſꝫ ſi negatio ſit: conditionalis eodem deſtruet̉vt dicimus ſi eſt. a. b. non eſt. Non on̄dendum eſtaut. a. aut. b. ſed ſit. a. poſſe. b. terminūSunt āt hypothetice propoſitiones alie quidem affirmatiue: alie negatiue: ſꝫ de his nūc loquor in