Hec ſunt opera Boetit. que in hoc uolumine cōtinentur.
LTVIR In porphirii Iſagogen a Uictorino tranſlatam editio prima. In Porphirii Iſagogen a Boetio ipſo trāſlatā editio ſcd̓a. In cathogorias Ariſtotelis. editio vna. In librum Ariſtotelis. de interpretatione editio prima. In eundem librum de interpretatione editio ſecunda: De diuiſionibus liber vnus. De definitionibus liber vnus. Ad cathegoricos ſyllogiſmos introductio Commentariorum in Topica Ciceronis libri ſex. De differentiis Topicis libri quattuor. De ſyllogiſmo cathegorico libri duo. De ſyllogiſmo hipothetico libri duo. De trinitate libri duo. De hebdomadibus liber vnus: De vnitate ⁊ vno liber vnus. Contra euthichen. ⁊ Neſtorium de duabus naturis: ⁊ vna per ſona chriſti liber vnus.

Tabula
Ncipit Tabula ſuꝑ Iſagoges a victorino ⁊ Boetio tranſlatas. In cathegorias quo qꝫ Ariſtotelis Et ī li brum eiuſdem de in terp̄tatiōe. Ac demū ſuper omnia opera in preſenti volumine cō tenta. per libros ⁊ ca pitula ad numeruꝫ vſ qꝫ cartharuꝫ exactiſſi me annotata. ¶ Editio prima in porphyrij iſagoge̓ a Uictorino trāſ latam continet duos libros. char. i. Primus liber continet duo capitula. Primum capitulum de genere char. 3. Secunduꝫ capitulum de ſpecie char. 6. ¶ Secundus liber continet capitula. 24. Primum cap. de differentia ehar.9. 2. cap. De proprio char. 10. 3. cap. De accidenti char. 10. 4. cap. De communibus generis: differentie Speciei: proprij: accidentiſqꝫ. car. 11. §. cap. De commūibus generis ⁊ differentie. car. 1i. 6. cap. De proprijs generis ⁊ differentie. char. ii. 7. cap. De communibus generis: ⁊ ſpeciei. char. 1i. 8. cap. De proprijs generis: ⁊ ſpeciei. char. 11. 9. cap. De communibus generis: ⁊ proprij. char. 12. 1o. cap. De propriis generis: ⁊ proprij char. 12. ij. cap. De communibus generis ⁊ accidētis car. 12. 12. cap. De ꝓprijs generis ⁊ accidentis char. 12. 13. cap. De cōibus differentie: ⁊ ſpeciei. char. 12. 14. cap. De proprijs differentie: ⁊ ſpeciei. char. 12. 1§. cap. De cōibus differentie: ⁊ proprij. char. 13. 16. De proprijs differentie: ⁊ proprij char. 13. 17. cap. De cōibus differentie ⁊ accidentis. char. 13. 18. cap. De proprijs differentie: ⁊ accidentis car. 13. 19. cap. De cōibus ſpeciei ⁊ proprij char. 13. 20. cap. De proprijs ſpeciei ⁊ proprij car. 13. 21. cap. De cōibus ſpeciei: ⁊ accidentis char. 13. 22. cap De proprijs ſpeciei: ⁊ accidentis. char. 13. 23. cap. De cōibus proprij: ⁊ accidentis. char. 13. 24. cap. De proprijs eorundem char. 13. ¶ Editio ſecunda in porphirij Iſagogen a Boetio ip̄o tranſlatā continet volumīa: vel capitula ſex. car. 14 Primum de genere. char. 17. 2. De ſpecie. char. 19. 3. De differentia char. 23. 4. De proprio char. 26. §. De accidenti. char. 27. 6. De cōitatibus ⁊ proprietatibus dictorum quinqꝫ vniuerſalium. char. 27. ¶ Editio ī p̄dicamēta Ari. ꝯtinet libros duos car. 33. Primus liber continet capitula ꝗnqꝫ.
Primum cap. De equiuocis. char. 33. 2. cap. de vniuocis. char. 34. 3. cap. De denominatiuis char. 34. 4. cap. De ꝗbuſdam diuiſionibus ⁊ regulis. car. 35. §. cap. De ſubſtantia. char. 37. Secundus liber continet capitula. Primum cap. De quantitate: char. 42. 2. cap. De ad aliquid char. 45. 3. cap. De quali ⁊ qualitate char. Fo. 4. cap. De facere ⁊ pati. char. 55. §. cap. De oppoſitis char. 55. 6. cap. De priori char. 60. 7. cap. De his que ſimul ſunt. char. 60. 8. cap. De motu char. 61. 9. cap. De habere char. 62. ¶ Prima editio in librum Ariſtotelis. De interpreta tione. char. 62. De nomine char. 64. De verbo. char. 65. De oratione char. 66. De affirmatione negatione ⁊ enunciatiōe. char. 67. ¶ Secunda editio in libruꝫ Ariſtotelis. De interpreta tione continet libros ſex. Primus liber. char. 83. Iſagoge ad eundem. char. 83. De nomine char. 88. De verbo char. S9. Secundus liber. ehar..ꝯj. De oratione. char. 91. Tertius liber. char. 102. Quartus liber. char. 108.
Quintus liber. char. 117. Sextus liber char. 124. ¶ Liber de diuiſionibus. ¶ Liber de diffinitionibus. char. 13 62 ¶ Introductio ad cathegoricos ſoyllogiſmos. ca. 139. ¶ Commentaria in Topica Ciceronis continent libroſ char. 145. Primus liber char. 145. Secundus liber char. 149. Tertius liber char. 153. Quartus liber. char. 158. Quintus liber. char. 16 3.

Tabula
car. 193. char. 168. Secundus liber Sextus liber ¶ Liber de differētiis Topicis ꝯtinet libros quattuor. ¶ Liber de Trinitate qūo trinitas eſt vnus deus ⁊ nō char. 172. Primus liber. char. 174. tres dii. Secundus liber. char. 176. Tertius liber. char. 178. Primus liber continet cap. 12. char.196. Quartus liber Secundus liber. char. 198. ¶ Liber de ſyllogiſmo cathegorico ꝯtinet duoſ libros. Primus liber eſt de propoſitionibꝰ ſyllogiſmi cathe ¶ Liber de hebdomadibus ꝯtinet cap. duo car. 198 char. 181. gorici. Secundus liber eſt de compoſitione ſyllogiſmi cathe char 199. Liber de vnitate ⁊ vno. char. 185. gorici. ¶ Liber de duabus naturis: ⁊ vna ꝑſona xp̄i. ca. 199. Liber de ſyllogiſmo hypothetico ꝯtinet duos libro char. 188 Primus liber
1. r imahio ari j. i . masmmini 1.M aii nur iips: ꝯunoiae o1 ηήαι camahiiea malamus: jix aimphinas: moalinm nue

Prime editionis in porphi. li. i.
Vemātis anni tempore ī aurelie mōtibus conceſſeramꝰ Ulſatqꝫ ibi tunc cū uiolen tior auſter eieciſſet no ctis placidā atqꝫ extu baſſet quietē. recēſere lilibitū eſt ea que doctiſ ſimi uiri ad illuminan das quodāmodo acies intellectus denſitate ca Uliginantiſſimas quibuſ daꝫ quaſi introductoriis comentariis ediderunt: eiꝰ v̓o rei fabius initiū fecit. Qui cum me lectulo recum bentem: ⁊ quedam ſuper eiſdem rebus cogitantem meditantēqꝫ vidiſſet: hortatus eſt: vt qd̓ ſepe eram pollicitus: aliquā illi eius rei traderem diſciplinam. Cōplacitū eſt igit̉: qm̄ tūc ſamiliariū ſalutationes: ⁊ domeſtica negocia ceſſabāt. Interrogatꝰ ergo a me ſuper quibus vellet rebus enodare atqꝫ expedire: tūc ſabius. Quoniam inquit tempus ad ſtudia vacat: ⁊ hoc ocium in honeſtuꝫ negocium cōuerti licet: rogo ut mihi explices id quod Uictorinus orator ſui tēpo ris ferme doctiſſimus porphyrium. per Iſagogen̄. i. per introductionē in Ariſtotelis categorias dicitur tranſtuliſſe. Et primum didaſcalicis quibuſdam me imbue: quibꝰ expoſitores vel etiā cōmentatores: vt diſcipuloruꝫ animos docilitate quadam aſſueſcant: vtuntur. Tum ego. Sex oīno inquam magiſtri in oī expoſitione prelibant Predocent enim que ſit cuiuſ cūqꝫ operis intētio: quod apud illos σηοτῖόσ uocat̉ Que vtilitas qd̓ a grecis χρησιμον appellatur. Qui ordo qd̓ greci vocant τάξiν. Si eius cuius eſſe opus dicit̉: germanuſ propriuſqꝫ liber eſt: qd̓ γύήσ ī dυ interpretari ſolet. Que ſit eius operis inſcriptio: qd̓ επίγρἀφήν greci nomīant. In hoc qd̓ intētionē cuiuſqꝫ libri inſolerter interp̄tarentur: de inſcriptio ne quoqꝫ operis apud quoſdam minus callentes heſi tatum eſt. Sextum eſt id dicere ad quam parteꝫ phi loſophie cuiuſcunqꝫ libri ducatur intentio: qd̓ greca oratione dicitur είσ πὀίον μέρος φίλοσοφιασ ἄνάγετάσ Hec ergo oīa in quolibet philoſophie li bro queri cōuenit: atqꝫ expediri. Tunc ſabiꝰ que eēt introductionis intentio interrogauit. Et ego inquaꝫ Ariſtoteles: ꝗ factus eſt introductionis pons: non ali ter intelligi poteſt: niſi ipſas res de quibus diſputa turus eſt: ad intelligentiam preparemus. Uidens enī porphyrius qd̓ in rebus oībus eſſent quedam prima natura: ex quibus oīa velut ex aliquo fonte manarēt ⁊ illa que prima eēt: ⁊ ſubſiſtētia eſſe: ⁊ generis vo cabulo nūcupari. porro autem nūqͣꝫ genus vni ſpeci ei genus eſſe poſſet: ſed pluribus. Plures autem ſpe cies non poſſe eſſe multiplices: niſi eas aliqua diſcre tio ſeparet. Si enim nihil ſibi diſſimiles ſorent: vna ſpecies non multiplices viderentur. Illa igitur diu ſio ⁊ diſſimilitudo ſpecierum differētie noīe vocat̉: Omnia vero que aliqua re differunt: fieri aliter non poteſt: niſi quibuſdam propriis ſolitariiſqꝫ naturis ī ſignita ſint. Atqꝫ hec hactenus. Uidens ergo ꝙ oīs
oīuꝫ diſparilitas in gemina rerū prīcipia ſecaret̉.ſ. ī ſb̓aꝫ atqꝫ accidēs: ita vt neqꝫ accn̄s ſine ſubſtantia: neqꝫ ſine accidēte ſubſtātia eſſe poſſit. Accidēs ꝗppe ſine aliquo ſubſtātie fundamēto eſſe nō poteſt Sub ſtantia vero ipſa ſine ſuperiecto accidente uideri nul lo modo poteſt. Ut enim color ſit quod eſt accidens: in corpore erit: quod eſt ſubſtantia. Porro autem cū corpus.i. ſubſtantiam uideris: inſignitam eam accn̄ te.i. aliquo colore reſpicies. Itaqꝫ ſit: ut neqꝫ ſubſtā tia preter accidens ſit: neqꝫ accidens a ſubſtantia re linquatur. Ubi enim ſubſtantia fuit: mox accidens cō ſecutum eſt. Speculatus igitur porphyriª in his dua bus rebus ideſt accidente ⁊ ſubſtantia: genera: ſpe cies: propria. differentiaſqꝫ verſari: quod ipſa per ſe ſint genera ſubiectis: ⁊ ſubiacentibus ſpeciebus: que differentiis ⁊ propriis inſignite ſunt: ſtatuit principa liter de genere: ſpecie: differētia: propriiſqꝫ tractare. Et quoniam tractatus hic in definitionibus: vt poſt docebimus proderit. Si quis autem in definitiōe ge nerali ponat accidens: eum non recte definire mani feſtuꝫ eſt: quod ſuo loco tractabitur: ſtatuit pauca de accidentibus prelibare. Ita enim nos prudentiſſimꝰ doctor inſtituit: vt tunc in definitionibus quibuſlibꝫ plenam ſcientiam queamus accipere: cuꝫ quod proſit dictum ſit: ⁊ quod non ſit vtile: ſegregetur. Hec igi tur huius operis intentio eſt de genere: ſpecie: diffe rentiis: propriis accidentibuſqꝫ tractare. Hic fabius: Expediſti inquit de intentione. nunc vtilitatem expli ca. Uaria inquā ⁊ multiplex in hoc opere commodi tas vtilitaſqꝫ verſatur. Primum eniꝫ in Ariſtotelis categorias perquā vberrime prodeſt. Quid autē ꝓ ſit dicemus: cum de eius libri inſcriptione tractabi mus. Sed in quibus alijs proſit paucis philoſophie ipſius diuiſione facta perſtringam. Et prius quid ſit ipſa philoſophia conſiderandum eſt. Eſt enim philo ſophia amor: ⁊ ſtudium ⁊ amicitia quodammodo ſa pientie vero non huius que in artibus quibuſdam ⁊ in aliqua fabrili ſcientia notitiaqꝫ verſatur: ſed illi us ſapientie: que nullius indigens: viuax mens: ⁊ ſo la rerum primeua ratio eſt. Eſt autē hic amor ſapiē tie intelligentis animi ab illa pura ſapientia illumi natio ⁊ quodammodo ad ſeipſam retractio: atqꝫ ad uocatio vt videatur ſtudium ſapientie eque ſtudiuꝫ diuinitatis ⁊ pure mentis illius amicitia. Hec igitur ſapientia cuncto equidem animarum generi meritū ſue diuinitatis imponit: ⁊ ad propriam nature vim puritatemqꝫ reducit. Hinc naſcitur ſpeculationū co gitationumqꝫ veritas: ⁊ ſancta puraqꝫ actuum caſti monia. Que res in ipſius philoſophie diuiſionem ſe ctionemqꝫ conuertitur. Eſt eniꝫ philoſophia genus: ſpecies v̓o due vna que rhetorice dicitur: altera que practica.i. ſpeculatiua ⁊ actiua. Erunt autē ⁊ tot ſpe culatiue philoſophie ſpecies: quot ſunt res in quibus iuſte ſpeculatio conſideratōiſ habetur: quotqꝫ actuū diuerſitates: tot ſpecies varietateſqꝫ virtutum. Eſt igitur theoretices.i. contēplatiue vel ſpeculatiue tri plex diuerſitas. atqꝫ ipſa pars philoſophie in tres ſpe cies diuiditur. Eſt enim theoretices pars vna de ītel lectibilibus. alia de intelligibilibus alia de naturali bus. Tunc īterpellauit fabius: miratuſqꝫ eſt ꝗd hoc noui ſermonis eſſet: quod vnam ſpeculatiue partem intellectibilem nominaſſem. Nota inquā quoniam la tino ſermone nūqͣꝫ dictuꝫ reperi: intellectibilia ego met mea verbi compoſitione vocaui. Eſt enim intel lectibile ꝙ vnum atqꝫ idem per ſe in propria ſemꝑ

6 In porphi. li. i. Prime editionis
diuinitate cōſiſtens: nullis vnqͣꝫ ſenſibus ſed ſola mē te intellectuqꝫ capitur. Que res ad ſpeculationeꝫ dei atqꝫ ad animi incorporalitatem conſiderationemqꝫ vere philoſophie indagatione compōitur. Quaꝫ par tem greci theologiam nominant. Secunda v̓o pars eſt intelligibilis: que primam intellectibilē cogitatio ne atqꝫ intelligentia comprehendit: que ſunt omniū celeſtium ſuperne diuinitatis operū: ⁊ quicquid ſub lunari globo beatiore animo atqꝫ puriore ſubſtantia valet: ⁊ poſtremo humanarum animarum: que oīa cum prioris illius intellectibilis ſubſtātie fuiſſent: cor porum tactu ab intellectibilibus ad intelligibilia de generarunt vt non magis ipſa intelligantur: quam intelligant: ⁊ intelligentie puritate tunc beatiora ſunt: quotiens ſeſe intellectibilibus applicarint. Ter tia theoretice ſpecies eſt: que circa corpora atqꝫ eorū ſcientiam cognitionemqꝫ verſatur: que eſt phyſiolo gia. que naturas corporum paſſioneſqꝫ declarat: Se cunda vero intelligibilium ſubſtantia merito in me dio collocata eſt: quod habeat: ⁊ corporuꝫ animatio nem: ⁊ quodammodo viuificationem: ⁊ intellectibi lium conſiderationem cogitationemqꝫ: vt dictum eſt Practice vero philoſophie: quam actiuam ſuperi dici demonſtratum eſt. huius quoqꝫ triplex eſt di uiſio. Eſt enim prima que ſui curam gerens cunctis ſeſe erigit exornat augetqꝫ virtutibus. Nihil in vi ta admittens: quo non gaudeat: nihil faciens pe nitendum Secunda vero eſt que reipublice curaꝫ ſu ſcipiens cunctorum ſaluti ſue prouidentie ſollertia ⁊ iuſtitie libra: ⁊ fortitudinis ſtabilitate: ⁊ temperā tie patientia medetur. Tertia v̓o que familiaris offi cium mediocri componens diſpoſitione diſtribuit. Sunt harum etiam alie ſubdiuiſiones: qͣs nunc ꝑſe qui ſuperſedenduꝫ eſt. Ad hec igitur vt fieri poſſint ⁊ vt ſuperiora intelligi queant: neceſſarius maxime vberrimuſqꝫ fructus eſt artis eius quaꝫ greci 70 Yl κήν nos rationaleꝫ poſſumus dicere: qd̓ recta oratio nis ratione quid verum. quidqꝫ decens ſit: nullo er roris fluxū diuerticuloue fallatur Quam quidem ar tem quidam partem philoſophie: quidā non parteꝫ ſed ferramentum ⁊ quodammodo ſupellectileꝫ: iudi carunt. Qua autem id vtriqꝫ impulſi ratione credi derint: alio erit in opere commemorandum. hec au tem generis: ſpeciei: differentie: proprii: atqꝫ acciden tis diſputatio in omni nobis philoſophie cognitiōe quaſi quandam viam parat. Nan cum quid genus ſit docemur: quid ſpecies intelligimus genus eſſe philo ſophiam: ſpecies vero indubitanter theoreticē ⁊ pra cticem.i. ſpeculatiuaꝫ ⁊ actiuam: de logica vero vtꝝ ſit ſpecies: eadem hac poſſumus ratione perpendere Prodeſt nobis differentie cognitio ad ipſarum phi loſophie ſpecierum differentias cognoſcēdas. Pro deſt proprij ſcientia ad cognoſcendum quid vnicuiqꝫ philoſophie ſpeciei ſolitaria natura videatur ac ſub ſtantie innatum. Prodeſt accidentis cognitio. quid principaliter in rebus ſit cernere: ⁊ quid ſecundo pro ximo contingentiqꝫ loco conuēiat diſcernere. Ita no bis harum quinqꝫ rerum ſcientia: ramoſa quadam ⁊ multifida vi in omnes ſeſe philoſophie partes in fundit. Ad grammaticam vero non minor huius rei vſus eſt: quando per orationem genꝰ: octo vero par tes orationis per genera: ſpecies: differentias: ꝓpria qꝫ metimur. Eſt vero huius rei perquam Rhetori ce amica coniunctaqꝫ cognitio. Ita enim rhetoricaꝫ in tribus cauſarum poſſumus ſeparare generibus: ⁊
eas in ſubiectis conſtitutiōibus diſſecare. Definitio num quoqꝫ que ad logicam pertinēt magna atqꝫ vti lis vberrimaqꝫ cognitio eſt. Quas definitiones: niſi per genera: proprietateſqꝫ tractaueris. nullus vnqͣꝫ definitionibus terminus imponetur. Naꝫ ſi quid deſ finis: ex quo ſit genere primum tibi dicendum eſt: at qꝫ in hoc genus ſpecies que cōſumata ſit. Nā cuiuſcū qꝫ rei genꝰ dixeris: ad quā rem illud dixeris: ſpēm fa cis. Vt ſi ꝗd ſit hō definias: dicas hominē eē anīal. Igitur quoniam ad hominem aptaſti animal: genus eē aīal ⁊ hoīeꝫ ſpēꝫ: a te declaratū ē. ſꝫ nō ſufficit ſo la generis in definitione monſtratio. Si enim ſoluꝫ animal hominem eſſe dixeris: non potius hominem quam bouem aſinumqꝫ aut equum definitione depī xeris. Prodeſt igitur etiam differentias adhibere: per quas id quod definies a ſpeciebus alijs ſeiunga tur: vt dicas hominem eſſe animal rationale. Et quo niam ſub eadem differentia plures frequenter ſpe cieſ inueniuntur: vt ſub rationale deꝰ atqꝫ homo eſt vtiliſſimus proprietatis vſus eſt vt id dicas: quod ſo la quam definis ſpecies ſuum propriumqꝫ retineat. Fit ergo huiuſmodi hominis definitio. Homo ē ani mal: ideſt genuſ homo v̓o ſpecies ratiōale quod diffe rentia eſt. riſus capax quod proprium eſt. Accidentiū v̓o in definitionibus nullus vſus eſt. Prodeſt ergo in deffinitionibus haruꝫ quinqꝫ rerum cognitio: vt nec ea que ſunt vtilia pretermittas: nec ea que nihil preſtant cōmoditatis adiungas. In diuiſione v̓o tan tum prodeſt: vt niſi per horum ſcientiam nulla res re cte diſtribui ſecariqꝫ poſſit. Nam que generum vel ſpecierum recta diſtributio diuiſione erit: vbi ipſarū per quas diuiditur rerum nulla ſcientie cognitione dirigimur. Probationum vero veritas in his maxi me conſtituta ē: quod per ea q̄ diuidis: id quod diui dis: vel quid illud probas. Naꝫ marcus tulliꝰ in Rhe toricorum primo: quoniam diuiſionem generum cau ſarumqꝫ rite atqꝫ ordinate faciebat: eius rei proba tionem ita eē debere per ſpecies generaqꝫ diſpoſuit cum ait eaſdem res alijs ſuperponi: alijs ſupponi poſ ſe: eiſdem ſubiectas ⁊ ſuperpoſitas eē nō poſſe. Hec fere de vtilitate ad tempus dicenda credidimꝰ. Tūc fabius demiror inquit cur inchoanti mihi tam ſub tilius inuētas exercitataſqꝫ res edideris. Sꝫ dic que ſo: quod nam hoc tuum fuit conſilium. Ego inquā ti bi quod aſſueſcendus animus auditoris ex mediocri ſubtilitate imbuendus eſt: vt cuꝫ ſe ſe hic primū exer cuerit: paleſtra ingenii quodam modo prius luctatuſ ea que ſequentur: quaſi ſine vllo labore conficiat. Sꝫ quid reſtat dicas licebit ⁊ fabiꝰ. ordinē īꝗt reſtare ar bitror: ſi bene cōmemini. At ꝗ īqͣꝫ. Hic ordo valde ī ſcriptiōe cōiūctꝰ. Si.n. alterutꝝ noriſ ābo noueriſ. or do tamen eſt quod omnes poſt porphyriuꝫ ingrediē tes ad logicā huiꝰ primuꝫ libelli tractatores fuerūt quod primus hic ad ſimplicitatem tenuitatis vſqꝫ progreſſus: quo procedentibus viandum ſit preparat Ariſtoteles enim quoniam dialetice atqꝫ apodictice diſcipline volebat poſteris ordineꝫ ſcientiamqꝫ con tradere. vidit apodicticam dialecticamqꝫ vim vno ſyllogiſmi ordine contineri. Scribit itaqꝫ primos re ſolutorios: quos greci analiticos vocant: qui legendi eſſent antequam aliquid dialectice vel apodictice ar tis attingerent. In primis enim reſolutoriis de ſyllo giſmorum ordine complexioneqꝫ ⁊ figuris tractatur Et quoniaꝫ ſyllogiſmus genus eſt apodictici ⁊ diale ctici ſyllogiſmi: dialecticaꝫ v̓o in topicis ſuis exercuit apodicticam

Prime editionis in porphi. li. i. 2
apodicticam in ſecundis reſolutoriis ordinauit: horū diſciplina: quam ille in monſtrandis ſyllogiſmis ante collegerat: prius etiaꝫ in ſtudiis. lectitatur. Itaqꝫ pri mi prius reſolutorii qͣꝫ qui de apodictico ſyllogiſmo vel topica que de dialectico ſyllogiſmo ſunt accipiun tur. Traxit igitur ariſtoteles dialeticam atqꝫ apodi cticam ſcientiam: adunauitqꝫ in ſyllogiſmorum reſo lutoria diſputatione. Sed quoniaꝫ ſyllogiſmum ex ꝓ poſitionibus conſtare neceſſe eſt. librum periherme nias qui inſcribitur de propoſitionibus annotauit. Omnes vero propoſitiones ex ſermonibus aliquid ſi gnificantibus componuntur. Itaqꝫ liber quem de de cem predicamentis ſcripſit: que apud grecos catego rie dicuntur. de primis rerum nominibus ſignifican tibuſqꝫ eſt. vidit enim ariſtoteles infinitam miſellā qꝫ eſſe rerum omnium verborumqꝫ diſparilitatem Et vt eorum ordinem reperiret in decem primis ſer monibus prima rerum genera ſignificantibus omne quicquid illud vel rerum. vel ſermonum poterit eſſe collegit. Sed ariſtoteles hactenus. Speculatus autē porphirius ſi categorie genera ſunt rerum: rerum ve ro ſermonumqꝫ diuerſitas ſpeciebus: differentijs: ꝓ priiſqꝫ inſigniretur: videns etiam quod accidentium in cathegoriis magna vis eſſet. Oēs eniꝫ res ariſto teles in duas primum partes diuidit. in accidens at qꝫ ſubſtantiam. ⁊ accidens in nouem membra diſper ſit: dicens. aut ſubſtantiam eſſe quancunqꝫ illam rem aut ſi accidens eſſet: quoniam aut qualitas aut quan titas: aut ad aliquid aut vbi: aut quando: aut iacere aut habere. aut facere eēt aut pati. Prelibat igitur nos porphyrius ad horum veriſſimam cognitionem hoc de generibus: ſpeciebus: differentijs proprijs: ac cidentibuſqꝫ tractatu. Sic igitur cum ante apodicti cam dialecticamqꝫ rem ſyllogiſtica prelegantur: ante ſyllogiſtica in propoſitiōibus primus labor ſit: ante propoſitiones in categoriis pauci deſudent: ante ca thegorias in iſagogis plurimum laborent: que gene ribus: ſpeciebus: differentijs: propriis accidentibuſ qꝫ: cenſentur: ordo eſt de his ipſis rebus pauca preli bare. Recte igitur ⁊ filo linee quodam hic porphirii liber primus legentibus ſtudiorū preguſtator: ⁊ quo dammodo initiator occurrit. Quod ſi in hoc ꝙ dictū eſt ſat eſt: rem etiam de inſcriptione cōfecimꝰ. Quo .n. ⁊ alio meliꝰ quā ītroductiōis noīe nūcupetur hic liber. Eſt nāqꝫ ad cathegorias ariſtotelis introitus: ⁊ quedā quaſi ianua veniētes admittit. Tunc fabius Perge queſo te ⁊ ſi eius hoc proprium germanum qꝫ opus eſt collige. Hoc inquā indubitatū eſt. omni bus enim porphyrii libris ſtilus hic conuēit. Et mos hic porphyrio eſt: vt in his rebus que ſunt obſcuriſ ſime: introducenda quedam ⁊ preguſtāda precurrat vt alio quodam libro de cathegoricis ſyllogiſmis fe cit: ⁊ de multis item alijs que in philoſophia grauia illuſtriaqꝫ verſantur. Et hoc apud ſuperiores indubi tatum eſt: quibus nos nolle credere inſcitia eſt. Tūc ſabius. Reſtat inquit vt ad quaꝫ parteꝫ philoſophie ducatur intentio ediſſeras. Et ego dicam tibi. Quo niaꝫ categorie ad propoſitiones aptantur. ſyllogiſmi de propoſitionibus componuntur: apodicticus vero vel dialecticꝰ ſyllogiſmi in logice artis diſciplina ver tuntur. Conſtat quoqꝫ categorias que ad ꝓpoſitiōes ſyllogiſmoſqꝫ pertinent: logice ſcientie eſſe cōnexas. Quare introductio quoqꝫ ī categorias ad logicā ſciē tiam conuenienter aptabitur. Quoniam ea que pre dicuntur explicui: nunc textus ipſius ratio atqꝫ ordo
videatur. Tunc fabius. Priuſqͣꝫ explanatio ſenſus ꝓ cedat id ſcire deſidero: cur cum poſſet dicere. cuꝫ ne ceſſarium ſit. prepoſterato ordine cum ſit neceſſariuꝫ dixit. Et ego. Quoniam inquam nullum accidens eſt quod non ſubſtantie fundamento nitatur. Porro au tem quicquid ad cuiuſlibet ſuperiecti firmitateꝫ eſt: id antequam ipſum eſſet fuiſſe neceſſe eſt: vt enim in domibus niſi prius fundamēta ſubicias: nulla eſt vn quam fabrica: ſic niſi prius ſubſtantie fundamenta ſint. nulla vnquam accidentia ſuperponentur. oportet enim prius eſſe aliquid: vt formam qualitatis ac cipiat. nam neceſſarium qualitas eſt. non abſurde ig tur prius eſſe poſuit: poſt etiam neceſſariū ideſt poſt ſubſtantiam qualitatis nomen aptauit. Hic fabius. Subtiliſſime inquit ⁊ lucide. ſed nunc ordo ipſe ope ris textuſqꝫ videatur. Um ſit neceſſariuꝫ menanti ſiue ad ari ſtotelis categorias ſiue ad definitionis diſciplinaꝫ noſſe: quid genus ſit: quidue ſpecies: quid differentia: quid propriuꝫ: quid accidens: ⁊ omnino ea que ſunt diuiſionis: vel que probationis: quorum vtilitas eſt ⁊ magna cognitio: breuiter tibi explicare tentabo. Que apud ātiquos quidem alte ⁊ magnifice queſtionū genera propoſita ſunt: ego ſimplici ſermone cum quadam coniectura in res alias iſta explicabo me diocriter. ¶ Tunc ego. Prediximus quidem pauca ſuperius: ſꝫ vel his quedam addere: vel hec eadem rurſus cōme morare abſurdum eſſe non arbitror. Totius autem ſenſus talis eſt. Scribens ad menantium de vtilita te libri: ſummatiꝫ pauca predixit: quo lubricatior ani inus auditoris exercitatiorqꝫ ad hec capienda per ueniat. Prodeſſe autem ad ariſtotelis categorias di cit: quod cum omnem ſermonem ſignificantium va rietatem diuerſa rerum ſumma diuideret: ⁊ in ſub ſtantiaꝫ atqꝫ accidens omnes res ſecaret atqꝫ diſper geret: accidens in nouem ſecuit partes: quod ſuperiꝰ demōſtraui: ⁊ hec genera generaliſſima nominauit ideſt σενιικωτατα quod ſuper iſta alia genera īue niri non poſſint. Igitur ſi ſunt genera: ſine ſpeciebꝰ eſſe non poſſunt. Si ſub his ſpecies ſupponuntur: dif ferentiis non vacabunt. Quod ſi differentias retinēt propriis īdigebunt. Accidentis v̓o noueꝫ predicamē ta ſunt Quocirca non abſurdū fuit hinc introductio nem in predicamenta componi: vt de generibus: ſpe ciebus: differentijs: ꝓpriiſqꝫ tractaret: que in ipſis p̄ dicamentis inſeparabiliter videntur inſerta. Ampli Quod ariſtotelica ſubtilitas prius qͣꝫ ad predicamen torum ordinem veniretur: de equiuocis vniuociſ qꝫ tractauit: definit v̓o equiuoca ſic. Equiuoca ſunt quorum nomen ſolum cōmune eſt. Secundum vero nomen ſubſtantie alia ratio eſt: vt ſi qua ſunt que no mine tantuꝫ cōmunicent: ſubſtantia v̓o diſſimulent. Uniuoca vero que ſub eodem nomine ⁊ ſub eadem ſubſtantia continentur. Omne igitur genus ad ſpe cies que ſunt ſub ipſo poſite: vniuoce p̄dicari poteſt. Porro autem quicquid ad quaſlibet res predicatur equiuoce: in his ſola differentia eſt: genus vero ſpe cieſqꝫ conuertitur. Animal enim ⁊ homo vniuocum eſt. Animal eniꝫ animalis nomine dicitur. Porro au tem homini nomen etiam conuenit animalis: vt dica tur animal. equo ergo nomine animalis homo ⁊ ani

Prime editionis In porphi. li. i.
mal appellatur. Animalis vero definitio eſt ſubſtan tia animata ſenſibilis. Sed animal genus: homo v̓o ſpecies vniuoce igitur genus ⁊ ſpecies predicantur equiuoca vero que fuerint: quoniam definitionibus differunt: ⁊ eorum quorum definitiones alie ſunt: alia eſt etiam ſubſtantia quorum alia ſubſtantia eſt: alia ſunt etiam omnino genera: in his ijſdem equi uocis conſtat: quod neqꝫ genus neqꝫ ſpecies poſſit aptari: vt enim ſi quis hominem marmoreū ⁊ homi nem viuum hominis nomine appellet: idem nomen fecerit ſubſtantie differentia v̓o diffinitioqꝫ eſt diſ ſimilis. Porro autem hominis ⁊ ſtatue non genus eſt: ſed ſtatue inanimatum: hominis animatum. Quare conſtat quoniam nunqͣꝫ ſub eiſdem generi bus continentur quecumqꝫ equiuoce predicantur. Quam vim niſi prius de generibus: ſpeciebus: pro priis ⁊ differentiis noticiam ſcientiamqꝫ perceperis: nullo vnqͣꝫ tempore diſcernis. Idem ariſtoteles ait. quod ſint prime ſubſtantie: quod ſecunde: ⁊ primas ſubſtantias dicit eſſe indiuiduoruꝫ corporum ⁊ ſingu lorum: vt eſt cicero aut plato aut ſocrates. Secun das vero ſubſtantias ſpecies appellauit: vt eſt homo vel genera in quibus ipſe ſpeciēs continentur. vt eſt animal. Hec igitur niſi prelibata generis ſpecieiqꝫ cognitione ſciri non poſſunt. Idem ait ſubſtantiam ab alia ſubſtātia: ī eo quod ſubſtantia ſit nulla diffe rentia diſgregari. Idem ſubſtantie proprietates re quirit: vt quaſi impreſſo aliquo ſigno ſic proprietate nota: facilius quod ſubſtantia ſit: inuenire atqꝫ expe dire poſſimus. Atqꝫ hoc idem in accidentibus fecit. Nam ⁊ qualitatis ⁊ quantitatis ⁊ ad aliquid relatio nis proprietatem collegit. ⁊ idem magna apud Ari ſtotelem cura diligentiaqꝫ conſpicitur. Uides ne vt ſeſe quinqꝫ harum rerum vis in categorias interſe rat: ⁊ predicamentorum virtutibus inſeparabiliter colliget̉. Non mendax igitur porphyrius de hac ꝗn qꝫ harum reruꝫ nobis in categorias vtilitate promi ſit. Definitionis v̓o diſciplinam ſuperius diximus p̄ ter genera: ſpecies: difſerentias: ⁊ ꝓpria non poſſe tractari. Sed quoniam ſunt quedam genera que ge nus habere non poſſunt: vt eſt ſubſtantia: ⁊ alia que ariſtoteles in predicamentis conſtituit. dicat quis ad hec horum cognitionem nihil omnino ꝓdeſſe: quod non ſit in his a genere trahenda definitio in quibꝰ genus inueniri non poſſit. quod ſi qua res genus non haberet: ſpecies non eſſet. Hoc ita poſito ad genera liſſimorum generum definitionem nihil genera ⁊ ſpecies vtilitatis haber̄. Ridicula mehercle atqꝫ ab ſurda propoſitō eſt. Preter ſcientiam enim generuꝫ ſpecierumqꝫ magis genera illa generaliſſima cogno ſcere qui potis eſt: cum hec ſola generum ſpecierum qꝫ cognitio ſi amiſſa ſit: nihil de generibus ſpecie buſqꝫ cognoſcatur. In illis igitur in quibus genus aliud ſuperius inueniri nō poteſt nullus vnqͣꝫ termi nus definitionis aptabitur. ⁊ in ipſa definitione gene ra ſpecieſqꝫ ceſſabunt ⁊ ſole differentie propriaqꝫ il lius terminum definitionis informant. Cum enim id quod dicis ab alijs rebus omnibus adiunctis diſſe rentiis ſegregaueris: ⁊ propriis impreſſis formā eius figuramqꝫ monſtraueris: genus qd̓ inuenire nō po teris: perquirere non labores. Sed in his ſpecies ⁊ genera non requiruntur: in quibus quod ipſa genera liſſima ſint genera: genus inueniri non queat. Por ro autem in his quorum genus eſt aliquid niſi a ge nere definitio ducatur: finis eius definitionis vitioſa concluſione colligitur. Accidens vero ad definitio nes nihil prodeſſe non dubium eſt. Definitio enim ſubſtātiam informare deſiderat. Accidens vero ſub ſtantiam non deſignat. Accidens igitur in definitio ne nihil prodeſt. Eſt itaqꝫ neceſſaria generis ſpeciei qꝫ cognitio: vt ſi generaliſſima non ſunt que quiſqꝫ definiturus eſt: a genere definitionem trahat. Sin vero generaliſſima ſint: genꝰ querere: quod inuenire non poteſt: non laboret. eque enim vitioſum eſt vel in generaliſſimis genera querere: vel in ſubalternis generibus a generibus definitionem ducere ſuperſe dere. Differentie vero ⁊ propria vel ſi magis genera ſunt: vel ſi ſubalterna: maximam retinēt vtilitatem. ⁊ quoniam ad definitiones que pertinent quedā di cta ſunt: pauca etiam de his ipſis rationabilius ſubti liuſqꝫ colligemus. Sit genꝰ animal. ſit ſpecies homo ſit differentia rationale vel mortale. ſit proprium riſi bile. Accidens vero quoniam ad definitiones incom modum eſt pretermittamus. Quiſquis ergo ſpeciem definit: ita genere ab alijs eaꝫ generibus ſeparat vt ſiquis dicat quid eſt homo: animal dicat eum. Dicēs enim animal ſeparauit hominem ab omnibus gene ribus quecūqꝫ aīalia nō ſunt. Si quiſ v̓o differentiā dicat: ⁊ eam ad ſpeciē accōmodat. res ſub eiſdem ge neribus per differentias diſgregauit. Nam cum di cis hominem eſſe animal rationale: cum etiam ⁊ bos ⁊ equus ſpecies animalis ſint: additum tamen ratio nale huiuſmodi: ab alijs ſub eodem genere ſpeciebꝰ hominis ſpeciem ſegregauit atqꝫ diſtinxit. Propria vero cum dederis: res que ſunt ſub eiſdem differen tiis ſegregabis. Nam cum dixeris hinnibile vel riſi bile. Illud eſt equi proprium: illud hominis. Et cum equus cum boue atqꝫ cane ſub eadem differentia ſit quod irrationabilia ſunt omnia: adiectum hinnibile a ceteris equum ſub eadem differentia ſpeciebus di uidit. homo vero ⁊ deus ſub eadem differentia: ideſt rationali: quod vtriqꝫ rationales ſunt: quāuis homo ⁊ deus adiuncta mortali differentia ſeparentur: pro prio tamen riſibili quod ſolus habet homo: naturaliꝰ ſubſtantialiuſqꝫ diſiungitur: quod in alijs rebus in ꝗ bus nulla ſpecies talis differentia ſeparat: melius co gnoſci poteſt. Nam cum ſub eadem differentia ſint irratiōabilia: equus: bos: canis. Nec eſt vlla alia que eos ſeparet differentia ſubſtātialis: poſſunt enim ac cidentis differentie eſſe: que eos ſeparent quales ſūt formarū. additū proprium hinnibile: equum ab alijs ſub eadem differētia ſpeciebus proprietatis ipſius ſe paratione diſiunxit: Repetenduꝫ eſt igitur a primor dio: quod genera in definitionibus ab alijs generibꝰ aliꝗd ſeparant: diſſerentie ab ipſis ſpeciebꝰ que ſub eiſdem generibus poſite ſunt. Propria a ſpeciebus: que ſub eiſdem differentijs ſupponuntur. Sed quo niam plene de definitione tractatum eſt: probatiōis vel diuiſionis vim ſubtilitatemqꝫ tractemus. Sed omnis diuiſio. duplex eſt: aut cum totum corpus in diuerſa diſiungis: aut cum genera per ſpecies diſtri buis. Si quis igitur harum quinqꝫ rerum minus ſo lers. diuiſiones rerum facere voluerit: nō eſt dubiuꝫ quin eas per inſcientiam ſepe a ſpeciebus in genera ſoluat. quod eſt factum fediſſimum: quod hermago re in prima rhetoricorū diſputatiōe vſu venit. In ta les enim erroris nebulas incidit: vt duo. genera ſub equalis generis parte ſupponeret. Quod ſi diuiſiōis vim veritatemqꝫ vidiſſet: ⁊ diſciplinaꝫ generum ſpe cierumqꝫ propriorum ⁊ differētiaruꝫ ſuſcepiſſet: nun

Prime editionis in porphi. li. i.
qͣꝫ tam inſulſe diuiſionis errore tā viuaciſſine a mar co tullio culparetur In probationibus vero tantus ē huius operis fructus: vt preter hoc nullius vnqͣꝫ rei poſſit prouenire probatio. Quid enim monſtrare di gne queas: cuꝫ cuius defferentias neſcias: idipſum qͣ le ſit ſcire non poſſis. Quid autem digne exequeris: cuius ſi genus neſcias: ex quo id ipſum fonte manet ignores. Uel quid in probationibus ratione poſſis oſtendere: cuius ſpeciem ſi neſcias: idipſum de quo aliquid probare vis. quid ſit non poſſis agnoſcere. Quid ſi propria pretermittas: nullas vnqͣꝫ res vale bis proprie termino probationis includere. At vero ſi non vim accidentium naturamqꝫ perſpicias: cum cuiuſqꝫ ſubſtantiam tractes: inane accidentis nomē eque in definitionibꝰ probationibuſqꝫ miſcebis. Ita his rebus cognitis: integra ſtabiliſqꝫ diuiſio ⁊ defini tio permanebit. īcognitis debilis lababit ⁊ trunca ꝓ batio. Hec ſe igitur porphyrius(non.n. victorinus breuiter molliterqꝫ promittit exponere. Nec enim vi ce introductionis fungeretur: ſi ea nobis a primordio fundaret: ad que nobis hec tam clara introductio pre paratur. Seruat igitur introductionis moduꝫ doctiſ ſima parcitas diſputandi. ut ingredientium viam ad obſcuriſſimas rerum caligines aliquo quaſi doctrine ſue lumine temperaret. Dicit enim apud antiquos alta ⁊ magnifica queſtione diſerta. que ipſe nunc parce breuiterqꝫ compoſuit. Quid auteꝫ de his a pri ſcis philoſophie diſertum ſit: breuiter ipſe tangit ⁊ preterit. Tum fabius Quid illud inquit eſt. Et ego. Hoc inquam quod ait ſe omnino pretermittere ge nera ipſa ⁊ ſpecies: vtrum vere ſubſiſtant: an intelle ctu ſolo ⁊ mente teneantur: an corporalia iſta ſint an incorporalia. Et vtrum ſeparata an in ipſis ſenſibili bus iuncta. De his ſeſe quoniam eſſet diſputatio: ta cere promiſit. Nos autem adhibito moderatiōis fre no: mediocriter vnumquodqꝫ tangamus. Eorum er go que ſe tranſire ⁊ pretermittere pollicetur: prima eſt queſtio. vtrum genera ipſa ⁊ ſpecies vere ſint an in ſolis intellectibus nuda inaniaqꝫ fingantur. Que queſtio huiuſmodi eſt: Quoniam hominum multi formis eſt animus per ſenſuū qualitatem res ſenſibꝰ ſubiectas intelligit: ⁊ ex his quadam ſpeculatione cō cepta: viam ſibi ad incorporalia intelligenda premi nit. Ut cum ſingulos homines videaꝫ eos quoqꝫ me vidiſſe cognoſcam: ⁊ quia homines ſunt: me inttelle xiſſe profitear. Hinc igitur ducta intelligentia: velut iam ſenſibilium cognitione roborata ſublimiori ſeſe intellectu conſiderationis extollit: ⁊ iam ſpeciem ipſā hominis que ſub animali eſt poſita: ⁊ ſingulos homi nes continet ſuſpicatur: ⁊ illud incorporeum intelligit cuius ante particulas corporales ī ſingulis hominibꝰ ſciendiſ ⁊ intelligendis aſſumpſerat. Nam hominem quidem illum ſpecialem: qui nos omnes intra ſui no minis ambitum coercet non eſt dicere corporale. ꝙ pe quem ſola mente intelligentiaqꝫ concipimus: Hic ergo animus non ſolum per ſenſibilia res incorpora leſ ītelligēdi ē artifex: ſꝫ ēt fingēdi ſibi atqꝫ ēt mētiē di. Inde enī ex forma eꝗ vel hominis falſaꝫ centauro rum ſpeciem ſibi ipſa intelligentia comparauit. Has igitur mentis conſiderationes que a rerum ſenſu ad ītelligētiā ꝓfecte: vl̓ ītelligūtur vel arte fingunt̉ fan taſias greci dicunt: a nobis viſa poterūt noīari. Ita ergo nunc de generibus: ſpeciebus: ⁊ ceteris querūt vtrum hec vere ſubſiſtentia ⁊ quodammodo eſſen tia conſtantiaqꝫ intelligantur: vt a corporibus ſingu
lis vere atqꝫ integrę. ductam hominis ſpeciem intel ligamus: an certe quadam animi īmaginatione ſin gantur: vt ille horatij verſus eſt. Humano capiti cer uicem pictor equinam: iungere ſi velit. quod neqꝫ eſt neqꝫ eſſe poterit: ſed ſola falſa mentis conſideratione pingitur. Nimis acute ſubtilis inquiſitio: atqꝫ ad rē maxime profutura. Scienda enim ſunt vtrum vere ſint: neceſſe de his diſputationem cōſiderationemqꝫ ſi non ſint. Sed ſi rerum veritatem atqꝫ integritatē perpendas: non eſt dubium quin vere ſint. Nam cuꝫ res omnes que vere ſunt: ſine his quinqꝫ eē non poſ ſint. has ipſas quinqꝫ res vere intellectas eſſe non dubites. Sunt autē in rebus omnibus cōglutinate ⁊ quodammodo coniuncte atqꝫ compacte. Cur enim Ariſtoteles de primis decem ſermonibus genera re rum ſignificantibus diſputaret: vel eorum differen tias propriaqꝫ colligeret: ⁊ principaliter de accidenti bus diſſereret: niſi hec in rebus intimata ⁊ quodam modo adunata vidiſſet Quod ſi ita eſt non eſt dubiū quin vere ſint. ⁊ certa animi conſideratione tenean tur: quod ipſius quoqꝫ porphyrij probatur aſſenſu. nam quaſi iam probato ⁊ ſcito quod ita vere ſubſi ſtant: aliā qōneꝫ īferre nō dubitat cuꝫ dicit an corꝑa lia iſta ſint an īcorꝑalia. Que nimis eēt friuola atqꝫ abſurda qō vtꝝ eēt corꝑalia: niſi prius eē cōſtaret. Hec quoqꝫ nō mediocriter vtilis īꝗſitio ita reſoluit̉ Incorporalia eſſe que ipſa quidem nullis ſenſibus ca piantur animi tn̄ qualia ſint conſideratione clareſcūt Nā qꝛ incorporeorum prima natura eſt: pōt res incor porea parens eſſe quodāmodo corporee. Corporea v̓o incorꝑeis p̄eſſe nō poterūt. Qd̓ qm̄ ſub̓a genꝰ ē corporale v̓o ⁊ incorꝑale ſpēs ſub̓e: corꝑale non genꝰ eſſe hec res declarat: quod ſubſtantie ideſt generi in corporale ſupponitur. Qd̓ ſi corporale eſſet genus: nunqͣꝫ ſub eo ſpēs īcorporea poneret̉. Aīaduerte igit̉ vehementiſſime: quam nūqͣꝫ quicqͣꝫ a te animaduer ſum fuit: genus ipſum qm̄ ſpēs babet: ſpecies v̓o diſ ferentijs diſiungantur. ⁊ ꝓprietatibus informātur: quoniaꝫ quedam. ſpēs reperiuntur q̄ in cōtraria ſub generis diuiſione contrarias obtinent vices: vt ſub animali mortale atqꝫ immortale: ⁊ hec quoqꝫ contra ria. Queritur animal ſolitario intellectu neqꝫ rōna le neqꝫ irrationale ſit: vnde he differentie in ſpecie bus nate ſint: que in genere ante non fuerant. Quod ſi genus.i. aīal vtraſqꝫ res in ſe habet: vt ⁊ rationale ⁊ irrationale ſit: ⁊ in vno eodemqꝫ duo cōtraria eue niunt: quod eſt impoſſibile. Attingam igitur breuiter qōnē: ⁊ dicā qd̓ nō genª vtrūqꝫ ſit.i. rōale vel irrōna le vel quicꝗd aliud īter ſe ſpēs ꝑ ꝯͣrietates diuidūt ſꝫ vi ſua ⁊ poteſtate genꝰ hoc cōtinet: ip̄ꝫ v̓o nihil hoꝝ ē Ita ergo genꝰ tale ē: vt ip̄ꝫ neqꝫ īcorꝑale neqꝫ cor ꝑale ſit: vtrūqꝫ tn̄ ex ſe poſſit efficere: qd̓ ſcd̓o libro meliꝰ liqͣbit. Spēs v̓o alias corꝑalis: alias incorꝑalis eſt Nam ſi hoīem ſub ſub̓a ponas: corporalem ſpēm poſuiſti. Sin deum incorporalem. Eodem modo etiā differentie. Naꝫ ſi corporales vel ī corporales ſpēs di uidunt: erunt alias incorporales: alio tempore corpo rales. Ut ſi dicas quadrupes ad bipedem: corporalis differentie eſt. Sꝫ rōnalis ad irrationalem incorpo ralis eſt differentie. Et ꝓpria nihilominus eodē mo do. Nam quale ſpeciei ꝓprium fuerit: ſi corporalis corporali erit ꝓprium: ſi incorporalis incorporali ven dicabit̉. Et accidens eodē modo. Nam ſi incorporali bus ꝗdem accidit: corporale eſſe manifeſtuꝫ eſt: ut in aīo accidens eſt: ſcientia incorporalis.ſ. Corporalibꝰ

Prime editionis In porphi. li. i.
v̓o qͣ accidunt: corporalia eſſe manifeſtuꝫ eſt: vt ſi ꝗs dicat accn̄s me habere capillū criſpū Sic igitur. ge nus neutrum per ſeipſuꝫ eſt: ſed vtraſqꝫ res ex ſeipſo efficere poteſt differentia: propria: ⁊ accidentia: vt ac cepta in contrarias ſpēs fuerint: ꝓīde vel corporalia vl̓ īcorꝑalia vocabūt̉. Sꝫ ſūt quibus hoc ip̄ꝫ ītegrū videri poſſit: ⁊ hec ſoluꝫ incorporalia diffiniunt: qui ſic dicunt non conſiderari genus in eo qd̓ que res ſic aꝑte natura conſtat: ſed in eo qd̓ genus ſit Itaqꝫ ſi ſub̓a genus eſt: non conſideratur in eo quod ſubſtan tia eſt: ſed in eo qd̓ ſub ſe ſpēs habet. Itē ſi ſpēs cor poreum ⁊ incorporeum eſt: non in eo quod deus ve homo dr̄ conſiderantur. Eodem mō etiā differentie non conſiderātur in eo qd̓ bipes vel quadrupes ſit: ſꝫ in eo quod eſt differētia. Nam quadrupes hoc ipſuꝫ nulla differentia eſt niſi ſit bipes aquo differat. Ita qꝫ non quadrupes vel bipes reſpicitur: ſed id qd̓ me dium eſt in bipede ⁊ quadrupede.i. differētia. Et de proprio idem. Nam qd̓ cuiuſcunqꝫ eſt ꝓprium: in eo ꝓpriū conſiderat̉: qd̓ eius cuiꝰ dr̄ eſſe proprium. ſpe ciei ſolius eſt. Nam riſibiliſ non in eo ꝓprium homi nis qd̓ riſus eſt: ſed in eo quod ſolus hō poteſt ridere Que manifeſte incorporalia eſſe indubitatū eſt. De inde accidentia ꝓinde ſunt: qualia fuerunt ea quibꝰ accidunt: vt ſuperius dictum eſt. ſed hi ꝓbare viden tur hoc ipſius porphirii ſentētia: que veluti iam pro bato qd̓ incorporea ſint ita ait. Et vtrum ſeparata an ipſis ſenſibilibus iuncta: cū ſenſibilia aliqn̄ corꝑa lia extitiſſent: abſurdum eſſet qͣrere vtrū incorpora lia ſeiūcta eēt a ſēſibilibꝰ aniūcta: cū ſēſibilia ipſa ſint corꝑea. Talis aūt ē qō vt qm̄ q̄dā incorꝑales ſūt res: que oīno corpora non patiunt̉: ut animus deus. Quedam v̓o que ſine corporibus eſſe nō poſſunt: vt prima poſt terminos incorporalitas: quedam autem que in corporibus ſunt: ⁊ preter corpora ſeſe eſſe pa tiuntur: vt aīa. Querit̉ ergo he ꝗnqꝫ res ex quo īcor poralitatis ſint genere: vtruꝫ eoꝝ que oīno ſeparan tur a corpore: an que a corporibus ſeparari non poſ ſunt: an que iungant̉ aliquotiens. aliquotiens ſegre gant̉. Uidet̉ autem qd̓ ⁊ ſegregari: ⁊ iungi poſſint. Nam qn̄ corporaliū diuiſio ꝑ genera in ſpēs ſit ⁊ eo rū ꝓpria ⁊ differētie nomināt̉: hec ſcire ſenſibilia.i. corporalia eſſe non dubiū eſt. Cū v̓o de incorporali bus rebus tractatus habet̉: ⁊ ꝑ ea ipſa diuidūtur: qͣ corpore carent: circa incorporalia verſantur: Quod ſi hoc eſt: non eſt dubium quinqꝫ hec ex eodem eſſe ge nere: quod ⁊ p̄ter corpora ſeparata eſſe poſſint: ⁊ cor poribus iungi patiant̉: ſed ita ut ſi corporibus iuncta fuerint inſeparabilia a corporibꝰ ſint. Si v̓o incorpo ralibꝰ: nūqͣꝫ ab incorporalibus ſeparentur: ⁊ vtraſqꝫ in ſe contineant poteſtates. Nam ſi corporalibus iun gunt̉: talia ſunt: qualis illa poſt terminos incorpo ralitas: que nūqͣꝫ diſcedit a corpore. Si v̓o incorpora libus talia ſunt: qualis eſt animꝰ: qui nunqͣꝫ corpori copulatur. Hec ſeſe igit̉ tacere porphyrius pollicitꝰ: breuiter mediocriterqꝫ ſuper his rebuſ tractare pro mittit: habita in res alias conſideratione aut conie ctura: quod ſimile: eſt ac ſi diceret. Qm̄ hec ad predi camenta: ⁊ ad definitiones ⁊ diuiſiones: ⁊ ad pro bationes ꝑtinent: ideo hec tracturus aſſumo: ⁊ eate nus de his ipſis generibus quatenus in ſupradictis rebus proficiunt. Non quatenus de his ipſis generi bus ſpeciebuſqꝫ ⁊ ceteris queuis tractari poſſint. Sūt.n. illa(vt ip̄e ait) grauioris tractatꝰ: quādoctri nā a peri pateticis acceptam: ideſt ab ariſtotelicis ſe
ſeꝗ confeſſus eſt. Nam ſtoici qui de his quoqꝫ rebus tractare voluerūt: non omnino a porphyrio ſuſci piuntur: atqꝫ ideo ait ſe a peripateticis rationeꝫ diſ putationis accipere. Tunc me ſabius it aꝑcunctatus ꝗd eſt inquit qd̓ dudum dixeras: cum a te de incorpo ralibus tractaretur: eſſe quaſdā incorporalitates que circa corpus ſemꝑ conſiſterent: vt ſunt prime incorpo ralitates poſt terminos que eſt hec incorporalitas: aut quos terminos dicit. Non enim intelligo. Et ego. longus inquam tractatus eſt: ⁊ nihil nobis ad hanc rem quam querimus profuturus. Sed di cam breuiter terminos me dixiſſe extremitates eaꝝ que ī geometria ſunt figurarum. De incorporalitate v̓o que circa terminos cōſtat ſi macrobij teodoſij do ctiſſimi viri primum librum quē de ſomnio ſcipio nis cōpoſuit in manibus ſumpſeris: pleniꝰ vberiuſqꝫ cognoſces. Sed nunc ad ſequētia tranſeamus. Tunc fabius vt placet inquit ſimulqꝫ incipit. ¶ De genere. Idetur enim neqꝫ genus neqꝫ ſpecies ſimpliciter appellari.i. vno modo. Ge nus namqꝫ dicitur quorundā ad aliquid quodammodo ſe habentium collectio: per quā dardaniduꝫ dicitur genus. Dicit̉ rurſus genus vniuſcuiuſqꝫ natiuitatis principium: aut a generante: aut ab eo in quo genitus eſt. ¶ Cetera inquit fere nota ſunt. Tūc ego. Si vim priꝰ aſpicias: diuiſionē generis diligēter agnoſces. Pla cet enim generis nomē cū ſibi ſubiectis equiuoca no minare. Equiuoca v̓o ſunt: que cū noīe vna ſint: lon ge diuerſa ſubſtantie rōe ⁊ diffinitionis diſcreta ſūt vt ſi quis hāc verbi gratia ſtatuam veneris appellet Congruunt igit̉ venus ipſa ⁊ ſtatua veneris vnius nuncupatione vocabuli: quod vtriſqꝫ veneris no men eſt. Si ꝗs v̓o quid ſit vtrūqꝫ definiat: longe aliā veneris: aliā lapidis ratiōeꝫ definitionēqꝫ cōſtituet. Speciebus igit̉ illa eſſe equiuoca: que vno vocabulo appellant̉. definitionibus v̓o diuerſis cōſtituant̉ cla reſcet(vt opinor) participatione generis quā porphi rius fecit preuiſa Oē enī ꝗcꝗd a genere ī ſpecies de ducit̉: vniuocū non equiuocū eſt. Uniuocuꝫ eſt qd̓ ⁊ eodē noīe vocari ⁊ eadem definitione conſtitui pōt vt eſt aīal genꝰ. hō vero ſpecies. ſed idē hō anīal eſt Genus igit̉ ⁊ ſpecies.i. aīal atqꝫ hō poſſunt vnius aīalis nomine nūcupari: vt vtrūqꝫ aīal vocetur. ſed eadem definitionibus non diſcrepent. Nam ſi defini tionem reddas aīalis: dicas id eē aīal qd̓ eſt ſubſtan tia aīata ſenſibilis. Quā ſi definitionē ad hoīeꝫ ver tas: nō erit abſurdū dicere hoīem ſubſtātiā eſſe aīa tā atqꝫ ſenſibilē ſicut aīal: ſicut iam ſuperiꝰ dictū eſt Si.n. vniuoca ſunt: que vno noīe atqꝫ eadem defini tiōe cōſtituūt̉. equiuoca vero que vno nomine ſunt: ⁊ nō ſunt vna definitione ſubſtātie: ꝗcꝗd vniuocū ē: vt aīal: genꝰ ad ſuas ſpēs eſt: ī his genera ſpēſqꝫ ver ſant̉: ꝗcꝗd equocū ē: vt aries(nāqꝫ plura ſignificans equiuocū eſt: ſed nō cenſet̉ participatione generis ⁊ ſpeciei) nō ē ī eis talis ꝑticipatio: vt ſpēbus ⁊ generi bus cenſeātur. Que.n. erit ī his generis ſpecieiqꝫ co gnitio: in quibꝰ ſubſtātie definitio atqꝫ integerrima rō diſgregatur. Ita ergo porphyrius nomē generis in tres diuidit formas: ſed vt eꝗuoca: non vt vniuo ca. i. vt he forme vno ꝗdem generis nomine cōtineā tur. ſui autem ꝓprietate diſgregata diſſentiant. Sꝫ porphyrius

Prime editionis in porphi. li. i.
porphyrius nomen generis hoc modo in tres diuidit ꝑtes: vt dicat vocari ſemel genus eorum īter ſe plu rimorūqꝫ collectionē: qui ab vno quocūqꝫ nomē ge neris trahūt: vt romani a romulo trahentes genus: ex eodem genere eē dicuntur. Secundo vero loco di ci genus affirmat: vt cuiuſcūqꝫ rōnis principiū aut a generāte aut a loco ī quo ꝗs gēitꝰ ē: ut eneā ab anchi ſe. ⁊ genere dicimus eſſe troianū Tertium v̓o genꝰ dicit̉ illud cui ſupponitur ſpēs. Uictorinus v̓o duo ſu periora in vnuꝫ genus redigit: Nā ⁊ multitudinis cō gruentiam inter ſe per eandē generis nūcupationeꝫ ⁊ quorūcūqꝫ a genere lineam ⁊ locū in quo quis natꝰ eſt: vno generis vocabulo ⁊ deſignatione eſſe decla rat: Addit autem ipſe qd̓ ſoli latine lingue cōgruere poſſit. dicit eniꝫ ſecundo mō genus dici: vt eſt genꝰ cauſe honeſtū. Que genera cauſaꝝ greci in rhetori ca arte genera eſſe non putant: ſed ſthemata vocant ⁊ figuras. Genera aūt ſola principalia accipiunt: de monſtratiuuꝫ: deliberatiuum.ſ. ⁊ iudiciale. Que ip̄a ε1δη rhetorices vocant.i. ſpecies rethorice: genera v̓o cauſarum nos dicimꝰ Tertiū v̓o genus.i. qd̓ por phyrius ponit.i. ſub quo differentijs diſtribute ſpe cies ſupponunt̉. Sed qm̄ de tertio genere tractatu rus eſt: victorini culpā. vel ſi ita cōtigit emendationē equi boniqꝫ ſaciamus. Nunc ergo ad pͥorem apud vi ctorinuꝫ generis ſignificationē reuertamur ⁊ eius ut ſunt v̓ba enodāda atqꝫ expediēda ſumamus. Genus nāqꝫ inꝗt dr̄ quorūdā ad aliꝗd quodāmō ſe habētiū collectio. Hic ergo nūqͣꝫ monſtrauit ⁊ cognationem inter ſe multitudinis ⁊ linee ductū: Nā cū dicit gen eſſe quorūdā collectionē ad ſe inuicē quodāmō habē tiū.i. aliqͣ īter ſe cognatione iunctorū: ⁊ qd̓ addidit: ad aliꝗd generis lineā ſignificat: quā ſinguli cōtingē tes ⁊ ad vnā ſeſe ipſius generationis applicatiōe iū gentes: plures ex eadem linea iūcti atqꝫ cognati ſūt: ut ſit hic ordo. Genus dr̄ quorundā collectio quodā mō ad aliquē habētiū.i. ad alicuius lineā ꝑ genus cō tingentiū: vt ꝑ collectionē cognationē demoſtret: vt ꝑ habitudinē quodāmō ad aliquē colligatā: lineā ge neris ductumqꝫ deſignet. Seꝗtur ergo ⁊ ad id pla nius lucidiuſqꝫ ſignificat: cū dicit. Dr̄ rurſus genus cuiuſcūqꝫ natiuitatis principiū: aut a generāte: aut ab eo loco in quo ꝗs genitus eſt. Idipſum latius ex pedit qd̓ ſuꝑius ſtricto ⁊ ſentuoſo breuitatis vinculo colligauerat. Dicit.n. rurſus genus dici: aut a gene rante: aut ab eo loco in quo ꝗs genitꝰ eſt. Sꝫ rurſus ꝑticula ſi ad hoc cōnectat̉ qd̓ ait aut ab eo in quo ꝗs genitus eſt: intellectus non titubat: ut ſit ordo. Dr̄ ge nus vniuſcuiuſqꝫ natiuitatis prīcipiū: aut a generāte aut rurſus ab eo loco in quo ꝗs genitus eſt: vel certe erit ſimplicior expoſitio ſi priorē generis ſignificatio nem.i. quorūdā ad aliquē quodāmō habētium colle ctionē. Ad ſolius cognationē multitudinis accipiamꝰ Lineę v̓o ductuꝫ ⁊ loci gn̓ationē in inferiori ſignifica tione diſtribuit. Ita tn̄ ut vnam quodāmō generis ſignificationem: ⁊ multitudinis cognationē: aut a generāte lineā ⁊ loci natiuitatē ſignificet. Hec eniꝫ oīa de ſola cuiuſlibet natōe tractantur. Quare non abſurdū eſt oīa que ad ortum genitalē cuiuſlibet per tineāt: vna ſignificatione generis cōtineri. Proprie tn̄ ⁊ ſimpliciſſime expoſitionis eſt quatuor ſignifica tiones generis cōſtituiſſe victorinuꝫ: ut ad tres por phyrii vnā ipſe addiderit generis cauſaꝫ: ut ſint he quatuor ſignificationes multitudinis cognatio. linee ductus. genus cauſe. genus ſpecierū. Sequit̉ ſecūda
generis diuiſio apud victorinū: vt ē genuſ cauſe que greci(vt dictū eſt). nō genera: ſed ſchemata vocant Tertie v̓o ſignificatiōis generis hic modꝰ eſt: genꝰ dici cui ſupponitur ſpēs..i. genus illud a quo ſpecies deriuant̉: quod ait ad ſuperioꝝ fortaſſe ſimilitudinū equitatē diſpoſitū. Sic enī genus ſpeciebꝰ ſuis prin cipium eſt. vt romulus ijs ꝗ ab eo cognati ſūt iuncti qꝫ romani. Itē eodē mō nomē romuli romanos oēs cōtinet: quēadmodū noīe generis ſpēs cōtinent̉. Nā ſicut a dardano dardanide prioris nomen dardani in ſeſe ipſos poſteriores accipiunt. Ita ⁊ aīalis. cum verbi gratia ſpecies habeat hoīeꝫ atqꝫ equū. Equus .ſ. atqꝫ hō aīalis in ſe vocabulū capere: vt dicāt̉ ipſa aīalia non recuſant Eodē igitur mō ſpecies ſub ge neribus cōtinent̉ quēadmodū cognati hoīes ſub illo a quo illaꝫ cognationē forte traxerūt. Nā ⁊ genꝰ ſpe ciebus principium eſt ⁊ plurimarū in ſe ſpecieꝝ colle ctiuum eſt. Rurſus primū cognationis nomē ⁊ ipſis generationis eſt principium: ⁊ in illius ſolius vocabu lo diuerſitas hōinū vocabuli ⁊ generis participatiōe colligit̉: atqꝫ hoc eſt qd̓ ait his v̓bis Aliter dr̄ genus cui ſuppōit̉ ſpecies: iuxta ſimilitudinē forte ſuperio rum appellatū: etenī principiū quoddā eſt genꝰ his ꝙ ſub ipſo ſūt: ⁊ videt̉ multitudinē cōtinere oīum que ſub ſe ſūt. Sꝫ cautiſſime additū eē videt̉. Si enī ni hil hec oīa diſtarent: vna ſignificatio generis eſſet ⁊ ea qua ſpecieſ fundit̉: ⁊ ea que in cognatione diuidit̉ Sed eſt inter hec genera talis diuerſitas: ⁊ ꝙ gene ra eaꝝ ſpecieꝝ que ſub ſe habent alias ſpēs: equeuis ſpeciebus eqͣliter ſunt genera. Hoīeꝫ enī ⁊ equū: qui ſub aīali ſūt: neutꝝ neutro poſſumꝰ dicere priꝰ: quā tū ꝑtinet ad tempus inchoationēqꝫ naſcendi. Nā ſi qͣ res vna ſit prior: altera poſterior: ⁊ eas ſub vniuſcu iuſqꝫ generis noīe ꝗs velit aptare: non poterit. Ge nus enī ſpeciebus ſuis eqͣliter genus eſt. Qd̓ ſi genꝰ ſpeciebus ſuis eqͣliter genus eſt: ſpecies ip̄e eiꝰ oriri inter ſe equali tꝑe ortūqꝫ cenſent̉. At v̓o in generibꝰ q̄ cognatōes efficiūt nō ita eſt: Quiſꝗs enī fuit ca ꝑis pater: ꝗ capuam condidit: ſi ſolum filiū capim ꝓ genuit: ⁊ ab vno capuanoruꝫ cognatio vel cūcta ma nauit: diſtat a genere cui ſpecies ſupponuntur: ꝙ ge nus vni ſpeciei genus nunqͣꝫ eſſe pōt niſi pluribꝰ: qd̓ qm̄ eſt idoneū genus illud.i. principiū cognationum etiā ab vno filio colligere ⁊ cōgregare cognationem qd̓ genꝰ ꝑ ſpēs ductū facere non pōt. niſi plures ſpēs ſupponant̉. Cōſtat in hoc diſtare genꝰ qd̓ cognatio nē colligit: ⁊ a quo ſpecies diuidūt̉. Pōt aūt diſtare ī hoc etiā ꝙ genus.i. principiū cognationis pōt ha bere ſub ſe duos ex ſe nō equali tēporis conditione ꝓ genitos: ſꝫ alium poſterioris ortus: aliū vero ſenioris quod in generibꝰ ſpēbuſqꝫ nō cōuenit. Nā(vt ſuꝑius dictū ē) ſpēs niſi ſibi eqͣles fuerint nō merito: ſed na tura: ſub gne̓ poni nō poſſūt. his igit̉ expeditis ſeꝗt̉. ¶ Totiens igitur de genere dicto poſtrema ſigni ficatione inter philoſophos diſputatio ē. quod de finientes ita declarant. ¶ Qd̓ dicit totiens: tertio demōſtrare vult: atqꝫ hoc ꝑꝑ lucidā operis ſeriē admiſſū ē: ut qm̄ genus pluri moꝝ nomē eſt: oīs eiꝰ primū ſignificatio diceret̉: vt de qͣ diſputādū eēt alijs relictis eligeret̉. Qd̓ ait hoc mō: cū totiēs hoc.i. tertio genus dicat̉: apud philoſo phos: vnde ipſe tracturus eſt de poſtrema generis ſi gnificatiōe quā dixit.i. de illo genere qd̓ ſub ſe ſpēs hꝫ diſputatio cōſideratioqꝫ vertit̉. At v̓o de ſuꝑiori

Prime editionis In porphi. li. i.
bus generibꝰ.i. de ea cognatiōe ⁊ loco in quo ꝗs ge nitꝰ ē: aut hiſtoricorū: aut poetarū expectatio ē. Se cundi v̓o generis rhetoꝝ: tertii philoſophoꝝ cōſide ratio eſt. Et iā hic in diſputationibꝰ ordo eſt: qd̓ cuꝫ inciderint res q̄ multis poſſint nominibꝰ nūcupari: ⁊ ī vno quoqꝫ eoꝝ vocabulo d̓tractari diſſeriqꝫ neceſſe eſt: dici prius in ordinem oīa expedit. vt id qd̓ eligit̉ ⁊ reijcitur diſtinguat̉: Sed illa que reiciēda atqꝫ ex plodēda ſūt priꝰ dicātur. Illud v̓o qd̓ diſſerendū tra ctādūqꝫ capit̉ poſteriꝰ nominet̉: vt hic illa poſterior gn̓is ſignificatio poſita eſt: quā diſſerēdā accepturus priꝰ diffiniēdā ⁊ termīo quodā circūſcribēdā demon ſtrādāqꝫ ſuſcepit. Oīs.n. res niſi qd̓ priꝰ ſit cōſtiterit eiꝰ tractatꝰ vario mō ſpeculatiōis habebit̉. Definit igit̉ ſic genꝰ eē: qd̓ ad plures differētias ſpē diſtātes in eo qd̓ ꝗd ſit p̄dicat̉: velut aīal. Oīa q̄ diſtāt: habēt inter ſe quādā differētiā: qͣ diſtare ⁊ differre videāt̉ Porro āt ſi qd̓ ſit genꝰ ⁊ ſub eo ſpēs ſupponat̉. duas vel plures neceſſe eſt ſpēs pōi ſub genere: qm̄ vnius ſpēi genꝰ eē nō p̄t. Sed ſi plurime ſpēs erūt: aliqͣ ne ceſſe eſt differentia diuidātur: aliter enī plures eſſe nō poſſūt. Nā ſi nihil diſtēt nō erūt plures ſpēs: ⁊ nomē gn̄is ꝑiit. Cōſtat igit̉ eas ſub genere pōī ſpēs que differentiis diſtribute plures numero ipſaꝝ diſ ferentiaꝝ diuiſiōibus cōponātur. Ergo qm̄ ſuperius dictuꝫ ē in oībꝰ den̄nitiōibꝰ a genere definitiōis tra hendum ē principiū: ſi quā cuiuſlibꝫ ſpeciē definire volueris: genus primo neceſſe eſt nominabis ⁊ ad il lam ſpeciē quā definis: gn̄is nomē prius aptabis. Et hoc illā principaliter dices eſſe: qd̓ eſt illud genꝰ ſub quo ip̄a ſpēs quā definis eſt poſita. Poſt aūt differē tiis ꝓpriiſqꝫ eā ab alijs circūſcriptiōe qͣdā definitōis excludis. Nā ſi dicis aīal eē hoīeꝫ: aīal genꝰ ē: ſpēs v̓o hō. Nomē igit̉ aīalis.i. gn̄is de hoīe.i. ſpē p̄dicaſti: cū dixeris hoīem eē aīal. Qd̓ ſi nomē generis in de finitiōibꝰ ad vnā ſpēꝫ dicere poſſeſ. de ea nomē gn̄iſ p̄dicares: ſpēs autē eqͣli mō generibus ſuis ſpēs ſūt Nihil vetat īmo ēt neceſſe eſt ſꝑ quecūqꝫ ſūt gn̓a de ſibi ſubiectis ſpēbus in definitiōibꝰ vel in quibuſlibꝫ interrogatōibꝰ p̄dicari: Sed qm̄ p̄dicat̉ genꝰ de ſpē bus. quomō p̄dicat̉ agnoſcendū ē. Nā ſi dixeris ꝗd ē hō ⁊ aliꝗs reſpōderit aīal: bn̄ ⁊ integre reſpondiſſe videt̉ ⁊ recte. Nā cū tu ꝗd ſit hō interrogaueris: ille reſpōdit aīal: genꝰ.ſ. de ſpē in eo qd̓ ꝗd ſit ſpēs p̄dica tur. Nā tu ꝗd eēt ſpēs interrogaſti. Ille v̓o in eo qd̓ ꝗd ſit ſpēs quā interrogaſti: aīalis nomē.i. genꝰ accō modauit. Plēa igit̉ ⁊ ꝓpa definitio facta ē gn̓is: hoc eē genꝰ qd̓ ad plurimas differētias ſpē diſtātes ī eo qd̓ ꝗd ſit appellat̉: velut. aīal. Aīal.n. ad hoīeꝫ: equū bouē coruū: agnū ⁊ alia plura qͥ differētiis ſpēbuſqꝫ differūt in eo qd̓ ꝗd ſit appellat̉: Sꝫ vtꝝ ſic dixiſſet genꝰ eē qd̓ ad plurmas ſpēs differētia diſtātes in eo qd̓ ꝗd ſit p̄dicet̉: an ſic̄ dixit genª eē qd̓ ad plurimas differentias ſpē diſtantes ī eo qd̓ ꝗd ſit p̄dicet̉: nihil intereſt. Nā ſiue differētie ſpē diſtēt ſiue ſpēs differē tijs diſtēt: vtrūqꝫ idē ē. Nā ſiue rōnale ⁊ irrationale qͣ ſunt differētie: ſpē hoīs v̓bi gr̄a atqꝫ eꝗ diſtēt: ſiue ſpēs hō atqꝫ equꝰ differentia rōnali atqꝫ irrōnali di uidant̉ ⁊ diſtēt: nihil intereſt. Quare plena ꝑfectaqꝫ facta eſt gn̓is diuiſio. Sed definitiones duplicibus modis fiunt. vna enī definitio eſt qͥ(ſicut dictum eſt a genere trahit̉. Sed qm̄ ſunt qͥdā magis gn̓ͣa que ſu per ſe genus aliud habere non poſſunt: vt ſunt pre dicamēta decē qͥ ariſtoteles cōſtituit: eoꝝ igit̉ defini tio nō haberi pōt quoꝝ genꝰ īueniri nō p̄t: qd̓ oīuꝫ
q̄cūqꝫ ſūt ip̄a ſūt gn̄a. Hoꝝ ergo qͣs greci ύπογρα φούσλόγούσ dicūt latini ſubſcriptīas rōes dicere pn̄t: reddemus. Subſcriptiue aūt rōnes ſunt demō ſtratiue. ⁊ quodāmodo inſignitiue ꝓprietatis illiꝰ rei que cum ipſa generaliſſima ſit: ⁊ genus eius nullum reperiri poſſit eam tn̄ definire neceſſe eſt: ⁊ ariſtote les qm̄ ſub̓am genus generaliſſimum definire vole bat ⁊ eius nullum genus poterat reperire. proprieta tem quādam ⁊ demonſtrationem ſubſcriptionemqꝫ ipſius rei dixit eſſe ſubiectum. Subſtantia enī: oībꝰ ſubecta eſt. Accidens enim qd̓ in nouem diuidit ꝑtes p̄ter ſubſtantiam eſſe nō pōt: atqꝫ iō oīa qͥcunqꝫ defi nienda ſunt ſi genus nō habeant: eoꝝ ſubſcriptiuam quandam ⁊ demonſtratiuā rationē reddi neceſſe eſt Sic igitur nunc genus qm̄ rem ipſam definiendā pu tabat: non dixit a genere d̓ffinitioneꝫ: ſed dedit quā dam generis demoſtrationem ꝓprietatemqꝫ. Dico aūt qd̓ porphyrius vel ſubalternorum generuꝫ: vel illoꝝ qͥ generaliſſima ſunt: hanc dederit definitionē ⁊ quodāmodo ſubſcriptionē demōſtrationēqꝫ. Nā ſi qd̓ genꝰ habeat aliud genꝰ: ⁊ itē hoc ip̄m aliud ⁊ itē aliud ſi nullū erit ſupra genꝰ qd̓ genꝰ nō habeat: ī in finitū procedit rō. Sin v̓o habuerit neceſſe ē quoqꝫ iſtā definitionē aperte ordīateqꝫ cōgruere. Dico āt genus nō aīal hoī atqꝫ equo: ſꝫ ipſum aīal hoī atqꝫ equo genus eſt: aīal enī ipſum ꝑ ſe nulli genꝰ eſt: ne qꝫ homo ipſum per ſeſe nulli ſpēs eſt. neqꝫ equus ip̄ꝫ ꝑ ſeſe nulli ſpēſ ē ſꝫ ſt̉ gn̓a ⁊ ſpēs ad alteriꝰ ꝑticipatio nem. Nā qm̄ ſub aīali eſt equꝰ atqꝫ hō nō ad ſeipſū aīal genꝰ ē ſꝫ ad equū atqꝫ hoīeꝫ. Et iteꝝ q̄ vocantur hō.ſ. atqꝫ equꝰ: non ad equū atqꝫ hoīem: ſꝫ ad aīal ſpēs ſunt. Dico igit̉ genª nō ip̄as ſb̓as in ꝗbus genꝰ ⁊ ſpēs ſūt: ſꝫ ipſaꝫ ꝑticipationē prioꝝ ad ſubteriores ⁊ ſubterioꝝ ad pͥores Hec igit̉ ꝑticipatio qm̄ ⁊ ī ma gis generibꝰ: ⁊ in magis ſpeciebus: ⁊ in ſubalternis generibꝰ: ⁊ in ſubalternis ſpeciebus vna atqꝫ eadem eſt: ⁊ huius participationis inueniri genus non pote rat. hec definitio generis que facta eſt: non a genere tracta ē: ſꝫ ſubſcriptiua ratio ⁊ demōſtratiua ⁊ deſi gnatiua quodāmo generis ē reddita. Hic fabius ſub tiliter mehercle ⁊ qd̓ nūqͣꝫ fere an̄ hec audiuimus: ſꝫ ꝑge queſo te Iā.n. certāt ſydera quodāmō: ⁊ nox lu ce ſuꝑat̉. Tunc ego. Seꝗt̉ reꝝ oīuꝫ prīa breuiſqꝫ di uiſio. Ita.n. ait. ¶ Eorum que dicuntur: alia ad proprietatem dicū tur. ſicut ſunt omnia indiuidua. ut eſt ſocrates. ⁊ hoc. illud. Alia que ad multitudinem vt ſunt ge nera. ſpecies. ⁊ differentie. ⁊ propria. ⁊ accidentia Hec enim communiter non vnius proprie appel lationis ſunt. ¶ Greuis(ut ſupra dictuꝫ eſt) ⁊ diſtincta diuiſio. Oīs enī res aut vnius rei nomen eſt: aut plurimaꝝ: ⁊ hoc eſt qd̓ ait Eoꝝ que dicuntur alia ad vnitatē dicunt̉ ſicut ſunt oīa indiuidua. Quid āt ſic breuiter explicā duꝫ ē. Oē genꝰ qm̄ ſub ſe ſpēs hꝫ: ſpēs v̓o differētijs diſtinguunt̉: ⁊ ꝓprietatibꝰ explicant̉. Accidūt auteꝫ in ſpēbus accidentia ſcd̓o loco: principaliter v̓o īdiui duis qͥ ſunt ſub ſpeciebꝰ. Quid āt ſit poſteriꝰ dicēdū eſt. Genera igit̉ ⁊ de ſpēbꝰ dicunt̉: ⁊ de differētijs qͣ ipſas ſpēs diſtribuunt: ⁊ de ꝓpis que ſpēs cōponūt: ⁊ de his accidētibꝰ que cuꝫ prīcipaliter ī īdiuiduis fue rint: in ſpēbꝰ eſſe dicunt̉: hoc āt monſtremꝰ exēplis. ⁊ ſit nobis genꝰ aīal: ſit ſpēs hō: ſit differētia rōnale ſit ꝓpriū riſibile: ſit accidēs ſtās: vel ambulās: vel ali quid. in

Prime editionis in porphi. li. i.
quid ī mēſura corporis: ſit tripodalitas. Aīal ergo qd̓ genª ē: dr̄ de ſpecie.i. de hoīe. Dicis.n. hoīeꝫ eē aīal Porro āt de ſpeciei differētia nihilominꝰ dicis gen Dicis.n. rōale aīal eē. Nihil aūt ꝓhibet eodē mō ⁊ d̓ ꝓpo genꝰ dice̓. Nā ſi dicas ꝗd ē riſibile: n̄ abſurdū ē aīal noīare. Accidētia v̓o hoc modo prīcipaliter ī īdi uiduis: ſcd̓o v̓o loco in ſpēbꝰ ſunt. Nā ſi ꝗs dicat ſin gulos hoīes vtputa ciceronē ſedere vel ſtare: vel ꝗc aliud libet: in ſpecie hoīs eadē quoqꝫ cōuenire neceſ ſe eſt. Nā ſi cicero ſedet: ſedet etiā homo. Si cicero ambulat: ambulat etiā homo. Ergo ſi qua accidentia venerīt ab īdiuiduis: ⁊ ea tracta in ſpeciebus cōſede rint: ad ip̄a quoqꝫ accidētia dici poterit genꝰ. Quid ē.n. ābulās ſi ꝗs īterroget: merito aīal dr̄ Nihil enī ābulare: niſi aīal poteſt. Porro āt ſub ſpēbꝰ īdiuidua ſunt: vt cicero ⁊ virgilius ſub hoīe: atqꝫ de īdiuiduo genꝰ ſpēi p̄dicari poteſt. Nā ſi īterrogaueris quid eſt cicero: merito aīal dicas. Genꝰ igit̉ ⁊ ad ſpecieꝫ: ⁊ ad differētias: ⁊ ad accidētia: ⁊ ad ꝓpria: ⁊ ad indiuidua noīat̉. Porro aūt ſpēs: nō iā de gnͣe: neqꝫ de differē tijs: ſꝫ de ſolis ꝓprijs: ⁊ ſubiectis ⁊ indiuiduis appel lat̉. In illis.i. īdiuiduis: qꝛ ſuꝑeſt: in ꝓprijs qꝛ eqͣle eſt Quid āt ſit: hoc modo videmꝰ. Oīa gnͣa ſpeciebꝰ ſui ſuꝑſunt ⁊ abūdāt. Abūdare āt gnͣa dicimꝰ ſpēbꝰ plꝰ habere gn̓a virtutis quā ſpēs. Homo.n. qd̓ eſt ſpēs ſolū hō ē. Aīal v̓o qd̓ genꝰ ē: non ſolum homo ē: ſꝫ ⁊ equꝰ vel bos: vel quodlibet aliud aīali ſupponit̉. Ita maior vis gn̄is recte de minori ſibi ⁊ ſubiecta ſpecie p̄dicat̉. Alia v̓o ſunt que ſibi ſunt parilia: vt ſunt ꝓpa ⁊ ſpēs. ſpēs ē homo: ꝓpriū riſibile: Quicꝗd ergo fue rit riſibile: hoc ē homo. Quicꝗd homo hoc riſibile. Itaqꝫ neqꝫ riſibile hoīs: neqꝫ homo riſibilis potētiā ſuꝑuadit: ſꝫ eqͣl̓r ſibi ad ſe īuicē p̄dicari poſſūt: vt di cas ꝗd ē homo. Riſibile. Quid ē riſibile. Homo. Ita igit̉ quecūqꝫ ſuꝑiora fuerī: ad illa que ſubteriora ſt̄ p̄dicāt̉. Et quecūqꝫ eqͣlia fuerīt: eqͣliter ſibi ad īuicē p̄dicāt̉. Illa v̓o que ſubteriora ſūt ⁊ mīora: de ſuꝑio ribꝰ ⁊ abūdātibꝰ: vt ſūt gn̓a ⁊ ſpēs: gn̓a cuꝫ abundā tia ſunt ſpēs minores p̄dicari non poſſunt. Nūqͣꝫ.n. recte ſpēꝫ de gn̓e p̄dicabis: Ita ergo ſpēs de ꝓpo p̄ dicat̉ vt par. Sꝫ qm̄ ſub ſpēbꝰ ſingillatī īdiuidua ſūt īdiuidua āt vocamꝰ que non ī illas ſpēs: neqꝫ ī aliqͣs iā alias ꝑtes diuidi poſſunt: vt ē cato: vel plato: vel cicero: ⁊ quicꝗd hoīuꝫ ſinguloꝝ ē. hos.n. ī nullis ꝑti bus diuidis: vt aīal ī ſpēs: hoīeꝫ.ſ. atqꝫ equū. hoīem quoqꝫ ip̄ꝫ ſpecialē: ⁊ ſingulos circūplectētē. In cato nē: platonē: virgiliū: ⁊ oēs ſingillatī hoīes diſtribue re poſſumꝰ. atqꝫ ideo anthomū.i. īdiuiduū vocitatū ē. Spēs ergo que ad ꝓpa eqͣl̓r p̄dicat̉: ⁊ ad īdiuidua: qm̄ maior ē ſpēs hoīs: quā quodlibet indiuiduū ita p̄ dicat̉ vt ſuꝑiꝰ: ad id qd̓ ē ſubteriꝰ: Cicero.n. ſolus ci cero eſt. homo āt non ſolꝰ ē cicero. Qd̓ ſi ad īdiuidua p̄dicat̉: ⁊ ad īdiuiduoꝝ accn̄tia p̄dicabit̉. ita igit̉ ſpēſ ad genꝰ qd̓ ſuꝑiꝰ ſit non predicat̉: neqꝫ ad differētiā: qꝛ differētia(vt nūc monſtraturi ſumꝰ) ſuꝑ ſpeciē ē. ad ꝓpͥuꝫ v̓o cui par ē: vel īdiuiduū cui ſuꝑeſt: p̄dicabi tur: Differētia v̓o ⁊ ad ſpēs ⁊ ad ꝓpͥa ⁊ accn̄tia ⁊ ad ī diuidua p̄dicat̉. Nāqꝫ rōnale qd̓ eſt differētia ad ho minē p̄dicat̉: qd̓ ē ſpēs. Itē rationale.i. differētia p̄ dicat̉ ad riſibile.i. ꝓpriū. Dr̄.n. id eē riſibile: quod ra tionale. Nā ſi hō rōnale. ⁊ hō riſibile: cōſtat id qd̓ eſt riſibile ēt rōale poſſe noīari. Qd̓ ſi ad ſpēs differētia dr̄: ſpēs aūt ad īdiuidua p̄dicat̉: neceſſe eſt vt differē tia quoqꝫ ad indiuidua p̄dicet̉. Dicis enī qͣlis ē cicero rationalis. Qd̓ ſi differētia ad īdiuidua p̄dicat̉: accn̄
tia v̓o īdiuiduis accidūt: neceſſe ē differētias ad acci dētia p̄dicari. Propriū v̓o qd̓ ſemꝑ vniꝰ ſpēi ꝓpriuꝫ eſt: ⁊ ad vnā ſpēꝫ p̄dicat̉ ſolā: cui ꝓpriū ē. Riſibile nā qꝫ qd̓ ꝓpriuꝫ ē: ad ſolā hoīs ſpēꝫ p̄dicat̉. Qd̓ ſi ad ho minis ſpēꝫ p̄dicat̉ ſpēs v̓o ad īdiuidua dicit̉ nō ē du biū ꝗn ꝓpriū quoqꝫ de īdiuiduis predicetur. Nam ſi homo riſibile aīal ē: cicero quoqꝫ ⁊ virgilius riſibilia aīalia recte dicūt̉. Qd̓ ſi ꝓpriuꝫ ad īdiuidua recte di cit̉: recte ēt ⁊ de accn̄tibꝰ p̄dicat̉: que ipſis accidūt in diuiduis. Accidētia v̓o ⁊ ipſa ⁊ de ſpeciebꝰ ⁊ de alijs oībꝰ p̄dicāt̉: ⁊ de ipſis maxīe īdiuiduis. Nāqꝫ ⁊ albꝰ equus ⁊ albꝰ homo dr̄: ⁊ iteꝝ niger equus ⁊ niger ethiops. Qd̓ ſi ita eſt aīal quoqꝫ nigꝝ dr̄. Dicit̉ ēt ra tionale nigꝝ ⁊ irratiōale: ꝗppe: ſic equꝰ ⁊ homo ethi ops nigri ſūt: dr̄ ēt īdiuiduū nigꝝ. Ut ſi ꝗs vnꝰ homo ethiops noīat̉. Qd̓ cū ita ſit: cōſtat genus ad pluri ma p̄dicari.i. ſpēs differētias: accidētia: ꝓpria īdiui dua: ⁊ ꝓpriuꝫ ad plurima.i. ſpēꝫ: indiuidua ⁊ accn̄tia Et ſpēꝫ ad plurima.i. indiuidua: ⁊ accidētia. Accidēs v̓o ⁊ ad genꝰ: ⁊ ad ſpēꝫ: ⁊ ad ꝓpriuꝫ ⁊ ad differētiā: ⁊ ad indiuidua. Qd̓ ſi ita eſt has ꝗnqꝫ res conſtat ad plurima p̄dicari. At v̓o īdiuiduuꝫ qm̄ ſub ſe nihil hꝫ ad ſingularitatē quādā ⁊ vnitatē p̄dicat̉. Cicero enī vniꝰ ē: ⁊ ad vnū nomē aptat̉. Ita īdiuidua q̄ ad vni tatem dicūtur: cunctis: ſuperioribꝰ ſuppoſita ſunt: vt genus: ſpecies: differentia: ꝓpa: vel accn̄tia: quamuis ad ſe inuicē dici poſſunt: ad īdiuidua tn̄ equaliter pre dicant̉: vt ſuꝑius demonſtratum eſt. Indiuidua v̓o qm̄ ſub ſe nihil habēt: vbi ſecari diſtribuiqꝫ poſſint: ad nihil aliud p̄dicant̉: niſi ad ſeipſa que ſingula atqꝫ vna ſūt. Atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. Eoꝝ que dicunt̉: alia ad vnitatē dicunt̉: ſicut oīa indiuidua: vt eſt ſocrates ⁊ hoc ⁊ illud. Aliaqꝫ ad multitudinē: vt ſunt genera: ⁊ ſpēs: ⁊ differētia: ⁊ ꝓpͥa: ⁊ accn̄tia. Hec.n. cōiter non vnius proprie appellatiōis ſunt. Simile eſt ac ſi dice ret. Hec enī cōiter ad plurima predicant̉ non ad vni tatem: ſicut indiuidua. Et quid ſint genera vel ſpēs vel differentia vel propria vel accidentia exēplū ſuꝑ ponit dicens. Eſt enī genꝰ vt aīal: ſpecies vt homo qͣꝫ duduꝫ hoīs ſpēꝫ cū alijs aīantibus ſub aīali poſuimꝰ Differentia: de qua ſpēs.ſ. hoīs ab irrationali diſtat aīali. Propriuꝫ vt riſibile: qd̓ nulluꝫ alid̓ aīal neqꝫ ra tionale neqꝫ irrationale hꝫ. Nulluꝫ.n. aīal ridet: niſi ſolꝰ homo. Quare cuꝫ quedā celeſtiuꝫ poteſtatū aīa lia irrationabilia ſint eoꝝ tn̄ ꝓpriuꝫ riſibile non ē: qm̄ non ridēt. Recte igit̉ riſibile: ſoliꝰ hoīs ꝓpuꝫ p̄dicat̉. Accn̄s albū: nigꝝ ⁊ ſedere: qꝛ iſta in ſb̓a hoīum non ſunt merito accidentia noīant̉. Nā ſi ſb̓e cuiuſcunqꝫ ſpeciei intereſſet id qd̓ accn̄s dicimus: interēpto acci denti periret etiā eius ſpeciei ſubſtantia cui accidit. Nā qm̄ rationale in hoīe ſubſtātia eſt: ſi rationabili tas interimat̉: hoīs quoqꝫ ſb̓a: neceſſario peritura ē. Iccirco quoniam in ipſius ſpeciei ſubſtantia natura qꝫ v̓ſat̉. At v̓o nigꝝ ⁊ albuꝫ vel q̄cunqꝫ ſunt accn̄tia ſi īterimas: ſpēs ipſa in qͣ illa accidebāt: manet. Nam neqꝫ oīs homo cādidus: neqꝫ oīs homo niger ē: ⁊ cui alterutra defuerint: eius ſpēs non ꝑibit. Atqꝫ iccirco hec accn̄tia: veluti non īnata in ſubſtantia: ſed a foriſ veniētia recte noīata ſunt. Nunc autē qm̄ ꝗd ſit genꝰ on̄dit̉: ⁊ ea q̄ ad vnitatē dicunt̉: ab his qͥ de plurimiſ p̄dicāt̉ diſtinxit: atqꝫ diſtribuit: ipſiꝰ generis differē tias: vel ab his q̄ ad vnitatē dicunt̉: vel ab eis qͣ ad pluralitatē congruunt.i. dr̄a: ſpē ꝓpo: accn̄tiqꝫ decla rat: ⁊ dicit genꝰ ab illis que ad ſola indiuidua p̄dicāt̉ .i. que ad vnitatē hoc differre: qd̓ genus ad plurima

Prime editionis In porphi. li. i.
p̄dicet̉: indiuidua v̓o ad ſingula. Sed qm̄ hec differē tia ad īdiuidua cōis erat differentiis ſpeciebuſqꝫ ꝓ priis ⁊ accidentibus ab illis ipſis alijs differētijs ge nus diuiditᵖ atqꝫ diſiungit. Quod ita demonſtrat. ¶ Ab his igitur que ad vnitatem dicuntur: differt genus: quod genus eſt quod de pluribus predicat̉ Ab his ergo reliquis: genus differt. Primo a ſpe cie: quoniā ſpēs ⁊ ſi de pluribus: non tamen ſpecie differentibus: ſed ſolo numero predicatur. ¶ Ac primū generis ſpecieiqꝫ diſtantiā monſtrat: que prior eſt a genere. Nā quāuis differētia ſuꝑ ſpēꝫ ſit: nō ſuꝑ ſubalterna tn̄: ſed ſuꝑ ſpēꝫ ſpecialiſſimā diffe rētia ponit̉. Nā qͣꝫuis rōnalis differētia ſuꝑ hoīem ponat̉: que ſpēs ſpecialiſſima eſt tn̄ ante ſpeciē ſpecia liſſimā ipſa diſſerētia ſpēs eſt eiꝰ generis: cui ſpēs ſpe cialiſſima ſupponit̉: Nā ſub aīali ante hominē rōna le ponit̉. Igit̉ cū genꝰ ⁊ ſpēs vtraqꝫ ad plurima pre dicēt̉: genus v̓o ad plurimas ſpēs in eo quod ꝗd ſit p̄ dicat̉: ſpēs non iam ad plurimas ſpēs: ſed ad plurima indiuidua predicat̉. Sunt aūt quedā genera genera liſſima(vt dictū ē) ſupra que aliud genꝰ inueniri nō poſſit. Sunt aūt ſpēs ſub quibꝰ alia ſpēs inueniri nō poſſit ⁊ integra ſpēs illa nominat̉: que nūqͣꝫ genus ē ideſt ſub qua ſpecieſ nulle ſunt. Nā ſi ſub ea ſpēs eēt ipſa etiā genꝰ eſſe poſſet. Spēs ergo que vere ſpēs ē: alias ſub ſe ſpēs non habebit: vt ē hō. Nāqꝫ hō qm̄ ſpēs eſt: ſinguli homines ꝗ ſub ipſo ſunt: nō eius ſpēs ſed indiuidua nominant̉. Nā ſi hō genꝰ eēt hoīuꝫ ſin guloꝝ: genꝰ aūt ſicut ad plurimas res ſpecie differen tes: in eo qd̓ ꝗd ſit predicat̉. Hō. i. ſpēs ſi ſicut genus predicaret̉ ad ſingulos hoīes ſinguli hoīes ſpē ipſa differēt. Sꝫ qꝛ ſinguli hoīes ſpecie nō differūt: qd̓ āt ſpecie nō differt: ſi ꝗd ad hoc p̄dicatū fuerit: nō p̄di cat̉ vt genꝰ ad ſpēs.i. hō non predicat̉ ad ſinguloſ ho mines vt genꝰ ad res plurimas ſpecie differētes. quid igit̉. ad res plurimas nūero differētes. ſinguli.n. ho mines nūero a ſe tm̄ nō ſpē diſtāt. Atqꝫ iō qm̄ genuſ ſic ad ſubiecta predicat̉: vt ad plurimas res ſpecie dif ferētes predicet̉: ſpēs aūt ad ſubiecta ita predicat̉: vt ad plurimas res numero differētes dr̄. Cōgruūt igit̉ ſibi genus ⁊ ſpēs: qd̓ genꝰ ⁊ ſpēs ad plurima predicā tur: ⁊ vtraqꝫ in eo qd̓ ꝗd ſit. Nā ſi interroges quid ē cicero: dr̄.i. genꝰ aīal. Et ſi īterroges ꝗd ē cicero: hō dr̄.i. ſpecies. Diſtant aūt: qd̓ qͣꝫuis vtraqꝫ ad pluri ma predicēt̉ in eo qd̓ quid ſit: genus p̄dicatur ad reſ ſpecie differētes: ſpēs v̓o dicit̉ ad res tm̄ numero diſ ferentes. Qd̓ porphirius ſic demonſtrat. ¶ Ab his vero reliquis que de pluribus appellan tur. genus differt: primo a ſpecie. Qm̄ ſpēs. ⁊ ſi de pluribus predicantur. non tn̄ ſpecie differētibus. ſed numero. hō enī ſpecies cum ſit. de ſocrate. pla tōne. cicerone predicatur. qui non ſpecie ſed nu mero differunt. Animal v̓o quod genus eſt. ⁊ bo uis ⁊ equi predicatio eſt. Que ita differunt ſpecie aſe inuicem: non numero ſolo. ¶ Quod ſimile eſt ac ſi diceret: genꝰ a ſpecie vnā diffe rētiā plus habere. Cōgruunt nāqꝫ genera ſpeciebꝰ: qd̓ vtraqꝫ ī eo qd̓ ꝗd ſit predicant̉. vt dictū eſt. Con gruūt itē genus ⁊ ſpēs: qd̓ vtraqꝫ ad res plurimas p̄ dicant̉. Cōgruit itē genus ad ſpēs: qd̓ vtraqꝫ ad res numero differētes p̄dicant̉. Nā ⁊ ſinguli homīes ita a ſe diuiſi ſunt: quātū ad numerū: vt hō ab equo ve boue vel a coruo: vel a quibuſlibet alijs animātibus
At v̓o diſtat a ſpecie genus: qd̓ genus de pluribꝰ re bus ſpecie differentibus predicat̉: qd̓ ſpēs non habꝫ Nihil aūt differre/ arbitror: vtrū ita dicat̉ aliā rem ad aliā predicari: an aliā de alia predicari. Uterqꝫ.n. idem intellectus eſt. Nam ſi aīal predicat̉ ad hoīem idem etiā aīal de hoīe predicatur. Nam cum interro gaueris quid eſt hō: reſpondeas de hoīs interroga tione hominem eſſe aīal. Sed nunc oportet nos ea que ſequuntur aſpicere. Quid ergo ſequitur. ¶ A proprio autem genus differt. quod proprium iuxta vnamquamqꝫ ſpeciem proprium appellatur cui ꝓpriū eſt. ⁊ iuxta ea q̄ ſub ſpecie ſunt ſcilicet in diuidua. Nāqꝫ riſibile hominis ſolū eſt. ⁊ ſingulo rum vtiqꝫ hominum. Genus autem non ad vnaꝫ ſpeciem. ſed ad plures ſpē differētes ſemꝑ aptatur ¶ Ergo videtur dicere qd̓ omne ꝓpriū ſi fuerit ſpeciet vnius tūc vere eſt ꝓpriū. Nā ſi vnius ſpeciei non fue rit: ſed duarū vel pluriū: tūc duabus vel pluribus nō ꝓpriū ſed erit in ſubſtantie ratione cōe. Cōſtat ergo ꝓpriū ei cui eſt ꝓprium: ſoli ſpeciei ſingulariter adhe rere. Unde qꝛ hominis ſpēs ſola eſt que ridet: riſibi le hoī ꝓprie ⁊ ſingulariter aptat̉. Ad vnā ſemꝑ igit̉ ſpēm ꝓprietas adhibetur. Diſtat igit̉ ꝓpriū a gene re: quod genus ſemꝑ ad plurimas ſpēs appellat̉: pro prium v̓o de vna tm̄ ſpecie cui eſt propriū. Nam ſi ri ſibile dicas: ad vnā tm̄ ſpeciē hoīs appellatur. Con gruit aūt genus cū proprio in hoc. qd̓ genus ⁊ ꝓpriū de pluribus appellatur. Nāqꝫ genꝰ ad plures ſpecies appellat̉. Appellat̉ etiā genꝰ de his que ſub ſpecie ſūt indiuiduis. Nā ſi hō ⁊ equus aīal eſt: erit etiam cice ro aīal: ⁊ quilibet equus ſingulariter aīal nominatur Similiter ⁊ ꝓpriū ad plurima dr̄. Dicit̉ enī ad vnā quāqꝫ ſpēm: ⁊ ad ea indiuidua que ſūt ſub ſpecie p̄di cat̉. Nā ſi hō riſibilis eſt: riſibilis eſt etiā cicero ⁊ vir gilius: ⁊ quicunqꝫ ſingulariter nominant̉ riſibiles ſūt Congruūt etiā qm̄ vtraqꝫ in eo qd̓ ꝗd ſit predicant̉. Nā genus de ſpecie in eo qd̓ ꝗd ſit predicatur. Nam ſi dicis ꝗd ē hō: merito riſibile predicabis. Cōgruūt aūt qd̓ genus ⁊ proprium ad plurimas res nūero diſ ferentes predicantur. Nā ita a ſe differūt ſingula aīa lia.i. hō equus ⁊ coruus ⁊ ceteri ſinguli hoīes: quan tū ad numerū. Diſtat autem a genere: quod genus ad plurimas ſpēs predicat̉. Propriū v̓o ad vnam ſo lam cui eſt ꝓpriū nominat̉. Sed non eſt inter genus ⁊ propriū eadē diſferētia que eſt inter ſpeciem ⁊ ge nus. Nam ſpecies de nulla oīno ſpecie predicatur. Proprium vero licet non ad plures: ad vnam tamen ſolā ſpēm cui propriū ſemꝑ aptabit̉. Poſt hec igit̉ de differētie accidētiſqꝫ agnē diſtātia diſſerit dicēs. ¶ A differētia vero ⁊ ab accidentibus differt genꝰ qm̄ ⁊ ſi ēt iſta de pluribus ſpecie differentibus pre dicantur. Differentie ſcilicet ⁊ accidentia que cōi ter accidunt. non tamē in eo qd̓ quid ſit predicant̉ cum interrogantibus nobis ſit ſecundū ea reſpon ſio. magis enim quale quid ſit oſtenditur. ¶ Diſſerentiam v̓o ⁊ accidens iccirco poſterius reſer uauit: quod eorum vnam differentiam erat diſtan tiamqꝫ dicturus. Differentia enim ⁊ accidens: quali tatem cuiuſcūqꝫ ſpeciei demonſtrant. Illa ſubſtantie qualitatem.i. differentia. Illud i. accidēs: non ſubſtā tie. Ergo qm̄ genus ſuper ſpeciem eſt: ⁊ ſpecies ſup poſita generi: genus ſpeciem: ſpecies indiuiduuꝫ ꝗd ſit oſtendit. Porro aūt ſole poſſunt ſpēs differentie diſgregari:

Prime editionis in porhi. li. i.
diſgregari: que qualitatibus eas ſubſtantialibꝰ ideſt ſubſtantias declarantibꝰ ſeiungunt atqꝫ diſꝑtiuntur Nā cū animal genus ſit: hō v̓o vel equus ſpēs: qua les vtreqꝫ ſpēs ſint: monſtrat differentie ſegregatio: vt dicamus ſpeciē eſſe hominis rōnalē. ſpeciē v̓o eꝗ irrationalem. Si enī ꝗs īterroget ꝗd eſt hō: aīal dr̄ Si autem quis dicat qualis eſt hō: rōnalis reſponde tur: Ita ſemꝑ differentia nō ī eo qd̓ ꝗd ſit: ſed in eo qd̓ quale ſit appellat̉. De accidenti v̓o non dubiū eſt: cū ipſa qualitas in accidētis partibus cōpōatur. Nā qꝫ in p̄dicamētis inter alias nouem partes acciden tis: etiam qualitas nominat̉. Nā ⁊ ſi quis interroget qualis corui ſpēs ſit: nigra cōtinuo reſpondet̉. Con gruunt ergo genera differentiis ⁊ accidentibus qd̓ de ſpeciebus pluribus p̄dicant̉. Nam ſicut genꝰ ſpēs ſub ſe plures habet: ita differentia. Nā rōnalē dici mus deū ⁊ hominē. Rurſus etiā accidēs de pluribus ſpeciebus p̄dicat̉. Nā nigrū dicimꝰ ⁊ hominē ⁊ equū ⁊ coruū ⁊ hebenū ⁊ plurimas alias ſpēs. Rurſus con gruit genus differentie: quod ſicut genus: ſic differē tia equaliter ad indiuiduū predicat̉. Nā ſi cicero an mal ē: quod eſt genus: ⁊ rōnale aīal eſt qd̓ eſt differē tia. Congruūt etiam qd̓ de numero differentibus p̄ dicant̉: qd̓ ſuperius de alijs demonſtratū eſt. Diſtat autem quod(ſicut dictū eſt) genus in eo ꝙ ꝗd ſit ap pellatur. differentia vero vel accidentia in eo quod qͣ le ſit predicantur. Nam ſi dicas ꝗd eſt hō: appellabis genus: ⁊ dicis aīal eſſe hominem: Si v̓o qualis ſit ad differentia interrogaberis: rationale. reſpondebis: vel accidens nigrum vel album: vel qualis quiſqꝫ ſit de quo interrogat̉. His igitur diſtributis diſtātias ipſas a primordio rurſus orditur dicens. ¶ Unde hoc quod de pluribus predicat̉ genus di ſtat ab his que de ſingulis predicantur: hoc eſt ab indiuiduis. Illo quod de ſpecie differentibus pre dicatur: diſtat a ſpeciebus ⁊ a propriis. Illo etiam in quo quid ſit appellatur: ſecernitur a differentiis ⁊ a communiter accidentibus: quod hec duo qua le quid ſit declarant. ¶ Hoc dicit diſtare genus ab indiuiduis: quod genus de pluribus(vt dictum eſt) predicatur: Colligit autē ⁊ in vnum redigit proprii ſpecieiqꝫ differentias. Nā quoniam ſpecies de pluribus non ſpecie: ſed numero differentibus predicatur: ꝓpriū v̓o de vna tm̄ ſpecie ⁊ de his que ſub eadem ſpecie ſunt indiuiduis predi catur. Quāuis enī de vna ſpecie p̄dicetur: tamen eēͣ eſt illi cū ſpē a genere differētia de pluribꝰ ſpecie diſ ferentibus non predicari. Nam neqꝫ ſpecies oīno de aliquibus poterit predicari: neqꝫ proprium: qm̄ ꝓpͥuꝫ nō de pluribus ſpeciebus ſed de vna tm̄ cuius eſt ſpe cie predicat̉. Quod ſi ita eſt: vna differētia a genere. ſpēs ⁊ ꝓpͥa ſeiungūt̉. Accidens v̓o ⁊ differentia eadē quoqꝫ vna a genere differentia ſeparant̉: qd̓ genus ī eo quod ꝗd ſit dr̄. Differentia v̓o vel accidētia: in eo qd̓ qͣle appellantur. Has porphyrius ad conſtruēdā generis rōnē differētias quā parciſſime p̄t colligit: ⁊ ipſas differentias multis modis poſteriꝰ probaturꝰ: nunc non quantum ſat eſt dicit: ſe abundantem ge neris conſtituiſſe rationem: hoc dicens. ¶ Hoc ſi ita eſt: nullo modo minꝰ aūt plus effecta eſt generis diffinitio. ¶ Perfectā plenāqꝫ ſe generis diffinitionem feciſſe dicit: qm̄ neqꝫ plus neqꝫ minus facta ſit diuiſio: ſed
equaliter ad genus pariterqꝫ compoſita. Quod qua le ſit hoc modo monſtranduꝫ eſt. Nouimus quod que dam res que ad alia predicantur his de quibus pre dicant̉: abundant: vt genera ⁊ ſpecies. Namqꝫ anīal quod genus eſt: de homine quod eſt ſpecies hoc abū dat qd̓ nomē generis etiam in equum atqꝫ boueꝫ at qꝫ in alia valet aptari. Ergo ſi quis ad quālibet rem abundantē fecerit: maiorēqꝫ deffinitionem: quā ip̄a res fuerit: quā definit: non erit integra propriaqꝫ de finitio ſed etiam alias quaſcūqꝫ res quibus ipſius de finitionis terminus abundabit. Maiorū igitur predi camentorum. maior erit definitio. Minorum v̓o mi nor erit etiam definitio. Animal ergo quod maius ē: ita definiunt. Animal eſt ſubſtantia animata ſenſibi lis. Hominem v̓o quod ab animali minus eſt: ita de finiunt. Hō eſt aīal rationale mortale: riſus ⁊ diſcipli ne ꝑceptibile. Qm̄ maius eſt aīal ab homine: maior erit aīalis definitio ab hoīs definitiōe. Plus erit di cere ſubſtantia animata ſenſibilis: quā animal rōna le ⁊ mortale. Nā ſubſtantia animata ſenſibilis: ſicut ipſum animal non ſolum hominem complectitur: ſed ⁊ equum vel bouem atqꝫ alias huiuſmodi ſpecies. ſi quis ergo ad hominem maiorem deffinitionem apta uerit: que eſt animalis: vt ita definiat hominem. hō eſt ſubſtantia aīata ſenſibilis. non eſt plena definitio nis ratio: cum equus atqꝫ bos ſubſtantia animata at qꝫ ſenſibilis eſſe poſſint: que ſpecies hoīs non ſunt. ſi quis v̓o maiori rei minorē definitionē aptauerit: cur tam ⁊ diminutam quodammodo faciet rōnē. Nā ſi ꝗs animal definire volēs dicat. Animal eſt res rōna lis riſus ⁊ diſcipline ꝑceptibilis. nō erit integra defi nitio: qm̄ ſunt quedā animalia que iſtius definitiōis rōnē ſubterfugere atqꝫ euadere poſſunt. Eſt enī aīal bos qd̓ neqꝫ rōale ſit neqꝫ riſus ꝑceptibile. Sola igi tur relinquūt̉ bene definiri: quecūqꝫ equalibus defi nitiōibus cōſtituūt̉. vbi aūt equalis definitio ſit: hoc modo poſſumꝰ reperire. Predicamēta quecūqꝫ fue rint: ſi maius predicamentū de minore aliquo predi catur: cōuerti nō pōt: vt minor de maiore predicet̉. Sēper enim maiora de minoribus: nunqͣꝫ minora de maioribus predicantur. Nam ſi quis dicat hominem eē aīal: n̄ poterit cōuertere aīal eē hoīeꝫ. Nā hō ni hil aliud quātū ad genꝰ: niſi animal ē. Aīal quātū ad ſpēs pōt eē etiā nō homo. Paria v̓o predicamenta ſemꝑ ſibi ipſa inuicē cōuertūt̉. Nā qm̄ riſibile ſolius eſt hoīs: riſibile ad hoīeꝫ p̄dicat̉: ⁊ cōuerti p̄t: vt hō ad riſibile predicet̉. Dicit̉ enī ꝗcquid eſt. hō: riſibile. Quicꝗd eſt riſibile: hō. Ergo quaſcūqꝫ definitiones cōuertere potes: ille vere atqꝫ pares ſūt: quaſcūqꝫ cō uertere nō potes: aut maiores aut mīores ſūt: pares īueniri nō poſſūt. Nā ſi dicas hominē ſubſtantiā eē aīatā atqꝫ ſenſibilē: verū ē. Itē ſi conuertas ⁊ dicas ſb̓aꝫ aīatā atqꝫ ſenſibilē eſſe hoīeꝫ: nō oīno verū di xeris. Pōt.n. ⁊ ſubſtātia animata eſſe atqꝫ ſenſibilis ⁊ hō nō eē. Itē ſi dixeris rē rōnalē mortalē ⁊ diſciplꝰ ne capacē̓ eē aīal: verū dixeris. Si aūt dicas atqꝫ cō uertaſ aīal eē rē rōnalē mortalē ⁊ diſciplīe ꝑceptibilē nō oīno verū dixeris. Pōt.n. eſſe aīal: ⁊ nō eſſe ra tionale ⁊ riſus capax. Ergo quotiēs ē maior definitio quā id qd̓ definitur: ſi prius dicitur id quod definit̉. ⁊ maior definitio adhibetur. vera eſſe poterit defini tio. ſi.n. priꝰ dixeris hoīeꝫ rē minorē: ⁊ ad ip̄ꝫ poſteri us adhibueris definitionē maiorē: vt priꝰ dicas hō ē ⁊ pꝰ ſubiūgas ſb̓a aīata ſēſibilis: verū eſt. Hō enim

Frime editionis In porphi. li. i.
neceſſario ē ſubſtantia animata ſenſibilis. Si v̓o priꝰ dixeris definitionem: ⁊ poſtea dixeris id qd̓ diffinies vera eſſe non omnino poteſt. Nam ſi definitionē ma iorem prius dixeris: dicens ſubſtantia aīata ſenſibi lis: ⁊ poſtea rem minorem intuleris: vt dicas hō eſt: vt ſubſtantia aīata ſenſibilis hō eſt: non oīno verum eſt. Poteſt enim ⁊ ſubſtātia animata ſenſibilis eſſe: ⁊ hō non eſſe. At v̓o ſi minor fuerit definitio quā illa res que definitur. ſi prius dicta ſit definitio vera eſt: poſterius falſa: Nam ſi dixeris definitionem que eſt minor. res rationalis mortalis riſus ⁊ diſciplīe capax aīal eſt: vera eſt. Omnis.n. res que rōnalis ⁊ morta lis riſus ⁊ diſcipline capax: neceſſario aīal eſt. At v̓o ſi conuerteris ⁊ rem maiorem prius dixeris: poſt ve ro minorem definitionē adhibueris: vera oīno eē nō poteſt. Nam ſi dicas prius animal eſt: poſtea autem iunxeris res rationalis mortalis riſus ⁊ diſcipline ꝑ ceptibilis: non omnino verum eſt Poteſt enim eſſe animal: ⁊ rationale vel mortale non eſſe. Itaqꝫ ſi ma ior eſt definitio quā res fuerit: ſi prius rem dixeris: poſtea definitionem intuleris vera eſt. Si v̓o prius definitionē dixeris: poſt rem intuleris. falſa eſt: in mi noribus vero definitionibus ⁊ maioribus rebus con tra eſt. Nam ſi definitionem prius dixeris: poſtea rē ſubieceris: vera ē. Si v̓o rē prius dixeris poſtea defi nitionem ſubieceris: vera omnino eſſe non poteſt. at vero in equalibus definitionibus conuerti equaliter poteſt. Nam quoniam ſolius hominis hec eſt defini tio animal rationale mortale. equalis eſt hec ad ho minem definitio: quoniam non eſt cui alij poſſit apta ri. Itaqꝫ vel ſi prius definitionem dixeris: poſtea reꝫ ſubieceris: vera erit: vt eſt homo eſt animal rationa le mortale riſus ⁊ diſcipline perceptibile. Sin vero conuerteris: ⁊ prius definitionem: poſtea rem dixe ris: vt ſi dicas animal quod fuerit rōnale mortale: ri ſus ⁊ diſcipline perceptibile hō eſt: hec quoqꝫ vera ē ita ſemper vt definitiones vere ſint: neqꝫ plꝰ neqꝫ mi nus in definitiōibus oportet aptari ſed equaliter de finitiones conuenienterqꝫ diſponi. Quod porhyrius ſcilicet non ignorans ait ſe neqꝫ plus neqꝫ minus effe ciſſe generis definitionem. ¶ De ſpecie. T fabius. Sequitur inquit de ſpecie diſpu tare. Dic inqͣꝫ quid ſequitur. Et fabiꝰ: hic A(vt opinor) ordo eſt. ¶ Species quoqꝫ multis dicitur modis. Nam ⁊ vniuſcuiuſqꝫ hominiſ forma ſpēs appellatur. Rur ſus dicitur ⁊ pulchritudo vultus: vnde pulcherri mos quoſqꝫ ſpecioſos dicimus. Dicitur ſpecies ⁊ ea que ſuppoſita eſt generi. vnde ⁊ hominem ani malis ſpeciem appellamus. cum animal ipſum ge nus ſit. ⁊ album coloris ſpeciem. ¶ Tunc ego ſpeciei quoqꝫ nomen ſicut generis equiuo cum puta. Nam ⁊ hoc quoqꝫ multifariaꝫ appellari deſignat. Dicitur enim inquit ſpecies a figura corpo ris: ⁊ fortaſſe alia plura. De quibus quoniam nullus tractatus habebatur: iure pretermiſſa ſunt. Hic ta men a victorino videtur erratum: quod cum idem ſit cuiuſcūqꝫ hoīs ſpecies ⁊ vultus: quaſi in alia appella tione ſpeciei vultus iterum pulchritudineꝫ dixit. qua ſi non perinde pulchritudo ſit vultus: ac tota ſpecies fuerit. Nam ſi quiſpiam pulcher fuerit toto corpore: etiam vultū. ſed pretermiſſis his ad illam ſpeciē que ſub genere ponitur: atqꝫ genus efficit veniamus. nā
qꝫ vt dictum eſt ſubſtantie ipſe nullo ſpeciei nomine generiſue cenſentur: niſi quadam ad ſe inuicem col latione ſint comparationeqꝫ compoſite. Nam quod animal eſt: non iccirco genus eſt: quod animal eſt: ſꝫ iccirco quoniam hominis ſub ſe atqꝫ equi ⁊ ceterorū animantium ſpecies habet. Atqꝫ iccirco ait. Unde ⁊ hominem animalis ſpeciem appellamus: cuꝫ anima ipſum genus ſit: neqꝫ enim homo ſpecies diceretur: ſi ſuper ipſum animalis appellatio non predicaretur. Sed vt monſtraret non in vnis ſolis ſubſtantijs ge nera ſpecieſqꝫ verſari: ſed etiam in omnium predica mentorum nuncupationibus eſſe connexa: non ſolius ſubſtantie dedit exemplum ſed etiam eius quod reli quum remanſerat accidentis. Quod enim ait. Et al bum coloris ſpeciem: que ſunt in accidentis diuiſione qualitatis. Sed quoniam inter ſe quedam connexio ē ⁊ talis comparatio atqꝫ relatio: vt preter ad ſe inuicē habitudinem: genera ⁊ ſpecies eſſe non poſſint: nihil enim in eorum definitionibus concludi poteſt: niſi al terutrum nominata ſint. nam ſi ſubſtantia generis ſpecie ſuppoſita: ſpecies vero genere ſuꝑpoſito ⁊ ad ipſam predicato perficitur: non eſt dubium quoniam definire neceſſe ſit iure ſpeciem cum genere: ⁊ cū ſpe cie iure nobis genus predicare neceſſe ſit. Hec igitur etiam in generis ſubſcriptione ſeruatur deſcriptio: cum generis definitio habita eſt. Hoc enim dictum eſt tunc eſſe genus quod ad diſtantes ſpecies diceret̉ Nunc vero dicendum eſt id eſſe ſpeciem que ſub ge nere ponitur. Sed multiplex eiꝰ diffinitio haberi po teſt. Poteſt enim rurſus dici id eſſe ſpeciem: ad quā genus in eo quod quid ſit predicatur. Que res vtre qꝫ id ſignificant ſpeciem poni ſub genere. Naꝫ prima quidem definitio: id aperte deſignat. Secunda non talis eſt: quoniam ſemper minora maioribus ſuppo nuntur. Genus ab eo aliquid in eo ꝙ quid ſit predi catur: magis eſſe non dubiuꝫ eſt. Quod ſi ita eſt: nu lus eſt obſcuritatis error: quin ſpecies que minor eſt maiori ſibi generi ſupponatur. Nihil igitur hec ſecū da definitionis ſignificatio a priore differt. Si enim ſpecies ſub genere non poneretur: genus ad ſpeciem in eo quod quid ſit non predicaretur. Tertia v̓o defi nitio ſpeciei integra ratione collecta eſt: ⁊ ipſius ſpe ciei vim naturamqꝫ demonſtrat. Dicit enim ſpecieꝫ eſſe: que ad plurima numero differentia in eo quod quid ſit predicatur. Que diffinitio etiam ex ſuperio re genere debuit eſſe pleniſſima. Sed ego non quan tuꝫ caſtigata permittit breuitas explicabo. ſed prius de ipſis generibus ſpeciebuſqꝫ pauca dicēda ſunt: cū ſint quedam genera que ſpecies habeant: atqꝫ ipſa alijs generibus ſpecies eſſe poſſint: non eſt dubium ea gemina comparatiōis habitudīe fungi: vt ad alia ſpecies: ad alia genera nominentur. Sed ſi in vno fi lo atqꝫ ordine ſpeculemur: ⁊ quodcunqꝫ genus alicu ius rei repertum eſt: eius rurſus genus aliud requira mus: ⁊ rurſus aliud atqꝫ aliud iterum ſi nihil ſit qd̓ intellectus ratione conſiſtat: inexplicabilis intermi nabiliſqꝫ tractabitur. Sed quoniaꝫ multa ſunt in his ſcientie fundamenta: que nulla ratione animi in infi nitum procedentia concluduntur: dicendum neceſſa rio eſt poſſe nos aſcendentes vſqꝫ ad tale aliꝗd perue nire: cuius cum ipſum ceteris genus ſit: aliud genus inuenire non poſſumus: quod genus primū ⁊ magis genus ⁊ generaliſſimū nuncupetur. Sꝫ ſi hoc ī gene re cōtingit: vt aſcēdētes alicubi conſiſtamus: non eſt dubium quin deſcendentes iterum per ſpecies ad ali quem

Prime editionis in porphi. li. i.
quem quodammodo calcem oſſenſo termino conſi ſtamus. Igitur cum deſcendentes per ſpeciem vſqꝫ ad illam ſpeciem venerimus que ſub ſe ſpecies nul las habet: illam ſpeciem vltimam ſpeciem ⁊ magis ſpeciem ⁊ ſpecialiſſimamˣ nuncupemus. Sed quoniā ſpecies aliquorum eſt continens: ſi aliquorum ſpecie differentium continens eſſet: non magis ſpecies ſed genus merito vocaretur. Sed quoniam continet: ⁊ non ſpecie differentes res continet. ſimiles neceſſe ē ſibi contineat pluralitates: ſed ſi contineat pluralita tem: ⁊ maius ſemper eſt id quod continet: qͣꝫ id qd̓ continetur: de pluralitate illa ſpecies predicabitur. Appellabitur igitur: ſpecies de pluribus rebus nu mero differentibus in eo quod quid ſit. Species enī cum appellatur de ſubterioribus: ſuperiorem ſpeciē ſubſtantiamqꝫ declarat. Nam cum dicimus quid eſt cicero: homo continuo reſpondetur. Cum ergo tribꝰ modis ſpeciei facta ſit difinitio ſuperiores due non tantum ſunt ſpecieſ: ſed etiam ſubalterne ſpeciei Eſt enim ſpecies que ⁊ ipſa genus ſit. generaliſſimum enim genus ſubſtantia: ⁊ ſub ea corpus. ſub corpore animatum corpus. ſub animato corꝑe animal. ⁊ ſub animali homo. ſub homine indiuidua. Sed hanc di uiſionem plenius poſterius exequemur. Nunc auteꝫ hoc nobis tantum ſufficit. Subſtantia igitur magis genus eſt. homo magis ſpecies. Ita vt neqꝫ ſubſtan tia ſpecies aliquando eſſe poſſit nec homo genꝰ. cor pus vero animatuꝫ vel animal ad ſuperiora: ſpecies ad ſubteriora genera nominantur. Si quis ergo cor pus animatum vel animal vel hominem velit expri mere: ⁊ dicat ſpecies eſt quod ponitur ſub genere: ⁊ ad quam genus in eo quod quid ſit predicatur. hec definitio ⁊ magis ſpeciem ideſt hominem ⁊ ſub alternam ſpeciem continet.i. corpus animatum vel animal. Nam corpus animatum ⁊ animal ⁊ homo: ſub genere ſunt poſita: ⁊ ad eas omnes ī eo quod ꝗc ſit appellatur vt dictum eſt. Si quis v̓o illam ſpeciē definitione monſtrare velit: que vere ſpecies eſt. ideſt ſpecialiſſimam ſpeciem que tm̄ ſpeciēs: ⁊ nūqͣꝫ genus ſit: hoc modo definiet ſpeciem eſſe: que ad plu rimas res numero differentes in eo quod quid ſit p̄ dicetur. Sed hec definitio ſubalternis ſpeciebus nu qͣꝫ conueniet. Ille enim que ſubalterne ſunt ſpecies: poſſunt etiam pro generibus accipi: ſi ad ſubiecta p̄ dicentur. Quod ſi poſſunt pro generibus accipi: cuꝫ pro generibus accepta fuerint: non tm̄ ad plurimas res numero differentes predicabuntur. Sed etiam ad plurimas res ſpecie diſferentes. quippe cum ſint genera. Sed quia hoc in magis ſpeciebus non eue nit vt aliquando de ſpecie diſſerentibus predicer tur: hec definitio poſterior ſolius magis ſpeciei de finitio eſt. ⁊ eam cetere ſubalterne ſpecies excludūt atqꝫ reiiciunt. Quod porphirius demōſtrat. Sꝫ hec definitio eius ſpeciei eſt: que magis ſpecies dicitur. Alie v̓o definitiones erunt etiam illarum: que nō ſūt magis ſpecies. hoꝝ ergo ipſā ſubſcriptionem demō ſtrationēqꝫ clarius ſeipſum dicere promittit: cū dicit ¶ Manifeſtius autem hoc fiet quod dicimus hoc modo. in omnibus predicamentis ſunt quedā ma gis generum ⁊ magis ſpecierum. ⁊ magis genera ſunt: ſupra que nullum aliud genus poterit inueni ri. Magis ſpecies rurſus. ſub qua nulla ſpecies re peritur horum interualla que poſſident. ⁊ genera
⁊ ſpecies ſunt. ſingula ſuperioribus inferioribuſqꝫ collata vt alteri genus. alteri ſpecies appellentur. ¶ Huiuſmodi ſunt inquit quedam quorum genera in ueniri non poſſunt: que ipſa merito magis genera no minantur: quoniam maius ipſis aliquid inueniri non poteſt. Nam ſi iſta ſunt genera: genus autem omni bus ſub ſe poſitis maius eſt: at quorum genus nulluꝫ eſt: nihil eorum maius poterit inueniri. At quoruꝫ ge nus nihil poterit inueniri: merito ipſa magis genera vocitantur. Sunt auteꝫ quedam alia: que magis ſpe cies appellantur: ſub quibus non alie ſpecies locate ſunt. Nam plus videtur eſſe ſpecies. Ea integrior: ⁊ vere ſpecies eſt que genus nunqͣꝫ eſt: quā ea que ali quando genus eſſe poteſt. Quod ſi verior ſpecies eſt que ſola ſpecies nunqͣꝫ genus eſt merito magis ſpe cies appellata eſt. Igitur inter/ magis ſpeciem ma gis genus quod eſt interuallum: ſubalterna genera: ⁊ ſubalterne ſpecies impleuerunt. Nam ſubalterna vo camus. quecunqꝫ ad ſuperiora ſpecies: ad inferiora ꝓ generibus accipiuntur. Iccirco quoniam ſi omnes res ad inferiora componas: genera ſunt. Si ad ſupe riora: ſpecies. et ſi ad ſuperiora ⁊ īferiora eadē ducas genera ⁊ ſpecies inueniētur. Atqꝫ ideo ſubalterna ge nera ⁊ ſpecies nominata ſunt. quod filo quodam atqꝫ ordine ad inferiora compoſita genera: ⁊ ad ſuperio ra ſpecies agnoſcātur. Sed ita genera ſpecieſqꝫ eſſe poſſunt: non vt cui genus eſt: eidem iterum velut ſpe cies ſupponatur. Nam ſi(vt prius oſtenſum eſt) ſpē ſua magis genus eſt: non eſt dubium quin maior res ſub minori poni non poſſit. Atqꝫ ideo ait vt alteri ge nus: alteri ſpecies appellentur: quod nequaquā ad eā dem rem ⁊ genus eſſe ⁊ ſpecies conueniret. Dat igit̉ huius rei exemplum: quo quod dicit: facilius poſſit agnoſci. Facit igitur hanc diuiſioneꝫ. Ponit ſubſtā tiam magis genus. ſupponitur ſubſtantie corpus ⁊ ī incorporeum. Corpori animatum corpus ⁊ inanima tum. Animato corpori animal ſenſibile: ⁊ animal inſē ſibile: vt ſunt oſtrea vel conchilia: vel echini: vel ar bores: ⁊ alia huiuſcemodi: que viuendi animam ha bent: non etiam ſentiendi. Sub animali: animal ra tionale: ⁊ irrationale. Sub rationali: mortale. ⁊ im mortale. Sub mortali homineꝫ. Sub homine ſingu los homines: hoc eſt corpora indiuidua: ciceronē vir gilium ſcilicet: ⁊ eos qui iam in partes ſunt ſinguli. Subſtātia ergo que prior eſt: magis generis loco ac cipitur. Genus enim ſolum non etiam ſpecies eſt: qd̓ nunqͣꝫ ei genus ſuperius inuenitur. Homo vero ſo lū ſpecies eſt. Nullas enī alias ſpecies ſub ſe coercet. Singuli enim homines non ſpecie ſed numero diffe runt. Corpus v̓o quod pridem ſub genere poſuimus ideſt ſubſtantia: ad ſubſtantiam quidem ſpecies: ad animatum corpus genus accipitur. Animatum auteꝫ corpus ad corpus ſpecies eſt: ad animal genus. Ra tionale item animal mortalis genus eſt: ſpecies ani malis. Mortale autem genus hoīs eſt. ſpecies rōalis animalis. hō aūt quod ſuꝑ indiuidua eſt: nihil de ge neris natura ſortitus ē: ſed tantū ſola ſpecies appel latur. Sed hanc diuiſionem ſicubi in alijs rebus trāſ ferri ⁊ aptari placet ita cōſiderandū eſt: vt ꝗcꝗd fue rit: cuius genus inueniri non poteſt: magis id genus appellet̉. Et ꝗcquid cuius nulla ſpecies fuerit.i. vt ſu per indiuidua collocetur illaꝫ magis ſpeciē eſſe. Opꝫ enī ſi qd̓ genus ſit: ſuper diſſerentes ſpecie res poni.

De predicamento ſubſtantie
Geſius Spetqtio gn̄aliſſimum D.4. x.((C Incor Dia porea Cōſtitutiua sͣ Sbalt̓nū Spēs ſb̓al̓ D. 4 To Inani Dra tum matum ¶ Dra Conſtitutiua Uiuens Spiēs ſpal̓ gͣ ſb̓alt̓nū D. I Senſibi Pi Dr̄a/ Cōſtitutiua Animal gͣ ſb̓alt̓nū Spc̄̓s ſb̓al̓
Iie Dra Coſtitutiua Homo Species C Indiuidua Suppoſita ſingularia Aliꝗs hō Sor. pla. Iſte hō Aliꝗs aſinꝰ brunellꝰ iſte aſinꝰ
L. Inratio Dra nale ſpāliſſima Leo Qd̓ aūt magis ſpēs. nō ſuꝑ ſpē res differētes ponit̉: nūqͣꝫ digne genꝰ poterit appellari. Ergo qm̄ quēad modū qd̓ ſuꝑiꝰ genᶻ ſuꝑ ſe genꝰ nō hꝫ: magis genus dicit̉ ita ſpēs qm̄ ſub ſe ſpeciēs nō hꝫ ſꝫ tm̄ īdiuidua merito magis ſpecies appellat̉. Illa aūt que ī medio
poſſūt: iccirco nunqͣꝫ magis ſpēs predicātur. Nam illis que ſuperſūt ſpecies ſunt: illis vero que ſubſunt loco generis p̄ponūt̉. Cū igitur due forme ſint oīum rerū: aut vt genera p̄ponāt̉: aut vt ſpecies ſupponā tur: ſūmitates.i. generaliſſimū genus. ⁊ ſpecialiſſima ſpecies: ſingulas tm̄ cōtinēt habitudīes. Illud vt tm̄ genus: nūqͣꝫ ſpecies videatur: illud vt ſola ſpēs: nūqͣꝫ

Prime editionis in porphi. li. i.
etiā genus appelletur. Subalterna v̓o que media ſūt duas formas habent.i. vtraſqꝫ. Namqꝫ: vt frequen tius inculcatuꝫ eſt: ⁊ generis quodammodo parente lam: ⁊ ſpeciei deriuationem ſortita ſunt. Nec hoc for taſſe nos turbet: quod ſpecies ſpecialiſſima habꝫ ali quid ſub ſe. Namqꝫ homo cum ſit magis ſpecies: ha bet ſub ſe ſingulos homines. Hec enim quāuis indi uiduis ſuperſit: nunqͣꝫ formaꝫ ſpecialitatis īmutat: Cum enim ſub ſe indiuidua habeat: que contineat: ⁊ que ſub ſpecie vera ſint: ⁊ nulla ſubſtantie proprieta te diſcrepent: ſpecies eorum vocatur que continet. Ita homo ⁊ animalis ſpecies dicitur: quia continet̉ ⁊ hominuꝫ ſingulorum ſpecies eſt: quia eos continet: qui nulla unqͣꝫ ſpecie diſcrepabūt. Diffinitio igitur magis generis. magiſqꝫ ſpecierum talis eſt. Magis genus eſſe dicitur: quod genus ſemper ſit nunqͣꝫ ſpēs ⁊ quorum ſuperius nullum genus ſit. Rurſus magis ſpecies eſt: quod ſpecies ſemper ſit nunqͣꝫ genus. Et iterum que nunqͣꝫ diuiditur in. ſpecies: ⁊ que ad plu rima numero differentia in eo quod quid ſit predica tur. Illa v̓o alia: ut ſepe dictum eſt: ⁊ genera ⁊ ſpēs eſſe poſſunt: ſuperioribus ſcilicet inferioribuſqꝫ colla ta. Hoc autem attentiſſime reſpiciendum eſt: quod ī diuerſis longe nationibus in eo genere: ubi ex ſāgui ne aliqua cognatio deducitur: diuerſaruꝫ cognatio nū gens ad unuꝫ caput generis deduci poteſt. Nāqꝫ romāi a romulo ſunt: romulus autem a marte mars a ioue: poterit gens romanorum ad iouem duci. Itē quoniam athenienſes a minerua: minerua a ioue po teſt athenienſium gens ad eundem iouem uelut ad originem deduci. Item quoniam perſe a ſole: ſol au tem a ioue: poſſunt perſe quoqꝫ ad eundem iouē ue lut ad originem propriā deduci. Ita diuerſiſſime gē tes ad unius cognationem erigi poſſunt. Quod ideꝫ ſpeciebus generibuſqꝫ non fit. Nunqͣꝫ enim diuerſa genera ſub vno genere poterunt accomodari. Ariſto teles enim primorum generum predicamenta dece conſtituit: que velut aliquis fons: ita ſubterioribꝰ oī bus ortum quodammodo nationemqꝫ profulſerint. Hec igitur decem predicamenta: quoniam genera liſſima ſunt ⁊ ſuperius eis nullum aliud inueniri ge nus poteſt: ad vnum genus reduci non poterūt. Qd̓ ſi decem genera prima ad vnum genus reduci nō po terunt: nec vlla que ſunt ſub eiſdem generibus: ideſt ſpecies ſubalternaqꝫ genera: ad vnum genus aliquā do poterunt applicari. Nam ſi prima eorum genera ad vnum ſuperius duci non poſſunt: non eſt dubiuꝫ: quin ea ipſa que ſub ipſis ſunt: ab vno genere coer ceri contineriqꝫ non patiantur. Nam ſi ſubſtantia: qͣ litas: ⁊ quantitas: ⁊ cetera ſub alio communi gene re poni non poſſunt: quod ipſa magis ſunt genera: nec quicquid ſubſtantia fuerit.i. ſub eodem genere animal vel homo: vel item ſub qualitate vel quanti tate: ad aliquid genus commune ſe poterunt applica re. Nunqͣꝫ enim inueniri genus poterit: quod hec decem genera ſolitario ⁊ proprio intellectu intra ſe poſſit veluti ſpecies cōtinere. At dicat quis. Hec oīa decem genera: ſi vere ſunt: ſubſiſtentia quodammo do vel entia dici poſſe. flexus enim hic ſermo eſt ab eo quod eſt eſſe: ⁊ in participii abuſione tractum ē ꝓ pter anguſtationem latine lingue compreſſionemqꝫ. Hec igitur vt dictum eſt entia poſſunt appellari. Et eas hoc ipſum.i. eſſe genus eoruꝫ fortaſſe dici vi debitur. ſed falſo. Nanqꝫ omnia que inter ſe equiuo ce nominantur: nunqͣꝫ eiuſdem continentiaꝫ generis
ſortiuntur. Quippe quorum ſubſtantia diſcrepat: non eſt dubium: quin generis quoqꝫ ipſius definitio diſcreꝑabit. hec autem vt entia nominentur: non vni uoce ſed equiuoce predicantur. Nam quoniā ſubſtan tia ens eſt: ⁊ item qualitas ens: ſiquis rationem defi nitionemqꝫ ſubſtantie ⁊ qualitatis dixerit: eadeꝫ na tura vtriuſqꝫ non poterit conuenire. Non eſt dubiū quin ſubſtantia ⁊ qualitas non vniuoce ſed equiuoce predicentur. Quod ſi equiuoce predicantur: ſub eiuſ dem generis fonte poni non poterunt. Non eſt igi tur in generibus ſpeciebuſqꝫ aliquid genus ſolum: quod poſſit diuerſa rerum genera coercere. Tūc fa bius. Abundanter hec inquit omnia: ⁊ de his ipſis re bus frequentius inculcatum eſt. Sed perge ad ſequē tia. Faciam inquā. Hec enim vt arbitror ſequuntur ¶ Ergo decem genera conſtituit ariſtoteles in pre dicamentis: que magis genera ſunt. At vero ille q̄ magis ſpecies ſunt: ſemper in plurimo quideꝫ nu mero ſunt: non tamen in infinito. At vero indiui dua que ſub magis ſpecie ſunt: infinita ſunt ſemꝑ. ¶ Hoc enī dicere vult qd̓ multo plures ſpecies ſunt quam genera. habet enim genus ſub ſe plurimas ſpe cies ⁊ quoniam decem genera omnium reruꝫ prima ſūt: ſpecies ſpecialiſſime n̄ ſolū decē ſūt ſꝫ plures: nō tamen infinite. Indiuidua v̓o qͥ ſub magis ſpeciebꝰ ſunt: infinita ſūt ⁊ eorū intelligētia nulla vnqͣꝫ capi poteſt. Que enim infinita ſunt: nullo ſcientie. termi no concluduntur. Igitur omnis nobis diuiſio omniſ qꝫ ſcientia: a magis generibus per ſubalterna gene ra vſqꝫ ad magis ſpecies deducatur. Ibi enim conſi ſtentes integram ſuperiorum ſcientiā accipere poſſu mus ac retinere. Si quis autem indiuidua uelit ſciē tia diſciplinaqꝫ comprehendere: fruſtra laborabit. ſꝫ ita iubemur a magis generibꝰ uſqꝫ ad magis ſpecieſ per interualla media diſcurrere: ut ſpecificis differē tiis diuidentes ſubalterna genera uſqꝫ ad magis ſpe cies deſcendamus. Specifice autem differentie ſunt que ſpeciem quamcunqꝫ declarant. Declaratur autē ſpecies differentiis hoc modo. Siquis eniꝫ dicat ſub ſtantiam: vt ponat ſub ſubſtantia corpus. ſub corpo re animatum corpus: ſub animato corpore animal: ſub animali rationale animal. Sub animali rationali mortale. omnes has ſpecies que ſunt ſubſtantie: cuꝫ pro differētiis poſuerit: hominis ſcilicet ſpecies infor mabitur. Nam corpus animatum ab inanimato cor pore differentia eſt. Porro autem animal ab inſenſi bilibus: ⁊ ratiōale ab irrationale: ⁊ mortale ab īmor talibus differentie ſunt: hec igitur omnia cum iunxe ris: vnam ſpeciem declarabis..i. hominem. Nam cum dicit corpus animatum: animal rationale ⁊ mor tale que ſcilicet differentie in ſubalterno ordine ſibi ſuppoſite ſunt. hominem demonſtraſti. Sunt quedā alie differentie: que tales ſunt: ac ſi dicas animal rhe toricuꝫ: quod ſolus homo rhetor poſſit eſſe. Sed hec differentia non perſpicax differentia ē ⁊ ſubſtantiaꝫ hominis: naturamqꝫ non perficit ſed tantum artem quandam ſcientiāqꝫ cōmendat. Ille igitur in diuiſio nibus differentie ſpecieſqꝫ proſunt: ex quibꝰ illa que dicitur magis ſpecies informatur: ⁊ hec vocatur ſpe cifica differentia: que magis ſpeciem poſſit efficere. Ergo cum per hec deſcenſuꝫ fuerit ad magis ſpecies relinquēda ſunt ſub magis ſpeciebus indiuidua: nec eorum eſt aliqua ſcientia requirenda. Nam illa non ſolum infinita ſunt ſed etiam quecunqꝫ in ſeſe conti

Prime editionis in porphi. li. i.
nuerint infinita ſunt: rhetorica enim ſpecies eſt Sꝫ cuꝫ venerit in ſingulos hoīes: tunc per ſingulos ⁊ in finitos diuiſa etiā ſingula fiet ⁊ inſinita. Si enī oēs ꝙ cunqꝫ ſunt vel fuere numerentur rhetores: nullus vn qͣꝫ huiuſce numerationis finis erit: cum preſertim etiaꝫ per infinita tempora in futurum ſinguli homi nes rhetores eſſe poſſint. Hic fabius. Hoc igitur in quit erat: quod ait. ¶ Porro autem vel artium vel diſciplinarum cuꝫ indiuidua per ſingulos homines eſſe ceperint: ra tionem ad percipiendum capere vel habere omni no non poſſunt. ¶ Et ego. Hoc inquam eſt qd̓ cum artes vel diſcipli ne: que in ſua ſpecie vna an̄ collecta fuerint: in indiui dua venerint.i. per ſingulos hoīes: in infinitam mu titudinem innumerabilēqꝫ ſeſe diſpertiunt. hoc aūt idcirco euenit. quod hec eadem ratio eſt: quam por phirius ipſe dirigere non neglexit. Genus enim cu vnū ſit plurimaruꝫ ſpecierum progenitiuuꝫ eſt. Nā qꝫ ſub vno genere plures ſpecies inueniuntur. Idcir co quoniam ſpecies genus illud vnde profluunt: in plurima ſegregant atqꝫ diſpertiunt. Genus autem plurimas colligit res: ſicut ipſum a plurimis iterum ſpeciebus diuidit̉ Namqꝫ homo coruus ⁊ equus: que ſunt ſpecies: quantuꝫ ad animal: equaliter animalia ſunt. Ita enim nomen animalis omnes ſuas ſpecies intra ſe continet. Quod ſi ⁊ in homine animalis no men eſt: ⁊ in coruo: ⁊ in equo: non eſt dubiuꝫ quoniā illud genus. quod ſub ſe ipſum ea continet ſpecies diuiſe inter ſe diuidant multiplicentqꝫ. Colligit igi tur genus ſpecies in ſe: ſpecies vero genus ipſum ſuapte natura diſpertiunt. Eſt igitur genus collectꝰ uum ſpecierum ſuarum. ⁊ quodammodo adunatiuū Speciēs v̓o diuiſiue generis quodammodo multipli catiue. Igit̉ ꝗcūqꝫ ad magis genera aſcēditioēꝫ ſpe cierum multitudinem per genera colligit adunatqꝫ. Cum v̓o a magis generibus vſqꝫ ad magis ſpecies decurritur. omnis vnitas generum ſuperiorū in mul tifidas ramoſaſqꝫ ſpecies ſegregabitur. Quod auteꝫ ait multitudo capienda. perinde eſt ac ſi diceret: mul titudo facienda eſt. nam cum diuidis genus in ſpēs: eaſdem ſpecies multas eſſe accipis. quas tu idem feci ſti. Species quoqꝫ ab hac generis adu̓atione ac quo dammodo collectione non diſcrepant: Namqꝫ ⁊ ipſe infinitatem indiuiduorum ad vnaꝫ reuocant formā Singulorum enim hominum ſpeciēs que eſt homo: collectiua eſt: hoc modo. Ad hominis enim ſpeciē cū cti ſinguli homines vnus homo ſunt.i. prima ſpecies que nos continet coercetqꝫ. Porro autem ipſa ſpēs in nos multos ſciſſa diuiditur. Omne enim quod ſin gulum eſt atqꝫ indiuiduum: illud vnde naſcitur diui dit. Omne quod non eſt ſingulum atqꝫ non īdiuiduū ſed diuidi poteſt: non per ſeipſum magis diuidit ſub teriora. quā colligit. His igitur expeditis: conſtat ge nus plurimarum ſpecierum eſſe genus: ⁊ ſpecieꝫ plu rima ſub ſe indiuidua coercere: Nam ſi qua ſunt ſub teriora illa que ſunt ſuperiora diſpertiunt: ⁊ in multi tudinem diſſipant diuiduntqꝫ: Quare non eſt dubiū quin ſuperiora ſemper inferioribꝰ pauciora ſint. Pre dicamenta vero aliud de alio: vel ad ſe inuicem que torquentur: hoc modo ſunt. omnis eniꝫ res aut ma ior erit: aut minor: aut equa: omne quod eſt maius: de minore poterit predicari. Minꝰ v̓o de maiore nō dicitur. Nam quoniam animal eſt ⁊ homo ⁊ equus:
ad animal hominem ſi predicare volueris: tantū hec conuenit predicatio: quantum conuenit animal eſſe hominem. Age enim: conuerte ⁊ dic hoc eſſe animal quod hominem. Quantum igitur pars eſt animalis: que hominis ſpeciem cōtineat: tantuꝫ animal homo eſt In illis autem alijs partibus animalis que aliud cōtinēt quā eſt ſpecies hominis: appellatio non con uenit. Nam ſi dicas animal homo eſt: quod homo in illa parte in qua equus eſt animal ⁊ coruus: iſta talis predicatio non aptatur. Atqꝫ ideo vniuerſaliter non conuertuntur. Nā ſi dicis omnis homo animal verū eſt. Si dixeris omne animal homo eſt: falſum eſt. qd̓ ſi maiora de minoribus predicantur: quia omne mi nus in ſe continent: ⁊ minora de maioribus idcirco non predicantur: quia maiora minoris diffinitionem ſuperuadunt: ⁊ quodāmodo exuperant: non eſt du bium quin illa que ſunt equalia ſibi: poſſint ipſa con uerti: Equalia autē ſunt illa que neqꝫ mīora neqꝫ ma iora ſunt.i. vt ſi in quamlibet ſpeciem opponantur: ⁊ omni illi ſpeciei adſint: nulli ⁊ alij: nam omnis homo riſibile eſt: ⁊ nulla alia ſpecies riſibili: poteſt proprio nuncupari. Atqꝫ ideo quoniam. equalia ſūt: cōuertun tur. Dicis enim quid eſt homo. Riſibile: quid eſt riſi bile. homo. ⁊ item. quid eſt hinnibile: equus. quid eſt equus hinnibile. Quod ſi ſemper maiora de minori bus predicantur: ſuperiora neceſſe eſt genera eſſe: ⁊ omnia ſubalterna minora fiunt. Quod ſi ſubalterna omnia minora ſunt: non eſt dubium: quin ſi quis per ſubdiuiſionem deſcendat ad vltimam ſpeciem: quod cunqꝫ genus de vicinis ſibi predicabit̉ etiā de ſubal ternis. namqꝫ ſubſtantia habet ſibi vicinuꝫ ad ſubte riora genus. Ad ſe v̓o ſpeciem: quod eſt corpus. De hoc igitur ſubſtantia predicatur. Si quis enim inter roget: quid eſt corpus: dicitur ſubſtantia. ſub corpo re vero eſt animatum corpus: ⁊ ſub eo animal. Ergo quoniā ſubſtantia iccirco predicatur de corpore: qꝛ il li ē ſuperior: neceſſe eſt quibus corpꝰ ſuperius fuerit: eiſdē etiā ſit ſubſtātia ſuperior. Nam ſi corpꝰ p̄dica tur de animato corpore ⁊ de animali: predicabitur ēt ſubſtātia de aīato corpore. ⁊ de animali. Sic igitur quecūqꝫ ſuꝑiora fuerīt de ſubterioribus nō ſolū ſibi vicinis: ſed etiam lōge ſubterioribꝰ p̄dicantur. Nam ſi maiora ſunt his que ſibi vicine ſunt ſpeciebus: mul to maiora erunt etiam iliis quibus vicine ſpecies fue rint ampliores: ergo de quibuſcūqꝫ ſpecies predicat̉ de ipſis predicabitur ⁊ illius ſpeciei genus. Nam ſi ſpecies aliqua alicui maior eſt: multo genus ſpeciei ipſius illa re qua ſpecies maior eſt: maius erit. Atqꝫ ita ad id predicabitur quemadmodum ipſa ſpecies antea predicata eſt. Quod ſi ita eſt: non eſt dubium quod genus quoqꝫ generis illius quod ad illud ad qd̓ ſpecies p̄dicabatur: poterat predicari etiā id quoqꝫ de eo de quo ſpecies ⁊ genus ſpeciei predicabatur: predicari poſſe. Nam ſi quis dicat ciceronem eſſe ho minem cum animal hominis genus ſit: non erit ab ſurdum ciceronem animal predicari. ⁊ cuꝫ animalis ipſius ſubſtantia genus ſit non erit incōuenies cice rōnem ſubſtantiam predicari: quoniaꝫ que ſuperſūt de ſubterioribus predicantur: ⁊ que ſubteriora ſunt. ſi qua alia ſibi ſubteriora habeāt: illud primum genꝰ habebunt etiam iſta ſubteriora: ⁊ de his conuenien ter predicabitur. Igitur ſpēs de indiuiduo predicat̉ vt maius: magis genus vero de oībus ſubalternis: ⁊ de magis ſpecie predicatur. equo enim modo dicitur ⁊ corpus ſubſtantia: ⁊ animatū corpus ſubſtantia: ⁊

Prime editionis in porphi. li. i.
ſenſibile corpus ſubſtantia: ⁊ ratiōale animal ſubſtā tia: ⁊ mortale ſubſtantia: ⁊ hō ſubſtantia: ⁊ de ipſis etiam magis genus indiuiduis predicatur: vt dictum eſt: poteſt eniꝫ cicero dici ſubſtātia. Species v̓o ſola de nullis alijs niſi de indiuiduis predicatur: vt predi ctum eſt. Indiuidua autem ipſa de nullo alio predicā tur niſi de ipſis.i. ſingulis. Natura autē indiuiduoꝝ hec eſt: quod proprietates indiuiduorū in ſolis ſingu lis indiuiduis conſtant: ⁊ in nullis alijs tranſferuntur atqꝫ ideo de nullis alijs predicantur. Ciceronis eniꝫ proprietas cuiuſlibet modi fuerit: neqꝫ in catoneꝫ ne qꝫ in brutum neqꝫ in catullam aliquando conueniet. At v̓o proprietates hominis que ſunt: id quod ratio nale: mortale: riſibile. pluribuſ ⁊ omnibus indiuiduis poſſunt ⁊ ſingulis conuenire. Omnis enim homo ⁊ ſingillatim indiuiduus ⁊ rationalis eſt: ⁊ mortalis: ⁊ ſenſibilis: ⁊ riſibilis. Atqꝫ ideo illa quorum proprieta tes poſſunt alijs cōuenire: poſſunt de alijs predicari. Horum āt quoruꝫ proprietas in alijs non cōuenit: ni ſi ipſis tantum indiuiduis ſingulariter: de aliquibus alijs preter ſe ſingulariter predicari nō poſſunt. Re petendum eſt igitur: quod omne indiuiduum ſpecie cōtinetur. Species v̓o ipſa coercet̉ a genere: ⁊ vnū quaſi omnium corpus magis genus eſt ⁊ nunquam pars. indiuiduum v̓o pars ſemper eſt nunqͣꝫ eſt totū Species autem ⁊ pars ⁊ totum merito nūcupatur. nam ad genus pars eſt: ad indiuidua totum: diuidit enim genus(ut dictuꝫ eſt) ⁊ indiuidua colligit. Sed ſpecieſ pars eſt alteriuſ.i. generis. Totum v̓o non eſt partis ſed partium. Namqꝫ genus ⁊ vnum eſt: ⁊ plu res ſpēs vnius rei.i. vniꝰ gn̄is ſpecies pars ē. Et qm̄ indiuidua plura ſunt ⁊ infinita ſub vna ſpecie qua il la indiuidua colligit. Species illa non eſt vnius totū ideſt non eſt partis totum: ſed plurimorum ideſt par tium: plures enim partes ſub ea indiuiduorum ſunt quarum totum ſpecies.i. homo appellatur. Sed de genere ⁊ ſpecie ſufficienter dictum eſt. Et quoniam matutine ſalutationes vocant. in futuras noctis vi gilias quod eſt reliquum tranſferamus. ¶ Explicit editionis prime liber primus. Incipit Secū dus de Differentia. Ulta nobis a parente natura excelſius qͣꝫ ceteris animantibus grauia illuſtria qꝫ conceſſa ſunt. Que nos ita quaſi que dam benigna artifex humanitatis exco luit: ut primum nobis reputandi conſi ¶IMqerandiqꝫ animos rationemqꝫ concede ret. poſt v̓o rōne reperta proloquendi conferret vſus Sed qͣ natura nos nō corporis ſenſibus a beluis ſed mentis diuinitate diſtare conceſſit: cum ſibi adiunxe rit ⁊ a ſue viuacitate nature non diſceſſerit tunc ſi cut ipſa eſt eterni generis: ita quoqꝫ famam in poſte ros vitamqꝫ glorie infinitiſſimis temporibus coeqͣt. Sin v̓o ſe prauis libidinibus corporis obnoxiā mēs perdendam corrumpendamqꝫ permiſerit: naturam corporis ſequitur. Naꝫ nihil eius viuacitatis poſt co pora remāet: cui omnis labor ⁊ ſtudium d̓ rebusⁱ cor poris atqꝫ in corpus impenſum eſt. Quare aduerten dum eſt: vt nos meliores accuratioreſqꝫ reddamus: non ea re qua pecudibus nihil diſtare poſſimus. Sed quo celeſtiuꝫ virtutuꝫ ſimilitudine eternitatis gloriā factis egregijs dictiſqꝫ mereamur. Sed de his alias nunc ad propoſitum reuertar. Cuꝫ igitur alterius no ctis cōſueta lucubratio vigilieqꝫ veniſſent: credo he ſterne rōnis ſubtilitate captus vel qua ipſe eſt cupiditate diſcendi audiēdiqꝫ ſtudio vigilantius: quaꝫ nū qͣꝫ ſurrexerat: fabius ad me ꝑrexit. Qui poſtqͣꝫ con ſalutatus: ſequentis a me operis promiſſaꝫ continua tionem repoſceret. faciam inquaꝫ non inuitus: quip pe cum nec mihi ſit in vita quicqͣꝫ melius agere: ⁊ tu hanc mihi iucunditatem ſtudio tuo augeas: quod mi hi perquam gratiſſimum eſt. Placuit igitur ut quo niam heſterna diſſertio ſpeciem explicuerat: alterius expoſitionis principium de ſequenti differentia ſume retur. Hic fabius. Uberrime inquit a te heſternis vi gilijs de generibus ⁊ ſpeciebus expoſitum ē. Sꝫ(ut dici audio) ſubtilior differentijs tenuiorqꝫ tractatus eſt non inquam immerito: Nam varie accepte diſfe rentie varias habebunt etiam poteſtates. Erunt nā qꝫ alias genera: alias ſpecies: alias v̓o differentie. ſꝫ hoc poſtea demonſtrabitur. Nunc vero ita(vt arbi tror) textus eſt: ¶ Omnis differentia ⁊ communiter ⁊ proprie ⁊ magis proprie dicitur ¶ Differentiā quoqꝫ multis appellari modis deſignat Dicit autem tribus his modis fieri differentiam: cū aut cōmunes ſunt: aut proprie: aut magis proprie. cō munes ſunt: quibus omnes aut ab alijs differimus. aut a nobiſipſis. nam ſedere vel ambulare vel ſtare differentia ē. nam ſi tu ambules: ego vero ſedeam: in ſitu ipſo atqꝫ ambulatione differimus. Et item ego cum nunc ſedeo: poſtea v̓o ſi ambuleꝫ: cōmuni a me ipſo differentia diſcrepabo Proprie v̓o ſunt que vni uſcuiuſqꝫ indiuidui formam aliqua naturali proprieta te depingunt: vt ſi quis ſit ceſijs oculis: vel criſpo ca pillo. Et enim propria vniuſcuiuſqꝫ ſinguli hoīs ſunt quoquomodo. iſta naſcuntur. Magis proprie ſunt: qͣ in ſubſtantia ipſa permanent: ⁊ totam ſpeciem diffe rentie deſcriptione permutant: vt eſt rationalis vel mortalis hominis differentia. Horum autem com munes ⁊ proprie differentie ſub eadem ſpecie ſingu los a ſe faciunt diſcrepare: illa propriis differentijs: illa cōmunibus. Magis proprie v̓o totam naturam cuiuſlibet ſpeciei ſubſtantiamqꝫ ꝑmutant: ⁊ ab alijs ſpeciebus ſegregant atqꝫ diſpergunt. Harum ergo cōmunes ⁊ proprie differentie quoniam ſpeciem non permutant: ſed formam quodammodo ⁊ habitudinē ſolam faciunt diſcrepare: alteratum facere dicuntur .i. non integrum alterum facere.i. nō integre permū tare: Sed quodammodo diſcrepantiam diſtantiam qꝫ ideo non vocantur alterum facientes.i. permutan tes. Sed magis alteratum.i. non integrum alterum facientes. Illa v̓o tertia.i. magis propria. quoniam ſubſtantialis eſt: ⁊ ipſius ſpeciei inſerta nature: alte rum facit. Nam quoniam homo atqꝫ equus quantū ad id quod aīalia erant: vna illis erat ſubſtantia: ve niens rationale diſgregauit omnino ſpeciem: ⁊ fundi tus alteram fecit. Ergo cōmunes ⁊ proprie differen tie alteratuꝫ facientes vocantur. Magis proprie au tem alterum facientes. Conſtant igitur differentia rum alias facere alterum alias alteratum. ille que fa ciunt alterum: ſubſtātiales ſunt: ⁊ omnes naturam ſpeciemqꝫ permutant: ⁊ ſpecificales predicantur: va let enim quālibet ſpeciem conſtituere: ⁊ ab alijs om nibus ſegregare: ⁊ eius formam naturamqꝫ compo nere. Nam ſi dicas mortale ⁊ rationale differentias ⁊ eas animali ſupponas: non eſt dubium quin cum hominis ſpeciem facias: ſpeciei huius ſint perfectri ces. atqꝫ ideo ſpecifice nominantur: quod ⁊ permu tant naturam. ⁊ ipſam ſubſtantiam cuiuſlibet illius

Prime editionis In porphi. li. ii.
ſpeciei conſtituūt. Ille vero alie nihil aliud efficiūt ni ſi alteratum quippe cum aut proprietate quadam for me alius diſtet ab alio: aut aliqua habitudine ⁊ diſ poſitione aliquid faciendi. Illa igitur magis propria differentia: quam ſpecificam nominamus: ſola pote rit in generis diuiſione congruere. Et enim cetere ni hil ad ſubſtantiam: ſed ad quandam quodammodo eiuſdem ſimilitudinis diſcrepantiam diſtantiamqꝫ ponuntur. Nihil enim in illis preter alteritateꝫ ſolaꝫ reperire queas quippe que non conſtituunt ſpecies ſed conſtitutas etiam ⁊ effectas magis proprijs ſuis qualitatibus ipſe diſcriminant. Quod autem dicit. ¶ Repetenti. nunc a ſuperioribus dicendum eſt. Differentiarum alias eſſe ſeparabiles: alias eſſe inſeparabiles. ¶ Hoc eſt quod hic nunc diuiſio alia rurſus aſſumit̉. Nam cum prius differētiam in tribus partibus ſeꝑa ret: ⁊ poſtea tres illas in duarū tantum numerum qͣ litatemqꝫ colligeret: vt alias alteruꝫ facientes eſſe di ceret: alias alterantes: ipſarum rurſus trium tertia ſumitur facienda diuiſio: Dicit enim alias eſſe ſepa rabiles alias inſeparabiles: ⁊ ſicut in priore diuiſione alteratū facientes due fuerunt cōmunes ⁊ proprie. ſola v̓o magis ꝓpria remanſerat que alterū faciebat eodem nunc etiam modo inſeparabilibus ⁊ in inſe parabilibus cōmunis tantum ſeparabilis Alie v̓o differentie vtreqꝫ vt ceſitas oculorum vel flaua ceſa ries: vel corporis proprietas: que ſunt proprie dif ferētie: vel certe rationabilitas vel mortalitas: que ſunt magis proprie differentie: poſſunt nunqͣꝫ ab ho minis ſpecie ſegregari. Sedere v̓o vel currere: que cōmunes ſunt ſeparant̉ a ſingulis: ⁊ item rurſus ad duntur. Earum v̓o que ſunt inſeparabiles: alie per ſe veniunt: alie vero per accidens. Et ille v̓o que per ſe veniunt: a magis propriis manant. Ille que per acci dens: a ſolis propriis eſfunduntur. Et inſeparabile ac cidens eſt: quicquid per inſeparabilem propriam diſ ferentiam vnicuiqꝫ ſpeciei contigerit. Sed quāquam propria ⁊ magis propria inſeparabiles differentie ſint. nunqͣꝫ tamen illam ſuperiorem formam natu ramqꝫ commutant. Nam magis propria ſemper a terum: propria vero ſolum ſemper efficit altera tum: Huc accedit quod inſeparabiles proprie poſſūt alicui plus minuſue cōtingere. Inſeparabiles magis proprie nec cumulis intentionis augentur: nec im minutione decreſcunt. Poteſt enim alius procerior alius fuſcior: deductioribꝰ alius capillis: alius flauio ribus naſci: q̄ ſunt inſeparabiles proprie differentie. At v̓o magis propria.i. ratiōale: neqꝫ pluſ neqꝫ minꝰ admittit. Oēs enim hoēs in eo quod homines ſunt. equaliter ſunt rationales atqꝫ mortales: Nā ſi genus plus minuſue eſſe poſſit genus: poſſunt etiam differē tie vel intentione creſcere. vel remiſſione decreſcere Nam quoniam animal nō eſt plus homini quā equo neqꝫ equo pluſqͣꝫ ceteris: equaliter ſubiectis omnibꝰ genus eſt. Sic ſpecieꝝ differentie quas ſpecificas ap pellamus: magis minuſue non capiunt. Nā ſi anima rōnale mortale huius hominis diffinitio eſt: ⁊ homi num nihilominus ſingulorum: non eſt dubium quin hec diffinitio ad oēs hoīes ſingulos equaliter ſemꝑ aꝑtetur: ⁊ nulli neqꝫ plus neqꝫ minus cōuēiat: Qd̓ ſi ita eſt: ꝑtes quoqꝫ totius diffinitiōiſ qͥ ſūt differentie tales erunt: vt nulli neqꝫ plus neqꝫ minus ſed equali ter ſemper ⁊ cōuenienter aptent̉. Partes autem hu ius definitionis ſunt ratiōale ⁊ mortale. Rationale
igitur ⁊ mortale: que ſunt magis ꝓprie differentie plus minuſue nō capiūt. Ab hac igitur.i. ſeparabiliū inſeparabiliumqꝫ differentiarum diuiſione. tribus modis differentias ſpeculamur. Nam aut ſeparabi les ſunt: aut īſeparabiles. Inſeparabiliuꝫ v̓o aut per ſe veniunt aut per accidēs. Que per ſe veniunt alie ſunt que genus diuidunt: alie que ſpeciem informant atqꝫ conſtituunt. Sed de ſuperioribus prius dictum eſt. Nunc autem de his que genus diuidunt: ⁊ ſpeciē conſtituunt diſſeramus: Omnis quecūqꝫ ſit generuꝫ diuiſio in ſpecies: ſi earum ſpecierum alia ſubdiuiſio fiat: ⁊ a magis generibꝰ per ſubalterna genera vſqꝫ ad magis ſpecies decurratur: gemina in his erit du plexqꝫ diuiſio. Namqꝫ ſi contrarias ſpecierum diffe rentias reſpicias: generum eſt diuiſio. Si ſubalterno rum generum: ſit ſpecierum conſtitutio: Si eniꝫ ge nus diuidamus.i. ſubſtantiam. vt iam ſpeciei diſpu tatione diuiſa eſt: ⁊ ſit ſubſtantia: poſt ſubſtantiam animatum corpus ⁊ inanimatum. Sub animato cor pore ſenſibile ⁊ īſenſibile. Sub ſenſibili.i. animali ra tionale ⁊ irrationale. Sub ratiōali mortale ⁊ immor tale. He igitur differentie eedem ſpecies ſunt: ſi con tra ſeipſas in diuiſione reſpiciātur: diuidunt genus hoc modo. Nam qm̄ ſub ſubſtantia animatum corpꝰ ⁊ inanimatū poſuimus. ſi animatuꝫ corpus contra in animatū reſpicias: ſubſtantiaꝫ diuiſiſti. Si v̓o ſubal terna genera in ipſis differentijs aſpicias: ſpecieꝫ cō ſtituiſti. Nā ſi animatuꝫ corpus ⁊ qd̓ ſub ipſo eſt ſen ſibile corpus aſpexeris: animal reſpexiſti. Item ſi ra tionalem differentiam contra irrationalem differen tiam acceperis: genus quod eſt vtrorumqꝫ.i. animal diuiſiſti: Si vero ſub eodem ordine rationalem dif ferentiam ⁊ mortalem accipias: hominis ſine dubio ſpeciem demonſtraſti. Item he differentie alio mō accepte fiunt generis diuiſibiles: ideſt genera diuidē tes. Alio v̓o mō fiūt conſtitutiue ſpecieruꝫ: ideſt que ſpecies declarent atqꝫ conſtituant. Nam ſi contrariaſ differētias reſpexeris: diuides genus. Si vero ſubal ternas: ſpeciem conſtitues. Differentiarū igitur vis ⁊ ſeparabilium ⁊ inſeparabilium ceteras tres res.i. genꝰ ſpeciē accidēſqꝫ ſic retinet: vt permutata com paratiōe ꝑ hec eadē ipſa ēt permutētur. Nā rationa le ⁊ mortale differentias ſi contra irrationale ⁊ īmor tale reſpexeris: diuiſibiles ſunt generis differētie. Si v̓o idē ip̄ꝫ rationale ⁊ mortale ad ſuperiora compa raueris: ſpēs erūt eius quod eas continet animalis. Si v̓o rationale atqꝫ mortale ad ſubiectum hominē conſideres: genera eius conſtitutiuaſqꝫ differentias contemplabere. At v̓o de illis alijs inſeparabilibꝰ.i. propriis cadunt differentie inſeparabilis accidentis Inſeparabile nāqꝫ eſt accidens: cecitas oculoruꝫ: ⁊ naſi curuitas: ⁊ alia huiuſmodi. Et idem ſit de ſeꝑa rabilibus accidentibus: ideſt de cōmunibus. Sępa rabile namqꝫ eſt accidens: vigilare: dormire: ⁊ curre re: vel ſedere: Qd̓ autem dicit ſic igitur compoſita ſit ſuper omnia ſubſtantia: ⁊ ſint eius differentie di uiſibiles animatum ⁊ inanimatum. Contrarias dif ſerentias in ſpecies monſtrat. Quod auteꝫ dicit hec differentia animata atqꝫ ſenſibilis ſociata ſubſtan tie perficiet: animal. Conſtitutiuas ſpecieruꝫ differē tias monſtrat. Sic igitur varijs modis accepte va rias varietates formaſqꝫ ſortite ſunt. Sed ⁊ diuiſibi les ⁊ conſtitutiue vtreqꝫ ſpecifice nominantur: ⁊ in diuiſionibus generum diffinitionibuſqꝫ ſole ſunt vti les. Cętere v̓o inſeparabiles per accidens inutiles: ⁊ multo

Prime editionis in porphi. li. ii.
⁊ multo magis ille ſunt inutiles: que ſeparabili diſ ſerentia diſcretioneqꝫ formate ſunt. Has autem ſpe cificas differentias: qui de differentiarum diffinitio ne tractauerunt: tales eſſe declarant quibus ſpecies a genere abundant: Quid autem ſit: breuiter expla nandum eſt. Controuerſia eſt vtrum genus differen tias ſpecierum ſuarum in ſe habeat: an minime: vt puta. Animal ſub ſe habet ſpecies rationale: ⁊ irra tionale.i. hominem: verbi gratia ⁊ equum: Rationa bilitatem igitur ⁊ irrationabilitatem.i. hominis vel equi differentias: quibꝰ a ſe ſpecies ſub animali po ſite differunt: vtrum habeāt vtraſqꝫ animal an non Nam ſi animal qd̓ genus: eſt neqꝫ rationale eſt: neqꝫ irrationale: ſpecies que ſub ipſo ſunt poſite iſtas dif ferentias non habebunt. Nam ſi genus iſtas differē tias nō habebit: vnde erunt ſpeciebus differentie: ꝙ bus a ſeipſis differunt. Sed ſi quis dicat eſſe in gene re iſtas differentias(non tantū haberent differētias ſpecies niſi prius genus habuiſſet) aliud maius conti net incōmodum. Nam quoniam eque ſunt ſpecies qͣ ſub aliquo genere ſupponuntur: ⁊ equaliter homo at qꝫ equus ſub animali genere ponuntur: neqꝫ homo prius eſt: neqꝫ equus: ſed vterqꝫ equaliter anima lis ſpecies nominantur. Igitur ſi rationale atqꝫ irra tionale equaliter ſub eodem genere ſunt: erunt etiaꝫ vno tempore. Quod ſi vno tempore ⁊ genꝰ iſtas dif ferentias habet: vt genus ſuapte natura.i. animal ra tionale ſit ⁊ irrationale: non eſt dubium quod eadem res vno tempore duas contrarietates in ſeſe ſubſtā tial̓r retineat: qd̓ fieri neꝗt. Quid igitur. Dicenduꝫ eſt quoniā genus actu quidem ipſo quod greci ener giam vocant. iſtas differentias non habet. At v̓o po teſtate ab his ipſis diſſerētiis. quas in ſuas ſpecies fundit non vacat. Quid auteꝫ ſit actus ⁊ poteſtas: ca ſtigatius explicandum eſt. Tantum intereſt actus a poteſtate: quantuꝫ homo ridens ab eo qui ridere poſ ſit non tamen rideat. Ille enim agit ipſam rem: ille tantum poteſt: non ēt agit. Sic igitur ⁊ animal. Nā qꝫ homo actu ipſo rationalis eſt Semper enī homo rationalis: ⁊ nihil aliud eſt: ⁊ equus ſemper irratiōa lis: ⁊ eius irrationabilitas in actu poſita eſt. At v̓o ip ſum animal rationale vel irrationale non ipſum agit neqꝫ eſt in eorum actu poſitum: ſed in poteſtate. Po teſt enim ex ſe rationale atqꝫ irrationale profundere. Quare quoniam ſpecies actu differentias continent genus v̓o poteſtate: ſpecies a genere merito differen tiis abundare dicuntur. Quoniam quod genus po teſt.i. differentias ſacere: ſpecies non ſolum poſſunt: ſed etiam agunt. In ipſis enim ſpeciebus poſite in ſormateqꝫ ſunt. Eſt autem alia differentie diffinitio talis: que dicat differentiaꝫ eſſe que ad plurimas ſpe cies in eo quod quale ſit predicat̉. Differentia ad res plurimas dici poteſt: vt rationale dicitur ad hominē homo enim eſt rationalis: dicitur ad deum. Deus.n. rationalis dr̄: ſed non in eo quod quid ſit: ſed in eo qd̓ quale ſit. Nam ſi qualis homo ſit interrogetur ratio nalis continuo reſpondetur. Qualis deus ſit ſi inter roges: rationale non abſurde dixeris. Eodem mō ēt irrationabilitas. Dicitur enim ⁊ ad equum: ⁊ ad bo uem ⁊ ad piſcem: ⁊ ad auem: que omnium ſi qualia ſint interrogaueris: irrationabilia predicantur. Bo na igitur ⁊ recta hec diffinitio.i. diſferentia eſt quod ad plurimas res ſpecie diſtantes in eo quod quale p̄ dicatur. Et de mortali v̓o ⁊ de alijs differētiis: eadē eſt ratio. Sequitur locus perdifficilis: ſed tranſferen
tis obſcuritate victorini magis quaꝫ porphirij propo nentis: qui huiuſmodi eſt. Dicit enim omnem rem qͥ cunqꝫ eſt corporea ex materia vel forma cōſtare. Nā qꝫ ſi ſtatuam dicas: conſtat ſtatua ex ere: verbi gra tia: ⁊ figura illa quam ei ſuus fictor impoſuit: ⁊ ē ma teria: ex quo facta eſt eris. Figura v̓o ideſt forma qua es ipſum formatum eſt. Nā ſi hominem formabis ex ere: erit hominis forma: es v̓o materia. Eodem mō etiam genus: Nāqꝫ genus in mō materie accipitur. Differentia vero in mō forme. Et enim quēadmodū quecūqꝫ illa res ex materia ⁊ forma conſiſtit: ſic etiā omnis ſpecies ex genere ⁊ differentia. Namqꝫ genꝰ ita eſt hominis: vt eſt ſtatue es. Differentia v̓o ſic eſt hominis: vt eſt forma illa ex qua es effictum eſt. Nā qꝫ ſicut ex aliqua figura: que ex eris materia efficta eſt. cuiuſcūqꝫ illius ſpecies ſtatue ſit: ſic etiam cum in genus.i. in animal venerit differentia.i. ratiōale: ho minis ſpecies fingitur. Iſta igitur ſibi proportionali ter ſunt Proportio autem eſt cuiuſcunqꝫ illius rei ſi milis ad aliquam rem cognatam comparatio. vt pu ta ſi duo compares ad quattuor: dupla proportio ē. Si v̓o. xx. ad. xl. eadem dupla. Sub eadem ergo pro portione ſunt. iiii. ad duo: ſub quali. xl. ad. xx. qd̓ vtra qꝫ duplex eſt numerorum comparatio. Sic igit̉ qua lis proportio eſt: ideſt comparatio materie ⁊ figure: talis eſt proportio generis ⁊ differentie: ⁊ iſta quat tuor ſibi ꝓportionaliter ſunt. Eodem enim modo ex materia ⁊ figura ſpecies vniuſcuiꝰqꝫ illius animātis inanimantiſue formatur: quod victorinus.ſ. intellexiſ ſe minus videtur. Nam quod porphyrius analogor dixit.i. proportionaliter: ille ſic accepit quaſi analogō diceret.i. irrationale Atqꝫ ideo in loco vbi habetur ſcriptuꝫ hoc modo: omnes namqꝫ res ex forma ⁊ ma teria conſiſtunt: ipſa autem forma irrationabilis eſt. tollendū eſt irrationabilis. Et ſubterius paululū vbi habetur: iam omne genus ſimile materie eſt. ⁊ conſi ſtit irrationabile: tollendum eſt irratiōabile: ⁊ ponen dum eſt proportionabile: vt ſit ⁊ conſiſtat proportiōa biliter. Nam que proportio eſt. figure ad materiam ī efficienda cuiuſlibet corporis animati atqꝫ inanimati Sequitur item alia diffinitio: que eſt huiuſmodi. Di cunt enim eſſe differentiam: quod poſſit ſeperare ꝗc quid ſub eodem genere eſt: ⁊ recte dicunt. Nam duꝫ ſub eodem genere ſit homo atqꝫ equus: qꝛ vtrumqꝫ eſt animal: cum venerit ratiōale vel irratiōale: equū atqꝫ homineꝫ que ſub eodem genere ſunt: diuidunt atqꝫ diſcernunt. Sunt igit̉ ille differētie qͣ poſſūt reſ ſub eodē genere ſeparare. Eſt aūt alia diffinitio. Dif ferentie ſunt quibꝰ ꝗdqꝫ ab alio diſtat. Nā hō atqꝫ equus rationali atqꝫ irrationali differentia diſcre pant: cū vnū ſint quātū ad genꝰ ⁊ hoc ē quod dicit. ¶ Differentia eſt qua differunt ſingula: quia per ſeipſum genus eſt: ⁊ illa que rationabilia ſunt nos ſcilicet: ⁊ illa que irrationabilia ſunt. Namqꝫ ⁊ ho mo ⁊ equus ⁊ auis: hec omnia genus vnum ſunt ideſt animal. Namqꝫ animal horum omnium genus eſt. ¶ Sed ſi de hoc loco in quo poſitum eſt: qꝛ per ſeip̄m genus eſt: muteſ ⁊ facias: quia ꝑ ſeipſa animalia ſunt planior ſenſus erit. Generis enim hic nomine ꝓ ani malis abuſus eſt: ⁊ erit huiuſmnodi ordo. Differentia eſt quā differūt ſingula: que per ſeipſa animalia ſūt ⁊ illa que rationabilia ſunt aīalia nos ſcilicet: ⁊ illa q̄ irratiōabilia ſunt. Quod ſi ſic eſſet: nullus eſſet error

Prime editionis In porphi. li. ii.
omnino. Nūc v̓o genus quod ait: pro animalis nomi ne intelligendum eſt. Item dii atqꝫ homines cum vtriqꝫ rationales ſint: mortalis tamen nomine adie cto differunt diſcrepantqꝫ. Sic igitur differentia eſt qua ſingula differunt: ſed non ſimpliciter: ſed il las tantuꝫ differentias huiuſmodi eſſe putandum ē: que ſubſtantiam proſint ⁊ que ad id qd̓ eſt quecūqꝫ ſpecies poſſit eſſe aliqua pars quod huiuſmnodi ē. S equus atqꝫ hō quorum vtrorūqꝫ vnum genꝰ eſt ani mal: a ſe differunt rationali atqꝫ irrationali qualita te: attamen iſta ratiōabilitas ⁊ irratiōabilitas ē ī ſub ſtantia ipſarum ſpecierum hoc modo. Nā neqꝫ equꝰ poteſt eſſe ſine irrationabilitate: neqꝫ homo ſine ra tionabilitate: Atqꝫ ideo iſte differentie proſunt ad ali quid eſſe ſpeciei acomodate: ⁊ ſubſtantie ipſius partes ſunt. Nam cum homo ex his differentiis cō ſtet.i. rationali ⁊ mortali: rationale ⁊ mortale ſolum poſitum pars eſt ſubſtantie hominis. Nam ſi vtraqꝫ ſimul vnum hominem faciunt. non eſt dubium quin ad ſubſtantiam hominis efficiendam vnaqueqꝫ eaꝝ res pars eſſe videat̉: Quare ille differētie qͣcūqꝫ nō proſunt ad eſſe: neqꝫ partes ſubſtātie cuiuſlibet ſpēi ſunt ſpecifice dici non habēt quāuis ſola hoc vna ſpe cies habeat. Nam ſi homo nauigat poteſt dici ani mal nauigabile. Sed nauigare in ſubſtantia homi nis non vertitur. Neqꝫ enim homo inde ſubſiſtit. qꝛ nauigat. quāuis hoc nullum aliud animal habere poſ ſit.i. nullum poſſit animal nauigare. Eodem modo ⁊ eſſe rhetorem vel grammaticum. Has igitur differē tias que ad eſſe non proſunt ſed tātum artem aliquā ſcientiamqꝫ cōmemorant: non ponimus ſpecificas eē quamuis vna quelibet animalis id ſpecies habeat. Ergo conſiderandū eſt: vt quotiens dicimus diffini tionem differentie illam differentiam eſſe: qua diffe rant ſingula: illam ſignificari differentiam intelliga mꝰ: que ad aliquid eſſe prodeſt. ⁊ que eſt alicuiꝰ pars ſubſtantie ſpeciei. Illa v̓o que ad eſſe non proſunt in hoc genere differentiarum quāuis ſingule cuiuſqꝫ ſint non ponamus. Sed quoniam de differentia di ctum eſt: de proprio explicemus. Tunc fabius. vt ar bitror conſequens eſt. ¶ De proprio. Roprium quattuor dicitur modis. Di Icitur namqꝫ proprium quod vni ſpeciei Aaccidit. etiam ſi non omnibus. ¶ Et ego. Quattuor ergo modis propria diuiduntur. Eſt enim proprium quod vni accidit: ⁊ ſi non omnibꝰ vt eſt rethor vel geometer: vel grammaticus: Hec v̓o omnia vni ſoli ſpeciei. ideſt homini accidunt: non tamen omnibus. Neqꝫ enim omnes homines gram matici vel rhetores vel geometre ſunt: atqꝫ ideo vo cabitur hoc proprium quod vni ſit: ⁊ ſi non omnibus Eſt item alia proprietas que eſt omnibus etiaꝫ ſi non ſoli. Nam bipes omni homini accidit. Omnis enim homo bipes eſt: non ſoli hominuꝫ ſpeciei accidit: ſed etiam auibus. Eſt item tertium proprium quod om ni ⁊ ſoli ⁊ aliquo tempore accidit: ideſt in pubertate pubeſcere: ⁊ in ſenectute caneſcere. Namqꝫ ⁊ omni bus hominibus euenit: ⁊ nulli alij ſpeciei niſi ſoli ho minum: ⁊ aliquo tempore. conſtitutum enim tempus eſt vel adoleſcentibus pubeſcēdi: vel ſeneſcentibus caneſcendi. Neqꝫ enim a. vi. anno vel ſeptimo aliꝗs pubeſcit: aut a viceſimo cāeſcit niſi forte aliquid acci dit noui. Quartum proprium eſt: quod vni ſpeciei ac
cidit: ⁊ omnibus ſub eadem ſpecie indiuiduis: ⁊ om ni tempore. Nam riſibilem eſſe hominem: ⁊ vni ſpe ciei ſolū.i. homini contingit: ⁊ omnibus ſub eadem ſpecie indiuiduis. Omnes enim ſinguli homines ri dent: ⁊ omni tempore. Nūqͣꝫ enim tempus fuit vt ꝙ cumqꝫ ridere non poſſit. Sed riſibile dico poteſtate non actu. Namqꝫ ⁊ ſi non rideat homo tamen quia ridere poteſt: riſibilis appellatur: Et ſunt integre ⁊ vere propria iſta que ⁊ vni ⁊ omnibus ⁊ omni tempo re inſunt. Namqꝫ hec ſpeciebus ſuis cōuerti poſſunt Si enim dicas quid eſt homo. Riſibile. Si quid eſt riſibile interroges homo predicabis. Illa v̓o alia bi pes: vel grammaticus propria quidem ſunt ſed con uerti non poſſunt. Nam grammaticus ſemper ho mo: homo v̓o non ſemper grāmaticus. Et ecōtrario homo ſemper bipes eſt: nō econtra bipes ſemper ho mo eſt: Et hinnibile ſimiliter magis proprium equi eſt. Nam eodem modo hec proprietas ad ſuaꝫ ſpeciē conuerti poteſt. Nam ſi dicas: quid eſt equus: hinni bilem reſpondebis. Si quid eſt hinnibile equus pre dicabitur. Sed qm̄ de propriis dictum eſt de acciden tibus ſequens tractatus habeatur. ¶ De accidenti. E ¶ Definit porphyrius accidens ſic. Ecidens eſt quod infertur ⁊ aufertur ſi ne eius in quo eſt interitu. ¶ Hoc autem dicere videtur: illud eſſe accidens ſine quo poteſt conſtare illud cui accidit: vt puta ſi forte caſu aliquo cuiquam facies irrubuerit: abſcedente ru bore illeſa facies permanebit: ſicut eueniente non le ſa eſt. Diuidit ergo accidēs in ſeparabile ⁊ in inſepa rabile. Nāqꝫ ſeparabile accidens eſt: vt puta ſi quis ſedeat vel ambulet: inſeparabile eſt: vt ſi dicas coruū nigrum: cignum album. A quibus hec accidentia ſe parari non poſſunt. Naſcit̉ autem huiuſmodi dubie tas: vtrum ſuperior diffinitio vera ſit ⁊ oīum accidē tium nomen includat. Nam quoniam ſunt quedā(vt ipſe ait) accidētia inſeparabilia: in his talis definitio videtur cōuenire non poſſe. Nā ſi ſeparari non poſ ſunt: nō ī illis ē vera diffinitio: que dicit accidēs eſſe: qd̓ īferri ⁊ auferri pōt ſine eiꝰ ī quo ē īteritu. Nā cū īſeparabilia ſunt: auferri non poſſunt. Sed hec tā ve hemēs queſtio ſoluitur ſic: quod hec ipſa diffinitio de accidētibus facta ē ptāte non actu: ⁊ intelligētia nō veritate: Nō qꝛ ethiops ⁊ coruus colorem amitunt: ſed ſine iſto colore ad intelligentiam noſtram poſſūt ſubſiſtere. Nam verū eſt: quoniam ethiopem aut cor uum color niger nunquā deſerit. Sed ſi quis intelli gat colorem iſtum ethiopē vel coruum poſſe amitte re: plumarum tantum color in coruo mutabitur: ⁊ erit auis alba ſpecie ⁊ forma corui: ſi quis hoc intelli gat. At v̓o hominis ideſt ethiopis amiſſo nigro colo re erit eius ſpecies candida: ſicut etiam aliorum ho minuꝫ. Ergo hoc non ideo: quia fiat dicitur: ſed ideo quia ſi poſſet fieri huius accidentis ſuſceptrix ſubſtā tia non periret. Quod ipſe hoc mō demonſtrat. Po teſt autem ſubintelligi ⁊ coruus albus: ⁊ ethiops co lorem ſuū perditurus ſine interitu ſuo quo color fuit Nihil ad ſpeciem impedit ſi ethiops vel coruus amiſ ſo colore in proprie ſubſtantie natura permaneat. eſt autem alia diffinitio: que eſt huiuſmodi. Accidens ē quod contingit alicui ⁊ ineſſe ⁊ non ineſſe. Nam qd̓ in ſubſtantiam non uertitur: id accidens eſſe dicimꝰ ideſt non in ſubſtantiam inſitum: ſed extrinſecus ve niens. Ergo ea que contingunt ⁊ eſſe ⁊ non eē iō acci dentia

Prime editionis in porphi. li. ii.
dētia vocata ſunt: quoniam in ſubſtantie ratione nō accipiuntur. Si enim in ſubſtātie ratione ponerent̉: nunqͣꝫ non eſſent: nunquā non eſſe poſſent. Nam quo niam verbi gratia ratio in ſubſtantia hominis eſt: nunquam homo eſſe poterit irrationabilis: quoniam irrationabilitas in ſubſtātia hominis nō eſt. Ex hoc ergo venit etiam alia diffinitio: accidens eſſe illud: quod neqꝫ genꝰ ſit: neqꝫ ſpecies: neqꝫ differētia: neqꝫ proprium. Nam quoniam genus: ſpecies: differentia ⁊ propriū: in ſubſtātia ſunt ⁊ cuiuſcunqꝫ illius rei ſub ſtantiam monſtrant: idcirco quicquid horum aliquid non fuerit id accidēs merito predicabitur. Explicitis igitur atqꝫ expeditis his que propoſuit. id eſt genere ſpecie: propriis differentiis: accidentibuſqꝫ tractare: nunc exequitur illa que inter hec communia omnia vel que differentie ſunt. ¶ De communibus generis: differentie: ſpeciei: pro prij: accidentiſqꝫ. T primo oīum ſimul inter ſe cōmunio I lnes explicat. Poſt etiam ſingulorum E X proprietates. Et dicit omnium eſſe cō A AIune de pluribus predicari. Namqꝫ ge nus predicatur de ſpeciebus ⁊ de indi Alluiduis eodeꝫ modo predicatur ⁊ differē tia de ſpeciebus ⁊ de indiuiduis. Etiam proprium ⁊ de ſpecie ⁊ de indiuiduis predicatur. At vero ſpecies de ſolis tantum indiuiduis appellatur. Genus enim animal predicatur de equis hominibuſ: bobuſ: ⁊ can bus: ideſt ſpēbꝰ. p̄dicatur itē ⁊ de his qͥ ſub ipſis ſpe ciebus indiuidua continentur. Naꝫ ſicut ipſe ſpecies canis vel equi vel hominis animalia ſunt: ſic ⁊ vnuſ quiſqꝫ equus vel homo animalia predicantur. Diffe rentie vero predicātur de ſpeciebus ⁊ de indiuiduis hoc modo. Namqꝫ hō ⁊ equus ſpecies ſunt. Sꝫ ratio nalis dicitur ad ſpeciem hominis. differentia Predi catur eodem modo ⁊ ad ciceronem. Nam cuꝫ ī homi nis ſpecie indiuiduum ſit: ⁊ ipſe rationalis appellat̉ Proprium autem de ſpecie predicatur: cum dicitur ſpecies quod eſt homo riſibilis: ⁊ cum dicitur cicero riſibilis: quod eſt indiuiduum: monſtratur proprium de indiuiduis predicari. Species vero de ſuis tantū ſolis indiuiduis predicatur. Interrogatur quid eſt ci cero. Et homo reſpondetur. Accidens vero ante pre dicatur de indiuiduis: ⁊ poſtea de ſpeciebus. Nam ſi quis dicat homo ſedet quod eſt accidens ſeparabi le: cum quicumqꝫ ſinguluꝫ hominem ideſt indiuiduū ſedere viderit: tūc id ⁊ de ſpecie predicatur. vt dicat quoniam cicero ſedet: cicero autem homo eſt: homo ſedet: Eodem modo inſeparabile de ſpeciebꝰ ⁊ de in diuiduis predicatur Expeditis ergo omnium commu nibus generis ⁊ differentie primum communiones differentiaſqꝫ declarat. ¶ De communibus generis ⁊ differentie. AT primum dicit generi cuꝫ differentia eſſe commune: quod ab vtriſqꝫ ſpecies continentur. Nam genus quod eſt ani ¶e AImal: continet ſpeciem hominis atqꝫ eꝗ. M Porro autem rationale quod eſt diffe rentia continet hominem ⁊ deum. Et irrationale qd̓ eſt differentia: continet equum: ⁊ bouem: atqꝫ aueꝫ Sed ita continet. vt genus ſemper plures ſpecies co tineat qͣꝫ continet diſferentia. Namqꝫ genus ⁊ ip ſas differentias cōtinet. Genus enim ideſt animal ra tionale atqꝫ irrationale continet: illas ſpecies que ſūt ſub rationali: etiam eas que ſunt ſub irrationali con
tinet genus: ideſt aīal. At v̓o differentia.i. rationale irrationale non continet: ſed rationale tantum ho minem atqꝫ deum. Plus igitur genus continet quā differentia. Eſt autem alia communio. Sed quid enī ad quodlibet genus ita predicatur: vt eius genus ſit: ⁊ de illis ſpeciebus que ſunt ſub illo genere ad quod predicatur: illud genus appellatur: ⁊ de indiuiduis qͣ ſub illis ſpeciebus ſunt. Namqꝫ animal genus eſt ho minis ⁊ de animali predicatur: vt genus ſubſtantia. Genus enim ſubſtantia animalis eſt. Ergo illa ſub ſtantia que ad hominis genus ideſt animal ita predi catur vt genus predicatur etiam ⁊ ad ipſum hominē Dicitur enim homo ſubſtantia. Predicatur item il lud generis genus etiam de his que ſunt ſub ſpecie indiuiduis. Dicitur enim cicero: quod eſt ſub homi nis ſpecie indiuiduum ſubſtantia. Differentia eodeꝫ modo. Naꝫ ſi qua differentia dicta fuerit de alia dif ferentia: vt differentia intelligatur: predicabit̉ ⁊ ad ſpeciē que ſub illa differentia eſt ad quā p̄dicat̉: ⁊ de illis indiuiduis que ſub eadē ſpecie ſunt. Naꝫ ratione vti ad rationalē differentiam veluti cognata differē tia predicatur. Rationabile autem predicatur ad ho minem. Idem etiam ratione vti predicatur ad cice ronem: quod eſt indiuiduum ſub illa ſpecie: ad quam ſpeciem illa differentia. ideſt rationalis predicatur: de qua predicabitur vt cognata illa differentia ideſt ratione vti. Igitur eſt iſta generis differentieqꝫ cō munitas: quod ea que de genere ſpeciei predicantur vt genus: ⁊ de ſub eodem genere ſpecie predicant̉: ⁊ de indiuiduis: ⁊ illa qͥde differentia predicatur vt diſ ferentia: ⁊ de ſub eadem differentia ſpecie ⁊ de indi uiduis. Eſt autem alia communio: quod quemadmo dum interempto genere ſpecies interimuntur: ⁊ ſic interempta differentia ſpecies ſub eadem differen tia interimuntur. Nam ſi interierit animal: homo at qꝫ equus continuo periturus eſt. Sin v̓o differentia ideſt rationale: dii atqꝫ homines interibunt: ⁊ nihil eorum erit quod vti ratione poſſit. ¶ De propriis generis ⁊ differentie. Oſt demonſtrationeꝫ igitur commu ¶ Mlnionum proprietates eorum differen tiaſqꝫ deſignat: ⁊ dicit differentiam b primam eam: qua genus non ſolum a differentiis: ſed etiam ſpeciebus vel proprijs vel accidentibꝰ differat. Nā qꝫ dicit genus multo de pluribus predicari: quam p̄ dicatur differentia vel ſpecies vel accidens vel pro prium. Namqꝫ genus dicitur: ideſt animal de qua drupede: de bipede: reptili: ideſt de ſerpēte: vel nata tili: ideſt de piſcē. Quadrupes autem quod eſt a bi pede differentia: de ſolis illis dicitur que quatuor pe des habent: ideſt equus vel bos. De ceteris auteꝫ alijs ideſt bipede vel reptili vel natatili: vnde genus equaliter predicatur appellari non poteſt. Plus au tem genus a ſpeciebus predicatur: quod cum hoīs ſpecies ſit ⁊ de ſolis indiuiduis predicetur: idem ta men homo de equo vel boue vl̓ cane non predicatur At v̓o animal quod eſt genus: de pluribus ſpeciebus predicatur ideſt de homine: ⁊ de equo: ⁊ cane: ⁊ bo ue: ⁊ de omnibus que ſunt ſub ipſis poſita indiuidu is. Genus autem a proprio predicationibuſ habūdat quod proprium vnius ſpeciei ſemper eſt de ⁊ ſub eiſ dem indiuiduis. Genus v̓o de multis ſpeciebus ⁊ ꝓ priis predicatur: ⁊ de ſub eiſdem indiuiduis. Ab ac cidentibus vero genus magis de plurimis predicat̉:

Prime editionis In porphi. li. ii.
quod cum vnius cigni inſeparabile fortaſſe accidens ſit album: animal non ſolum de cigno predicatur ſed etiam de albis omnibus ⁊ non albis animalibus. At v̓o accidens de ſolis tantum illis quibus inſeparabi liter continetur: vel quibus ſeparabiliter. Nam prin cipaliter de indiuiduis dicitur. Quare conſtat multo de pluribus predicari genus quam accidentia predi cantur: quod accidentia principaliter de indiuiduis. Genera vero de īdiuiduis ⁊ de ſpeciebus ⁊ de diffe rentijs predicantur. Sed nunc illas differentias acci piamus quibus genus diuiditur: non quibus ſpecies informantur. Hoc auteꝫ eſt. Quoniam duas diximꝰ differentiarum formas: vt alie ſint diuiſibiles: alie cō ſtitutiue. Conſtitutiuas illas diximus: que ſub eodeꝫ filo poſite ⁊ ſub alternis generibꝰ deſcēdentes ſpeciē quandam reſormant atqꝫ efficiunt: vt eſt rationale vel mortale que hominis ſpeciem conſtituunt. Alias vero diuiſibiles: que genus diuidunt non ſpeciem in formant: ideſt rationale ⁊ irrationale: mortale ⁊ im mortale. Nunc de illis differentiis iſte tractatus ha betur: que genus diuidunt: non que ſpeciem conſtitu unt. Nam ille que genus diuidunt: in differentiarum integro loco accipiuntur. Namqꝫ rationale mortalis genus eſt. Porro mortale hominis genus eſt: ⁊ iſte conſtituunt ſpeciem. At vero rationale irrationalis ſpecies nō eſt: neqꝫ genus. Nec mortale immortalis neqꝫ genus neqꝫ ſpecies ē. Atqꝫ ideo quoniam pro priaꝫ vim differentiarum iſta retinent: que neqꝫ ge nera neqꝫ ſpecies ſibi inuiceꝫ eſſe poſſunt. Ipſas nūc differentias accipiamus: ī quibus nulla quantuꝫ ad genus eſt ſpeciemqꝫ communitas. Eſt autem gene ris differentia. Namqꝫ genus a propriis differentijs priuſ eſt. Nāqꝫ ſi abſtuleris genus: omnes ſimul diffe rentias abſtuliſti. Naꝫ ſi abſtuleris animal: rationale atqꝫ irrationale non remanent. Porro autem ſi ra tionale abſtuleris: remanet animal. Sed ſi vtraſqꝫ in terimeris differentiaſ.i. rationale vel irrationale. po teſt tamen quoddaꝫ intelligi: quod ſit ſubſtantia ani mata ſenſibilis.i. animal. Ita genus ſublatuꝫ omnes ſecum auferet differentias. Sublate differentie ge nus ſecum non interimunt. quod intelligentia genꝰ remanet ideſt quoniaꝫ poteſt animal intelligi preter differentias ſubſtantiam animatam atqꝫ ſenſibilem vt eius tantū diffinitioneꝫ animo capias ⁊ eſſe dicas Que autem talia ſunt: vt ipſa interempta interi mant: non ſimul alijs interemptis ipſa interimantur priora ſunt illis que poſſunt interimere. Eſt etiam alia differentia: quod genus ſemper in eo quod quid ſit predicatur: vt dictum eſt: differentia vero in eo quod quale ſit. Sed hoc frequentius inculcatum eſt: atqꝫ ideo id a nobis pretermittendum eſt. Eſt autē alia differentia: quod ad omnem ſpeciem vnum ſem per genus aptatur. Homo enim vnum tantum ge nus habet: vt animal appelletur. In vnaꝫ autem ſpe ciem plurime differentie poterunt commodari. Nā qꝫ homo ⁊ rationale eſt: que differentia eſt: ⁊ morta le: que eadem differentia eſt: ⁊ ſenſibile quibus ſcili cet omnibus ab alijs differt. Differt enim his omni bus quod ſenſibilis eſt ab inſenſibilibus: quod ratio nalis: ab irrationabilibus: quod mortalis ab immor talibus. Eſt etiam alia differentia que ſuperius dicta eſt. Nam genus ſpeciei ita eſt ut materies: differen tia v̓o vt figura. Nā ſicut in eris materiem veniēs figura ſtatuam efficit: ita animali ideſt generi veniēs differentia ideſt rationale vel irrationale facit homi
nis vel pecudis ſpeciem. Que autem communitates vel proprietates generis fuerunt: hactenꝰ dixit ⁊ for taſſe erunt etiam alie: que propter breuitatem ſuper ſedende atqꝫ omittende ſunt. ¶ De communibus generis ⁊ ſpeciei. Unc autem de generis vel ſpeciei cōmu nitatibus proprietatibuſqꝫ tractatur: ⁊ di cit genus ⁊ ſpecies commune habere de pluribus predicari: ſicut dictum eſt. Nam Agenus ⁊ de ſpeciebus pluribus predicatur ⁊ earum indiuiduis. Et item ſpecies de ſub ſe pluri mis indiuiduis appellatur: ⁊ hic quoqꝫ ille ſpecies ac cipiuntur: que genera non ſunt. Nam ſi ſubalterne accipiuntur: non magis ſpecies quam genera vide buntur. Nam qͣ ſubalterne ſpecies ſunt: etiam ge nera ſunt: ⁊ erit abſurdum ⁊ huic propoſitioni incon ueniens de generum inter ſe differentiis communi buſqꝫ tractare. Accipiuntur igitur ille tantuꝫ ſpecies que vere ſpecies ⁊ magis ſpecies appellantur. Eſt ēt alia eorum communio: quod ſicut genus a ſpecie pri mum eſt: ſic ſpecies ab indiuiduis prime ſunt. Nam ſi genus auferas: ſpecies abſtuliſti. Si ſpecies abſtu leris: genera non peribunt. Porro ſi ſpecies abſtu leris: indiuidua morientur Si indiuidua interierunt: ſpecies manent. Eſt etiam his alia communio: quod quemadmodum genus quid ſit tantum declarat: ſic etiam ſpecies. Nam totum quod eſt rationale atqꝫ ir rationale: a genere declaratuꝫ eſt. Dicitur eniꝫ quic quid fuerit ratiōale vel irrationale: id eſſe animal. ſic igitur totum quid ſit a genere declaratum. Porro autem quid ſit tota hominum diuerſitas ideſt indi uiduorum: a ſola ſpecie declaratur: cum dicitur ho mo. Nam ⁊ ſcyta ⁊ indus ⁊ totū quicquid ī īdiuiduis eſt: vno ſolo hominis ideſt ſpecie nomine continetur De proprijs generis ⁊ ſpeciei. Iſſertis igitur generis ſpeciciqꝫ commu nionibus ad proprietates eorum vel diffe rentias tranſitum fecit dicens: differre in ter ſe genus ⁊ ſpecies quod genera ſpe cies continent nunquaꝫ rurſus genera ab ſpeciebus proprijs continentur. Oportet autem(vt dictum eſt) in hoc tractatu non ſubalternas ſed magis ſpecies conſiderari. Genus enim plurimarum ſpecierum ē continens: ⁊ vnum omnium: ⁊ totum omnibus ⁊ ſin gulis Quod ſi ita eſt: ⁊ genus a ſuis ſpeciebus ſingu lis maius eſt atqꝫ ideo eas dicitur continere non eſt dubium quin ea ipſa genera que continēt ſpecies: ab his ipſis contineri non poſſint. Inſuper omnia gene ra preiacent: hoc videtur dicere: quod omnia genera prius ſint ab his ſpeciebus: que ſub ipſis poſite conti nentur. Nam ſicuti materies prima eſt ab illa re: que veniens in materiam formam conſtituerit atqꝫ figu rauerit: ſic etiam prius eſt genus ab illa ſpecie: quam veniens differentia formabit atqꝫ cōſtituet. Niſi enī in generibus differentia venerit: ſpecies nunqͣꝫ con ſtituētur. Quare preiacent ideſt preſūt: ⁊ ātiꝗora ſunt genera ſpeciebꝰ ſuis. Atqꝫ ideo ſi genera interi mantur: ſpecies quoqꝫ peribunt Nam ſi animal ſu ſtuleris: hominem pecudemqꝫ ſuſtuliſti. Si vero ſpe cies interimantur: non continuo genus interibit. Nā ſi homo interierit: animal continuo non interemptū eſt: alia enim remanebit ſpecies: de qua ipſū animal ideſt genus predicetur. Atqꝫ ideo genera ab ſpecie bꝰ ſuis priora dicuntur: ⁊ quod omnia genera vniuo ce de ſpeciebus predicentur: ſpēs ipſe de generibus nunqͣꝫ

Prime editionis in porphi. li. ii.
nunqͣꝫ. Hoc(ut arbitror) in heſterna lucubratione iam dictum eſt. Nam genera ſemper de ſpeciebus vniuoce predicantur. Homo enim ⁊ homo eſt ⁊ ani mal. Porro autem animal genus eſt hominis: ⁊ pre dicatur animal de homine. Quoniam ergo anima de homine predicatur: ⁊ dicitur homo animal: ⁊ ani mal ⁊ homo: vno animalis nomine nuncupātur. Sꝫ his ipſis diffinitio vna conueniet. Eſt enim animal ſubſtantia animata ſenſibilis: quod non abſurdum eſt in homine dici. Namꝰ ſi homo animal dicatur: non erit abſurdum dici de homine ſubſtantia anima ta ſenſibilis. Igitur genus de ſpeciebus ſuis vniuo ce predicatur: quod eodeꝫ nomine: ⁊ eadeꝫ diffinitio ne conueniet. At vero ſpecies non modo vniuoce nō predicantur de generibus ſuis: ſed nec omnino pre dicantur. Nulla eniꝫ res minor de maiore poterit pre dicari. Atqꝫ ideo qm̄ ſpecies minores ſunt ſuis gn̄i bus. neqꝫ vniuoce neqꝫ aliquo mō poterūt appellari ¶ Amplius omnia genera abundant complexio ne ſub ſe poſitarum ſpecierum: ipſe ſpecies abun dant generum ſuorum propriis differentiis. ¶ Quod dicit perinde eſt: ac ſi diceret. Omne quod ge nus eſt: plures ſub ſe ſpecies continet: multas ſub ſe ſpecies habet. Omnis quideꝫ ſpecies plures in ſe dif ſerentias habet: Genus enim ideſt animal in hoc ho mine ſpecie ſuperabundat ⁊ ſupereſt: quod homo ſo lum homo eſt. Animal v̓o non ſolum homo. ſed etiaꝫ bos vel auis vel alia huiuſmodi. Species vero in eo ſuperant genera ſua: quod eas difſerentias quas ſpe cies in actu habent: eas genera non habent. Nam ſi cut ſuperius dictum eſt: genera differentias illas qͣs habent ſub ſe ſpecies poſite: poteſtate continent. Nō etiaꝫ re. Atqꝫ ideo ſpecies que eſt homo: vel alia ſpe cies: ſicut eſt equꝰ: a genere ſuo animali in hoc habū dant ⁊ ſuperſunt: quod animal ipſum pro ſe neqꝫ ra tionale: neqꝫ irrationale eſt. At vero homo vel equꝰ hoc rationale. Illud v̓o rationis expers. Illud etiam quod ſpecies nunqͣꝫ magis genus fiet: rurſus ⁊ ge nus nunqͣꝫ magis ſpecies ſit: ⁊ vt ſciremus hic non de ſubalternis ſpeciebus: ſed de illis magis ſpecie bus ſpecialiſſimiſqꝫ tractari. Quid ait. Quod ea que ſunt genera magis ſpecies fieri nunqͣꝫ poſſunt neqꝫ magis ſpecies aliquando fieri magis genus. Nam ſpecies nunqͣꝫ genus eſt. Quicquid eniꝫ fuerit ſpecies genus non erit: neqꝫ quicquid fuerit genꝰ ſpe cies erit. Quare conſtat in his eū tractatibus de ſpe ciebus ſolis. non etiam de ſubalternis diſſerere: Sub alterne enim poſſunt eſſe etiaꝫ ⁊ genera. Magis ſpe cies vero(vt ipſe ait) nunqͣꝫ genera eſſe poſſūt. Sed poſtqͣꝫ de generum ſpecierumqꝫ cōmunitatibus dif ferentijſqꝫ tractatus eſt habitus: ad genera propria qꝫ tranſgreſſus eſt ſermo. De communibus generis ⁊ proprij. Eneris ⁊ proprii commune hoc eſt ad ¶S herere ſpeciebus ⁊ amplectari. ¶ Dicit genera ⁊ propria in hoc ſibi eſſe M conſunilia: quod omne genus a ſuis ſpecie bus nunqͣꝫ recedit. Eodem modo ⁊ propria. Nam ſi dixeris homo: cum ipſo homine continuo animal no minaſti. quod ipſius hominis: ideſt ſpeciei genus eſt At vero etiam ſi hominem dixeris: eius etiam pro prium continuo cum homine nominaſti. Omnis enī homo riſibilis eſt. Ita ſemper genus ⁊ propria ſuis ſpeciebus inſerta ⁊ quodammodo conglutinata ſunt
Similiter ⁊ genus predicatur de ſpeciebus: ⁊ pro prium de his que ſui participantia ſunt: ⁊ equaliter inquit omnes ſpecies eidem generi ſupponūtur: ⁊ ad eas genus illud appellatur. Sic propria ad ea predi cantur: que ſui participari poſſunt. Namqꝫ equaliter genus de homine dicitur: ⁊ equo: ⁊ boue: ⁊ ceteris animantibus: quemadmodum ⁊ riſibile.i. proprium de hortenſio dicitur: ⁊ cecerone: ⁊ de ſingulis indiui duis que ſub eadem ſpecie continentur: ad quam ſpe ciem proprium.i. riſibile poterit predicari. Namqꝫ ge nus de ſuis ſpeciebus(vt dictum eſt) vniuoce predi catur: Ita ⁊ proprium de ea ſpecie cuius eſt propriuꝫ vniuoce predicatur. Nāqꝫ ⁊ homo ē et riſibile. Por ro autem ſi quis dicat hominem eſſe animal rationa le ⁊ mortale: ⁊ dixerit riſibile eſſe animal rationale ⁊ mortale: non errabit. Equaliter igitur ⁊ genus de ſpeciebus ſuis: ⁊ propria de ea ſpecie cuius ſunt pro pria vniuoce predicantur. ¶ De proprijs generis ⁊ proprij. Iffert autem vtrumqꝫ quod genuſ primū. ⁊ ſecundum eſt proprium. Genus enim ſi ab ſpecie primum eſt: proprium autem vni tantuꝫ ſpeciei adheret: ⁊ eidem equa le eſt: non eſt dubiuꝫ quin genus quod ſpe cie maius ſit: in proprio etiam ſpeciei maius ſit. Nam qꝫ vt ſit riſibile: animal prius eſt. Namqꝫ vt aliqua ſpecies informetur propriis ⁊ differentijs primo erit genus: vbi illa conueniant: ſicut frequentius inculca tum eſt: Accedit etiam quod genus de pluribus ſpe ciebus predicatur. Namqꝫ genus ideſt animal de plu ribus: at v̓o proprium.i. riſibile de ſola tantum homi nis ſpecie predicatur. Unde fit: vt ſemper propria de ſpeciebus ſuis conuerſiꝫ predicari poſſint: ſpecies au tem de genere nūqͣꝫ. Neqꝫ enim quod animal eſt: ho mo eſt: neqꝫ omne quod animal eſt: riſibile eſt. Po teſt enim eſſe ⁊ equus ⁊ hinnibile id quod animal no minatur. Porro autem omne quod eſt homo: id riſi bile eſt: ⁊ omne quod riſibile ē: id homo eſt. Poſſūt auteꝫ propria ⁊ ſpecies ſibiipſa conuerti: ⁊ conuerſim ad ſe inuiceꝫ p̄dicari: Preterea omni ſpeciei quicꝗc fuerit proprium: ⁊ omni ⁊ ſoli eſt. Namqꝫ riſibile ⁊ oī bus hominibus eſt: ⁊ ſolius hominis ſpecieī euenit. At vero animal quod genus eſt. ⁊ ſi vni ſpeciei ineſt: non tamen ſoli. Namqꝫ animal omni homini ineſt: n̄ ſoli tamen homini: quia ineſt etiam pecudi: ⁊ ceteris animantibus. Oportet autem hic illa propria intelli gere: que magis propria ſūt: ideſt que ītegre propria nominantur: que ſunt huiuſmodi: vt ⁊ vni ſpeciei ⁊ omnibus inſunt. Differunt ergo in hoc quoqꝫ gene ra ⁊ propria: quod propria ⁊ vni ſpeciei ⁊ omnibus in diuiduis in eadem ſpecie ſunt. Genera vero omnibꝰ quidem indiuiduis in eadem ſpecie ſunt ſub eodeꝫ ge nere. Non tamen vni ſoli ſpeciei: quoniam genus ſemper de pluribus predicatur. Unde ſit: vt ſublata propria non auferant genus. Sublatis vero generi bus ipſa quoqꝫ propria auferantur. Nam ſi ſuſtuleris riſibile proprium: remāet hinnibile: remanet natatile Si vero genus ſuſtuleris: ſimul quoqꝫ ſpecies ſuſtuli ſti. Si ſpecies ſuſtuleris: propria etiam que ſunt ſpe ciebus ſimul īteribunt. Itaqꝫ ſi ſublatis generibꝰ pro pria ſuſtuleris: ſublatis propriis: ſil̓ gn̄a nō auferūt̉. mj ¶ De cōmunibus generis ⁊ accidentis Eractis igitur generum propriorumqꝫ diſ ferentiis: ad generum accidentiumqꝫ cō Amunitates vel proprietates tranſitum ſe b 4

Prime editionis In porphi. li. ii.
cit: ⁊ vnam eorum predicat communitatem que eſt: quod de pluribus predicantur: Namqꝫ ſicut genus de pluribus ſpeciebus predicatur. ita etiam accidens ſeparabile vel inſeparabile de pluribus ſpeciebus p̄ dicatur. Dicitur enim ⁊ de coruo ⁊ de homine ethio pe nigrum: ⁊ de equo ⁊ homine moueri: quod illud inſeparabile accidens: illud v̓o ſeparabile: Et quoniā longius a ſe diſtant: idcirco vnam eorum ſolam com munionē dixit: ⁊ alias ſi qͣ forte eēt qͥrere ſuꝑſedit. ¶ Quid inter genus ⁊ accidens ſit. Iffert autem genus ab accidenti: quod genus ante ſpecies eſt. Accidentia v̓o ſpeciebus inferiora ſunt. ¶ Semper genera ſuper ſpecies: ⁊ his pre iacere ⁊ eſſe maiora ſuperius demonſtratum eſt. Nā qꝫ prius eſt animal ab homine: atqꝫ ideo conſumptū animal: ſpecies quoqꝫ conſumit. Conſumpte ſpecies non interimunt genera. At vero accidens poſtea ne ceſſe eſt ut ſit: qͣꝫ ſunt ipſe ſpecies: Erit enim prius aliquid: cui poſſit accidere. Omne enim accidens pre ter illud cui accidit eſſe non poteſt. Atqꝫ iō prius erit aliqua res vbi accidat: quam eſt ipſum accidens. Ne ceſſe eſt igitur ut omne accidēs poſt ſpēs inueniatur: ⁊ magis poſt indiuidua ꝗbus principaliter poſſit acci dere. Huc accedit qd̓ generis participātia equaliter participant: ſicut oē genus ſpēbus ſuis equaliter ge nus eſt: ut ſepius dictum eſt: ⁊ ſpēs omnes equaliter ſuo generi participant. Nāqꝫ equus ⁊ hō equaliter animalia ſunt: neqꝫ equus homine plus: neqꝫ homo plus equo. At v̓o accidētia nō equaliter participant. Nam cū ſeperabile accidens ſit moueri: poſſunt alie inter ſe ſpēs eidem accidenti eodeꝫ mō. Eſt enim vt aliquis nigrioribꝰ oculis ſit: ⁊ alius quāuis nigris tn̄ purpureis: atqꝫ ideo ⁊ intentionem ⁊ remiſſionem re cipit accidens. Nam ⁊ candidus qd̓ dicitur: ⁊ maius ⁊ minus dicitur ⁊ alia huiuſmodi. Quare diſtāt hec duo: qd̓ genere qͣ participant: equaliter participāt: accidentia fortaſſe non equaliter. Huc accidit quod genera non mō ante indiuidua: ſed ante ſpecies ſunt Accidentia v̓o non modo poſt ſpecies: ſed etiam poſt indiuidua ſunt. Ipſi eniꝫ principaliter accidunt: vt di ctum eſt. Eſt etiaꝫ differentia: que iaꝫ ſuperius dicta eſt. nam genus in eo quod quid ſit predicatur. Acci dēs v̓o in eo quod quale ſit: aut quomodo ſe habeat nā ſi ꝗd ſit ſocrates interroges: hō atqꝫ aīal reſpōde tur. ſi v̓o qualis ſit: fortaſſe caluꝰ: aut ſimus: q̄ a ccidē tia ſunt īſeparabilia. Sin vero quomodo ſe habeat: aut iacet reſpondetur: aut ſedet aut quid aliud faciēs contigerit. Ergo quoniam ad ſpeciem generis ⁊ dif ferentiam ad proprium ⁊ accidens diuiſa ſubſtantia eſt. Nunc vero poſteriora perſequitur. Sunt autem omnes differentie viginti. Nam cum quinqꝫ res ſint: ⁊ vnaqueqꝫ ipſarum ab alijs quattuor diſtet: ⁊ item quattuor differentias habeat: quinquies quaterni vi ginti dfferentie efficiuntur: nam ſi genus differt ab ſpecie: proprio: differentia: accidenti: quatuor differē tie fiunt. Sin vero ſpecies differt a genere: proprio: differentia: accidenti: item alie quatuor. Que iuncte cū ſuperioribus. viii. fiunt. Et ſi differentia diſtat ab ſpecie: proprio: genere: accidenti: alie quatuor ſuper creſcunt. Que iuncte cum. viii. prioribus. xii. faciunt. At vero ſi proprium differt a genere: ſpecie: differen tia: ⁊ accidenti: alijs quattuor differentijs ſuꝑ duo decim poſitis: omnes. xvi. differentie fiunt. Quod ſi
accidentis quoqꝫ differentias ad quatuor reliqua di xeris: quatuor ſuper. xvi creſcentibus. xx. omnes diffe rentie perficiuntur. Quarum ita. xx. ſunt vt ad ſuffi cientem doctrine cumulum. x. tantum differentie nu merentur. nam quod dictum eſt genus differre a dif ſerentia ſpecie: proprio: ⁊ accidenti: quatuor fuere dif ſerētie. Si autem differētiā dicamus differentia: ſpe cie: proprio: ⁊ accidenti: ſuperuacuum eſt differentie cum genere differentiam cōmemorare: cū iam prius cōmemorauerimus quando generis ad differentiam differentiā diximꝰ hiſdē enī(vt opinor) differt diffe rentia a genere: quibus differebat genus a differen tia. Ita relīquenda eſt hec differentia: qua diſtat. diſ ferentia a genere: quoniam ſuperius iam dicta eſt cū diceretur quod genus diſtaret a differentia. Rema nent igitur tres differentie: quibus ipſa differentia ab ſpecie: proprio: accidenti diſtat: ⁊ cum ſuperiores generis ad alia quatuor differentie fuerint: nunc v̓o differentie ad alia: tres diſtantie videātur: ſepteꝫ he diſtantie fiunt. At vero ſpecies quid a genere diſtet iam tunc dictum eſt: cum dicebatur quod genus di ſtet a ſpecie. Quid auteꝫ differentia diſcreparet: tūc demonſtratum eſt: cuꝫ diceremus in quo differentia a ſpecie diſcerneretur. Remanent igitur due differē tie ſpeciei.i. a proprio ⁊ accidenti differentie: que iun cte cuꝫ ſuperioribus. vii. viiii. differentias efficiunt. Reſtat igitur vna proprii ⁊ accidentis differentia: q̄ dicatur. nam quid a genere diſtet dictum eſt: cum ꝗd genꝰ diſtaret a proprio diceretur. Porro quid a ſpe cie diſtaret dudum dicebatur: cum quid ſpecies a ꝓ prio differret enumerabatur. Porro autem quid a differentia: etiā id dictū eſt: cum a ꝓprio differentia ſepararetur. Sed nunc quēadmodū differentia a ſpe cie: proprio accidentiqꝫ diſcernatur: videamus. ¶ De cōmunibus differentie ⁊ ſpeciei. St cōmunio differentie ⁊ ſpeciei quod eqͣ liter ſpecies ſub ſe indiuidua eſſe permittit ⁊ eqͣliter indiuidua ſpeciei ipſa participāt namqꝫ oēs homineſ equaliter homines ſūt̓ ¶ M.homninis participatione eque participāt eodē modo ēt differentia. nāqꝫ oēs homines eqͣliter rationales ſunt: ⁊ rationabilitatem que eſt differen tia: omnes qui ratione participant eque participant. Eſt etiā alia cōmunitas: qd̓ quemadmodū ſpecieſ nū qͣꝫ deſerit ea quorum ſpecies eſt ⁊ quibus ſupereſt: ſic ⁊ differentia nūqͣꝫ ea deſerit que diſtare ab alijs facit. namqꝫ ſocrates quoniaꝫ ſub ſpecie hominis eſt nunqͣꝫ ab hominis ſpecie deſeritur. Semper enim ſo crates homo eſt. At vero diſferentia ſocratem: quo niam ſocrates rationalis eſt. nunqͣꝫ deſerit. Semper enim ſocrates rationale animal eſt. ¶ De proprijs differentie ⁊ ſpeciei. Ifferūt aūt inter ſe ſpecies ⁊ differentia: qd̓ differētia ſemꝑ in eo qd̓ quale ſit predi catur. Nā qͣle aīal ſit: vt rationale reſpon deatur. Naꝫ dicitur quid ſit ſocrates: vt homo reſpō deatur. Namqꝫ hominis qualitas rationale eſt: ſꝫ nō ſimpliciter. Illa enī qualitas pro differentia accipit̉: que veniens in genere ſpeciem conſtituit: ⁊ de qͣlita te ſubſtantiali facta eſt ſubſtantialis ⁊ ſpecifica diffe rentia. Iſta igit̉ talis qͣlitas differētia nominat̉: ⁊ ea in eo quod quale ſit ad hominē predicatur. hoc ēt ē in eoꝝ differentijs. Namqꝫ differentia in pluribꝰ ſpe ciebus cōſideratur. Differentia eniꝫ quadrupes ī bo uis: ⁊ in equi: ⁊ ī canis ſpecie eſt. ⁊ differētia ratiōa lis hoīs

Prime editionis in porphi. li. ii.
lis hominis ⁊ dei: Species vero nūqͣꝫ alijs niſi ſolis ſub ſe poſitis indiuiduis preeſt. Nūqͣꝫ.n. alia res ho mo eſt: niſi quod eſt indiuiduū: vt ſocrates: ⁊ plato: ⁊ cicero. Unde ſit vt ſublata differētia: ſpecies quoqꝫ tollatur. Nam ſi ſuſtuleris rationale: hominem ſuſtu leris. Sin v̓o ſuſtuleris ſpēꝫ: differētia manet. Nā ſi ſuſtuleris hominē rationalis dei differentia remane bit. Eſt vero etiā hec differētia qd̓ differētia cū alia differentia iungi poteſt: vt aliqua ex his ſpecies īfor met̉. Nāqꝫ rationalis differentia ⁊ mortalis differē tia hoīs iuncte vnius ſpēꝫ rediderūt. Iūcte v̓o ſpēs nūqͣꝫ aliquā ex ſe ſpēm conſtituent. Si enim iungas hominē boui: nulla ex his ſpēs informabit̉. Sed for taſſe dicat aliquis aſini atqꝫ equi cōiunctiōe mulꝰ na ſcit̉. ſed non ita eſt. Nāqꝫ īdiuidui coniunctiōe natū ē aliꝗd indiuiduū. Si aūt ſic ſimpliciter ſpēm ipſā aſi ni atqꝫ equi coniungas: nulla ex his vnqͣꝫ ſpecies cor ſtituit̉. Neqꝫ.n. ſic ſe poſſunt indiuidua cōmiſcere: ic circo ēt ſpēs indiuiduoꝝ in alterutrā ſubſtātiā tran ſeunt: atqꝫ ideo conſtat iunctas ſpecies vnā ſpēm nō poſſe cōponere cū differentie iuncte vniꝰ ſpeciei con ſtitutiue ſint: hiſqꝫ tranſactis ad differentie ⁊ ꝓprii communia veniamus. ¶ De cōibꝰ differentie ⁊ proprij. Iſſerentia ⁊ propriū cōmune habent: qd̓ Mquibus differentia eſt ⁊ a quibus ipſa diſ VAferētia participatur: equaliter participat̉. dnam rationalis differētia quoniā ineſt ho minibus: ⁊ omnes homines rōnabili diſſerentia par ticipant: non eſt dubiū qꝛ omnes homines equaliter ſint rationales: atqꝫ eqͣliter ratiōabilitate participēt At v̓o ꝓpriū quod riſibile ē eqͣliter omnibꝰ hominibꝰ eſt. omnes enim homines equaliter riſibiles ſunt. Eſ etiam hec eoꝝ cōmunitas: quod ſicut poteſtate riſibꝰ le dicitur etiā ſi non rideat: ita etiam poteſtate bipe dicitur: etiam ſi quis vno pede minuatur: nō.n. qd̓ dicit̉: ſed quod eſſe poſſit. nam. quoniā ille ridere pōt riſibilis nominat̉: quod ille duos pedes habere poſſit bipes. Atqꝫ ideo nunqͣꝫ ab illis in quibus ſederint: ꝓ priū differentiaqꝫ diſcedūt. Semper enim homo riſi bilis eſt etiā ſi nō rideat. Semꝑ bipes: etiā ſi vno pe de minuatur. In his enim. differētijs ⁊ ꝓprijs(vt di ctū ē) qd̓ poteſtate eē poſſit: nō qd̓ vere ſit cōſiderat̉ ¶ De propriis eorundeꝫ. Ifferunt aūt īter ſe quod differētia de plu ribus ſpeciebus predicatur: propriū v̓o de vna. Nāqꝫ differētia que eſt mortalis pre dicat̉ de hoīe: ⁊ de boue: ⁊ equo ⁊ ceteris animātibꝰ. ⁊ rationale p̄dicat̉ ⁊ de deo: ⁊ de homīe. At v̓o riſibile de ſola tātū ſpē hoīs p̄dicat̉. Unde eue nit: vt oīs differētia qm̄ plurimarū continēs eſt ſpe cierum: a ſuis ſpeciebus maior ſit. Atqꝫ ideo ipſa de ſpeciebus predicari poteſt. Porro autem de ipſa ſpe cies predicari nō poſſunt: neqꝫ conuerſiꝫ dici poteſt. Nam quoniam homo dicitur rationalis non contra dicitur qd̓ rōnale eſt: id hō eſt. Pōt enim eſſe etiam non homo ſed deus. At vero propriū: quoniam equa liter ⁊ ad vnam ſpeciē ſemꝑ aptat̉: equa vice atqꝫ ap pellatione conuertitur. Quibus pertractatis ad dif ferentiam ⁊ accn̄s trāſgreſſa diſputatio eſt. ¶ De cōmunibus differentie ⁊ accidentis Ifferentia ⁊ accidens cōe habent de pluri bus predicari. Nāqꝫ differētia dr̄ ⁊ de ho M pmine ⁊ de peo: quoni ā vtriqꝫ xōales ſunt. Et accidens dr̄ de homīe ⁊ de equo: vt ho
mo ethiops niger: ⁊ equus niger. Eſt etiā alia con munio quod inſeparabile accidēs cuicūqꝫ ſpēi fuerit inſeparabiliter ⁊ omnibus ineſt vt differentia. Nam qꝫ inſeparabile eſt accidens quod eſt nigrum: cor uo inſeparabiliter accidit: ⁊ omnibus coruis. Eodem modo ēt differentia. Nā qm̄ accidit homini vt bipes ſit ſemper ⁊ omnibus hominibus eſt eſſe bipes. ¶ De proprijs eorundem. Ifferunt autē inter ſe: quod omnis differē tia ſpecies cōtinet. Non contra ipſa a ſpe ciebꝰ cōtinet̉. Nā ſi differentia plures ſub ſe ſpēs hꝫ: vt dictū ē: maior erit ſub ſe po ſitis ſpeciebus. Si maior erit: nūqͣꝫ eā quelibet ſpēs cōtinet. Maior enim a minori nūqͣꝫ cōtinetur. Nam quod eſt rationale: continet hominē ⁊ deum. Homo vero rationale nō cōtinet. Accidētia vero aliquotiēs cōtinēt: aliquotiēs continentur. Nāqꝫ cōtinent quo niā frequēter vnū accidēs duas ſub ſe ſpēs hꝫ: vt ni grū hꝫ ethiopē: habet coruū. Cōtinēt̉ v̓o quoniā ſpe cies vna habet duo vel tria vel qͣꝫ libet plurima ac cidētia. Si quis enī glaucus vel criſpus vel candidus vel procerus: hec omnia accidētia ille vnus cui acceſ ſerunt complectitur ⁊ cōtinet. Atqꝫ ideo ſpēs illa que illud indiuiduū continet: qd̓ indiuiduū plura in ſe ac cidentia ſuſcepit: accidentis illius complexiuum eſt. Dehinc differentia nūqͣꝫ intendit̉: neqꝫ relaxat̉. Qd̓ dicit hoc eſt rationale in vnaquaqꝫ ſpecie: neqꝫ plꝰ ne qꝫ minus eſt. Nullus enim hō: alio hoīe ad ſubſtātiā plus rationalis eſt neqꝫ minus. At v̓o accidens ⁊ intē ditur ⁊ relaxatur. Dr̄ enī quicūqꝫ procerior: dicit̉ qui cūqꝫ velocior: dicit̉ quicūqꝫ criſpior: que oīa acciden tia eē non dubiū eſt. Preterea īmixte ſemper ſūt. cō trarie differentie. Immixte ait.i. īmiſcibiles. que ini ſceri non poſſunt. Neqꝫ enim rationale cū irrationa li miſceri poteſt: neqꝫ in vna ſpecie cōuenire. At v̓o cōtraria accidētia manifeſtū eſt in vna ſpecie poſſe cōgruere. Poteſt.n. ꝗcūqꝫ homo cū ipſe ſit candidꝰ: nigros tn̄ capillos habere. Ergo quemadmodum ſpe cies differat a genere vel differentia: dictum eſt: cū de generis ad ſpeciem: vel differentie ad ſpēciem di ſtantia diceremus. ¶ De cōmunibus ſpeciei ⁊ proprij. Unc dicemus id quod reliquū eſt de ſpēi ꝓprijqꝫ cōmūibꝰ. Et ē vna eoꝝ cōio: qd̓ de ſe ipſa inuicē predicant̉. Nam qm̄ eqͣ ſi O8 bi ſunt: neqꝫ ſpēs hoīs alij proprio cōuenit niſi riſibili: neqꝫ riſibile alij cōuenit ſpecici niſi homi ni: atqꝫ ideo dicit̉ quid ē homo: quod riſibile. Quid riſibile. Quod homo. Cōmune eſt etiam illud: qd̓ oē propriū equaliter ad ſub ſe poſita predicat̉. Nāqꝫ oēſ homines equaliter riſibiles ſunt: ⁊ ſpēs equaliter ad ſub ſe poſita predicatur. Nāqꝫ oēs homīes indiuidui equaliter vno nomine homines nuncupantur. ¶ De proprijs eorundem Ifferunt a ſe: qm̄ ſpēs poteſt etiā genus al ¶ Ateri enſe ꝓpriū eſſe non poteſt. Sed hic illā ſpēꝫ ītelligamꝰ: que ſubalterna eſt: non illā que magis ſpēs ē: ⁊ genꝰ eē nūqͣꝫ pōt. Atqꝫ iō nos illā mō ſolā: que ſubalterna ſpecies eſt intelli gamꝰ: que.ſ. poterit eē ⁊ genꝰ. Nāqꝫ mortale rōnalis generis ſpecies eſt: hominis genus eſt. At vero riſibi le de nulla vnqͣꝫ ſpecie alia poterit p̄dicari: neqꝫ alij eſſe propriū: ſicut eſt hominis: Illa enim ſemper(vt dictum eſt) propria ſunt que nulli alij niſi ad vnā ſpeciem ſemper aptantur: Deinde ſpecies prece

Prime editionis In porphi li. ii.
dit: ⁊ ſic proprium ſequitur. Quod dicit tale ē omnis ſpēs vt habeat propriū: primo eā eſſe ⁊ cōſtare neceſ ſe eſt. Oportet enim prius hominem eſſe vt ſit riſibi lis: non prius eſſe riſibile vt ſit homo. Nā quoniaꝫ ꝓ prium dicit̉: per ſe propriū non cōſtat: niſi alicuiꝰ ſpe ciei ſit Atqꝫ iō priꝰ eē neceſſe ē illd̓ cuiꝰ ē ꝓpriū quā ſit ꝓpriū Huc accedit qd̓ ſpēs ſemꝑ in opere ītelligitur cuiuſcūqꝫ ſubiecti. Spēs.n. ſemꝑ in actu ē: non ſoluꝫ ꝓpria ptāte. Hō.n. reuera ⁊ oꝑe ⁊ actu hō eſt.i. nū qͣꝫ poterit eſſe non homo. At vero riſibile quod ē ꝓ priū poteſtate tantū dicitur: etiā ſi actu non ſit. Po teſt enim quilibet ille non ridere: tamen quia ridere poteſt: riſibile nominatur. Diſtant igitur ī hoc quod ſemper ſpēs in actu eſt ⁊ in opere: proprium vero ali quotiens poteſtate: deinde quorum diffnitiones di uerſe ſunt: neceſſario etiam ipſa quoqꝫ diuerſa ſunt Oīs diffinitio ſubſtantiam diffinit. Ergo ſi qua eiu dem ſubſtantie fuerīt: eadē ēt diffinitione monſtrā tur. Si qua eiuſdē diffinitionis fuerint: eadem ſb̓a p̄ dicant̉. At vero ſi qua diffinitionibus differant: dif ferunt etiam ſubſtantijs. Que ſubſtantijs differumt longe a ſeipſis alia ſunt. Nunc igitur quoniam diffini tiones proprij ⁊ ſpeciei differunt: ſpecies ipſa quoqꝫ ⁊ ꝓpriū a ſe difſerunt. Eſt auteꝫ ſpeciei diffinitio ſub genere eſſe ⁊ ad plurima numero differētia in eo qd̓ quid ſit predicari. At vero ꝓprij vni tantū ineſſe ſpē ⁊ ſub ipſa de omnibus indiuiduis predicari. Sed quo niā ⁊ diffinitiōes differūt: ipſa quoqꝫ ſpēs a proprio diſtabit. ¶ De cōmunibꝰ ſpeciei ⁊ accidentis. Oſt hec ad cōmunitatis ſpeciei ⁊ acciden Sitis diſputatiōeꝫ tranſtulit: ⁊ dicit eoꝝ ra A ras alias eſſe cōmūitates: niſi has ſolas qd̓ q/ de pluribꝰ p̄dicant̉. Longe enī a ſe diſtare vidēt̉: ī ſubſtātia ſui ⁊ in ptāte patiēdi atqꝫ faciēdi id qd̓ alicui rei accidit: ⁊ id cui accidit. Nāqꝫ illud cui accidit: qͣfi quoddā accidētis fūdamētū ē. Illd̓ v̓o qd̓ accidit p̄ter id cui accidit: eē ī ſui ſb̓a non poteſt. ¶ De proprijs eorum. Ropria v̓o ſinguloꝝ ſūt hec: qd̓ ſpēs ī eo qd̓ ꝗd ſit p̄dicat̉: accn̄s v̓o ī eo qd̓ qͣle ſit ⁊ quodāmō ſe hn̄s. Nā ſi ꝗs dicat: ꝗd ſocra A tes ē: hō dr̄. Si quis dicat qͣlis ſit: caluus vel ſimus appellat̉. Si ꝗs v̓o qūo ſe hn̄s: ſedēs aut ia cens appellabitur. Item in hoc differunt quod vnacͣ qꝫ ſubſtantia vnam ſpeciem habet. Namqꝫ hominis ſubſtantia vnam ſolam hominis ſpecieꝫ habet. Sub ſtantia v̓o equi vnam ſolius equi ſpeciem habet. At vero vna ſubſtantia plura frequenter accidentia con tinebit. Nam ⁊ in eodem equo quedam pars frequē ter nigra quedam alba eſt. Et eſt in eo proceritas: eſt altitudo. eſt aꝗlinū caput: ⁊ alia huiuſmodi. Habet etiā nō ſolum inſeparabile accidens eadem ſubſtātia ſed etiam ſeparabile. Nam fortaſſe quidam velox eſt ⁊ idem etiam corpore validus eſt. idem etiā ſagitator ⁊ cetera. Huic accedit quod ſpecies prenoſcuntur.i. p̄ ītelligūt̉: hoc ē an̄ eē p̄noſcūt̉ qͣꝫ accn̄tia. Et priª erit aliq̄ res vbi accidat: qͣꝫ illa qͣ accidit iōqꝫ an̄ ſpēs ītel ligitur eſſe quā accn̄s. Accn̄a vero poſtea ſunt a foris venientia ⁊ extranea: a qualibet illa ſubſtantia etiam ſi inſeparabilia ſunt: Hec quoqꝫ eſt eorum ſeparatio quod ſemper omnia que participant ſpecie: equaliter participant. Equaliter enim ⁊ ſocrates ⁊ cicero ⁊ pla to homines ſunt. At vero illa que participant accidē ti: etiam ſi inſeparabile accidens ſit: tamen non equa
liter participant. Nam quāuis īſeparabile ſit accidēs ethiopes nigros eē: tn̄ ē aliꝗs inter ipſos nigrior: nec omnes illa nigredine equaliter participant. ¶ De cōmunibus ꝓprij ⁊ accidentis. Elinquit̉ igitur de cōmunibus ꝓprij accn̄ ¶AD tiſqꝫ tractare. Nā ꝓpriū quid diſtaret vel a ſpecie vel a genere vel a differentia: ſu periꝰ demōſtratū ē. Propriū aūt ⁊ īſepa rabile accn̄s cōe hn̄t: quod ſine his nūqͣꝫ cōſiſtunt: ea que eoꝝ participāt: ⁊ in ꝗbꝰ ipſa cōſiderāt̉. Nā neqꝫ hō amittit riſibile eē: nec ethiops: aut coruus nigruꝫ Atqꝫ iō ſine his ipſis.i. ꝓprijs ⁊ accidentibus: que eo rū ꝑticipant: cōſtare nō poſſunt. Ne forte cōtra ſupe riorē diffinitionē accn̄tis venire videatur iſta cōmu nio. Eſt enim ita diffinitū. Accn̄s ē qd̓ īfert̉ ⁊ aufert̉ ſine eius in quo ē īteritu. Quod nunc dici videt̉ ſine his conſtare non poſſe: cū ſuperius ſine eoꝝ interitu poſſe diceretur auferri. Sed hoc modo dicitur: non quod ſi auferatur hoc accidens inſeparabile: ītereat illud cui accidit: ſed quoniam ſeparari non poteſt: ic circo ſine his conſtare non poſſit. Eſt etiam inſepara bilis accidentis: ⁊ proprij alia communio: quod ſicut ⁊ omni ⁊ ſemper ineſt proprium: cui ineſt ideſt ho mini(ſemper enim ⁊ omnis homo riſibilis eſt) Sic etiam quodlibet accidens inſeparabile. ⁊ ſemper ⁊ oī eſt accidens inſeparabile. Nāqꝫ ⁊ omnis coruus: ⁊ ſē per niger ē. Sola autem inſeparabilibus accidentibꝰ illa cōio eſt: quod quemadmodum de multis indiui duis proprium predicatur: ita etiam accidēs de mul tis indiuiduis poteſt predicari. Plures etiam currūt plures etiā ambulant: que.ſ. accidētia ſeparabilia ſūt quemadmodum plures poſſunt eſſe riſibiles. ¶ De Proprijs eorum. Iſſerunt aūt iſta: quod ꝓpriū ſemper vni ſpeciei ineſt: accidens v̓o ⁊ pluribus. Nam H accn̄s pluribus ſpeciebus ⁊ animatis ⁊ in Aanimatis euenit: vt eſt ebeno nigrū: coruo nigrum: homini ethiopi nigrum. Riſibile v̓o nulli: ni ſi ſoli homini. Atqꝫ ideo conuerſim propriū p̄dicatur quia vnius ſpeciei continens eſt: ⁊ illi ſpēi ſoli equaliſ eſt. At v̓o accidēs cōuerſim predicari non poteſt: qꝛ plures ſub ſe ſpēs habet. Nō enī pōt dicere id eſſe ni gꝝ qd̓ ebenū: cuꝫ dicas hoc eē ebenū qd̓ nigrū. Po teſt enī eē nigꝝ ⁊ nō eē ebenū. Deinde oē ꝓpriū eq̄ liter ſe his rebꝰ que ſub ſe fuerīt dat ⁊ ab his equal̓r participat̉. Socrates enī ⁊ cicero ⁊ virgilius equal̓r ⁊ riſibili participant: ⁊ equaliter riſibiles ſunt. At v̓o accidens non ſemper equaliter eſt accidens. Poteſt enim quicūqꝫ eſſe procerior: ⁊ alius eſſe velocior Qd̓ ſcilicet illud ſeparabile eſt accidens: illud inſeparabi le. Et fortaſſe alie eoꝝ quedā proprietates vel cōmu niones eſſe videantur. Sed nunc quātū introductiōi ſat eſt: iſta ſufficiant. Sed iam tibi mi Fabi oīa que cūqꝫ ad introductionē porphyrij pertinēt: pleniª vbe riuſqꝫ tractata ſunt. Poſt vero ſiquid vnqͣꝫ me egue ris: ſtudijs preſertim tuis: que nulla vnqͣꝫ honeſtate caruerunt: libens animo hortatorqꝫ ad eaſdē cupidi tates parebo. Hic fabiꝰ. Tu inquit paterno hec mi hi animo pelliceris. verum ego nunqͣꝫ deficiā ab hijs ſtudijs te preſertim docente: a quo totam fortaſſe lo gice ariſtotelis. ſi vita ſuꝑpetit capiam diſciplinam. Et ego faciā inquā libentiſſime. Sed quoniam iā ma tutinus(vt ait petronius) ſol tectis arriſit: ſurgamus ⁊ ſiꝗd ē: illd̓ diligētiore poſtea cōſideratiōe tractabit̉ finis. ¶ Anicij

Secunda editio in porphi.
Ecundus hic arrepte expoſitionis labor no ſtre ſeriem tranſlatio nis expediet: in qua quidem vereor ne ſu bierim fidi interpre tis culpam. cum ver bum verbo expreſſum comparatumqꝫ reddi derim. Cuius incepti ratio eſt: ꝙ in his ſcri ptis in quibus rerum Axa. cognitio queritur: nō Eee tuculente orationis le pos: ſed incorrupta veritas exprimenda eſt. Quocir ca multum profeciſſe videor: ſi philoſophie libris lati na oratione compoſitis per integerrime tranſlatiōis ſynceritatem nihil in grecorum litteris amplius defi deretur. Et quoniam humāis animis excellentiſſimū bonū philoſophie comparatū eſt: vt vie ex filo quo dam procedat ratio: ex anime ipſius efficientijs ordiē dum eſt. ¶ Triplex anime omnino vis in vegetandis corporibus deprehenditur. Quarum vna quidem vi tam corpori ſolum ſubminiſtrat: vt naſcendo creſcat: alendoqꝫ ſubſiſtat. Alia vero ſentiendi iudicium pre bet. Tertia vi mentis ⁊ ratione ſubnixa eſt. Quaruꝫ ꝗdē prīe id officiū eſt: vt creādis nutriēdiſqꝫ corpori bus preſto ſit. Nullum vero ratiōis preſtet ſenſus ve iudicium. hec autem eſt herbarum atqꝫ arborum: ⁊ quicquid terre radicitus affixum tenetur. Secunda vero compoſita atqꝫ coniuncta eſt: ⁊ primam ſibi ſu mens ⁊ in parte conſtituens: varium de quibus cape re poteſt: ac multiforme iudicium capit. Omne enim animal quod viget ſenſu: nutritur idem ⁊ naſcitur ⁊ alitur. Senſus vero diuerſi ſunt: ⁊ vſqꝫ ad quinariuꝫ numerum tendunt. Ita quicquid alitur tantum non etiam ſentit: quod vero ſentire poteſt: ei prima quo qꝫ anime vis naſcendi.ſ. atqꝫ nutriendi probatur eē ſubiecta. Quibus vero animalibus ſenſus adeſt: non tm̄ eas rerum capiunt formas: quibus ſenſibili corpo re feriuntur preſente: ſed abſente quoqꝫ ſenſibilibuſ qꝫ ſenſu ſepoſitis an̄ cognitaruꝫ ſenſus formarū ima gines tenent: memoriamqꝫ conficiunt: ⁊ prout quod qꝫ animal valet: longius breuiuſqꝫ cuſtodit. Sed has imaginationes confuſas atqꝫ ineuidentes ſumunt: ſic vt nihil ex earum coniunctione ac compoſitione effi cere poſſint. Atqꝫ iccirco meminiſſe quidem poſſunt nec eque omnia. Amiſſam vero obliuione memoriaꝫ recolligere ac reuocare non poſſunt. Futuri vero his nulla cognitio eſt. Sed anime vis tertia que ſecuꝫ vi res alendi ac ſentiendi trahit: hiſqꝫ velut famulis at qꝫ obedientibus vtitur eadem tota in ratione eſt cō ſtituta: eaqꝫ vel in rerum preſentium firmiſſima con templatione: vel in abſentium intelligētia: vel ī igno tarum inquiſitione atqꝫ inuentione verſatur: hec tm̄ humano generi preſto eſt: ꝙ non ſolum ſenſus ima gineſqꝫ perfectas ⁊ non inconditas capit: ſed ⁊ pleno actu intelligentie quod imagīatio ſuggeſſit: explicat atqꝫ confirmat. Itaqꝫ vt dictum eſt huic diuine natu re non ea tantum in cognitione ſufficiunt: que ſubie
cta ſenſibus comprehendit: verumētiam imaginatio ne concepta: ⁊ inſenſibilibus: ⁊ abſentibus rebus no mina indere poteſt: ⁊ quod intelligentie ratione com prehendit: vocabulorum quoqꝫ poſitionibus aperit: illud quoqꝫ ei nature propriū eſt: vt per ea ſibi qͥ nota ſunt ignota veſtiget. ⁊ non ſolum vnumquodqꝫ an ſit ſed quid ſit ēt: ⁊ quale ſit necnon cur ſit oꝫ agnoſcere. Quam triplicis anime vim ſola hominum(ut dictū eſt) natura ſortita eſt. Cuius anime vis intelligentie motibus non caret: quia in his quattuor ꝓprie viꝫ ra tionis exercet. Aut enim aliquid an ſit inquirit: aut ſi eſſe conſtiterit: ꝗd ſit id dubitat. Quod ſi etiā vtriuſ qꝫ ſcientiam ratione poſſidet: quale ſit vnumquodqꝫ veſtigat: atqꝫ in eo cetera accidentium momenta per quirit: quibus cognitis cur ita ſit queritur: ⁊ ratione nihilominus veſtigatur: cum igitur hic actus ſit hu mani animi vt ſemper aut in preſentium rerum com prehenſione. aut in abſentium intelligētia: aut ī igno tarum inquiſitione atqꝫ inuentiōe verſetur. Duo ſūt in quibus omnem operam vis anime ratiocinantis ī pendit. Unum quidem vt rerum naturas certa inqui ſitionis ratione cognoſcat. Alterum vero vt ad ſcien tiam prius veniat ꝙ poſt grauitas moralis exerceat: quibus inquirendis permulta eſſe neceſſe eſt: que ve ſtigantem animum a recti itineris non minimum ꝓ greſſione deducāt: vt in multis euēit epicuro ꝗ atho mis mundum conſtare putabat: ⁊ honeſtum corporiſ voluptate metiebatur. Hec autem iccirco huic atqꝫ alijs accidiſſe manifeſtum eſt quoniaꝫ per imperitiā diſputandi quicquid ratiocinatione comprehenderāt hec in res quoqꝫ ipſas euenire arbitrabantur: hic ve ro magnus error eſt: neqꝫ enim ſeſe res vt in nume ris ita etiam in ratiocinationibus habet. In nume ris enim quicquid in digitis recte computantis eue nerit: id ſine dubio in res quoqꝫ ipſas neceſſe eſt eue nire: vt ſi ex calculo centuꝫ eſſe contigerit: centū quo qꝫ res illi numero ſubiectas eſſe neceſſe eſt: hoc vero non eque in diſputatione ſeruatur: neqꝫ enim quicꝗd ſermonum decurſio inuenerit: id ī natura quoqꝫ affi xum tenetur. Quare neceſſe erat eos falli: qui abie cta ſcientia diſputandi de rerum natura perquirerēt Niſi enim prius ad ſcientiam venerit: que ratiocina tio veram teneat diſputandi ſemitam. que veriſimilē ⁊ agnouerit que fida: que poſſit eſſe ſuſpecta: rerum incorrupta veritas ex ratiocinatione non poteſt inue niri. Cū igit̉ veteres ſepe multis lapſi erroribus fal ſa quedam ⁊ ſibi contraria in diſputatione colligerēt atqꝫ id fieri impoſſibile videretur: vt de eadeꝫ re cō traria concluſione facta vtraqꝫ eſſent vera que ſibi diſſentiens ratiocinatio concluſiſſet. cuius ratiocina tione credi oporteret eſſet ambiguum: viſum eſt pri diſputationis ipſius veramqꝫ integram conſiderare naturam: qua cognita illud quoqꝫ per diſputationem inueniretur: ⁊ an verum comprehenſum eſſet: poſſet intelligi. Hīc igit̉ perfecta eſt logice ꝑitia diſcipline: que diſputandi modos atqꝫ ipſas ratiocinatione īter noſcēdi vias parat: vt que ratiocinatio nūc quidē fal ſa nūc aūt vera ſit: que v̓o ſemꝑ falſa: que nūqͣꝫ falſa poſſit agnoſci. Huiꝰ aūt vis duplex eſſe ꝑpendit̉. vna ꝗdē ī īueniēdo: altera ī indicādo: qd̓ Marcus Tuliꝰ ī eo libro cui topica titulꝰ ē: euidēter expreſſit dicēs. Cū oīs rō diligēs diſſerēdi duas habeat ꝑtes: vnam īueniēdi: alterā iudicādi: vtriuſqꝫ princeps(vt mihi videtur quidē Ariſtoteles fuit. Stoici aūt in altera ęlaborauerunt. Iudicandi enim vias diligenter perſe

Secunda editio In porphi.
cuti ſunt eam ſcientiam quā dialecticen appellant: in ueniendi vero artem que topice dicitur: queqꝫ ad vſū potior erat: ⁊ ordine nature certe prior: totam reliq̄ runt. ¶ Nos autem quoniā in vtraqꝫ ſumma vtilitas eſt: ⁊ vtramqꝫ ſi erit ocium perſequi cogitamus: ab ea que prior eſt: ordiemur. Cum igitur tantus huius conſiderationis fructus ſit: danda eſt huic tam ſoler tiſſime diſcipline tota mentis intentio: vt primis fir matis in diſputandi veritate veſtigijs: facile ad rerū ipſarum certam comprehenſionem venire poſſimus Et quoniam quid ſit ortus logice diſciplīe prediximꝰ eſſe reliquum videtur adiūgere: an omnino pars que dā ſit philoſophie an(vt quibuſdā placet.) ſuppellex atqꝫ inſtrumentum: per quod philoſophia cognitio nem rerum naturamqꝫ deprehendat. Cuius quidem rei has econtrario video eſſe ſententias. ¶Hi enim qui partem philoſophie putant logicam conſideratio nem: his fere argumentis vtuntur dicentes: philoſo phiam indubitanter habere partes: ſpeculatiuam: at qꝫ actiuaꝫ. De hac tertia rationali.i. logica queritur an ſit in parte ponenda: ſed eam quoqꝫ partem eſſe philoſophie non poteſt dubitari. ¶ Nam ſicut de na turalibus ceteriſqꝫ ſub ſpeculatiua poſitis ſolius phi loſophie veſtigatio eſt: itemqꝫ de moralibus ac de re liquis que ſub actiuam partē cadūt ſola philoſophia perpēdit: ita quoqꝫ de hac parte tractat.i. de his que logice ſubiecta ſunt ſola philoſophia iudicat. Quod ſi ſpeculatiua atqꝫ actiua iccirco philoſophie partes ſunt quia de his philoſophia ſola pertractat: propter eandem cauſam erit logica philoſophie pars: quoniā philoſophie ſoli hec diſputandi materia ſubiecta eſt. ¶ Ita vero inquiunt cum in his tribus philoſophia verſetur. Cumqꝫ actiuam ⁊ ſpeculatiuam conſidera tionem ſubiecta diſcernant: ꝙ illa de rerum naturis: hec de moribus querit: dubium non eſt quin logica diſciplina a naturali atqꝫ morali ſue materie proprie tate diſtincta ſit. Etenim logice tractatus eſt de pro poſitiōibꝰ atqꝫ ſyllogiſmis ⁊ ceteris huiuſmodi: quod neqꝫ ea que non de ratione ſed de rebus ſpeculatur. Neqꝫ actiua pars que de moribus inuigilat: eque p̄ ſtare poteſt. Quod ſi in his tribus ideſt ſpeculatiua actiua atqꝫ rationali philoſophia conſiſtit: que pro prio tripliciqꝫ a ſe fine diſiuncta ſunt. Cumqꝫ ſpecu latiua ⁊ actiua philoſophie partes eſſe videntur: non dubium eſt quin rationalis quoqꝫ philoſophie pars eſſe conuincatur. Qui vero non partem ſed philoſo phie inſtrumentum putant: hec fere afferunt argu menta. ¶ Non eſſe inquiunt ſimilem logice finem ſpe culatiue atqꝫ actiue partis extremo. vtraqꝫ enim illa rum ad ſuum proprium terminum ſpectat: vt ſpecula tiua quidem rerum cognitionem. Actiua vero moreſ atqꝫ inſtituta perficiat. Neqꝫ altera refertur ad alte ram. logice vero finis non poteſt eſſe abſolutus: ſed quodammodo cum reliquis duabus partibus colliga tus: atqꝫ conſtrictus eſt. Quid enim eſt in logica di ſciplina: quod ſuo merito debeat optari niſi ꝙ ꝓter inueſtigationem rerum huius effectio artis inuenta eſt. Scire enim quemadmodum argumentatio con cludatur vel que vera ſit que veriſimilis: ad hec ſcili cet tendit: vt vel ad cognitionem rerum refera tur hec rationum ſcientia: vel ad inuenienda ea que in exercitium moralitatis adducta beatitudinem pa riunt. Atqꝫ ideo quoniam ſpeculatiue atqꝫ actiue ſu certuſqꝫ finis eſt. Logice autem ad duas reliquas par tes refertur extremum: manifeſtum eſt non eam eſſe
philoſophie partem ſed potius inſtrumentum. Sunt vero plura que ex alterutra parte dicantur: quorum nos ea que dicta ſunt ſtrictim notaſſe ſufficiat. Hāc litem vero tali ratione diſcernimus. Nihil quippe di cimus impedire vt eadem logica partis vice ſimul in ſtrumentiqꝫ fungatur officio. Quoniam enim ipſa ſuum retinet finem: iſqꝫ finis a ſola philoſophia conſi deratur. Pars quideꝫ philoſophie ponēda ē eē: quo niam vero finis ille logice quem ſola ſpeculatur philo ſophia: ad alias eius partes ſuam operam pollicet̉: ī ſtrumētū eſſe philoſophie non negamus. Eſt autem finis logice inuentio iudiciūqꝫ rationum. quod quidē ſcilicet non eſſe mirum videbitur: quod eadem pars ⁊ eadem quoddam ponitur inſtrumentum Si ad par tes corporis animum reducamus quibus ⁊ ſit aliquid vt his quaſi quibuſdam inſtrumentis vtamur: ⁊ in toto tamen corpore partium optinent locum Manus enim ad tractandum: oculi ad videnduꝫ: cetereqꝫ cor poris partes proprium quoddam videntur habere oſ ficium. Quod tamen ſi ad totius vtilitatem corporis referantur: inſtrumenta quedam corporis eē depre henduntur: que etiam partes eſſe nullus abnuerit. Itaqꝫ logica diſciplina pars quedam philoſophie eſt quoniaꝫ eius philoſophiaſola magiſtra eſt. Supellex vero eſt. ꝙ per eaꝫ inquiſita philoſophie veritas ve ſtigatur. Sed quoniam quantum mihi quidem breui tas ſuccinta largita eſt ortum logice ⁊ quid ipſa logi ca eſſet explicaui. Nunc de eo libro nobis pauca dicē da ſunt: quem in preſens ſumpſimus exponenduꝫ Ti tulo enim proponit Porphirius introductionem ſe ī Ariſtotelis predicamenta conſcribere. Quid ve ro valeat hec introductio vel ad quid lectoris animū paret breuiter explicabo. Ariſtoteles enī qui de decē predicamentis inſcribitur librum hac intentione cō poſuit vt infinitas rerum diuerſitates que ſub ſcien tiam cadere non poſſunt paucitate generum compre henderet: atqꝫ id quod per incomprehenſibilem mul titudinem ſub diſciplinaꝫ venire non poterat: per ge nerum(vt dictum eſt) paucitatem animo fieret ſcien tieqꝫ ſubiectum. Decem igitur genera rerū eſſe oīuꝫ conſiderauit Ariſtoteles.i. vnam ſubſtantiam ⁊ acci dentia nouem: que ſunt qualitas: quantitas: relatio vbi quando: facere: ⁊ pati ſitus: habere. quoniaꝫ que genera eſſent ſuprema ⁊ quibus nullum aliud ſuper poni poſſet genus. Omnem neceſſe eſt multitudinem rerum per horum decem generum ſpecies inueniri. Que quidem genera omnibus a ſe differentiis diſtri buta ſunt. Nec quicquā videntur habere commune: niſi tantum nomen: quoniam omnia cum eſſe predi cantur: Quippe ſubſtantia eſt: qualitas eſt: quantitaſ eſt: ⁊ de alijs omnibus eſt verbum communiter pre dicat̉: ſꝫ nō ē eoꝝ cōis vna ſb̓a vel natura: ſꝫ tm̄ no mē. Itaqꝫ decē gn̄a ab Ariſ. reperta oībꝰ a ſe differē tijs diſtributa ſūt. Sꝫ que aliꝗbꝰ differētiis diſiūgū tur neceſſe ē vt habeat̉ propriū ꝗddā: qd̓ ea ī ſingula rē ſolitariāqꝫ vēdicet formā: Nō ē aūt ideꝫ ꝓpriū qd̓ accidēs. Accidētia.n. ⁊ venire ⁊ abeſſe poſſūt: ꝓpria v̓o ita ſūt īſita: vt abſqꝫ his quoꝝ ꝓpria ſūt eē n̄ poſ ſūt. que cū ita ſint: cūqꝫ Ariſtoteles decē reꝝ gn̓a re periſſet: que vel ītelligēdo mēs caperet: vel loquēdo diſputator efficeret(quicquid enī ītellectu capimꝰ: id ad alteꝝ ſermōe vulgamus) Euenit vt ad hoꝝ decē p̄dicamētoꝝ intelligentiā quinqꝫ haꝝ rerū tractatꝰ incurreret.ſ. generis: ſpeciei: differētie: proprii accide̓ tis. Generis. quidē quoniā oportet āte prediſcere ꝗd ſit genus

Secunda editio in porphi.
ſit genus: vt decem illa que Ariſtoteles ceteris prepo ſuit rebus: genera eſſe poſſemus agnoſcere. Speciei v̓o cognitio plurimum valet: vt que cuiuſqꝫ generis ſit ſpecies poſſit agnoſci. Si enī quid ſit ſpecies igno ramus: nihil impedit errore turbari: fieri eniꝫ poteſt vt per ſpeciei inſcientiam ſepe quantitatis ſpecies in relatione ponamus ⁊ cuiuſlibet primi generis ſpecieſ alteri generi ſubdamus: atqꝫ ita fiet permixta reruꝫ atqꝫ indiſcreta confuſio. qd̓ ne accidat que ſit natura ſpeciei ante noſcenduꝫ eſt. Nec vero in hoc tm̄ ꝓdeſt ſpeciei cognoſcenda natura: ne priorum generum ſpe cies inuicem permutemus. Uerumētiam vt in eodeꝫ quolibet genere proximas ſpecies generuꝫ nouerimꝰ eligere: vt ne ſubſtantie mox animal dicamus eē ſpe ciem potius qͣꝫ corpus: aut corporis hominem potiꝰ qͣꝫ animatum corpus. At vero differentiarum ſciētia rin his maximum retinet locum. Quomodo enim oīo qualitatem a ſubſtantia vel ceterā a ſe genera diſta re cognoſcimus niſi eorum differentias viderimus. Quomodo autem diſcernere eorum differentiaꝫ poſ ſumus: ſi quid ipſa ſit differentia neſciamuſ. Nec hūc ſolum nobis in ſcientia differentie effundit errorem verumētiam ſpecierum quicquid tollit omne iudiciū Nam omnes ſpecies differentie informant. Ignora ta differentia ſpecies quoqꝫ neceſſe ē ignorari. Quo modo vero fieri poteſt: vt quālibet differentiam poſ ſimus agnoſcere ſi omnino que ſit nominis huius ſi gnificatio neſciamus. Iam vero proprij tantus vſus eſt: vt Ariſtoteles quoqꝫ ſingulorum predicamentoꝝ propria perquiſierit. que propria eſſe quis deprehen derit: anteqͣꝫ quid omnino ſit proprium diſcat. Nec ī his tantum hec cognitio proprijs valet que ſingulis nominibus efferuntur: vt in hominis riſibile: verum ctiam in his que adhibentur in locum diffinitionis: Omnia enim propria que adhibentur ad diffini tionem ſubſtantialem: rem ſubiectam quodam ter mino deſcriptionis includunt. quod ſuo quoqꝫ loco opportunius commemorabo. Accidentis quoqꝫ cogni tio quantum afferat: quis dubitare queat: cū videat inter decem predicamenta nouem accidentis natu ras. Que quomodo accidentia eſſe putabimꝰ: ſi oīno quid ſit accidens ignoramus. Cum preſertim nec diſ ferentiarum nec proprii ſcientia cognita ſit: niſi acci dentis naturam firmiſſima conſideratione teneamꝰ. fieri enim poteſt vt differentie loco vel proprij per in ſcientiam accidens apponatur: quod eſſe vicioſum ēt diffinitiones probant. que cum ipſe ex differētijs cō ſtent. Et fiant vniuſcuiuſqꝫ. proprie: accidens tamen non videntur admittere. cum igitur Ariſtoteles reꝝ genera collegiſſet que numerum diuerſarū ſub ſe ſpe cierum continerent. que ſpecies nunqͣꝫ diuerſe forēt niſi differentijs ſegregarentur. Cumqꝫ omnia in ſub ſtantiam atqꝫ accidens: accidens vero in alia predica menta ſoluiſſet. Cumqꝫ aliquorum predicamentorum ſit propria perſecutus: de his ipſis quidem predicamē tis docuit. Quid vero eſſet genus: ⁊ quid ſpecies: ꝗd differentia quid illud accidens: de quo nunc dicendū eſt: vel quid proprium velut nota preterijt. Ne igitur ad predicamenta Ariſtotelis venienteſ: quid ſignifica ret vnumquodqꝫ eoruꝫ: que ſuperius dicta ſunt: igno rarent hunc librum Porphyrius de earū quinqꝫ re rum cognitione perſcripſit. quo perſpecto ⁊ conſide rato quid vnuinquodqꝫ eorum que ſupra poſuit: deſi gnaret: facilior intellectꝰ ea que ab Ariſtotele prepo nerentur adiſceret. Hec quidem intentio eſt huius
libri quem Porphyrius ad introductionem predica mentorum ſe conſcripſiſſe ipſa(vt dictum eſt) tituli inſcriptione ſignauit. Sed licet ad hoc vnū huiꝰ libri referatur intentio: non tn̄ ſimplex eſt eius ītentio ſed multiplex. ⁊ ī maxīa quoqꝫ diffuſa eſt. quā idē Por phyrius in principio huius libri cōmonet dicēs. ¶ Cum ſit neceſſarium chryſaori ⁊ ad eam que eſt apud Ariſtotelem predicamentorum doctrinam noſſe quid ſit genus: quid differentia: quid ſpecies quid proprium: ⁊ quid accidens. ⁊ ad diffinitionū aſſignationem. ⁊ omnino ad ea que ī diuiſione vel in demonſtratione ſunt. vtili iſtarum rerum ſpecu latione compendioſam tibi traditionem faciēs tē tabo breuiter. velut introductionis modo: ea que ab antiquis dicta ſunt aggredi. altioribus quidem queſtionibus abſtinens. ſimpliciores vero medio criter coniectans. ¶ Utilitas huiꝰ libri quadriſariā ſpargitur: namqꝫ ad illud etiam ad quod eius libri dirigitur intentio: ma gno vſui legentibus eſt: ⁊ ad cetera que cum extra in tentionem ſint non tamen minor ex his legentibꝰ vti litas comparatur. Eſt enim per hoc opuſculum ⁊ pre dicamentorum facilis cognitio: ⁊ diffinitionum inte gra aſſignatio: ⁊ diuiſionum recta perſpectio: ⁊ de monſtrationum veraciſſima concluſio. Que res quā to difficiles atqꝫ ardue ſunt: tanto perſpicatiorem ſtu dioſioremqꝫ animum lectoris expectant. Dicendum v̓o ē qd̓ ī oībꝰ libris euenit. Nam primū ſi que ſit intē tio cognoſcat̉: qͣꝫta quoqꝫ vtilitas inde ꝓuenire poſſit expedit̉. ⁊ licet extra multa(vt fit) huiuſmodi librum ſequātur: tamen illam permaxime vtilitatem videt̉ habere: ad quid eius refertur intentio vt in hoc ipſo libro quem ſumpſimus exponendum cū eius intentio ſit ad predicamenta intellectum facilem comparandi non dubium eſt quin hec eius principalis probet̉ vti litas licet non minores ſint comites diffinitio: diuiſio ac demonſtratio. Quorum nobis: principia ſuggerū tur quedā. ſenſus vero totus huiuſmnodi eſt: cum ſit inquit vtilis generis: ſpeciei: differentie. proprij: ac cidentiſqꝫ cognitio ad predicamenta Ariſtotelis: eiuſ qꝫ doctrinā ad diffinitionum etiam aſſignationem: ⁊ ad demonſtrationem: ⁊ ad diuiſionem: quia ſit earuꝫ rerum vtilis vberrimaqꝫ cognitio. compendioſam in quit traditionē faciēs ea que ab ātiquis large ac dif fuſſe dicta ſunt: temptabo breuiter aperire. Neqꝫ.n. eſſet cōpēdioſa: niſi totū opus breuitate conſtringe ret. Et qm̄ ītroductionē ſcribebat: altiores īquit que ſtiōes ſpōte refugiā: ſimpliciores vero mediocriter cōiectabo.i. ſimplitioꝝ qōnū obſcuritatem habita in eis quadam cōiectura ratiocinatiōe tractabo. Tota ꝗdē ſentētia huiuſcemodi ꝓhemij talis eſt: que ⁊ vti litate vberrima ⁊ facilitate īcipiētis aīo blandiatur. Sꝫ dicēdū videt̉ ꝗd naͣ celet āplius altitudo ſermo nū neceſſariū ī latīo ẜmōe ſicut ī greco ἄῦgτκάίον plura ſignificat. Diuerſa.n. ſignificatione. Marcus Tulliꝰ dicit neceſſariū ſuū eē aliquē atqꝫ noſtꝝ. Itē neceſſariū dicimus vt cū neceſſariū eē nobis dicimª ad foꝝ deſcēdere: qͣ ī voce quedā vtilitas ſignificat̉. Alia quoqꝫ ſignificatio ē qͣ dicimꝰ ſolē neceſſariū eſſe moueri.i. neceſſe eē: ⁊ illa quidē prīa ſignificatio p̄ter mittēda ē. Oīo enī ab eo neceſſario: qd̓ hic Porphy riª pōit aliena ē. He v̓o due hmōi ſūt: vt īter ſe cer tare videāt̉. qͣ huiꝰ loci optīeat ſignificatōeꝫ. ī quo d.

Secunda editio In porphicit Porphirius. Cum ſit neceſſarium chryſaori: nam qꝫ(vt dictum eſt) neceſſarium ⁊ vtilitatem ſignificat ⁊ neceſſitatem. Uidentur autem huic loco vtraqꝫ cō gruere. Nam ⁊ ſumme vtile eſt ad ea que ſuperiꝰ di cta ſunt: de genere ⁊ ſpecie ⁊ ceteris diſputare: ⁊ ſū ma eſt neceſſitas: quia niſi ſint hec ante precognita: il la ad que iſta preparantur: non poſſunt cognoſci que p̄dicamenta dicuntur. Nam neqꝫ preter cognitioneꝫ generis ⁊ ſpeciei predicamenta diſcuntur. Nec diffi nitio genus relinquit ⁊ differentiā: ⁊ in ceteris quam ſit vtilis iſte tractatꝰ cū de diuiſione ⁊ demonſtratio ne diſputabit̉ apparebit. Sed qͣꝫ qͣꝫ neceſſe erit hec quinqꝫ de quibus hic diſputandū eſt prius ad cogni tionem venire: quam ea quibus illa p̄parantur: non tamen ea ſignificatione hic a Porphyrio poſitum ē qua neceſſitatem ſignificare vellet: ac non potius vti litatem. ipſa enim oratio contextuſqꝫ ſermonuꝫ id cla riſſima intelligentie ratione ſignificant. Neqꝫ enī ꝗſ quam ita vtitur ratione: vt aliquam neceſſitateꝫ re ferri dicat ad aliud. Neceſſitas enim per ſe quidem ē vtilitas vero ſemper ad id quod vtile eſt: reſert̉: vt hic quoqꝫ. Ait enim cum ſit neceſſarium chryſaori: ⁊ ad eam que eſt apud Ariſtotelem predicamentoruꝫ doctrinam. Si hic igitur neceſſarium vtile intelliga mus: ⁊ id nomine ip̄o vertamus dicentes: cum ſit vti le chryſaori ⁊ ad eam que eſt apud Ariſtotelem: pre dicamentorum doctrinam: noſſe quid ſit genus ⁊ ce tera recte intelligentie ſermonum ordo conuenit. ſin vero id ad neceſſe permutetur: vt dicamus cum ſit neceſſarium chryſaori ⁊ cetera: recte intelligentie ſermonum ordo non conuenit. Quo circa hic diu cius īmorandū non eſt. Quāqͣꝫ enim ſit ſumma neceſ ſitas his ignoratis nō poſſe ad ea: ad que hic tracta tus intenditur perueniri: nō tamē de neceſſitate hoc dictum eſt neceſſarium: ſed potius de vtilitate. Nūc vero licet idem ſuperius dictum ſit: tamē breuiter ꝙ ad predicamenta generis: ſpeciei: differentie. proprij atqꝫ accidentis proſit cognitio diſputemus. Ariſtote les enī in predicamētis decem genera conſtituit reꝝ que de cunctis alijs predicarent̉ vt quicquid ad ſigni ficationem venire poſſet: id ſi integram ſignificatio nem teneret: cuilibet eorum ſubiceretur generi. De quibus ariſtoteles tractat in eo libro. qui de decē p̄ dicamentis inſcribitur. hoc ipſum vero referri ad ali quid velut ad genus: tale eſt: quale eſt ſiquis ſpeciem ſupponat generi. Hoc vero neqꝫ preter cognitionem generis ⁊ ſpeciei vllo modo fieri poteſt: nec vero ipſe ſpecies quid ſint: vel cuiꝰ magis ſint: poſſumus agno ſcere. Niſi eorum differentie cognoſcantur. Sed dif ſerentiarum natura incognita: que vniuſcuiuſqꝫ ſpēi ſint differentie: modis omnibus ignorabitur. Quare ſciendum eſt quoniam ſi de generibꝰ Ariſtoteles tra ctat in predicamentis: generum natura cognoſcēda ē cuius cognitionem ſpeciei quoqꝫ commitat̉ agnitio. Sed hoc cognito: quid ſit differentia: non pōt igno rari: qͣꝫqͣꝫ eodeꝫ libro plura ſunt: ad que niſi maximā peritiam ⁊ generis ⁊ ſpeciei ⁊ differentie lector attu lerit: nullus omnino intellectus patebit: vt cum ipſe Ariſtoteles dicat Diuerſorum generum ⁊ non ſubal ternatim poſitoruꝫ diuerſe ſunt ſpecie differentie qd̓ his ignoratis intelligi īpoſſibile eſt: ſed idem Ariſto. proprium vniuſcuiuſqꝫ predicamenti diligentiſſima inquiſitione veſtigat: vt cum ſubſtantie propriū poſt multa dicit eſſe: ꝙ idem numero contrariorum ſuſce
atqꝫ inequale dicatur: qualitatis etiam: ꝙ per eam ſi mile atqꝫ diſſimile aliud alijs eſſe proponimus: ⁊ ī ce teris eodem modo: vt que ſit contrarij proprietas: q̄ ẜm relationē oppoſitionis: ⁊ que priuationis ⁊ habi tus: que affirmationis ⁊ negōnis: in quibus ita tra ctat tanqͣꝫ iam peritis ſcientibuſqꝫ. que ſit proprieta tis natura: quam ſiquis ignorat: fruſtra ea que de his diſputantur aggreditur. Iam vero illud manifeſtuꝫ eſt: ꝙ accidens maximum predicamentoruꝫ obtineat locum: quod proprio nomine nouem predicamēta cir cundat: ⁊ ad predicamenta quidem quanta ſit huius libri ītentio ex his manifeſtum eſt. Quid vero ait: ⁊ ad aſſignationem diffinitionuꝫ facile cognoſci poteſt ſi prius ſubſtantie rationum diuiſio fiat. ſubſtātie ra tio alia quidem in deſcriptione ponitur. Alia vero in diffinitione. ſed ea que eſt in deſcriptione: proprieta tem quandam colligit eius rei: cuius ſubſtantie ratio neꝫ prodit: ac non modo proprietate id ꝙ demōſtrat informat: verum etiam ipſa ſit proprium: quod in diſ finitionem quoqꝫ venire neceſſe eſt. Si quis eniꝫ quā titatis rationem reddere velit: vt dicat: licebit: quan titas eſt ſecūdū quam equale atqꝫ inequale dicitur. ¶ Sicut igitur proprietatem quidē quantitatis in rō ne poſuit quantitatis: ⁊ ipſa tota ratio ipſius quanti tatis propria eſt: ita deſcriptio ⁊ proprietates colligit ⁊ ipſa ꝓpria ſit deſcriptio. Diffinitio vero ipſa quidē propria non colligit: ſed ipſa quidem ſit ꝓpa diffinitio Nam qui ſubſtantiam monſtrat: genus differentijs iungit: ⁊ ea que per ſe ſunt cōmunia atqꝫ multorum ī vnum redigens vni ſpeciei quā diffinit reddit equa lia. Ita igit̉ ad deſcriptionē vtilis eſt proprii cognitio qm̄ proprietas ſola in deſcriptione colligit̉: ⁊ ipſa ſit propria ſicut diffinitio quoqꝫ ad diffinitionē vero ge nus: quod primū pōit̉: ⁊ ſpecies ad quā genꝰ illd̓ apta tur: ⁊ differētie quibus iunctis cuꝫ genere ſpecies diſ finit̉: ſꝫ ſi cui hec preſſiora quā expoſitionis modꝰ ex poſtulat: videbunt̉: hoc eum ſcire conuenit nos(vt in prima editione dictum eſt) hanc expoſitionem noſtro reſeruaſſe iudicio: vt ad intelligentiam ſimplicem hu ius libri editio prima ſufficiat. Ad interiorē vero ſpe culationem confirmatis pene iam ſcientia nec in ſin gulis vocabulis rerū herentibꝰ: hec poſterior editio collocat̉. ¶ Ad diuiſionē v̓o ſaciēdā tā hic liber Iſa gogaꝝ vtilis eſt. vt preter eaꝝ ſciētiā reꝝ: de ꝗbusſ hac libri ſerie diſputat̉: caſu fiat potiꝰ qͣꝫ rōne parti tio. Hoc aūt manifeſtū erit ſi diuiſionem ipſam di uidamꝰ.i. ſi nomē ipſū diuiſionis in ea que ſignificat partiamur. Eſt nāqꝫ diuiſio generis in ſpēs: vt cum dicimus: coloris aliud eſt albu: aliud nigꝝ: aliud vero mediū. Rurſus diuiſio ē quotiēs vox plura ſignificās aperitur: ⁊ ꝙ multa ſunt qͥ ab ea voce ſignāt̉: on̄dit̉: vt ſiꝗs dicat nomē canis plura ſignificat: ⁊ hunc la trabilē qͣdrupedēqꝫ: ⁊ celeſte ſydus: ⁊ marinaꝫ beſtiā que omnia a ſe diffinitione diſiuncta ſunt. Diuidi āt dicit̉ quotiēs totū ī ꝑtes proprias ſeparatur: vt cum dicimus: domus aliud ſunt fundamenta: aliud parie tes: aliud tectum. Et hec quidem triplex diuiſio ſecū dum ſe partitio nuncupatur. Eſt autem alia que ẜm accidens dicit̉: ea quoqꝫ ſit tripliciter: aut cum acci dēs in ſubiecta diuidimꝰ: vt cū dico: bonorū alia ſūt ī anima: alia ī corpore: alia extrīſecꝰ: vel rurſus ſubie ctum in accidētia: vt corporū alia ſunt alba: alia ſunt nigra: alia medij coloris. Et rurſus cum accidētia ſe peramus. vt cum dicimus: liquētia alia alba: alia ni gra: alia medij coloris. Et rurſus alboruꝫ alia ſūt du ra: alia

Secunda editio in porphi.
ra: alia liquentia: quedam mollia: cum igit̉ ita omnis fiat diuiſio: aut ſcd̓m ſe: aut per accidens: vtraqꝫ ve ro partitio tripliciter fiat: cumqꝫ in ſuperiore ẜm ſe triplici partitione ſit vna diuiſionis forma: genus in ſpecies ſeperare. Id neqꝫ preter generis ſcientiam fieri vllo modo poteſt. Neqꝫ vero preter ſcientiaꝫ diſ ferentiarū quas neceſſe eſt in ſpecierum diuiſione ſu mi. Manifeſtum eſt igit̉ qͣꝫta vtilitas huius libri ad hanc diuiſionem ſit: que primo aditu genus ac ſpēs ⁊ differētias tractat. Secunda vero ea diuiſio que eſt ẜm vocis ſignificantias: nec hec quidem ab huiꝰ libri vtilitate diſcreta eſt. Uno enī mō cognoſci poterit: vtꝝ vox cuiꝰ diuiſionē facere querimus: equoca eſſe videatur an genus: ſi ea que ſignificat diffiniant̉: ⁊ ſi ea que ſub cōmunione ſunt: vna diffinitione claudan tur: ſpecies eſſe neceſſe eſt: ⁊ illud cōmune earum ge nus. Quod ſi illa que propoſita vox deſignat: non poſ ſunt vna diffinitione concludi: nemo dubitat: quin il la vox ſit equiuoca: neqꝫ etiam ita ſit cōmunis his de quibus predicatur vt genus. quandoquidē ea que ſb̓ ſe poſita ſignificat. ſecundū cōmune nomē non poſ ſunt vna diffinitione comprehendi. Si igitur ex dif finitione manifeſtum ſit ꝙ genus ſit: quid vero no men equiuocum diffinitio vero per genera differen tiaſqꝫ diſcurrit: quiſqͣꝫ ne dubitare poteſt eque ī hac diuiſionis forma plurimum huius libri auctoritatem valere. Illa vero ſecūdū ſe diuiſio que ē totiuſ in par tes quemadmodum diſcernit̉: ac nō potius generis in ſpēs diuiſio eſſe putabitur: niſi ſint genus ⁊ ſpecieſ ⁊ differentie earum: quāuis ante rōne diſcipline tra ctata. Cur enī nō ꝗſqͣꝫ dicat domꝰ ſpecies potius eē qͣꝫ partes fundamēta: parietes ⁊ tectū. Sꝫ cū occur rerit generis nomē in vnaquaqꝫ ſpecie totū poſſe cō gruere: totiꝰ v̓o in vnaquaqꝫ parte ſua nomen con uenire non poſſe: manifeſtum ſit aliam diuiſioneꝫ eē generis in ſpecies: aliam totius in partes. Conuenire autem nomen generis ſingulis ſpeciebꝰ oſtenditur ꝑ id quod homo ⁊ eque ſingula animalia nuncupant̉. Neqꝫ tectum vero neqꝫ parietes aut fundamēta ſin gulatim domꝰ nomine appellari ſolent. Sed cum fue rint iuncte partes: tunc recte totius nomē excipiūt. De ea vero diuiſione que ſecundū accidēs fit nullus ignorat: quia incognito accidenti incognitaqꝫ vi ge neris ac differentiarum facile euenire poſſit: vt acci dens ita in ſubiecto ſoluatur quaſi genera in ſpecies ⁊ poſtremo oēm hunc ordinē partitionis fediſſime ꝑ miſcebit in ſcientia. Et qm̄ qd̓ ad diuiſionē hic liber proſit oſtendimus: nunc de demonſtratione dicemus ne ꝑ ardua atqꝫ difficilia hereat: qui in tanta diſcipli na vigilantiſſimo ingenio ⁊ ſollertiſſimo labore ſuda uerit. ſit enim demonſtratio: ideſt alicuiꝰ queſite rei certa rationis collectio ex ante cognitis naturaliter ⁊ ex conuenientibus ex primis ex cauſa ex neceſſarijs ⁊ per ſe inherentibus. Sed genera ſpeciebꝰ ꝓpa ꝓpijs priora ſunt naturaliter: Ex generibꝰ enī ſpeciēs fluūt Itē ſpēs ſub ſe poſitis vel ſpeciebꝰ vel īdiuiduis prio res naturaliter eſſe manifeſtum eſt. Que vero prio ra ſūt ea ⁊ notiora ſūt ſubſeq̄ntibꝰ naturaliter. Duo bus enim modis primū aliquod ⁊ notuꝫ dicit̉ ẜꝫ noſ ſcilicet ⁊ ẜm naturam. nobis enim illa magis cognita ſunt que proxima ⁊ indiuidua ſunt: dehīc ſpecies: po ſtremo genera. At vero natura cōuerſo modo ea ſūt magis cognita que nobis minus proxima ſunt. Atqꝫ ideo quantūlibet ſe longius a nobis genera protule runt: tanto magis ſunt lucida ⁊ naturaliter nota Dif
ferentie vero ſubſtātiales ille ſunt quas per ſe his re bus ineſſe que demonſtrantur agnoſcimuſ. Precede re autem debet generum ac differentiaruꝫ cognitio vt in vnaquaqꝫ diſciplina que ſunt eiꝰ rei que demō ſtratur conuenientia principia poſſit intelligi. Neceſ ſaria vero eſſe ea ipſa: que genera ⁊ differentias dici mus nullus dubitat: qui ſpeciem ſine genere ⁊ differē tia intelligit eſſe non poſſe. Genera vero ⁊ differen tie ſunt cauſe ſpecierum. Iccirco eniꝫ ſpecies ſunt: qꝛ genera earum ⁊ differentie ſunt. que ī ſillogiſmis po ſita demonſtrantibus illis non rei ſolum verum con cluſionis etiam cauſe ſunt: que poſtremis reſolutorijſ locupletius dicemus. cum igitur perutile ſit ⁊ diffini tione quolibet illud circunſcribere: ⁊ diuiſione diſſol uere: ⁊ demonſtrantibus comprobare: hec autem p̄ ter earum rerum ſcientiam de quibus ī hoc libro di ſputabitur: neqꝫ intelligi neqꝫ exerceri valēt. quis vn quā poterit dubitare quin hic liber maximum totius logice adiumentū ſit: preter quē cetera que in ea ma gnam vim tenent: nullum doctrine aditum prebent. Sed meminit. Porphyrius introductionem ſeſe cō ſcribere: neqꝫ vltra quā inſtitutionis modus eſt: for mam tractatus egredi. Ait enim ſe altiorum queſtio num modis abſtinere: ſimplices vero mediocri conie ctura perſtringere. Que vero ſint altiores queſtiōes quas ſe differre promittit. ita proponit. ¶ Mox de generibus ⁊ ſpeciebus illud quidem ſi ue ſubſiſtant: ſiue in ſolis nudis intellectibus poſi ta ſint: ſiue ſubſiſtentia corporalia ſint an incorpo ralia: ⁊ vtrum ſeparata a ſenſibilibus: an in ſenſi bilibus poſita. ⁊ circa conſiſtentia dicere recuſabo Altiſſimum enim nagociū eſt huiuſmodi: ⁊ maio ris egens inquiſitionis. ¶ Altiores inquit queſtiones pretereo: ne eis ītempe ſtiue lectoris animo ingeſtis initia eiuſ primitiaſqꝫ ꝑ turbem. Sed ne omnino faceret negligentem: vt ni hil preterqͣꝫ ꝙ ipſe dixiſſet: lector amplius putaret oc cultum id ipſum cuius executionem ſeſe differre pro miſit. addidit ne de his minime obſcure pēituſqꝫ tra ctādo lectori quicquā obſcuritatiſ effūderet: ⁊ tamē ſciētia roboratus quid queri iure poſſet. agnoſceret Sunt autem queſtiones: quas ſeſe reticere promittit ⁊ perutiles ⁊ ſecrete ⁊ temptate quidem a doctis vi ris: nec a pluribus diſſolute. Quaruꝫ prima eſt huiuſ modi. Omne quod intelligit animus: aut id quod eſt in natura reruꝫ conſtitutū: intellectu concipit: ⁊ ſibi met rōne deſcribit: aut id quod nō eſt: vacua ſibi ima ginatione depingit. Ergo intellectus generis ⁊ cete rorum cuiuſmodi ſit queritur vtrum ne ita intelliga mus ſpecies ⁊ genera vt ea que ſunt ⁊ ex quibus ve rum capimus intellectum: in noſmetipſos ludimꝰ. cū ea que non ſunt animi caſſa imaginatione formamꝰ. Quod ſi eſſe conſtiterit: ⁊ ab his que ſunt intellectus concipi dixerimus: Tunc alia maior ac difficilior que ſtio dubitationem parat: cum diſcernendi atqꝫ intel ligendi generis ipſius naturam ſūma difficultas oſtē ditur. Nam omne qd̓ eſt: aut corporeū aut īcorporeū eſſe neceſſe ē: genus igitur ⁊ ſpeciēs ī aliquo hoꝝ eē oportebit. Quale erit igitur id quod genus dicitur vtrū ne corporeū an vero incorporeū. neqꝫ enim ꝗd ſit diligēter intēdit̉: niſi ī quo hoꝝ poni debeat agno ſcat̉. Sed neqꝫ cum hec ſoluta fuerit queſtio: omne excludit̉ ambiguū ſubeſt enī aliquid quod ſi īcorpora lia eſſe genus ac ſpecies dicantur: obſideat intelligē

Secunda editio In porphitiam atqꝫ detineat exolui poſtulans: vtrum circa cor pora ipſa ſubſiſtant an ēt p̄ter corpora ſubſiſtētia cor poralia eſſe videantur. Due quippe incorporeorū for me ſunt: vt alia preter corpora eſſe poſſint: ⁊ ſepara ta a corporibus in ſua incorporalitate perdurent: vt deus mens anima. Alia vero cū ſint incorporea tn̄ p̄ ter corpora eſſe nō poſſunt: vt linea: vel ſuperficies: vel numerꝰ: vel ſingule qualitates: quas tam ⁊ ſi īcor poreas eſſe pronuntiamus: ꝙ tribus ſpatijs minime diſtendantur: tamen ita in corporibus ſūt: vt ab his diuelli nequeant: aut ſeparari: aut ſi a corporibus ſe parata ſint: nullo modo permaneant. Quas licet que ſtiones arduum ſit ipſo Porphyrio renuente diſſol uere. Tamen agrediar: vt nec anxium lectoris ani mum relinquam: nec ipſe in his que preter muneris ſuſcepti ſeriem ſunt: tempus operamqꝫ conſumam. Primum quidem pauca ſub queſtionis ambiguita te proponam. Poſt vero eundem dubitationis no dum exoluere atqꝫ explicare tēptabo. Genera ⁊ ſpe cies aut ſunt ⁊ ſubſiſtūt: aut intellectu ⁊ ſola cogita tione formantur. Sed genera ⁊ ſpecies eſſe non poſ ſunt: Hoc autem ex his intelligitur. Omne enī quod cōmune eſt vno tempore pluribus: id in ſe vnum eſſe non poterit. Multorum eniꝫ eſt quod cōmune eſt: pre ſertim cum vna atqꝫ eadem res in multis vno tēpore tota ſit. quātecunqꝫ enim ſunt ſpecies: in omnibꝰ ge nus vnū eſt nō ꝙ de eo ſingule ſpecies qͣſi partes ali quas carpant ſed ſingule vno tempore totum genus habeant. quo ſit vt totum genus in pluribus ſingul̓ vno tempore poſitum vnum eſſe non poſſit. neqꝫ.n. fieri poteſt vt cum in pluribus totū vno ſit tempore in ſemetipſo ſit vnum numero. Quod ſi ita eſt: vnuꝫ quiddam genꝰ eſſe non poterit: quo ſit vt omnino ni hil ſit. Omne enim quod eſt iccirco eſt quia vnum eſt ⁊ de ſpecie idem conuenit dici. Quod ſi eſt. quidē ge nus ac ſpecies ſed multiplex. neqꝫ vnū numero: non erit vltimum genus: ſed habebit aliud ſuperpoſitum genus: quod illam multiplicitateꝫ vnius ſui nominis vocabulo concludat: vt enim plura aīalia qm̄ hn̄t qd̓ dā. ſimile: eadem tamen non ſunt. Iccirco eorum ge nera perquirunt: ita quoqꝫ quoniā genꝰ quod in plu ribus eſt: atqꝫ ideo multiplex: habet ſui ſimilitudineꝫ quod genus eſt: non eſt vero vnū: quoniā in pluribꝰ eſt: eius quoqꝫ generis genª aliud querendū eſt: cūqꝫ fuerit inuentum: eadem ratione que ſuperiꝰ dicta eſt rurſus genus tertium veſtigat̉. itaqꝫ in infinitum ra tio procedat: neceſſe eſt: cum nullus diſcipline termi nus occurrat. Quod ſi vnum quoddam numero ge nus eſt commune multorum eſſe non poterit. vna.n. res ſi cōis eſt: aut partibus cōis eſt: ⁊ non iaꝫ tota cō munis ſed partes eiꝰ proprie ſingulorum ſunt: aut in vſu habentium etiaꝫ per tēpora tranſit vt ſit cōe: vt puteus ⁊ fons: vt ſeruus cōis vel equus: aut vno tē pore oībus cōmune ſit: non tamen vt eorum quibus cōe eſt: ſubſtantiaꝫ conſtituat: vt eſt theatrū: vel ſpe ctaculum aliquid quod ſpectantibus omnibus cōe ē: Genus vero ſecundū nullum hoꝝ modoꝝ cōe eē ſpē bus poteſt: nam ita cōe eſſe debet: vt ⁊ vnū totum ſingulis ⁊ vno tempore ſit: ⁊ eorum quorum cōe eſt conſtituere valeat ⁊ conformare ſubſtantiā. Quocir ca ſi neqꝫ vnū eſt: qm̄ cōe eſt: neqꝫ multiplex qm̄ eiꝰ quoqꝫ multitudinis genus aliud inquirendum eſt: vi debitur genus omnino non eſſe: idemqꝫ de ceteris in telligendum eſt. Quod ſi tantum intellectibus gene ra ⁊ ſpecies ceteraqꝫ capiuntur cū omnis intellectus
aut ex re fiat ſubiecta: vt ſeſe res habet: aut vt res ſe ſe nō habet(nam ex nullo ſubiecto fieri ītellectus nō pōt) Si generis ⁊ ſpeciei ceteroꝝqꝫ intellectus ex re ſubiecta veniat: ita vt ſeſe res ipſa hꝫ que intelligit̉ iā non tantū in intellectu poſita ſunt: ſed in reꝝ etiā veritate cōſiſtunt. Et rurſus querendū eſt que ſit eo ruꝫ natura quod ſuperior queſtio veſtigabat. ꝙ ſi ex re quidem generis ceterorūqꝫ ſumitur intellectus: neqꝫ ita vt ſe ſe res hꝫ que intellectui ſubiecta eſt: va num: neceſſe eſt eſſe intellectum: qui ex re quidem ſu mitur: non ita vt ſe ſe res habet. idem eſt enim falſuꝫ quod aliter atqꝫ res eſt ītelligitur. Si igitur quoniā genus ⁊ ſpecies nec ſunt nec cum intelliguntur verꝰ eſt eorum intellectus. non eſt ambiguū: quin oīs hec ſit deponenda de his ꝗnqꝫ propoſitis diſputandi cu ra qn̄quidem neqꝫ de ea re. que ſit: neqꝫ de ea de qͣ verum aliquid intelligi proferriue poſſit inquiritur. hec quidem eſt ad preſens de propoſitis queſtio: quā nos Alexandro conſentiente hac ratiocinatione ſol uemus. Non enim neceſſe eſſe dicimus omnem intel lectum qui ex ſubiecto quidem ſit: non tamen vt ſeſe ipſum ſubiectum habet: falſum ⁊ vacuum videri. In his enim ſolis falſa opinio ac non potius intelligētia eſt: que per coniunctiōeꝫ fiunt. Si enim quis cōpōat atqꝫ cōiungat intellectu id quod natura iungi non pa tiatur: illud falſū eſſe nullus ignorat: vt ſi quis equuꝫ atqꝫ hominem iungat imaginatione: atqꝫ effiget cen taurum. Quod ſi hoc per diuiſionem ⁊ abſtractionē fiat: non ꝙ ita res ſe ſe habet: vt intellectus eſt. In tellectus tamen ille falſus eſt minime. ſunt enī plura que in alijs ſuum eſſe hn̄t. ex quibus aut omnino ſe perari non poſſunt: aut ſi ſeperata fuerīt: nulla ratio ne ſubſiſtunt. Atqꝫ vt hoc in nobis in peruulgato exē plo manifeſtū ſit: linea in corpore eſt aliquid: ⁊ id qd̓ eſt corpori debet: hoc eſt eſſe ſuuꝫ per corpus retinet quod docet̉ ita. ſi.n. ſeparata a corpore ſit non ſubſi ſtit. quis.n. vnqͣꝫ ſenſu vllo ſeparatam lineam a corpo re cepit. Sed animus cum confuſas res permixtaſqꝫ in ſe a ſenſibus cepit: in propria vi ⁊ cogitatione diſtī guit. Omnes res huiuſmodi incorporee ī corpore ſuū eſſe habentes ſenſus cū ipſis nobis corporibuſ tradit at vero aīus: cui poteſtas eſt ⁊ diſiuncta componere vel cōpoſita ⁊ coniuncta diſſoluere: ea que a ſenſib cōfuſa ⁊ corporibus cōiuncta tradūtur: ita diſtīguit vt incorporeā naturam per ſe ac ſine corporibus ī ꝙ bus eſt concreata: ⁊ ſpeculetur ⁊ videat. Diuerſe enī proprietates ſunt incorporeorū corporibus permixto rum: etiam ſi ſeperentur a corpore. Genera ergo ⁊ ſpecies ceteraqꝫ vel ī ī corporeis rebꝰ: vel in his que ſunt corporea: reperiuntur: ⁊ ſi ea in rebus incorpo reis inuenit animus: hꝫ illico incorporeū generis ītel lectū: Si v̓o corꝑaliū reꝝ genera ſpecieſqꝫ ꝓſpexerit aufert(vt ſolet) a corporibus incorporeoꝝ naturam: ⁊ ſolā ſpurāqꝫ vt in ſeipſa forma eſt contuet̉. Ita hec cū accipit animꝰ ꝑmixta corporibus incorporalia: ea diuidens ſpeculat̉ atqꝫ cōſiderat. Nemo ergo dicat falſam nos cognitare lineā: qm̄ ita eā mēte capimꝰ qͣ ſi preter corpora ſit: cum preter corpora eſſe non poſ ſit. Non enim omnis qui ex ſubiectis rebus capit̉ in tellectꝰ: aliter qͣꝫ ſeſe ipſe res habent: falſus eſſe putā dus eſt: ſed(vt ſuperius dictum eſt) ille quideꝫ ꝗ hoc in compoſitione facit falſus eſt: vt cum homineꝫ atqꝫ equum iungens putat eſſe centaurum: Qui vero id ī diuiſionibꝰ ⁊ abſtractionibus atqꝫ aſſumptionibꝰ ab his rebꝰ: in quibus ſunt efficit: non ſolummō falſus non eſt

Secunda editio in porphi.
non eſt: verum etiam ſolus intellectus id quod in pro prietate verum eſt: inuenire poteſt. Sūt igitur huiꝰ modi res in corporalibus atqꝫ in ſenſibilibus rebus. Intelliguntur autem preter ſenſibilia: vt eoruꝫ natu ra perſpici: ⁊ proprietas valeat cōprehēdi. Quocirca cum genera ⁊ ſpecies cogitantur: tunc ex ſingulis ex quibus ſunt eorum ſimilitudo colligitur: vt ex ſingu lis hominibus inter ſe diſſimilibus humanitatis ſimi litudo colligitur: cogitata animo veraciterqꝫ per ſpecta ſit ſpecies: quarum ſpecierum rurſus diuerſa rum cōſiderata ſimilitudo: que niſi in ipſis ſpeciebus aut in earum indiuiduis eſſe non pōt efficit genꝰ. ita qꝫ hec ſunt quideꝫ in ſingularibus. Cogitātur v̓o vni uerſalia: nihilqꝫ aliud ſpēs eſſe putanda eſt niſi cogi tatio collecta ex indiuiduorum diſſimilium numero ſubſtantiali ſimilitudīe: genus v̓o collecta cogitatio ex ſpecierum ſimilitudine. Sed hec ſimilitudo cū ī ſin gularibus eſt: ſit ſenſibilis: cū in vniuerſalibus ſit in telligibilis: eodēqꝫ modo cū ſenſibilis eſt: in ſingulari bus ꝑmanet: cum ītelligitur ſit vniuerſalis. Subſi ſtūt ergo circa ſenſibilia: intelligūtur āt p̄ter corpora neqꝫ enī intercluſuꝫ eſt: vt due reſ eodē in ſubiecto n̄ ſint: qͣꝫ qͣꝫ rōne diuerſe ſint: ut linea curua atqꝫ caua ē que res cum diuerſis terminationibus terminentur diuerſuſqꝫ eaꝝ intellectus ſit: ſemꝑ tn̄ in eodē ſubie cto reperiuntur: eadē caua linea eadēqꝫ curua ē. Ita quoqꝫ generibꝰ ⁊ ſpeciebus idē ſingularitatis ⁊ vni uerſalitatis vnum quidē ſubiectū eſt: ſꝫ alio mō vni uerſale eſt cū cogitatur: alio ſingulare cum ſentit̉ in rebus his in ꝗbus eſſe ſuū hꝫ. His igitur terminatis oīs(ut arbitror) queſtio diſſoluta eſt. ipſa enī genera ⁊ ſpecies ſubſiſtunt quidē alio mō: intelligunt̉ v̓o alio ⁊ ſunt incorporalia: ſed ſenſibilibus iūcta ſubſiſtunt in ſenſibilibus. Intelliguntur v̓o preter corpora: ut ꝑ ſe metipſa ſubſiſtētia: ac nō in alijs eſſe ſuū habētia. ſꝫ Plato genera ⁊ ſpecies ceteraqꝫ nō mō intelligi vni uerſalia: verū ēt eſſe atqꝫ p̄ter corpora ſubſiſtere pu tat. Ariſtoteles v̓o intelligi quidem incorporalia atq vniuerſalia: ſed ſubſiſtere in ipſis ſenſibilibus putat: quoꝝ dijudicare ſententias aptum eē nō duxi. Altio ris enī ē philoſophie: idcirco v̓o non ſtudioſius Ari ſtotelis ſententiam executi ſumus: nō ꝙ eā nō maxīe probaremus: ſed ꝙ hic liber ad predicamenta cōſcri ptus eſt: quoꝝ Ariſtoteles auctor eſt. ¶ Illud vero quemadmodum de his: ac de propo ſitis probabiliter antiqui tractauerunt ⁊ horuꝫ ma xime peripatetici: tibi nunc tentabo monſtrare. ¶ Pretermiſſiſ his queſtionibus: quas altiores eſſe p̄ dixit. exoptat mediocrē introductorij operiſ tractatū ſed ne hec ip̄a harū qōnū omiſſio vicio daret̉: appo ſuit: quemadmodū de propoſitis tractaturus eſt. ex quorūcūqꝫ hoc opꝰ auctoritate ſubnixꝰ aggredit̉: an̄ denūciat. Cū mediocritatē quidē tractaturꝰ ꝓmittit detracta obſcuritatis difficultate: animū lectoris īui tat: vt v̓o acquieſcat ac ſileat ad id quod dicturus eſt ꝑipateticoꝝ auctoritate cōfirmat. Atqꝫ ideo ait d̓ his ideſt de generibuſ ⁊ ſpeciebus de quibus ſuꝑiores in tulerat qͥſtiones: ac de propoſitis.i. de differētiis: pro prijs accidentibus: ſeſe probabiliter diſputaturū: pro babiliter aūt ait.i. veriſimiliter. qd̓ greci. λογίκῶο vel έηδοξωσ dicunt Sepe enim ⁊ apud Ariſtoteleꝫ λογίκῶσ veriſimiliter ac ꝓbabiliter dictum inue nimus: ⁊ apud Boetum ⁊ apud Alexandrum: Por phyriꝰ quoqꝫ ipſe ī multis hac ſignificatiōe hoc v̓bo
vſus ē. qd̓ nos.ſ. ī trāſlatione ꝙ ait. λ0 YIRcτc pͥdy ita interp̄tari: vt rōnabiliter diceremus omiſimus. Longe.n. melior ac verior ſignificatio ea viſa ē: vt ꝓ babiliter ſeſe dicere ꝓmitteret.i. n̄ p̄ter opinionē in grediētium atqꝫ lectoꝝ: qd̓ introductionis eſt pro prium. Nā cum ab imperitoꝝ hominū mentibus do ctrine ſecretum altioris abhorreat: talis eſſe introdu ctio debet vt nō p̄ter opinionē ingredientium ſit. Er go melius probabiliter qͣꝫ rōnabiliter interpretati ſu mus. Antiquos autem ait de eiſdem diſputaſſe rebꝰ ſed eoꝝ illum maxīe tractatum inſequi: quem peripa tetici. Ariſtotele duce reliquerunt. ut tota diſputatio ad predicamenta conueniat. Idetur autem neqꝫ genus neqꝫ ſpecies ſimpliciter dici. Ab ¶ Queri in expoſitionum principijs ſolet: d. cur vnūqd̓qꝫ ceteris in diſpoſitionis ordīe preponat̉. velut nūc in genere dubitari ſolet: cur ge nus ſpeciei: differentie: proprio: accidentiqꝫ p̄tulerit de eo enī primitus ꝑtractat. Reſpōdebimus itaqꝫ iu re factum videri: oē enim quod vniuerſale eſt: intra ſemetipſū cetera concludit: ipſum v̓o non magnitudi ne clauditur. Maioris itaqꝫ meriti eſt ac principalis nature: illud quod ita cetera cohercet: ut ipſum natu re magnitudine nequeat ab alijs contineri. Genus igitur ſpēs intra ſe poſitas hꝫ: ⁊ earum differentias: propriaqꝫ. nihilominus etiam accidentia. atqꝫ ita de genere inchoādū fuit quod cetera nature ſue magni tudine coercet. ⁊ continet. Preterea illa ſemꝑ priora ſunt que ſi auferat quis contenta cetera perimūtur: illa poſteriora ꝗbus poſitis ea que ceteroꝝ ſubſtātiā perficiunt: conſequūt̉: vt in genere ⁊ ceteris. Nam ſi animal auferas: qd̓ eſt hominis genus: homo quoqꝫ qui eſt ſpecies: ⁊ rationale: quod differentia ⁊ riſibi le qd̓ propriuꝫ ⁊ gāmaticū quod accidens eſt: nō ma nebit: ⁊ interemptum genus cuncta conſumit. Si ve ro hominem eſſe conſtituas: vel grammaticum vel rationale vel riſibile: animal quidē eſſe neceſſe ē. Si ue enī hō ē: aīal ē ſiue rōale: ſiue riſibile: ſiue gram maticū: ab aīali ſubſtantia non recedit. Sublato er go genere ⁊ cetera cōſumuntur. poſitis vero ceteris ſeꝗtur genꝰ. prior ē igit̉ natura generis poſterior eſt ceteroꝝ. Iure eſt igitur ī diſputatiōe prepoſitū genꝰ ſed qm̄ generis nomē multa ſignificat(hoc eſt.n. qd̓ ait videtur autem neqꝫ genus neqꝫ ſpēs ſimpliciter dici. Ubi.n. non eſt ſimplex dictio: illic multiplex ſigni ficatio eſt.) prius huius nominis ſignificationes di ſcernit: ac ſeparat: vt de qua ſignificatōe generis tra ctaturꝰ ē: ſub oculis ponat. Sed cū neqꝫ genus neqꝫ ſpēs: neqꝫ differētia: nec ꝓpͥuꝫ: nec accn̄s ſignificatōe ſimplicia ſint. Cur d̓ his tm̄ duobꝰ genere inqͣꝫ ac ſpē dixit non ſimpliciter dici cū propiū differētie: atqꝫ ac cidens ipſa quoqꝫ ſint ſignificatiōe multiplici. Dicen dum eſt quoniam longitudinem vitans tm̄ ſpeciem noīauit: eamqꝫ idcirco ne ſolum genus eſſe ſignifica tionis multiplicis putaretur. Enumerat auteꝫ primā generis ſignificationeꝫ hoc modo. ¶ Genus enim dicitur ⁊ aliquorum quodāmodo ſe habentium ad vnum aliquod. ⁊ ad ſe inuicē col lectio. ſecundum quā ſignificationē romanoꝝ di citur genus ab vnius.ſ. habitudine. Dico autem romuli ⁊ multitudinis habentium aliquo mō ad inuicem eam. qͦ ab illo eſt. cognationem ſecunduꝫ diuiſionem ab alijs generibus dictum.

Secunda editio In porphi.
¶ Una inquit generis ſignificatio eſt: que in multitu dinem venit a quolibet vno principium trahenſ: ad quod.ſ. ita illa multitudo coniuncta eſt: vt ad ſe inui cem per eiuſdem vnius principium copulata ſit: vt cū romanorum genus dicitur multitudo romanorum ab vno romulo vocabulum trahens ⁊ ipſi romulo: ⁊ ad ſe inuicem quaſi quadam nominis hereditate cō iuncta eſt. Eadem enim que a romulo ſocietas deſcē dit romanos inter ſe omnes vno generis nomine de uincit ⁊ coalligat. Uidetur autem ſecuiſſe hanc gene ris ſignificationem in duas partes: cum copulatiuaꝫ coniunctionē admiſcuit dicēs Genus dicitur alique rum quodammodo ſe habentium ad vnum aliquod ⁊ ad ſe inuicem collectio: tanqͣꝫ ⁊ illud genus dicatur ad vnum aliquo modo ſe habere: ⁊ hoc rurſus ge nus dicatur quod ad inuicem vnius generis ſignifi catione coniuncti ſunt. hoc vero minime eſt: ea dem enim a quolibet vno propagata ſocietas: ⁊ ad il luꝫ ꝗ princeps eſt generis: totam multitudinem per fert ⁊ ipſam inter ſe multitudinem vno generis no mine conectit ⁊ cōtinet. Quocirca nō ē putandus di uiſionem feciſſe: ſed omne quicquid in hac generis ſignificatione intelligendum fuit aperuiſſe. Ordo au tem verborum ita ſeſe habet qui eſt hyperbaton in telligendus. Genus enim dicitur: ⁊ aliquorū ad vnū ſe aliquo modo habentium collectio: ⁊ ad ſe inuicem aliquo modo habentium: rurſus collectio ſubaudien da eſt. eſt enim ⁊ zeugma. cuius ſignificationis ad iecit exemplum. ſecundum quam ſignificationem ro manorum dicitur genus ab vnius.ſ. habitudine. Di co autem Romuli: ⁊ multitudinis rurſus habitudine habentium aliquo modo ad inuicem cognationem: eam.ſ. que ab illo eſt ideſt Romulo. ſecunduꝫ diuiſio nem ab alijs generibus dictum. ſcilicet multitudinis hec enim multitudo aliquo mō ad vnuꝫ ⁊ ad ſe inui cem habens cognationeꝫ genus dicta eſt: vt ab alijs diſcerneretur: vt Romanorum genus ab athenien ſium genere ceterorumqꝫ ſepararetur: vt ſit integer verborum ordo. genus enī dicitur ⁊ collectio aliquo rum ad vnum ſe quodammodo habentiuꝫ: ⁊ ad ſe in uicem: ſecundum quā ſignificationem Romanorum dicitur genus ab vnius.ſ. habitudine. dico auteꝫ Ro muli ⁊ multitudinis ſecundum diuiſionem ab alijs generibus dictum habentium.ſ. hominum aliquo modo ad inuicem eam que ab illo eſt Romulo cogna tionem. atqꝫ hec hactenus: nūc de ſecunda generis ſi gnificatione dicendum eſt. ¶ Dicitur autem ⁊ aliter rurſus genus quod eſt vniuſcuiuſqꝫ generationis prīcipium: vel ab eo ꝗ genuit. vel ab eo loco. in quo quis genitus eſt. Sic enim Oreſtem quidem dicimus a tantalo genus habere. Hyllum autem ab Hercule. Et rurſus Pindarum thebanum eſſe genere. Platonem vo athenienſem. etenim patria principiū eſt vniuſ cuiuſqꝫ generationis. quemadmodū ⁊ pater. hec autem videtur promptiſſima eſſe ſignificatio gene ris. romani enim dicuntur qui ex genere deſcen dunt romuli. ⁊ Cecropide. qui ex genere deſcen dunt Cecropis. ⁊ eorum proximi. ¶ Quattuor omnino ſunt principia: que vnumquodqꝫ principaliter efficiunt. eſt.n. vna cauſa que effectiua dicitur velut pater filii. ⁊ alia eſt materialis: velut la pides domus. Tertia forma. velut hominis ratiōabi
litas. Quarta quam obrē: velut pugna victorie. due v̓o ſunt que per accidens vniuſcuiuſqꝫ dicūtur eē prī cipia: locus.ſ. ac tempus. omne.n. quod naſcitur. in lo co ac tempore eſt: ⁊ quicquid d̓ loco vel tēpore natuꝫ factū ve fuerit: eum locum vel id tempus accidentali ter dr̄ habere principium. Horum omnium in hac ſe cunda generis ſignificatione duo quedā ex alterutriſ aſſumit que ad ſignificationem generis videbant̉ ac cōmodata. Ex his quidem cauſis que principalia ſūt effectiuum. Ex his v̓o qͥ accidentia: locuꝫ. ait eniꝫ ge nus dicicur: a quo quis genitus eſt que eſt effectiua principalium cauſa. ⁊ in quo quis loco eſt procreatus que eſt accidens cauſa principij. Itaqꝫ hec ſecunda ſi gnificatio duo cōtinet: eū a quo quis procreatus eſt ⁊ locum in quo quis editus eſt: vt exempla quoqꝫ ip̄a demonſtrant: Oreſtem enim dicimus a Tantalo ge nus ducere: Tantalus ꝗppe Pelopem. Pelops A treum. Atreus Agamēnoneꝫ. Agamēnō genuit Ore ſtem. Itaqꝫ a procreatione genus hoc dictum eſt. at v̓o Pindarum dicimus eſſe thebanū.ſ. qm̄ Thebis editus eſt: tale generis nomen accepit: ſꝫ qm̄ diuerſū eſt illud a quo quiſqꝫ procreatus eſt: ⁊ locus in quo ꝗſ qͣꝫ editus eſt: videt̉ diuerſa eſſe generis ſignificatio procreantis: ⁊ loci: quā in ſecunda parte enumerans vnam fecit: ſꝫ ne videret̉ duplex: per ſimilitudinē con iunxit dicens etenim patria principium vniuſcuiuſqꝫ generationis: quemadmodū pater. Sed qm̄ in ſigni ficatiōibꝰ euēit ſepe: vt aliꝗd ſit qd̓ ītellectu ſignifica te rei propinquius eſſe videatur: ⁊ qm̄ duas generis appoſuit ſignificationes: multudinis.ſ. ⁊ procreantis cui generi nomen cōuenientius aꝑtetur: iudicat atqꝫ diſcernit dicens: hanc eſſe promptiſſimam generis ſi gnificationem: que a procreante deducta ſit. hi.n. ma xime cecropide ſunt: qui a cecrope deſcendunt: hi ro mani. qui a Romulo: que cū ita ſint: confundi rurſus generis ſignificationes videntur Si.n. ſunt hi maxi me romani: qui a Romulo originem trahunt: ⁊ hec ſignificatio illa eſt que a procreante deducitur vbi ē reliqua quā primā quoqꝫ enumerauit: que ē multi tudinis ad vnū ⁊ ad ſe inuicem quodammodo ſe ha bentium collectio. Sed acutius intuentibus plurime admodum differentie ſunt. Aliud enim eſt a quo libet primo procreante genus deducere: aliud vnum genus eſſe plurimorum. Illud enim ex recta ſangui nis linea fieri poteſt ⁊ non in multa diffundi: vt ſi ꝑ vnicos familia deſcendat. huic enim aptatur ſecunda illa generis ſignificatio: que a ꝓcreāte deducitur: pri ma vero non niſi multitudine conſiſtit: illud quoqꝫ ē: quod prima procreationis principium non querit: ſꝫ (vt ipſe ait) ſufficit aliquo modo ſe habere ad id: vn de hmōi generis principium ſumitur. Secunda vero ſignificatio nullam viꝫ niſi a procreante ſortitur. Itē in illa prima ſignificationis multitudine: huius ſecun de particularitas cōtinetur vt in romanoruꝫ genere Scipiadarum genus. nam cuꝫ ſunt romani ſcipiades ſunt. Qm̄ enim ad romulum: ⁊ ad ceteros romano: ſcd̓m Romuli habitudinem iuncti romani ſunt. Sci piade vero dicūtur ad ſcd̓am generis ſignificationeꝫ qꝛ eorum familie. Scipio. ⁊ ſanguinis principiū fuit ¶ Et quidem prius appellatum eſt genus vniuſcu iuſqꝫ generationis principium. dehinc etiam ⁊ multitudo eorum qui ſunt ab vno principio vt a romulo. quam diuidentes ⁊ ab alijs ſeparantes. dicebamꝰ omnē illā collectionē eē rōanoꝝ genus ¶ Senſuꝫ

Secunda editio in porphi.
¶ Senſus v̓o facilis ⁊ expeditus eſt. ſi tn̄ vna ambigui tas ſoluatur. cū.n. prius multitudinis ſignificationeꝫ retulerit ad generis nomen: poſt autem ad procrea tionis initiue: nunc contrario mō illā poſterius a ſe dinumeratā ſignificationem dicere videt̉ priorē: qͣ ē procreationis: illaꝫ v̓o poſteriorē: que ē multitudinis qd̓ contrariū videri pōt: ſi quis ad ordinem ſuperius digeſte diſputationis aſpexerit. ſꝫ hic non de ſe loqui tur: ſed de humani cōſuetudine ſermonis: in quo priꝰ eam ſignificationeꝫ generis fuiſſe dicit: que a ꝓcreā te ſit ducta. Accedente v̓o etate loquendi vſu nomen generis ēt ad multitudinē habētem ſe quodāmō ad alique̓ fuiſſe tranſlatū. hoc v̓o iccirco dixit: qm̄ ſuꝑiª dixerat. hec.n. vr̄ ꝓmptiſſima ſignificatio ut ab hac ideſt ſecunda quam promptiſſimam ſignificationem dixit illa quoqꝫ noncupata videret̉: que eſt multitudi nis. prius enim genus inter homines appellatū ē. qd̓ quis a generante deduceret. poſt autē factū eſt vt ꝑ loquendi vſū ēt multitudinis ad aliquā quodammo ſe habētis genus diceretur ꝑꝑ diuiſionē.ſ. gētiū: vt eſſet inter eas nominis ſocietatiſqꝫ diſcretio igit̉ his expletis venit ad tertiū genus qd̓ inter ph̓os tractat̉ cuiuſqꝫ ad dialecticam facultateꝫ multus vſus eſt. ho rum quippe generum hiſtoria magis vel poeſis tra ctat exordium. Tertium v̓o genus apud ph̓os conſi deratur: de quo hoc modo loquitur. ¶ Aliter aūt rurſus dr̄ genus: cui ſupponitur ſpēs ad horum fortaſſe ſimilitudinē dictum. Etenī prī cipium quoddā eſt hmōi genus earum qͥ ſub ipſo ſunt ſpecierum. vedetur autem ⁊ multitudineꝫ cō tinere oīum que ſub eo ſunt ſpecierum. ¶ Duplicem ſignificationem gn̓is ſupra propoſuit: nūc tertiam monſtrare contendit. Hāc aūt ad ſuꝑiorū ſi militudinē dictā eē abitratur: Superiꝰ due dicte ſi gnificationes ſūt: vna ꝗdē: cū generis nomē qͣdā prī cipij antiꝗtate ad ſe iunctā multitudinē contineret. Alia v̓o: cum genus ab vnoquoqꝫ procreante ducere tur: qd̓ eoꝝ que ꝓcreant̉ principiū eſt. cū igit̉ ſint ſu perius due generis ſignificatiōes propoſite. Tertiuꝫ nūc addit de quo inter ph̓os ſermo eſt: illud.ſ. cui ſuꝑ ponit̉ ſpēs. qd̓ iccirco genus vocatū eē ſub opinionis ſue credit ambiguo qm̄ hꝫ aliquam ſimilitudinē ſupe riorū. nam ſicut illud genus qd̓ ad multitudinē dicit̉: vno ſolo nomine multitudinē claudit: ita quoqꝫ genꝰ plurimas ſpēs coercet ⁊ cōtinet. Itē vt genꝰ illud qd̓ ſcd̓m procreationē dr̄: principiū quoddā eſt eoꝝ q̄ ab ipſo procreātur: ita genꝰ ſpēbus ſuis eſt principiū. er go qm̄ vtriſqꝫ eſt ſimile: iccirco nomē quoqꝫ gn̓īs ⁊ ī hac ſignificatiōe a ſuꝑioribꝰ mutuatū eē veriſimile ē ¶ Tripliciter igitur cum genus dicatur. de tertio apud philoſophos ſermo eſt: quod etiam deſcri bentes aſſignauerunt dicentes. genus eſſe quod de pluribus ⁊ differentibus ſpecie in eo quod ꝗd ſit predicatur. vt animal. ¶ Iure tertium genus philoſophi ad diſputationem ſumūt hoc eniꝫ ſolū eſt: qd̓ ſubſtantiā monſtrat. Ce tera v̓o aut vnū quidē oſtendunt: aut quēadmodū a ceteris hoībꝰ in vna qͣſi forma populi diuidat̉ on̄dit. nā illud qd̓ multitudinē cōtinet genꝰ: illius multitudi nis quā cōtīet: ſub̓aꝫ nō demōſtrat. ſed tm̄ vno noīe collectionem facit ppl̓i: vt ab alterius generis ppl̓o ſegregetur Item illud qd̓ ſcd̓m procreationē dictum eſt: non rei procreate ſub̓am monſtrat: ſꝫ tm̄ quod eiꝰ
fuerit ꝓcreationis initium. At v̓o genus id cui ſuppo nitur ſpēs ad differentiam accōmodatum ſpecicī ſub ſtantiam informat. ⁊ ꝙ inter ph̓ios hec maxima eſt q̄ ſtio ꝗd vnūqd̓qꝫ ſit. tunc.n. vnūqd̓qꝫ ſcire videmur: qn̄ ꝗd ſit: agnoſcimus. Iccirco reiectis ceteris de hoc genere qͣꝫ maxime apud ph̓os ſermo eſt: qd̓ etiam de ſcribentes aſſignauerūt ea deſcriptōe: quā ſubter in nexuit Diligēter v̓o ait deſcribētes. nō d̓finiētes. de finitio.n. ſit ex genere genus aūt aliud: qͣliter fit diffi nitio: genus habere non poterit: idqꝫ obſcuriª eſt: qͣꝫ ut primo aditu dictum pateat. fieri aūt pōt: vt res. alij genus ſit: alij generi ſupponat̉ ſed cum ſupponit̉ non quaſi genus: ſed tanqͣꝫ ſpēs ſub alio collocatur. vnde non in eo ꝙ genus eſt: ſupponi alicui pōt: ſed cū ſupponitur illico ſpēs ſit: q̄ cum ita ſint: on̄ditur genꝰ ipſum in eo qd̓ eſt genus: genus habere non poſſe. ſi igitur voluiſſet genus diffinitiōe cōcludere nullo mō potuiſſet. Genus enim aliud qd̓ ei poſſet preponi nō habet: atqꝫ iccirco deſcriptionem ait eſſe factam non diffinitionem. deſcriptio v̓o eſt(ut in priori volumīe dictum eſt) ex proprietatibus informatio qͣdā rei: ⁊ tanqͣꝫ coloribꝰ quibuſdā depictio. Cum enī in vnum plura conuenerit: ita vt oīa ſimul rei cui applicantur equentur: niſi ex genere vel differentijs hec collectio fiat. deſcriptio nūcupat̉. Eſt igit̉ diſcriptio hec gn̄is: genꝰ ē qd̓ de pluribꝰ ⁊ differētibꝰ ſpē ī eo qd̓ quid ſit p̄dicatur. Tria hec reꝗrūtur in genere: vt depluribꝰ p̄dicetur vt de ſpē differētibꝰ: vt in eo ꝙ ꝗd ſit. De qͣ re qm̄ ipſe poſterius latius diſputat: nos breuiter hu ius rei intelligentiam ſignificemus hoc mō. Sit eniꝫ nobis in forma generis aīal: id de aliꝗbꝰ ſine dubio p̄dicat̉ hoīe.ſ. equo: boue ⁊ ceteris: ſed hec plura ſūt aīal igit̉ de pluribꝰ p̄dicat̉ hō v̓o: equus: atqꝫ bos ta lia ſunt: vt de ſe diſcrepēt: nec qͣlibet mediocri re: ſed tota ſpecie.i. tota forma ſue ſub̓e: de quibꝰ dr̄ aīal. hō .n. ⁊ equus: ⁊ bos aīalia nūcupant̉. p̄dicatur ergo ani mal de pluribꝰ ſpē differentibus: ſed quonā modo fit hec p̄dicatio. nō.n. ꝗcꝗd interrogaueris mox aīal rn̄ detur nō.n. ſi quātꝰ ſit hō interrogaueris: animal rn̄ debitur. hoc.n. ad quantitatem pertinet non ad ſub ſtantiā. Itē ſi qualis eſt hō interroges: ne huic ꝗdeꝫ reſponſio cōuenit aīalis: ceteriſqꝫ omnibus interro gationibus hanc animalis reſponſionem ineptā atqꝫ inutilem ſemper eſſe reperies: niſi ei tm̄ apta eſt: que ꝗd interroget. interrogantibus eniꝫ nobis quid ſit homo: quid ſit equꝰ: quid bos: enimal rn̄debit̉. ita no men animalis ad interrogationem quid ſit de homīe equo atqꝫ boue ac de ceteris p̄dicabit̉. vn̄ ſit vt anīal predicetur de pluribus differentibꝰ ſpecie in eo ꝙ ꝗd ſit. Et qm̄ generis hec diffinitio eſt: aīal hoīs eꝗ ho uis genus eſſe neceſſe ē. omne autem genus aliud eſt quod in ſemetipſo: atqꝫ in re intelligitur: aliud qd̓ ad alterius predicationē reſertur. ſua.n. proprietas ipſuꝫ eſſe conſtituit. ad alterū relatio genus facit vt ipſum animal. ſi eius ſubſtantiam q̄ras: dicam ſubſtantiam eſſe animatam atqꝫ ſenſibilem: hec igit̉ diffinitio rē demonſtrat ꝑ ſe ſicuti eſt: nō tanqͣꝫ reſerat̉ ad aliud at v̓o cū dicimus aīal genus eē: nō(vt arbitrior) tūc de re ipſa hoc nomen dicimus: ſed de ea relatione qͣ pōt animal ad ceterorum que ſibi ſubiecta ſunt: pre dicationem referri. Itaqꝫ caracter quidam eſt ac for ma generis in eo ꝙ referri predicatione ad eas res poteſt: que cum ſint plures ⁊ ſpecie differentes: in earum tm̄ ſubſtantia predicatur huius autem diffi nitionis rationem per exempla ſubiecit dicens.

Secunda editio In porphi.
¶ Eoꝝ enī q̄ predicant̉. alia quidō de vno dicūtur ſolo ſicut indiuidua. ſicut ſocrates. ⁊ hic ⁊ hoc. alia vero de pluribus quemadmoduꝫ genera ⁊ ſpecies ⁊ differentia ⁊ propria: ⁊ accidentia coīter ſed non proprie alicui. Eſt autem genus: ut aīal. ſpēs v̓o: vt homo. differentia: vt rationale. proprium vt riſibi le: accidens. ut album nigrum: ſedere. Omnium que p̄dicantur quolibet modo facit Por phyrius diuiſionem: iccirco vt a reliꝗs oībus predi cationem generis ſeiūgat ac ſeparet hoc mō. Omniū inquit in p̄dicatis: alia de ſingularitate dicuntur: alia de pluralitate de ſingularitate v̓o inquit predicātur: quecunqꝫ vnum quodlibet habent ſubiectuꝫ: de quo dici poſſint: vt ea quibus ſingula ſubiecta ſunt indiui dua: vt ſocrates: ⁊ plato: ut hoc album quod in hac niue ꝓpoſita eſt: ut hoc ſcānū in quo nunc ſedemus: non omne ſcamnū(hoc enim vniuerſale eſt) ſed hoc quod nunc ſuppoſitū eſt. nec albū qd̓ in niue eſt(vni uerſale enim eſt albū) ſed hoc album quod in hac ni ue nunc eſſe conſpicitur. hoc enim nō poteſt de quo libet alio albo predicari: quod in hac niue eſt: quia ad ſingularitatem deductuꝫ eſt: atqꝫ ad indiuiduam for maꝫ conſtrictū eſt indiuidui participatione. Alia v̓o ſunt que de pluribꝰ predicātur: vt genera ſpecies diſ ferentie ⁊ ꝓpria ⁊ accidentia cōmuniter ſed non pro prie alicui. ⁊ genera qͥdē d̓ pluribꝰ p̄dicant̉ ſpeciebus ſuis. ſpecies vo de pluribꝰ predicātur indiuiduis. ho mo enim ꝙ eſt aīalis ſpecies plures ſub ſe homines habet de quibus appellari poſſit. Item equus qui ſubeſt aīali loco ſpeciei: plurimos habet indiuiduos de quibꝰ predicat̉: differentia v̓o ipſa quoqꝫ de pluri bus ſpeciebus dici poteſt: vt rationale de homine ac de deo corporibuſqꝫ celeſtibꝰ: que(ſicut Platōni pla cet) animata ſunt ⁊ ratione vigētia. ꝓprium item ⁊ ſi de vna ſpecie predicat̉: de multis tn̄ indiuiduis dici tur: que ſub ipſa ſpecie collocant̉ vt riſibile de plato ne ſocrate ⁊ ceteris indiuiduis dr̄ que homini ſuppo nuntur. accidens etiam de multis dicitur album.n. ⁊ nigrum de multis oīno dici pōt: que a ſe genere ſpe cieqꝫ ſeiūcta ſunt. ſedere etiaꝫ de multis dr̄ hō enī ſe det: ſimia ſedet: aues quoqꝫ quarū ſpecies lōge diuer ſe ſunt: accidens autem qm̄ cōmuniter accidens eſſe poteſt ⁊ ꝓprie alicui: iccirco determinauit dicens ac cidentia cōmuniter ſed non proprie que eniꝫ proprie alicui accidunt indiuidua fiunt: ⁊ de vno tm̄ valentia predicari: ⁊ ea que communiter accipiuntur: de pluri bus dici queūt: vt enī de niue dictum eſt. illud album qd̓ in hac niue ſubiecta eſt: nō eſt cōmuniter accidēs ſed ꝓprie huic niui que oculis oſtenſioniqꝫ ſubiecta eſt. ita quoqꝫ ex eo qd̓ communiter predicari poterat (de multis.n. album dici poteſt: vt albus equus alba nix) factū eſt: vt de vna tm̄ niue predicari illud albū poſſit: cuius participatiōe ipſuꝫ quale quid factū eſt ſingulare. Omnino autem oīa genera vel ſpecies vel differētias vel propria: vel accidentia: ſi ꝑ ſemetipſa ſpeculemur ī eo ꝙ genera vel ſpecies vel differentie vel propria vel accidentia ſunt: manifeſtū eſt qm̄ de pluribꝰ predicātur. at ſi ea ſpeculemur in quibus ſūt vt ſcd̓m ſubiectum eoꝝ formam ⁊ ſub̓am metiamur euenit vt ex pluralitate p̄dicationis ad ſingularitateꝫ videantur adduci. animal.n. qd̓ genus eſt: de pluribꝰ predicatur: ſed cum hoc aīal in ſocrate conſideramus ex pluralitate predicationis adducitur ad ſingularita tem. ſocrates.n. aīal eſt: ⁊ ipſum ſit indiuiduū qm̄ ſocrates eſt indiuiduum ac ſingularis. Item homo de pluribus quidem hominibus predicatur: ſed ſi illā hu manitatem que in ſocrate eſt indiuiduo conſideremꝰ indiuidua eſt: qm̄ ſocrates ipſe indiuiduus eſt atqꝫ ſin gularis. item differentia vt rōnale de pluribus dici pōt: ſed in ſocrate indiuidua eſt: riſibile etiā cū d̓ plu ribus hoībus predicatur: ſit vnicū. coīter quoqꝫ acci dens: vt album: cum de pluribus dici poſſit: in vno quoqꝫ ſingulari ꝑſpectum indiuiduum eſt. Fieri autē potuit cōmodior diuiſio hoc mō: vt eoꝝ que predicā tur. alia quidem ad ſingularitatem dicuntur. alia ad pluralitatem eorum que de pluribus p̄dicantur. alia ſcd̓m ſubſtantiā predicātur: alia ſcd̓m accidens: eoꝝ que ſcd̓m ſubſtantiam p̄dicātur: alia in eo qd̓ quid ſit dicuntur: alia in eo ꝙ qͣle. in eo ꝙ ꝗd ſit quidem genꝰ ⁊ ſpēs: ī eo ꝙ qͣle ſit differentia: item eoꝝ que in eo ꝙ quid ſit predicantur. alia de ſpeciebus p̄dicant̉ plu ribus: alia minime: de ſpēbꝰ ꝗdē pluribꝰ p̄dicāt̉: vt ge nera: de nullis v̓o ſpecies: eorum aūt que ẜm accidēs p̄dicantur: alia quidem ſunt que de pluribus predicā tur: vt accidentia: alia que de vno tm̄: vt propria. po teſt autem fieri etiam huiuſmodi diuiſio. eorum que p̄dicantur: alia de ſingulis p̄dicantur alia de pluribꝰ eorum que de pluribus: alia in eo ꝙ quid ſit: alia ī eo ꝙ quale quid ſit predicantur: ea que in eo ꝙ quid ſit: alia de differentibus ſpeciebus dicuntur: vt genera. alia minime: vt ſpecies: eorum autem que in eo ꝙ qͣ le ſit: de pluribus predicant̉: alia quidem de differen tibus ſpecie predicantur: vt differentie ⁊ accidentia cōmuniter. alia de vno tm̄ ſpē: vt ꝓpria. eoꝝ v̓o que de pluribus differentibus ſpecie in eo ꝙ qͣle ſit predi cantur. alia in ſubſtantia predicantur: vt differentie: alia in cōiter eueniētibus: vt accidētia. Et per hanc diuiſionē quinqꝫ harum rerum diffinitiones colligi poſſunt hoc modo. Genus eſt quod de pluribus in eo ꝙ ꝗd ſit ſpē differentibus p̄dicat̉. ſpēs qd̓ de pluribꝰ minime ſpecie differētibus ī eo ꝙ ꝗd ſit predicatur: Differētia eſt qd̓ de pluribꝰ ſpē differentibus in eo ꝙ quale ſit in ſubſtātia p̄dicat̉. Propriū ē ꝙ de vna tm̄ ſpecie ī eo ꝙ qͣle ſit nō in ſubſtātia p̄dicat̉. Accn̄s eſt quod d̓ pluribus ⁊ ſpecie differentibꝰ in eo ꝙ qͣle ſit non in ſubſtantia p̄dicatur. Et nos ꝗdem has diui ſiones fecimus: vt oīa a ſemetipſis ſeparemus. Por phyrio v̓o alia intentio fuit. Non.n. oīa a ſemetipſis nunc diſiungere feſtinabat: ſed tm̄ vt cetera a gene ris forma ⁊ proprietate ſepararet. Iccirco diuiſit oīa que p̄dicantur. aut in ea que de ſingulis p̄dicātur. aut in ea que de pluribus: ea v̓o que de pluribus predicā tur: aut genera eſſe dixit: aut ſpecies: aut cetera. hoꝝ quoqꝫ exempla ſubijciens adiūgit. ¶ Ab his ergo que de vno ſolo p̄dicātur. differūt genera. eo ꝙ hec de pluribus dicūtur Ab his aūt q̄ de pluribus. a ſpeciebus ꝗdem primuꝫ. qm̄ ſpēs ⁊ ſi de pluribus p̄dicantur. non tn̄ de differentibꝰ ſpecie. ſed numero. hō enim cum ſit ſpecies. de ſo crate. ⁊ de platōne p̄dicat̉ qui nō ſpecie a ſe inuicē differunt ſed numero. Aīal v̓o cum ſit genus. de hoīe equo. ⁊ boue predicatur. qui differunt a ſe in uicem ſpecie. non numero ſolum. A proprio v̓o differt genus. qm̄ proprium de vna ſola ſpē cuius eſt proprium predicatur. ⁊ de his que ſub vna ſpe cie ſunt indiuiduis. quemadmoduꝫ riſibile de ho mine ſolo. ⁊ de particularibus hominibus genus autem non

Secunda editio in porphi.
autem non de vna ſolum ſpecie predicatur ſed de pluribꝰ ⁊ differētibꝰ. A differētia v̓o ⁊ ab hiſ coīter ſunt accidentia. differt genus. qm̄ ⁊ ſi de pluribus ⁊ differentibus ſpecie predicentur differentie. ⁊ coīter accidentia. non tn̄ in eo quod ꝗd ſit dicimꝰ predicari: ſed potius in eo ꝙ quale eſt. Interrogā tibus enim quid eſt illud de quo predicantur hec. genus reſpondebimus. differentias autem ⁊ acci dentia non reſpondebimus. Non enim in eo ꝙ quid eſt predicātur de ſubiecto. ſed magis in eo ꝙ quale ſit. Interrogantibus enim qualis eſt homo dicimus ꝙ ratōnalis. ⁊ qualis eſt coruus. dicimus ꝙ niger. Eſt autem rōnale differētia. nigrum v̓o accidēs. qn̄ autem ꝗd eſt homo interrogamur. aīal reſpondemus. eſt autem genus hominis animal. ¶ Nunc genus a ceteris oībus: qͣ quolibet modo p̄dicā tur: ſeparare contendit hoc modo. Qm̄ enim genus de pluribus predicatur. ſtatim differt ab his quidem que de vno tm̄ predicātur: ⁊ que vnūquodlibꝫ habēt indiuiduū: ac ſingulare ſubiectū: ſꝫ hec differētia ge neris ab his que de vno ſolo p̄dicantur coīs eſt ei cū ceteris.i. ſpē differentia: ꝓprio atqꝫ accidēti. Iccirco qm̄ ipſa quoqꝫ de pluribus p̄dicant̉. hoꝝ igit̉ ſingulo ruꝫ differētias a genere colligit: ut ſolū intelligēduꝫ genꝰ qͣle ſit ſub animi deducat aſpectū dicēs. Abhis autem qͣ de pluribus.i. ab his q̄ de pluribus p̄dicant̉ differt genus: a ſpeciebus quidē primū qm̄ ſpēs ⁊ ſi de pluribꝰ p̄dicantur: nō tn̄ de differētibꝰ ſpē: ſed nu mero. Spēs enī ſub ſe plurimas ſpēs habere nō po terit: alioꝗn genus non ſpēs appellaret̉. Si.n. genus eſt qd̓ de pluribus ſpē differentibꝰ ⁊ in eo ꝙ ꝗd ſit predicatur: cū ſpecies de pluribus predicatur ⁊ in eo ꝙ ꝗd ſit: huic ſi addatur: vt de ſpecie differentibus p̄ dicetur: forma ſpeciei tranſit in genus. id quodqꝫ ex emplo intelligi fas eſt. hō enim cū ſit ſpecies: predi catur de ſocrate platōne ⁊ ceteris que a ſe non ſpē diſiuncta ſunt ſicut. homo atqꝫ equꝰ vel bos: ſed nu mero. que quidē habent dubitationem ꝗd ſit. hoc ꝙ numero dicitur differre. Numero eniꝫ differre aliꝗd videbitur quotiēs numerꝰ a numero differt: vt gre boum: qui fortaſſe continet trigīta boues: diſfert nu mero ab alio bouum grege: ſi centum continet in ſe boues. in eo enim ꝙ grex eſt: non differunt: neqꝫ in eo ꝙ boues: niſi numero quidem differunt: ꝙ illi plu res illi v̓o ſunt pauciores. Quō ergo ſocrates ⁊ plato ſpecie non differunt: ſed numero: cū ⁊ ſocrates vnus ſit ⁊ plato vnus: ⁊ vnitas numero ab vnitate non diſ ſerat: ſed ita intelligēdū eſt qd̓ dictū eſt numero dif ſerentibus.i. in numerando differentibus: hoc ē duꝫ numerantur differentibus. cum enim dicimus hic plato eſt: hic ſocrates duas ſecimus vnitates: ac ſi digito tāgamus dicentes: hic vnꝰ eſt de ſocrate: rur ſus de platōne: hic vnus eſt: nō eadē vnitas in ſocra te numerata eſt que in platōne. alioꝗn poſſit fieri: vt ſecūdo tacto ſocrate plato etiā demonſtraret̉: qd̓ nō ſit. niſi enim tetigeris ſocratem vel mēte vel digito: itēqꝫ niſi tetigeris platonē: non facies duos dum nu merant̉. ergo differūt qͥ ſunt numero differētia: aīal v̓o cum genꝰ ſit: de hoīe ⁊ boue ⁊ equo p̄dicatur qui differunt a ſe inuicem ſpē quoqꝫ non numero ſolo. ci igitur ſpecies de numero differētibus non ſpē p̄dice tur genus de pluribꝰ ⁊ differentibꝰ ſpē dicit̉: vt de boue ⁊ equo ⁊ de ceteris que a ſe ſpē īuicē differūt.
non numero ſolo. Tribus enī modis vnūquodqꝫ vel differe ab aliquo dr̄: vel alicui idem eſſe.i. genere ſpē numero. quecūqꝫ igit̉ genere eadē ſunt: nō neceſſe ē eſſe eadem ſpē: vt ſi eadē ſint genere differant ſpē. ſi v̓o eadem ſunt ſpē. genere eadē eſſe neceſſe eſt: vt cū homo atqꝫ equus idē ſunt genere(vterqꝫ enim aīal nuncupat̉) differunt ſpē: qm̄ alia ē hoīs ſpēs: alia eꝗ Socrates v̓o atqꝫ plato cū idē ſint ſpecie: idē quoqꝫ ſunt genere: vterqꝫ.n. ſub aīalis p̄dicatiōe pōit̉. ſi ꝗd v̓o vel genere vel ſpē idē ſit: nō neceſſe eſt idem eſſe numero. qd̓ ſit numero: idē ⁊ ſpecie ⁊ gnͣe ſi ideꝫ eſſe neceſſe ē. vt ſocrates ⁊ plato: cū ⁊ genere aīalis ⁊ ſpē hominꝭ idē ſint. numero tn̄ reperiūt̉ eſſe diſiūcti. gla dius v̓o atqꝫ enſis idē ſunt numero: nihil.n. oīno ali ud eſt enſis quā gladiuſ: ſꝫ nec ſpecie diuerſe ſūt vtrū qꝫ enim gladius eſt: nec genere: vtrūqꝫ enī inſtrumē tū eſt: qd̓ eſt gladii genus: qm̄ igit̉ hō bos atqꝫ equꝰ de quibus animal p̄dicatur: ſpē differunt: numero er go etiam eos differre neceſſe eſt. iccirco hoc plus hꝫ genus qd̓ a ſpecie differentibus p̄dicat̉. nā ſi integrā generis diffinitionem demus: dabimus hoc mō. Ge nus eſt qd̓ de pluribus differentibus ſpē ⁊ numero in eo ꝙ ꝗd ſit p̄dicatur. At v̓o ſic ſpecies. Spēs eſt ꝙ nō ſolū de pluribus ⁊ differentibus numero in eo ꝙ ꝗd ſit p̄dicatur. a ꝓprio v̓o differt genus: qm̄ propriū de vna ſola ſpecie: cuius ē ꝓpriū p̄dicat̉: ⁊ de his qͣ ſub vna ſpē ſūt īdiuiduis. quēadmodū riſibile de ho mine ſolo: ⁊ de particularibus hoībus ꝓprium ſꝑ ſpe ciei vni adeſſe p̄t: neqꝫ eā relinꝗt: nec tranſit ad aliā atqꝫ iccirco propriū nuncupatū eſt: vt riſibile hoīs ē. itaqꝫ ⁊ de ea ſpē cuius eſt propriū p̄dicat̉: ⁊ de his in diuiduis: q̄ ſub illa ſunt ſpē: ut riſibile de hoīe dicitur ⁊ de ſocrate ⁊ de platōe ⁊ ceteris: q̄ ſub hoīs noīe cō tinētur. genus v̓o nō de vna tm̄ ſpecie: vt dictū ē: ſed de pluribus ⁊ differētibus ſpecie. differt igit̉ genus a proprio eo ꝙ de pluribus ſpeciebꝰ p̄dicat̉: cū ꝓpriū de vna tm̄ de qua dr̄ appellet̉: ⁊ his que ſub illa ſunt indiuiduis. Defferentie atqꝫ accidētis diſcrepātia a genere vna ſeꝑatiōe concludit̉. Oīno.n. qꝛ hec in eo qd̓ ꝗd ſit minime p̄dicant̉: eo ipſo ſegregant̉ a gene re. nā in ceteris ꝓpīqua ſunt generi: nā ⁊ de pluribꝰ p̄dicantur: ⁊ de ſpē differentibus: ſed nō in eo ꝙ ꝗd ſit. Siꝗs.n. interroget qualis eſt hō: rn̄detur rōnalis qͣ eſt differentia: Siꝗs interroget qualis eſt coruus: dr̄ niger: qd̓ eſt accidens. Si auteꝫ interroges ꝗd eſt hō: aīalis rn̄debitur: qd̓ eſt genus Qd̓ v̓o ait. nec in eo ꝙ ꝗd ſit predicari dicimuſ: ſꝫ magis in eo ꝙ qͣle ſit hoc magis q̄ſtioni occurrit hmōi. Ariſt.n. differētias in ſub̓a putat oportere p̄dicari: qd̓ aūt in ſub̓a p̄dica tur hāc rē de qua p̄dicat̉: non quale ſit: ſꝫ ꝗd ſit. on̄dit vnde nō videt̉ differentia in eo ꝙ quale ſit p̄dicari: ſꝫ potiꝰ in eo ꝙ ꝗd ſit. ſed ſoluit̉ hoc mō. differentia.n. ita ſub̓am demōſtrare ſolet: vt circa ſub̓am qͣlitatem determinet.i. ſub̓am qͣlitatē ꝓferat. qd̓ ergo dictū ē magis: tale eſt tanqͣꝫ ſi diceret. videt̉ ꝗdē ſub̓aꝫ ſigni ficare: atqꝫ ī eo ꝙ ꝗd ſit p̄dicari. Sꝫ magis illud ē ve rius: qꝛ tā ⁊ ſi ſub̓aꝫ mōſtret: tn̄ ī eo ꝙ qͣle ſit p̄dicat̉ ¶ Quare de pluribus p̄dicari: diuidit genꝰ ab his que de vno ſolo dicūtur: ſicut indiuidua. de diffe rentibus v̓o ſpē ſeparat genus ab his q̄ ſicut ſpēs p̄dicātur. vel ſicut ꝓpria. in eo ꝗd ſit p̄dicari diui dit a differētiis ⁊ coīter accidentibus. que non in eo ꝙ quid predicatur ſed magis in eo ꝙ quale eſt rel quomodo ſe habens.

Secunda editio In porphi.
¶ Tria hec eſſe diximus que ſignificationeꝫ hāc tertiā generis informarent: ideſt de pluribus predicari: de ſpecie differentibus: ⁊ in eo ꝙ quid ſit. qua ſingule partes genus a ceteris que quomodolibet predican tur diſtribuunt ac decernunt quod ip̄e breuiter colli gens dicit: id enim quod de pluribus predicatur ge nus ab his diuidit que de vno tantum predicantur indiuiduo. Indiuiduuꝫ autem pluribꝰ modis dicitur dicitur indiuiduum qd̓ omnino ſecari non poteſt: vt vnitas vel mens. dicitur indiuiduum: quod ob ſolidi tatem diuidi nequeat: vt adamas. dicitur autem in diuiduum cuius predicatio in reliqua ſimilia non con uenit: vt ſocrates. nam cum illi ſint ceteri homines ſi miles: nō cōuenit ꝓpetas ⁊ p̄dicatio ſocratis ī ceteris ergo ab his que de vno tm̄ predicantur genꝰ differt: eo ꝙ de pluribus predicatur. Reſtant igitur quat tuor ſpecies ⁊ proprium ⁊ differentia ⁊ accidens: quo ruꝫ a genere differentias colligamus. ſingulis igitur differentijs ab his rebus ſegregabit̉ genus. ea ꝗdeꝫ differentia qua de ſpecie differentibus predicari ge nus dicitur: ſeparatur ab his que ſicut ſpecies p̄dicā tur vel ſicut propria ſpecies: ſpecies enim omnino de nulla alia ſpecie dicet̉ ꝓprium v̓o de vna tm̄ ſpecie p̄ dicatur: atqꝫ ideo non de ſpecie differentibus Item genus a differentia ⁊ accidente differt: quod in eo ꝙ quid ſit predicatur: illa v̓o in eo quod quale ſit appel lantur vt dictum eſt. itaqꝫ genus quidem ab his que de vno predicantur: differt in quantitate predicatio nis. a ſpeciebus v̓o ⁊ proprio in ſubiectorum natura: qm̄ genus de ſpecie differentibus dicitur: propriū v̓o ⁊ ſpecies minime. Iteꝫ genus in qualitate predicatio nis a differentia accidentiqꝫ diuiditur. Qualitas enī predicationis quedā eſt: vel in eo quod quid ſit. vel in eo quod quale ſit predicari. ¶ Nihil igitur neqꝫ ſuperfluum: neqꝫ minus con tinet generis dicta deſcriptio notionis. ¶ Omnis enim deſcriptio vel diffinitio debet ei quod diffinitur equari ſi enim diffinitio non ſit equalis: ⁊ ſi quidem maior ſit: etiam quedam alia continebit: nō neceſſe eſt vt ſemper diffiniti ſubſtantiam monſtret ſi minor ſit: ad omnem diffinitionem ſubſtantie non p̄uenit. oīa enī que maiora ſunt de minoribus p̄dicā tur: vt animal de homine: minora v̓o de maioribus minime. nemo enim vere dicere poteſt. omne animal homo eſt. atqꝫ iccirco ſi ſibi predicatio conuertenda eſt equalis oportet vt ſit. id autem fieri poteſt: ſi neqꝫ ſuꝑfluū ꝗcqͣꝫ habet neqꝫ diminutū: vt in ea ip̄a gene ris deſcriptione. dictuꝫ eſt enim genꝰ eſſe qd̓ de plu ribus differentibus ſpecie in eo ꝙ quid ſit predicatur que deſcriptio cum genere conuerti pōt: vt dicamus ꝙ depluribus ſpecie differentibus in eo ꝙ quid ſit p̄ dicetur: id genus eſſe. quod ſi conuerti poteſt(vt ait nec plus nec minus generis cōtinet facta deſcriptio. Uperior diſputatio de genere videt̉ forſi tan omnem etiā ſpeciei conſumpſiſſe tra OAIctatum nam cum genus ad aliquid predice Mtur: ideſt ad ſpeciem cognoſci natura gene Tiris non poteſt: ſi ſpeciei que ſit intelligentia neſciatur Sed qd̓ diuerſa eſt in ſuis naturis eorum conſideratio atqꝫ diſcretio diuerſa in ꝑmixtis: iccirco ſicut ſingula in prohemio propoſuit ita cuncta diuide re perſequitur: ac primum poſt generis diſputationē de ſpecie tractat: de qua quidē dubitari poteſt. ſi.n. hec fuit rario preponendi generis reliquis omnibus ꝙ nature ſue magnitudine cetera cōtīeret: nō equū
erat ſpeciem differētie in ordine tractatus antepone re: ꝙ differentia ſpeciem contineret: cū preſertiꝫ dif ferentie ipſas ſpeciēs informent: prius autē eſt ꝙ in format qͣꝫ id quod eius informatione perficitur. Po ſterior igitur ſpecies a differētia eſt: prius igitur de differentia tractandum fuit: ⁊ in prohemio etiam cō ſentiret: in quo eū ordinem collocauit: queꝫ naturalis ordo ſuggeſſit: dicens vtile eſſe noſce ꝗd genus ſit: ⁊ quid differentia. huic reſpondendū eſt queſtioni: qm̄ omnia quecūqꝫ ad aliquid predicantur: ſubſtantiam ſemper ex oppoſitis ſumunt. vt igitur non poteſt eē pater niſi filiꝰ ſit nec filius niſi p̄cedat pater: alteriuſ qꝫ nomen pendet ex altero: ita etiaꝫ in genere ac ſpe cie videre licet. ſpecies ꝗppe niſi generis non eſt: rur ſuſqꝫ genus eſſe non poteſt niſi referatur ad ſpeciem nec v̓o ſubſtantie quedam aut res abſolute eſſe putā de ſunt genus ac ſpecies: vt ſuperiꝰ quoqꝫ dictum eſt ſed quicquid illud eſt quod in nature proprietate con ſiſtat: id tunc genus ſit ac ſpecies: cum vel ad inferio ra vel ad ſuperiora referuntur. Quoruꝫ ergo relatio eſt ad alterutrum: eorum continēs factus eſt iure tra ctatus. de ſpecie igit̉ inchoans ait hoc modo. Pecies autem dicitur quidem ⁊ de vni uſcuiuſqꝫ forma: ſcd̓m quod dictum eſt Priami quideꝫ ſpecies digna eſt impe ¶Mrio: dicitur autem ſpecies ⁊ ea que eſt ſub aſſignato genere: ſcd̓m quod ſolemus dicere: ho minem quidem ſpeciem aīalis: cum ſit genus ani mal: album autem coloris ſpeciem: trianguluꝫ ve ro figure ſpeciem. ¶ Sicut generis ſupra diſtinxit ſignificationes equi uocas: ita quidem in ſpecie facit dicens non eſſe ſpe ciei ſimplicem ſignificationem. ⁊ ponit quideꝫ duas: longe autem plures eſſe manifeſtum eſt: quas iccirco preterijt ne lectoris animum prolixitate confunde ret: dicit autem primum quidem ſpeciem vniuſcuiuſ qꝫ figuram vocari: que ex accidentium congregatio tiōe perficitur: cautiſſime autem dictum eſt vniuſcu iuſqꝫ: hec enim ſcd̓m accidens dicitur. que enī vnicui qꝫ forma indiuiduo eſt: ea non ex ſubſtantiali quadā forma ſpecies: ſed ex accidentibus venit. alia eſt eniꝫ ſubſtantialis forme ſpecies: que humanitas nuncupa tur: eaqꝫ non eſt quaſi ſuppoſita aīali: ſed tanqͣꝫ ipſa qualitas ſubſtantiaꝫ monſtrans: hec enim ⁊ ab hac diuerſa eſt: que vniuſcuiuſqꝫ corpori accidentaliter ſita eſt: ⁊ ab ea que genus deducit in partes. poſtre mum v̓o plura ſunt: que cum eadem ſint: diuerſis tn̄ modis ad aliud atqꝫ aliud relata intelligūtur: vt hāc ipſam humanitatem in eo ꝙ ipſa eſt ſi perſpexeris ſpēs eſt ea que ſubſtantialem determinat qualitatem ſi ſub animali eam intelligendo locaueris deducit ani malis in ſe participationeꝫ: ſeparaturqꝫ a ceteris ani malibus. ac ſit ſpecies generis: ꝙ ſi vniuſcuiuſqꝫ pro prietatem conſideres: ideſt quam viridis vultus: quā firmuſ inceſſus: ceteraqꝫ quibus indiuidua conformā tur. ⁊ quodammodo depinguntur: hec eſt accidens ſpecies: ſcd̓m quam dicimus quēlibet imꝑio eē aptū propter forme eximiam dignitateꝫ. huic aliam adiun git ſpecieī ſignificationem: ideſt eam quam ſupponi mus generi. Nos v̓o triplicem ſpeciei ſignificationē eſſe ſubijcimus: vnam quidem ſubſtantie qualitatem aliam cuiuſlibet propriaꝫ formam indiuidui: tertiam de qua nunc loquitur que ſub genere collocatur. Cre dendum v̓o eſt propter obſcuritatem eius quam nos adiecimus

Secunda editio in porphi.
adiecimus: quia nimirum altiorem atqꝫ eruditiorem quereret intellectum: eam tacite preterijſſe: ceteraſ qꝫ edidiſſe. cuius quidem ſpeciei hec exempla ſubiecit ⁊ hominem quidem eſſe aīalis ſpeciem: album auteꝫ coloris: triangulum v̓o figure. hec eniꝫ omnia ſpecieſ nuncupantur eorum q̄ ſunt genera: animal quidem hominis: color autem albi: figura trianguli ¶ Quod ſi etiam genus aſſignantes ſpeciei memi nimus dicentes quod de pluribus ⁊ differentibꝰ ſpecie in eo quod quid predicatur ⁊ ſpeciem dici mus id quod ſub aſſignato genere eſt. ¶ Dudum aūt cum generis deſcriptionem aſſignaret in generis diffinitione ſpeciei nomen iniecit dicens: id eſſe genus quod de pluribus ſpecie differentibus in eo ꝙ quid ſit predicaretur: vt ſcilicet per ſpeciei no men diffiniret genus. nunc v̓o cum ſpeciem diffinire cōtendat generis vtitur nuncupatione dicens: ſpe ciem eſſe: que ſub genere ponatur: cui quidem dicto illa queſtio iure videtur opponi. omnis eniꝫ diffinitio rem declarare debet. quam diffinitione concludit: eā qꝫ apertiorem reddere: quam ſuo nomine monſtra bat. Ex notioribus igitur fieri oportet diffinitonem quam res illa ſit: que diffinitur. cum.n. per ſpeciei no men deſcriberet: vel diffiniret genus: abuſus eſt vo cabulo ſpeciei velut notiore qͣꝫ generis: atqꝫ ita ex no tioribus deſcripſit genus: nunc v̓o cum ſpecieꝫ vellet termino deſcriptiōis includere: generis vtitur nomi ne: rerum conuertit notionem: vt in generis quidem deſcriptione ſit notius ſpeciei vocabulum: in ſpeciei autē deſcriptione ſit notius generis: quod fieri neꝗt ſi enim generis vocabulum notius eſt quam ſpeciei: in diffinitione generis ſpeciei nomine vti non debuit. Quod ſi ſpeciei nomē facilius intelligitur qͣꝫ generis in diffinitione ſpeciei nomen generis non fuit appo nendum: cui queſtioni occurrit dicens. ¶ Noſſe opportet ꝙ quoniam genus ⁊ alicuius eſt genus: ⁊ ſpecies alicuius eſt ſpecies: idcirco nece ſe eſt ⁊ in vtrorumqꝫ rationibus vtriſqꝫ vti. COmnia quecūqꝫ ad aliquid p̄dicantur: ex his de qui bus predicantur: ſubſtantiam ſortiuntur: ꝙ ſi diffini tio vniuſcuiuſqꝫ ſubſtantie proprietatem debet oſten dere: iure ex alterutro ſit deſcriptio in his que ad ſe inuicem referuntur. ergo quoniam genus ſpeciei ge nus eſt: ⁊ ſubſtantiam ſuam ⁊ vocabuluꝫ genus a ſpe cie ſumit: in diffinitione generis ſpeciei nomen fuit aduocandum. Quoniam vero ſpecies id quod eſt ſu mit ex genere: nomen generis in deſcriptione ſpeci ei non fuit relinquendum. quoniam v̓o diuerſe ſunt ſpecierum qualitates. alie eniꝫ ſunt ſpecies: que ⁊ ge nera eſſe poſſunt: alie que in ſola ſpeciei ꝓprietate ꝑ manent: neqꝫ ī naturā generis tranſeunt. iccirco mul tiplicem ſpeciei diffinitionem dedit dicens. ¶ Aſſignant ergo ⁊ ſic ſpeciē. Species eſt que ſub genere ponitur: ⁊ de qua genus in eo ꝙ quid ſit p̄ dicatur. Ampliꝰ āt ſic quoqꝫ. ſpecies eſt q̄ de plu ribus ⁊ differentibus numero in eo ꝙ quid ſit pre dicatur: ſed hec quidem aſſignatio ſpecialiſſime eſt. ⁊ quid ſolum ſpecies eſt: alie vero ⁊ non ſpecia liſſimarum. ¶ Tribus ſpecies diffinitionibus informauit: quarum quidem due omni ſpeciei conueniunt: omneſqꝫ que quolibet modo ſpeciēs appellantur. ſuam concluſionē determinant: tertia vero non ita: cum enim due ſint
ſpecierū forme: vna quidem eſt cum ſpecies alicuius aliquando etiam alterius genus eſſe poteſt altera cum tm̄ ſpecies eſt neqꝫ in formam generis tranſit. Priores due: vna.ſ. in qua quidem dictum eſt id eſſe ſpeciem qd̓ ſub genere ponitur: ⁊ rurſus in qua dictū eſt id eſſe ſpeciem: de qua genus in eo ꝙ quid ſit pre dicetur: omni ſpeciei conueniunt. Id enim tantuꝫ he diffinitiones monſtrant: quod ſub genere ponitur nā vim ſignificat ſpeciei: qua refertur ad genus ⁊ ea qͣ dicit id eſſe ſpeciem: de quo genus in eo quod quid ſit predicatur: eam rurſus ſignificat ſpeciei formam quā retinet ex generis predicatione. idem eſt auteꝫ ⁊ ſuꝑ poni generi: ⁊ de eo dredicari genus ſicut idem ē ſuꝑ poni generi ⁊ ei genus preponi. Quod ſi omnes ſpe cies collocantur ſub genere: manifeſtum eſt omnem ſpecieꝫ hoc ambitu deſcriptionis includi. Sed tertia diffinitio de ea tantuꝫ ſpecie loquetur: que nunqͣꝫ ge nus eſt: ⁊ que ſolum ſpecies reſtat. hec autem ſpecies eſt ea: que de differentibus ſpecie minime predica tur. nam ſi id habet genus plus a ſpecie: quod de diſ ferentibus ſpecie predicatur: ſi qua ſpecies quidem predicetur de ſubiectis: ſed non de ſpecie differenti bus: ea ſolum erit ſpecies ſuperioris generis: ſubiecto rum v̓o non erit genus: igitur predicatio ea quaꝫ ſpe cies habet ad ſubiecta: ſi talis ſit vt de differentibus ſpecie non predicetur: diſtinguit eam ab his ſpeciebꝰ que genera eſſe poſſunt. ⁊ monſtrat eam ſolum ſpe ciem eſſe nec generis predicationem tenere dicitur. Illa igitur tertia deſcriptio ſpeciei qͥ magis ſpecies ac ſpecialiſſima diffinitur hoc modo. Species eſt qd̓ de pluribꝰ numero differentibus in eo quod quid ſit predicatur. vt homo: predicatur enim de cicerone ac demoſthene ⁊ ceteris qui a ſe(vt dicum eſt) non ſpe cie ſed numero diſcrepant. Ex tribus igitur diffinitio bus duabus quideꝫ ⁊ ſpecialiſſimas ⁊ non ſpecialiſſi mas ſpecies claudit: hec vero tertia ſolum vltimam ſpeciem tangit. Ut autem apertius id liqueat paulo altius rem orditur: eamqꝫ cōgruis illuſtrat exemplis. ¶ Planum autem erit quod dicitur hoc modo. in vnoquoqꝫ predicamento ſunt quedam genera liſſima: ⁊ rurſus alia ſpecialiſſima: ⁊ inter generaliſ ſima: ⁊ ſpecialiſſima ſunt alia. Eſt autem generaliſ ſimum quidem. ſupra quod non eſt aliud ſuperue niens genus. Specialiſſmum autem poſt quod n̄ eſt alia inferior ſpecies. Inter generaliſſimum au tem ⁊ ſpecialiſſimum alia genera ⁊ ſpecies ſunt ea dem: ad aliud tamen ⁊ ad aliud ſumpta. Sit autē manifeſtum in vno predicamento quod dicitur. ſubſtantia eſt quidem ⁊ ipſa genus: ſub hac autem eſt corpus: ⁊ ſub corpore animatum corpus. ſub quo animal. ſub animali vero ratōnale animal: ſub quo homo ſub homine vero ſocrates ⁊ plato: ⁊ qui ſunt particulares homines. Sed horum ſubſtan tia quidem generaliſſimum eſt ⁊ genus ſolum. ho mo vero ſpecialiſſimum ⁊ ſolum ſpecies. corpus vero ſpecies eſt ſubſtantie: genus vero corpo ris animati. ⁊ animatum corpus ſpecies quidem eſt corporis: genus vero animalis: animal vero ſpe cies quidem eſt corporis animati. genus vero ani malis rationalis ſed rationale animal ſpecies qui dem eſt animalis. genus autem hominis homo ve ro ſpecies eſt rationalis animalis. non autem genꝰ

Secunda editio In porphi.
particularium hominum. ſed ſolum ſpecies. ⁊ oē quod ante indiuidua proximum eſt ſpecies erit ſo lum. non etiam genus. ¶ Prediximus ab ariſto. decem predicamenta eſſe diſ poſita: que iccirco predicamenta vocauerit: quoniam de ceteris omnibus predicantur: ſi quicquid vero de alio predicatur ſi non potuerit predicatio conuerti: maior eſt res illa que p̄dicatur: ab ea de qua predica tur. Itaqꝫ hec predicamenta maxima omnium rerū quoniam de omnibus predicantur: oſtenſa ſunt. In vnoquoqꝫ igitur horum predicamentorum quedam generaliſſima ſunt genera: ⁊ longa ſeries ſpecierum atqꝫ a maximo decurſus ad minima. Et illa quidem que de ceteris predicantur vt genera: neqꝫ vllis alijs ſupponuntur ut ſpecies: generaliſſima genera nuncu patur. Iccirco quia his nullum aliud ſuꝑponitur ge nus. Infima vero que nullis ſpeciebus dicuntur: ſpe cialiſſime ſpecies appellantur iccirco quoniam inte grum cuiuſlibet rei vocabulum illa ſuſcipiunt: que pura īmixtaqꝫ in ea de qua queritur proprietate ſunt conſtituta. at quoniam ſpecies id quod ſpecies eſt ex eo habet nomen: quia ſupponitur generi: ip̄a erit ſim plex ſpecies: ſi ita generi ſupponatur vt nullis alijs differentiis preponatur vt genus. Species. enim que ſic ſupponitur generi alij: vt alij preponatur. non eſt ſimplex ſpecies: ſed habet quādaꝫ generis mixtionē. illa vero ſpecies que ita ſupponitur generi vt mini me ſpeciebus alijs preponatur: illa ſolum ſpecies ſim plex eſt ſpecies: atqꝫ iccirco ⁊ maxime eſt ſpecies: ⁊ ſpecialiſſima nuncupatur. inter genera igitur que ſūt generaliſſima ⁊ ſpecies que ſunt ſpecialiſſime: in me dio ſunt quedam que ſuperioribus ꝗdeꝫ collate ſunt ſpecies: inferioribus vero genera: hec ſubalterna ge nera nuncupantur: ꝙ ita ſunt genera vt alterum ſub altero collocetur. Quod igitur genus ſolum eſt: id di citur generaliſſimum genus: que vero ſunt genera ut eſſe ſpecies poſſint: vel ita ſpecies vt ſint genera non nunqͣꝫ ſubalterna genera vel ſpecies appellantur. qd̓ vero ita eſt ſpecies vt alij genus eſſe non poſſit: ſpe cialiſſima ſpecies dicitur. His ergo poſitis ſumamꝰ predicamenti vnius exemplū: vt ab eo in ceteris quo qꝫ predicamentis atqꝫ in ceteris generibus vt ſpecie bus filo atqꝫ ordine quod eueniat poſſit agnoſci. ſub ſtantia ergo generaliſſimum genus eſt. hoc enim de cunctis alijs predicatur: ac primuꝫ huius ſpecies due ſunt. corporeum: ⁊ incorporeum. naꝫ ⁊ quod corporeū eſt ſubſtantia dicitur: ⁊ item quod incorporeum eſt ſubſtantia predicatur. ſub corporeo v̓o animatum at qꝫ inanimatum corpus ponitur. Sub animato corpo re animal ponitur. nam ſi ſenſibile adijcias animato corpori animal facis. reliqua v̓o pars ideſt ſpecies cō tinet inanimatum ⁊ inſenſibile corpus. Sub animali autem rationale atqꝫ irrationale. Sub rationali deus ⁊ homo. nam ſi rationali mortale ſubieceris ho minem conſtitues: ſi īmortale deum. deuꝫ vero dico corporeum. hunc enim mundum veteres deum voca bant: ⁊ Iouis eum appellatione dignati ſunt: deum qꝫ ſolem ceteraqꝫ celeſtia corpora: que animata eſſe tum Plato: tum plurimus doctorum chorus arbitra tus eſt. ſub homine v̓o indiuidui ſingulareſqꝫ hoēs ſunt ut Plato Cato Cicero: quorum numeruꝫ plura litas infinita non recipit: cuius rei ſubiecta deſcriptio ponit exemplum.
Subſtantia Corporea Corpus Incorporea Aīatū Corpꝰ Animatū Inanimatū Animal Inſenſibile Senſibile Ratōale aīal Irrationale Rationale Mortale Homo Immortale Socrates. Plato. Cicero: Uirgilius. Cato. ¶ Superius diſpoſita deſcriptio ordinē a generaliſſi mo vſqꝫ ad indiuidua predicationis oſtendit. in qua quidem ſubſtantia generaliſſimū dicitur genus: quo niam prepoſita eſt oībus: nulli vero ipſa ſupponitur: ⁊ ſolum genus propter eandem ſcilicet dicitur cauſā homo autem ſpeciēs ſolum. quoniam Plato Cato Cicero quibus eſt ipſa prepoſita: non differunt ſpecie ſed numero tantum. Corporeuꝫ v̓o quod ſcd̓m a ſub ſtantia collocatur: ⁊ ſpecies eſſe probatur ⁊ genus: ſubſtantie ſpecies genus animati. at vero animatum genus eſt animalis corporei ſpecies. eſt autem anima tum genus ſenſibilis. animatū vero ſenſibile animal eſt igitur ipſum animatum propter propriam differe tiam que eſt ſenſibile: recte genus dr̄ eē aīalis ani mal vero rationalis genus eſt: ⁊ rationale mortaliſ cumqꝫ ratiōale ⁊ mortale nihil aliud ſit qͣꝫ homo: ra tionale fit animalis ſpecies: hominis vero genus: ho mo v̓o ipſe ſpecies: catonis platōnis ciceroniſ nō erit vt dictum eſt) genus ſed ſolum ſpēs. nec ſolum dif ferentie ratiōalis ſpecies eſt homo. verū etiā catōis ⁊ platōnis ceteroꝝqꝫ ſpecies appellatur: ꝑꝑ diuerſaꝫ .ſ. cauſam. nam rationalis iccrco eſt ſpecies: qm̄ ratio nale per mortale atqꝫ īmortale diuiditur. cum ſit hō mortale. ideꝫ v̓o homo ſpecies eſt platōnis atqꝫ cete rorum: in forma enim eorū omniū homo erit ſubſtan tialis atqꝫ vltima ſimilitudo. Eſt autem communis omnium regula: eſſe eas ſpecies ſpecialiſſimas que ſupra ſola indiuidua collocantur: vt homo equus cor uus: ſed non auis. auium namqꝫ multe ſunt ſpecies: ſed he tantum ſpecies dicuntur eſſe. quorum ſubie cta ita ſibi ſunt conſimilia: vt ſubſtantialem differen tiam habere non poſſint. In omni autem diſpoſitio ne priora genera cum inferioribus coniunguntur. vt poſteriores efficiant ſpecies. nam vt ſit corpus ſub ſtantia cum corporalitate coniungitur: ⁊ eſt ſubſtan tia corporea corpus. Item vt ſit animatum corpo reum atqꝫ ſubſtātia animato copulatur: ⁊ eſt anima tum ſubſtantia corporea habens animam: Item vt ſit ſenſibile: eidem tria ſuperiora illa iunguntur. Naꝫ quod eſt ſenſibile: tantum eſt quantum ſubſtantia corporea animata retinens ſenſum: quod tantum ani mal eſt. Item ſuperiora omnia rationali iuncta ra tionale efficiunt: poſtremo hominem ſuperiora om nia nihilominus terminant: ideſt ſubſtantiam homi nis. addito tamen rationali ⁊ mortali. eſt enim ho mo ſubſtantia corporea animata ſenſibilis ratiōalis mortalis.

Secunda editio in porphi.
mortalis. Nos vero diffinitionem hominis reddi mus dicentes. animal rationale mortale. in anima li ſcilicet includentes ⁊ ſubſtantiam ⁊ corporeum ⁊ animatum atqꝫ ſenſibile. ⁊ in ceteris quidem ſpecie bus atqꝫ generibus ad hunc modum vel diuidūt̉ ge nera: vel ſpecies deſcribuntur. ¶ Quemadmodum igitur ſubſtantia cum ſupre ma ſit eo quod nihil ſupra eam ſit genus eſt gene raliſſimum: ſic ⁊ homo cum ſit ſpecies. poſt quam non eſt alia ſpecies: neqꝫ aliud eorum que poſſunt diuidi in ſpecies ſed ſolum indiuidua. indiuiduū enim eſt ſocrates ⁊ plato: ſpecies erit ſolum. ⁊ vlti ma ſpecies. vt dictum eſt: ſpecialiſſima. que v̓o ſūt in medio. eorum quidem que ſupra ipſa ſunt ſpe cies erunt. eorum vero que poſt ipſa genera ſunt q̄ re hec quidem duas habent habitudines. illam q̄ eſt ad ſuperiora. ſecundum quam ſpecies dicūtur eſſe ipſorum. ⁊ eam que eſt ad poſteriora. ſecunduꝫ quam genera ipſorum eſſe dicuntur. Extrema v̓o habent vnam habitudinem. nam ⁊ generaliſſimuꝫ ad ea que poſteriora ſunt. habet habitudinem. cū genus ſit omnium id quod eſt ſuppremum. eā v̓o que eſt ad ſuperiora non habet cum ſit ſuppremuꝫ ⁊ principium primum ⁊ vt diximus. ſupra qd̓ non eſt aliud ſuperueniens genus. Specialiſſimū aūt vnam habet habitudinem. eam que eſt ad ſuperio ra. quorum eſt ſpecies. eam vero que eſt ad poſte riora non diuerſam habet. ſed ⁊ indiuiduoruꝫ ſpe cies dicitur. Sed ſpecies quidem dicitur indiui duorum velut ea continens. ſpecies vero ſuperio rum velut ea que ab illis continetur. ¶ Ex proportione ſpeciei nomen etiam generis oſten ditur nam vt genus: quoniam non hꝫ genus ſupra ſe generaliſſimū genus dicitur: vt ſubſtantia: ita ſpēs qm̄ non habet ſub ſe ſpeciem ſed indiuidua: ſpecialiſ ſima ſpecies dicitur: vt homo. quid aūt eſt ſpecies nō habere ſub ſe.i. his preeſſe: que neqꝫ in diſſimilia di uidi poſſunt: vt genera diuiduntur: neqꝫ in ſimilia ſe cantur vt ſpecies. Que vero inter genera generaliſſi ma: ſpecieſqꝫ ſpecialiſſimas cōſtituta ſunt: ille v̓o ſpe cies ⁊ genera nuncupantur: que ⁊ ipſa alijs ſupponū tur: ⁊ his alia ſubijciuntur. Quoꝝ in diſſimilia vel in ſimilia poſſunt eſſe partitiones. Cūqꝫ due habitudi nes ⁊ quaſi comparationes ſint oppoſite: que in omni bus generibꝰ ſpeciebuſqꝫ verſantur: vna quidē q̄ ad ſuperiora reſpiciat: vt ſpecierum que ſuis generibus ſupponūt̉: alia vero que ad inferiora: vt generum cū ſpeciebus proprijs preponūt̉: generaliſſima quidē ge nera vnam tm̄ retinent habitudinē eaꝫ.ſ. que inferio ra amplectit̉: illā vero que ad p̄poſita cōparatur non habet. Generaliſſimū enī genꝰ nulli ſupponitur. Itē ſpecies ſpecialiſſima vnā poſſidet habitudinē per qͣꝫ ſ. ad ſola genera cōparatur. Illam v̓o que ad inferio ra cōmittitur: non habet. nullis enim ſpeciebus ipſa preponit̉. at v̓o que ſubalterna ſūt genera vtraqꝫ ha bitudine fungūtur: nam ⁊ illam poſſident que ad ſu periora reſpicit: qm̄ que ſubalterna ſunt habent ſuꝑ poſitū genus: ⁊ illam que de inferioribꝰ predicat̉. ha bent enī ſubalterna genera ſuppoſitas ſpecies vt cor poreū ad ſubſtantiam quidē eam retinet habitudinē qua poteſt poni ſub genere: ad animatū vero eam qͣ
poteſt de ſpecie predicari. Specialiſſime vero ſpecieſ licet ipſe indiuiduis preponāt̉: tamē ſuppoſiti habitu dinē non habēt: iccirco qm̄ illa que ſpeciei vltime ſuꝑ ponunt̉: talia ſunt: vt quantum ad ſubſtantiā vnū ꝗd dam ſint non habentia ſubſtantialem differentiam ſed accidentalem. efficitur ergo vt numero ſaltem di ſtare videantur: vt pene dici poſſint ⁊ pluribus preeſ ſe ſpecieſ: ⁊ quodāmodo nulli omnino eſſe p̄poſite. nā cum ſpecies ſubſtantiam monſtrat: vna eſt oīuꝫ indi uiduorum ſub ſpecie poſitoꝝ ſubſtantia: quodāmodo nulli prepoſita eſt ſi ad ſubſtantiā quis velit aſpicere. at ſi accidentia quis conſideraret: plures de qui bus predicatur ſpecies fiunt non ſubſtantie diuer ſitate ſed accidētiū multitudine. itaqꝫ ſit vt genꝰ qui dem ſemper plurimas ſub ſe habeat ſpēs. de differē tibus enim ſpecie predicatur. differentia vero niſi plu ralitati nō cōuenit. at v̓o ſpecies ēt vni aliqn̄ indiui duo p̄eſſe poteſt. ſi enī vnus(vt perhibetur) eſt phe nix: phenicis ſpecies de vno tm̄ indiuiduo predicat̉. Solis etiā ſpecies vnū ſolem intelligitur habere ſu biectū. ita nullam multitudinē ſpecies per ſe continēt cum etiā ſi vnū ſit tm̄ īdiuiduū: ſpeciei tamē nō pe reat intellectꝰ. quibuſdā enī ſuis quaſi ſimilibus par tibꝰ pręeſt. vt ſi eris virgulā in partes ſuas vel ereas particulas diuidas ſcd̓m id qd̓ es dicit̉ ⁊ partes eſſe ī telligit̉: ⁊ totū. Iccirco dictā ſpeciem licet: ⁊ ſi ſit in diuiduis prepoſita vnā tm̄ habitudinē poſſidere: illā vnam.ſ. qua ſpecies eſt. quādo enim prepoſitis ſubdi tur: ſpecies nuncupatur: ⁊ eſt ſuperiorum ſpecies tan qͣꝫ ſubiecta: inferioruꝫ quoqꝫ ſpecies: iccirco quoniaꝫ eoꝝ ſubſtantiā demonſtrat. Nec ita ē ſpecies ſubſtā tia indiuiduoꝝ: quemadmodū ſpeciei genus. illud. n. pars ſubſtantie: vt animal hominis. Relique enī par tes rationale atqꝫ mortale addūtur animali ad diffi niēdaꝫ ſubſtantiā hominis. homo v̓o Socratis/ atqꝫ Ciceronis tota ſubſtantia eſt: nulla enim additur diſ ferentia ſubſtantialis ad hominem: vt Socrates fiat aut Cicero: ſicut additur animali rationale atqꝫ mor tale: vt homo integra diffinitione claudatur. Iccirco igitur ſpecies ſpecialiſſima tm̄ eſt ſpecies: atqꝫ hanc ſolam poſſidet habitudinem: ad ſuperiora quidē quo niam ab his continetur: ad inferiora: vero qm̄ ſubſtā tiam eorum. format ⁊ continet. ¶ Determinant ergo generaliſſimum ita quod cū genus ſit non eſt ſpecies. ⁊ rurſus ſupra quod non eſt aliud ſupraueniens genꝰ. ſpecialiſſimū vero qd̓ cum ſit ſpecies non eſt genus ⁊ quod cum ſit ſpe cies. nunꝙͣ diuiditur in ſpecies. ⁊ quod de pluri bus ⁊ differentibus numero in eo quod quid ſit p̄ dicatur. Ea vero que ſunt in medio extremorum ſubalterna vocātur genera ⁊ ſpecies ⁊ vnumquod qꝫ eorum ſpecies eſſe poteſt ⁊ genus. ad aliud qui dem ⁊ ad aliud ſumpta. Ea vero que ſūt ante ſpe cialiſſima vſqꝫ ad generaliſſimum aſcendentia. ⁊ genera dicuntur ⁊ ſpecies. ⁊ ſubalterna genera. vt agamemnon. atrides. pelopides. tantalides. ⁊ vl timum iouis. Sed in familiis quidem plerumqꝫ reducuntur ad vnum principium verbi gratia ad iouem. ¶ Poſtqͣꝫ naturam generum ac ſpecierum diuerſita temqꝫ monſtrauit: eorum ordinem diffinitionis de

Secunda editio In porphi.
ſcriptioniſqꝫ commemorat: ac primum ꝗdē generaliſ ſimi generis terminum eſſe indicat dicens generaliſ ſimū genus eſſe qd̓ cū ipſū ſit genª non habet ſuper poſitum genus hoc eſt ſpeciem non eſſe: ⁊ rurſus ſu pra quod non erit aliud genus ſupraueniens. Si enī habet aliud genus: minime ipſum generaliſſimum vocaretur. ſpecialiſſima vero ſpecies hoc mō deſcri bitur quod cum ſit ſpecies non eſt genus: ex oppoſito diffinitur: quoniam oppoſita ex oppoſitis deſcribun tur interdum. nam quoniaꝫ prepoſitio oppoſita ē ſuꝑ poſitioni genus autem preponitur: ſpecies vero ſuꝑ ponitur: ſi iccirco erit primum genus: quia ita ſuper pōitur vt minime ſupponatur: iccirco erit vltima ſpe cies quia ita ſupponitur: vt preponi non poſſit: igitur recte oppoſitorum ex oppoſitis facta eſt diffinitio: ⁊ alia rurſus deſcriptio ſpeciei quod cum ſit ſpecies: nū qͣꝫ diuiditur in ſpecies: ideſt genus eſſe non poteſt. ⁊ rurſus alia diffinitio quod de pluribus differentibus numero in eo quod quid ſit predicat̉. de qua diffinitio ne ſepe eſt ſuperius demonſtratū: nunc illud attendē dum eſt(ſicut paulo ſuperius dictum eſt) ſpeciei vnū indiuiduum poteſt ſubiectum eſſe: vt phenici atomū ſuum: vt ſoli corpus hoc lucidū: vt mūdo vel lūe: quo rum ſpēs ſingulis indiuiduis ſuis ſuperponuntur: qd̓ ſi ita eſt vt ſpecies de vno quolibet indiuiduo predice tur: vt de phenice. quomodo conuenit dicere ſpecieꝫ eſſe que de pluribus numero differentibꝰ in eo ꝙ ꝗ ſit predicat̉. Sunt enim quedam que de numero dif ſerentibus minime dicuntur: vt phenix: ſol luna. ſed de his illa ratio eſt de qua etiam ſuperius pauca red didimus que paululuꝫ implexa cōmodius noduꝫ que ſtionis abſoluet. Omnia: enim que ſub ſpecialiſſimis ſpeciebus ſunt: ſiue īfinita ſint: ſiue finito numero cō ſtituta: ſiue ad ſingularitatem deducantur dum ē ali quod indiuiduū ſemper ſpecies permanebit: neqꝫ in diuiduorum diminutione ſi quodlibet vnum māeat ſpecies cōſumitur: vt dictum eſt. tamen ſi plura ſint ī diuidua ſubſtantiales differentias non habebunt. id ergo in genere dici non conuenit: quia his preeſt: que ſubſtantiali a ſe genere differentia diſgregata ſunt. preeſt enim ſpeciebus que diuerſis differentijs in formantur. Si igitur vna eaꝝ pereat: ⁊ ad vnitatem ſpeciei redacta fuerit ratio: genus eſſe non poterit: qꝛ de diſſerentibus ſpecie predicatur: non ita in ſpecie bus. Nam ſi omnium indiuiduorum natura conſum pta ſit: etiam ſi ad vnius ſingularitatē indiuidui ſuꝑ poſite ſpeciei predicatio venerit: eſt tamen ſpecies ac permanet. Talia enim ſunt illa que pereūt ac deſūt quale eſt id quod permanſit ⁊ ſubiacet. Quod vero dicimus de pluribus numero differentibus ſpeciem predicari: duobus id recte excuſatur modis. Uno qui dem quia multo plures ſunt ſpecies que de numero ſis indiuiduis predicantur: qͣꝫ quibus vnum tm̄ indi uiduum videtur eſſe ſuppoſitum. dehinc hoc mō qꝛ multa ẜm poteſtatē dicunt̉ cū actu non ſemꝑ ita ſint vt riſibilis homo dicitur etiam ſi minime rideat: qm̄ ridere poteſt. Ita igitur ſpecies de numero differen tibus predicatur: nihil enī minꝰ: phenix de pluribus phenicibus p̄dicaret̉ ſi plures eſſent qͣꝫ nunc: qm̄ vn eſſe ꝑhibetur. Item ſolis ſpecies de hoc vno ſolo ſole quē nouimus: nunc dicitur: ⁊ ſi in animo plures ſoles ⁊ in cogitatiōe fingantur: nihilominus de pluribus ſolibꝰ indiuiduis nomen ſolis qͣꝫ de hoc vno predica bitur. Iccirco igitur ſpecies de pluribus numero diſ ferentibus dicitur predicari cū ſint alique que de ſin
gulis indiuiduis appellentur. illa v̓o q̄ ſubalterna vo cantur ita diffiniri queunt. Subalternū genus eſt ꝙ eſſe genus ⁊ ſpecies poterit ad eum modū ꝗ eſt in fa milijs que procreant ⁊ procreantur: vt etiā ſubiectū monſtrat exemplum: vt Agamemnō Atrides ⁊ Pe lopides ⁊ Tantalides ⁊ vltimū Iouis Atreus enim Pelopis filius tanqͣꝫ eiuſdē ſpecies quaſi Agamēno nis genus eſt. Item Agamēnon Atrides ⁊ Pelopi des ⁊ Tantalides: cum Pelops ad Tantalum com paratur. Tātaluſqꝫ ad Iouē quaſi ſpecieſ. Itēqꝫ Tā talus ad Pelopem. Pelops ad Atridē quaſi genera eſſe videantur: cum Iuppiter velut ſit horuꝫ genera liſſimū genus. Sed in familijs quidē plerumqꝫ redu cuntur ad vnum principium verbi gratia ad Iouem ¶ In generibus autem ⁊ ſpeciebus non ſic ſe habꝫ neqꝫ enī vnū cōe genus oīuꝫ ē ens. nec omnia eiuſ dem generis ſunt ſecundum vnum ſupremum ge nus. quemadmodū dicit Ariſtoteles. ſed ſint poſi ta quemadmodum dictum eſt in predicamentis. prima decem genera quaſi decem prima prīcipia. Et ſi oīa quis entia vocet equiuoce inquit nuncu pabit non vniuoce. ſi enim vnum eſſet commune omnium ens. vniuoce omnia entia dicerentur. cuꝫ vero ſint decem principia prima cōmune ens oīuꝫ ſecūdū nomen eſt ſolum. non etiam ſecundum ra tionem que ſecundum nomen eſt. ¶ Quoniaꝫ de ſubalternis generibꝰ diceret familie cu iuſdā poſuit exemplū. Que ab Agamennone ꝑuenit ad Iouem quem quidem pro numinis reuerentia: vl timū poſuit. Quātū eniꝫ ad veteres theologos refer tur Iuppiter ad ſaturnum: ſaturnus ad celium. celiꝰ v̓o ad antiquiſſimum ophioneꝫ ducitur: cuiuſ ophyo nis nullum principium eſt. Ne igitur quod in familijs eſt: id rebꝰ quoqꝫ eſſe credatur: vt res omnes poſſint ad vnum ſui nominis redire principium. Idcirco de terminat hoc in generibus ac ſpeciebꝰ eſſe nō poſſe: neqꝫ ſicut familie cuiuſlibet ita etiam omnium reruꝫ vnum eſſe principium poteſt. Fuerunt enim qui ī hac opinione tenerentur: vt rerum omniuꝫ que ſunt vnū putarent eſſe genus qd̓ ens nuncupatur tractū ab eo qd̓ dicimus eſt omnia enim ſunt ⁊ de omnibus eſſe predicatur: itaqꝫ ſubſtantia eſt: ⁊ qualitas eſt: item quantitas eſt: ceteraqꝫ eſſe dicuntur. Hic de his ali quid tractaretur: niſi hec que predicamēta dicuntur eſſe conſtaret. Que cum ita ſint vltimum omniuꝫ ge nus ens poſuerunt. ſcilicet ꝙ de omnibus predicaret̉ ab eo enim quod dicimus eſt participium inflecten tes: greco quidem ſermone do latine ens appellaue runt. Sed Ariſtoteles ſapientiſſimus principio rum cognitor reclamat huic ſententie: nec ad vnū res omnes putat duci poſſe primordium: ſed de cem genera eſſe in rebus: Que cum a ſemetipſis di uerſa ſūt tn̄ ad nullū cōmune principium reducuntur hec autem decē genera ſtatuit: ſubſtantiā: qualitatē quantitatem: ad aliquid. vbi: quādo: ſitum: habere: facere: pati. quod v̓o occurebat. qm̄ de oībus his eſſe predicaretur(Oīa enim que ſuperiꝰ dicta ſūt gn̓a eē dicūt̉ ita diſcuſſit) ac repulit dicens nō omne cōmūe nomen cōmunē ēt formare ſubſtātia: nec ex eo debe re genus eſſe cōmūe arbitrari: ꝙ de aliquibus cōmu ne nomē predicaret̉. Quibus enim diffinitio cōmu nis nominis conuenit: illa cōmūis nominis iure ſpe cies iudicabuntur: ⁊ cōmuni illi vocabulo vniuoce p̄ dicantur:

Secunda editio in porphi.
dicantur: quibus vero non conuenit. vox his commu nis tm̄ eſt: nulla vero ſubſtantia. Id autem manife ſtius declaratur hoc modo exemplis animal hominiſ atqꝫ equi genus eſſe predicamus: demus igitur ani malis diffinitionem que eſt ſubſtantia animata ſenſi bilis. hanc ſi ad hominem reducamus: erit homo ſub ſtantia animata ſenſibilis: nec vlla falſitate diffinitio maculatur. Rurſus ſi ad equū: erit equus ſubſtantia animata ſenſibilis. Id quoqꝫ verum eſt: conuenit igi tur diffinitio ⁊ animali quod cōmūe eſt homini atqꝫ equo: ⁊ ea eideꝫ equo atqꝫ homini: que ſpecies ponū tur animalis: ex quo ſit: vt homo atqꝫ equus vtraqꝫ anīalis vniuoce ſpecies predicētur at ſi quis hominē pictum hominemqꝫ veruꝫ cōmuni animalis nomine nūcupauerit diffiniat(ſi libet) animal hoc modo ſub ſtantiam animatam eſſe atqꝫ ſenſibilem. Sed hec ꝗ dem diffinitio ei homini qui viuus eſt conuenit: ei ꝙ dem qui pictus eſt minime. neqꝫ enī eſt animata ſub ſtantia igitur homini viuo atqꝫ picto quibus commu nis diffinitio ideſt animalis non poteſt conuenire. nō eſt animal commune genus ſed tn̄ cōe vocabulum di citur: ꝙ hoc nomen animalis in viuo hoīe atqꝫ picto non genus eſt: ſed vox plura ſignificans: vox eniꝫ plu ra ſignificans que equiuoca nuncupat̉. Sicut ea vox que genus oſtēdit vniuoca dicitur. Itaqꝫ id quod di citur ens ⁊ ſi de omnibus dicit̉ predicamentis: quo niam tamen nulla eius diffinitio inueniri poteſt: que omnibus predicamentis poſſit aptari. Iccirco non di citur vniuoce de predicamentis ideſt vt genꝰ: ſed eꝗ uoce ideſt vt vox plura ſignificās. Cōuīcitur hac quo qꝫ ratione id quod dicimus ens predicamentorum ge nus eſſe non poſſe. vnius enim rei duo genera eſſe non poſſunt: niſi alterum alteri ſubiciatur vt homi nis genus eſt animal atqꝫ animatū: cum animal ani mato velut ſpecies ſuppoatur. At ſi duo ſint ſibimet ita equalia: vt nunqͣꝫ alteri alterum ſupponatur: hec vtraqꝫ eidem ſpeciei genera eſſe non poſſūt. Ens igi tur atqꝫ vnum neutrum alteri ſupponitur: neqꝫ vniꝰ dicere poſſumus genus ens. nec eius quod dicimꝰ ens vnum. Nam quod dicimus ens vnuꝫ eſt. ⁊ quod vnū dicitur ens eſt: genus autem ⁊ ſpecies ſibi minime cō uertuntur. Si igitur predicatur ens de omnibus pre dicamentis: predicatur ⁊ vnum. Nam ſubſtātia vnū eſt: qualitas vnum eſt: quantitas vnum eſt: ceteraqꝫ ad hunc modum. Si igitur quoniam eſſe de omnibꝰ his predicatur omnium genus erit ens: ⁊ vnum: quo niam de omnibus predicatur: erit omnium genus. ſꝫ vnum atqꝫ ens(vt demonſtratum eſt) minime alteꝝ alteri preponitur. duo igitur equalia ſingulorum pre dicamentoruꝫ genera ſunt: quod fieri nequit: cū hoc igitur ſit: id Porphyrius determinauit dicēs nō ita in rebus: vt in familijs omnia ad vnum principiū poſ ſe deduci: nec omnium rerum commune eſſe genus poſſe: vt Ariſtoteli placet: ſꝫ ſūt p̄poſita īquit quēad modum in predicamentis dictum eſt prima deceꝫ ge nera quaſi decem prima principia.ſ. vt nulla interim ratio perquiratur. ſed Ariſtotelis auctoritati conce dentes hec decem genera nulli alij generi eſſe creda mus ſubiecta. que ſi quis entia nūcupat: equiuoce nū cupauit: non vniuoce. neqꝫ enim vna eorum omnium ſecundum commune nomen diffinitio poterit adhi beri. que res facit: vt non vniuoce de his aliquid pre dicetur. Si enim vniuoce predicaretur: genꝰ eſſet eo rum commune nomen ꝙ de omnibus predicaretur. at ſi genus eſſet: diffinitio generis conueniret in ſpēs
quod quia non ſit: commune his id quod dicimꝰ ens vocabulum eſt vocis ſignificatione: non ratione ſb̓e. ¶ Decem quidem igitur generaliſſima ſunt ſpe cialiſſima vero in numero quidem quodam ſunt. non tamen infinito. Indiuidua autē que ſunt poſt ſpecialiſſima infinita ſunt. quapropter vſqꝫ ad ſpe cialiſſima a generaliſſimis deſcendentes iubebat plato quieſcere. Deſcendere autem per media di uidentis ſpecificis differentiis. infinita vero īquit relinquēda ſūt neqꝫ.n. eoꝝ poſſe fieri diſciplinam ¶ Quoniam ſpecierum noſſe naturam ad ſectionē ge neris pertinet: quoniam ſcientia infinita eſſe non po teſt(nullus enim intellectus infinita circundat) iccir co de multitudine generum ſpecierum atqꝫ indiui duoruꝫ rectiſſima ratione perſequitur dicens. Supre morum generum numerum notum. decem enī predi camēta. Ariſtotelis eſſe reperta que rebus omnibus generis loco preſerenda ſunt. Spēs vero multo plu res eſſe qͣꝫ genera nam cum ſuprema ſint rerum ge nera: cūqꝫ vni generi non vna ſed multe ſpecies ſuꝑ ponātur. proximeqꝫ ſpecies ſupremis generibꝰ ſubal terna ſint genera vſqꝫ dum ad vltimas ſpecies deſcē dant. nimirū vnius generis multas ſpecies neceſſe ē eſſe diffuſas. Specialiſſima vero multo plura eſſe qͣꝫ ſubalterna: quoniam per multitudinem generū ſubal ternorum vſqꝫ ad ſpecialiſſima deſcendit̉. ſpecies qui dem multo plures eſſe qͣꝫ genera ſubalterna. hoc ma xime oſtenditur ꝙ inferiores ſunt: ⁊ ſemper ſubalter na genera in plura ſubiecta diuiduntur. Decē vero generum ſpecies multo plures qͣꝫ vnius exiſtere ma nifeſtum eſt. verum̄tamen ⁊ ſi plures ſūt certo tamē numero cōtinentur. quē facile ſi quis diſcutiat oīum qꝫ generum ſpecies proſequatur poſſit agnoſcere. In diuidua vero que ſub vnaquaqꝫ ſpecie ſūt īfinita ſūt vel eo ꝙ taꝫ multa ſūt diuerſiſqꝫ locis poſita: vt ſcie tia in vnum concludi comprehendiqꝫ non poſſint: vel ꝙ in generatione ⁊ corruptione poſita nunc quidem incipiunt eſſe: nunc deſinunt atqꝫ iccirco ſuprema qui dem genera ⁊ ſubalterna ⁊ ſpēs eaſ que ſpecialiſſime nuncupantur: quoniaꝫ finito ſunt numero: poteſt ter minus ſcientie includere: indiuidua vero nullo modo Iccirco igitur Plato magis a generibus qͣꝫ a ſpe ciebus ſpecialiſſimis precipiebat facere ſectionem: ꝑ ea enī que finita eēt numero iubebat deſcendere di uidētē: vbi aūt ad indiuidua veniret̉: ſtandū eſſe ſua debat: nec qd̓ natura non ferret: infinita colligere. ita vero genera in ſpecies diuidi comprobat: vt in ſpeci ficis differentijs ſoluerentur. De ſpecificis vero diffe rentijs melius in eo titulo vbi de differentia diſputa tur ac largius diſſeremus. hic enī hoc tm̄ dixiſſe ſuffi ciat eas eſſe ſpecificas differentias: quibus ſpecies in formantur: vt rationale mortale hominis. Cum igit̉ diuidimus animal rationale: mortale immortaleqꝫ ſe paramus: ceteraqꝫ genera talibus differētijs: q̄ ſubie ctas ſpecies informent. Plato conſuluit eſſe diuiden da vſqꝫ dum ad ſpecialiſſima veniretur. dehinc con ſiſtere nec infinita ſequi: quoniam indiuiduorum nū qͣꝫ eſſet nec diſciplina nec numerus. ¶ Deſcendentibus igitur ad ſpecialiſſima neceſſe ē diuidētes ꝑ multitudinē ire Aſcēdētibꝰ v̓o ad ge neraliſſima necͣe ē colligere multitudinē ī vnū. col lectiuū.n. multorū in vnā naturā ſpēs eſt. ⁊ magis id quod ē genus. Particularia vero ⁊ ſingularia

Secunda editio In porphi.
econtrario in multitudinem ſemper diuidunt id quod vnum eſt. participatione enim ſpeciei plureſ homines ſunt vnus homo. ī ꝑticuilaribus autem ⁊ ſingularibus vnus ⁊ cōis plures. diuiſiuū eniꝫ eſt ſemꝑ quod ſingulare eſt. collectiuum autem ⁊ adu natiuum quod commune eſt. ¶ Diuidere enī eſt in multitudinem quod vnum fue rat ante diſſoluere. Omniſqꝫ collectio econtrario cō poſitionē coniunctionēqꝫ meditatur. Quid.n. cū ſit vnum diſpertiendo diuiditur: idipſum ex pluribꝰ rur ſus partibus adunando componitur. Ut igitur ſupe rius dictuꝫ eſt: indiuiduorum quidem ſimilitudinem ſpecies colligit. Specierum vero genus. ſimilitudo enim nihil eſt aliud niſi quedam vnitas qualitatis. er go ſubſtantialem ſimilitudinem indiuiduorum ſpēs colligere manifeſtum eſt. Subſtantialē vero genera ſimilitudinē ſpecierum contrahunt: ⁊ ad ſeipſa redu cunt. Rurſus generis adunationem differentie diſtri buunt in ſpecies: ſpecieiqꝫ adunationeꝫ in ſingulares indiuiduaſqꝫ perſonas accidentia partiuntur. Cum igitur hoc ita ſit: neceſſe eſt ſemper cum a genere de ſcenditur ad ſpeciē diuidendo ſemper facere multiti dinem. Cum vero a ſpeciebus aſcenditur ad genera componendo: colligere plures in ſpecierum differen tijs que diuerſe fuerant ſimilitudinum qualitates ⁊ adunare in ſpeciebus etiā ideꝫ conſiderari poteſt: vt enim ipſa indiuidua que ſunt infinita: vnam ſimilitu dinem ſubſtantialē colligunt: ita ſpēꝫ propriam infini te diſtribuunt. Omnia enim indiuidua diſgregatiua ſūt ⁊ diuiſiua. Species vero ⁊ genera collectiua: ſpēs quidem indiuiduorum collectiua atqꝫ adunatiua. ſpe cieꝝ vero genera vt ita dicēdū ſit: genus quideꝫ ſpēs diſtribuit: ⁊ ſpēs ab indiuiduis multitudine deducū tur. rurſus autem genus quidem multas ſpecies colli git. Species aūt ſingularē particularēqꝫ multitudi nem ad ſingularitatis ꝑducit vnitatē: igitur plus ge nus adunatiuum eſt qͣꝫ ſpecies. Species namqꝫ ſola indiuidua colligit. Genus vero tā ſpecies qͣꝫ ipſarū quoqꝫ ſpecierū indiuidua cōtrahit ſingulareſqꝫ per ſonas: ſed in hoc cōuenienti vtitur exemplo dicens: participatione ſpeciei.i. hominis Cato: Plato Cice ro pluresqꝫ reliqui homines vnus.i. milia hominum in eo ꝙ ſunt homines: vnus homo eſt. At vero vnus homo: qui ſpecialis eſt: ſi ad hominum multitudinē qui ſub ipſo ſunt conſideretur. plures fiunt: ita ⁊ plu res homines in ſpeciali homine vnus eſt. Et ſpecialis vnus eſt in pluribus infinitus. Sic igitur ꝙ ſingula re quidem eſt diuiſiuum eſt: quod commūe vero quo niam multorum vnum eſt: vt genus ac ſpecies: colle ctiuum eſt atqꝫ adunatiuum. ¶ Aſſignato āt genere ⁊ ſpecie quid ſit vtrumqꝫ ⁊ genere quidem vno exiſtente. ſpeciebus vero plu ribus. ſemper enim diuiſio generis in ſpecies plu res eſt. genus quidem ſemper de ſpeciebus predi catur. ⁊ omnia ſuperiora de inferioribus. ſpecies autem neqꝫ de proximo ſibi genere. neqꝫ de ſupe rioribus. neqꝫ enim conuertitur. Oportet enī aut equa de equis predicari. vt hinnibile de equo. aut maiora de minoribus. vt animal de homine. mino ra vero de maioribus minime. nec enim animal di cis eſſe hominem. quemadmodum dicis hominē animal. de quibus autem ſpecies predicat̉. de his
neceſſario ⁊ ſpeciei genus predicatur ⁊ generis ge nus vſqꝫ ad generaliſſimum. Si enim verum eſt dicere. Socratem hominem. hominem autem animal. animal vero ſubſtantiam. verum eſt ſocra tem ⁊ animal dicere atqꝫ ſubſtantiaꝫ. ſemper igi tur cum ſuperiora de inferioribus predicētur. ſpe cies quidem de indiuiduis predicabitur. genꝰ au tem ⁊ de ſpecie ⁊ de indiuiduo. generaliſſimuꝫ āt ⁊ de genere ⁊ de generibus. ſi plura ſunt media ⁊ ſubalterna. ⁊ de ſpecie: ⁊ de indiuiduo. Dicitur enim generaliſſimum quidem de omnibus ſub ſe poſitis generibus ⁊ ſpeciebus ⁊ īdiuiduis. Genꝰ autem quod ante ſpecialiſſimum eſt. de omnibus ſpecialiſſimis ⁊ de indiuiduis. ſolum autē ſpecies de omnibus indiuiduis. Indiuiduum autem pre dicatur de vno ſolo particulari. ¶ Greuiter quecūqꝫ ſuperius dicta ſunt: cōmemorat hoc mō. Cū igitur inquit aſſignauerimꝰ ꝗd ſit genꝰ: ⁊ quid ſit ſpecies cunqꝫ ſuis etiam ea diffinitionibus comprehenderimus docuerimuſqꝫ vnum genus ſem per in plurimas ſpecies ſolui: illud inquit adiungimꝰ quoniam omnia ſuperiora de inferioribus predicant̉. Inferiora vero de ſuperioribꝰ minime. Et ea que ſūt vtilia de predicationis modo rite pertractat. Oſten dit autem vnum genus in plurimas ſpecies ſemper ſolui aſſignata generis diffinitiōe. Quod enī de plu ribus ſpecie differentibus in eo ꝙ quid ſit predicare tur: idem eſſe diffiniuit genus. Nihil autem ſunt plu rime res ſpecie diſſerentes niſi plurime ſpecies. de ꝗ bus autem predicatur genus: in ea ipſa diſſoluitur. Oſtenſum eſt igitur ex diffinitionis aſſignatiōe. vniꝰ generis ſemper eſſe ſpecies plures: que cum ita ſint: genus quidem de ſpecie predicatur: ſpecies vero de indiuiduis: omniaqꝫ ſuperiora de inferioribus: infe riora de ſuperioribus nullo modo. Id quare aduēiat paucis abſoluam. Que ſuperiora ſunt ſubſtantialiter ea genera eſſe prediximus. que vero genera ſunt am pliora ſunt: qͣꝫ vnaqueqꝫ ſpecies. Neqꝫ enim in pluri ma diuideretur genus: niſi ab vnaquaqꝫ ſpecie ma gis exiſteret. Id cum ita ſit: nomen generis toti con uenit ſpeciei. Non enī coequatur ſolum ſpeciei gene ris magnitudo: verumētiam ſpeciem ipſam ſuperua dit. Iccirco igitur omnis homo animal eſt quoniam intra animalis vocabulum: vt ⁊ homo ⁊ cetera ani malia continetur. At v̓o nullus dixerit omne animal homo eſt. non enim peruenit ad totum animal homi nis nomen: qꝛ cum ſit minus: nullo modo generis vo cabulo coequatur. Itaqꝫ que maiora ſunt de mino ribus predicantur: que vero minora ſunt: non conuer tuntur vt de maioribus predicentur. At vero ſi qua ſint equalia: ea ſecundum nature pluralitatem cōuer ti neceſſe eſt: vt hinnibile atqꝫ equus: quoniam ita ſi bimet coequantur: vt neqꝫ equus non ſit niſi hinnibi le: neqꝫ quod ſit hinnibile: non ſit niſi equus. Fit ergo vt omne hinnibile equus ſit: ⁊ omne equus hinnibiliſ ſit: que cum ita ſint: ea que ſuperiora ſunt non modo de ſibi proximis inferioribus: verumētiam de inferio rum inferioribus predicantur. nam ſi illud recipitur: vt ea que ſuperiora ſunt de inferioribus predicentur inferiorum inferiora ſuperioribus multo magis infe riora ſūt: velut ſubſtantia predicatur de animali qd̓ ē inferius: ſꝫ aīali inferius ē homo: predicabit̉ igit̉ etiā

Secunda editio in porphi.
ſubſtātia de hoīe. Rurſus ſocrates īferius ē homīe predicabit̉ igitur ſubſtantia ⁊ de Socrate. Itaqꝫ ſpe cies ꝗdē de īdiuiduis predicantur: genera vero ⁊ de ſpeciebus ⁊ de indiuiduis: qd̓ cōuerti non poteſt. naꝫ neqꝫ indiuidua de ſpeciebꝰ aut de generibus predicā tur nec ſpecies quidē de generibꝰ. itaqꝫ ſit: vt genus quidē generaliſſimū de oībꝰ ſubalternis generibꝰ p̄di cari: ⁊ de ſpēbꝰ ⁊ de īdiuiduis poſſit: d̓ ipſo v̓o nihil. Ultimum v̓o genus id quod ante ſpecialiſſimas ſpēs collocat̉ ſine medio: ⁊ de ſolis ſpeciebꝰ ſpecialiſſimis dici pōt ⁊ de eaꝝ indiuiduis. ſpēs v̓o d̓ indiuiduis vt dictū ē: indiuidua.n. d̓ ſingulis predicāt̉ vt Socrateſ ⁊ plato: eaqꝫ maxime ſunt indiuidua: que ſub oſtēſio ne indicatiōeqꝫ digiti cadūt: vt hoc ſcamnuꝫ: ⁊ hoc veniens: atqꝫ ex aliqua proprietate accidentium deſi gnantur. nota: vt ſi quis Socratem velit ſignifica tione oſtendere: non dicat Socrates: ne ſit alius qui forte hoc nomine nuncupet̉: ſed dicat Sophroniſci fi lius: ſi vnicus Sophroniſci fuerit. indiuidua eniꝫ ma xime on̄di queūt: ſiue ſub tacito nomīe: ſiue ſub ipſo oculoꝝ digito: tactuue monſtrent̉: vel ex aliquo pro prio accidente ſignificentur: vel nomine: ſi ſolus illud adeptus eſt nomen. vel ex parentibus: ſi illorum ē vni cus filius: vel ſi ex quolibet alio accidēti ſingularitas demōſtrat̉: eo ꝙ accidentis ad vnā ſe p̄dicationē ha beat: eiuſqꝫ vel predicatio vel dictio non tranſeat ad alterū: ſic̄ gn̄is qd̓ ad ſpēs ſpēꝝ v̓o ad īdiuidua. ¶ Indiuiduum autem dicitur Socrates. ⁊ hoc al bum. ⁊ hic veniens ſophroniſci filius: ſi ſolus ſit ei Socrates filius Indiuidua autem dicūtur huiuſ modi. quoniam ex proprietatibus conſiſtit vnum quodqꝫ eoꝝ. quaꝝ collectio nunꝙͣ in alio quolibet eadem erit. Socratis enim proprietates nunꝙͣ in aliquo quolibet erunt particularium eedem He vero que ſunt hominis proprietates. dico autē eiꝰ qui eſt communis. erunt eedem in pluribus: ma gis autem in omnibus particularibus hominibus in eo ꝙ homines ſunt. ¶ Quoniā ſuperius indiuiduū appellauit: huius nomi nis rationē conatur oſtendere. ea namqꝫ ſola diuidū tur: que plurimis cōmunia ſunt. ab his enim vnūqd̓ qꝫ diuiditur: quoꝝ eſt cōmune: quorūqꝫ naturā ac ſi milationem continet. Illa vero in quibus cōmune di uiditur: cōmuni natura participant: proprietaſqꝫ cō munis rei his quibus cōmūis eſt conuenit. At vero ī diuiduoꝝ ꝓprietas nulli cōmunis eſt. Socratis enī ꝓ prietas ſi fuit caluiſſimus: propenſo aluo: ceteriſqꝫ cor poris liniamentis: aut morum inſtitutiōe: aut forma vocis: non cōueniebat ⁊ in alterū: he enim ꝓprieta tes: que ex accidētibꝰ ei obuenerant: ⁊ eius formaꝫ fi gurāqꝫ cōuinxerant: in nullo alio cōueniebant: eiuſqꝫ proprietates nulli poterant eſſe cōmunes Cuius v̓o proprietates in nullū alium conueniunt: proprietates eius nulli poterant eſſe communes: cuiꝰ ꝓprietas nul li cōmunis eſt nihil eſt quod eius proprietate partici pet. Quod vero tale eſt vt proprietate eius nullꝰ par ticipet: diuidi in ea quibus non participat: nō poteſt. Recte igit̉ hec quoꝝ ꝓprietates in aliud non conue niunt: indiuidua nuncupantur. At v̓o hominis ꝓpetaſ .i. ſpecialis conuenit in Socratem in Platōnem ⁊ in ceteros quorū ꝓprietates ex accidētibus venientes ī quēlibet alium ſingularē nulla ratiōe cōueniunt. ¶ Continetur igitur indiuiduum quidem ſub ſpe
cie: ſpecies autem ſub genere: totum enī quiddam eſt genus. Indiuiduum autem pars: ſpecies v̓o to tum ⁊ pars: ſed pars quidē alterius. totū v̓o non al terius. ſed in alijs. In partibus enī totum eſt. De genere quidem ⁊ ſpecie ⁊ quid ſit generaliſſimū ⁊ ꝗd ſpecialiſſimum. ⁊ que genera eadem ⁊ ſpēs ſūt ⁊ que indiuidua. ⁊ quot modis genus ⁊ ſpecies di citur. ſufficienter dictum eſt. ¶ Hic retractat omnia breuiter que ſupra latius abſol uit dicens. Indiuiduū a ſpecie cōtineri: ſpecies vero ipſas a genere: huiuſqꝫ cauſam reddēs ait. Omne ge nus totum eſt: indiuiduum vero pars. Genus enim ī eo ꝙ genus eſt continet tm̄: ⁊ ſi ſpecies eſſe poteſt. to tum enim non vt genꝰ eſt ſpecies: ſed vt ea que ſup ponitur generi. Genus igitur in eo ꝙ genus eſt totū eſt ſpeciebus. ſemper enim cōtinet eas. At vero indi uiduum ſemper eſt pars: nūqͣꝫ enim ipſuꝫ aliquid ſua ꝓprietate concludit. Spēs v̓o ⁊ totū eſt ⁊ pars: pars quidem generis: totum v̓o indiuiduis. Et cum pars ē ad ſingularitatem refertur: cum totum ad pluralita tem: Quoniam enim vnum genus pluribus ſpeciebꝰ ſupereſt: vnaquelibet ſpecies pars eſt generis.i. vniꝰ Quoniam auteꝫ ſpecies pluribus indiuiduis preeſt: non eſt vni indiuiduorum totum: ſed plurimis. Iccir co enim totum dicitur: quia plura continet ⁊ coercet Nam vt pars ſit aliquid: vnum ipſum vnius pars eē poterit: vt vero totum ſit: vnum ipſum vnius totum eſſe non poterit. Iccirco alterius quideꝫ pars eſt ſpe cies alijs vero totum. Et de genere quidem ⁊ ſpecie dictum eſt: quid ſit generaliſſimum genus: quoniam id cui nullum aliud ſuperponitur genus. ⁊ quid ſpecia liſſima ſpecies: quoniam ea cui ſpecies nulla ſupponi tur: ⁊ quorum genera eadem ſunt: eedem ⁊ ſpecies. ſ. ſubalterna quibus aliquid ſupraponitur: aliquid ve ro ſupponitur: que etiam indiuidua ea quorum ſcilicꝫ proprietates alteri nequeunt cōuenire ⁊ quot modis genus ⁊ ſpecies dicitur. Genus quidem aut in multi tudine: aut in procreatione: aut in participatione ſub ſtantie conſiſtit: ſpecies autem ex figura: aut ex gene ris ſuperpoſitione: dictum eſt ſufficienter. Quibꝰ ab ſolutis modū voluminis terminabo: vt quarti area libri differentie reſeruetur. E differentia diſputanti non eque illud de bet occurrere: ꝙ ī generis ſpecieiqꝫ tracta tu de collationis ordine querebatur: Illic Ilenim meminimus inquiſitum: cur eſſet oī bus prepoſitum genus: vt id primum ad diſputatio nem veniret. Cur poſt genus ſpecies eēt iniecta. nūc vero ſuperuacuum eſt dicere: cur poſt ſpeciem diffe rentia ſumpta ſit: cum illud iam fuerit inquiſituꝫ: cur non ante ſpeciem collocata ſit. Quod ſi mirum vide batur ſpeciem differentie in diſputationis loco fuiſſe prepoſitam: eo ꝙ differentia continentior: ac magis amplior eſſet ſpecie: quid eſt ꝙ poſſit quiſqꝫ mirari: ſi eandem differentiam ante proprium atqꝫ accidēs col locauerit. Cum proprium vnius ſemper ſit ſpeciei. vt poſterius demonſtrabitur: accidens vero exteriorem quādam oſtendat naturam nec omnino in ſubſtantia predicetur. Differentia vero vtrumqꝫ cōtineat: ⁊ de pluribus ſpeciebus ⁊ ī ſubſtantia predicetur: ſed hec hactenus. Nunc ad ipſa verba Pophyrij redeamꝰ. Ifferētia v̓o cōiter: ⁊ ꝓprie. ⁊ magis ꝓrie dicit̉ cōiter quidem differre alterum ab

Secunda editio In porphi.
altero dicitur. quoniam alteritate quadam dif fert quocūqꝫ modo: vel a ſeipſo vel ab alio. differt enī ſocrates a platōne alteritate quadam. ⁊ ipſe a ſe vel iam puero: vel iam viro: vel iaꝫ faciente aliquid vel quieſcente ⁊ ſemper in aliquo modo habendi ſe alteritatibus ſpectatur. Proprie autē. differre alterum ab altero dicitur. quādo inſeparabili acci dente alterum ab altero differt. Inſeparabile ve ro accidens eſt: vt naſi curuitas ceſitas oculoꝝ. ⁊ ci catrix cum ex vulnere occaluerit. Magis aūt pro prie alterū differre ab altero dicit̉: quādo ſpecifi ea differētia differt: quēadmodū homo ab equo ſpe cifica differētia differt rationali qualitate. ¶ Tribus modis aliud ab alio diſtare prediximꝰ: gene re ſpē: numero: īꝗbus oībꝰ aut ſecūdū ſubſtantiales quaſdam differentias alia res diſtat ab alia: aut ſecū dū accidēs. Nam que genere vel ſpecie diſtant: ſub ſtantialibus quibuſdā diſſerētijs diſgregata ſunt Io circo qm̄ omnia genera ⁊ ſpecies quibuſdā differen tijs ſubſtantialibus informantur. Nam cū homo ab arbore genere diſtet animalis ſenſibilis qualitas ī eo differētiā facit. Addita enī ſenſibilis qualitas anīato animal facit. Eadem quidē detracta facit animatū atqꝫ inſenſibile que ſunt virgulta. igitur homo atqꝫ arbor que genere differunt(vtraqꝫ enī ſub aīalis ge nere poni non poſſunt) differentia ſenſibili ſecunduꝫ genus diſcrepant. que vnius expoſiti tantūmodo ge nꝰ.i. hominis informat: vt dictū ē. Illa vero que ſpe cie diſtant manifeſtum eſt: ꝙ ipſa quoqꝫ differentijs ſubſtantialibus diſcreꝑant: vt rationalitate atqꝫ irra tionalitate homo atqꝫ equus differētijs ſubſtantiali bꝰ diſtāt. Ea v̓o que indiuidua ſūt. ⁊ ſolo numero di ſcrepant ſolis accidentibꝰ diſtant: hec aūt ſunt vel ſe parabilia vel īſeparabilia. Separabilia quidē: vt mo ueri dormire. diſtat enī aliquis ab alio quod ipſe ſō no premat̉: hic vigilet. Diſtat item inſeparalibus ac cidētibꝰ: qd̓ hic ſtature ſit lōgioris hic minime. Que cū ita ſint. in ternarium numerū has differentiaruꝫ diuerſitates Porphyrius colligit: hisqꝫ ipſe nomina ꝗbꝰ poſt vtat̉ apponit dicens. Omnis differentia vel cōiter vel propria: vel magis ꝓpria nūcupat̉. Cōiter quidem eam differentiaꝫ ſumes: que quodlibet acci dēs monſtraret: que in quadā alteritate conſiſtit: vt ſi Plato a Socrate differat ꝙ ille ſedeat hic ambu let: vel ꝙ ille ſenex: hic vero ſit iuuenis. a ſeipſo etiā ſepe aliquis differre poteſt. vt ſi nunc quidem faciat aliquid cum ante quieuerit: vel ſi nunc adoleſcēs iā factus ſit: cum prius tenera vixiſſet infantia. Cōmu nes autē differentie nūcupate ſunt: qm̄ nullius ꝓprie eē poſſunt differentie: que ſeparabilia accidentia ſola ſignificāt. Nā ⁊ ſtare ⁊ ſedere ⁊ facere aliꝗd ac non ſacere aliꝗd multoꝝ: atqꝫ ideo omniū ſunt: ⁊ ſepara bilia eē accn̄tia māifeſtū ē. Quibus ſi qua differunt: cōibus differētijs diſtare dicūt̉. Preterea puerū eē atqꝫ adoleſcentem vel ſenem ea ſeparabilia ſūt acci dētia. Nā ex pueritia ad adoleſcentiā: atqꝫ hinc ad ſe nectutē ab hac deniqꝫ ad decrepitam vſqꝫ etatem na ture ipſius neceſſitate ꝓgredimur. Illud forſitan ſit dubitabile de vniuſcuiuſqꝫ forma corꝑis: an vllo mō ſeparari queat. Sed ea quoqꝫ eſt ſeparabilis forma nullus enim diuturna ac ſtabili forma ꝑdurat. Iccir co nec peregrinus pater relictuꝫ domi pueꝝ: ⁊ ſi ado leſcenteꝫ rediens viderit poſſet agnoſcere. forma enī
ſemꝑ que ante fuerat: permutatur atqꝫ ipſa alteritas qua diſtamus ab altero ſemꝑ diuerſa eſt. Cōſtat igit̉ hanc cōmunē differētiā ſeparabilibus maxime acci dentibus applicari. propria vero eſt. que inſeparabilia ſignificat accidentia. Ea hmōi ſunt: vt ſi quis ceſijs naſcat̉ oculis: ſi quis incuruo naſo. dū.n. adeſt naſus atqꝫ oculi: ille ceſius: ille ſemꝑ erit incuruus: atqꝫ hoc per naturam. Sunt vero alia que per accidens cor poribus fiunt: vt ſi cui vulnꝰ inflictū cicatrice fuerit obductū hoc ſi occaluerit propriam differentiam fa ciet. diſtabit enī alter ab altero ꝙ hic cicatricem ha beat. ille v̓o minime. poſtręmoqꝫ in his oībꝰ vel ſeꝑa bilibꝰ accidentibꝰ vel inſeparabilibus: alia ſunt natu raliter accidentia: alia extrinſecus. Naturaliter qui dem vt pueritia vel iuuentus ⁊ totius cōfirmatio cor poris. Sic quoqꝫ ceſitas oculoꝝ ⁊ curuitas naſi. Quo rum ſuperiora quidem exēpla ſeparabilis accidentis per naturā ſunt poſteriora vero īſeparabilis acciden tis. Item extrīſecus vel ambulare vel currere. id.n. non natura ſed ſola affert volūtas. Natura vero poſ ſe tantū dat. nō ēt facere: atqꝫ hec ſunt ſeparabilis ac cidentis extrinſecus venientis exempla. Illa vero in ſeparabilis accidentis extrinſecus vt ſi qua cicatrix obducta vulneri occaluerit. Magis proprie aūt diffe rentie predicāt̉: que non accidēs ſed ſubſtantiam for mant: vt hominis rationabilitas. differt enim homo a ceteris quod rationalis eſt: vel quod mortalis. Hec ſunt igitur magis proprie: que monſtrant vniuſcuiuſ qꝫ ſubſtantiam. Nam ſi ille quidem iccirco commūes dicuntur: quia ſeparabiles atqꝫ omnium ſunt: alie au tem proprie: quoniā ſeparari nō poſſunt: quāuis ſint in accidentiū numero: ille magis iure proprie: predi cantur: atqꝫ vt planius liqueat. Que non modo a ſub iecto ſeparari non poſſunt: verumētiā ſubiectis ip̄is ſpecies ſubſtantiamqꝫ perficiunt. Ex his igitur tribꝰ differentiarum diuerſitatibus: ideſt communibus: ꝓ prijs: ⁊ magis: ꝓpis ſiunt ẜm genus vel ſpeciem vel numerum diſcrepantie. Nam ex communibus ⁊ pro prijs ſecundum numeruꝫ diſtantie naſcuntur. Ex ma gis proprijs vero ſecundum genus ac ſpeciem. ¶ Uniuerſaliter ergo omnis differentia alteratuꝫ facit cuilibet adueniens. ſed ea que eſt commūiter ⁊ proprie alteratum facit. illa autem que eſt magis proprie aliud. Differentie enim alie quidem alte ratum faciunt: alie vero aliud. Ille quidem que fa ciunt aliud ſpecifice vocatur. ille vero que alteratū ſimpliciter differentie. animali eniꝫ rationalis dif ferentia adueniens aliud facit animal. ⁊ ſpeciē ani malis facit. Illa vero que eſt mouendi. alteratum facit ſoluꝫ a quieſcente. Quare hec quidem aliud illa vero alteratum ſolum facit. COmnis differentia alterius ab altero diſtantiam ſa cit. Sed hec vel eſt communis ⁊ continens: vel cum quodaꝫ proprio ⁊ magis proprio differentiarum mo do: quare quicquid qualibet ratione ab alio diuerſuꝫ eſt alteratum eſſe dicitur. Si vero acceſſerit illi di uerſitati: vt etiam ſpecifica quadam differentia ſit di uerſum: non alteratum ſolum verumētiam aliud eē predicat̉. Alteratio igit̉ continēs eſt: aliud vero ītra alterationis ſpaciuꝫ continetur: igitur omne qd̓ alid̓ eſt alteratum eſt: ſed non omne quod alteratum eſt aliud dici poteſt. Itaqꝫ ſi accidentibus aliꝗbus fuerit facta diuerſitas: alteratū quideꝫ effectū eſt. Quoniā quidem

Secunda editio in porphi.
quidem quolibet modo vel ex quibuſlibet differētijs conſiderata diuerſitas alterationem facit intelligi: aliud vero non ſit: niſi ſubſtātiali differētia alteꝝ ab altero fuerit diſſociatum: Itaqꝫ cōes ⁊ proprie diſſe rētie qm̄ accidētiū(vt dictū eſt) ſunt que ſolū efficiūt alteratū. Aliud vero minime magis autem proprie qm̄ ſubſtantiam tenent ⁊ in ſubiecti forma predican tur non modo alteratū quod eſt cōe vel ſubſtantiali vel accidentali differentie: ſꝫ etiam aliud faciūt. Qd̓ ea ſola retinet differētia: que ſubſtantiā continet for māqꝫ ſubiecti. Atqꝫ he quidē differentie que faciunt aliud ſpecifice nuncupatur. Iccirco quod efficiunt ſpe ciem: quā cum ſubſtantialibus differentijs informa uerint: faciunt ab alijs ita eſſe diuerſam vt non alte rum ſolum ſit: verumētiam toto alia eſſe predicetur. Itaqꝫ ſit huiuſmodi diuiſio. Differētiarum alie alte ratū faciunt: alie vero aliud ⁊ ille quidem que faciūt alteratū ſimpliciter puroqꝫ nomine differentie nūcu pantur: ille vero que aliud: ſpecifice differentie predi cantur. Atqꝫ vt planiꝰ liqueat quid ſit alteratū quid aliud. tali deſcribuntur termino vel declarant̉ exēplo Aliud eſt quod tota ſpeciei ratione diuerſum eſt: vt equꝰ ab hoīe: qm̄ rationalis differētia aīali adueniēs hominem fecit: aliudqꝫ eum quā equum eſſe conſti tuit. Item ſi vnus hō ſedeat: alter aſſiſtat: nō efficie tur homo diuerſus ab homine: ſed eos alteratio ſola diſiungit: vt eum qui aſſiſtit ab eo qui ſedet alteratū faciat. Itē ſi ille ſit nigris oculis ille ceſijs: nihil quā tū ad formam humanitatis attinet permutatū ē. Itē ſecundū has differentias alteratio ſola conſiſtit. at ſi equus quidē iaceat: hō vero ambulet: ⁊ aliud ē equꝰ ab homine ⁊ alteratum dupliciter quidē alteratū: ſe mel vero aliud. Alteratū enim eſt quod omnino ſpē diuerſum eſt ⁊ eſt aliud. Omne.n. aliud vt dictum eſt ēt alteratū ē: vel ꝙ accidentibus diſtat: ꝙ ille iaceat hic ambulet. Semel v̓o eſt aliud: ꝙ rationabili atqꝫ irrationabili differentijs diſgregat̉: que ſpecifice ſūt ⁊ ſubſtantiales dicuntur. Eſt igitur alteratum: quod ab altero qualibet ratione diuerſum eſt. ¶ Secundum igitur aliud facientes differentias diuiſiones fiunt a generibus in ſpecies ⁊ diffinitio nes aſſignantur. que ſunt ex genere ⁊ huiuſmodi differentiis. ſecūdū autem eas que ſolum alteratū faciunt. alterationes ſolum conſiſtunt. ⁊ aliquo mo do ſe habentis permutationes. ¶ Quoniam in prīcipio operis generis ſpecieiqꝫ diffe rentie proprij ⁊ accidentis noticiam ad diuiſioneꝫ at qꝫ diffinitionē vtilem eſſe predixit Iccirco nunc diſſe rētiarum ipſarum facta diuiſiōe eas departitur ⁊ ſe gregat: que naͣm differentie diuiſiōibus ac diffinitio nibus accomodentur: que vero minime. Quoniam igit̉ diuiſio generis ita ī ſpēs faciēda ē: vt ille a ſe ſpe cies omni ſb̓e ratiōe diuerſe ſint. Iccirco non probat eſſe aſſumēdas eas ad diuiſionē differētias: que vel ſeꝑabilis vel inſeꝑabilis accn̄tis ſignificationē tenēt: vel eas differētias q̄ faciūt alterata. Iccirco qm̄(vt dictū ē) ſolū faciūt alteratū: aliud vero ꝑficere ⁊ in formare nō poſſunt. Inutiles igitur ſūt ad diuiſiōeꝫ he differentie que faciunt alteratū. Segregate igit̉ ſūt cōes ⁊ proprie a generis diuiſione: ille aſſumende tātū que ſunt magis proprie. Nam ille faciunt aliud: quod generis diuiſio videtur expoſcere. Ad diffinitio nem quoqꝫ eadem magis proprie plurimum valeret. Cōmunes nāqꝫ ⁊ proprie velut inutiles ſegregantur
nam cōmunes ⁊ proprie: qm̄ accn̄s diuerſi generis fe runt: nihil ſubſtantie ratione conformant. Diffinitio vero omnis ſubſtantiam conatur oſtēdere. Speciſi ce vero differentie ille ſunt: que vt ſuperius dictum ē ſpeciem informant ſubſtantiamqꝫ perficiūt. He ſunt magis proprie: eadem igitur ſicut in diuiſioneꝫ gene ris: ita etiam in diffinitionem ſpecierum ſumuntur: nunc diuiſiue: ad partitionem generis accomodant̉. Ita igitur cum diuiſiue ſint generis aliud conſtituūt qͣꝫ erat. In ſubſtantie v̓o diffinitione ſpeciei informa tionem faciunt: cūqꝫ magis proprie ⁊ aliud faciant ⁊ ſpecifice ſint eo ꝙ aliud faciunt diuiſionibus aꝑte ſūt he vero que ſpeciem informant diffinitionibus acco modate ſunt. Cōmunes autem ⁊ proprie quoniam ne qꝫ aliud faciūt: ſed alteratū: neqꝫ oīno ſubſtantiā mō ſtrant: eque a diuiſione vt a diffinitione diſiūcte ſūt. ¶ A ſuperioribus rurſus inchoanti dicēdū eſt dif ferentiarum alias quidem eſſe ſeparabiles. alias v̓o inſeparabiles. Moueri enī ⁊ quieſcere. ⁊ ſanū eſſe. ⁊ egrum. ⁊ quecūqꝫ his proxima ſunt ſepara bilia ſunt. At v̓o aquilum eſſe vel ſimum. vel ratio nale. vel irrationale. inſeparabilia ſunt. Inſepara bilium autem alie quidem ſunt per ſe. alie vero ꝑ accidens. nam rationale per ſe ineſt homini. ⁊ mor tale. ⁊ diſcipline eſſe ſuſceptibile. At vero aquilū eſſe vel ſimum per accidens. ⁊ non per ſe. ¶ Superius differentias triplici diuiſione partitus ē dicēs: aut cōes eſſe: aut ꝓprias: aut magis ꝓprias: d̓ hinc eas alia diuiſione ī duas ſecuit partes dicens: has ꝗdē aliud facere: alias vero alteratum: Nunc ter tiā earundem facit diuiſionē dicens: alias eſſe ſepara biles: alias inſeparabiles: poſſe autem de vnoquoqꝫ cuius multe ſunt differentie: plurimas fieri diuiſiōes vt ex ipſa differentiarū natura manifeſtum eſt. Naꝫ ſi oīs diuiſio differentijs diſtribuitur: quorum multe ſunt differentie: multas diuiſiōes eſſe neceſſe eſt. Fit aūt vt aīal quidē diuidat̉ hoc modo. Aīaliuꝫ alia qui dē ſunt rōnalia: alia irrationalia. Item alia mortalia alia īmortalia. Itē alia pedes habētia: alia minime. Rurſus alia herbis veſcētia: alia carnibus: alia ſemi nibus. Ita nihil mirū videri debet ſi multiplex diffe rētie eſt partitio facta: ac primūꝗdē cum in ternariū differentie membra ſecuiſſet: cōes proprias ⁊ magis proprias nuncupauit. Secūda vero diuiſio cōmunes ⁊ proprias intra nomen alteratum facientis incluſit. Magis ꝓprias vero intra aliud facientis. Hec vero tertia diuiſio qua ait: differentiarū alias eſſe ſepara biles: alias inſeparabiles: intra vocabulum inſepara bilis: vnam quidem ex facientibus alteratum inſepa rabilibus differentijs ponit: cetera vero inter ſepara bilis differentie vocabulum claudit: vna enim ex al teratum facientibus. id eſt propria differentia: ⁊ reli qua que aliud facere demonſtrata eſt: ideſt magis: ꝓ pria: inſeparabiles differentie eſſe dicuntur. Quaruꝫ quideꝫ ſubdiuiſio ſit: inſeparabilium differentiarum alie ſunt per ſe: alie per accidens que per ſe quidem magis proprie: ſecundum accidens vero proprie: per ſe autem aliquid ineſſe dicitur: quod alicuius ſubſtan tiam informat. Si enī iccirco quelibet ſpecies ē: quo niam ſubſtantiali differentia conſtituitur. Illa diffe rentia per ſe adeſt ſubiecto: neqꝫ per accidēs: aut qd̓ libet aliud medium: ſꝫ ſui preſentia ſpeciem quā tuet̉ informat: vt hominē rationalitas. homini eniꝫ huiuſ

Secunda editio In porphi.
modi differentia per ſe ineſt. Iccirco homo eſt: qꝛ rō nabilitas adeſt. Que ſi diſceſſerit: ſpecies homīs nō manebit: ⁊ has quidem que ſubſtantiales ſunt: inſe parabiles eſſe nullus ignorat. Separari enim a ſubie cto non poterunt: niſi interempta ſit natura ſubiecti Secundum accidens vero que inſeparabiles difſerē tie ſunt. he ꝓprie nuncupantur: vt aquilum eſſe: vel ſimum. que iccirco per accidens nuncupātur: quoniā iam conſtitute ſpeciei extrinſecus accidunt: nihil ſu biecto ſubſtantie cōmodantes. ¶ Ille igitur que per ſe ſunt: in ratione ſubſtantie accipiuntur: ⁊ faciunt aliud: ille vero que ſecundū accidens: nec in ſub̓e rōne accipiuntur: nec faciūt aliud: ſed alteratum. ⁊ ille quidem que per ſe ſunt: non ſuſcipiunt magis ⁊ minꝰ: ille v̓o que ꝑ accidēs ⁊ ſi inſeparabiles ſunt. intenſionem accipiunt ⁊ re miſſionem. nam neqꝫ genus magis ⁊ minus predi catur de eo cuius eſt genus: neqꝫ generis differen tie. ẜm quas diuiditur: ipſe enim ſunt: que vniuſcu iuſqꝫ rationem complent. eſſe autem vnicuiqꝫ vnū ⁊ idem. nec intenſionem nec remiſſioneꝫ ſuſcipiēs eſt. aquilum autem vel ſimum eſſe vel coloratum aliquo modo ⁊ intenditur ⁊ remittitur. ¶ Differentijs rite partitis earum inter ſe diſtantiam mōſtrat Porphyrius Atqꝫ vnam quidem repetit qͣꝫ ſuperiꝰ dixit. Cū.n. tres eē dixiſſet.ſ. differētias cōes: ꝓprias: magis proprias: alteratum facere dixit pro prias ſicut ēt cōmunes: aliud vero minime: ſꝫ hoc ſo lis magis ꝓprijs reſeruauit. nūc igit̉ idē repetit dicēſ Qm̄ inſeparabiles differentie que ſubſtantiā mon ſtrant. Ideſt que per ſe ſubiectis ſpeciebus īſunt: eaſ qꝫ perficiunt aliud faciunt. Ille vero que ſunt proprie ideſt ſecūdū accidens inſeparabiles differētie: neqꝫ ī ſubſtātia ſūt neqꝫ aliud faciunt: ſed tantū(vt ſuperiꝰ dictum eſt) alteratū. Itē alia diſtantia eſt eaꝝ diffe rentiaꝝ que ſecūdū ſubſtantiam ſunt: ab his que ſe cundū accidēs. Quoniam que ſub̓aꝫ monſtrāt: inten di aut remitti non poſſunt. Que vero ſecūdū accidēs ⁊ ītētione creſcūt ⁊ remiſſione decreſcunt. id aūt ꝓ batur hoc modo. vnicuiqꝫ aūt rei eſſe ſuum neqꝫ cre ſcere neqꝫ diminui poteſt. nā qui homo eſt. humani tatis ſue nec crementa poteſt: nec decrementa ſuſci pere. Nā neqꝫ ipſe a ſe plus aut minus hodie vel quo libet alio tēpore hō eſſe pōt: nec hō rurſus ab alio ho mine plꝰ hō pōt eſſe vel animal. Utriqꝫ.n. equaliter aīalia equaliter homines eſſe dicuntur: Quod ſi vni cuiqꝫ eſſe ſuum nec cremento ampliari poteſt nec īmi nutione vel diminutione decreſcere: quod per id faci le mōſtrari pōt quoniā que genera ſunt vel ſpecies: nulla intentione vel remiſſione variantur. Non ē du bium: quin differētie quoqꝫ que vniuſcuiuſqꝫ ſpecie cuiꝰ ſb̓am īformāt: nec remiſſionis detrimenta ſuſci piant: nec intentionis augmenta. Itaqꝫ ſubſtantiales differentie neqꝫ intentionem neqꝫ remiſſionem ſuſci piunt. huius cauſa hec eſt. Quoniā eſſe vnicuiqꝫ vnū ⁊ idem eſt: ⁊ intentionem remiſſionemqꝫ non ſuſci pit. huius exemplū ſit Genus enim dici non poteſt plꝰ minuſue cuilibet eſſe genꝰ. Omnibus enim genꝰ equaliter ſemper ponitur. Differētie quoqꝫ que diui dunt genus ⁊ informant ſpeciem: quoniam ſpeciei eſ ſentiam copulant vel complent: nec intentionem rec viunt nec remiſſionem. Que vero ſcd̓m accidens diſ ferentie ſunt inſeparabiles: vt ſimum eſſe vel aquilinum vel coloratum aliquo modo: ⁊ intentionem ſuſci piūt ⁊ remiſſionem. Fieri enim poteſt vt hic paulo ſit nigrior hic vero amplius ſimus ſit: ille minus aquili nus. At vero quoniam omnes homines equaliter ra tionales mortaleſqꝫ ſunt: nec ſpecierum: nec differen tiarum natura videtur amittere. ¶ Cum igitur tres ſpecies differentie conſideren tur. ⁊ cum he quidem ſint ſeparabiles. ⁊ ille vero ī ſeparabiles. ⁊ rurſus inſeparabilium he quidē ſint per ſe: ille vero per accidens. rurſus earum que ꝑ ſe ſunt differentiarum. alie quidem ſunt. ſecūdum quas diuidimus genera in ſpecies. alie v̓o ẜꝫ quas ea que diuiſa ſunt ſpecificantur. vt cum per ſe dif ferentie omnes huiuſmodi animalis ſint. animati ⁊ ſenſibilis. rationalis ⁊ irrationalis. mortalis. ⁊ ī mortalis ea quidē que eſt animati ⁊ ſenſibilis diffe rentia. conſtitutiua eſt animalis ſubſtantie. eſt eniꝫ animal ſubſtantia animata ſenſibilis. ea vero que ē mortalis ⁊ īmortalis differentia. irrationalis. ⁊ ir rationalis. diuiſiue ſunt animalis differentie. per eas enim genera in ſpecies diuidimus. CFit nunc differentiarum plena ⁊ ſuprema diuiſio: qͣ eſt huiuſmodi. differentiarum alie ſeparabiles: alie ī ſeparabiles. inſeparabiliū: alie ſunt ẜm accidens: alie ſubſtantiales. Subſtantialiuꝫ: alie ſunt diuiſibileſ ge neris: alie conſtitutiue ſpecierum Quod vero ait. Cū igitur tres ſpecies differentie cōſiderētur: ad hoc re tulit quod in prima differentiarum diuiſione partim eas cōmunes eſſe: partim proprias partim magis ꝓ prias dixit: quas rurſus tres differētias: alias ſepara biles eſſe monſtrauit: alias inſeparabiles. Separabi les: ꝗdē cōmunes: inſeparabiles vero ꝓprias: ac ma gis proprias. Inſeparabilium vero fecit diuiſionem dicens: alias eſſe ẜm ſe: alias ẜm ſubſtantiam con ſiderari: ⁊ illas eſſe ẜm accidēs: que ꝓprie nuncupāt̉. Magis ꝓprias vero ẜm ſubſtantiam conſiderari. ea rum vero que ẜm ſubſtantiam ſunt: ſubdiuiſionē fa cit: ꝙ alie earum genus diuidunt: alie ſpeciē īformāt Ad cuius rei facilem cognitionem illa tertij libri ſpe cierū generūqꝫ diſpoſitio vel deſcriptio tranſcribat̉. Sitqꝫ primum ſubſtantia: ſub hac corporeū atqꝫ in corporeum ſub corporeo aīatuꝫ atqꝫ inanimatū: ſub animato ſenſibile atqꝫ īſenſibile: ſub quo animal: ſub animali rationale: ſub rationali atqꝫ irrationali mor tale atqꝫ immortale. Et ſub mortali ſpecies hominis que ſolis deinceps indiuiduis prepōatur. In hac igi tur diuiſione oēs he differentie ſpecies nūcupātur. Generum enim ſpecierumqꝫ differentie ſunt: ſed ge nerum quidem diuiſiue: ſpecierum aūt conſtitutiue. id autem probatur hoc modo. Subſtantiam quidem corporei atqꝫ incorporei differētie partiūt̉. Corporeū vero animati atqꝫ inanimati: animatum enim ſenſi bilis atqꝫ inſenſibilis partiuntur. Ita igitur genera ſubſtantiales differentie partiuntur: ⁊ dicūt̉ geneꝝ diuiſiue. At vero ſi eedem differentie a genere deſcē dētes que genus diuidunt colligantur: ⁊ ad vnum ad quod poſſunt iungi copullentur ſpecies informantur vt quidem animal ſubſtantie ſit ſpecies. Omnia eniꝫ ſuperiora de inferioribus predicantur ⁊ quicquid in ferius fuerit: ſpecies erit etiam ſuperioris. Animatū tamen atqꝫ ſenſibile que ſunt eiuſdem differentie: ſi referantur ad genera: diuiſiue ſunt. Conſtitutiue ve ro fiunt animalis: eiuſqꝫ ſubſtantiam formāt atqꝫ cō ſtituunt

Secunda editio in porphi.
ſtituunt: diffinitionemqꝫ conformant: vt ſit ſubſtan tia animata ſenſibilis. Subſtantia quidem eſt genus animatum vero atqꝫ ſenſibile conſtitutiue eiuſdem differentie. Item animal rationali atqꝫ irrationali: mortaliatqꝫ immortali diuiditur: ſed iuncta rationali tas atqꝫ mortalitas: que animalis diuiſiue fuerāt: fiūt hoīs conſtitutiue: atqꝫ perficiunt ſpeciem: atqꝫ omnē eius rationem diffinitionis informant atqꝫ perficiūt At ſi irrationalitas cuꝫ mortalitate iungat̉: fiet equꝰ atqꝫ quodlibet animal: quod ratione non vtitur. Ra tionabilitas vero atqꝫ īmortalitas copulate ſubſtan tiam dei informant. Ita igitur eadem cum reſerun tur ad genera diuiſiue generum fiunt. Si v̓o ad infe riores ſpecies conſiderentur: informant ſpecies: earū qꝫ ſubſtantiam conueniēti copulatione cōſtituūt: In hoc queſitum eſt: quemadmodum dicerentur eſſe he differentie ſpecierum conſtitutiue: cum irratiōabilis differentia atqꝫ īmortalis nullam ſpeciem videntur efficere. Reſpondemus quidem primum placere Ari ſto. celeſtia corpora animata non eſſe. Quod v̓o ani matum non ſit: animal eſſe non poſſe. quod vero non ſit animal: nec rationale eſſe concedit: ſed eadem cor pora propter ſimplicitatem et perpetuitatem motus eterna eſſe confirmat. Eſt igitur aliquid ꝙ ex duabꝰ his differentiis conficiatur irrationabili ſcilicet atqꝫ immortali. Quod ſi magis concedendum Platōni ē ⁊ celeſtia corpora aīata eſſe credendum nulluꝫ eſt qd̓ his differentiis poteſt eſſe ſubiectum. Quicquid eniꝫ irrationabile eſt: corruptioni ſubiacens ⁊ generatiōi immortale eſſe non poterit. ſunt tamen he differētie quoniam ſubſtantialium differentiarum in numero ſunt: ſi iungi vllo modo potuiſſent. earum naturam ⁊ ſpeciem quoqꝫ poſſent efficere. atqꝫ vt intelligatur qͣ ſit hec potentia efficiende ſubſtantie ſpecieiqꝫ formā de. Reſpiciamus ad proprias atqꝫ communes: que ta metſi iungantur: ſpeciem ſubſtantiamqꝫ nulla ratio ne conſtituunt. Si quis enim loquatur ambulans: q̄ ſunt due cōes differentie. vel ſi longus vel albꝰ: vnū idcirco ab eiſdem eius ſubſtantia conſtituitur mini me. Cur qꝛ eiuſdem ſunt generis: que alicuius poſſūt conſtituere ⁊ conformare ſubſtantiam. ita igitur he ideſt irratiōale atqꝫ immortale: etiam ſi ſubiectum aliꝗd ſubſtantie habere non poſſunt: tn̄ poſſēt ſubſtā tiaꝫ efficere ſi vllo modo iungi copulariqꝫ potuiſſent Preterea irrationale iunctum cum mortali ſubſtan tia pecudem facit Eſt igitur conſtitutiua irrationa lis differentia. Item īmortale atqꝫ ratiōale coniūcta efficiunt deum. Eſt igitur immortale qd̓ ſpeciem for mat. Quod ſi inter ſe iungi nequeunt. non idcirco ꝙ in natura eorum eſt: abrogatur. ¶ Sed he quidem que diuiſiue ſunt differentie generum: completiue: fiunt ⁊ conſtitutiue. ſpecie rum diuiditur enim animal rationali ⁊ irrationali differentia: ⁊ rurſus mortali ⁊ immortali differen tia. ſed ea que ſunt rationalis differentie ⁊ morta lis: conſtitutiue ſunt hominis: rationalis vero ⁊ im mortalis dei: ille vero que ſūt irrationalis ⁊ morta lis: irrationabilium animalium. ſic ⁊ ſuprema ſub ſtantia cum diuiſiua ſit animati ⁊ inanimati diffe rentia. ſenſibili ⁊ ſenſibili. animata ⁊ ſenſibilis cō gregate ad ſubſtantiā animal perfecerunt. anima ta v̓o ⁊ inſenſibilis perfecerunt plantam. ¶ Seminum differentiarum vſum eſſe demonſtrat:
vnum quidem quo genera diuiduntur: alium quo ſpe cies informantur. neqꝫ enim hoc ſolum diſſerētie ſa ciunt: vt genera partiantur verum etiam dum gene ra diuidunt: ſpecies in quas genera deducuntur effi ciunt. Itaqꝫ que diuiſiue ſunt generum fiunt conſti tutiue ſpecierum. huiuſqꝫ illd̓ exemplum ē: quod ipſe ſubiecit. Animalis quippe differentie ſunt diuiſiue: rationale atqꝫ irrationale: Omne enim quod ani mal eſt: aut rationale aut irratiōale: aut mortale aut immortale eſt. Sed iſte differentie que diuidunt ge nus quod eſt animal: ſpeciei ſubſtantiam formamqꝫ conſtituunt. Nam cum ſit homo aīal: efficitur ratio nali mortaliqꝫ differentijs: que dudum animal partie bantur. Itē cū ſit equus animal: rationali mortaliqꝫ differentiis conſtituitur que dudum animal diuide bant Deus autem cum ſit aīal. vt de ſole dicamus: rationali immortaliqꝫ efficitur differentijs quas diui dere genus cōueniens habita portio paulo ante mō ſtrauit. Sed hic(vt diximus) deuꝫ corporeum intelli gi oportet vt ſolem ⁊ celuꝫ ceteraqꝫ huiuſmodi: que cum animata ⁊ rationabilia Plato eſſe confirmat: tum etiam deorum vocabulo antiquitatis veneratio ne probantur eſſe ſubiecta. de primo quoqꝫ genere.i. ſubſtantia demonſtrantur venire. Nam cum eius di uiſiue ſint differentie: animatum. atqꝫ inanimatū. ſē ſibile atqꝫ inſenſibile iuncte differentie ſenſibile at qꝫ animatum efficiunt ſubſtantiam animatam atqꝫ ſenſibilem: quod eſt animal. Iure igitur dictum eſt que diuiſiue ſunt differentie generum: eaſdem eſſe conſtitutiuasᵛ ⁊ completiuas ſpecierum. ¶ Quoniam ergo eedem aliquo modo accepte fi unt conſtitutiue. alquo modo autem diuiſiue. om nes ſpecifice dicuntur ⁊ his maxime opus eſt ad diuiſiones generum ⁊ diffinitiones ſpecieruꝫ. ſed non his que ſecunduꝫ accidens inſeparabiles nec magis his que ſunt ſeparabiles. ¶ Omnes a genere differentias ꝓcedentes genus ip̄ꝫ a quo procedunt: nullus diuidere ignorat. Ipſe aūt q̄ diuidunt genus: ſi ad poſteriores ſpecies applicentur informant ſubſtantias eaꝝ/ eaſqꝫ perficiunt Eedem igitur ſunt conſtitutiue ſpecieꝝ: eedē ſunt diuiſibiles generum tamē alio modo atqꝫ alio conſiderate. vt ſi ad genus relate quideꝫ in contrariā diuiſionē ſpectē tur diuiſibiles generū inueniunt̉. Si vero iuncte ali quid efficere poſſunt: ſpecieꝝ conſtitutiue ſunt. Que cum ita ſint. he differentie que genus diuidūt: rectiſ ſime diuiſiue nominantur. Que enim conſtituūt ſpe ciem eedem ſpecifice nūcupāt̉: ſꝫ cōſtituūt ſpēm he differētie que ſunt generis diuiſiue: igit̉ q̄ ſūt geneꝝ diuiſiue: ⁊ conſtitutiue ſpecifice nūcupāt̉. has igit̉ in diuiſiōe gn̄is ⁊ ī diffinitiōe ſpēꝝ accipi oportere: ma nifeſtū eſt: qm̄ enī diuiſiue ſunt: ꝑ eas diuidi oportet genus: quoniā aūt cōſtitutiue per eas ſpēs diffiniri: quibus enim vnumquodqꝫ conſtituitur: eiſdem etiā diffinitur. Conſtituitur aūt ſpecies ꝑ differentias ge neris diuiſiuas: que ſunt ſpecifice. Iure igitur he ſpe cifice ſole ⁊ in generis diuiſione ⁊ in ſpecierum diffi nitione ponuntur: ⁊ de ſpecificis quideꝫ hec ratio eſt De his autem que vel ſeparabilia illa inſeparabilia continent accidentia: nihil in generum diuiſione vel diffinitione ſpecierum poterit aſſumi: iccirco quoniā que diuiſibiles ſunt ſubſtantiam generis diuidunt: ⁊ que conſtitutiue ſunt: ſubſtantiam ſpeciei conſtituūt

Secunda editio In porphi.
Que v̓o ſunt inſeparabilia accidentia nullius ſpeciei ſubſtantiam informant vnde ſit vt multo minus ſe parabilia accidentia ad diuiſionem generum vel ſpe cierum diffinitiones accomodentur. Omnino enim diſſimiles ſunt ſubſtantialibus differētiis. Nam inſe parabilia accidentia hoc fortaſſe habeant cōe cum ſpecificis. hoc eſt cum ſubſtantialibus differentijs: ꝙ eque ſubiectum non derelinquunt: ſicut nec ſpecifice differentie. Separabilia autem accidentia: nec hoc quidem ſeparari eniꝫ poſſunt: nec tm̄ poteſtate ⁊ mē tis ratione: ſed actus etiaꝫ preſentia: ⁊ omnino veniē di vel diſcedendi varietatibus permutantur. ¶ Quas etiam determinantes dicunt. Differen tia eſt qua abundat ſpecies a genere. homo enim ab animali plus habet rationale ⁊ mortale. animal enim ipſum nihil horum eſt. naꝫ vnde habent ſpe cies differentias. nec enim omnes oppoſitas ha bet. namqꝫ idem ſimul habebit oppoſitas ſed quē admodum probant: poteſtate quidem habet om nes differentias ſub ſe: actu vero nullaꝫ. Et ſic nec ex his que non ſunt aliquid ſit: nec in eodeꝫ ſimul oppoſita erunt. ¶ Specificas differentias diffinitione concludit dicēs ſubſtantiales differentias aquibuſdaꝫ tali deſcriptio nis ratione diffiniri. Differentia ſpecifica ē qua abū dat ſpecies a genere. ſit enim genus animal: ſpecies homo. habet igitur homo differentias in ſe: que con ſtituunt vt rationale atqꝫ mortale. oīs enim ſpecies conſtitutiuas forme ſue differentias in ſe retinet: nec preter illas eſſe poteſt quarum congregatione perfe cta eſt. Si igitur animal ſolum genus eſt: homo vero animal rationale mortale: plus habet homo ab ani mali id quod rationale eſt atqꝫ mortale. Quod igitur abundat ſpecieſ a gnͣe id quod ſuperat genus ⁊ quod plus habet a genere: hoc eſt ſpecifica differentia. Sꝫ huic diffinitioni quedam queſtio videtur occurrere: habens principium ex duabus per ſe propoſitionibus notis: vna quidem qm̄ duo contraria in eodem eſſe non poſſunt: alia v̓o quoniam ex nihilo nihil ſit: Naꝫ neqꝫ contraria pati ſeſe poſſunt in vnum vt in eodeꝫ ſimul ſint nec aliquid ex nihilo fieri poteſt. Omne enī quod ſit: habet aliquid vnde effici poſſit atqꝫ formari Que propoſitiones talem faciunt queſtionem. dictuꝫ eſt differentiam eſſe id qua plus abūdet ſpecies a ge nere. Quod igitur dicendum ne eſt: genus eas diſſe rentias: quas habet ſpecies non habere: ⁊ vnde ha bebit ſpēs differentias quas genus non habet: niſi enim ſit vnde veniant differentie in ſpeciem venire non poſſunt: quod ſi genus quidem has differentias non habet: ſpēs autem habet: videtur ex nihilo diffe rentia in ſpeciem conueniſſe: ⁊ factum eē aliquid e nihilo: ꝙ fieri non poſſe ſuperius dicta ꝓpoſitio mō ſtrauit: ꝙ ſi differentias omnes genus continet: Dif ferentie autem in contraria diſſoluunt̉ fiet vt ratiōa litatem atqꝫ irrationalitatem: mortalitatem atqꝫ im mortalitatē ſimul habeat aīal: qd̓ ē genus: ⁊ erunt in eodem bina cōtraria. quod fieri non pōt. Neqꝫ enim ſicut in corꝑe ſolet eſſe alia ꝑs alba: alia nigra: ita fie ri in genere poteſt. genus enim per ſe conſideratum partes non hꝫ niſi ad ſpēs referat̉: ꝗcquid igitur hꝫ genus: non partibus ſed tota ſui magnitudine retine bit. Nec illud dubium eſt quin partibꝰ genus habeat contrarietates. vt animal in hoīe habet irationabili
tatem: in boue v̓o contrarium. Sed nunc non de ſpe ciebus querimus: de quibus genus conſtat: ſed an ip ſum per ſe genus eas differētias: quas habet ſpecies habere poſſit atqꝫ intra ſue ſubſtantie ambitum con tinere poſſit. hanc igitur queſtioneꝫ tali rōne diſſol uimus. poteſt quilibet id quod eſt: non eſſe: ſed alio modo eſſe: alio vero non eſſe: vt Socrates cū ſtat: ⁊ ſedet ⁊ non: ſedet: ſedet quidē poteſtate: actu v̓o non ſedet. Cum enim ſtat: manifeſtū eſt eum non agere ſeſſionem: ſed potius ſtandi īmobilitatē. Sed rurſus cū ſtat: ſedet: non qꝛ iaꝫ ſedet: ſed qꝛ ſedere poteſt. ita actu quidem non ſedet: poteſtate v̓o ſedet: ⁊ ouū aīal eſt: ⁊ non ē aīal: non eſt quideꝫ aīal actu: adhuc nam qꝫ ouū eſt. nec aīalis quidē ꝓceſſit viuificatio: ſed idē eſt tm̄ aīal poteſtate: qꝛ pōt effici animal: cum for mam ac ſpeciem viuificationis acceperit. Ita igitur genus habet has differētias ⁊ non habet: non habꝫ quideꝫ actu: ſed habet poteſtate. Si enim ipſum per ſe animal conſideret̉: differentias non habet: Si aūt ad ſpecies reducatur: habere poteſt ſed diſtribute. at qꝫ vt eius ſpeciebꝰ ſeparatim nihil poteſt euenire cō trarium. Ita ipſum genus ſi per ſe conſideretur: dif ferentijs caret: Quod ſi ad ſpecies referat̉: per diſtri butas ſpecies in partibus ſuis contraria retinebit: at qꝫ ita nec ex nihilo venerunt differentie: quas genus retinet poteſtate: nec vtraqꝫ contraria in eodeꝫ ſunt cum contrarias differentias in eo ꝙ dicitur genus: actu non habet: impoſſibilitas enim eiꝰ propoſitiōis que dicit contraria in eodem eſſe non poſſe: in eo con ſiſtit ꝙ contraria actu in eodem eſſe non poſſunt. nā poteſtate ⁊ actu duo contraria in eodem eſſe nihil im pedit. Que vero nos contraria diximus. Porphyriꝰ oppoſita nuncupauit. Eſt enim genus contrarijs op poſitū. oīa.n. ꝯͣria ſibimetipſis cōſiderāt̉ oppoſita. ¶ Definiunt autem ⁊ hoc modo. Differentia ē q̄ de pluribus ⁊ differentibus ſpecie ī eo ꝙ quale ſit predicatur. rationale enim ⁊ mortale de homine predicatum in eo ꝙ quale eſt. homo dicitur. ſꝫ nō in eo ꝙ quid ē. quid quidem enī ē homo interroga tis nobis conueniens ē dicere animal. quale auteꝫ inquiſiti. quoniam rationale ⁊ mortale. conuenien ter aſſignabimus. ¶ Tres ſunt interrogationes ad quas genus: ſpecies differentia: proprium: atqꝫ accidens reſpondetur. he autem ſunt. Quid ſit: quale ſit: quomō ſe habet. Naꝫ ſi quis interroget quid eſt Socrates. reſponderi per genus ac ſpecieꝫ poterit cōuenienter: vt animal: aut homo. Si quis quomodo ſe habeat Socrates inter roget iure accidens reſpondetur.i. aut ſedet. aut le git ⁊cͣ. Si ꝗs v̓o qualis ſit Socrates interroget: aut differentia. aut proprium: aut accidens rn̄detur.i. ra tionalis. vel riſibilis: vel caluus. Sed in proprio qui dem illa eſt obſeruatio ꝙ illud propriuꝫ dicitur quod de vna ſola ſpecie dici pōt. accidens v̓o tale eſt quod qualitatem deſignat que non ſubſtantiam ſignificat Differentia vero talis eſt que ſubſtantiam demon ſtrat. Interrogāti igitur qualis vna queqꝫ res. ſit ſi volumus reddere ſubſtantie qualitatem diſſerentiā predicamus. Que differentia nunqͣꝫ de vna tantum ſpecie predicatur: vt mortale vel ratiōale: ſed de plu ribus. Quod igitur de pluribus ſpeciebꝰ inter ſe diſ ferentibus predicatur ad eam interrogationem: que quale ſit id de quo querit̉ interrogat: ea ē differētia. cuiꝰ talē poſuit diffinitionē. Differētia eſt qd̓ de plu ribus

Secunda editio in porphi.
ribus ſpē differentibus in eo ꝙ quale ſit predicatur. Cuius diffinitionis cauſam rationēqꝫ ꝑtractans ait. ¶ Rebus enim ex materia ⁊ forma conſtantibus: vel ad ſimilitudinem proportionemqꝫ materie ⁊ forme conſtitutionem habentibus: quemadmodū ſtatua ex materia quidem eſt eris forma autem fi gura: ſic ⁊ homo communis ⁊ ſpecialis. ex materia quidem ſimiliter proportionabiliterqꝫ conſiſtit ex genere ex forma autem differentia. totum autem hoc ſcilicet animal ratiōale mortale homo eſt. quē admodum illic ſtatua. ¶ Dixit ſuperius differentias eſſe que in qualitate ſpe ciei predicarentur. nunc autem cauſas exequitur: cuiꝰ ſpeciei qualitas differentia ſit. Omnes inquit res vel ex materia formaqꝫ conſiſtunt: vel ad ſimilitudinem materie atqꝫ forme ſubſtantiam ſortiuntur. Ex mate ria formaqꝫ ſubſiſtunt omnia quecūqꝫ ſunt corpora lia. Niſi enim ſit ſubiectum corpus quod ſuſcipiat for mam: nihil omnino eſſe poteſt. Si enim lapides non fuiſſent: muri parieteſqꝫ non eſſent. Si lignum non fuiſſet omnino: nec menſa quidem que ex ligni mate ria eſſe potuiſſet. Igitur ſuppoſita materia ac preia cente cum in ipſa figura ſuperuenerit: ſit q̄libet ipſa res corporea ex materia formaqꝫ ſubſiſtens: vt Achil lis ſtatua ex eris materia: ⁊ ex illius achillis figura perficitur. Atqꝫ ea quidem que corporea ſunt maniſe ſtuꝫ eſt ex materia formaqꝫ ſubſiſtere: Ea v̓o que ſūt incorporalia: ad ſimilitudinem materie atqꝫ forme ha bent ſuperpoſitas priores antiquioreſqꝫ naturas: ſuꝑ quas differentie venientes efficiunt aliquid. quod eo dem modo ſicut corpus. tam qͣꝫ ex forma ac figura cō ſiſtere videatur: vt in genere ac ſpecie additis gene ri differentiis ſpecies effecta eſt. Ut igitur ē in Achi lis ſtatua es quod materia eſt: forma v̓o Achillis qua litas: ⁊ quedaꝫ figura: ex quibus efficitur achillis ſta tua: que ſubiecta viſibus capitur. ita etiam in ſpecie que eſt homo: materia quidem genus eſt quod ē ani mal: cui ſuperueniens qualitas ratiōalis: animal ra tionale.i. ſpeciem fecit. Igitur ſpeciei materia quedā eſt genus: forma v̓o: quaſi qualitas differentia. Qd̓ eſt igitur in ſtatua es: hoc eſt in ſpecie genus: quod in ſtatua eſt figura conformans: id in ſpecie differen tia. Quod eſt igitur in ſtatua ipſa ſtatua: que ex ere figuraqꝫ conformantur: id in ſpecie ipſa ſpecies que ex genere differentiaqꝫ cōiungitur. Quod ſi materia quidem ſpeciei genus eſt: forma autem differentia: omnis vero forma qualis eſt. iure omnis differentia qualitas appellatur. Que cum ita ſint: iure in eo ꝙ qͣ le ſit interrogantibus reſpondetur. ¶ Deſcribunt aūt huiuſmodi differentias. ⁊ hoc modo. Differentia eſt quod eſt aptum natuꝫ diui dere ea que ſub eodem genere ſunt. rationale eniꝫ ⁊ irrationale. hominem. ⁊ equum que ſub eodem genere animali ſunt. diuidunt. ¶Hec quidem diffinitio cum ſit vſitata: ⁊ ante oculos diſpoſita: eam tn̄ exempli inſuper luce reſerauit. Om nes enim differentie idcirco differentie nuncupant̉: ꝙ ſpecies ex ſe differre faciunt: quas vnuꝫ genus in cludit. vt homo atqꝫ equus propriis diſcrepant diſfe rentiis. Sed ſicut homo animal eſt. ita etiam equus. ergo ſecundum genus nullo modo diſtant. Que igi tur ſecundum genus nullo modo diſcrepant: ea diſſe rentiis diſtribuuntur. Additum enim rationale qui
deꝫ homini irrationale vero equo: equus atqꝫ homo que ſub eodem fuerant genere. diſtribuūtur ⁊ diſcre pant: additis.ſ. differentiis. ¶ Aſſignant etiam hoc modo. differentia eſt: qua differunt a ſe ſingula. namqꝫ homo ⁊ equus ſecun dum genus non differunt. Sumus enim anima lia nos ⁊ irrationabilia. ſed additum rationale diſi unxit nos ab illis. ⁊ rationales ſumus ⁊ nos ⁊ dii: ſed mortale appoſitum diſiunxit nos ab illis. ¶ Uicioſa ratione ⁊ nō ſana ꝙ vult explicat diffinitio quorundam. Id enim dicunt eſſe differentiam: qua vnaqueqꝫ res ab alia diſtat. in qua diffinitione nihil intereſt ꝙ quod ita dixit: an ita concludat. Differen tia eſt id quod eſt differentia. etenim differentie no mine in eiuſdem differentie eſt vſus diffinitione di cenſ. Diſferētia ē qͣ differūta ſe ſingula. Qd̓ ſi adhuc differētia n̄ ſcitur. niſi diffinitiōe clareſcat: differētia quoqꝫ ꝗd. ſit: ꝗp̄t agnoſcere: ita nihil āpliꝰ attullit ad agnitionē: qui differentie noīe in eiuſdem vſus eſt diffinitione. Eſt auteꝫ cōmunis ⁊ vaga nec includēs ſubſtantiales differentias ſed quaſlibet etiam acci dentales hoc mō. Differentia eſt qua a ſe differunt ſingula. Que enim genere ſunt eadem: eadem diffe rentia diſcreꝑant vt cum homo atqꝫ equus idem ſūt in animalis genere vtraqꝫ ſunt anmalia. differunt tamē differentia rationali: vt cū dii atqꝫ hōines ſub rationalitate ſunt poſiti differunt tamen mortalitate Rationabile igitur ad equum hominis differentia eſt mortale hominis ad deum atqꝫ hoc quidem mo do ſubſtantiales differentie colligūtur. Qd̓ ſi ſocra tes ſedeat: plato v̓o ambulet. erit differentia ſeſſio vel ambulatio: que ſubſtantialis nō eſt. Namqꝫ. iſtā. quoqꝫ differentiā diffinitio videt̉ includere: cū dicit differentia eſt qua differunt a ſe ſingula. Cūqꝫ enim ſocrates a platōne diſtiterit. nullo autem modo di ſtare ab alio niſi accidentibus poteſt id erit differen tia ſecundum ſuperioris terminum diffinitionis. quā rem.ſ. viderunt etiam hi qui diffinitionis huius va gum communemqꝫ finem reprehendentes certe con cluſionis terminum ſubiecerunt. ¶ Interius autem perſcrutantes differentiam. di cunt non quodlibet eoꝝ que ſub eodem ſunt gene re diuidentiuꝫ eſſe differentiam. ſed quod ad eſſe conducit. ⁊ quod eſt pars eius. quod eſt eſſe rei. ne qꝫ enim quod aptum natum eſt nauigare. erit ho minis differentia. ⁊ ſi proprium ſit hominis. Di cimus enim animalium hec quidem apta nata eē ad nauigandum. illa vero minime. diuidentes ho minem ab alijs. ſed natum eſſe ⁊ aptum ad nauigā dum. non erat completiuum ſubſtantie. nec eius pars. ſed aptitudo quedam ſolum. Iccirco non ē talis. quales ſunt differentie. que ſpecifice dicunt̉ Erunt ergo ſpecifice differentie. quecūqꝫ alteram faciūt ſpēꝫ. ⁊ quecūqꝫ ī eo ꝙ quale ē accipiunt̉: ⁊ de differentiis quidem iſta ſufficiunt. ¶ Senſus ꝓpoſitionis huiuſmodi eſt. Quoniam ſupe rius dixit determinaſſe quoſdam differentiam eſſe: qua a ſe ſingula diſcreparēt. Ait alios diligentius diſ ferentiam perſcrutantes non fuiſſe arbitratos recte eſſe ſuperius propoſitam diffinitionem. Neqꝫ enim omnia quecūqꝫ ſub eodem poſita ſunt genere que fa ciunt differre differentie de quibus nunc tractatur.

Secunda editio In porphi.
i. ſpecifice nominari queūt. Plures eniꝫ ſunt que ita diuidunt ſpecies ſub vno genere poſitas. vt tamen eo rum ſubſtantiam minime conforment: Quia non vi dentur eſſe differentie ſpecifice: niſi ille tm̄ que ad id ꝙ eſt eſſe proficiunt: ideſt he que in diffinitionibꝰ ali cuius partes ponuntur. Ea autem ſunt: vt rationale hominis. Nam ſubſtantiaꝫ hominis conformat: ⁊ ad eſſe hominis proficit. ⁊ diffinitionis eius hominis ꝑs eſt. Niſi ergo ad id quod eſt eſſe conducit: ⁊ eius re quod eſt eſſe pars eſt: ſpecifica differentia nullo mo do poterit nuncupari. ¶ Quid eſt autem eſſe rei: ni hil aliud niſi diffinitio. Unicuiqꝫ enim rei īterrogate quid eſt. Si quiſ quod eſt eſſe monſtrare voluerit. diſ finitionem dicit. Ergo ſi quid diffinitionis pars fue rit: eius erit pars quod vniuſcuiuſqꝫ rei quid ſit eſ ſe deſignet. Diffinitio eſt quidem que quid vna que qꝫ res ſit oſtendit ac profert: demonſtraturqꝫ quod vnicuiqꝫ rei ſit eſſe per diffinitionis aſſignationem Ille vero differentie que non ad ſubſtantiam con ducunt. Sed quoddaꝫ quaſi extrinſecus accidens affe runt. ſpecifice non dicuntur: licet ſub eodem genere poſitas ſpecies faciāt diſcrepare. Ut ſi quis hominis atqꝫ equi hanc differentiam facit aptum eſſe ad naui gandum. homo autem aptus eſt ad nauigandū. equꝰ vero minime. ⁊ cum ſit equus atqꝫ homo ſub eodem genere animalis addita differentia aptum eſſe ad na uigandum equum diſtinxit ab homine. Sed aptum eſſe ad nauigandum non eſt huiuſmodi quale illud ꝑ quod poſſit hominis formare ſubſtantiam ſicut ratio nale que eſt ſubſtantialis qualitas: ſed tantum quan dam quodammodo aptitudinem monſtrat: ⁊ ad faci endum aliquid vel non faciendum opportunitatem. Idcirco ſpecifica differentia eſſe non dicitur. quo ſit vt non omnis differentia que poſitas ſub ſe ſpecies diſtribuit. ſpecifica eſſe poſſit: ſed ea tantum que ad ſubſtantiam ſpeciei proficit ⁊ que in parte diffinitio nis accipitur. Concludit ergo eas eſſe ſpecificas diffe rentias que alteras a ſe ſpecies faciunt per diſtantiā ſubſtantialem. nam ſi vnicuiqꝫ id eſt eſſe quodcunqꝫ ſubſtantialiter ſiunt: quecunqꝫ differentie ſubſtantia liter diuerſe ſunt: illas ſpecies quibus adſunt omni ſubſtantia faciūt alias ac diſcrepantes. atqꝫ he in dif finitionis parte ſumuntur. nā ſi diffinitio ſubſtantiaꝫ monſtrat: ⁊ ſubſtantiales differentie ſpecies efficiūt: ſubſtantiales differentie partes ſunt diffinitionum. Roprium vero quadrifariam diuidunt Nam ⁊ id quod ſoli alicui ſpeciei acci dit: ⁊ ſi non omni propriū eſt: et homini i eſſe medicum vel geometram. Et quod omni accidit. ⁊ fi non ſoli. quemadmoduꝫ homini eſſe bipedem. Et quod ſoli ⁊ omni ⁊ aliquando: vt homini in ſenectute caneſcere. Et quod ſoli ⁊ omni ⁊ ſemper. quemadmodum homini eſſe riſi bile. nam ⁊ ſi non rideat ſemper. tamen riſibilis dicitur. non ꝙ iam rideat. ſed ꝙ aptus natus ſit ad ridendum. hoc autem ei ſemper naturale eſt. vt equo hinnibile. Hec autem nominantur vere pro pria. quoniam conuertuntur. quicquid enim eſt equus. hinnibile eſt. ⁊ ꝗcꝗd eſt hinnibile eſt equꝰ ¶ Superius dictum eſt omnia propria ex accidentiuꝫ genere deſcendere. Quicquid enim de aliquo predi catur aut ſubſtantiam informat: aut ſecundum acci dens ineſt. Nihil vero eſt quod rei ſubſtantiam mon
ſtret niſi genus ſpecies ⁊ differentia. Genus quidem ⁊ differentia monſtrant ſubſtantiam ſpeciei. Spe cies vero indiuiduorum. Quicquid ergo reliquum ē in accidentium numero ponitur. Sed quoniam ipſa accidentia habent inter ſe aliquam differentiā: idcir co alia quidem propria: alia priore atqꝫ antiquiore nomine accidentia nuncupantur ⁊ de accidentibus paulo poſt. Nunc de propriis que quadrifariam diui duntur: non vt tanqͣꝫ aliquod propriuꝫ in quattuor di uidi ſecariqꝫ poſſit: ſed hoc quod ait diuidunt ita in telligendum tam qͣꝫ ſi diceret nuncupant. ideſt pro prium quadrifariam dicūt cuius quadrifarie appella tionis ſignificationes enumerat. vt que ſit congrua ⁊ conueniens nuncupatio proprietatis oſtendat. Di cit ergo ꝙ proprium primo eſt accidens quod ita vni ſpeciei adeſt: vt tamen nullo modo coequetur ei: ſed infra ſubſiſtat ac maneat: vt hominis dicitur propriū medicum eſſe: idcirco ꝙ nulli alij ineſſe animaliuꝫ po teſt. Nec illud attēdimus an hoc de omni homine di ci poteſt medicuꝫ eſſe. Et hec quidem ſignificatio pro prii dicitur eſſe ſoli etiam ſi non omni. Soli enim ſpe ciei etiam ſi non omni coequatur. vt homini medicuꝫ eſſe: ſoli quidem ineſt homini ſed non omnibus ho minibus ad ſcientiam adeſſe poteſt. Aliud proprium eſt ꝙ huic contrario dicitur omni etiam ſi non ſoli. Quod huiuſmodi eſt: vt omnem quidem ſpeciem cō tineat eamqꝫ tranſcendat Et quoniam quidem nihil eſt ex ſubiectis ſpeciei quod illo proprio non vtat̉ dici mus omni. Quoniam vero tranſcendit ad alias. dici mus non ſoli. hoc huiuſmodi eſt quale homini eſſe bipedem. Proprium enim hominis eſt eſſe bipedem Omnis enim homo bipes eſt etiam ſi non ſolus. aues enim bipedes ſunt. Gemine igitur ſignificationes ꝓ prij que ſuperius dicte ſunt: habent aliquid minꝰ. pri ma quidem quod non omni: ſecunda vero quod non ſoli: quas ſi iungimus facimus omni ⁊ ſoli. Sed ē mi nus aliquid ſecundum tempus ſi ei adiciatur aliquā do: vt ſit hec tertia proprij nuncupatio: vt omni ⁊ ſo li ſed aliquando: vt eſt in ſenectute caneſcere vel in iu uentute pubeſcere. omni enim homini adeſt in iuuē tute pubeſcere ⁊ in ſenectute caneſcere ⁊ ſoli. Pube ſcere enim ſolius eſt hominis ſed aliquando. neqꝫ enī in omni tempore: ſed in ſola tantum iuuentute. Hec igitur determinatio proprij in eo quidem modo ꝙ oī ⁊ ſoli eſt abſoluta eſt: ſed ⁊ ex eo innuit aliud ⁊ cōtra hit cū dicimꝰ aliqn̄: qd̓ ſi auferamꝰ: ſit pioprij ītegra ⁊ ſimplex ſignificatio hoc modo. Propriū ē qd̓ oī ⁊ ſoli ⁊ ſemꝑ adeſt. omni auteꝫ ⁊ ſoli ſpeciei ⁊ ſemper intelligendū ē: vt homini riſibile: equo hīnibile. Oīs eniꝫ homo ⁊ ſolus riſibilis eſt ſemper. neqꝫ illud nos vlla dubitatione perturbet ꝙ ſemper homo non ri deat. Non enim ridere eſt proprium homini ſed riſi bile: quod non eſt actu ſed in poteſtate conſiſtit. ergo etiam ſi non rideat quia ridere tamen poſſit. ſoli: ⁊ omni homini adeſſe dicitur ⁊ conuenienter proprium nuncupatur. Nam ſi actu ſeꝑaretur a ſpecie poteſta te nulla ratione diſiungitur. Quatuor igitur ſignifi cationes proprij dixit. Nam primam quidem quando accidens ita ſubiecte ſpeciei adeſt: at ſoli ei adſit etiā ſi non omni: ut homini eſſe medicum. Secundam au tem cum omni ⁊ non ſoli accidit: vt homini eſſe bipe dem. Tertiam vero cum omni ⁊ ſoli ſed aliquando: vt homini in iuuentute pubeſere. Quartam cum oī ⁊ ſoli ⁊ ſemper adeſt: vt eſſe riſibile. Atqꝫ ideo cetera conuerti non poſſunt. Neqꝫ enim coequatur quod ſo

Secunda editio in porphi.
li ſed non omni ſpeciei adeſt. Neqꝫ coequatur: quod non ſoli ſed omni ſpeciei adeſt. Species quidē de ip̄o dici poteſt: ipſum vero de ſpecie minime. Quod eniꝫ medicus eſt: poteſt dicit homo. Homo vero qui eſt: medicus eſſe non dicitur Rurſum quod ita eſt alij ꝓ prium vt omni adſit etiam ſi non ſoli. ipſum quidem de ſpecie predicari poteſt. Species vero de eo mini me. Nam bipes predicari de homine poteſt: homo vero de bipede nullo modo. Rurſus quod ita adeſt quod omni ⁊ ſoli ſed aliquando adſit: quoniam de tē pore habet aliquid diminutum: reciprocari non po terit. Poſſumus enim dicere omnis qui pubeſcit ho mo eſt non tamen dicimus omnis qui eſt homo pu beſcit. poteſt enim minime ad iuuentutem venire at qꝫ ideo non pubeſcere: niſi forte non ſit puheſcere ho minis proprium: ſed in iuuentute pubeſcere ſolummo do: Aut etiam ꝙ nondum eſt in iuuentute: aut etiam preter: tamen adſit ei proprium non tale: quale tunc eſt cum preter iuuentutem eſt: ſed quale tūc fieri poſ ſet cum in iuuentute conſiſtit: atqꝫ ideo quod non in omne tempus tenditur: etiam ſi tale eſt quod om ni ſpeciei adſit: ꝙ tamen in aliquod tempus differa tur: integrum atqꝫ abſolutum proprium eſſe non di citur. Quartum eſt quod ita adeſt ꝙ ſolaꝫ teneat ſpe ciem ⁊ omni adſit ⁊ abſolutum ſit a temporis condi tione. vt riſibile quod a ſuperiori plurimum diſtat. nam quod riſibile eſt ſemper ridere poteſt. Rurſus qui poteſt in iuuentute pubeſcere: cum ipſa iuuen tus non ſit ſemper: non ei eſt ſemper vt in iuuentute pubeſcat. hec autem proprii ſignificatio quam nulla temporis diffinitio conſtringit. abſoluta eſt. Atqꝫ iō etiam conuertitur: ⁊ inuicem de ſe propriuꝫ atqꝫ ſpe cies predicantur: homo eniꝫ riſibilis eſt ⁊ riſibilis hō Ccidens eſt quod adeſt ⁊ abeſt preter A ſubiecti corruptionem. Diuiditur au Utem in duo in ſeparabile ⁊ in inſeparabi M le. Separabile enim accidens eſt dormi re: nigrum vero eſſe inſeparabiliter coruo ⁊ ethio pi accidit. poteſt autem ſubintelligi ⁊ coruus albꝰ ⁊ ethiops nitens cādore preter ſubiecti corruptio nem. Diffinitur autem ſic quoqꝫ. Accidens eſt quod contingit eidem ineſſe vel nō ineſſe. ⁊ quod neqꝫ genus eſt neqꝫ ſpecies neqꝫ differentia neqꝫ proprium: ſemper autem eſt in ſubiecto ſubſiſtens Omnibus igitur determinatis que propoſita ſunt. dico autem genere: ſpecie: differentia. proprio: accidente. dicendum eſt que eis communia ſunt ⁊ que propria. ¶ Quoniam vt ſuperius dictum eſt omnia que de ali quo predicantur vel ſubſtantialiter vel accidentali ter dicuntur. Cumqꝫ ea que ſubſtantialiter predican tur: eius de quo dicuntur ſubſtantiam diffinitione contineant: ⁊ ſint eo antiquiora atqꝫ maiora: quod eſt ex ſubſtantialibus predicatis efficitur: cumqꝫ ea que ſubſtantialiter dicuntur pereunt: neceſſe eſt vt ſimul etiam ea interimantur quorum naturam ſubſtantiā qꝫ formabant: que cum ita ſint neceſſe eſt vt que acci dentaliter dicuntur: quoniam ſubſtantiam minime informant: adeſſe ⁊ abeſſe poſſint preter ſubiecti cor ruptionem. Ea enim tantum cum abſunt ſubiectum corrumpere poſſunt: que efficiunt atqꝫ conſormant que ſunt ſubſtantialia. Que vero non efficiunt ſub ſtantiam vt accidentia: ea cum adſunt vel abſunt: nec
informant ſubſtantiam nec corrumpunt. Eſt igitur ac cidens quod adeſt ⁊ abeſt preter ſubiecti corruptionē Id autem diuiditur in partes duas. Accidens enim aliud eſt ſeparabile: aliud inſeparabile. Separabile quidem dormire ſedere. Inſeparabile vero ethiopi atqꝫ coruo color niger. In qua re talis oritur dubita tio: ita enim eſt definitum. Accidens eſt quod adeſt ⁊ abeſt preter ſubiecti corruptionē. Idē tn̄ accidens in ſeparabile dicitur: ꝙ ſi inſeparabile eſt: abeſſe nō po terit. Fruſtra igitur poſitum eſt accidens eſſe quod adeſſe ⁊ abeſſe poſſit. cum ſint quedam accidentia: q̄ a ſubiecto non valeant ſeparari. Sed ſit ſepe vt que actu diſiungi non valeant: mente ⁊ cogitatione ſeꝑa rentur. Sed ſi animi ratione diſiuncte ſunt qualita tes a ſubiectis: non ea perimunt ſed in ſua ſubſtan tia permanent atqꝫ perdurant: accidentes eſſe intel liguntur. Age igitur quoniam ethiopi color niger au ferri non poteſt: animo eum ⁊ cognitione ſeparemus erit igitur color albus ethiopi. Num idcirco ſpecies conſumpte ſunt: minime. ita etiam coruus ſi ab eo co lorem nigrum immaginatione ſeparemꝰ: permanet tamen auis nec interijt ſpecies. ergo quod dictuꝫ eſt adeſſe ⁊ abeſſe: non re ſed animo intelligendum eſt: alioquin ⁊ ſubſtantialia que omnino ſeparari nō poſ ſunt: ſepe animo ⁊ cogitatione diſiungimus: vt ſi ab homine rationalitatem auferamus: quam licet actu ſeparare non poſſumus: tamen ſi animi imaginatio ne diſiungimus: ſtatim perit hominis ſpecies: quod idem in accidentibus non ſit: Sublato enim acciden ti cogitatione: ſpecies manet. Eſt alia accidentis diffi nitio ceterorum omnium priuatione: vt id dicatur eē accidens quod neqꝫ genus ſit: neqꝫ ſpecies: neqꝫ diffe rentia. neqꝫ proprium: que diffinitio plurimum vaga eſt valdeqꝫ communis. Sic etiam genus diffiniri po teſt quod neqꝫ ſpecies: neqꝫ differentia: neqꝫ propriū ſit nec accidens. Eodem quoqꝫ modo ſpecies ac diffe rentia atqꝫ proprium. Cum autem eadem ſimilitudi ne definitionis plurima deffiniri queunt: non eſt ter minās ⁊ circuncluſa deſcriptio: preſertim cum longe ſit ab definitionis integritate ſeiunctum: quod cuiuſ libet rei formam aliarum rerum negatione demon ſtrat. Quibus omnibus expeditis genere quidem ſpe cie differentia proprio atqꝫ accidenti: deſcriptiſqꝫ eo rum terminis quantuꝫ poſtulabat inſtitutionis breui tas: ea ipſa communiter pertractanda perſequitur: vt quas inter ſe habeant differentias hec quinqꝫ de quibus ſuperius diſputatum eſt: quas ve communi tates mediocri conſideratione demonſtret: vt non ſo lum que ipſa ſint. verumētiam quemadmodum ipſa inter ſe comparentur appareat. Xpeditis per ſe omnibus que per ſe propo ſuit. ⁊ quantum in vniuſcuiuſqꝫ conſidera A tione poterat ad ſcientie terminum breui ter adductis: nunc iam non de ſingulorum ¶uatura ideſt vel generis vel differentie vel ſpeciei vel proprij vel accidentis: ſed de adinuicem re latione pertractat. Nam qui communiones ac diffe rentias rerum colligit: non vt ſunt per ſe res ille con ſiderat: ſed vt alijs comparentur. Id autem duplici ſit modo vel ſimilitudine dum communiter tractant̉ vel diſſimilitudine dum differentie: que cum ita ſint nos quoqꝫ(vt adhuc ſecimus) propter planiorem in tellectum philoſophi veſtigia perſequētes: ordiemur de his communitatibus que adſūt generi ſpeciei diſ ferentie vel proprio vel accidenti.

Secunda editio In porphi.
Omune quidem omnibus eſt de pluri A bus predicari. Sed genus quidem de omnibus ſub ſe ſpeciebus ⁊ de indiui duis: ⁊ de differentia ſimiliter predica tur. Species quidem de his que ſub ipſa ſunt in diuiduis. At vero proprium ⁊ de ſpecie cuius eſt proprium: ⁊ de his que ſub ſpecie ſunt indiuiduis Accidens autem et de ſpeciebus ⁊ de indiuiduis namqꝫ animal et de equis ⁊ de bobus predicatur: que ſunt ſpecies: ⁊ de hoc equo ⁊ de hoc boue: que ſunt indiuidua. Irrationale vero de equis ⁊ bobꝰ ⁊ de his qui ſunt particulares. predicatur. Spe cies autem vt homo: de inferioribus ⁊ de his qui ſunt particulares predicatur. Proprium autem quod eſt riſibile: de homine ⁊ de his qui ſunt par ticulareſpredicatur. Nigrum auteꝫ de ſpecie cor uorum: ⁊ de his qui ſunt particulares. quod eſt ac cidens inſeparabile. ⁊ moueri de homine ⁊ equo. quod eſt accidens ſeparabile. ſed principaliter qui dem de indiuiduis. ſecundario vero ⁊ de his que continent indiuidua. ¶ Antequam ſingulorum ad vnumquodqꝫ habitudine tractet: illam prius reſpicit: quam omnes ad ſe inuicē habere videantur: hec auteꝫ eſt vna communio: que poſitarum quinqꝫ rerum numerum pluralitate predi cationis includit. Omnia enim de pluribus predican tur: in hoc ergo ſibi cuncta communicant: nam ⁊ ge nus de pluribus predicatur: itemqꝫ ſpecies ac differē tia: ⁊ proprium: ⁊ accidens: que cum ita ſint: eſt eoruꝫ vna atqꝫ indiſcreta communio de pluribus predicari Deſignat autem Porphyrius ipſam de pluribus p̄ dicationem: quemadmodum in ſingulis fiat: ꝙ vnum quodqꝫ propoſitorum de quibus pluribus predicetur oſtendit. Ait enim genus quidem de pluribus predi cari.i. ſpeciebus ac indiuiduis: vt animal predicatur de homine ⁊ equo: ac de his indiuiduis que ſub ho mine ſunt atqꝫ equo. Item genus predicatur de diffe rentijs ſpecierum atqꝫ id iure. quoniam eniꝫ ſpecies differentie informant: cum genus de ſpeciebus predi catur conſequens eſt vt etiam de his dicatur que ſpe cierum ſubſtantiam formamqꝫ efficiunt: quo ſit vt ēt de differentiis predicetur: ac non de vna: ſꝫ d̓ pluribꝰ dicitur enim quod rationale eſt eſſe animal: ⁊ rurſus quidem ꝙ irratiōale eſt eſſe animal. Ita genꝰ de ſpe ciebus ac differentijs p̄dicatur: ⁊ de his qͣ ſub ipſiſ ſunt indiuiduis: differentia vero dicitur de pluribus. ſpeciebus ac de earum indiuiduis: vt irrationale de equo predicatur ac boue: que ſunt plures ſpecies: ⁊ de his que ſub ipſis ſunt indiuiduis eodeꝫ modo dicitur nam quod de vniuerſali predicatur: predicatur ⁊ de indiuiduo. Quod differentia de ſpeciebus dicitur: pre dicabitur etiam de eiuſdeꝫ ſpeciei ſubectis. Speciēs vero de ſuis tantum indiuiduis predicatur: neqꝫ eniꝫ fieri p̄t vt qͣ ſpēs ē vltīa qͥ vere ſpēs ac magiſ ſpēs nū cupat̉: Nec alias deducat̉ in ſpēs. ꝙ ſi ita ē: ſola poſt ſpēm indiuidua reſtāt. iure igit̉ ſpēs de ſuis tm̄ indi uiduis predicatur: vt homo de ſocrate platōne ⁊ cice rone: ⁊ ceteris. Proprium item de ſpecie predicatur cuius eſt proprium. neqꝫ enim eſſet proprium alicuius niſi de aliquo predicaretur. de quo enim vnaqueqꝫ res ⁊ ſoli ⁊ omni dicitur: ⁊ ſemper eiuſdem proprium eſſe monſtratur. que cum ita ſint: proprium de ſpecie
dicitur: vt riſibile de homine. Omnis enim homo ri ſibilis eſt. Dicitur etiam de indiuiduis ſpeciei de qua predicatur. Eſt enim plato ⁊ ſocrates riſibilis. accidēſ vero de ſpeciebus pluribus dicitur: ⁊ de diuerſarum ſpecierum indiuiduis. Dicuntur enim coruus atqꝫ ethiops nigri. et hic ethiops atqꝫ coruus qui ſunt in diuidui: nigri ſecundum nigredinis qualitatem vocā tur: atqꝫ hoc eſt quidem accidens inſeparabile. Sed multomagis ſeparabilia accidentia pluribus inhere ſcunt: vt moueri homini ⁊ boui. vterqꝫ enim moue tur. Et rurſus ea que ſunt ſub homine atqꝫ boue in diuidua moueri ſemper predicantur. Sed aduerten dum eſt auctore Porphyrio: ꝙ ea que accidentia ſunt principaliter quidem de his dicuntur: in quibus indiuiduis ſunt. Secundo vero loco ad vniuerſalia in diuiduorum reſeruntur: atqꝫ ita predicatio ſuperiori bus redditur: vt quoniam nigredo ſingulis coruis ad eſt: dicitur adeſſe coruo. Nam quia omnia perticula ria qualitas iſta accidentis nigredinis inficit: iccirco eam de ſpecie quoqꝫ predicamus dicentes coruum ipſam ſpeciem nigrum eſſe. In quibus omnibus mi rum videri poteſt: cur genus de proprio predicari nō dixerit: nec vero ſpeciem de eodem proprio: nec diffe rentiam de proprio: ſed tantum genus quidem de ſpe ciebus ⁊ de indiuiduis. Differentiam vero de ſpecie bus atqꝫ indiuiduis. Speciem de indiuiduis. Pro prium de ſpecie atqꝫ indiuiduis. Accidens de ſpecie bus atqꝫ indiuiduis. Fieri enim poteſt vt que maioris predicationis ſint: ea de cunctis maioribus predicent̉ ⁊ que equalia ſunt ſibimet conuertantur. Eoqꝫ ſit vt genus de differentiis ⁊ de ſpeciebus ⁊ de proprijs ⁊ de accidentibus predicetur. vt cum dicimus ꝙ ratio nale eſt animal genus de differentia quod homo eſt animal genus de ſpecie. Rurſus ꝙ riſibile eſt: ani mal eſt genus de proprio. Quod niger eſt ſi forte cor uum vel ethiopeꝫ demonſtremus: animal eſt. genus de accidenti predicamꝰ. Rurſus ꝙ homo rationale. diſſerentiam de ſpecie. Quod riſibile eſt rationale: differentiam de proprio. Quod nigruꝫ eſt rationale. ſi ethiopem demonſtremus: differentiam de accidē te. Item quod riſibile ē hō ē ſpēs de ꝓprio. Quod ni grū ē hō. ſi ethiopē deſignemꝰ: ē ſpēs d̓ accidēti. qua ī re quod nigrū ē etiā riſibile eſt in ethiopis demon ſtratione. vt proprium etiam predicetur. conuerti āt ad totum accidens poteſt: vt quoniam indiuiduis ſin gulorum. eſſe pręponitur. idcirco de ſuperioribus etiā predicatur: vt quoniam ſocrates animal eſt: rationa le eſt: riſibile ē: ⁊ homo ē. Cumqꝫ in ſocrate ſit calui tium predicatur idem accidens de animali: de ratio nali: de riſibili: de homine: vt accidens de quat tuor reliquis predicetur. Sed horum profundior queſtio eſt: nec ad ſoluendum eſt ſatis temporis. hoc tantum ingredientium intelligentia expectet. ꝙ alia quidem recto ordine predicantur. alia vero obliquo Quoniam moueri hominem rectum eſt: id quod mo uetur hominem eſſe conuerſa locutione proponitur. Quocirca rectam Porphyrius in omnibus propor tionem ſumpſit. Quod ſi vim quis predicationis ſolu tioniſqꝫ attenderit in ſingulis comparans predicatio nibus: eas quidem prolationes que recte ſūt: inueniet a Porphyrio eſſe numeratas: eas vero que conuer ſo ordine predicantur: fuiſſe ſepoſitas. Ommune eſt autem generi. ⁊ differen i tie continentia ſpecierum continet enim ⁊ differentia

Secunda editio in porphi.
⁊ differentia ſpecies ⁊ ſi non oēs quot genera. ra tionale enim ⁊ ſi non continet irrationabilia quem admodum animal: ſed continet hominem ⁊ deum q̄ ſūt ſpēs. Et q̄cunqꝫ p̄dicāt̉ de gn̄e genꝰ ⁊ de his que ſub ipſo ſunt ſpeciebus predicantur: ⁊ quecun qꝫ de differentia predicantur vt differentia: ⁊ de his que ex ipſa ſunt ſpeciebus predicabūtur. Nā cum genus ſit animal: non ſolum de eo predicabi tur ſubſtantia ⁊ animatum ⁊ ſenſibile: ſꝫ ēt de his que ſub animali ſunt ſpeciebus omnibus predicā tur hec vſqꝫ ad indiuidua. Cumqꝫ ſit differentia rationale: predicatur de ea vt differentia id ꝙ eſt ratione vti. non ſolum autem de eo quod eſt ra tionale: ſed etiam de his que ſub rationali ſunt ſpe ciebus predicabitur ratione vti. Commune au teꝫ eſt ⁊ perempto genere vel differentia ſimul pe rimi que ſunt ſub ipſis: quemadmodum enim ſi non ſit animal: non eſt equus neqꝫ homo. Sic ſi non ſit rationale. nullum erit animal quod vta tur ratione. ¶ Poſt eam que cunctis viſa eſt cōmunitatem ſingu lorum ſimilitudines ac diſſimilitudines querit. Et quoniam inter quinqꝫ propoſita genus ⁊ differentia vniuerſalioris predicationis ſunt. Siquidem genus ſpecies continet ⁊ differentias: differentie vero ſpe cies continent: ⁊ neqꝫ ab his vllo modo continentur. Primum generis ac differentiarum ſimilitudines col ligit. ac primam quidem ponit hanc. Dicit enim com mune eſſe generi ac differentie: vt ſpecies claudant. nam ſicut genus ſub ſe habet ſpecies ita etiam diffe rentie: tamen non tantas quantas habet genus. Et enim quoniam genus differētiam etiam claudit ⁊ nō vnam tantum differentiam cohercet ac retinet: plu res neceſſe eſt vt habeat ſub ſe ſpecies: qͣꝫ quelibet vna earum quam claudit differentiarum: vt animal predicatur de rationabili ⁊ irrationabili: Quod ſi ita eſt: predicabitur ⁊ de his que ſub rationali ſunt po ſite ſpeciebus ⁊ que ſub irrationali. Eſt ergo commu ne animali ⁊ rationali ideſt generi ⁊ differentie. ꝙ ſicut genus de deo ⁊ homine predicatur. ita etiaꝫ ra tionale quidem differentia de deo ⁊ de homine dici tur. Sed non in tantuꝫ eius predicatio funditur quā tum animalis ideſt generis. Animal eniꝫ non de deo ſolum atqꝫ homine dicitur: ſed de equo ⁊ boue pre dicatur ad que rationalis differentia non peruenit. Sed quandocumqꝫ deum ſupponimus animali ſecū dum eam opinionem facimus: qua ſolem ſtellaſqꝫ at qꝫ cunctum hunc mundum animatum eſſe confirmāt quos etiam deorum nomine(vt ſepe dictum eſt) ap pellauerunt. ¶ Secunda item communis eſt generis ac differentie: quoniam que predicantur de genere vt genera: eadem ⁊ de his que ſub ipſis ſunt ſpecie bus predicantur ad hanc ſimilitudinem: ⁊ quecunqꝫ predicantur de differentia: vt differentia. eadem quo qꝫ ⁊ de his que ſub differentia ſunt vt differentie pre dicantur Cuius ſententia talis eſt. Sunt plura que de generibus predicantur: vt de animali dicitur ani matum ⁊ ſubſtātia atqꝫ hec vt genera: Hec igitur p̄ dicantur ⁊ de his que ſub animali ſunt: vt rurſus ge nera: nam hominis ⁊ animatum ⁊ ſubſtantia genus eſt: ſicut ante fuerat animalis. Item in ipſis diffe
rentijs quedam differentie inueniuntur: que ipſis de differentiis predicantur: vt de rationali due differē tie dicuntur. Quod enim rationale eſt vtitur ratie ne: vel habet rationem. Aliud eſt autem vti ratione aliud eſt habere rationem: vt aliud eſt habere ſen ſum aliud vti ſenſu. Habet quippe ſenſuꝫ ⁊ dormiēs ſed non vtitur. Ita quoqꝫ dormiens habet rationem ſed minime vtitur. Sed ipſius rationabilitatis que dam differentia eſt ratione vti: ſed ſub rationabilita te homo poſitus eſſe predicatur. Predicatur igitur de homine ratione vti vt quedā differentia: Differt enim a ceteris animalibus homo quia ratione vtitur Demonſtratum eſt igitur ꝙ ſicut ea que de genere predicantur: dicuntur de ſubiectis generi: ita etiam ea que de differentia predicantur dicuntur de his quoqꝫ que differentiis ſupponuntur. Tertium vero commune eſt: quod ſicut abruptis generibꝰ ſpecies interimuntur: ita conſumptis differentijs ſpecies de quibus differentie predicantur intereunt. Com mune enim eſt hoc vniuerſalium in ſubſtantia per euntium perire ſubiecta. Sed prima cummunio de monſtrauit genera de ſpeciebus predicari: ſicut etiaꝫ differentias. Propter hanc igitur ſimilitudineꝫ ſi au ferantur genera ſpecies pereunt. Sicut etiam ſpe cies perire neceſſe eſt que ſub differentiis ſunt. ſi vni uerſales earum differentie conſumantur Cuius exem plum eſt. Si eniꝫ auferas animal: hominē atqꝫ equū ſuſtuleris: que ſunt ſub rationali differentia collecta. Et de communitatibus quidem hactenus. nunc de generis ⁊ differentie diſſimilitudine perpendit. Roprium autem generis eſt de plu ribus predicari ꝙͣ differentia ⁊ ſpe A cies. ⁊ proprium ⁊ accidenſ. animal enim de homine ⁊ equo ⁊ aue ⁊ ſer IFed pente predicatur. quadrupes vero A de ſolis quatuor pedes habentibus homo vero de ſolis īdiuiduis ⁊ particularibus. ⁊ hinnibile de ſolo equo ⁊ de his qui ſunt particu lares. ⁊ accidens ſimiliter de paucioribus. Opor tet autem differentias accipere. quibus diuiditur genus. non eas que complent ſubſtantiam gene ris. Amplius genus continet differentiam pote ſtate. animalis enim hoc quideꝫ rationle eſt. illud vero irrationale. differentie vero non continent genera. Amplius genera quidem priora ſunt his que ſub ſe ſunt poſite differentijs. propter hoc qui dem ſimul quod eas auferūt. non autem ſimul au feruntur ab eis. ſublato enim animali aufertur ra tionale ⁊ irrationale. differentie vero non auferunt genus. nam ſi omnes interimantur. tuꝫ ſubſtantia animata. ſenſibilis ſubintelligi poteſt que eſt ani mal. Amplius quidem genus in eo ꝙ quid eſt: dif ferentia vero in eo ꝙ quale quid eſt predicatur. quemadmodum dictum eſt. Amplius genus vnū quidem eſt ſecundum vnamquamqꝫ ſpeciem. vt eſt hominis genus id quod eſt animal. differentie vero plurime. vt rationale mortale mentis ⁊ diſci pline perceptibile. ꝗbus ab alijs differt. ⁊ genus. quidem conſimile eſt materie. ⁊ forme quideꝫ dif ferentia. cum autem ſint ⁊ alia communia ⁊ ꝓpria

Secunda editio In porphi.
generis ⁊ differentie. nunc iſta ſufficiant. ¶ Proprium vero quid ſit conuenienti atqꝫ integro vocabulo diffinitum eſt. Sed per abuſionem illa etiā propria quorumlibet dicuntur: que ī vnaquaqꝫ re ab alijs continent differentiam: licet cum alijs ſint ea ip ſa communia. Per ſe quippe proprium eſt homini quod ei omni ⁊ ſoli ⁊ ſemper adeſt: vt riſibilitas. per vſurpatam vero locutionem etiam proprium homi nis rationalitas dicitur non per ſe proprium: quippe quod ei cum deorum eſt natura commune ſed homi nis rationabilitas proprium dicitur ad diſcretionem pecudis quod rationale non eſt. Id vero propter hāc cauſam quoniam id proprium vniuſcuiuſqꝫ dicitur quod habet ſuum. Quo igitur quis ab alio differt: proprium eius non abſurda vſurpatione predicatur. Sed nunc quod dicit proprium generis eſſe de pluri bus predicari qͣꝫ cetera quattuor: id ipſius generis ta le proprium eſt quale per ſe proprium dici ſolet: ideſt quod ſemper ſoli ⁊ omni adſit generi. Generi enim ſoli adeſt vt differentia ſpecie proprio ⁊ accidēte vbe rius atqꝫ fluentius predicetur. Sed de his ſpeciebus differentiis propriis atqꝫ accidentibus id dici poteſt: que ſub quolibet genere ſunt. id eſt differentie quideꝫ que quodlibet diuidunt genus. Species vero que d uiſibilis eſt generis differētiis inforinatur. Propriū auteꝫ illi ſpeciei que ſub illo genere eſt: quod differen tiis eſt diuiſiuum. Accidentia his herent indiuiduis que ſub ea ſpecie ſunt: quam deſignatum genus in cludit. Hoc facilius exempla declarāt. Sit enim ge nus animal: quadrupes ac bipes differētie ſub ani malis poſite continentia: Homo autem atqꝫ equus ſpecies ſub eodeꝫ genere conſtitute. Riſibile atqꝫ hin nibile propria earum ſpecierum. Uelox vero vel bel lator dux ſunt accidētia: que his indiuiduis accidunt: que ſub ſpeciebus hominis atqꝫ equi continentur. Animal igitur quod eſt genus predicatur. de quadru pede: ⁊ bipede que ſunt differentie. Quadrupes vero non dicitur de bipede ſed tantum de his animalibus que quattuor pedes habent. Plus igitur predicatur genus qͣꝫ differentia. Rurſus homo de platōne ⁊ ſo crate predicatur ⁊ de ceteris. Animal vero non mo do de hominis indiuiduis: verum etiam de ceteris in rationabilibus indiuiduis dicitur: plus enim genus qͣꝫ ſpecies predicatur. Sed cum ſit proprium equum ſpeciei. Cumqꝫ genus qͣꝫ ſpecies vberius predicetur: predicatio quoqꝫ generis proprii ſupergreditur predi cationem. Accidēs quoqꝫ ⁊ ſi pluribꝰ ineſſe poteſt: ta men ſepe genere contractius inuenit̉: vt bellator nō niſi homo dicitur: ⁊ velocitas in paucis animalibus inuenitur. quo ſit vt genus ⁊ differentia ⁊ ſpecie ⁊ ꝓ prio ⁊ accidente ampliuſ predicetur. Atqꝫ hec eſt vna proprietas generis que genus ab omnibus alijs diſi ungat ac ſeparet. Oportet autem inquit nunc eas diſ ferentias intelligere: quibus diuiditur genus: nō qui bus informatur genus: ille enim a quibus informa tur genus: plus qͣꝫ ipſum genus ſine dubio predican tur. vt animatum ⁊ corporeum vltra animal tendunt cum ſint differentie animnalis: ⁊ non diuiſiue: ſed po tius conſtitutiue. Omnia enim ſuperiora de inferio ribus predicantur. Que vero de inferioribus predi cantur: nec conuerti poſſunt: hec ab eis que inferiora ſunt amplius predicantur. ¶ Poſt hoc aliud propriū generis oſtendit quo ab his differentiis que ſub eo dem ſunt ſegregatur. Omne enim genus continet diſ
ferentias poteſtate. Differentia vero genus nom po teſt continere. Animal enim rationale atqꝫ irrationa le continet poteſtate. Neqꝫ enim irrationabilitas ne qꝫ rationabilitas animal poterit continere. Poteſta te ait continere animal differentias ꝓprias: quia(vt ſuperius dictum eſt) genus omnes habet ſub ſe dif ferentias poteſtate. Actu vero minime. Ex quo ſit vt alia proprietas oriatur. Sublato enim genere: perit differentia: velut ſublato animali interimitur ratiōa litas: quod eſt differentia. At ſi rationale interimas irrationale animal manet. ¶ Sed obici poteſt ꝙ fi vtraſqꝫ differentias ſimul abſtulero: non poterit re manere genus. Dicimus poteſt. Unumquodqꝫ eniꝫ non ex his de quibus predicatur: ſed ex his ex quibus efficitur ſubſtantiam ſumit. Itaqꝫ ſit vt genus ſub latis differentiis diuiſiuis permanere poſſit. Dum tamen maneant ille que ipſius genereis formam ſub ſtantiamqꝫ conſtituunt. Quoniam enim animal ani mati atqꝫ ſenſibilis differentie conſtituunt. he ſi ma neant atqꝫ iungantur: perire animal non poteſt: licet ea pereant de quibus animal predicatur: rationale ſcilicet atqꝫ irrationale. vnumquodqꝫ enim(vt dictū eſt) ex his ſubſtantie proprietatem ſumit ex quibus efficitur: non ab his de quibus predicatur. ¶ Amplius ſi vtraſqꝫ differentias genus poteſtate cō tinet: ipſum per ſe neutram earum intra ſe poſitam collocatamqꝫ concludit. ꝙ ſi actu quidem eas non con tinet ſed poteſtate. actu etiam ab his poterit ſepera ri: hoc ipſuꝫ enim eas poteſtate cōtinere id erat actu non continere. Genus vero quod quaſlibet differen tias actu non continet: actu ab eiſdem etiam ſepara tur. Rurſus aliud eſt generis proprium quod ex pro prietate predicationis agnoſcitur. Omne enim ge nus ad interrogationem quod eſt vnumquodqꝫ reſ pondere conuenit: vt animal in eo ꝙ quid eſt de ho mine predicatur. differentia vero minime: ſed in eo ꝙ quale ſit. Omnis enim differentia in qualitate. conſiſtit. Sed hoc proprium tale eſt quale ſuperius diximus non per ſe: ſed ſecundum alicuius differen tiam dictum. Alioquin commune eſt hoc generi cum ſpecie: vt in eo ꝙ quid ſit predicetur: ſed quia hac re genuſ a differentia diſcrepat: quoniaꝫ differentia qui dem in eo quod quale eſt: genus vero in eo ꝙ quid eſt predicatur: generis proprium dicitur non per ſe ẜ diſferentie cōparatione: ⁊ in omnibus reliquis eandē rationem conueniet ſpeculari. Alia rurſus generis ⁊ differentie ſeparatio eſt: quod genus quidem ſpeciei vni ſemper adeſt ſcilicet proximum. plura enim poſ ſunt eſſe ſuperiora: velut hominis animal atqꝫ ſubſtā tia. Sed proximum eiuſdem hominis animal tantuꝫ Differentie vero plures vni ſpeciei adeſſe poterunt: vt rationale atqꝫ mortale. Itaqꝫ ſit diffinitio ex vno quidem genere ſed pluribus differentiis: vt homi nis animal rationale atqꝫ mortale. Rurſuſ alia diſcre tio eſt: ꝙ genus velut ſubiecti velit locum differen tia vero forme: itaqꝫ illud ſit materia quedam. que figuram ſuſcipiat. Hec vero ſit forma: que ſuperue niens ſpeciei ſubſtantiaꝫ rationemqꝫ perficiat. Iccir co pluribus differentijs a genere differentiaꝫ ſegre gauit quia hec maxime generis quādam ſimilitudi nem continet quia eſt vniuerſalis: ⁊ preter genus in ter cetera maxima: ſed cum alia plura communia plu raqꝫ propria generis inter ſe ac differentie valeant inueniri: ſufficiunt inquit iſta. Satis enim ad diſcre

Secunda editio in porphi.
tionem quaſlibet diſferentias aſſumere: etiam ſi que dici poſſunt omnia non colligantur. Enus autem ⁊ ſpecies commune ꝙ dem habent de pluribus predicari quemadmodum dictum eſt. Suma tur autem ſpecies vt ſpecies ſolum. non autem vt genus: ſi fuerit idem ſpecies ⁊ genus. Commune autem his eſt ⁊ priora his eſſe. de quibus predicātur. ⁊ totum quoddam eſſe vtrumqꝫ. ¶ Generis quidem ⁊ ſpeciei enumerat tria commu nia: vnumquidem de pluribus predicari. genus enim ⁊ ſpecies de pluribus predicantur: ſed genus de ſpe ciebus vt dictum eſt: ſpecies vero de indiuiduis. Sed nunc de illa ſpecie loquitur inquantum ſpe cies eſt: ideſt que non erit genus: vt vltima ſpecies. Quod ſi talem ſpeciem ponamus: que etiam genus eſſe poteſt: ac de ea dicamus ꝙ commune habet cuꝫ genere de pluribus predicari: nihil intereſt an ita di camus ipſum genus id ſecum habere commune de pluribus predicari. Talis eſt enim ſpecies: que non ſolum eſt ſpecies: ſed etiam genus eſt. Eſt autem cō mune his quoqꝫ vtraqꝫ priora ſunt his de quibus pre dicantur. Omne enim quod de pluribꝰ predicatur: ſi recto(vt ſuperius dictum eſt) ordine dicatur. Prius eſt his de quibus predicatur: preterea eſt illis hoc ēt commune: ꝙ genus ac ſpecies totum ſunt eorum que intra ſuum ambitum continent ⁊ cohercent: omniuꝫ enim ſpecierum totum eſt genus: ⁊ omnium indiui duorum totum eſt ſpecies. Eque enim genus ⁊ ſpe cies adunatiua eſt: ideo eorum que ad vnam formam reducit: recte dicitur totum. ¶ Differunt autem eo ꝙ genus quidem ſpecies cō tinet. ſpecies vero continentur ⁊ non continent ge nera. In pluribus enim eſt genus ꝙͣ ſpecies. Am plius genera quidem preiacere oportet. ⁊ informa ta differentiis ſpecificis perficere ſpecies. vnde ⁊ priora ſunt naturaliter genera. ⁊ ſimul interimen tia ſed quę ſimul non interimantur. ⁊ ſpecies cum ſit eſt ⁊ genus. genus vero cuꝫ ſit: non omnino erit ſpecies. ⁊ genera quidem vniuoce de ſpeciebus p̄ dicātur: ſpecies vero de generibus minime. Am plius genera quidem abundant earum que ſub ipſis ſunt ſpecierum continentia. ſpecies vero de generibus abundant proprijs differentijs: ampliꝰ nec ſpecies fiet vnꝙͣ generaliſſimum nec genꝰ fiet vnꝙͣ ſpecialiſſimum. ¶ Expeditis communibus generis ⁊ ſpeciei: nūc de eo rum diſcretione pertractat. Differre enim dicit ge nus a ſpecie: quoniam genus continet ſpecies. vt ani mal continet hominem. ſpecies vero non continet ge nera neqꝫ enim homo de animali predicatur. Itaqꝫ ſit vt ſpecies contineantur a generibus: nunqͣꝫ vero contineant genera. Omne enim quod amplius predi catur: illius eſt continens: quod minus dicitur conti netur. ꝙ ſi genus amplius predicetur qͣꝫ ſpecies: ne ceſſe eſt vt ſpecies quidem contineatur a genere: ge nus vero ſpeciei nullo ambitu predicationis includa tur: huius autem ratio eſt quoniam genus ſemper ſu
ſcipiens differentiam ſpeciem facit. hoc enim eſt ge nus quod habet latiſſimam predicationem. coarta tum differentia ⁊ contractum ſpeciem facit. omnino enim generi iuncta differentia ſpeciem reddit: ⁊ ex vniuerſalitate ⁊ latiſſima predicatione in anguſtum ſpeciei terminum contrahit. Animal enim cuius pre dicatio per ſe longe lateqꝫ diffuſa eſt ſi arripiat ratio nalis differentiam ſi ⁊ mortalis: diminuit atqꝫ con trahit in vnum hominis ſpeciem vnde ſit vt minor ſit ſemper ſpecies quam genus: atqꝫ ab eo continea tur ſed non contineat: ſublatoqꝫ genere auferatur: ⁊ ſpecies. ſi enim totum auferas pars non erit. ꝙ ſi ſpe cies auferatur: genus manet: veluti cum animal ſu ſtuleris: interimitur etiam homo: ſi hominem aufe ras: animal reſtat. hec etiaꝫ cauſa eſt vt genus de ſpe cie vniuoce predicetur: ⁊ vt ſpecies ſuſcipiat diffini tionem generis ⁊ nomen: ſed non eſt conuerſio: diffi nitionem quippe ſpeciei genus non ſuſcipere videtur ſubſtantiam enim priorum inferiora ſuſcipiunt. Si enim diffinias animal: dicas: ſubſtantiam eſſe anima tam atqꝫ ſenſibilem. At ſi predices de homine ani mal verum dixeris: ſi etiam animalis diffinitionem de homine predicaueris: dicaſqꝫ hominem eſſe ſub ſtantiam animatam atqꝫ ſenſibilem: nihil fuerit in propoſitione falſi: ſed ſi hominis rationem reddas: animal rationale mortale: ea animali non conueniūt: ſed ſi reddas animali rationale mortale non conue niunt. neqꝫ eniꝫ id quod animal eſt addici poterit ani mal rationale mortale. ſit igitur vt ſicut ſpecies gene ris nomen ſuſcipit: ita etiam capiat diffinitionem: ⁊ ſicut genus nomen ſpeciei non ſuſcipit: ita nec eiuſdē diffinitione monſtretur: ſed cuius nomen ⁊ diffinitio de aliquo predicatur: id vniuoce dicitur. Cum igitur generis nomen ⁊ diffinitio de ſpecie predicetur: ge nus de ſpecie vniuoce dicitur. Quoniam vero ſpe ciei de genere neqꝫ nomen neqꝫ diffinitio predicatur non conuertitur vniuoca predicatio. Differunt gene ra ſpeciebus hoc quoqꝫ: ꝙ genera ſuperuadunt ſpe cies ſuas aliarum continentia ſpecierum. Species vero genera differentiarum pluralitate. animal eniꝫ quod eſt genus ſuperuadit hominem quod eſt ſpe cies quia non hominem ſolum continet: verumētiam bouem equum aliaſqꝫ ſpecies: quas ſue ſpacio predi cationis includit. Species vero vt homo ſuperuadit genus: vt animal multitudine differentiarum. Nam actu genus non habet rationale vel mortale: nullas quippe actu genus retinet differentias: eaſdem ſpe cies ſue ſubſtantie inherentes atqꝫ inſitas tenet. Ho mo enim rationalis eſt atqꝫ mortalis: quod genus mi nime eſt. Animal enim neqꝫ mortale eſt per ſe: neqꝫ per ſe rationale. Quod ſi genus quidem plus vna continet ſpecie: at vero ſpecies multis differentijs in formantur: ſuperat quidem genus ſpeciem continen tia ſpecierum. Species vero vincit genus differē tiarum pluralitate: illa quoqꝫ eſt differentia: ꝙ genꝰ quoniam omnium primum eſt: nunqͣꝫ in tantum de ſcendere poterit vt fiat vltimum: ſpecies vero que cū ctis eſt inferior: nunqͣꝫ in tantum aſcendere poterit: vt ſuprema omnium fiat. nunqͣꝫ igitur nec ſpecies ge neraliſſimum fiet: nec genus ſpecialiſſimum. Sed ex his que dicte ſunt differentijs: alie ſunt que genus a ſpecie proprie coniuncteqꝫ diſterminant. Alie vero q̄ non ſolum genus a ſpecie: verumētiam a ceteris de ducunt ac diſterminant: neqꝫ enim in his tantum diſ

Secunda editio In porphi.
ſerentijs que ſunt dicte verumetiam in ceteris conſi derari oportet: ſi proprie normam diſcretionis queri mus cognoſcere. Eneris autem ⁊ proprii commune quideꝫ eſt ſequi ſpecies. namqꝫ ſi ho mo eſt. animal eſt. ⁊ ſi homo eſt riſi bile eſt. ⁊ equaliter dicitur predica ri genus de ſpeciebus ⁊ propriuꝫ de his que participant illo indiuiduis. equaliter enim ⁊ homo ⁊ bos animal eſt. ⁊ cicero. ⁊ cato ſunt riſibiles. commū autem eſt his vniuoce predicari genus de propriis ſpeciebus ⁊ propriuꝫ de his quorum eſt proprium. ¶ Tria interim generis ac proprij dicit eſſe commu nia: quorum primum illud eſt: quoniam ita genus ſe quitur ſpecies vt proprium: poſita eniꝫ ſpecie neceſſe eſt intelligamus ⁊ proprium. neutrum enim ſpecies proprias derelinquit: nā ſi homo eſt animal eſt: ſi ho mo eſt: riſibile eſt. ita quemadmodum genus: ſic pro prium ab ea ſpecie cuius eſt proprium non recedit. il lud quoqꝫ quod equalis eſt generis participatio ſicut etiam proprij. Omne enim genus equaliter a ſuis ſpe ciebus participatur: proprium vero indiuiduis omni bus equaliter adhereſcit. Manifeſtum eſt autem participatione eſſe generi equale proprium. neqꝫ eniꝫ plus homo animal eſt qͣꝫ equus atqꝫ bos: ſed in eo ꝙ ſunt animalia: equaliter animalis ideſt generis voca bulum trahunt. Cato etiam ⁊ Cicero equaliter riſibi les ſunt: etiam ſi equaliter non rideant: in eo enim ꝙ apti ad ridendum ſunt dici riſibiles poſſunt: non ꝙ ia rideant. Equaliter ergo ea que ſub genere ſunt: ſuſci ꝑiunt genera: ſicut ea que ſub proprijs: propria. Ter tium illud ꝙ ſicut genus de proprijs ſpeciebus vniuo ce predicatur: ita etiam proprium de ſua ſpecie vni uoce dicitur. Genus enim quoniam ſubſtantiam ſpe ciei continet: non modo eius nomen de ſpecie: verum etiam diffinitio predicatur. Proprium vero ſpeciem non relinquit: quam ſemper ſequitur: nec in aliaꝫ ſpe ciem tranſgreditur nec infra ſubſiſtit. Diffinitionem quoqꝫ propria ſpēbus tradūt: cuius enī nomē vni tm̄ conuenit ſpeciei cui coequatur: dubitari non poteſt: quin eius quoqꝫ diffinitio ſpeciei conueniat. Quo ſit vt ſicut genus de ſpeciebus: ita proprium de ſua ſpe cie vniuoce predicetur. ¶ Differunt autem genus ⁊ proprium. quoniam genus prius eſt. poſterius vero proprium oportet enim eſſe prius animal. de hinc diuidi differentiis ⁊ propriis. ⁊ genus quidem de pluribus ſpeciebꝰ predicatur quarum eſt genus. proprium vero de vna ſola ſpecie cuius eſt proprium ⁊ proprium qui dem conuerſim de eo cuius eſt proprium predica tur. genus vero de nullo conuerſiꝫ predicatur. nā nec ſi animal eſt homo eſt. nec ſi animal eſt. riſibile eſt. ſi vero riſibile eſt homo eſt. ⁊ econuerſo. Am plius omni ſpeciei ineſt proprium cuius ē propriū ⁊ ſoli ⁊ ſemper. genus vero omni quidem ſpeciei ī eſt cuius fuerit genus. ⁊ ſemper non autem ſoli. AAmplius autem ſpecies quidem interempte non ſimul interimunt genera quorum ſunt ſpecies ꝓ pria vero interempta interimunt ea quorum ſunt
ꝓpria. ⁊ his interēptis ipſa ſimul īterimūtur. ¶ Rurſus tale proprium ſumit: ꝙ ad alterius nūcupa tionem proprium nuncupetur. dicit enim proprium eſſe generis prius eſſe qͣꝫ propria. Oportet enim priꝰ eſſe genus: qd̓ veluti materia differentijs ſuppona tur: venientibuſqꝫ differentijs fieri ſpeciem cum qui bus propria naſcuntur. Si igitur prius eſt genus qͣꝫ differentie: prius etiam differentie qͣꝫ ſpecies: ⁊ ſpe ciebus propria coequantur non eſt dubium quin pro pria generibus poſteriora ſint: ac per hoc quod dictū eſt proprium eſſe generis prius eſſe qͣꝫ propria. Com mune eſt generi cum differentijs. Differentie enim ſpecies conformantes priores conſiderantur eſſe qͣꝫ propria. Si quidem ſpeciebus ipſis priores ſunt: quaſ propria ratione determinant: ſed vt dictum eſt hoc ꝓ prium ad differentiam proprij intelligendum eſt: non quale ſuperius proprium per ſe conſtitutum eſt. Rur ſus differt genus a proprio ꝙ genus quidem de pluri bus predicatur ſpeciebus: proprium vero minime. nā neqꝫ genus eſt niſi plures ex ſe ſpecies proferat: nec proprium ſi alteri cuilibet ſpeciei poſſit eſſe commu ne. Fit igitur vt genus quidem plurimas ſpecies ſub ſe habeat: vt animal hominem atqꝫ equum: propriū vero vnam tm̄ ſicut: riſibile homineꝫ. Quo ſit vt illa quoqꝫ proprietas ex differentia naſcatur: genus eniꝫ predicatur quidem de ſpeciebus: ipſum vero in nulla predicatione ſupponitur. Proprium vero ⁊ ſpecies alterna predicatione mutantur. Fit enim predicatio aut a minoribus ad maiora: aut ab equalibus ad eqͣ lia. Genus igitur quod maius eſt de ſpeciebus predi catur omnibus: ſpecies quoniam minores ſunt: de ge neribus non dicuntur. vt animal de homine dicitur: homo vero de animali nullo modo predicatur. At ve ro proprium quoniam ſpeciei equale eſt: eque predica tur. Atqꝫ preponitur: vt riſibile de homine dicitur. omnis enim homo riſibilis eſt: eodemqꝫ modo con uertitur. omne enim riſibile homo eſt. Differt etiam proprium a genere: ꝙ proprium vni ſpeciei ⁊ omni ⁊ ſemper adeſt. Genus vero ex his quidem duo reti net: in vno vero ſemper diuerſum eſt. nam ſpeciebus ſuis ⁊ ſemper adeſt ⁊ omnibus non vero ſolis. hoc enim erat tm̄ proprijs eſſe: ꝙ ſingulas tm̄ ſpecies continent. hoc enim generibus ꝙ plures. igitur pro pria quidem ſingulas optinent ſpecies: genera vero non ſingulas: adeſt igitur proprium vni ſoli ⁊ ſpeciei ⁊ ſemper ⁊ omni. Genus vero ⁊ omni quidem ⁊ ſem per ⁊ non ſoli: vt riſibile homini ſoli: animal vero ei dem homini: ſed non ſoli. Preeſt enim cunctis que ir rationabilia nuncupamus: preterea ſi auferamus ge nus: ſpecies interimuntur. nam ſi non ſit animal: non erit homo. ſi auferamus ſpecies: non interimitur ge nus. nam ſi non ſit homo: animal non peribit. Spe cies vero ⁊ propria quoniam ſunt equalia: alterna ſe vice conſumunt. nam ſi non ſit riſibile homo non erit ſi homo non ſit: riſibile non manebit. Conſumunt igi tur genera ſub ſe poſitas ſpecies: non vero ab his in uicem conſumuntur. Species vero ⁊ proprium inui cem perimuntur ⁊ perimunt. Eneri vero ⁊ accidenti commune eſt de ¶ Si pluribus quemadmodum dictum eſt. diſ predicari ſiue ſeparabilium ſit accidens ſiue inſeparabilium. etenim moueri de pluribus. ⁊ nigrum de coruis. ⁊ de oībus ethio pibus

Secunda editio in porphi.
pibus ⁊ aliquibus inanimatis predicantur. ¶ Nihil eſt quod ī ceteris ita ſit a generis ratione diſ iunctum ſicut eſt accidens. nam cum genus cuiuſlibꝫ monſtret ſubſtantiam: accidens vero a ſubſtantia lō ge diſiunctum ſit ⁊ extrinſecus venienſ: nihil vero no tius commune habere poteſt cum genere qͣꝫ de plu ribus predicari. Genus enim de pluribus predicatur ſpeciebus. accidens vero de pluribus non modo ſpe ciebus: verum etiam generibus animatis atqꝫ inani matis: vt nigrum dicitur de rationali homine: ⁊ de irrationabili coruo: ⁊ de inanimato hebeno. Album ēt de cigno ⁊ marmore. moueri de hoīe de equo ⁊ d̓ ſtellis: ac de agitatis: q̄ ſūt ſeꝑabilis accidētis exēpla ¶ Differt autem genus ab accidenti. quoniam ge nus ante ſpecies eſt. accidentia vero ſpeciebus po ſteriora ſunt. nam ⁊ ſi inſeparabile accidens ſuma tur. tamen prius eſt illud cui accidit ꝙͣ accidens. ⁊ genera quidem que participant. equaliter partici pant. accidenti vero non equaliter. Intenſionem enim ⁊ remiſſionem ſuſcipit accidentium partici patio. generum vero minime. Et accidentia qui dem in indiuiduis principaliter conſiſtunt. gene ra vero ⁊ ſpecies naturaliter priora ſūt indiuiduis ſubſtantijs. Et genera quidem in eo ꝙ quid ſit p̄ dicātur de his que ſub ipſis ſunt. accidentia vero in eo ꝙ quale aliꝗd ſit. vel quomodo ſe habet vnū quodqꝫ. qualis eſt enim ethiops interrogatus di cis niger. ⁊ quomodo ſocrates ſe habet dicis quo niam ſedet vel ambulat. ¶ Differentiam generis ⁊ accidentis hanc primam ꝓ ponit. Quod genus quidem ante ſpecies ſit: quippe quod materie loco eſt: ⁊ diſſerentijs informatum ſpe cies gignit. at vero accidens eſſe poſt ſpecies inueni tur. Oportet enim prius eſſe cui aliquid accidat: poſt vero ipſum accidens ſuperuenire. Nam ſi ſubiectum non ſit ꝙ ſuſcipiat: accidens eſſe non poterit. Quod ſi genus quidem ſpeciebus ſubiectum eſt: non poſſūt eſſe ſpecies: niſi eis genus velut materia ſupponatur. Accidentia vero eſſe non poſſunt niſi eis ſpecies ſup ponatur. nam manifeſtum eſt genus quidem eſſe an te ſpecies: accidentia vero poſt ſpecies. Rurſus alia differentia: quoniam genus neqꝫ intenſioneꝫ neqꝫ re miſſioneꝫ ſuſcipere poteſt. Quo ſit vt qͥ participabāt genere: equaliter eius nomen diffinitionemqꝫ ſuſci piant. Omnes enim homines equaliter animalia ſūt eodem modo equi. Necnon inter ſe homo atqꝫ equꝰ ⁊ cetera animalia comparata eque animalia predicā tur. Accidentis vero participatio ⁊ intēditur ⁊ remit titur. Inuenies enim quemlibet paulo diutius ambu lantem ⁊ paulo amplius nigrum. Si in ipſis ethiopi bus conſiderabis: omnes non eque nigro colore eſſe obductos inuenies. Alia quoqꝫ differentia eſt: quo niam omne accidens in indiuiduis principaliter ſubſi ſtit. Genera vero ſpeciebus ⁊ indiuiduis priora ſūt. niſi enim ſingulariter corui nigredine infecti ſint: cor ui ſpēs nigra eē nullo modo diceretur. Ita ſit vt acci dentia poſt indiuidua eſſe videantur. Nam ſi prius ē id cui aliquid accidit qͣꝫ illud quod accidit: non eſt du bium prius eſſe indiuidua: poſterius vero accidens. Genera vero ⁊ ſpecies ſupra indiuidua conſiderant̉: hoc iccirco quoniam de omnibus his predicantur: eo rumqꝫ ſubſtantiam propria predicatione conſtituunt
ſed dici poteſt genera quoqꝫ ⁊ ſpecies poſteriora in diuiduis inueniri. Niſi enim ſint ſinguli homines: ſin guliqꝫ equi: hominis atqꝫ equi ſpecies eſſe non poſſūt ⁊ niſi ſint ſingule ſpecies: eorum genus animal eē nō poterit. Sed meminiſſe debemus ſuperius dictuꝫ eē genus non ex his ſumere ſubſtantiam de quibus pre dicatur: ſed de eo potius quod differentijs conſtitu tiuis eius ſubſtantiam formamqꝫ perficit. Itaqꝫ ſi ge nus quidem diuiſiuis differentijs interemptis nō pe rimitur. manet in que eius conſtitutiue ſunt: que eius formam diffinitionemqꝫ perficiunt. Cumqꝫ differen tie diuiſiue generis ſpeciebus ſint priores(ipſe enim ſpecies conformant: atqꝫ conſtituunt) non eſt dubiuꝫ quin genus etiam pereuntibus ſpeciebus poſſit in ꝓ pria permanere ſubſtantia: idem de ſpeciebus dictū ſit. Species enim ſuperioribus diſſerentijs non poſte rioribus indiuiduis informantur. Que cū ita ſint ſpe cies quoqꝫ ante indiuidua ſubſiſtunt. Accidentia ve ro niſi ſint quibus adſint: eſſe non poſſunt: nullis ve ro prius accidunt qͣꝫ indiuiduis. Hec eniꝫ generatio ni ⁊ corruptioni ſuppoſita varijs ſemper accidentibꝰ permutantur. Illam quoqꝫ annumerat differentiam que eſt ſuperius dicta: ꝙ genus quia reꝫ demonſtrat ⁊ de ſubſtantia predicatur in eo ꝙ quid eſt dicitur. Accidens vero aut in eo ꝙ quale eſt aut in eo ꝙ quo modo habet ſeſe. Nam ſi qualitatem interroges: acci dens reſpondebitur: vt ſi qualis eſt coruus: niger. Si quomodo ſe habet: aliud rurſus accidens: aut ſedet: aut volat: aut crocizat. Nam cum accidens in nouem predicamenta diuidatur: qualitatem: quantitateꝫ: ad aliquid: vbi ſitum habere: quando facere pati. Cete ra quidem omnia in quomodo ſe habet interrogatio ne ponuntur. Qualitas vero in qualitatis ſciſcitatio ne reſponderi ſolet. Nam ſi interrogemur qualis eſt ethiops: reſpondebimꝰ accidens.i. niger. Si quomo do ſe habeat Socrates: tunc dicemus aut ſedet: aut ambulat: aut ſuperiorum aliquod accidentium. ¶ Genus vero quomodo ab alijs quattuor diffe rat dictum eſt. Contingit autem etiaꝫ vnumquod qꝫ aliorum differre ab alijs quattuor: vt cum quin qꝫ quidem ſint. vnumquodqꝫ autem ab alijs qua tuor differat. quater quinqꝫ. xx. fiant omnes diffe rentie. ſed non ſic ſe habet ſed ſemper poſteriori bus enumeratis. ⁊ ſecundis quidem vna differen tia ſuperatis. propterea quia iam ſumpta eſt tertiiſ vero duabuſ. quartis vero tribus. quintis vero qua tuor. ſic decem fiunt omnes differentie. quatuor. tres duę. vna. Genus etenim quo differt a differē tia ⁊ a ſpecie ⁊ proprio ⁊ accidente dictum eſt. qua tuor ergo ſunt omnes differentie. differentia vero quo differt a genere dictum eſt. quando quo dif fert genus ab ea dicebatur. relinquitur ergo quo differat differentia a ſpecie: ⁊ proprio ⁊ accidē ti dicere. ⁊ fiunt tres. rurſus ſpecies quo qui dem differt a differentia dictum eſt quando quo differt a ſpecie differentia dicebatur. ⁊ quo dif ferat ſpecies a genere dictū eſt quando quo diffe rat genus a ſpecie dicebatur. Reliquum eſt igitur in quo differat ſpecies a proprio ⁊ accidenti dice re. ⁊ ſunt due he differentie: quo autem differt pro prium ab accidenti relinquitur. Nam quo a gene

In porphi. Secunda editio
re ⁊ ſpecie ⁊ differentia differat. predictum eſt in illorum ad ipſum differentijs. quatuor igitur ſum ptis generis differentijs ad alia. tribus vero diffe rentie: duabus ſpeciei. vna autem proprij ad acci dens. decem erunt omnes quarum. quatuor que erant generis ad reliqua ſuꝑiꝰ demōſtrauimus: ¶ Quoniam differentias ⁊ communitates generis ad differentiam ad ſpeciem ad accidens ⁊ ad propriuꝫ perſecutus eſt. Idem quoqꝫ de ceteris facere conten dens predicit: quot omnes differentie poſſunt eſſe: q̄ inter ſe comparatis commixtiſqꝫ rebus his que ſu prapoſite ſunt efficiantur. Sunt autem. xx. nam cum quinqꝫ ſint res: ⁊ vnaqueqꝫ res earū ſi a quatuor alijſ differat: quinquies quater. xx. diſferentie fiunt: quod appoſitarum litterarum manifeſtatur exemplo. Sit quinqꝫ res veluti quīqꝫ littere. a. b. c. d. e. diſſerat igi tur. a. quidem ab alijs quattuor ideſt. b. c. d. e. fient qͣt tuor differentie. rurſus. b. differat ab alijs quattuor ideſt. a. c. d. e. erunt rurſus quattuor que ſuperioribuſ iuncte octo coniungunt. c. vero tertia a reliquis diſ fert quattuor.ſ. a. b. d. e. que quattuor differentie ſu perioribus octo copulate. xij. reddunt. Quarta. d. ſi reliquis quatuor comparetur: differat eque ab eiſdē a. b. c. e. fient igitur rurſus quattuor qͣ ſuperioribus xij. appoſite. xvj. cōpulant. Quod ſi vltima. e. ab. alijs quatuor differat.ſ. a. b. c. d. fient alie quatuor differen tie: que compoſite prioribus. xx. perficiunt. ⁊ fit quidē huiuſmodi deſcriptio. b c d eca c de) a b de(a b c e) a b c d ¶ Que cum ita ſint: in generibus quoqꝫ ⁊ ſpeciebus ⁊ ceteris idem conſiderabitur. Erunt ergo quatuor diſ ferentie quibus genus a differentia ſpecie proprio ac cidentiqꝫ diſiungitur. Alie rurſus quattuor: quibꝰ diſ ferentia a genere ſpecie proprio atqꝫ accidenti diſcre pat Rurſus quattuor ſpeciei ad genus differentiam proprium atqꝫ accidens. Quatuor etiā proprij ad ge nus differentiam ſpeciem atqꝫ accidens. Quatuor in ſuper accidentis ad genus differentiam ſpeciem at qꝫ proprium. Que coniuncte omnes. xx. explicant diſ ſerentias. Sed hoc ſi ad numeri referatur naturam. comparationiſqꝫ alternationem. Nam ſi ad ipſas di ferentiarum naturas vigilans lector aſpiciat: eaſdeꝫ ſepe ſumptas differentias inuenit. Quo enim genus differt a differentia: eodem differentia differt a ge nere. ⁊ quo differentia diſtat a ſpecie: eodem ſpecies a differentia diſgregatur: ⁊ in cunctis eodem modo. In hac igitur diſputatione differentiarum quam ſu pra diſpoſui: eaſdem adnumeraui ſepius. Itaqꝫ ſi dif ferentiarum ſimilitudines ſubtrahamus decem fient omnino differentie: quas ad preſentem tractatum ve lut diuerſas atqꝫ diſſimiles oportet aſſumere. Age enim differat genus a differentia ſpecie proprio atqꝫ accidenti quattuor differentijs quas ſupra iam dixi mus. Item ſumamus differentiam diſtabit hec a ge nere primum: dehinc a ſpecie: proprio: atqꝫ accidenti ſed quo diſcrepet a genere iam ſuperius explicatum eſt cum diceremus quo genus a differentia diſcrepa ret. Detracta ergo hac comparatione quoniaꝫ ſupra commemorata eſt relinquuntur tres differentie: qui bus differentia a proprio a ſpecie accidentiqꝫ diſiun git̉: qͥ iūcte cū ſuꝑioribus. iiii. vii. reddūt differētias Poſt hanc ſpecies ſi ſumatur quattuor quidem eius eſſent differentie ſecundum numeri diuerſitatem: cū
ad genus differentiam proprium atqꝫ accidens com paratur. Sed priores due comparationes iam dicte ſunt: Nam quo ſpecies differat a genere: tunc di ctum eſt cum quid genus differret a ſpecie dicebamꝰ quid vero ſpecies a differentia diſtet commemora tum eſt: cum differentie ad ſpeciem diſſimilitudines redderemus. Quibus detractis due ſuperſunt inte gre atqꝫ intacte ſpeciei ad propriū ⁊ accidens diſcre pantie. Que iuncte cum. vii. ix. differentias cōpulant proprij vero ſi ad numerum differentie conſiderent̉. quattuor erunt.ſ. ad genus differentiam ſpeciem at qꝫ accidens comparati: quarum quidem tres ſuperio res differentie iā dicte ſunt. Nam ꝙ a genere ꝓpriū diſtet tunc dictum eſt: cum quid genus a proprio di ſtaret oſtendimus. Rurſus quid proprium a differen tia diſcrepet: in colligenda diſtantia differentie pro prijqꝫ ſuperius demonſtratum eſt. quid vero propriū differt a ſpecie: tunc expoſitum eſt: quando quid ſpe cies diſtaret a proprio dicebatur. Reſtat igitur diffe rentia vna proprij ad accidens: que ſuperioribus iun cta. x. differentias claudit. Accidentis vero ad cetera poſſent quidem eſſe quattuor: niſi iam omnes proba rentur eſſe conſumpte. Nam quid differat vel genus vel differentia vel ſpecies: vel proprium ab accidenti ſupra monſtratum eſt: nec ſunt plus differentie diuer ſe accidentis ad cetera: qͣꝫ ceterorū ad accidens. Ita qꝫ ſit vt cuꝫ ſit quinqꝫ rerū numerus: ſi prima aſſuma tur iiii. fiant differentie. Si ſecunda tres: vincantur qꝫ ſecunda rei ad ceteras differentie a prima ad cete ras vna tantum diſtantia. Nam cuꝫ prima habuerit quattuor: ſecunda retinet. iii. tertia vero ſi aſſumatur duas habebit differentias: que vīcātur a primis. iiii. differentijs duabus. Quarta ſi ſumatur vnam habe bit differentiam: que vincitur a primis quattuor dif ferentijs tribus. Quinta vero quoniam nullam habe bit omnino diſferentiam nouaꝫ totis. iiii. a prima dif ferentijs ſuperatur. atqꝫ hoc numerorum gradu qui dem vſqꝫ ad denarium numerum tenditur: quattuor tres: due: vna: vt generis quidem. iiii. diſferentie ve ro tres. Speciei. ii. proprij.i. accidentis nulla eſt. pri me generis quidem comparationes. iiii. nouas tenēt differentias. ſecunde vero differentie comparatiōes tres nouas tenent. vna enim ſuperius adnumerata ē vicitur auteꝫ a primis. iiii. nouis differētijs vna tm̄. ſpeciei v̓o tertia comparatio duas tm̄ habet differen tias nouas. duas quippe ſuperiꝰ enumeratas cogno ſcimus. ⁊ vincitur a quattuor primis duabus tantum differentijs nouis. proprij vero vnā tm̄ retinet. nouā quoniam tres habet ſuperius numeratas: vinciturqꝫ a prima nouis tribus diſferentijs. quinti vero accidē tis comparationes quoniam nullam retinent nouam differentiam totis quattuor a primis generis traſcen duntur. Atqꝫ ad hunc modum ex. xx. differentijs ſecū dum numerum. x. ſecundum diſſimilitudinem contra huntur: vt tamen has ſecundum diſſimilitudineꝫ diſ ferentias non in quinario tantum numero: verum in ceteris notas habere poſſimus: talis dabitur regula que plenam differentiarum diſſimilitudinem in qua libet numeri pluralitate reperiat. Propoſitarum.n. numero rerum ſi vnum dempſeris: atqꝫ id quod dē pto vno relinquitur: in totam ſummam numeri mul tiplicaueris: dimidium eius quod ex multiplicatione factum eſt coequabit̉ ei pluralitati quam propoſitaꝝ rerum differentie continebant. Sūt ergo res qͣtuor a. b. c. d. his aufero vnum: ⁊ fiunt tres has igit̉ qua

Secunda editio in porphi.
ter multiplico: ſiūt. xii. hoꝝ ſi dimidiū teneo: ſex erūt Tot erunt igit̉ differentie īter ſe rebus quattuor cō paratis. a. ꝗppe ad. b. ⁊. c. ⁊. d. tres retīet differētias. Rurſus. b. ad. c. ⁊. d. duas. c. vero ad. d. vnam. Que iuncte ſenarium numerum complent. Atqꝫ hanc qui dem regulam ſimpliciter ac ſine demonſtratione nūc dediſſe ſufficiat. In predicamentorum vero expoſitio ne ratio quoqꝫ cur ita ſit explicabitur. Ommune ergo eſt differentie ⁊ ſpeciei equaliter participari. homine eniꝫ equa liter participant particulares homines. rationali differentia. Cōmune vero ē ⁊ ſemꝑ adeſſe his que eorum participant. ſemper.n. Socrates rationalis eſt. ⁊ ſemper homo eſt. ¶ Dictum eſt ſepius ea que ſubſtantiam formant nec remiſſione contrahi nec intenſione produci. vnicuiqꝫ id quod eſt vnum atqꝫ idem eſt. Quod ſi differentia ſpecierū ſubſtantiam monſtrat: ſpecies vero indiui duorum: equaliter vtreqꝫ ab intenſione ⁊ remiſſione ſeiuncte ſunt: quo ſit vt equaliter participentur. Oēs enim indiuidui mortales atqꝫ rationales ſunt homi nes. Nam ſi idem eſt eſſe homini quod eſt rationale eſſe: cum homines eque ſint homines: neceſſe eſt vt ſint equaliter rationales. Aliud quoqꝫ commune ha bet differentia cum ſpecie: quoniam ita differētie ſui participantia non relinquunt vt ſpecies. Semper enī Socrates rationalis eſt(Socrates enim rationabili tate participat) ſemper homo eſt: quia ſcilicet huma nitate participat. vt igitur differentie ſui participan tia non relinquunt: ita ſpecies his que eam partici pant: ſemper adiuncta eſt. Roprium autem eſt differentie quideꝫ ī eo ꝙ quale ſit predicari: ſpeciei vero ī eo EAꝙ quid eſt. naꝫ ſi homo velut qualitas ac cipiatur: non erit tamen ſimpliciter qua litas: ſed ſecundū id ꝙ generi aduenientes differē tie eam conſtituerunt. Amplius differentia quidē ſepe in pluribus ſpeciebus conſideratur: quemad modum quadrupedes in pluribus animalibꝰ ſpe cie differentibus: ſpecies vero in ſolis his que ſub vna ſpecie ſunt indiuiduis. Amplius differentia quidem prima eſt ab ea ſpecie que eſt ſecundum ipſam. ſimul enim ablatum rationale interimit ho minem: homo vero interemptus non aufert ratio nale. cum ſit deus. Amplius differentia quidē cō ponitur cum alia differentia rationale enim ⁊ mor tale compoſitum eſt in ſubſtantiam hominis. ſpēs vero ſpeciei non componitur. vt gignat alteraꝫ ſpe ciem. quedam enim equa cuidam aſino permiſcet̉ ad mulli generationem: equa enim ſimpliciter aſi no nunꝙͣ conueniens perficeret mulum. ¶ Expoſitis communitatibus quantum ad inſtitutio nem pertinebat differentie ⁊ ſpeciei: earundem nunc diſſimilitudines colligit dicens: quoniam differūt ꝙ ſpecies in eo ꝙ quid ſit predicatur. Differentia auteꝫ in eo ꝙ quale ſit. Huic differentie poterat queſtio oc currere nam ſi humanitas ipſa que ſpecies eſt: quali tas quedam eſt: cur dicatur ſpeciēs in eo ꝙ quid ſit p̄ dicari: cum propter quandam ſue nature proprietatē quedam qualitas eſſe videatur. Huic reſpondemus quia differentia ſolum qualitas eſt: humanitas vero
non ſolum eſt qualitas: ſed tantum qualitate perficit̉ Differentia enim ſuperueniens generi ſpeciem facit ergo genus quadam differentia ⁊ qualitate formatū eſt vt procederet in ſpeciem. ſpecies vero ipſa qualis quidem eſt ſecundum differentiam illius que eſt pu ra ac ſimplex qualitas: qua ſcilicet perficitur ⁊ confor matur. Qualitas vero ipſa pura ſimplexqꝫ nullo mo do eſt ſed ex qualitatibus effecta ſubſtantia. itaqꝫ iu re differentia que pure ac ſimpliciter qualitas eſt in eo ꝙ quale eſt ſciſcitantibus reſpondetur ſpecies ve ro in eo ꝙ quid ſit iure reſpondetur: licet ipſa quoqꝫ quedam qualitas ſit non ſimplex: ſed alius qualitatis informata. Rurſus quoqꝫ differentia ipſa ē quia plu res ſub ſe ſpecies differentia continet. Species vero tantum indiuiduis preeſt. Rationalitas enim ⁊ ho minem claudit ⁊ deum: quadrupes equum bouem ⁊c. homo vero ſola indiuidua: atqꝫ in alijs ſpeciebus eadem ratio eſt. Iccirco enim diffinitiones quoqꝫ ſe cute ſunt: vt differentia vocaretur: quod de pluribus ſpecie differentibus ī eo ꝙ quale ſit predicetur. Spe cies vero ꝙ de pluribus numero differentibus in eo ꝙ quid ſit predicatur. Ideo etiam ſuperioris nature ſunt differentie: quoniam continentes ſunt ſpecierū. nam ſi quis auferat differentiam ſpeciem quoqꝫ ſu ſtulerit: vt ſi quis auferat rationabilitatem hominē deumqꝫ conſumpſerit: ſi quis vero hominem tollat: rationabilitas in ſpeciebus reliquis conſtituta eſt: igi tur differentie diſtant a ſpecie: qd̓ vna differētia plu res ſpecies continere ſub ſe poteſt: ſpecies vero nullo modo. Alia rurſus eſt differentia: quoniaꝫ ex pluribꝰ differentijs vna ſpecies iungitur. ex pluribꝰ vero ſpe ciebus nulla ſpeciei ſubſtantia copulatur. Iunctis enī differentijs mortali ac rationali factus eſt homo. Iū ctis vero ſpeciebus nulla vnquā ſpecies informatur. Quod ſi quis occurrat dicens: quoniā permixtus aſi no equus efficit mulum: non recte dixerit. Indiuidua enim indiuiduis iuncta: indiuidua rurſus alia fortaſ ſe perficient. Ipſe vero equus ſimpliciter.i. vniuerſa liter ⁊ aſinus vniuerſaliter neqꝫ permiſceri poſſunt neqꝫ aliquid ſi cogitatione miſceantur: efficiunt. Cō ſtat igitur differentias quidem plurimas ad vniꝰ ſpe ciei ſubſtantiam conuenire. Species vero in alterius ſpeciei naturam nullo modo poſſe congruere. Ifferentia vero ⁊ proprium commune ꝗ dem habent equaliter participari ab his que eorum participant: equaliter eniꝫ ra I tionalia rationalia ſunt. ⁊ riſibilia ſunt ri ſibilia. ⁊ ſemper ⁊ omni adeſſe commune vtriqꝫ eſt ſi enim curtetur qui bipes eſt non ſubſtantia perit ſed ad id ad quod natum ē ſemper predicatur. nā ⁊ riſibile ad id quod natum ē ſemper dicitur. ſed non in eo ꝙ ſemper rideat. ¶ Nunc differentie proprijqꝫ communia continua ra tione proſequitur. Commune enim dicit eſſe proprio ac differentie: ꝙ equaliter participantur: eque enim omnes homines rationales ſunt: eque riſibiles. Illd̓ quia ſubſtantiam monſtrat: iſtud quia eſt equum ꝓ prie ſpeciei ⁊ ſubiectam ſpeciem non relinquit. Aliud etiam in his commune ſubiūgit. eqͣliter.n. differētia ſemper ſubiectis adeſt: vt propriū. Sēper enim oēs homines rationales ſunt: vt ſemꝑ quoqꝫ riſibiles. ſꝫ obici poterat non ſemꝑ eſſe bipedem homineꝫ. cū ſit bipes differentia: ſi vnius pedis perfectione curtet̉:

Secunda editio In porhpi.
quam tali modo ſoluimus queſtionē. Propria ⁊ dif ſerētie nō ī eo ꝙ ſemper habeāt̉: ſed in eo ꝙ ſemper naturaliter haberi poſſūt ſemꝑ dicūtur adeſſe ſubie ctis. Si.n. ꝗs curtetur pede: nihil attinet ad naturaꝫ ſicut nihil ad detrahendum ꝓpriū valet ſi hō non ri deat. Hec.n. nō in eo ꝙ adſint: ſꝫ eo ꝙ ꝑ naturā ad eſſe poſſint ſemꝑ adeſſe dicuntur. Ipſum enim ſemꝑ non actu eſſe dicimus: ſed natura. Nunqͣꝫ enim fieri poteſt: vt per nature ipſius ꝓprietatem non ſemper bipes ſit etiaꝫ ſi fieri poteſt vt pede curtetur: vel ēt ſi diminuto pede ſit natus. In his enim non ſpeciei at qꝫ ſubſtantie: ſed naſcenti indiuiduo derogatur. Proprium autem differentie ē. ꝙ hec quidem de pluribus ſpeciebus dicitur ſepe. vt rationale d̓ homine ⁊ de deo. proprium vero de vna ſola ſpe cie cuius ē proprium ⁊ differentia illis ē conſequēs quorum ē differentia. ſed nō conuertitur. propria vero conuerſim predicantur de his quoꝝ ſūt pro pria propter id ꝙ conuertuntur: ¶ Diſtat a proprio differentia quod differentia pluri mas ſpecies claudit: ac de his omnibus predicat̉. pro prium vero vni tantū ſpeciei coniungit̉ atqꝫ equatu Ratiōale enī de hoīe atqꝫ de deo p̄dicat̉: quadrupes vero de equo ⁊ ceteris animalibꝰ. Riſibile vero vnā tantum ſpeciem continet: ideſt hominē. vnde ſit vt differentia ſemper ſpeciem conſequatur: ſpecies ve ro diſſerentiam minime. Proprium vero ac ſpecies alternis ſe ſe vicibus equa predicatione comitantur. Sequi vero dicitur aliquid quotiens quōlibet rē priꝰ natura poſterius reliqua conuenit nuncupari: vt ſi di cam omnis homo rationabilis eſt: prius homo ē: po ſteriª poſui differentiam. Sequitur ergo differentia ſpeciem. At ſi conuertam nomina dicamqꝫ omne ra tionabile homo eſt propoſitio non tenet veritatem. Igitur ſpecies nulla ratione diſſerentiam comitatur propriū v̓o ⁊ ſpēs qꝛ cōuerti poſſunt mutuo ſe ſequū tur. omnis homo riſibilis eſt: ⁊ omne riſibile hō ē. Ifferentie autem ⁊ accidenti cōmune ꝗ dem eſt de pluribus dici. cōmune v̓o ad ea que ſunt inſeparabilia accidentia ſem per ⁊ omnibus adeſſe. bipes enim ſemꝑ adeſt omnibus coruis ⁊ nigrum ſimiliter. ¶ Duo quidem differentie ⁊ accidentis cōmunia ſunt quorum vnum inſeparabilibus ⁊ ſeparabilibus acci dentibus cuꝫ differentia cōmune eſt. Ab altero v̓o ſe parabile accidens ſegregatur. Tantum vero inſep rabile ſecundo commūi claudit̉. Eſt enī commūe di ferentie cum omnibus accidentibus de pluribus pre dicari. Nam ⁊ ſeparabilia ⁊ inſeparabilia accidentia ſicut differentia de pluribus ſpeciebus ⁊ indiuiduiſ p̄ dicāt̉: vt bipes de coruo atqꝫ cigno nuncupatur: ⁊ de his indiuiduis que ſub coruo ſunt. Item de eodē cor uo atqꝫ cigno album: ⁊ nigrum que ſunt inſeparabi lia accidentia predicantur. Ambulare enim vel ſtare: dormire ac vigilare de hiſdem dicimus: que ſunt ſe parabilia accidentia. Reliqua vero communitas ea tantum accidentia videtur includere que ſunt inſepa rabilia. Nam ſicut differentia ſemper ſubiectis ſpe ciebus adhereſcit: ita etiam inſeparabilia accidentia nunqͣꝫ videntur deſerere ſubiectum: vt enī bipes qd̓ eſt differentia nunqͣꝫ ſpeciem coruorum derelinquit ita nec nigrum qd̓ accidens inſeparabile eſt differen tia vero iccirco non relinquit ſubiectum: quoniā eius
ſubſtantiam cōplet ac perficit. Accidens v̓o huiuſmo di eſt quoniā nō poteſt ſeparari. neqꝫ enim poſſet eē accidēs inſeparabile: ſi ſubiectū aliquādo relīqueret. ¶ Differunt autem ꝙ differentia quidem cōtinet ⁊ non continetur. continet enim rationalitas homi nem ⁊ deum. ⁊ accidentia vero quodammodo con tinent. eo ꝙ in pluribus ſunt. quodammodo con tinentur eo ꝙ non vnius accidentis ſuſceptibilia ſunt ſubiecta. ſed plurimorum. ⁊ differentia quidē in intenſibilis ⁊ irremiſſibilis. accidentia vero mi nus ⁊ magis recipiunt. ⁊ impermixte ſunt quidem contrarie differentie. mixta vero contraria accidē tia. huiuſmodi quidem communiones ⁊ proprie tates differentie ⁊ ceterorum ſunt. Species vero quo quidem differat a genere ⁊ differentia. dictū eſt in eo ꝙ dicebamus quo genus differat a ceteriſ ⁊ quo differentia differt a ceteris. ¶ Poſt differentie ⁊ accidentis redditas cōmūitates nunc de eoꝝ differentijs tractat. Ac primuꝫ quidē ta le proponit. differentia quidem omnis ſpeciem conti net. Rationabilitas enim continet homineꝫ: quoniā plꝰ rationabilitas qͣꝫ ſpecies ideſt homo predicatur. ſupergreſſa enim ſubſtantiam hominis in deum vſ qꝫ diffunditur. Accidentia vero aliquando continent aliquando continentur. Continent quidem quia quod libet vnum accidens ſpeciebus adeſſe pluribus con ſueuit: vt albuꝫ cigno ⁊ lapidi. vt nigrū coruo. ⁊ ethio pi atqꝫ hebeno. Continentur vero: quoniam plura ac cidentia vni accidūt ſpeciei: vt videatur illa ſpecies plura accidentia continere: cum enim ethiopi accidit vt ſit niger: accidit vt ſit ſimus: vt criſpus: que cun cta accidentia ſunt ethiopis: Species quodammodo intra ſe plurima accidentia videtur īcludere. huic oc curri poteſt: quoniam differētie quoqꝫ aliquo modo continentur: aliquo modo continēt: vt rationabilitas continet hominem. plus enim qͣꝫ de homine predica tur. Continetur quoqꝫ ab homine: quoniam non ſolū hanc differentiam homo continet verum etiam mor tale. Reſpondebimus contra. hoc oīa quecunqꝫ ſub ſtantialiter de pluribus predicantur: ab his de quibꝰ dicuntur non poterunt contineri. quo ſit vt differen tie quidem non contineantur a ſpecie: ⁊ ſi ſint plures differentie que ſpeciem forment. Accidentia vero cō tinentur: quoniam accidentia ſpeciei ſubſtantiaꝫ nul la predicatione conſtituunt. nam nec proprie vniuer ſalia dicuntur accidentia: cum de ſpeciebus pluribus dicuntur. Differentie vero maxime ⁊ proprie dicun vniuerſalia. Que enim quorumlibet vniuerſalia ſūt ea neceſſe eſt eorum quorum ſunt vniuerſalia: etiam ſubſtantiam continere: quo ſit quia differentie ſub ſtantiam monſtrant intenſione ac remiſſione careāt: vna enim queqꝫ ſubſtantia neqꝫ contrahi neqꝫ remit ti poteſt. At vero accidentia quoniam nullam conſti tutionem ſubſtantie profitentur: intenſione creſcunt ⁊ remiſſione decreſcunt. Illa quoqꝫ eorum eſt diffe rētia: ꝙ differentie contrarie permiſceri vt ex ſe fiat aliquod: nō queūt. Accidētia vero cōtrarie: ⁊ quedaꝫ medietas ex alterutra cōtrarietate cōiūgūtur. Ex ra tionabili enim ⁊ irrationabili nihil vnum iungi pōt. Ex albo v̓o ⁊ nigro ſit aliꝗs mediꝰ color. expoſitis ig tur diſtātijs differentie ad cetera reſtat de ſpē dice re: cuiꝰ ꝗdē differētias ad genus ante collegimus: cū generis ad ſpēs differētias dicebamus: eiuſdēqꝫ ēt

Secunda editio in porphi.
ſpeciei diſtantias ad differentiam diximus: cuꝫ diffe rentie ad ſpeciem diſſimilitudines monſtrabamus. Reſtat igitur ſpeciem proprio ⁊ accidenti cum com munione cōiungere tum differentijs ſegregare. Peciei vero ⁊ proprii cōmu̓e eſt quidē I de ſe inuicem predicari: nam homo etiaꝫ riſibile eſt: riſibile homo eſt. riſibile vero quoniam ſecundum id quod natuꝫ eſt ri dere accipitur. ſepe iam dictum eſt: equaliter eniꝫ ſunt ſpecies his que eorū participāt. ⁊ propria quo rum ſunt propria. ¶ Cōmuue inquit habent proprium atqꝫ ſpecies ad ſe ipſa predicationes habere cōuerſas. Nam ſicut ſpēs de proprio: ita proprium de ſpecie predicatur: nam vt eſt homo riſibilis: ita riſibile homo eſt. Idque iā ſu perius dictum eſſe cōmemorat: cuius communitatis rationem ſubdit eam.ſ. qͣ equaliter ſpēs īdiuiduiſ par ticipant̉ ſicut eadē ꝓpria his quoꝝ ſunt ꝓpria. q̄ ra tio nō videt̉ ad cōuerſione predicationis accomoda ta: ſed potius ad illam aliam ſimilitudinē: qꝛ ſicut ſpe cies equaliter ab indiuiduis participantur: ita etiam ꝓpria. eque enī Socrates ⁊ Plato homines ſunt: ſi cut etiam riſibiles. Itaqꝫ aliam cōmunionem debe mus accipere illud quod eſt additum. equaliter enim ſunt ſpecies his que eoꝝ participant: ⁊ propria quoꝝ ſunt propria. An magis intelligēdū hoc modo dictuꝫ tanqͣꝫ ſi diceret equalia ſunt ſpecies ⁊ propria. naꝫ qꝛ ſpecies eorum ſunt ſpecies que ſpeciebus ipſis parti cipant: ⁊ propria eorum propria que propriis partici pāt. propriū atqꝫ ſpecies equaliter vtriſqꝫ ſūt.i. neqꝫ ſpeciēs ſuꝑuadit ea que ſpecie participāt: nec ꝓpria ſuperuadūt ea que proprijs participant. Cumqꝫ pro pria ſpecierum ſint propria. ſpecies ac propria equalia eſſe neceſſe eſt atqꝫ inuicem predicari. Iffert autem ſpecies a proprio. quoniam AA ſpecies quidē poteſt ⁊ alijs eſſe genus. ꝓ prium vero aliarum ſpecierum eſſe īpoſ Aſibile eſt. ⁊ ſpecies quidem ante ſubſiſtit ꝙͣ proprium. proprium vero poſt ſit in ſpecie. opꝫ enim ante hominē eſſe: vt ſit riſibile. Amplius ſpe cies quidem ſemper actu adeſt ſubiecto. propriuꝫ vero aliquādo actu: poteſtate vero ſemper. homo enim ſemper actu eſt ſocrates: non vero ſemper ri det. quāuis ſit natura ſemper riſibilis. Amplius quoꝝ termini differentes ſunt ⁊ ipſa ſunt differen tia: eſt autem ſpeciei eſſe ſemper ſub genere. ⁊ de pluribus differentibus numero in eo ꝙ quid ſit p̄ dicari. ⁊ cetera huiuſmodi: proprij vero eſt ſoli ⁊ oī ⁊ ſemper adeſſe. ¶ Primā proprij ⁊ ſpeciei differentiam dicit: quoniaꝫ ſpecies poteſt aliquando in alias ſpecies deriuari.i. poteſt eſſe genus: vt animal cum ſit ſpecies animati poteſt eſſe genus hominis: ſed nūc nō de his ſpēbus loquitur que ſunt ſpecialiſſime: atqꝫ hunc confundere videt̉ errorē: ꝙ cū de his ſpeciebus dicere ꝓpoſuerit que eſſent vltime: nunc de his q̄ ſunt ſubalterne: ⁊ ſe pe locū generis obtineāt diſſerit. ꝓpria v̓o nullo mō genera eſſe poſſunt: quoniā ſpecialiſſimis adequant̉ Que quoniam genera eſſe nequeunt nec propria que ſunt ſibi equalia eſſe ꝑmituntur. Rurſus ſpecies ſem per ante ſubſiſtit qͣꝫ propriū: niſi enim ſit homo: riſi bile eſſe non poterit: ⁊ cum iſta ſimul ſint: tamē ſubſtantie cogitatio precedit proprij rationem. Oē enī ꝓ priū in accidentis genere collocatur. Eo enī differt ab accidenti: quia circa omnē ſolam quālibet vnam ſpeciem vim ꝓprie predicationis continet. Qd̓ ſi prio res ſunt ſubſtantie qͣꝫ accidentia: ſpecies vero ſubſtā tia ē. Propriū vero accidēs: nō eſt dubiū quin prior ſit ſpecies: ꝓpriū vero poſterius. Diſcernūt̉ etiā prio ris actu poteſtatiſqꝫ natura. Species enī actu ſemꝑ ī diuiduis adeſt. Propria vero aliquotiens actu: pote ſtate autem ſemꝑ. Socrates enī ⁊ plato actu ſunt ho mines: non vero ſemper actu rident: ſed riſibiles eſſe dicuntur: tamētſi nō rideāt: ridere tamē poterūt. Na tura itaqꝫ ſpecies ⁊ propriū ſemꝑ ſubiectis adeſt: ſed actu ſpecies. Proprium v̓o non ſemꝑ actu vt dictuꝫ eſt. At rurſus quoniā diffinitio ſubſtantiā monſtrat: eoꝝ quoꝝ diuerſe ſunt diffinitiones: diuerſe ſunt ſub ſtantie. Eſt aūt ſpeciei diffinitio ſub genere eſſe: ⁊ de pluribus numero differentibus in eo ꝙ quid ſit p̄di cari: quā ſuperius expoſitam frequenter nunc iterare opus non ē Propriū v̓o non ita diffinitur. Propriū eſt qd̓ vni ⁊ omni ⁊ ſemꝑ ſpeciei adeſt: quoꝝ diffini tiones diuerſe ſunt: non eſt dubium ſpeciem ac pro prium ſecundū nature ſue terminos diſcrepare. Peciei vero ⁊ accidentis commū qui deꝫ eſt de pluribus predicari. rare vero alie ſūt cōmūitates ꝓpterea qm̄ ꝙͣpluri mum diſtant a ſe accidens. ⁊ id cui accidit. ¶ Speciei ⁊ accidentis ſimilitudinē cōmunem dicit d̓ pluribus predicari: de pluribus enim dicitur ſpecies ſicut ⁊ accidens. Raras vero dicit alias eſſe eoruꝫ cō muniones. iccirco quoniam longe diuerſum eſt id qd̓ accidit. ⁊ cui accidit. Cui enim accidit ſubiectum ē at qꝫ ſuppoſitum. Quod vero accidit extrarie ē atqꝫ ad uenientis nature. Itē quod ſupponitur ſubſtantia eſt quod vero velut accidens predicatur: extrīſecus vēit Que omnia multā eius quod eſt ſubiectū ⁊ eius qd̓ eſt accidens difſerentiam faciunt. tamen inueniri ēt alie poſſunt ſpeciei ⁊ accidentis inſeparabilis cōmu nitates: vt ſemper ſubiectis adeſſe: eque enim homo ſingulis hominibus ſemper adeſt: ⁊ inſeparabilia ac cidentia ſingulis indiuiduis preſto ſunt: ⁊ ꝙ ſpecies de his que indiuidua continent: eque de pluribus vt accidētia indiuiduis predicāt̉. Nā homo de Socrate Platōne: Nigrum vero atqꝫ album de pluribus cor uis ⁊ cignis quibus accidens eſt nuncupatur. Ropria vero vtriuſqꝫ ſunt ſpeciei in eo quod quid eſt predicari de his quorum Aeſt ſpecies. accidentis auteꝫ in eo ꝙ qua e quiddam eſt vel quomodo ſe habens ⁊ proprium eſt vnamquāqꝫ ſubſtantiam: vna qui dem ſpecie participari. pluribus autem accidenti bus ⁊ ſeparabilibus ⁊ inſeparabilibus. Et ſpecieſ quidem ante ſubintelligi poteſt ꝙͣ accidentia. vel ſi ſint inſeparabilia. oportet enim ante eſſe ſubie ctum. vt illi aliquid accidat. accidētia v̓o poſterio ris generis ſunt ⁊ aduentitie nature. ⁊ ſpeciei qui dem participatio equaliter eſt. accidentis vero vel ſi inſeparabile ſit non equaliter. ethiops enim alio ethiope habebit colorem. vel intenſum vel remiſ ſum ſecundum nigredinem. Reſtat igitur de pro prio ⁊ accidenti dicere. quo enim proprium a ſpe cie ⁊ differentia ⁊ genere differt. dictum eſt.

Secunda editio In porphi.
¶ Qd̓ nunc propriū ſpeciei ⁊ accidentis ſe exequi poli cetur: tale propriū intelligendū eſt ꝙ vt ſuperius di ctum eſt ad comparationē dicitur differentie: Spēs vero in eo ꝙ quid eſt predicatur: accidens vero ī eo ꝙ quale. qua differentia non ab accidentibus ſolum ſpecies diſcernitur: verū etiā a differētijs ⁊ proprijs nec ſolū ſpecies ab eiſdem verum etiam genus. prete rea ꝙ ſpecies in eo ꝙ quid eſt predicatur: accidēs v̓o in eo ꝙ quō ſe habeat: id quoqꝫ cōe eſt cū genere. ge nꝰ quoqꝫ ab accidēti ī eo ꝙ ꝗd eſt ⁊ qūo ſe habeat p̄ dicatione diuidit̉. Itē vnāquāqꝫ ſubſtātiā vna vide tur ſpēs cōtinere: vt ſocratē homo. atqꝫ ideo Socra ti vna tm̄ propinqua eſt ſpēs hominis. Rurſus īdiui duo equo vna ſpēs equi eſt proxima. Itēqꝫ in ceteris vnicuiqꝫ enī ſb̓e vna ſpēs p̄eſt: at v̓o vnicuiqꝫ ſub̓e n̄ vnū accidēs iūgitur. vnicuiqꝫ enī ſb̓e plura ſꝑ acci dētia ſuꝑueniunt: vt ſocrati ꝙ caluꝰ: ꝙ ſimꝰ: ꝙ glau cus: qd̓ ꝓpenſo ventre. ⁊ in alijs quidē ſubſtātijs de numero accidentiū idē conuenit dicere. Dehinc ſem per an̄ accidētia ſpēs intelligūt̉: niſi enī ſit homo cui accidit aliquid accidens eſſe non poterit: ⁊ niſi ſit que libet ſubſtantia cui accidens poſſit adiungi: accidens non erit. Omnis autē ſubſtantia propria ſpecie conti net̉. recte igitur prius ſpecies: accidētia vero poſteriꝰ intelligūt̉. Poſterioris enim ſunt(vt ait) generis ⁊ aduenticie nature. Nam que ſubſtātiā non informāt recte aduenticie nature eſſe dicunt̉ ⁊ poſterioris ge neris. His enim ſubſtantijs ſunt: que ante differētiiſ informate ſunt rurſus quoniam ſpecies ſubſtantiam monſtrat: ſubſtantia vero(vt dictum eſt) intenſione ac remiſſione caret: ſpeciei participatio intenſionem remiſſionēqꝫ non ſuſcipit. Accidēs vero vel ſi inſeꝑa rabile ſit poteſt intenſionis remiſſioniſqꝫ cremento ⁊ decremēto variari. vt ipſū īſeparabile accidēs quod ethiopibus īeſt.ſ. nigredo. Poteſt enī ꝗbuſdā talis adeſſe vt ſit fuſcis proxima: alijs v̓o talis: vt ſit niger rima. Reſtat nunc ꝓprij cōmuniones ac differentias perſequi. Sed ꝙ proprium differat a genere vel ſpe cie vel differētia ſuperiꝰ demonſtratū eſt: cū quid ge nus vel ſpēs vel differētia a ꝓprio diſtaret oſtendi mꝰ. Nūc reliqͣ ad cōmunitatē vel differētiā cōſidera tio ē: q̄ ꝓpriū accidētibꝰ aut iungat aut ſegreget. AOmmune autē proprii ⁊ accidētis inſe parabilis eſt. ꝙ preter ea nūꝙͣ conſiſtant ea in quibus conſiderantur. quemadmo dum enim preter riſibile non ſubſiſtit hō ita nec preter nigredinē ſubſiſtit ethiops. ⁊ quēad modum ſemper ⁊ omni adeſt proprium. ſic inſepa rabile accidens. ¶ Quoniam proprium: ſemꝑ adeſt ſpeciebus: nec eas vllo modo relinquit: quoniamqꝫ inſeparabile accidē a ſubiecto non poteſt ſegregari: hoc illis inter ſe vide tur eſſe cōe. ꝙ ea in quibus inſunt preter propria vel inſeparabilia accidentia eſſe non poſſunt. Inſeparabi lia vero accidentia comparat proprio: quoniā vt ī ſpe cie dictum eſt rariſſime ſunt ſpeciei atqꝫ accidentis ſimilitudines. Quocirca multo magis proprij atqꝫ ac cidentis cōmunitates difficile reperiuntur. Accidens enī in contrariū diuidi ſolet in inſeparabile accidens atqꝫ ſeparabile. que. vero ſub genere in contrariū di uidūt̉: ea nullo alio niſi tantū generis predicatōe par ticipant. Qd̓ ſi proprium inſeparabile quoddam acci dēs eſt: a ſeparabili accidēti plurimū differt: atqꝫ iō nullas proprij ⁊ ſeparabilis accidentis ſimilitudines
querit. Sed quoniam ipſum certis quibuſdam cauſis ab inſeparabilibus accidentibus differt: horum ⁊ cō munitates inueniri poſſunt ⁊ inter ſe differentie: qua rum vna quidem ea eſt quā ſuperius expoſuimus. ſe cunda vero quoniam ſicut proprium ſemper ⁊ omni ſpeciei adeſt. ita etiam inſeparabile accidens. Nam ſi cut riſibile omni homini ⁊ ſemper adeſt: ita etiam ni gredo omni coruo ⁊ ſemper adiuncta eſt. ¶ Differt autem quoniam proprium vni ſoli ſpe ciei adeſt quemadmodum riſibile homini. inſepa rabile vero accidens. vt nigrum non ſolum ethio pi. ſed etiam coruo adeſt ⁊ carboni ⁊ ebeno ⁊ qui buſdam alijs. quare proprium conuerſim de eo cu ius eſt proprium predicatur ⁊ equaliter. inſepa rabile vero accidens conuerſim non predicatur. ⁊ propriorum quidem equalis eſt participatio. acci dentium vero hec quidem magis. illa vero minus Sunt quidem ⁊ alie communitates vel proprieta tes eorum que dicta ſunt. ſed ſufficiunt quidē hec ad diſcretionem eorum que dicta ſunt communi tatis traditionem. ¶ Proprij atqꝫ accidētis prima quidem differentia ē quoniā propriū ſemper de vna tm̄ ſpecie dicit̉: acci dens vero minime: ſed eius predicatio ī plurimas di uerſi generis ſubſtantias ſpecieſqꝫ diffundit̉. riſibile enim de nullo alio niſi de homine predicatur. Nigrū vero quod eſt inſeparabile quibuſdā accidēs: tā cor uo qͣꝫ ethiopi que diuerſa ſūt ſpecie: coruo vero atqꝫ ebeno que differūt generibus nō tm̄ ſpecie preſto ē. quo ſit vt proprijs quidē conuerſio equa ſeruet̉. in ac cidentibus vero minime. Quoniam enim propria in ſingulis eſſe ſuum habent: atqꝫ omnes continent ſpe cies: conuerſo ordine predicantur. Nam quod riſibile eſt homo eſt: ⁊ quod homo riſibile. nigrum vero non ita: ſed ipſum quidem de his predicari poteſt quibus ineſt. Illa vero ad huius predicationem conuerti re trahiqꝫ non poſſunt. nigrum eniꝫ de carbone de ebe no homine coruo predicatur: hec vero de nigro mini me. Nam que plurima continent de his que continēt predicari poſſunt: ea vero que continentur de ſeſe cō tinentibus nullo modo predicantur. Rurſus propriuꝫ quidem equaliter participatur: accidens remiſſioni bus atqꝫ intenſionibus permutat̉. omnis eniꝫ homo eque riſibilis eſt. Ethiops vero non equaliter niger ē ſed(vt dictum eſt) aliquis quidem paulominꝰ niger Alius vero teterrimus inuenitur. ⁊ de proprij quidē atqꝫ accidentis differentijs ſatis dictum eſt: Reſta bat vero accidentis ad cetera cōmunitates proprie tateſqꝫ explicare: ſed iam ſuperius annumerate ſunt cum generis ⁊ differentie: ſpeciei proprij: ⁊ accidētis ſimilitudines ac differentias aſſignauimus. Fortaſſe autem his inſtitutis animus ſollertior factus alias p̄ ter eas: quas nunc diximus: cōmunitates vel differē tias quinqꝫ rerum que ſuperius ſunt poſite reperiet. Sed ad diſcretionem atqꝫ eorum ſimilitudines com parandas ea fere que ſunt dicta ſufficiunt. Nos etiaꝫ quoniam promiſſi operis portum tenemus: atqꝫ hui libri ſeriem primo quidem a rhetore victorino: poſt vero a nobis latina oratione conuerſam gemina ex poſitione patefecimus. hic terminum longo ſtatui mus operi continenti. v. rerum diſputationem ⁊ ad predicamenta ſeruanti.

Prima editio in predicamenta
¶ AniciMāilij Seuerini Boetij viri clariſſimi editio prima in Categorias Ariſto. Xpeditis his que ad p̄ dicamenta Ariſtotelis Porphyrij inſtitutiōe digeſta ſunt: hoſ quoqꝫ commentarios in predi camenta preſcribēs me diocris ſtili ſeriem per ſecutus: nihil de altioꝝ queſtionum tractatio ne permiſcui: ſed diluci dandi moderatione ſer S uata nec angere lecto xeꝫ preuitate volui: nec dilatatione confundere. Quare prius breuiter huius operis aperienda videtur intentio: que eſt huiuſmo di. Rebus preiacentibꝰ: ⁊ in propria principaliter na ture conſtitutione manentibus: humanum ſolum ge nus extitit: qd̓ rebꝰ nomina poſſet īponere. Unde fa ctum eſt: vt ſingulatim omnia proſecutus hominis animus ſingulis vocabula rebus aptaret. Et hoc qui dem verbi gratia. corpus homineꝫ vocauit: illud v̓o lapidem: aliud lignum: aliud v̓o colorem. Et rurſus quicumqꝫ ex ſe alium genuiſſet: patris vocabulo nun cupauit: Menſuram quoqꝫ magnitudinis proprii for ma nominis terminauit: vt diceret bipedale eſſe: aut tripedale: et in alijs eodem modo. Ergo omnibus no minibus ordinatis ad ipſorum rurſus vocabulorum proprietates figuraſqꝫ reuerſus eſt: ⁊ huiuſmodi vo cabuli formam que inflecti caſibus poſſit. nomē voca uit: q̄ v̓o tēporibꝰ diſtribui verbū. Prima igitur illa fuit nominum poſitio. per quā vel intellectui ſubiecta vel ſenſibus deſignarent. Secunda conſideratio: qua ſingulas nominuꝫ proprietates figuraſqꝫ perſpicerēt ita vt primum nomen ſit ipſuꝫ rei vocabulū. Ut v̓bi gratia: cum quelibet res homo dicatur. Quod auteꝫ ipſum vocabulum ideſt homo nomen vocatur: nō ad ſignificationem noīs ipſius reſertur. ſꝫ ad figuraꝫ: id circo quod poſſit caſibꝰ inflecti. Ergo prima poſitio nominis ſcd̓m ſignificationem vocabuli facta eſt. Se cunda v̓o ſcd̓m figuram. ⁊ eſt prima poſitio: vt nomi na rebus imponerentur: Secunda v̓o vt alijs nomi nibus ipſa nomina deſignarentur. Nam cū homo vo cabuluꝫ ſit ſubiecte ſubſtantie: id quod dicitur homo nomen eſt hominis. id eſt ipſius nominis appellatio ē Dicimus enim quale vocabulum eſt homo: ⁊ proprie reſpondetur. nomen. In hoc igitur opere hec inten tio eſt: de primis rerum nominibus: ⁊ de vocibꝰ res ſignificantibus diſputare: non in eo ꝙ ſcd̓m aliquam proprietatem figuramqꝫ ſormantur: ſed in eo quod ſi gnificantes ſunt. Nam cum vel de ſubſtantia vel fa cere vel pati dicitur. non ita tractatur: quaſi vnuꝫ eo rum caſibus inflecti poſſit. Aliud temporibus permu tari: ſed quaſi aut hominem aut equū: aut indiuiduū aliquod: aut ſpeciem genuſue ſignificet. Eſt igitur huius operis intentio de vocibus res ſignificātibus in eo quod ſignificantes ſunt pertractare. Hec qui dem eſt tempori introductionis ⁊ ſimplicis expoſitio nis apta ſententia: quam nos nūc Porphyrium ſe quentes: quod videbatur expeditior eſſe planiorqꝫ di geſſimus. Eſt vero in mente de tribus olim queſtioni bus diſputare: quarū vna eſt quid predicamentorum velit intentio. Ibiqꝫ numeratis diuerſorum ſententiis. docebimus cui nr̄um quoqꝫ accedat arbitriū: qd̓ nemo huic in preſentiarum ſententie repugnare mi retur: cum videat quanto illa ſit altior. Porphyrii: cuius non nimium ingredientium mentes capaces eſ ſe potuiſſent: ad quoſ mediocriter imbuendos iſta cō ſcripſimus. Afficiendi ergo: ⁊ quodāmodo diſponen di mediocri expoſitione ſunt in ipſis quaſi diſcipline huius foribus quos ad hanc paramus ſcientiam ad mittere: Hanc igitur cām mutate ſententie vtriuſqꝫ operis lector agnoſcat: quod illic ad ſcientiam pytha goricam perſectamqꝫ doctrinam: hic ad ſimplices in troducendoꝝ motus expoſitionis ſit accōmodata ſen tentia. Sed nunc ad propoſitum reuertamur ſitqꝫ in preſēs predicamentorum intentio: que ſuperius eſt comprehenſa: ideſt de primis vocibus ſignificantibꝰ prima reruꝫ genera: in eo quod ſignificantes ſunt diſ putare: ⁊ quoniam res infinite ſunt: infinitas quoqꝫ voces que ſignificent eas eſſe neceſſe eſt. Sed infini torum nulla cognitio eſt infinita: namqꝫ animo com prehendi nequeūt. Quod autem ratione mentis cir cumdari non poteſt nullius ſcientie fine concluditur. quare infinitorum ſcientia nulla eſt. Sed hic Ariſto teles non de infinitis rerum ſignificationibus tractat ſed decem predicamenta conſtituens ad que ipſa infi nita multitudo ſignificantium vocum referri debeat terminauit. Uerbi gratia: cum dico homo: lignuꝫ: la pis: equus: animal: plumbū: ſtagnuꝫ: argentū: aurū: hec ⁊ alia huiuſmodi que nimirum infinita ſunt: hec omnia ad vnum ſubſtantie vocabulū deducūtur. hec nāqꝫ ⁊ ſi qua ſunt alia que certe ſunt infinita vocabu la: vnum ſubſtantie nomen includit. Rurſus cum di co bipedale: tripedale: ſex: quattuor: decem: lineā ſuꝑ ficiem ſoliditatem: ⁊ quecūqꝫ alia ex eodem ſunt ge nere infinita: vno quantitatis nomine continētur: vt hec omnia ſub quantitate ponantur: Rurſus cum di co albū: vel ſcientiam: vel bonum: vel maluꝫ: vel alia huiuſmodi: queqꝫ in hoc genere quoqꝫ infinita ſunt: vnum tamen nomen concludēs oīa qualitatis occur rit: ⁊ de alijs quoqꝫ ſimiliter. Rerū ergo diuerſarū indeterminatam infinitāqꝫ multitudinem: deceꝫ pre dicamentorū pauciſſima numeroſitate concluſit: vt qͣ infinita ſub ſcientiā cadere non poterant: decē gene ribus propriis diffinita ſcientia comprehenſione clau dantur. Ergo decem predicamenta que dicimus: infi nitarū in vocibus ſignificationū genera ſunt. Sꝫ qm̄ oīs vocū ſignificatio de rebꝰ eſt: que voce ſignificant̉ in eo quod ſignificantes ſunt: genera rerū neceſſario ſignificabunt. Ut igit̉ concludenda ſit intentio. dicē du eſt in hoc libro de primis vocibꝰ prima rerum ge nera ſignificantibꝰ in eo quod ſignificātes ſunt: diſpo ſitū eſſe tractatū. ¶ Sed qm̄ de intentione dictū eſt: breuiter huius operis vtilitas explananda eſt. Nā cū res infinite infinitis quoqꝫ vocibus ſignificarētur: ⁊ (vt dictum eſt) ſub ſcientia venire non poſſent: hac definitione: qua decem predicamentoꝝ diuiſio facta eſt cunctarum rerum ⁊ vocum ſignificantiuꝫ acquiri mus diſciplinam Hīc eſt quod ad logicam tendenti bus primus hic legēdus liber occurrit. Idcirco quod cū omnis logica ſillogiſmoꝝ ratione ſit conſtituta ſil logiſmi v̓o ꝓpoſitionibus coniungantur. ꝓpoſitiōes vero ſermōībus cōſtent. Prima eſt vtilitas. quid ꝗſ qꝫ ſermo ſignificet propria ſcientie diffinitiōe cogno ſcere. Hec quoqꝫ nobis de decem predicamentis in ſpectio: ⁊ in phyſica Ariſtotelis doctrina: ⁊ in moral̓ philoſophie cognitione perutilis eſt: quod per ſingu

Prima editio In predicamenta
la currentibus magis liquebit. ¶ Quocirca de ordīe quoqꝫ huius libri eadem ratio eſt Nam quoniaꝫ res ſimplices compoſitis priores ſunt: que enim compoſi ta ſunt: ex ſimplicibus componuntur. Hic quoniā de ſimplicibus vocibus res ſignificantibus diſputantur ſcd̓m ipſius ſimplicitatis principaleꝫ naturam: primꝰ hic Ariſtotelis inchoantibus liber addiſcitur. Nec il lud ſe re dubium eſt: ad quam parteꝫ philoſophie hu ius libri ducatur intentio. Idcirco quoniam quideꝫ ꝙ de ſignificantibus vocibus tradit. de rebus quoqꝫ eſt aliquatenus tractaturus. Res etenim ⁊ rerum ſigni ficatio iuncta eſt: ſed principaliter erit illa diſputatio que de ſermonibus eſt. Scd̓o v̓o loco illa que de reꝝ ratione formatur. Quare quoniam omnis ars logica de oratione eſt: ⁊ in hoc opere de vocibus principali ter pertractatur. Quamqͣꝫ eniꝫ ſit huius libri relatio ad ceteras quoqꝫ philoſophie parteſ: principaliter tr̄ refertur ad logicam: de cuius quodāmodo ſimplicibꝰ elementis. id eſt de ſermonibus in eo principaliter diſ putatur. ¶ Ariſtotelis vero neqꝫ vllius alterius liber eſt idcirco quod in omni philoſophia ſibi ipſe de huiꝰ operis diſputatione cōſentit: ⁊ breuitas ipſa atqꝫ ſub tilitas ab Ariſtotele non diſcrepat. Alioquin interru ptum imperfectumqꝫ opus edidiſſe videretur qui de ſyllogiſmis ſcriberet: ſi aut de propoſitionibus preter miſſiſſet aut de primis vocibus tractatū quibꝰ ip̄e ꝓ poſitiones cōtinentur omitteret. Quāqͣꝫ extet alter. Ariſtotelis liber de eiſdem diſputanſ eadē fere cōti nens: cū ſit oratione diuerſus. Sed hic ꝓprietatis li ber calculum cepit: Architas autem duos compoſuit libros. quos κάόολοῦλογοῦσ inſcripſit: quoꝝ in prīo hec decem predicamenta diſpoſuit. Unde po ſteriores quidā non eſſe Ariſtotelem huiꝰ diuiſionis inuentoreꝫ ſuſpicati ſunt quod Pithagoricus vir ea dem conſcripſiſſet. in qua ſententia. Iamblicus philo ſophus eſt non ignobilis: cui non cōſentit Themiſtiꝰ neqꝫ concedit eum fuiſſe. Architē qui pitagoricus ta rentinuſqꝫ eſſet: quiqꝫ cum platōne aliquantulū vixiſ ſet: ſed peripateticū aliquem architem: qui nouo ope ri auctoritateꝫ vetuſtate nominis concederet: ſed de his alias. ¶ Reſtat inſcriptio que varia fuit. Inſcri pſere namqꝫ alij de rebus: alij de generibus rerum: quos eadem ſimiliſqꝫ culpa confudit. Namqꝫ(vt do cuimus) non de rerum generibus: neqꝫ de rebus: ſꝫ de ſermonibus rerum genera ſignificantibus in hoc opere tractatus habetur. hoc v̓o Ariſtoteles ipſe de clarat cum dicit. Eorum que ſcd̓m nullam complexio nem dicuntur: ſingulum aut ſubſtantiam ſignificat: aut quantitatem. Quod ſi de rebus diuiſionem face ret non dixiſſet ſignificat: res enim ſignificatur: non ipſa ſignificat. Illud quoqꝫ maximo argumento eſt. Ariſtotelem non de rebus: ſed de ſermonibus res ſi gnificantibus ſpeculari. quod ait. ſingulum igitur eo rum que dicta ſunt. ipſum quidem ſcd̓m ſe in nulla af firmatione dicitur. horum autem ad ſe inuicem com plexione affirmatio fit. Res enim ſi iungantur: affir mationem nullo modo perficiunt. affirmatio namqꝫ in oratione eſt. ¶ Quocirca ſi predicamenta iūcta fa ciunt affirmationeꝫ: affirmatio vero non niſi in ora tione eſt: que autem iungūtur: vt affirmatio fiat hec ſunt rerum ſignificantes voces: predicamentorū tra etatus non de rebus ſed de vocibus eſt: male igit̉ vel de rebus vel de rerum generibus inſcripſerunt. An notant alij hunc librum legendum ante topica: quod nimis abſurdum eſt. Cur enim non magis ante phy
ſicam: quaſi vero minor huius ſit libri vſus in phy ſicis: cum primi reſolutorii ante topica prelegantur: ⁊ ante primos reſolutorios. Perihermenias liber ad cognitionem veniat inchoantis. cur non magis hunc libruꝫ vel ante perihermenias: vel ante reſolutorios inſcripſerunt. Quare repudiāda eſt inſcriptiōis iſtiꝰ quoqꝫ iſta ſententia. Dicendumqꝫ eſt: quoniā reruꝫ prima decem genera ſunt: neceſſe fuit decem quoqꝫ eſſe ſimplices voces: que de ſubiectis rebus diceren tur. Omne enim quod ſignificat de illa re dicitur quā ſignificat: inſcribendus liber eſt de decem predicamē tis. ¶ Sed forte quis dicat: ſi de ſignificantibus rerū vocibꝰ ipſa diſputatio eſt: cur de ipſis diſputat rebꝰ Cui dicendum eſt: quoniam res ſemper cum propria ſignificatione coniuncte ſunt: ⁊ quicquid in res venit hoc idem in rerum vocabulis inuenitur: quare recte de vocabulis: diſputans proprietatem ſignificantium vocuꝫ de his que ſignificabantur: ideſt de rebus aſſū pſit. ¶ Erit alia quoqꝫ fortaſſe queſtio: cur cū hic ora tionem in decem predicamenta ſit partitꝰ ī periher menias libro in duas tantū partes diuiſioneꝫ fecit. in verbū videlicet. ⁊ in nomen. Sed hoc intereſt qd̓ illic figuras vocabuloꝝ diuidit: in hoc de ſignificationi bus tractat. quare non eſt ſibi ipſi cōtrarius. In peri hermenias enī libro de nomīe ⁊ verbo conſiderat: q̄ ſcd̓m figuram quandam vocabuli ſunt: quod illud in flecti caſibꝰ poteſt illud variari per tempora hic vero non ſcd̓m has figuras: ſed in eo quod voces ſignificā tes ſunt diſputatur: quare diuerſam in diuerſis rebꝰ atqꝫ tractatibus faciendo diuiſionem nulla contrarie tate notabitur: neqꝫ nūc orationē: diuidit ſed ad mul titudinem generū nomina ipſa diſpartit. nam quo niam decem rerum genera ſunt: non ſecundū oratio nē ſꝫ ẜm rerū ſignificationem in decem predicamen ta voces diuidit: deqꝫ his tractat. Atqꝫ ideo neceſſe fuit quodammodo diſputationem de rebꝰ quoqꝫ mi ſceri: ita(vt dictum eſt) vt non aliter niſi ex rebus ꝓ prietates in ſermonibꝰ apparerent. atqꝫ ita non de rebus proprie ſed de predicamentis: ideſt de ipſis re rum ſignificatiuis vocibus in eo quod ſignificantes ſunt ſeriem diſputationis orditur. Cur autem ſi de p̄ dicamentis diſputat: de equiuocis vel vniuocis vel de. denominatiuis primus illi tractatꝰ eſt. Iccirco ni mirū ꝙ quedam ſemper a diſputantibus premittun tur: quibus poſitis facilior de ſequentibus poſſit eſſe doctrina: vt in geometria prius termini preponūtur poſt theorematū ordo cōtexit̉. Ita quoqꝫ hic quicꝗd ad predicamentorū diſputationes eē poſſit vtile: pri us quā ad ipſa predicamēta veniret: expoſuit: quar quoniam que predicenda erāt explicaui. Nūc ad ip diſputationis ſeriem textūqꝫ veniamus. Quiuoca dicuntur quorum ſoluꝫ nomē commune eſt: ſecunduꝫ nomen vero ſub A ſtantie ratio diuerſa. vt animal homo ⁊ A quod pingitur. Horum enim ſolum no men commune eſt: ſecundum nomen vero ſubſtar tie ratio diuerſa. Si quis enim aſſignet quid ſit vtrumqꝫ eorum quo ſint animalia: proprium aſſi gnabit vtriuſqꝫ rationem. ¶ Quid autem equiuoca vel vniuoca vel denomina tiua vtilitatis habeant: ſecundum ipſas ſingulorum rationes diffinitioneſqꝫ tractabit̉. COmnis res aut nomine aut diffinitione monſtratur. namqꝫ ſubiectā

Prima editio in predicamenta
rem aut proprio nomine vocamus: aut diffinitiōe ꝗd ſit oſtendimus. Ut verbi gratia: quandam ſubſtan tiam vocamus hominis nomine: ⁊ eiuſdem definitio nem damus dicentes: hominem eſſe animal ratio nale mortale: ergo quoniam omnis res aut diffini tione aut nomine declaratur. ex his duobꝰ nomine.ſ. ⁊ diffinitione diuerſitates qͣtuor creantur. ¶ Omnes nāqꝫ res aut eodem nomine ⁊ eadem definitiōe iun guntur vt homo ⁊ aīal. vtraqꝫ eniꝫ aīalia dici poſſūt ⁊ vtraqꝫ vna diffinitione iunguntur. Eſt namqꝫ aīal ſubſtātia animata ſenſibilis: ⁊ homo rurſuſ ſubſtātia animata ſenſibilis: ⁊ hec vocātur vniuoca. ¶ Alia v̓o que neqꝫ nominibus neqꝫ diffinitionibus coniungun tur. vt ignis lapis vel color: vel que ꝓprie ſubſtantie natura diſcreta ſunt. hec autem vocātur diuerſiuoca ¶ Alia v̓o que diuerſis nominibus nuncupantur ⁊ vni diffinitioni deſignationiqꝫ ſubdūtur. vt gladius enſiſ hec enim multa ſunt nomina: ſed id quod ſignificant: vna diffinitione declaratur. ⁊ hoc vocatur multiuo cum. ¶ Alia v̓o que nomine quidem congruunt diffi nitionibus diſcrepant: vt eſt homo verus: hō pictus. nam vtrumqꝫ vel animalia vel homines nuncupant̉. Si v̓o quis velit picturaꝫ hominemqꝫ diffinire. diuer ſas vtriſqꝫ diffinitiones coaptabit: ⁊ hec vocant̉ equi uoca. Quare quoniam quid ſint equiuoca dictum eſt Singulas ariſtotelice diffinitionis ſententias perſeqͣ mur. ¶ Equiuoca inquit dicuntur. Res per ſe ipſe eꝗ uoce non ſunt: niſi vno nomine predicentur. Quare quoniam vt equiuoca ſint: ex communi vocabulo tra hunt: recte ait: equiuoca dicuntur. Non enim ſunt ec uocͣa: ſed dicuntur. Fit autem non ſolum in nominibꝰ ſed etiam in verbis equiuocatio: vt cum dico comple ctor te: ⁊ complector a te. In quibus ſignificationibꝰ cum vnum nomen ſit complector alia tamen faciendi ratio eſt: alia patiēdi: atqꝫ ideo id quoqꝫ equiuocatio eſt. vnum enim nomen quod eſt complector: diuerſis ſaciendi ⁊ patiendi diffinitionibus terminatur. In prepoſitionibus quoqꝫ ⁊ in coniunctionibus frequen ter equiuocatio reperitur. Atqꝫ ideo quod ait. quorū nomen ſolum commūe eſt. nomen accipiendū eſt oīs rerum per uocem ſignificatio ideſt omne vocabulum non proprium ſolum neqꝫ appellatiuum: quod ad illd̓ tantum nomen pertinet quod caſibus inflecti poteſt: ſed ad omnem rerum ſignificationem: qua rebus im poſita vocabula predicamus. Solum autem duobus modis dicitur. ſemel cum aliquid vnum eſſe dicimꝰ: vt ſi dicamus ſolus eſt mondus: ideſt vnus. Alio vero modo cuꝫ dicimus ad quandā: ab altero diuiſionem: vt ſi dicat quis ſolam me habere tunicam: ideſt non etiam togam. ad diuiſioneꝫ videlicet toge. Hic ergo Ariſtoteles poſuit. dicens. ſolum nomen cōmune. qua ſi hoc voluiſſet intelligi non etiam diffinitio. equiuo ca enim iunguntur nomine: ſed diffinitiōe diſſentiūt ¶ Commune quoqꝫ multis dicitur modis. Dicitur cō mune quod in partes diuiditur: ⁊ non iam totum cō mune eſt: ſed partes eius proprie ſingulorum: vt do mus. ¶ Dicitur commune quod in partes non diuidi tur: ſed viciſſim ī vſus habentium tranſit: vt ſeruus communis. vel equus. ¶ Dicitur etiam commune qd̓ vtendo cuiuſqꝫ ſit proprium poſt vſum vero in com mune remittitur: vt eſt theatrum nam cum eo vtor meum eſt: cum inde diſcēdo. in commune remiſi. ¶ Dicitur. quoqꝫ commune: quod ipſum quideꝫ nullis diuiſum partibus totum vno tempore in ſingulos venit: vt vox vel ſermo ad multorum aures vno eodeinqꝫ tempore totus atqꝫ integer peruenit. Secun dum hanc igitur vltimam communis ſignificationeꝫ Ariſtoteles putat equiuocis rebus commune eſſe vo cabulum Namqꝫ in homine picto et homine viuo in vtriſqꝫ totum vocabulum dicitur animalis. ſecundū nomen vero ſubſtantie ratio diuerſa. hoc hac ſignifi catione premittit: vt ſi aliter reddantur diffinitiones quā ſcd̓m nomen: ſtatiꝫ tota diffinitio labet ⁊ titubet Ac primum de diffinitionis proprietate dicendum eſt. Ille enim certe diffinitiones ſunt. que conuertun tur: vt ſi dicas quid eſt homo. animal rationale mor tale veruꝫ eſt. quid eſt animal rationale mortale ho mo. hoc quoqꝫ veruꝫ eſt: At v̓o ſi ita quis dicat. quid eſt homo. ſubſtantia animata ſenſibilis veruꝫ eſt. ꝗd ſubſtantia animata ſenſibilis. homo. hoc non modis omnibus verum eſt: idcirco ꝙ equus quoqꝫ eſt ſub ſtantia animata ſenſibilis: ſed homo non eſt. Ergo il las conſtat eē diffinitiones integras que conuerti poſ ſunt. Sed hoc ſit in his que nō de communi ſed vno tantum: vt cuꝫ de hoīs nomine: redduntur verbi gra tia. Animal eſt cōmune nomen: ſi dixerit quis homo eſt ſubſtantia animata ſenſibilis: procedit: ſed non cū uertitur: quia de communi nomine reddita eſt difini tio: ſin v̓o de vno nomine redditur tunc de ip̄o nomi ne facienda eſt diffinitio. Sed tamen eſt recta facien da vt hominis diffinitio. ſit animal rationale morta le: nō ſubſtātia animata ſenſibilis. hec enī ſcd̓ꝫ hoīs nomen: illa ſcd̓m animalis eſt reddita. Ideꝫ ēt in his nominibus: que de duabus rebus cōmuniter predicā tur: ſi ſcd̓m nomen ſubſtantie ratio non reddatur. ¶ Pōt aliquotiens fieri: vt ex vniuocis equiuoca ſint ⁊ ex equiuocis vniuoca. namqꝫ homo atqꝫ equus cū ſcd̓ꝫ nomē animalis vniuoca ſint poſſunt eē equoca: ſi ſcd̓ꝫ nomē minime diffinita ſint: hō nāqꝫ ⁊ equus cōi nomine animalia nuncupantur. Si ꝗs ergo hoīs reddat diffinitionē dicens animal rationale mortale ⁊ equi animal irratiōale hinnibile: diuerſas reddidit diffinitiones: ⁊ erunt res vniuoce in equiuocas ꝑmu tate. Hoc autem idcirco euenit. ꝙ diffinitiōes n̄ ſcd̓ꝫ animalis nomen reddite ſunt: quod eoꝝ cōmūe voca bulū eſt: ſed ſecunduꝫ hominis atqꝫ equi. nā ſi ſcd̓m cōmune nomē diffinitio redderetur: ita fieret. hō eſt ſubſtantia animata ſenſibilis ſecunduꝫ nomen.ſ. ani malis ⁊ rurſus equus eſt ſubſtantia animata ſenſibi lis ſecundum nomen rurſus animalis. Secunduꝫ idē namqꝫ animalis vocabulumº equus atqꝫ homo vni uoce predicātur. Rurſus ex equiuocis vniuoca fiunt hoc modo. Si quis pyrrum Achillis filium ⁊ pyrruꝫ epyroten dicat eſſe equiuocos: iccirco quod vno no mine ⁊ pyrri dicantur ⁊ ſint animalia rationalia at qꝫ mortalia. Hic ſecundum nomen hominis reddita diffinitio ex equiuocis fecit vniuoca. Quod ſi ſecun dum nomen pyrri diffinitionis ratio iungeretur vel a parentibꝰ vel a patria: diuerſis oporteret diffinitio nibus terminari. Recte igitur additum eſt. ſecunduꝫ nomen. iccirco ꝙ ſi aliter facta ſit diffinitio ſtabiliſ eē non poterit: ⁊ frequenter diuerſos ſecū ducit erroreſ ¶ Ratio quoqꝫ multimode dicitur. Eſt enim ratio ani me ⁊ eſt ratio computādi. Et ratio nature ipſa nimi rum ſimilitudo naſcentium. Eſt ratio que ī diffinitio nibus vel deſcriptionibus redditur. Et quoniā gene ra generaliſſima genere carēt: īdiuidua v̓o nulla ſub ſtantiali differētia diſcrepāt: diffinitio v̓o ex genere ⁊ differentia trahitur: neqꝫ generaliſſimoꝝ generuꝫ neqꝫ indiuiduorum vlla pōt diffinitio reperiri. Sub

Prima editio In predicamenta
alternorum v̓o generū: quoniā ⁊ differentias habe̓t ⁊ genera: diffinitiones eſſe poſſunt. At vero quorum diffinitiones reddi nequeunt: illa tantum deſcriptiōi bus terminantur: ¶ Deſcriptio auteꝫ eſt: qͣ quālibet reꝫ quadā proprietate deſignat: Siue ergo diffinitio ſit: ſiue deſcriptio: vtraqꝫ rationē ſubſtantie deſignat Quare cum ſubſtantie rationeꝫ dixit: ⁊ diffinitiōisꝰ deſcriptionis nomen incluſit. ¶ Equiuocoꝝ alia ſunt caſu. alia conſilio. Caſu: vt Alexander priami filius: ⁊ alexander magnꝰ. Caſus enim id egit: vt idem vtriqꝫ nomen poneret̉. Conſilio v̓o ea ſūt quecūqꝫ hominū voluntate ſunt poſita. ¶ Horum auteꝫ alia ſunt ſcd̓ꝫ ſimilitudinem: vt homo pictus: ⁊ hō verus: quo nunc vtitur Ariſtoteles exemplo. alia ſcd̓m proportionē: vt principium. namqꝫ principium eſt in numero vnitas: in lineis punctus. Et hec equiuocatio ſecundum ꝓpo tionem eſſe dicitur. ¶ Alia v̓o ſunt que ab vno deſcē dunt: vt medicinale ferramentum. medicinale pigmē tum. ab vna enim medicina equiuocatio iſta deſcēdit Alia que ad vnuꝫ referuntur: vt ſi ꝗs dicat ſalutaris vectatio eſt: ſalutaris eſca eſt. hec.ſ. idcirco ſunt equi uoca: qd̓ ad ſalutis vnum vocabulū referūtur. ¶ Cur auteꝫ prius de equiuocis poſt de vniuocis tractat. Id circo quod ipſa decem predicamēta cū diffinitionibꝰ diuerſa ſint: vno predicationis vocabulo nūcuꝑantur cuncta enim predicamēta dicimus. ipſa v̓o p̄dicamen ta quoniaꝫ rerū genera ſunt: de ſubiectis rebꝰ vniuo ce predicantur. Omne enim genus de ſpeciebus pro priis vniuoce dicitur: quare rectiꝰ prīo de omniū pre dicamentoruꝫ communi vocabulo tractat: qͣſi quēad modū ſingula. de ſpeciebꝰ propriis predicarent̉: expo neret. ¶ At ſi(vt dictū eſt) non de rebus: ſꝫ de nomi nibus huius libri intentio eſt. Cur de equiuocis ⁊ nō de aquiuocatiōe tractauit: equiuoce nāqꝫ res ſūt: ec uocatio v̓o vocabulum. Idcirco: qm̄ ipſum nomē ni gil in ſe retinet equiuocatiōis: niſi diuerſe ſint res de quibus illud vocabulum predicetur. Quare qꝛ inde ſubſtantiaꝫ ipſa equiuocatio trahit: de ipſis digniꝰ in choatū eſt. Uidet̉ aūt alius eſſe modꝰ equiuocatiōis quē Ariſtoteles omnino non recipit. Nā ſicut dr̄ pes hominis: ita quoqꝫ dicitur pes nauis: ⁊ pes montis. que huiuſmodi omnia ſcd̓m trāſlationē dicunt̉. Trāſ latio v̓o nullius proprietatis eſt. Quare equiuoca nū qͣꝫ ſunt niſi propriis ⁊ immutabilibus ſubiecte res vo cabulis appellentur. Eſt autem talis hoꝝ vniuerſalis inſpectio. Neqꝫ enim omnis tranſlatio ab eꝗuocatōe ſeiungitur: ſed ea tantum cum ad res habentes poſi tū vocabulū ab alia iaꝫ nominata re nomē ornatꝰ cā tranſfertur: vt qꝛ iā dicitur quidē auriga: dicit̉ ēt gu bernator. Si quis ornatus gratia eum qui guberna tor eſt: dicat aurigam: non erit auriga nomē equiuo cum lꝫ id diuerſa ideſt moderatorem currus nauiſqꝫ ſignificet. Sed quotiens res quidē vocabulo eget: ab alia quidem re que hꝫ vocabulū ſumit: tūc iſta trāſla tio equiuocationis retinet ꝓprietatē: vt ex homīe vi uo ad picturā nomē hoīs dictū eſt: Et de equiuocis hactenus nunc de vniuocis pertractemus. Niuoca dicūtur quorū nomen cōmune Al eſt: ⁊ ſcd̓m nomen eadem ratio ſubſtātie VAl vt aīal hō atqꝫ bos. communi.n. nomine ¶Aij vtraqꝫ aīalia nūcupātur. ⁊ eſt ſubſtātie rō eadē. Si ꝗs.n. aſſignet vtriuſqꝫ rōnem ꝗd vtrūqꝫ ſit quo ſint aīalia: eandem aſſignabit rationem. ¶ Poſt equiuocoꝝ diffinitionem ad vniuocoꝝ termi
num tranſitū. fecit. in ꝗbus nihil aliud diſcrepat. niſi ꝙ equiuoca diffinitione diſiūcta ſūt. Uniuoca ipſo quoqꝫ termino coniungūt̉. ſed cetera oīa quecūqꝫ in equiuocorum diffinitione dicta ſūt: in hac quoqꝫ vni uocoꝝ deſignatione conueniunt. Nā quemadmoduꝫ in equiuocis ſcd̓ꝫ nomen equiuocarū rerū diffinitio fiebat ita quoqꝫ in vniuocis ſcd̓m nomen ſubſtantie rō aſſignabitur Sunt auteꝫ vniuoca aut genera ſpe ciebus aut ſpēs ſpeciebus: ⁊ genera ſpeciebus: vt ani mal atqꝫ hō. Nā cum ſit hominis aīal genꝰ: dicit̉ ho mo animal: ergo ⁊ animal ⁊ homo animalia nūcupā tur. Secundū igit̉ cōmune nomē ſi vtroſqꝫ diffinias dicis animal eſſe ſubſtantiaꝫ animatā atqꝫ ſenſibileꝫ hominem quoqꝫ ſcd̓m id quod animal eſt: ſi ſubſtan tiam animatā ſenſibilē dixeris: nihil in eo falſitatis ī uenies. Species v̓o ſpeciebus vniuoce ſunt: que vno atqꝫ eodem genere continent̉: vt hō equus atqꝫ bos. his commune genus eſt animal: ⁊ cōmūi nomine aīa lia nominantur. Ergo ſecundum nomen vnum quod illis commūe eſt animalis: vna illis ratio diffinitiōis aptabitur. Cuncta enim ſunt ſubſtantie animate atqꝫ ſenſibiles. Secundum igitur poſteriorem vniuocatio nis deſignationeꝫ Ariſtoteles qua ſpecies ſpeciebus vniuoce ſunt: vt homo ⁊ bos: que ſub eodem ſunt ge nere. ſumpſit exēplum. Enominatiua vero dicuntur. quecunqꝫ ab aliquo ſolo differētia caſu ſcd̓m nomē hn̄t appellationē: vt a grāmatica grāma ticus: ⁊ a fortitudine fortis. ¶ Hec quoqꝫ diffinitio nihil habet obſcurum. Caſus enim antiqui nominabant aliquas nominuꝫ traſfigu rationes: vt eſt a iuſtitia iuſtus: a fortitudine fortis ⁊c. Hec igit̉ nominis trāſfiguratio caſus ab ātiquio ribus vocabat̉. Atqꝫ ideo quotienſcunqꝫ aliqua res alia participat: ipſa participatione ſicut rem ita quo qꝫ nomē adipiſcit̉. vt quidā homo: qꝛ iuſtitia ꝑticipat ⁊ rem quoqꝫ inde trahit: ⁊ nomen: dicit̉ enim iuſtꝰ. Ergo denominatiua vocantur quecūqꝫ a principali nomine ſolo caſu: ideſt ſola trāſfiguratione diſcrepāt Nā cū ſit nomē prīcipale iuſtitia: ab hoc tranſfigura tum nomen iuſtus efficitur. Ergo illa ſunt denomina tiua quecūqꝫ a principali nomine ſolo caſu: ideſt ſola trāſfiguratiōe nominis diſcrepātia: ſcd̓m principale nomē hn̄t appellationē ¶ Tria ſunt autem neceſſaria vt denominatiua vocabula cōſtituant̉. Priꝰ vt rem participet: poſt nomē: poſtremo vt ſit quedam nomi nis tranſfiguratio: vt cū aliquis dicitur a fortitudine fortis: ē.n. quedā fortitudo qua fortis ille participet habet quoqꝫ nominis participationē: fortis enim di citur. At v̓o eſt quedam tranſfiguratio: fortis enim ⁊ fortitudo non eiſdem ſyllabis terminantur. Si quid v̓o ſit quod re non participet. neqꝫ nomine partici pare poteſt. Quare quecūqꝫ re non paticipant deno minatiua eſſe non poſſunt. Rurſus que re quidē par ticipant: nomine v̓o minime: ipſa quoqꝫ a denomina tiuorum natura diſcreta ſunt: vt ſi quis cuꝫ ſit virtuo ſus virtute ipſa participet: nullo euꝫ alio nomine niſi ſapientem vocamus. Sed virtus ⁊ ſapientia nomine ipſo diſiuncta ſunt. hic ergo re quidē participat: noīe v̓o minime. Quare ſapiens a virtute denominatus eſſe non dicitur: ſed a ſapientia: qua.ſ. ⁊ participat: ⁊ nomine iungitur: ⁊ tranſfiguratione diuerſus ē ⁊ rur ſus ſi tranſfiguratio nō ſit: vt quedā mulier muſica: pacticipat ꝗdē ipſa muſice diſciplina: ⁊ dr̄ muſica. hic igitur non

Prima editio in predicamenta
igitur non eſt denominatiua ſꝫ equiuoca: vno eniꝫ no mine ⁊ diſciplina ipſa ⁊ mulier muſica dr̄. Qm̄ ergo ſimilis terminus ſyllabarum eſt ⁊ nomē ſimile et nul la tranſſiguratio: denominatiua eſſe nō poterūt. qua re quicꝗd denominatiuū eē dr̄: illud ⁊ re participabit ⁊ noīe ⁊ aliqua tranſſiguratiōe vocabulū diſreꝑabit Hec igit̉ qͥ ad p̄dicamēta neceſſaria credidit p̄miſit. ¶ De multiuocis. Ultiuoca v̓o ⁊ diuerſiuoca reſpuit. ꝙ ad p̄ T ſentē tractatū vtilia nō putauit. Greuiter tn̄ vtraqꝫ diffinienda ſunt. ¶ Multiuoca ſunt quoꝝ plurima nomina vna diffinitio ſt: ut ē ſcutuꝫ clippeus. His.n. plura noīa ſunt: ſꝫ vna diffinitio ē. ⁊ Marcꝰ portiꝰ Cato his enī tot nominibus res vna ſubiecta ē. ¶ Diuerſifica ſunt quorum neqꝫ nomen idem eſt neqꝫ eadem diffinitio: vt homo color ⁊ quicquid omnino a ſe ⁊ nominis nun cupatione ⁊ diffinitionis ratione diſcretuꝫ eſt. ¶ Eorū q̄ dicunt̉alia ꝗdē ſcd̓m cōplexionē dicūtur alia v̓o ſine cōplexiōe: ⁊ ea q̄ ſcd̓m ꝯplexionē dicūt̉ ſunt homo currit: hō vincit. ea v̓o que ſine cōplexio ne dicuntur ſunt. vt homo: bos currit: vincit. ¶ Poſtqͣꝫ de coniunctione diffinitionū atqꝫ nominū quantuꝫ ad preſens attinebat opus: ſufficienter expo ſuit qm̄ de primis nominibꝰ prima rerū gn̓a ſignifica tibus diuiſio faciēda eſt nō nomine ſed gn̄e diſcrepa tibuſ: nunc oſtēdit ꝗd ſine cōplexone ſit cuiuſlibet vo cabuli facta prolatio. ¶ Sine cōplexione enim dicūt̉ quecunqꝫ ſcd̓m ſimplicē ſonum nominis proferūtur: vt homo: equus his eniꝫ extra nihil adiūctū ē. ¶ Se cundum cōplexionē v̓o dicūtur quecūqꝫ aūt aliqͣ con iunctione copulantur: vt aut ſocrates aut plato: ve quecūqꝫ ſcd̓m aliqd̓ accidens coniungūtur. Nam qꝛ verbi gratia in ſocratem venit ambulatio: dicimus ſocrates ambulat: ⁊ eſt prolatio iſta ſcd̓m cōplexionē idcirco qꝛ cū dico ſocrates ābulat: ſocratē ſuꝫ cū am bulatione cōplexus. Qd̓ autem ait. Eoꝝ que dicunt̉: nihil aliud demonſtrare vult: niſi ſe de primis reꝝ vo cabulis huiꝰ libelli diſpoſuiſſe tractatū. Rerū enī vo cabula ſunt q̄ dicuntur. ipſa enim ꝓpe nominamus. ¶ Eorū que ſūt alia de ſubiecto quodā dicūtur: in ſubiecto v̓o nullo ſunt. vt hō de ſubiecto ꝗdē dr̄ ali quo hoīe. in ſubiecto āt nullo ē. Alia āt in ſubiecto ꝗdē ſunt de ſubiecto āt nullo dicūtur. In ſubiecto aūt eē dico qd̓ cū ſit in aliquo nō ſicut quedā pars impoſſibile eſt ſine eo eſſe in quo eſt. vt quedā grā matica in ſubiecto quidē eſt in aīa de ſubiecto v̓o nullo dicitur. ⁊ quoddā albū in ſubiectio eſt corpo re. oīs enī color in corpore eſt. Alia v̓o de ſubiecto quoddā dicūtur ⁊ in ſubiecto ſūt: vt ſcientia in ſub iecto quidē eſt in anima. de ſubiecto v̓o dicitur. vt de grāmatica. Alia v̓o neqꝫ. in ſubiecto ſunt. neqꝫ de ſubiecto dicūtur. vt aliquis hō. vel aliquis equꝰ nihil enim horum neqꝫ in ſubiecto eſt neqꝫ de ſub iecto dicitur. Simpliciter autem que ſunt indiui dua ⁊ numero ſingularia. de nullo ſubiecto dicun tur. in ſubiecto autem nihil prohibet aliqua eſſe. q̄ dam enim grammatica in ſubiecto eſt. de ſubiecto autem nullo dicitur. CHic Ariſtoteles ſermonū omniū multitudinē in par uiſimā colligit diuiſionē. Nā ꝙ rerū vocabula in de cem predicamēta diſtribuit. maior hac diuiſione non
poteſt inueniri: nihil enī eē poterit qd̓ huic diuiſion vndecimū adijci queat. Oīs eniꝫ res aut ſubſtantia ē aut quantitas: aut qualitas: aut ad aliꝗd: aut facere aut pati: aut quādo: aut vbi: aut habere: aut ſitꝰ quo circa tot erunt etiam ſermones qui iſta ſignificent. ⁊ hec eſt maxima diuiſio cui vltra nihil poſſit adiungi Paruiſſima v̓o eſt qͥ ſit in quatuor in ſubſtantiam: ⁊ accidens ⁊ vniuerſale: ⁊ particulare. Oīs enī res: aut ſubſtantia ē: aut accidēs: aut vniuerſalis: aut particu laris. Sicut ergo decem ſuꝑioribus nihil adijci po terat: ita ex his qͣtuor nihil demi. nāqꝫ nec minor vlla diuiſio his quatuor fieri pōt: nec maior qͣꝫ ſi denario limite predicamenta claudantur. cur aūt in his qua tuor diuiſio facta eſt: paucis exponā: Prima ꝗdē re rum eſt omnium diuiſio in ſubſtantiā atqꝫ accidens. Sed qm̄ ſubſtantia proferri non poteſt: nifi aut vni uerſaliter aut particulariter ītelligat̉. Nā cū dico hō rem dixi vniuerſalem: iccirco ꝙ nomē hoc de multis indiuiduis predicatur. cum v̓o dico ſocrates vel plato rem dixi particularem: qm̄ ſocrates de nullo ſubiecto dicitur: ⁊ accidens quoqꝫ eodē mō. Nā cū dixero ſciē tiam: rē ꝓtuli vniuerſalē: idcirco ꝙ ſciētia ⁊ de grā matica ⁊ de rhetorica: ⁊ arithmetica: ⁊ de alijs oībꝰ ſub ſe poſitis predicat̉. Si v̓o dixero platōnis ſciētiā: qm̄ oē accidens qd̓ in indiuidua venit. indiuiduū ſit: particularem ſcientiam dico. namqꝫ platōnis ſcien tia ſicut ipſe plato particularis eſt. igitur quoniam ne qꝫ ſubſtantia neqꝫ accidens vllo modo proferri poteſt niſi in ſuo nomine: aut vniuerſalitatis vim: aut parti cularitatis includat. Recte ī quatuor diuiſio facta eſt vt ſit omnis res aut ſubſtantia: aut accidens: ⁊ horuꝫ aut vniuerſalis: aut particularis. Ex his igitur qͣtuor quatuor fiunt cōplexiones. Nā cum venerit vniuerſa litas in ſubſtantiam: ſit vniuerſalis ſubſtantia: vt eſt homo vel animal. Uniuerſale autē eſt quod aptū ē de pluribus predicari. Particulare v̓o quod de nullo ſubiecto p̄dicat̉ Ergo ē vna cōplexio vniuerſalitatis ⁊ ſubſtantie: vt ſit ſubſtantia vniuerſalis. Si v̓o par ticularitas ſubſtantie copuletur: ſit ſubſtantia parti cularis: vt eſt ſocrates: vel plato. ⁊ quicquid in ſubſtā tia iudiuiduum reperitur. At cum miſcetur vniuerſa litas accidenti. ſit accidens vniuerſale: vt ſciētia: que cum ſit accidens: ⁊ preter animam cui accidit eſſe nō poſſit: tamen vniuerſalis eſt quod de ſubiecta gram matica vel alijs ſpeciebus predicari poteſt. Cum v̓o particularitas accidenti coniūgitur: ſit accidēs parti culare: vt platōnis vel Ariſtotelis ſciētia. Fiunt enim quatuor complexiones: ſubſtantia vniuerſalis: ſub ſtantia particularis: accidens vniuerſale: accidēs par ticulare. Ut autem accidens in ſubſtantie naturam tranſeat: vel ſubſtantia in accidens fieri nullo modo poteſt ⁊ accidens quoqꝫ venit in ſubſtantiam: ſed nō vt ſubſtantia ſit neqꝫ eniꝫ quoniam color qd̓ ē accidēſ venit in ſubſtātiā: iccirco color iam ſubſtantia ē nec quoniaꝫ ſubſtantia ſuſcipit colorē: iccirco color iā ſub ſtantia fit. Quare neqꝫ ſubſtātia in accidētis: neqꝫ ac cidens in ſubſtantie naturam tranſit. At vero nec ꝑti cularitas: nec vniuerſalitas in ſe trāſeunt. Nāqꝫ vni uerſalitas poteſt de particularitate predicari: vt aīal de ſocrate vel platōne. ⁊ ꝑticularitas ſuſcipiet vniuer ſalitatis predicationē: ſed non vt vniuerſalitas ſit ꝑti cularitas: nec rurſus qd̓ particulare ē: vniuerſalitas fiat. Ergo quattuor complexiones: vniuerſalē ſubſtā tiam: vniuerſale accidens: particularem ſubſtantiam particulare accidēs. Ariſtoteles diſponere cupiēs: nō

Prima editio In predicamenta
eoꝝ nominia ſed deſcriptiones appoſuit. Et qm̄ gene raliſſimorum generum diffinitiones non poterat in uenire deſcriptionibus vſus eſt. Id ſubſtantiam eſſe dicens quod in ſubiecto non eſſet. Accidens vero qd̓ in ſubiecto eſſet Omne namqꝫ accidēs in aliquo eſt: vt color in corpore: ſcientia in anima: ⁊ ſubiectam ha bet ſubſtantiam omne accidēs. Si quis enim ſubſtā tiam tollat: accidens non erit. Quare ſubſtantia loc quidam eſt: vbi accidens valeat natura cōſiſtere. Ip ſa v̓o ſubſtantia per ſe conſtat: atqꝫ ideo dicitur ſub ſtantia: nec vllo ſubiecto alio nititur: ſed cunctis ipſa ſubiecta eſt. Alioquin ſi ſubſtantia in vllo ſubiecto eē poſſet: eſſet accidens. Omne enim accidens in ſubie cto eſt: ⁊ quicquid in ſubiecto eſt illud eſt accidēs. qd̓ ſi ſubſtantia eſſet in aliquo ſubiecto: cōtinuo fieret ac cidens. ſed ſubſtantia accidens eſſe nō poteſt: ſicut ſu pra docuimus. Quare quoniam accidens in ſubiecto eſt: ſubſtantia vero accidens non ē. ſubſtantia in ſub iecto non eſt. Uniuerſalitatis v̓o deſcriptio ē: de ſub iecto predicari. Omnis namqꝫ vniuerſalitas de ſubie ctis particularibus predicatur. nam quoniam vniuer ſale eſt animal: vel homo: de ſocrate predicatur ⁊ pla tōne. Dicitur enī ſocrates: animal atqꝫ homo. ⁊ qm̄ vniuerſale eſt accidens ſcientia: dicitur de ſubiecta grammatica: grammatica enim ſciētia eſt. Particu laritas v̓o quoniam ipſa eſt rerum vltima: ⁊ nihil eſt illi ſubiectum: de nullo ſubiecto predicatur. nam quo niam vniuerſalitas de ſubiecto predicatur: particula ritas v̓o vniuerſalitas non eſt: particularitas de ſub iecto non predicabitur. Ubi enī res diſcrepant: ⁊ dif finitio non diſcrepabit. ita quoqꝫ in his. naꝫ quoniam diſcrepat ſubſtantia ⁊ accidens: diffinitiones quoqꝫ eoꝝ diſcrepabunt. Ut quoniam eſt accidens in ſubie cto: erit ſubſtātia non in ſubiecto. Et quoniaꝫ vniuer ſalitas de ſubiecto predicatur: particularitas autem ab vniuerſalitate diſcrepat. de ſubiecto non predicat̉ Has igitur huiuſmodi deſcriptiones Ariſtoteles ita permiſcuit dicens. Eorum que ſunt alia de ſubiecto quodam dicuntur: in ſubiecto vero nullo ſunt. volens .ſ. vniuerſalem ſubſtantiam demonſtrare. Nam quo niaꝫ dixit de ſubiecto dicūtur vniuerſale eſt quod v̓o ait in ſubiecto nullo ſunt. ſubſtantia. ergo qd̓ ait que dam de ſubiecto dici in ſubiecto v̓o nullo eſſe: vniuer ſalem ſubſtantiam demonſtrare contendit. vt enim ſepius dictū ē: quod de ſubiecto dicitur: vniuerſale ē quod in nullo ſubiecto eſt ſubſtantia. Nec iūcta: ideſt de ſubiecto quodā dici: ⁊ in ſubiecto nullo eē: vniuer ſalem ſubſtantiam monſtrant. Poſt vniuerſaleꝫ ſub ſtantiam particulare accidens poſuit dicens. Alia āt in ſubiecto quidem ſunt: de ſubiecto autem nullo di cūt̉ Nam ꝙ ait in ſubiecto ſunt: accidens mōſtrat. ꝙ v̓o addidit. de ſubiecto autem nullo dicuntur particu lare. Accidēs enī in ſubiecto eſt: particularitas de nul lo ſubiecto predicatur. Ergo quecūqꝫ res ipſa in ſub iecto eſt: ſi de nullo ſubiecto predicatur: accidens eſt particulare. vt eſt quedā grammatica: ideſt Ariſtar chi: vel alicuius hominis indiuidua grammatica illa enim quoniam indiuidui hominis eſt: ipſa quoqꝫ fa cta eſt indiuidua ⁊ particularis: ergo quoniaꝫ quedā grammatica in anima eſt accidens eſt. ⁊ quoniam de nullo ſubiecto predicatur. particularis ē. quemadmo dum enim ipſe Ariſtarchus de nullo ſubiecto dicitur ita quoqꝫ eius grammatica de nullo ſubiecto predica tur. Non autem dicit quod ipſa grammatica particu laris eſt: ſed quod quedam grammatica: ideſt alicuiꝰ
hominis indiuidui grammatica: quam.ſ. homo par ticularis propria retinet cognitione. Et qm̄ incorpo rale accidens poſuit quod anime accideret: ideſt grā maticam que eſſet ī anima. Ponit quoqꝫ aliud exem plum corporale: ait enim: ⁊ quoddam albū in ſubie cto eſt corpore. omniſ enim color eſt in corꝑe: hic quo qꝫ non omne albuꝫ dicit eſſe particulare: ſed quod in indiuiduum corpus album venit. Probatur quoqꝫ particulare album in ſubiecto eſſe hoc mō. naꝫ color quod genus eſt albi vel cuiuſdam albi in corpore eſt: ⁊ eſt in ſubiecto. Quare cuius genus in ſubiecto eſt: ipſum quoqꝫ in ſubiecto eſt. Omnes enim ſpecies vel indiuidua proprio genere continentur: ⁊ eiuſdem ha bent naturam. ¶ Quoniam v̓o eſſe in aliquo multis dicitur modis: quid velit Ariſtoteles oſtēdere eſſe in ſubiecto: paucis abſoluam. ¶ Dicitur enim eſſe in ali quo nouem modis. dicimus enim eſſe aliquid in loco vt in foro vel in theatro. ¶ Dicimus quoqꝫ eſſe in ali quo: vt in aliquo vaſe: vt triticū in modio: ¶ Dicit̉ eſſe in aliquo velut pars in toto: vt manus in corpore ¶ Dicitur eſſe in aliquo: velut totum in partibꝰ: vt cor pus in omnibus ſuis partibus. ¶ Rurſus velut ī ge nere ſpecies: vt in animali homo: vel genus in ſpecie bus ſuis. ¶ Dicimus quoqꝫ eſſe in aliquo velut aliꝗd in fine eſſe: vt quoniam bone vite finis beatitudo eſt Si quis ſit beatus: in fine eſt ſcilicet bone vite. ¶ Di cimus quoqꝫ eſſe in aliquo: vt in quolibet potente: vt in imperatore eſſe regimen ciuitatis. ¶ Dicimus quo qꝫ velut formam in materia. vt ſimilitudinem Achil lis in ere vel in marmore. Nouem igitur modis in ali quo eſſe dicitur: vt in loco. vt in vaſe: vt pars in toto: vt totum in partibus: vt in genere ſpecies: vt in ſpe ciebus genus: vt in fine: vt in imperatore: vt in mate ria forma. ¶Horum igitur Ariſtoteles tria ſola com memorat: ſed duo in vnum coniuncta aliud ſeparatū Ait enim. In ſubiecto autem eſſe dico: quod cum in aliquo ſit: non ſicut quedam pars: impoſſibile eſt eſſe ſine eo in quo eſt. Senſus autem talis eſt. Hoc īquit dico eſſe accidens: quod ſit in ſubiecto ideſt ꝙ ſit ī al tero vt ꝑs eiꝰ nō ſit ⁊ ſine aliquo ſubiecto eſſe nō poſ ſit: vt v̓bi gratia: color cū eſt in corꝑe nulla ꝑs corꝑis ē. Et ſi color a corꝑe ſeꝑat̉: color nuſqͣꝫ ē. Oīs.n. color ī ſolo corꝑe ē. Ergo illud ē accn̄s quod ſemper in ſub iecto eſt altero: vt eius pars non ſit. Et cum ab eo in quo ē ſeparatur ad nihilū redigat̉: ⁊ ꝑ ſe ſine alteriꝰ ſubiecto eſſe non poſſit. Quod aūt ait vt nō ſit ſicut aliqua pars: ab ea.ſ. ſignificatione in aliquo conſiſten di diuidere voluit: ſecundū quam partes in toto eſſe dicimus. non enim tale eſt ſubiectum: vt eius accidēs pars ſit. Quod v̓o dicit īpoſſibile eſt eē ſine eo in quo eſt: ab ea ſcilicet ſignificatione diuiſit que eſt eē alꝗd in vaſe vel in loco: qd̓ enī in vaſe vel in loco ē: a vaſe vel loco poterit ſeparari: vt triticū quod in modio ē pōt a modio ſegregari: ⁊ hō a theatro diſcedere. acci dens v̓o ab eo in quo eſt ſegregari non poteſt. quare ſolas tres poſuit ſignificationes: id eſt ſecunduꝫ quā ī uaſe vel in loco dicitur eſſe: ⁊ ſcd̓m quaꝫ pars ī toto ē Sꝫ vt in vaſe ⁊ vt ī loco vna ſentētia diſtribuit dicēs īpoſſibile ē eſſe ſine eo in quo ē: ¶ Sed fortaſſe quis dicat non eē diffinitionē veram: illa eē in ſubiecto qͣ ſic ſint in alio vt nō ſint partes. ⁊ ſine eo ī quo ſint eē non poſſint. Socrates eniꝫ vel homo quilibet cū acci dens non ſit: tamē ſemper in loco eſt ⁊ ſine loco eē nō poteſt. Quibꝰ reſpondēdū eſt: ꝙ ſocrates loca pote rit permutare: ⁊ eſſe preter locū ī quo fuit: ⁊ poſtrēo ſi intelligētia

Prima editio in predicamenta
ſi intelligentia capiamus: ꝑ ſe ſubſiſtit: accidētia v̓o per ſeipſa non conſtant. ¶ Sed ſi ꝗs hoc quoqꝫ obii ciat: poſſe locū accidētia ꝑmutare. maluꝫ namqꝫ ſi in manu teneatur: manus mali odore cōplet̉. adeo odor qd̓ eſt accidēs: in aliud ſubiectū tranſire pōt. Sed nō hoc ait Ariſtoteles: qm̄ mutare accidens locū nō pōt nec ita dixit īpoſſibile eſſe ſine eo in quo erat ſed ſine eo in quo eſt: hoc aūt ſignificat mutare poſſe locū: ſꝫ ſine aliquo ſubiecto eſſe nō poſſe. Quare recta eſt at qꝫ integra diffinitio eius qd̓ in ſubiecto eſt: qd̓ in al tero ſit: ita nō ſic̄ quedā parſ: ⁊ īpoſſibile ſit eē ſine eo in quo eſt. Scd̓m aūt illā ſignificationē dictū eſt ſcd̓ꝫ quā formā in materia eē dicimꝰ. Nāqꝫ forma ſi ī ma teria nō ſit: ꝑ ſeipſam nulla rōe cōſiſtit. Poſtqͣꝫ igit̉ particulare accidēs ꝗd eēt on̄dit dicēs: qd̓ in ſubiecto eſt ⁊ de ſubiecto nō p̄dicat̉. ⁊ in ſubiecto conſiſtētis rei diffinitionē reddidit dicēs. Qd̓ cū in aliquo ſit nō ſicut quedā pars: īpoſſibile eſt eſſe ſine eo in quo eſt. Ad vniuerſale accidēſ cōtinenti diſputatiōe reuertit̉ qd̓ definit hoc mō. Nāqꝫ poſt eiꝰ rei que in ſubiecto ē diffinitionē: ⁊ poſt particularis accidētis exēpla ad vniuerſale accidēs trāſitū fecit. Inquiēs alia eē que in ſubiecto ſint: ⁊ de ſubiecto predicētur: qd̓.ſ. accidēſ vniuerſale ſignificet. nā qm̄ de ſubiecto dr̄ vniuerſale eſt qm̄ in ſubiecto ē accidēs. in ſubiecto ergo eē ⁊ de ſubiecto predicari vniuerſale accidēs monſtrat. Huiꝰ quoqꝫ cōplexiōis cōuenientia ꝓponit exēpla. ait enī ſcientiā in ſubiecto eē in aīa. nā niſi ſit aīa in qua ſit: ſcientia nulla eſt: idcirco ꝙ ſcientia actus ē aīe. nā ea que ſunt inanimata nihil ſciūt. hinc ſequit̉ ſubſtantie particularis ꝓpoſitio: quā.ſ. ita declarat. qd̓ neqꝫ in ſubiecto ſit neqꝫ de ſubiecto p̄dicetur. Nā qd̓ in ſub iecto nō ē: ſubſtātia ē: ⁊ qd̓ de ſubiecto nō predicat̉ particularitas. Uterqꝫ igit̉ res de ſubiecto nō p̄dica ri. ⁊ in ſubiecto nō eē purticularis eſt ſubſtātia. Res igitur quatuor cū propria cōplexione non ſcd̓ꝫ ꝓpria nomina: ſꝫ ſcd̓m proprias rationes diffinitioneſqꝫ cō texuit. Nā pro ſubſtantia vniuerſali poſuit: qd̓ in ſub iecto non eſt ⁊ de ſubiecto predicatur. ꝓaccidēti par ticulari dixit. qd̓ in ſubiecto eſt: ⁊ de ſubiecto non pre dicatur. Accidenſ v̓o vniuerſale ꝑ hoc deſignauit qd̓ ait: qd̓ ⁊ in ſubiecto eſt: ⁊ de ſubiecto dicit̉. Pro par ticulari ſubſtātia īterpoſuit. qd̓ nec in ſubiecto ē. nec de ſubiecto p̄dicat̉. Simpliciter āt qͥ ſunt īdiuidua ⁊ numero ſingularia de ſubiecto nullo dicūt̉. In ſubie cto autē nihil ea prohibet eſſe: quedā enī grāmatica in ſubiecto eſt. oīs particularitas aut ſubſtantia erit aut accidens. Nā cū dico ſocratē: indiuiduā ⁊ particu larem ſignificaui ſubſtantiā. cū dico quādā grāmati cam: indiuiduū ⁊ particulare accidēs dixi. Indiuidua autem ſunt: que neqꝫ in alias ſpēs diuidi poſſunt: ne qꝫ in alia indiuidua. Nam quēadmodū aīal diuiditur in ſpēs hominē atqꝫ equū: hō aūt in ſingulos hoēs.i. in ſocratē ⁊ platonē ⁊ ceteros: ſic plato ⁊ ſocrates nō diuidūtur in alios. atqꝫ hoc ideꝫ de accidentibꝰ dici conuenit. Nā quēadmodū ſcientia diuiditur in ſpēs grāmaticā ⁊ rhetoricā. grāmatica v̓o ipſa in particu lares grammaticas quas.ſ. particulares hoīes norūt hic ipſa particularis grāmatica in particulares gram maticas non ſecatur. Ergo indiuidua ſunt. quecūqꝫ numero ſunt ſingularia: ⁊ in nullas alias multitudīes ſcd̓m ſpēs vel ſcd̓m indiuidua diuidunt̉. Oē īdiuiduū qm̄ particulare eſt: de ſubiecto nō predicat̉: oē āt ꝙ de ſubiecto nō p̄dicat̉: aut ſubſtātia erit vt plato aut accidēs vt q̄dā grāmatica His ergo particularibus
ſubſtantia.ſ. atqꝫ accidenti que de ſubiecto nō p̄dicā tur. Subſtantia quidē nec in ſubiecto ē: accidens v̓o in ſubiecto ē. Ita illa īdiuidua: q̄ ſub̓e ſūt: ī ſubiecto eſſe non poterūt Alia v̓o indiuidua que ſcd̓ꝫ acciden tis naturā dicūtur: illa in ſubiecto eſſe nihil ꝓhibet Atqꝫ hoc ē qd̓ ait. Simpliciter āt que ſunt indiuidua ⁊ nūero ſingularia: de nullo ſubiecto dicūtur: in ſub iecto aūt nihil prohibet aliqua eē. Quedā enī gram matica in ſubiecto eſt. de ſubiecto aūt nullo dr̄. Hoc enim maluit demonſtrare: ⁊ accidentibus ⁊ ſubſtan tiis particularibꝰ hoc eſſe cōmune: ꝙ de ſubiecto nō p̄dicant̉. Hoc enī dixit. Simpliciter aūt que ſūt īdi uidua ⁊ numero ſingularia: de nullo ſubiecto dicūtur Subaudiendo.ſ. ſiue ſubſtantie ſint: ſiue accidētia: ſꝫ nō oīa indiuidua nō ſunt in ſubiecto. Indiuidua eniꝫ accn̄tia ī ſubiecto eē nihil ꝓhibet qͣdā.n. grāmatica cū ſit indiuidua: ⁊ de ſubiecto non p̄dicetur. tn̄ in ſub iecto eſt.i. in anima. Sed vt cōgregatī dicat̉: ſenſus hmōi eſt: oīa ꝗdē quecūqꝫ ſunt indiuidua: d̓ ſubiecto ꝗdem nullo dicunt̉: ſed non oīa nō ſunt in ſubiecto. Nā cū particularis ſubſtātia in ſubiecto nō ſit: vtpla to ꝑticulare. tn̄ accidēs in ſubiecto eſt: vt quedā grā matica in aīa. Illud quoqꝫ magna attentiōe notādū eſt: quis ſit huius ordo propoſiti. Nā cū ſint quatuor ꝯplexiones facta ex quatuor rebꝰ Quarū due natu ra diſcreꝑant: vt ſubſtantia ⁊ accidens due qͣꝫtitate vt particularitas ⁊ vniuerſalitas: cōiunctis cōpoſitiſ qꝫ his quatuor oībus diſſentiētē lateribus diſpoſitio nem fecit. Poſuit enim prius ſubſtātiam vniuerſa lem dicēs: qd̓ in ſubiecto nō eſt ⁊ de ſubiecto dr̄. poſt hanc propoſitionē totis diſcreꝑantē rebus rē ſubdi dit.i. accidens particulare qd̓ in ſubiecto eē ⁊ de ſub iecto non predicaret̉. Nā nō ſubſtātia dixit aut ſub ſtātia diſcrepat. qd̓ particulare dedit: ab vniuerſali diſiūxit. Rurſus ex alio latere diſpoſuit in diuiſione accidēs vniuerſale dicēs: qd̓ in ſubiecto ē ⁊ de ſubie cto predicat̉: ⁊ vltimo ſubſtātiā particularem contra riaꝫ ſuperiori accidenti dixit qd̓ neqꝫ ī ſubiecto eſt: neqꝫ de ſubiecto predicatur: ſubſtantie particulari tatem vniuerſalitati accidētiſ opponens. Sed vt pla nius quod dicimus fiat figuram deſcriptiōemqꝫ ſub iecimus. In qua ſuperius latus ſubſtantie acciden tiſqꝫ notauimꝰ. Reliquum particularitatis ⁊ vniuer ſalitatis titulo inſcripſimus Ariſtotelicam complexio nem angulariter ⁊ per latera deſignantes. Sb̓a dens Aſiſtaton V A. parti Aſiſtaton ¶ Quando alteruꝫ de altero predicatur vt de ſub iecto quecunqꝫ de eo quod predicatur dicuntur:

Prima editio In predicamenta
catur de quodam hoīe: aīal vero de homine: ergo ⁊ de quodam homine animal predicabitur. quidā enim homo ⁊ homo eſt ⁊ animal. ¶ Cum ſuperius de his que in ſub̓o ſunt.i. de. acciden tibus loqueretur: diffinitionem conſtitutam in ſub̓o rei: ⁊ preter ſubiectum nullo mō permanentis in me dia tractatione diſpoſuit dicens illud eſſe: qd̓ neqꝫ ꝑs eſſet alicuius: nec ſine ſub̓o poſſet vllo mō ꝑmanere Patefacto igitur quid ſit eſſe in ſub̓o: nunc ꝗd ſit p̄ dicare de ſub̓o declarat. Duplici enim modo p̄dica tiones fiunt Uno ſcd̓m accidens: alio de ſub̓o. de ho mine namqꝫ predicatur album. dr̄ enim hō albus. rur ſus de eodem hoīe p̄dicatur aīal. dicitur enim homo animal eſſe. Sed illa prior predicatio que eſt hō eſt al bus. ſecundum accidens eſt. nāqꝫ accidēs qd̓ eſt albū de ſub̓o homine predicatur: ſed non in eo quod quid ſit. nam cum albū ſit accidēs homo ſubſtātia: accidēs de ſubſtātia in eo qd̓ ꝗd ſit predicari non poteſt. ergo iſta predicatio ſcd̓m accidens dr̄. de ſub̓o v̓o p̄dicare eſt quotiens altera res de altera in ipſa ſubſtantia pre dicatur: vt animal de hoīe. nam qm̄ ⁊ aīal ſubſtātia eſt: ⁊ genus eſt hoīs: idcirco in eo qd̓ quid ſit de hoīe predicatur. Quare illa ſola de ſub̓o predicari dicunt̉: quecunqꝫ in cuiuſlibet rei ſubſtantia ⁊ diffinitiōe po nuntur. ergo quotienſcūqꝫ hmōi fuerit predicatio vt alterum de altero vt de ſub̓o predicetur.i. vt de eius ſubſtantia dicat̉: vt aīal de homine: hanc ꝓprietateꝫ euenire neceſſe eſt: vt ſi de eo qd̓ predicatur: quippiā vt de ſub̓o.i. in eius ſubſtantia p̄dicet̉: neceſſario idē in hoc qd̓ de p̄dicato dicitur: dicatur etiam de p̄dica ti ſub̓o vt hō p̄dicatur quidē de ſocrate in eo qd̓ ꝗd ſit. Interrogantibus enī ꝗd ſit ſocrates: hoīeꝫ reſpō demus. At v̓o de ipſo hoīe in eo quod quid ſit aīal di citur. in ſubſtantia eniꝫ hoīs aīal predicatur. atqꝫ ita ſit vt aīal ꝗdē de hoīe: hō v̓o d̓ ſocrate ī eo qd̓ ꝗd ſit vt de ſub̓o predicentur. Ergo qm̄ iſta eſt cōſequētia: ⁊ aīal de ſocrate in eo quod ꝗd ſit predicabitur. Pōt enim dici interrogantibus quid eſt ſocrates. aīal. Er go manifeſtum ē ꝙ ſi qua res de aliquo vt de ſub̓o p̄ dicetur: vt hō de ſocrate. de eadē v̓o re q̄ p̄dicatur d̓ hoīe.ſ. alia rurſus ſuperior vt de ſub̓o p̄dicet̉: vt aīal neceſſe erit ⁊ hanc eandē de ſub̓o eiuſ de quo ipſū dr̄ p̄dicari: vt aīal de ſocrate. Socrates nāqꝫ ſub̓us eſt hoī de quo aīal predicat̉. Ergo conſtat hmōi diffini tio que dicit. quotiēs alterū de altero predicat̉ vt de ſub̓o: vt ſi ꝗd ſit quod de eo qd̓ predicatur in eo quod quid ſit dici poſſit: hoc idē ipſum de eo qd̓ priꝰ ſub̓uꝫ erat poſſit p̄dicari. ¶ Sꝫ fortaſſe quiſqͣꝫ dicat mini me verū eſſe qd̓ dictum ē: nā cū hō de Socrate pre dicet̉. Socrates enim hō eſt. de hoīe v̓o ſpēs. hō enī ſpēs eſt. ſocrates ſpēs eē nō dr̄. Et rurſus cū animal de hoīe predicetur: de animali v̓o genꝰ. aīal enim ge nus ē hō generis vocabulo caret. non enim dr̄ hō eē genus: hō enim genus nō eſt: ſꝫ tm̄ ſpēs. His dice̓dū eſt ꝙ minus aduerterīt illā eſſe diffinitionē de ſub̓o predicationis q̄ in eo qd̓ ꝗd ſit vnūqd̓qꝫ ⁊ in eiꝰ ſub̓a p̄dicaret̉. nūc aūt ſpēs de hōe non in eo qd̓ ꝗd ſit pre dicat̉. Neqꝫ enī ſi quis hoīs diffinitionē reddat ſpēm nominauit ſꝫ deſignatiuū nomen eſt tātū: vtrum de pluribus ſpē differentibus p̄dicet̉ hoc nomen qd̓ eſt homo: an certe tantū de ſolis īdiuiduis. Nam qm̄ de indiuiduis ſolis hō p̄dicat̉: idcirco ſpēs dr̄. ⁊ qm̄ de ſpē differentibꝰ aīal dr̄: idcirco aīal genus vocamus
genus de aīali: neqꝫ ſpēs de hoīe in eo qd̓ ꝗd ſit pre dicatur. ſed tantū deſignatiua ē illa: quō hō ⁊ animal̓ de ſubiectis(vt dictum ē) predicentur ꝓprijs. Ergo non eſt mirandum ſi ad eoꝝ ſubiectum que de ſubie cto dicuntur: eius predicati quod de ſubiecto non di citur pradicatio peruenire non poteſt. ¶ Diuerſoruꝫ geneꝝ ⁊ non ſubalternatim poſito rum diuerſe ſunt ſpecię differentie: vt animalis ⁊ ſcientie: animalis quidē differentie ſunt: vt greſſibꝰ le ⁊ volatile ⁊ bipes ⁊ aquātile. ſcientie v̓o nulla ha rum eſt: neqꝫ enim ſcientia a ſcientia differt in eo ꝙ eſt bipes. Subalternorum vero generum nihil prohibet eaſdem eſſe differentias: ſuperiora enim de inferioribus predicantur. quare quecūqꝫ fuerīt predicati differentie: erunt eedem ⁊ ſubiecti. ¶ Cum multis modis genus dicatur: ſolum qd̓ nūc tra ctari conuenit aſſumamus. Dicit̉.n. genus qd̓ de plu ribus ſpē differentibus in eo qd̓ ꝗd ſit predicatur: vt anima predicat̉ de hoīe ⁊ de equo: ⁊ de cane: ⁊ de bo ue: ⁊ de ceteris: qͥ oīa ſpē a ſeipſa diſcreta ſūt. Spēs v̓o eſt qd̓ de pluribus numero differētibus in eo qd̓ quid ſit predicatur: vt hō predicatur de catōne ſocra te platōne virgilio cicerone: ⁊ de ſingulis hominibꝰ: qui ſpecie ipſa non differunt: ſed tm̄ a ſe numero di ſtant: ¶ Differētia v̓o eſt: q̄ ſub eodē genere poſitas ſpēs propria qualitate diſterminat. Nā cum equus ⁊ hō quantum ad genus vnum ſint.(vterqꝫ.n. aīal eſt) Differentia rōnalis ⁊ irrationalis vtroſqꝫ diſiungit at diſcernit. Qualitate eniꝫ quadā rōnalitatis: ⁊ irra tionalitatis vterqꝫ a proprie ſubſtantie diffinitione diſſentiunt. Ergo differentia eſt que de pluribus ſpē differentibus in eo quod quale ſit p̄dicatur. Namqꝫ hec ipſa differentia que eſt irrationalitas de multis ſpecie differentibus predicatur: vt de cigno. ⁊ equo vel piſce: que omnia a ſe cū ſpē ipſa diſſentiunt: irra tionalitatis tn̄ qualitate cōiuncta ſunt. Sed non ī oī bus differentia de pluribus ſpecie differentibus pre dicat̉. Sunt enī qͥdā que nō niſi de vna ſpecie predi cantur: vt grauitas de ſola terra: leuitas de ſolo igne proprie dicitur. At vero nec ſpecies ſemper de pluri bus numero differentibus predicatur. mundi enim ſpecies de vno ſolo mundo dicitur. ⁊ phenicis ſpecies de vna tantū phenice. Sed iccirco ita diffinita ē: qd̓ frequentius differentia de pluribus ſpecie differenti bus predicatur: qͣꝫ de vno. Eodemqꝫ modo ⁊ ſpecies frequentius inuenitur de pluribus numero differen tibus p̄dicari: qͣꝫ de vna tm̄ re ac ſingulari. ¶ His ita poſitis ſunt q̄dā genera: que generaliſſima nūcupāt̉. quibꝰ genꝰ inueniri nō poſſit. Sunt ſpēs quibus alias ſubiectas ſpēſ nullus inueniet. Inter vtraqꝫ autē ſūt alia que ſubalterna genera nominantur: que ſuꝑiorū quidē ſpecies ſunt: poſteriorū v̓o genera: vt ſubſtan tia genus quidem eſt generaliſſimū: vt eius genꝰ in ueniri non pioſſit homo vero ſpecies eſt: vt eius ſpēs alia reperiri non valeat. Animal v̓o ad ſubſtātiam ꝙ dem ſpecies eſt: ad hominē v̓o genus. Decē igitur p̄ dicamētorū ſignificatio nihil aliud demōſtrat niſi re rum decē gn̄a que gnͣaliſſima nominamus. Ergo quo tiens genera generaliſſima diſcrepant eorumqꝫ ſpēs diſcrepabunt: ⁊ quotiens ſpecies diſcrepant: quoniā differentiis diſiunguntur atqꝫ informant̉: Differen tie quoqꝫ diuerſaꝝ ſpecieꝝ diſcrepabūt. Aīal nāqꝫ ⁊ ſciētia qm̄ ē aīal ſub̓a: ſciētia v̓o ad aliꝗd. Quoniāqꝫ genus

Prima editio in predicamenta
genus aīalis ē ſub̓a: ⁊ genꝰ ſciētie ē ad aliꝗd. Oīs ſub ſtantie a ſe rōne diſcreta ſunt: ⁊ dr̄ie quoqꝫ ſciētie at qꝫ aīalis oībꝰ qualitatibꝰ diſiungūt̉. Eſt nāqꝫ differē tia aīalis bipes ⁊ quadrupes: aīal enī ab alio aīali dif fert ſic: qd̓ hoc quidē bipes ſit: vt hō vel auis: illud ve ro qͣdrupes: vt equus atqꝫ bos: illud vero multipes vt formica vel apis. Sed ſciētia differētias huiuſme di nō hꝫ: neqꝫ.n. ſciētia a ſcīa differt in eo qd̓ bipes ē Quare cōſtat quotiēs diuerſa ſunt genera ſpecierū quoqꝫ differētias eē diſcretas. Atqꝫ hoc ē qd̓ ait. Di uerſoꝝ generum ⁊ nō ſubalternatī poſitoꝝ diuerſas ſcd̓m ſpēm differētias eſſe. ⁊ hoc exēpli adiectiōe fir mauit. dicēs. Aīalis ⁊ ſcīe diuerſas eſſe differentias. nā cū ſit bipes animalis differētia: ſcīe nō ē. Et hoc ꝗdē de diuerſis generibꝰ dictū ē.i. qͥ ſubalterna non ſūt. Qd̓ ſi ſubalterna ſunt genera: nihil ꝓhibet alias eaſdē eſſe differētias: alias diuerſas: vt auis ē ſpēs aīalis ⁊ rurſus eſt genus corui: ⁊ ē ſubalternatū: ge nꝰ auis. Sꝫ aīalis differētie ſunt rōnalis.ſ. ⁊ irratio nalis: auis vero differētia rōnalis non ē. Nulla enim auis ab alia aui differt qd̓ ſit rōnalis. ergo hoc loco nō ſunt eedē ſubalternoꝝ geneꝝ differētie. Si ꝗs v̓o has generis.i. aīalis differētias dicat: vt aīaliū: alia ſunt que paſcāt̉ herbis: alia q̄ ſeminibꝰ: alia q̄ carni bus. He differentie cōueniunt ī ſubalterno genere. in aui. nāqꝫ auiū ſunt alie que ſeminibꝰ veſcūt̉: alie qͣ herbis: alie v̓o que carnibus: vt vultur vel miluꝰ. er go in ſubalternis generibꝰ nihil ꝓhibet eaſdē eē dif ferētias ⁊ iteꝝ diſcrepare: hoc aūt iccirco euenit: qꝛ q̄ de p̄dicato dicūt̉: poſſūt de ſubiecto p̄dicari. Qua re qd̓ dr̄ de genere: pōt etiā dici de ſpecie. Atqꝫ hoc eſt quod ait. Subalternoꝝ v̓o generuꝫ nihil ꝓhibet eaſdē eē differētias. Suꝑiora.n. de īferioribꝰ generi bꝰ p̄dicāt̉: Sed cū diceret nihil ꝓhibet eaſdē eſſe dif ferētias hoc quodāmō voluit demonſtrare eē qͣſdaꝫ eaſdē differētias. Alias v̓o poſſe eē diuerſas cui rem cōtrariā ītuliſſe videt̉. cū dicit. Quare quecūqꝫ p̄di cati differētie fuerit: eedē erūt ēt ſubiecti. nā cū illic dixiſſet. nihil ꝓhibet eē eaſdē differētias generū ſub alternoꝝ. Hic oēs eaſdē eē declarat: dicit.n. Quecū qꝫ fuerīt differētie predicati: eaſdē ēt ſubiecti eē: at qꝫ hec res plures maximis illigauit erroribꝰ: vt emē dandū crederēt locū vt nō eēt ita. Quare quecūqꝫ p̄ dicati differētie fuerīt: eedē erunt ēt ſubiecti. Sꝫ vt hoc mō. Quare quecūqꝫ ſubiecti differētie fuerīt: eē dē erunt ēt p̄dicati. Sꝫ hoc abijciendum ē: neqꝫ fieri pōt vt in rē ſuꝑiorē p̄dicatio poſterioris redūdet. nā cū dr̄ quecūqꝫ ſubiecti fuerīt differētie. eedē erūt p̄ dicati: hoc.ſ. ſignificat̉ vt p̄dicatio ſubiecti redeat ī pͥ dicatū: qd̓ fieri nō pōt. Sꝫ dicēdū eſt ꝙ ſunt alie dif ferētie que dicūt̉ cōpletiue predicati: ⁊ cuiuſlibet illiꝰ ſpēm informātes: que cōi noīe ſpecifice noīant̉. Naꝫ cū dico aīatū ⁊ ſenſibile: ſi ſubſtantie coniungāt̉: di finitionē ⁊ ſpēꝫ mox aīalis efficiunt. Animal enim eſt ſubſtantia aīata ſenſibilis: atqꝫ he differentie dicun tur ſpecifice ⁊ cōpletiue. Sunt aūt alie que ipſe quidē nihil cōplent: nec vllā ſpēꝫ reddūt: ſed genꝰ tm̄ ediui dunt: vt rationale ⁊ irrationale. hec enī diuidūt ge nus.i. animal. Animal enim rationali differentia irra tionaliqꝫ diuidit̉. Ergo ille que ſunt generis diuiſiue differētie: poſſunt aliquotiens eedē eſſe: poſſunt ali quotiens nō eedē: vt animalis qm̄ diuiſibilis eſt dif ferētia que eſt rationale: pōt eā nō habere auis que eſt ſubalternū genus. Et rurſus eaſdē diuiſibiles ha bere pōt: vt eaſdē quas ſuꝑiꝰ diximꝰ. Nā cū diuidant
aīal differētie: que carnibꝰ herbis ⁊ ſeminibꝰ veſcun tur eedē pn̄t eē ſabalterni generis.i. auis. ergo he di uiſibiles pn̄t ēt eē diuerſe. Ille v̓o que cōpletiue ⁊ ſpe cifice ſunt: aliqn̄ nō p̄dicari d̓ ſubiecto nō pn̄t. Ut qm̄ aīal hꝫ differētias cōpletiuas ⁊ ſue ſpēi effectiuas: ſē ſibile.ſ. ⁊ animatū. He differētie de hoīe qd̓ eſt ſub iectū animalis nō predicari nō poſſunt. Oēs.n. ſpecifi ce differentie de his predicāt̉: quoꝝ ſpēm cōplent: vt de aīali p̄dicat̉ ſenſibile ⁊ aīatū: ⁊ hoc vt de ſubiecto In ſb̓a enī aīalis vtraqꝫ p̄dicāt̉: ſꝫ aīal p̄dicat̉ de ho mine vt de ſubiecto: neceſſe ē ergo animatū atqꝫ ſen ſibile de homīe p̄dicari vt de ſubiecto. Hoc eſt eniꝫ qd̓ ſuperius premiſit cū diceret quādo alterū de alte ro predicat̉ vt de ſubiecto. quecūqꝫ de eo qd̓ predicat̉ dicuntur: oīa etiā de ſubiecto dicūt̉: atqꝫ hoc in oīb generibꝰ recte conſtat intelligi. Ergo diuiſibiles dif ferētie poſſunt aliquando cū ſubiectis eſſe cōmūes: aliquando diuerſe. Specifice vero ⁊ completiue cum ſubiectis cōes nō eſſe non poſſunt. Qd̓ ergo Ariſtote les ait ſubalternoꝝ geneꝝ nihil prohibere eaſdē eſſe differentias: diuiſibiles differētias eaſdē eē nihil pro hibere putandū eſt: que poſſunt eſſe ēt diuerſe. Qd̓ ait. vero quecūqꝫ predicati differētie fuerint eedem erūt etiā ſubiecti: de ſpecificis intelligendū ē. Que cū ſpeciem cuiuſlibet informēt: ⁊ de eo qd̓ informāt: vt de ſubiecto p̄dicent̉: ad qd̓cūqꝫ vt de ſubiecto p̄di cat̉ illud qd̓ ipſe dr̄ie īformāt: de eo vt de ſubiecto p̄ dicabūt̉: ⁊ de eo nō p̄dicari nō pn̄t. Quare nihil ē in huiuſmodi theoremate qd̓ vllo mō debeat emēdari. ¶ Eoꝝ quidē q̄ ſecundum nullam complexionem dicuntur: ſingulum aut ſubſtantiam ſignificat: aut quātitatē: aut qualitatē. aut ad aliquid. aut vbi. aut quando. aut ſitum: aut habere: aut facere aut pati. Eſt autem ſubſtantia vt figuraliter dicatur. vt hō equus. quantitas vt bicubitum tricubitum. quali tas vt album. grammaticum. ad aliquid vt duplū. dimidium. maius. vbi vt in lycio in foro. quando autem. vt heri. ſuperiori anno. ſitum v̓o vt ſedet. iacet. habere. vt calciatus. armatus facere vt ſeca re vrere. pati. vt ſecari. vri. Singula igitur eorum que dicta ſunt. ipſa quidem ſecundum ſe in nulla affirmatione dicuntur. Horum autem ad ſe inuicē affirmatio ſit complexione. Uidetur autem omniſ affirmatio vel vera vel falſa eſſe. eorum autem que ſcd̓m nullam complexioneꝫ dicūt̉ ſingula neqꝫ ve ra neqꝫ falſa ſunt. vt hō albū. currit vincit. ¶ Poſt paruiſſimā enumerationē in quatuor.i. in ſub ſtantiā: accidēs: vniuerſalitatē: particularitatē. Nūc̄ eſt de partitione maxima tractaturus: que ſit in decē hac enim enumeratione maior nō pōt inueniri. Neqꝫ eniꝫ vndecim p̄dicamēta poterūt inueniri: nec vltra decem vllo modo aliquod genus recte excogitari. po teſt. Quare huiuſmodi facit enumerationem: ſed nō diuiſionem. Diuiſio nāqꝫ fere eſt generis in ſpecies. predicamētoꝝ vero qm̄ genus vnū nō hn̄t: diuiſio eē nō pōt: ſed potius enumeratio eſt. ¶ Sunt v̓o ꝗdā ꝙ contendunt recte enumerationē non eſſe diſpoſitam. alij nāqꝫ vt ſuperuacua quedā demunt. alij vt curto operi addunt alij vero permutant: quos nimirū non recte ſentire alio nobis opere dicendū eſt ait. aūt. eo rū que ſcd̓m nullā cōplexionē dicunt̉. Adeo nō de re bus: ſed de vocibus tractaturꝰ eſt. vt diceret. Res.n.

Prima editio in predicamenta
ꝓprie nō dicūt̉ ſꝫ voces. ⁊ ꝙ addidit: ſingulū aut ſub ſtantiā ſignificat. late patet eū de vocibꝰ diſputare. n̄ enī res ſed voces ſignificāt: res aūt ſignificantur. Si ne cōplexione v̓o dicūt̉(vt dictū eſt) q̄cūqꝫ ſingulari intellectu ⁊ voce ꝓferunt̉. Scd̓m cōplexionē v̓o que cūqꝫ aliqua cōiunctione vel accidentis copulatiōe mi ſcent̉ ſed quid ex his que ſcd̓m nullā cōplexionē dicū tur efficitur: ipſe demonſtrat: cū dicit. Singula igit̉ eoꝝ que dicta ſunt: ipſa quidē ſcd̓ꝫ ſe in nulla affirma tione dicūt̉. Horū aūt ad ſe inuicē cōplexiōe affirma tio ſit videtur enī oīs affirmatio vel falſa eſſe vel ve ra. Eorū aūt que ſcd̓m nullam complexionē dicuntur neqꝫ verū quicqͣꝫ neqꝫ falſum eſt: vt homo: albū: cur rit: vincit. Significat ergo ⁊ hic ea que ſine vlla cō plexione dicuntur: affirmationis vim non obtinere. ſi quis enim dicat hō: vel albū: vel decē: vel quidlibet ſimplici modo: in eo neqꝫ verū quid inueniet. neqꝫ fa ſum. ſed omnis affirmatio vel vera vel falſa eſt. Igit̉ vniuerſaliter predicamenta pronūciat affirmationis ratione penitus non teneri. Sed hec eadem ſi cū qua dā cōplexione cōiūcta ſint: fieri propoſitiōes neceſſe ē: que in ſe verū falſumue cōtineant. Sed nō oīs cō plexio ꝓpoſitionem facit. Nec ſi dixero: ſocrateſ in fo ro: iccirco iam ꝓpoſitio eſt. Sꝫ ſi quis dicat: ſocrates in foro ambulat: tunc ſit ꝓpoſitio: que aut affirmatio ē aut negatio. Affirmationes v̓o ⁊ negatiōes: vel ve re videntur eſſe vel falſe. atqꝫ ideo quodcūqꝫ neqꝫ ve rū neqꝫ falſū eſt: illud ꝓpoſitio nō eſt. Ergo quadam complexione ex his que ẜm nullā cōplexionē dicūtur veritas falſitaſqꝫ cōficitur. Affirmationē autem ſolā nunc Ariſtoteles iterpoſuit: iccirco ꝙ oīs affirmatio prior eſt. hoc enim negatio tollit: quod affirmatio an te conſtituit. prius quidē ſcd̓m ſignificationē: ſed non ſcd̓m genus: quod alio liquebit loco. Maxime autem monſtrat Ariſtoteles ſe non de rebus ſed de vocibus tractaturū quod ait. Hoꝝ autem ad ſe inuicem cōple xione affirmatio ſit: non enim reꝝ complexione ſit aſ firmatio vel negatio ſed ſermonum. Nec in rebus eſt veritas ⁊ falſitas ſed in intellectibus atqꝫ opinionibꝰ ⁊ poſt hec in vocibus atqꝫ ſermonibus: hic hactenus Scd̓m cōplexionē ergo ſunt quecūqꝫ ex integris com poſitis fiūt: vt ſocrates ambulat. nā ⁊ ſocrates ⁊ am bulat vterqꝫ integer ſermo eſt: ⁊ cōiunctus affirma tionē fecit. At vero ſi quis dicat flamiger: vel multi ſonus: vel fluctiuagus: ſcd̓m cōplexionem nō erit iſta ꝓlatio: iccirco qd̓ ex neutris integris factū ē. Hoꝝ āt decē p̄dicamētoꝝ diffinitiōes inueniri nō pn̄t. Iccir co ꝙ ea que ſignificant generaliſſima ſunt. Sb̓a.n. ⁊ quātitas ⁊ qualitas nulli vnqͣꝫ generi vidētur eē ſub iecta. Quare qm̄ diffinitio oīs a genere dr̄ genus qd̓ alij generi ſubiectū non eſt a diffinitione relinquit̉ Sed nunc quidē oīuꝫ p̄dicamētoꝝ cōuenientia dixit exempla. Poſt vero latius de vnoquoqꝫ tractabit̉. ⁊ quoniam diffinitio inueniri nulla poteſt: quibuſdam proprietatibus informantur. quare quoniam de his dictum eſt plene: ad tractatum ſubſtantie tranſeamꝰ Ubſtantia autem eſt que proprie ⁊ principaliter ⁊ maxime dicitur: que neqꝫ de ſubiecto dicitur neqꝫ in ſub iecto eſt: vt aliquis homo. vel aliquis equus. Secunde auteꝫ ſubſtantie di cuntur in quibus ſpeciebus ille que principaliter ſubſtantie dicuntur inſunt. Et quidē ⁊ harum ſpecierum genera. vt aliquis homo in ſpe
cie quidem eſt in homine. Genus vero ſpeciei ani mal eſt. Secunde ergo ſubſtantie he dicuntur: vt eſt homo atqꝫ animal. ¶ Queritur cur predicamentorū tractatū a ſubſtātijs inchoauerit nam quoniam omnis res aut in ſubiecto eſt aut in ſubiecto non eſt. Quicquid ī ſubiecto ē eget ſubiecto: quoniam in propria natura non poteſt conſi ſtere: ⁊ quoniam rebus omnibus ſubſtantia ſubiecta eſt: nihil eorum que ſunt in ſubiecto preter ſubſtātiā poterit permanere. Sed prior illa natura ē: ſine qua alia eſſe non poſſunt. Quocirca prior naturaliter vi detur eſſe ſubſtantia: non abſurde igitur in diſputa tionem quod prius per naturam fuit: prius etiā ſum pſit: ⁊ diffinitionem quidem ſubſtantie proferre non potuit: ſed poſt exemplum ſuperius datū deſcriptio nem quandam profert: qua quid ſit ipſa ſubſtantia queamus agnoſcere. hoc eſt autem non eſſe in ſubie cto. Subſtantia enim in ſubiecto non eſt: facit auteꝫ quandam ſubſtantiarum diuiſionem cum dicit: alias primas eſſe ſubſtantias: alias ſecundas. Primas vo cans indiuiduas. Secundas vero indiuiduarum ſpe cies ⁊ genera. Ergo cum primis ſecundiſqꝫ ſubſtātijs commune ſit non eſſe in ſubiecto: additū primis ſub ſtantijs de ſubiectis non predicari: primas ſubſtātias a ſecundis ſubſtantijs ſeparat. ſubſtantia enim indi uidua in eo quod eſt ſubſtantia in ſubiecto non eſt. Quod autem indiuidua eſt: de ſubiecto non predicat̉ Sunt ergo prime ſubſtantie: que neqꝫ in ſubiecto ſūt neqꝫ de ſubiecto dicuntur: vt eſt Socrates vel Pla to. Hi enim quoniam ſubſtantie ſunt: in ſubiecto nul lo ſunt. Quoniam vero particulares indiuiduiqꝫ ſunt de nullo ſubiecto predicantur. Secunde vero ſub ſtantie ſunt: quibus commune eſt cum primis ſub ſtantijs: quod in ſubiecto non ſunt. Proprium ve ro quod de ſubiecto predicantur: que ſecunde ſubſtā tie ſunt vniuerſales vt eſt homo atqꝫ animal. homo namqꝫ ⁊ animal in nullo ſunt ſubiecto: ſed de ſubie cto aliquo predicantur. Sunt igitur prime ſubſtantie particulares. ſecunde vniuerſales ¶ Proprie autem ſubſtantias indiuiduas dicit: quod hominem quidem ipſam ſpeciem vel animal quod eſt genus: non niſi ex indiuiduorum cognitione colligimus. Quare quoniā ex ſingulorum ſenſibus generalitas intellecta eſt: me rito proprie ſubſtantie indiuidua ⁊ ſingula nominant̉ Principaliter vero indiuidue ſubſtantie dicte ſunt: quod omne accidens prius in indiuidua poſt vero in ſecundaſ ſubſtantias venit. Nam quoniaꝫ ariſtarch grecus eſt: homo vero eſt ariſtarchus: eſt homo gre cus. ita prius omne accidens in indiuiduum venit: ſe cundo vero loco etiam in ſpecies generaqꝫ ſubſtan tiarum accidens illud venire putabitur. Recte igitur quod prius ſubiectum eſt: hoc ſubſtantia prīcipaliter appellatur. Maxime autem ſubſtantia prima dicitur iccirco quod que maxime ſubiecta eſt rebus alijs: ea maxime ſubſtantia dici poteſt. maxime autem ſubie cta eſt prima ſubſtantia: omnia enim de primis ſub ſtantijs dicunt̉: aut in primis ſubſtātijs inſunt: vt ge nera ⁊ ſpecies: namqꝫ genera ⁊ ſpecies predicant̉ de ꝓprijs indiuiduis: vt animal atqꝫ homo predicantur de ſocrate.i. ſecūde ſubſtātie de primis. Sin v̓o ſint accn̄tia: in primis ſubſtātijs principal̓r ſunt. Quare qm̄ vel accidētia in primis ſubſtātijs principaliter ſūt vel ſecūde ſubſtantie de primis ſubſtantijs predican tur. Prime ſubſtātie ſecūdis ſubſtātijs accn̄tibuſqꝫ ſubiecte

Prima editio in predicamenta
ſubiecte ſūt. Quare quoniā iſte maxime ſubiecte ſūt vel accidētiū ſubſiſtentie: vel ſecūdarū ſubſtantiarū p̄dicationi: iccirco maxime ſubſtātie nūcupantur. Di cit aūt: non oīs ſpecies neqꝫ oīa genera ſecūdas eſſe ſubſtantias: ſed eas tm̄ que primas ſubſtantias cōti nerēt: vt eſt hō atqꝫ animal: hō nāqꝫ cōtinet Socra tē ⁊ aliquā indiuiduā ſub̓am. Animal vero cōtinet in diuiduū ſpeciemqꝫ.i. hominē ⁊ aliquē hominem. qua re gn̓ͣa ⁊ ſpēs qͥ de primis ſubſtātijs p̄dicāt̉: ipſas ſe cūdas putat eſſe ſubſtantias. hoc aūt hoc modo ait. Secūde autem ſubſtantie dicūt̉ in quibus ſpeciebus ille que principaliter ſubſtantie dicunt̉ īſunt: he ⁊ ha rū ſpecierū genera ⁊ inde cōuenientia ponit exempla Ac ſi diceret: non omnia genera neqꝫ oēs ſpēs ſecun das ſb̓as dico. Sed eas tm̄ ſpecies. in quibus indiui dua illa.i. prime ſubſtantie inſunt: ⁊ haꝝ ſpecierum.i. que cōtinent primas ſubſtantias genera. Hoc aūt ic circo dictū videtur: ne quis colorē quod genꝰ eſt: vel albū quod eſt ſpecies: ſecundas putet eſſe ſubſtantias Iſta enī primas ſub ſe nō continent. ¶ Sꝫ dicat ali quis quemadmodū prime poterūt eſſe ſubſtantie in diuidue: cū omne quod prius eſt ſublatū aufert id qd̓ ē poſterius: poſterioribus vero ſublatis priora nō pe reūt. homo nāqꝫ ſi pereat. ſocrates quoqꝫ ſit cōtinuo periturus. Si vero ſocrates interierit: homo conti nuo nō peribit. Si igitur ſublatis generibus ⁊ ſpecie bus indiuidua perimūtur: ſublatis indiuiduis genera ſpecieſqꝫ ꝑmanent: magis primas ſubſtātias ſpecies ⁊ genera nominari dignum fuit. ¶ Sed hoc modo ī diuiduoꝝ natura nō recte accipitur. Neqꝫ eniꝫ cūcta indiuiduoꝝ ſubſtantia in vno ſocrate eſt: vel quolibꝫ vno homine: ſed in omnibꝰ ſingulis. Genera namqꝫ ⁊ ⁊ ſpēs nō ex vno ſingulo intellecta ſunt: ſed ex omni bus ſingulis indiuiduis mentis ratione concepta: Sē per etiā que ſenſibus propinquiora ſunt: ea etiam pro xime nuncupanda vocabulis arbitramur. Qui enim primus hominem dixit: non illum qui ex ſingulis ho minibus conficitur concepit animo: ſed quēdā ſingu larē atqꝫ indiuiduū cui hominis nomē imponeret. Er go ſublatis ſingulis hominibus homo non remanet: ⁊ ſublatis ſingulis animalibus animal interibit. Quo circa quoniam in hoc libro de vocabulorum ſignifica tione tractatus habetur ea quibus vocabula priª po ſita ſunt: merito primas ſubſtantias nuncupauit. priꝰ autem illis vocabula ſunt indita: que prius ſub ſenſi bus cadere potuerunt. Senſibus vero obijciunt̉ pri ma indiuidua. Merito igitur eas primas in diuiſione poſuit. Eodem quoqꝫ modo illa queſtio ſoluitur que dicit. Cum naturaliter prime intelligibilis ſint ſubſtā tie: vt deus vel animus cur non has primas ſubſtan tias nuncupauerit. quoniā hic de nominibus tractatꝰ habetur: nomina autem primo illis indita ſunt: que principaliter ſenſibus fuere ſubiecta. Poſteriora ve ro in nominibus ponendis putantur: quecunqꝫ ad in telligibilem pertinent incorporalitatem vt ad deum: vel animā: vel ad genus: vel ad ſpeciem. Quare qm̄ ī hoc opere prīcipaliter de nominibus tractatꝰ eſt de ī diuiduis vero ſubſtantijs que prime ſenſibus ſubia cent: prima ſunt dicta vocabula: in opere quo de vo cabulis tractabatur. Merito indiuidue ſenſibileſqꝫ ſubſtantie prime ſubſtantie ſunt poſite. Cum autem tres ſubſtantie ſint: materia ſpecies ⁊ que ex vtriſqꝫ conficitur: vndiqꝫ compoſita ⁊ compacta ſubſtantia: hic neqꝫ de ſola ſpecie: neqꝫ d̓ ſola materia: ſꝫ de vtriſ qꝫ mixtis compoſitiſqꝫ propoſuit. Partes autem ſub
ſtantie incompoſite ⁊ ſimplices ſunt: ex quibus ſubſtā tia ipſa conficitur: ſpecies: ⁊ materia: quas poſt per tranſitum nominat dicens. ſubſtantiarum partes ⁊ ipſas eſſe ſubſtantias: atqꝫ hec hactenus. Nunc expo ſitionis curſum ad ſequentia conuertamus. ¶ Manifeſtum eſt autem ex his que dicta ſunt qm̄ eoꝝ que de ſubiecto dicūtur: neceſſe eſt ⁊ nomen ⁊ rationem de ſubiecto predicari: vt homo de ſubiec cto aliquo homine predicatur. ⁊ predicatur quidē nomen ipſius. Hominem enim de aliquo homīe predicabis. Ratio quoqꝫ hominis de ſubiecto ali quo homine predicabitur. quidam enim homo ⁊ homo eſt ⁊ animal. quare ⁊ nomen ⁊ ratio p̄dicabit̉ de ſubiecto. Eorum vero que in ſubiecto ſunt: in pluribus quidem neqꝫ nomen de ſubiecto neqꝫ ra tio predicabitur. In aliquibus autem nomen qui dem nihil prohibet predicari de ſubiecto: rationē rero impoſſibile eſt predicari. vt album cum ī ſub iecto ſit vt in corpore: predicatur de ſubiecto. dici tur enī corpꝰ album: ratio v̓o albi nunꝙͣ de corpo re predicabitur. alia autem omnia aut de ſubiectis dicuntur principalibus ſubſtantijs: aut in ſubiectiſ eiſdem ſunt. hoc autem manifeſtum eſt ex his que per ſingula proponentur: vt animal de homine pre dicatur: ergo de aliquo homine predicabitur ani mal. nam ſi de nullo aliquorum hominū neqꝫ oīno de homine. Rurſus color in corpore eſt ergo ⁊ in aliquo corpore. nam ſi non in aliquo ſingulorū: nec omnino ī corpore. Quare alia omnia aut de ſubie ctis principalibus ſubſtantijs dicuntur: aut in ſub iectis eiſdem ſunt. Non ergo exiſtentibus primis ſubſtantijs impoſſibile eſt eſſe aliquid aliorum: oīa enim alia aut de ſubiectis eiſdem dicuntur. aut in ſubiectis eiſdem ſunt. Quare non exiſtētibus pri mis ſubſtantiis impoſſibile eſt aliorum aliquid eē. Omnia quecunqꝫ. dicta ſunt vel in ſubiecto ſunt vel de ſubiecto predicantur. ſed non omnia quecunqꝫ in ſubiecto ſunt: de ſubiectis proprijs dicuntur. namqꝫ quod in ſubiecto aliquo eſt de proprio ſubiecto predi catur: vt album predicatur de corpore. dicitur enim corpus album. Sed quoniam ſecunde ſubſtantie pri marum ſubſtantiarum vel ſpecies vel genera ſunt: ſo cratis enim ſpecies homo eſt ⁊ animal genus. Genꝰ autem de ſubiectis ſpeciebus ⁊ indiuiduis vniuoce p̄ dicatur. Secunde ſubſtantie de ſubiectis ſpeciebus vniuoca predicatione dicuntur. Conuenit namqꝫ pri marum ⁊ ſecundarum ſubſtantiarum ſi ſit vna facta diffinitio. namqꝫ animal vel homo vel ſocrates vna diffinitione iunguntur: quod ſunt ſubſtantie anima te atqꝫ ſenſibiles. Igitur ſecunde ſubſtātie ita de ſub iectis predicantur proprijs: ideſt de primis ſubſtātijs vt vniuoce. predicentur. Illorum vero que ſunt in ſub iecto aliquotiens quidem neqꝫ nomen ipſum de ſub iecto dicitur. Nam virtus in anima eſt: ſed virtus de aīa minime p̄dicat̉. Aliquotiēs autem denominatiue dicit̉: vt grāmatica: quoniam eſt in homine: denomi natiue grāmaticus a grammatica dicitur. Sepe aūt ip̄m nomē de ſubiecto predicat̉: vt qm̄ albū ē ī corꝑe corpus albū dicit̉: ſed ſiue nomen nō p̄dicet̉: ſiue de nominatiue dicatur: ſiue ꝓprio nomine predicatio ſit Diffinitio eiꝰ quod eſt ī ſubiecto: de proprio ſubiecto

Prima editio in predicamenta
nunqͣꝫ predicabitur: vt albū quoniam eſt in ſubiecto corpore: predicat̉ albi quidē nomē de corpore. diffini tio vero albi ad corpus nullo modo dicitur. albuꝫ nā qꝫ vel corpus vna ratione vtraqꝫ diffiniri non poſ ſunt. Amplius ſi omne accidens in ſubiecto eſt: ⁊ ſub ſtantia ſubiectum eſt differt ab accidente ſubſtantia differt etiam diffinitio ſubſtantie atqꝫ accidētis: qd̓ eadem diffinitio ſubiecti ⁊ eius quidem quod eſt in ſubiecto eſſe non poteſt. Atqꝫ hoc eſt quod ait. Eoruꝫ que ſunt in ſubiecto in pluribus quidem neqꝫ nomen de ſubiecto neqꝫ ratio predicat̉: vt virtus in anima. Addidit quoqꝫ de quibuſdam nihil prohibere predi cari: ⁊ in alijs quidem denominatiue: in alijs vero re cto nomine ſit predicatio. De ſecundis vero ſubſtan tijs ſemper ad primas ſubſtantias predicatio perue nit. Nam ſi quidam homo ⁊ homo ē ⁊ animal: ⁊ cer te vna diffinitio animalis ⁊ ad hominē ⁊ ad quenda hominem conuenienter aptabitur. Magis tamen eē ſubſtantias indiuiduas ⁊ particulares ipſe ſignifican tius monſtrat. Nam cum omnis res aut ſubſtātia ſit aut accidens: ⁊ ſubſtantiarum alie ſint prime: alie ſe cunde: ſit trina partitio: ita vt omnis res aut accidēs ſit: aut ſecunda ſubſtantia: aut prima. Horum autem vt ſub deſcriptione diuiſio fiat: hoc modo dicimus. Oīs res aut ī ſubiecto eſt: aut in ſubiecto non eſt. e rum que in ſubiecto ſunt alia predicant̉ de ſubiecto: alia minime. eorum que in ſubiecto non ſunt: alia de nullo ſubiecto predicantur: alia vero predicantur. Er go omnis res aut in ſubiecto eſt: aut in ſubiecto non eſt. Aut in ſubiecto eſt: ⁊ de ſubiecto predicatur: aut ī ſubiecto eſt: ⁊ de nullo ſubiecto predicatur: aut ī ſub iecto non eſt: ⁊ de ſubiecto predicatur. aut ī ſubiecto nō ē: ⁊ de nullo ſb̓iecto p̄dicat̉. His igit̉ ſūptis ſi pr mas ſubſtantias ſeparamus: remanent ſecunde ſub ſtantie atqꝫ accidentia. Sed ſecunde ſubſtantie ſunt que in ſubiecto non ſunt: ⁊ de ſubiecto predicantur Ergo eſſe ſuum niſi in hoc quod de aliquo predicant̉: non retinent. Predicantur autem ſecunde ſubſtan tie de primis. ergo vt ſecunde ſubſtantie ſint: predica tio de primis ſubſtantijs cauſa eſt. Non enim eſſent ſecunde ſubſtantie: niſi de primis ſubſtantijs predica rentur. illa vero que in ſubiecto ſunt penitus conſiſte re non valerent: niſi fundamenti quodammodo loco primis ſubſtantijs niterentur. Ergo omnia quecunqꝫ ſunt preter primas ſubſtantias: aut ſecunde ſubſtan tie erunt aut accidentia. Sed ſecunde ſubſtantie de primis ſubſtantijs p̄dicant̉: accidētia in primis ſub ſtantijs ſunt. Quocirca oīa aut de primis ſubſtantijs p̄dicāt̉: vt ſecūde ſubſtātie: aut in primis ſubſtantijs ſunt vt accidētia: qd̓ Ariſtoteles ꝓpoſuit hoc modo Cetera vero oīa aut de ſubiectis dicunt̉ primis ſub ſtantijs aut in eiſdē ſubiectis ſunt. hic quoqꝫ veriſſi ma ſumit exēpla. Ait enī. Si accidēs in nullo ſubiecto corpore eſſet: nec in corpore eſſet oīno. Nam ſi in nul lo ſinguloꝝ: in nullo generaliter eſſe diceret̉. Et item animal niſi de ſingularibus atqꝫ indiuiduis homini bus predicaretur: nec de homine predicaretur omni no. Quare quoniam iccirco predicantur ſecunde ſub ſtantie: quoniam ſunt prime: ⁊ iccirco ſunt aliquid ac cidentia: quoniam eiſdem prime ſubſtantie ſubiecte ſunt: ſi prime ſubſtantie non ſunt: neqꝫ que de his pre dicāt̉ māſura ſūt: neqꝫ q̄ ī his ſubiectis ſūt ꝑmāebūt ¶ Secundarū vero ſubſtantiarum magis ſubſtan tia eſt ſpecies ꝙͣ genus. propinquior enī eſt prime ſubſtantie. Si quis enim aſſignet primā ſubſtantiam quid eſt. euidentius ⁊ conuenientius aſſigna bit ſpeciem proferens ꝙͣ genus. vt quendā homi nem aſſignans. manifeſtius aſſignapit hominem ꝙͣ animal aſſignando. Illud enim proprium ē ma gis alicuius hominis. hoc aūt cōmunius. ⁊ cum ali quā arborem reddideris. manifeſtius aſſignabis. cū arborē reddideris quā plantā. ¶ Conſtat indiuiduas ſubſtantias primas ⁊ maxime a proprie eſſe ſubſtantias. Secunde vero ſubſtantie: id eſt genera ⁊ ſpecies ſicut non equaliter a prima ſub ſtantia diſtāt: ita non equaliter ſubſtantie ſunt. nam quoniā ꝓpinquior eſt ſpecies prime ſubſtantie qͣꝫ ge nª iccirco magis eſt ſpecies ſubſtātia qͣꝫ genꝰ propriū vt homo ꝓpinquior eſt ſocrati qͣꝫ animal: atqꝫ iō ma gis ē hō ſubſtātia. Animal vero quanqͣꝫ ⁊ ipſum ſub ſtantia ſit tamē minus homine. hoc auteꝫ iccirco eue nit: qd̓ in omni diffinitione cōuenientius ſpecies ad primā ſubſtantiam dicitur qͣꝫ genus. Nam ſi quid ſit ſocrates aliquis velit oſtēdere: propinquius ſubſtan tiā ſocratis proprietatemqꝫ monſtrabit ſi dixerit euꝫ eſſe hominem qͣꝫ ſi animal. Quod.n. animal eſt ſocra tes: cōmūe eſt cum ceteris: qui homines non ſunt.i. cū equo atqꝫ boue. Quod v̓o hō ē cū nullo alio eſt cō mune niſi cū his qui ſub eadē ſpecie hoīs continētur Quocirca propinquior erit ad ſignificationē deſigna tio: cum indiuiduo ſpecies redditur: qͣꝫ ſi generis vo cahulū predicetur. Rurſus ſi quālibet indiuiduam ar borē deſignare aliquis volens arborē dicat: propinꝗ deſignabit quid ſit id quod diffiniuit: qͣꝫ ſi plantā no minet. planta aūt genus eſt arboris. predicatur enim planta ⁊ de his que arbores non ſunt: vt de caulibus atqꝫ lactucis: quare conſtat ſpecies magis eſſe ſubſtā tias: eo quod ſint primis ⁊ maxime ſubſtantijs prop quiores. Et ꝙ ī eo qd̓ quid ſit aſſignata ſpēs cōueniē tiꝰ: ⁊ euidētiꝰ aſſignet: genꝰ v̓o longiꝰ atqꝫ cōmūius. ¶ Amplius principales ſubſtantie eo quod alijs omnibus ſubiecte ſunt. ⁊ alia omnia aut de his predicantur. aut in eis ſunt. ideo maxime dicun tur ſubſtantie. Sicut autem principales ſubſtantie ad alia omnia ſe habent. ſic ⁊ ſpecies ad genus ſe habet. ſubiacet enim ſpecies generi genera enim de ſpeciebus predicantur. ſpecies autem de gene ribus non conuertuntur. Quare ⁊ ex his ſpecies magis genere ſubſtantia eſt. ¶ Magis eſſe ſubſtantias ſpēs validiori rurſus argu mentatione confirmat: per ſimilitudinem namqꝫ ho ita eſſe declarat. Nam cū omnes ſubſtātie aut prime ſunt aut ſecunde. Secundarum autem aut genera: aut ſpecies: ſpecierum atqꝫ generum ꝗcꝗd ſimiliꝰ pri mis ſubſtantijs inuenit̉: hoc magis ſubſtātia merito putabitur. Sed prime ſubſtātie iccirco maxime ſub ſtantie dicuntur: quod omnibus ita ſubiecte ſunt: vt aut in ipſis ſint cetera vt accidentia aut de ipſis alia p̄dicēt̉ vt ſub̓e ſcd̓e. Quod ergo in primas ſubſtan tias: hoc idē in ſpēs venit. Nāqꝫ ſpecies ⁊ cūctis ſub iacent accidentibus: ⁊ de ſpeciebus genera predican tur: de generibus vero ſpēs non predicātur. Quare non ſimiliter genera ſubiacēt: quēadmodū ſpēs. Nō enī de generibus ſpecies predicant̉. Ergo ſicut prime ſubſtantie ſubiecte ſunt ſecūdis ſubſtantijs ⁊ accidē tibus: ita ſpēs ſubiecte ſunt ⁊ accidētibus ⁊ generibꝰ Genera vero qͣꝫ qͣꝫ ſubiecta ſint accidentibꝰ: ſpēbus tamen

Prima editio in predicamenta
tamen ipſa nō ſubiacēt. Quocirca maior ē ſimilitudo ſpeciei ad primas ſubſtātias qͣꝫ generis: qd̓ ſi maior eſt ſimilitudo ſpecierum ad maximas ſubſtātias: ip̄e erunt magis ſubſtantie. Sed ne quis nos arbitretur dicere: quod ea que ſunt genera: ſpecies eſſe non poſ ſunt. Sed id quod ſunt genera: ſpecies eſſe non poſ ſunt: Nam in eo quod ſpecies eſt: de ſuperioribus nō predicatur: ſed in eo quod genus de eo predicabitur cuius eſt genus. Quocirca genera ipſa quorum ſunt genera his ſubiacere non poſſunt. Species vero quo rum ſunt ſpecies: de his predicari non poſſunt. ¶ Ipſarum vero ſpecierum quecunqꝫ non ſunt ge nera: nihil magis alterum altero ſubſtantia eſt. ni hil enim familiarius aſſignabis de aliquo homine hominem aſſignando. quam de aliquo equo equū Similiter autem ⁊ principalium ſubſtantiaruꝫ ni hil magis alterum altero ſubſtantia eſt. nihil enim magis aliquis homo ſubſtantia eſt ꝙͣ aliquis bos. merito igitur poſt principales ſubſtantias ſola alio rum ſpecies ⁊ genera dicuntur eſſe ſecunde ſubſtā tie. Eorum enim que predicantur: principalē ſub ſtantiam ſola hec indicant. Aliquem enim homi nem ſi quis aſſignauerit quid ſit ſpeciem quidem vel genus aſſignans familiariter aſſignabit. ⁊ mani feſtius faciet hominem vel animal aſſignans. Alio rum vero quicquid aſſignauerit quilibet aſſignabit extranee: velut album: aut currit: aut quecunqꝫ ta lium reddens. ergo merito he ſole aliorum ſecun de ſubſtantie dicuntur. Amplius principales ſub ſtantie eo quod alijs omnibus ſubiaceant iccirco proprie ſubſtantie dicuntur. Sicut autem prime ſubſtantie ad omnia alia ſeſe habent: ita principa lium ſubſtantiarum genera ⁊ ſpecies ad omnia re liqua ſeſe habent. De his enim omnia reliqua pre dicantur. aliquem enim hominem dicis gramma ticum eſſe: ergo ⁊ hominem ⁊ animal grammaticū dicis. ſimiliter autem ⁊ in alijs. ¶ Predictum eſt(vt Porphyrius quoqꝫ in libro de generibus ſpeciebus differentijs proprijs atqꝫ accidē tibus planiſſime docuit) Alia eſſe ſolum genera: quo rum genus inueniri non poſſet: alia ſolum ſpecies: q̄ in alias ſpecies diuidi non valerent. He autem ſunt qͣ de pluribus numero differentibus in eo quod quid ſit predicantur: vt homo de ſingulis hominibus dici tur: ⁊ equus de ſingulis equis: ⁊ bos de ſingulis bobꝰ qui ſub propria ſpecie poſiti a ſeipſis proprie nature fi gura non diſcrepant. Ergo huiuſmodi ſpecies: vt eſt homo atqꝫ equus que ſolis indiuiduis preſunt: quo niam genera eſſe non poſſunt: equaliter ſemper ſub ſtantie ſunt. Nam tam propinque redditur de quoli bet indiuiduo equo nomen equi: qͣꝫ de quolibet indi uiduo homine hominis nomē. Quocirca ſi equaliter ſpecies he que genera non ſunt: ad primas ſubſtan tias ſunt equaliter eſſe ſubſtantie merito putabūtur hoc autem dicit non quod omnes ſpecies equaliter ſubſtantie ſunt: ſed que equaliter primis ſubſtantijs diſtant. Poteſt enim fieri vt cuiuſlibet ſuperioris ge neris vna qualibet ſpecies ſit que comparata ad pro priam ſpeciem minus illa ſuperior videatur eſſe ſub ſtantia: vt animalis ſi quis dicat ſpeciem eſſe auem:
equaliter ſubſtantie ſunt: iccirco quod auis hoīe ſupe rior eſt. Homo namqꝫ in alias ſpecies non diuiditur eſt enim magis ſpecies. Auis autem poteſt in alias di uidi ſpecies: vt in accipitrem vel vulturem: que quā qͣꝫ aues ſint ſpecie tamen ipſe diſſentiunt. Proprie autem ſpecies accipiter ⁊ vultur eſt hi enim ſolis in diuiduis preſunt. Quare homo atqꝫ accipiter equali ter a primis ſubſtantijs diſtant: ⁊ ſunt equaliter ſub ſtantie. Homo vero atqꝫ auis quoniam ſuperior eſt auis homine: non equaliter ſubſtantie ſunt. magis.n. ſubſtantia homo eſt. Ergo quecunqꝫ ſpecies equali ter a ſuis indiuiduis diſtant: equaliter ſubſtantie ſūt. Quod quoniam ſpecies he que genera nō ſunt: equa liter a primis ſubſtantijs abſunt: equaliter ſubſtan tie dicuntur. Planū aūt eſt: vt nō egeat expoſitione. primas quoqꝫ ſubſtantias equaliter eſſe ſubſtantias. aliquis homo enim atqꝫ aliquis equus quoniam ſunt indiuidua: principaliter ſubſtātie ſunt: ⁊ proprie ⁊ ma xime. Quocirca in maximis ſubſtantijs neqꝫ minus neqꝫ magis ſubſtantia poterit inueniri. Indiuidua igitur equaliter ſubſtantie ſunt. Recte auteꝫ poſt pri mas ſubſtantias ſola aliorum ſpecies ⁊ genera ſecun de dicuntur eſſe ſubſtantie. eorum enim que predican tur primam ſubſtantiam ſola hec ſignificant. Ordine ⁊ conuenienter poſt primas ſubſtantias: ideſt indiui dua genera ⁊ ſpecies ſecundas eſſe ſubſtantias conſti tutas monſtrat Ariſtoteles: que eſt firma atqꝫ expedi ta probatio. ait enim. Poſt primas ſubſtantias recte genera ⁊ ſpecies ſecundas ſubſtantias eſſe nomīatas In diffinitionibus enim vbi ſubſtātia cuiuſlibet oſtē ditur: nihil aliud primam ſubſtantiam monſtrat niſi genus ⁊ ſpecies. Socrates namqꝫ ſi quis quid ſit in terroget: dicitur homo: vel animal. ⁊ in eo quod quid ſit ſocrates interrogatus recte hominem vel animal eſſe reſpondet. Quare quid ſint prime: ſecunde ſub ſtantie monſtrant. quod ſi quis preter ſecundas ſub ſtantias in interrogatione quid ſit prima ſubſtantia dicat: id alieniſſime profert: vt ſi quid ſit ſocrates in terroganti aliquis reſpondeat album: vel currit: vel aliquid huiuſmodi: quod ſecunda ſubſtantia non ſit: nihil conuenienter vnqͣꝫ profert: ſi quid de prima ſub ſtantia preter ſecundas ſubſtātias dicat. Quare quo niam nihil eorum que non ſunt ſecunde ſubſtantie ꝗd ſit prima declarat: ſecunde autem ſubſtantie genera ⁊ ſpecies ſunt. recte poſt primas ſubſtantias ſpecies ⁊ genera dicuntur eſſe ſecūde ſubſtantie. Amplius pri me ſubſtātie propterea qd̓ omnibus alijs ſubiacent: iccirco proprie ſubſtantie dicuntur. Hec quoqꝫ de ea dem re probatio recte poſt primas ſubſtantias gene ra ⁊ ſpecies eſſe poſitas veriſſima ratione confirmat Namqꝫ indiuidua iccirco prime dicuntur eſſe ſubſtā tie: quod alijs cunctis ſubiaceant. Nam quoniam de ſecundis ſubſtantijs ad predicationem ſuppoſite ſūt: ⁊ de his ſecunde ſubſtantie dicuntur: vel quoniam ac cidentibus vt poſſint eſſe accidentia ſubduntur: iccir co prime ſubſtantie ſunt. Et ſicut prime ſubſtantie cū ctis ſubiacent accidentibus: ſic etiam ſecunde. Nam quoniam aliquis homo accidentibus ſubiacet: ⁊ ho mo ⁊ animal accidenti ſupponitur: ⁊ quoniam eſt qui dā hō grecus.i. ariſtarchus eſt homo grecꝰ: eſt etiā animal grecū. Quocirca accidentibꝰ prime ſubſtan tie principaliter ſubdūtur: ſecunde vero ſecundo loco ⁊ quēadmodū prime ſubſtātie ⁊ accidentibus ⁊ ſecū dis ſubſtātijs ſubiacent ſic ſecūde ſubſtantie acciden tibꝰ ſupponūt̉: ſed ſecūde ſubſtantie ſpēs ⁊ gn̓a ſunt

Prima editio in predicamenta
Recte igitur poſt primas ſubſtantias ſpecies ⁊ gene ra ſecundas ſubſtantias eſſe propoſuit. ¶ Commune eſt autem omni ſubſtantie in ſubie cto non eſſe. principalis enim ſubſtantia neqꝫ de ſubiecto aliquo dicitur neqꝫ in ſubiecto eſt. Secū darū vero ſubſtantiarum ſic etiam conſtat: qꝛ nul la eſt in ſubiecto. etenim homo de ſubiecto aliquo homine dicitur. in ſubiecto autem nullo eſt. neqꝫ enim in aliquo homine homo eſt. Similiter ani mal de ſubiecto quidem dicitur aliquo homīe: nō eſt autem animal in aliquo homine. Amplius eo rum que ſunt in ſubiecto: nomen quidem de ſubie cto aliquando nihil prohibet predicari: rationem vero impoſſibile predicari eſt. Secundarū vero ſubſtantiarum de ſubiectis ratio predicabit̉ ⁊ no men. rationem enī hominis ⁊ animalis de aliquo homine predicabis. Ergo non erit horum ſubſtā tia que ſunt in ſubiecto. Non eſt autem proprium ſubſtantie hoc. namqꝫ differentia eorum eſt: que ī ſubiecto non ſunt. bipes enim ⁊ greſſibile de ſub iecto quidem homine dicitur: in ſubiecto autē nul lo eſt. non enim in homine eſt bipes: neqꝫ greſſibi le. ratio quoqꝫ differentie de illo dicit̉: de quo ipſa differentia predicatur: vt ſi greſſibile de homīe di citur: ⁊ ratio greſſibilis de homine predicabitur: ē enim homo greſſibilis. Nō vero conturbent nos ſubſtantiarum partes. que ita ſunt in toto quaſi in ſubiecto. ne forte cogamur confiteri non eas eē ſub ſtantias. non enim ſic dicebantur eſſe ea que ſunt in ſubiecto vt quaſi partes eſſent in aliquo. ¶ Poſt enumerationem ſubſtantiarum ⁊ diuiſioneꝫ in qua alias primas alias ſecundas eſſe propoſuit: qn̄ ſubſtantie diffinitio nulla eſt reddita: iccirco quia ge neraliſſimum genus diffinitionibꝰ non tenetur. Pro prietatem quādā cupit exquirere quaſi ſignū aliquod quo ſubſtantiam queamus agnoſcere: priuſqꝫ qui d ipſis ſubſtantijs cōiter poſſit euenire proponit: poſt v̓o quid illis propriū ſit querit. ſed iccirco iſta premi tit: vt ad illud verum propriū ſine vllo errore perue niat: ⁊ quod vere eſt ſubſtantiarū proprium vltimuꝫ dicat. ¶ Tribus autem modis proprium ſignificatur Eſt enim proprium quod alicui ſpeciei omni euenit: non ſoli: vt homini bipedem eſſe. Omnis enim homo bipes eſt: ſed non ſolus: aues namqꝫ ⁊ ipſe ſunt bipe des. Aut ſoli ⁊ non omni: vt eidem homini euenit vt ſit grammaticus: ſed non omni homini: neqꝫ eniꝫ oīs homo grāmaticus eſt. At vero tertia proprij ſignifi tio ē: que omni ⁊ ſoli ⁊ ſemper: vt riſibile. Omnis enī hō riſibilis eſt: ⁊ ſolū eſt animal homo ꝙ rideat: Ex his igitur illa duo ſuperiora que diximus: vbi omni ⁊ non ſoli aut ſoli ⁊ non omni eſſe quedam propria dice bamus: a propriorum veritate eſſe videntur aliena. Hoc vero tertium quod omni ineſt ⁊ ſoli: hoc vere ē proprium. illa autem ſuperiora conſequentia quidem dicuntur non tamen vere propria: hoc autem vltimū vere eſt proprium. Quecunqꝫ ergo talia propria Ari ſtotelis inuenerit: que aut ſolis. ⁊ non omnibus ſub ſtantijs: aut omnibus: ⁊ non ſolis eueniant: velut nō vere in natura cuiuſlibet conſtituta repudiat. Illuc vero vltimuꝫ ponit: quod ⁊ omni ſubſtantie ⁊ ſoli va leat euenire. Illa enim ſunt propria que cōuertuntur
vt ſi quid fuerit homo riſibile ē: ſi quid eſt riſibile ho mo eſt. hec autem ſolum conuerti poſſunt: que omni ſoliqꝫ contingunt. nam neqꝫ vlli alij magis: neqꝫ vlli minus euenient: quare his predictis ad loci ipſius ra tionem expoſitionemqꝫ veniamus. Quod ergo dicit hoc eſt omnibus ſubſtantijs cōmune: vt in ſubiecto non ſint namqꝫ prime ſubſtantie: ideſt indiuidua in ſubiecto non ſunt. quod planiſſime his demonſtratur Nunqͣꝫ enim particularis ſubſtantia alicui accidens poteſt eſſe. ſecunde vero ſubſtantie habent quandaꝫ imaginem ꝙ ſint in ſubiecto. videntur enim ſecunde ſubſtantie in ſubiectis primis ſubſtantijs eſſe: ſed fal ſo. nam. ſecunde ſubſtantie de primis ſubſtantijs ſolū predicantur: non in ipſis ſunt. Animal enim de quo dam homine tantum dicitur non etiam in aliquo ho mine conſiſtit vt in ſubiecto. Hoc autem illa res pro bat: quod omnia quecunqꝫ in ſubiecto ſunt: eorū quo qꝫ indiuidua in ſubiecto ſunt. color quoniam in ſubie cto corpore eſt: ⁊ quidam color ſubiecto corpore nitit̉ in hoc vero quoniam prime ſubſtantie: ideſt indiui dua in ſubiecto non ſunt: nec eorum vniuerſalia: ideſt ſecunde ſubſtantie que genera ⁊ ſpecies ſunt: poſſunt aliquo niti ſubiecto. Quare ſecunde ſubſtantie prīas ſubſtantias ad predicationem tantuꝫ ſubiecta habēt non etiam vt ipſe primis ſubſtantijs accidant. Illud quoqꝫ maximum argumentum eſt ſecundas ſubſtan tias non eſſe in ſubiecto quoniaꝫ omne quod in ſubie cto eſt poteſt mutari: illa que ſubiecta eſt non mutat̉. vt color qui eſt in corpore: eodem corpore manēte po teſt mutari: vt niger fiat ex albo: Manentibus auteꝫ ſubſtantijs primis ſecunde ſubſtantie non mutantur quam vero ipſe Ariſtoteles poſuit probationem ſecū das ſubſtantias nō eſſe in ſubiecto huiuſmodi eſt: p̄ docuit enim quorundam que ſunt in ſubiecto: nomen de ſubiectis poſſe predicari: rationem vero nunqͣꝫ. Album enim cum ſit in corpore: dicitur corpus a bum: ⁊ predicatur albedo de corpore: ſed alia eſt dif finitio albedinis: alia corporis. Secunde vero ſubſtā tie de primis ſubſtantijs ⁊ nomine predicantur ⁊ diſ finitione iunguntur. Nam quidam homo animal eſt ⁊ homo. ſed quidam homo ⁊ hominis ⁊ animalis ra tione diffinitur. Et vt veraciſſime ſententia conclu datur: omne quod eſt in ſubiecto: equiuoce de ſubie cto dicitur. Secunde vero ſubſtantie de primis non equiuoce ſed vniuoce nuncupantur: iccirco qd̓(vt d̓ ctum eſt) ⁊ nomine ⁊ diffinitione conſentiunt. Qua re quemadmodum prime ſubſtantie in ſubiecto non ſunt: ſic ſecunde ſubiecto carebunt. Commune eſt ig tur omnibus ſubſtantijs ⁊ ſecundis ⁊ primis in ſubie cto non eſſe. ⁊ quodcunqꝫ ſubſtantia fuerit. conſeq̄ns ē vt ī nullo ſubiecto ſit. Sed queritur an hoc ſoli ſub ſtantie inſit an etiam alijs. nam ſi ſoli ſubſtantie inef quoniam omni ſubſtantie hoc ineſſe monſtrauimus quod in ſubiecto non ſit: verum proprium dicitur eē ſubſtantie non eſſe in ſubiecto. Hoc enim dictum eſt eſſe maxime proprium quod omnibus ineſſet ⁊ ſolis. ſed hoc non eſſe ſubſtantie proprium veriſſima Ari ſtotelis probatione confirmat dicens. Non eſt au tem proprium ſubſtantie hoc. namqꝫ differentia eo rum eſt: que in ſubiecto non ſunt bipes enim ⁊ greſſi bile de ſubiecto quidem homine predicatur: in ſubie cto vero nullo eſt. Non enim in homine eſt bipes ne qꝫ greſſibile: ⁊ ratio quoqꝫ differentie de illo dicitur de quo ipſa differētia p̄dicat̉. vt ſi greſſibile de hoīe dicat̉: ⁊ rō greſſibilis d̓ hoīe p̄dicabit̉. ē enī hō greſſi

Prima editio in predicamenta
bilis. non eſſe proprīū hoc ſubſtantie dicit: iccirco qd̓ in differētijs idē ſit. In nullo.n. differētia ſubiecto ē ad illud nāqꝫ recurrit̉. Si diſſerētia in ſubiecto eēt: nomine tm̄ de ſubiecto: predicaret̉: non etiam ratio ne. Differētia v̓o de eo de quo dicitur: vniuoce predi catur: vt ſi quis dicat greſſibile differentiam de hoīe ipſius differentie diffinitio quoqꝫ homini conuenien ter aptabitur. Greſibile namqꝫ eſt quod per terram pedibus ambulat: ⁊ homo eſt quod per terram pedi bus ambulet. Ita differentie ⁊ eius de quo ipſa diffe rentia dicitur: vna poterit eſſe ratio ſubſtantie: ideſt vnius poſſunt ⁊ nominis nuncupatione: ⁊ diffinitio nis determinatione coniungi. Quod ſi ī ſubiecto eēt differentia: nunqͣꝫ de ſubiecto ſibi vniuoce predicare tur. Quare non propriū eſt ſubſtantie quod retinet etiam differentia. differentia namqꝫ ſubſtantia non eſt. Eſſet enim propriū ſubſtantie in ſubiecto non eſſe Non eſt autem differentia accidens. eſſet enim ī ſub iecto. Omnis autem res aut accidens eſt: aut ſubſtan tia: ideſt aut in ſubiecto eſt: aut in ſubiecto non eſt. ⁊ ſunt accidentia quecunqꝫ in ſubſtantiā ſubiecti veni unt: queqꝫ permutata naturam ſubſtantie non peri munt. Si quibus vero peremptis ſubiecta interimā tur: illa ꝓprie accidentia non vocamus differentia ve ro eſt que de pluribus ſpecie differentibus in eo qd̓ quale ſit predicatur. Sed differentia ſubſtantia non eſt: iccirco quod ſi eſſet ſubſtantia non in eo quod qͣle ſit de ſubiecto: ſed in eo quod quid ſit predicaret̉. qua litas vero ſolū non eſt: eſſet enim accidens ⁊ in ſubie cto: an magis a ſubſtantia ⁊ qualitate differentia ip̄a conficitur. ⁊ ita vt illud de quo predicatur: perempta differentia ſimul interimatur vt calor cum eſt in aqͣ perempto calore poteſt aqua in ſua ſubſtantia perma nere: ⁊ eſt calor in ſubiecto aqua: quo interempto aqͣ non peribit. ¶ Ideꝫ tamen calor eſt in igne: ſed perē pto calore ignem interire neceſſe eſt. Quare hec qua litas caloris ſubſtātialiter ineſt igni: ⁊ eſt propria dif ferentia.i. ſubſtantialis. Concludendū eſt igitur diffe rentiam: neqꝫ ſolum ſubſtantiam eſſe: neqꝫ ſolum qͣ litatem: ſed quod ex vtriſqꝫ conficitur ſubſtantialem qualitatem: que permanet in natura ſubiecti: atqꝫ ideo quoniam ſubſtantiam participat: accidens non eſt quoniam qualitatem a ſubſtantia relinquitur. Sꝫ quoddam medium eſt inter ſubſtantiam ⁊ qualitateꝫ que quoniam in ſubiecto non eſt: ⁊ ſubſtātia non eſt ꝓpriū ſubſtātie: nō ē nō eſſe in ſubiecto. ¶ Poſt hoc illud quoqꝫ dicit non debere nos conturbari: ne forte ſubſtantiarum partes que ita ſunt in toto quaſi in ali quo ſubiecto: aliquādo cogamur accidentia non ſub ſtantias confiteri. Subſtantiaꝝ partes ī ſubiecto ſūt ſed non vt accidentia. videmus enim quaſdam parteſ ſubſtantiarum ita eſſe in toto quaſi ſint in ſubiecto. vt caput in toto corpore eſt: ⁊ manus in toto corpore eſt. forma quoqꝫ ⁊ materia que ſunt partes compoſi te ſubſtantie: in ipſa compoſita ſubſtantia ſunt. Ne forte ergo cogamur aliquando partes ſubſtantiarum quoniam ſunt in ſubiecto: ſuſpicari non eſſe ſubſtan tias: ſed accidentia: premonet dicens. Non nos vero conturbent ſubſtantiarum partes que ita ſunt in toto quaſi in ſubiecto ſint: ne forte cogamur dicere non eſſe eas ſubſtantias. Nō enim ſic dicebantur eſſe que ſunt in ſubiecto: vt quaſi partes eſſent in aliquo. Hoc enim rationis affert: cur iſta accidentia eſſe ali quis ſuſpicari non debeat. Illa enī eſſe diffinita ſunt in ſubiecto: que non eſſent vt quedam pars: hoc eniꝫ
ſuperius ait. In ſubiecto autem eſſe dico quod cum ī aliquo ſit non ſicut quedā pars impoſſibile eſt eſſe ſi ne eo in quo eſt. Quocirca quoniā accidentia ita ſunt in ſubiecto: vt ſubiecti partes non ſint: ſubſtantiarū v̓o in toto partes ita ſunt: vt in ſubiecto non ſint: par tes ſub̓arū ꝑtes accidētiū eē nullꝰ recte ſuſpicari pōt ¶ Ineſt autē ſubſtantijs ⁊ differētijs ex his omnia vniuocę predicari. Omnia.n. que ab his predica ta ſunt. aut de indiuiduis predicant̉: aut de ſpecie bus. a prima namqꝫ. ſubſtātia nulla eſt predicatio de nullo enī ſubiecto dicitur. Secūdarū vero ſub ſtantiarū ſpecies quidem de indiuiduo predicat̉. Genus autem ⁊ de ſpecie ⁊ de indiuiduo. Simili ter autem ⁊ differentie ⁊ de ſpeciebus ⁊ de indiui duis predicantur. rationem etiam ſuſcipiunt pri me ſubſtantie ſpecierum ⁊ generum. ⁊ ſpecies ge neris: quecūqꝫ enim de predicato dicuntur. eadeꝫ ⁊ de ſubiecto dicuntur. Similiter autem ⁊ differē tiaꝝ rationē ſuſcipiunt ſpecies. ⁊ indiuidua. vniuo ca autem ſunt: quorum. ⁊ nomen commune ⁊ ratio eadem eſt. Quare omnia que a ſubſtantiijs ⁊ diffe rentiis ſunt vniuoce dicuntur. ¶ Quoniā in ſubiecto non eſſe differentijs ⁊ ſubſtan tijs cōe monſtrauit: aliam rurſus cōmunitatem ſub ſtantiarum differentiarūqꝫ propoſuit. Nam cū ſub ſtantiarum alie ſint prime: alie ſecunde. ⁊ prime ſub ſtantie ſint indiuidue: quoniā nihil indiuidua poſſunt habere ſubiectū: ab indiuiduis nulla predicatio ē. ſe cūde vero ſubſtantie de indiuiduis: ideſt de primis ſubſtantijs predicantur: ⁊ de his vniuoce dicunt̉. Se cundarum enim ſubſtantiarū nomen de indiuiduis predicatur ⁊ ratio. ⁊ de indiuiduo quidem ⁊ ſpecies predicat̉ ⁊ genus: vt de platōne ideſt de aliquo homi ne: ⁊ homo dicitur ⁊ animal. aliquis enim homo ⁊ ho mo eſt: ⁊ animal. ⁊ vtriuſqꝫ de indiuiduo predicat̉ ra tio. Dicimus enim aliquē hominē animal eſſe ratiōa le mortale: que eſt ſpeciei diffinitio: ideſt hominis. ⁊ rurſus aliquē hominē dicimꝰ ſubſtantiam animatam atqꝫ ſenſibilem: que eſt generis diffinitio.i. aīalis. ſpe cies vero generis ſui ⁊ diffinitionē ſuſcipit ⁊ vocabu lum de homine enim aīal predicat̉. dicit̉.n. homo ani mal eſt: ⁊ ipſe rurſus homo rationem ſuſcipit anima lis. Dicimus enī eſſe hominē ſubſtantiā animatā at qꝫ ſenſibilem. Cōſtat ergo quoniā ⁊ genera ⁊ ſpecies de indiuiduis: ⁊ genera de ſpeciebuſ vniuoce predicā tur: ideſt in omni predicatione ſecunde ſubſtātie vni uoca appellatione de ſubiectis dicuntur: quod his cū differentia cōmune eſt. Differentia namqꝫ de ſpecie de qua dicitur ⁊ de eius indiuiduo ipſa quoqꝫ vniuo ce predicatur. Nam cum ſit greſſibilis differentia: d̓ aliquo homine predicatur dicitur enī quidam homo greſſibilis: vt plato vt cicero. ſed ⁊ diffinitionē diffe rētie ſuſcipiūt indiuidua: de ꝗbꝰ illa differentia predi cat̉. Greſſibile namqꝫ ē qd̓ per terrā pedibus ābula re poteſt. Et quēdā hominē poſſis ita ſecūdū nomē differentie diffinire: vt dicas platōnē eſſe qui per ter rā pedibus ambulare poſſit. Et hoc idē euenit de ſpe cie cuiuſdā hoīs: ideſt de homine. homo nāqꝫ: ideſt ipſa ſpecies cum ſit greſſibilis: poteſt diffiniri. homo ē qd̓ ꝑ terrā pedibus ambulare poſſit. Ergo ⁊ differē tie de his de quibꝰ predicāt̉. vniuoce dicūt̉. quocirca quoniā ⁊ ſecunde ſubſtantie de his de quibus predi

Prima editio in predicamenta
cātur: vniuoce dicuntur: ⁊ differentie eodē mō. Que cunqꝫ a ſubſtantijs vel differentijs predicationes fue rint: he ⁊ vniuoce de ſubiectis predicabuntur. Que aūt cauſa ſit: vt ſecunde ſubſtantie de primis ſubſtā tijs vniuoce predicentur: illa quā ſupra docuit Ariſto teles nos admonēs dixit. omnia enim quecūqꝫ de pre dicato dicūt̉: eadem etiam dicentur de ſubiecto. Om nes enim differentie que ſunt ſpecifice generis predi cantur ⁊ de ſpecie ⁊ de indiuiduo: vt quoniā anima efficiunt differentie animatum atqꝫ ſenſibile: eadem ⁊ de ſpecie: ideſt homine: ⁊ de indiuiduo: ideſt aliquo hoīe predicabuntur: qd̓ quoniam ſuperius dictum ē: nūc qͣꝫtū expoſitōis breuitas poſtulat: dixiſfe ſufficiat ¶ Omnis autem ſubſtantia videtur hoc aliquid ſi gnificare: ⁊ in primis quidem ſubſtantijs indubi tabile ⁊ verum eſt: quoniam: hoc aliquid ſignificat Indiuiduum enim ⁊ vnum numero ſignificatur. In ſecundis vero ſubſtantijs: videtur quidem ſi militer ſub appellationis figura hoc aliquid ſigni ficare: quando quis dixerit vel hominem vel ani mal. non tamen verum eſt. ſed magis quale aliꝗd ſignificat. neqꝫ enim eſt vnum quod ſubiectum eſt quemadmodum prima ſubſtantia: ſed de pluribꝰ homo dicitur ⁊ animal non autem ſimpliciter qua le quid ſignificat quemadmodum album. nihil.n. album aliud ſignificat ꝙͣ qualitatem. Genus autē ⁊ ſpecies circa ſubſtantiam qualitatem determi nant. qualem enim quandam ſubſtantiam ſignifi cant plus autem in genere ꝙͣ in ſpecie determina tio fit. dicens enim animal plus cōplectit̉ ꝙͣ hoīeꝫ ¶ Poſtqͣꝫ ſuperius geminas dixit ſubſtantie conſeqͣn tias: ideſt in ſubiecto non eſſe: ⁊ cuncta ab his vniuo ce predicari. ⁊ eas maxime proprio ſubſtantie ſepara uit: iccirco quod diſſerentijs etiam videntur eſſe com munes: aliud adijcit. Quod iccirco ſubſtātie propriū non ſit: quod non ſit in omni ſubſtantia. Nam quēad modum quantitas quantū ſignificat. ⁊ qualitas qua le: ſic etiam ſubſtantia videt̉ hoc aliquid ſignificare. Nam cum dico ſocrates vel plato vel aliquā indiui duā ſubſtantiā nomino: hoc aliquid ſignifico. ſed om nibus hoc ſubſtantijs nō ineſt. Indiuiduis nāqꝫ quo niaꝫ particularia ſunt ⁊ numero ſingularia: verum ē hoc aliquid a ſubſtantijs ſignificari. In ſecūdis vero ſubſtantijs non idem eſt. Namqꝫ ſecunde ſubſtantie non ſunt vne: nec numero ſingulares: ſed ſpecies ītra ſe plurima indiuidua continent: ⁊ multas intra ſe ſpe cies genus includit. quocirca cum dico homo: non hoc aliquid ſignificaui. neqꝫ enim ſingulare eſt homi nis nomē: iccirco quod de pluribus indiuiduis predi catur: ſed potius quale quiddā. qualis enim ſubſtan tia ſit demōſtratur: cū dicitur homo. Qualitas autē hec circa ſubſtantiā terminatur. nā ſicut indiuidua qͣ litas ſpecies ⁊ genera qualitatis habet: ⁊ ſicut ſingu las quātitates quantitas ſpeciebus ⁊ generibus clau dit: ita quoqꝫ indiuiduarum ſubſtantiarum ſpecies ⁊ genera ſecunde ſubſtantie ſunt. Ergo cū dico homo talem ſubſtantiam ſignifico: que de pluribus numero differentibus in eo quod quid ſit predicatur. qualem ergo quādā ſb̓ſtātiā ſignifico. cū hominē dixi: talē ſci licet que de indiuiduis nominet̉. idē quoqꝫ de genere eſt. Nam cum dico animal: talem ſubſtantiā ſignifi co. que de pluribus ſpeciebus dicatur. Eſt igitur qua
litas vt albū: que ſemꝑ ſit in ſubſtātia: ſed nō vt ip̄aꝫ ſubſtantiā interimat iccirco quod proprietatē ſubſtā tie albedo non habet. Qualitas vero hec que de ſub ſtantijs dicitur: circa ſubſtantiā qualitatem determi nat. qualis ſit enim illa ſubſtantia demōſtrat. Naꝫ ſi rationalis homo eſt. ⁊ ſubſtantia erit rationalis: ſed rationalis qualitas eſt. Qualem ergo ſubſtantiā mō ſtrāt ſecunde ſubſtantie. Quocirca non eſt hoc pro priū ſubſtantie: hoc aliquid ſignificare. Secunde enī ſubſtantie non hoc aliquid ſed quale aliquid(vt dictū eſt) monſtrant: ita tn̄ quale aliquid monſtrāt. vt ipſā qualitatem circa ſubſtātias determinent: Qualitas enī ſecūdaꝝ ſubſtātiarū in indiuiduis eſt. de ipſis.n. naturaliter predicat̉: que ipſa indiuidue ſubſtātie ſūt Qualitas igitur ſecūdaꝝ ſubſtantiarum circa indiui dua: ideſt que prima ſunt: ⁊ ipſas quoqꝫ ſubſtantias terminatur. Determinatio vero quotiēs ipſe termi nus multa concludit: maior eſt minor quotiēs paucio ra. quocirca genus plurima colligit: ſpecies vero non tā plura. Nam cū dico animal: etiā hominē bouēqꝫ ⁊ alia cūcta animalia hoc vno nomine clauſi. Cuꝫ vero dico homo: ſolos homines indiuiduos hac nominis ſignificatione concluſi. quocirca maior ſit determina tio per genus qͣꝫ per ſe ſpeciē. ⁊ ſit determinatio cir ca ſubſtātiā qualitatis: vel quod ſubſtantialis quali tas in genere ⁊ ſpecie eſt: vel quod ſecūdū quandam cōmunionē ſubiectoꝝ dicitur. Sed per ſe qualitas vt album neqꝫ vllius ſubſtātiā ſignificat: neqꝫ vllam cō munionē: ſicut genus ſpecierum ſuarum: ⁊ indiuiduo rum ſpecies oſtendit. Quocirca aliud ſubſtantie pre prium requirendum eſt. Ineſt aūt ſubſtātiis etiam nihil illis eſſe contra rium. prime enī ſubſtantie quid erit contrarium: vt alicui homini vel alicui animali: nihil enim eſt contrarium. at vero nec homini nec aīali aliquid ē contrariū non eſt autem hoc ſubſtantie propriū ſꝫ etiam multoꝝ aliorum. vt quantitatis. bicubito vel tricubito enim nihil eſt contrariū: at vero nec decē nec alicui talium. Niſi quis forte multa paucis d cat eſſe contraria vel magnū paruo. determinataꝫ vero quantitatum nullū nulli eſt contrarium. ¶ Adiecit quoqꝫ aliud ſubſtantie propriū dicens: ſub ſtantie nihil eſſe cōtrariū: hoc aūt ex ea que ſingillat̉ꝭ ſit inductione cōfirmat. Homo enī homini ve equo vel alicui alij animalium non eſt contrarius ¶ Sed ſi quis forſitan dicat cū ignis atqꝫ aqua ſubſtantie ſint ignem aque eſſe contrariū: mentietur. Non enī ignis aque contrarius eſt: ſed qualitates ignis qualitatibꝰ aque opponūt̉. Calor enim ⁊ frigus contraria ſunt: humor ⁊ ſiccitas: que qualitates cū alie ſint in igne alie in aqua. ipſas ſubſtantias contrarias facere vide tur. ſed non ſunt hoc autem ex omnibus alijs ſubſtan tijs pōt probari: in quibꝰ quiſqꝫ nihil poterit inueni re contrariū. Sed hoc ſolius ſubſtantie propriū non eſt namqꝫ ⁊ quantitas definita contrarijs caret. Nā eſſe cōtrarios: cur nō his duobꝰ etiā quatuor vel ꝗr qꝫ cōtrarios eſſe ponamus: nulla.n. afferri ratio pōt cum tres duobus contrarij ſint: cur quatuor. vel quin qꝫ duobꝰ cōtrarij non ſint. Quod ſi hoc eſt: vel qua tuor vel tres vel quīqꝫ vel quicūqꝫ a duobꝰ diſtāt ni meri: contrarij fiant duobus. ⁊ erūt vni rei multa cō

Prima editio in predicamenta
traria: quod fieri non poteſt: Non eſt igitur cōtrariū aliquid quantitati. ſed ſi quis dicat magnum paruo vel multa paucis eſſe contraria: hec quidem etiam ſi quis quantitates eſſe confirmet: tamen diffinite quā titates non ſunt. Quantum enim ſit magnum vel qͣn tum paruum non definit qui loquitur. eodem modo etiam in multis atqꝫ paucis. Quare ſi quis hec quāti tates eſſe dicat: indeterminatas indefinitaſqꝫ eſſe cō fitebitur. Dicit autem Ariſtoteles terminate quanti tati nihil eſſe contrarium: vt duobus vel tribus: vel linee vel ſuperficiei. Quod ſi etiam alie quantitates habent contraria: alie v̓o nō hn̄t: nihil omnino impe dit ad hoc quod dicitur proprium non eſſe ſubſtantie idcirco quod conſtat quaſdam quantitates non habe re contraria. Quod ſi hoc ⁊ in quantitatibus euenit: non eſſe contrariuꝫ ſubſtantiarum proprium non eſt Atqꝫ hec quidem ſi quis magnum vel paruuꝫ in quā titatibus ponat: manifeſtum eſt(vt ipſe eſt poſterius monſtraturus) hec non eſſe quantitatis ſed ad aliꝗd. magnum enim ad paruum dicitur. ſed cū ad ea loca venerimus: ꝓpoſiti ordinem loci diligentius exeque mur. Nunc quoniam declaratum eſt ⁊ ſubſtantie ni hil eſſe contrarium: ⁊ hoc ei proprium non eſſe: quo niam idem ēt in quantitatibus cōſideratur: ad ſeqͣns proprium expoſitionis ſemitam conuertamus. ¶ Uidetur autem ſubſtantia non ſuſcipere magis ⁊ minus. dico autem hoc non ꝙ ſubſtantia a ſub ſtantia non ſit magis ⁊ minus ſubſtantia. hoc enim dictuꝫ eſt quia eſt: ſed quoniā vnaqueqꝫ ſubſtantia hoc ipſum quod eſt non dicitur magis ⁊ minus: vt ſi eſt hec ſubſtantia homo: non eſt magis aūt minꝰ homo: nec ipſe a ſeipſo nec alter ab altero: non eſt enim alter altero magis homo. ſicut eſt album al terum altero magis album: ⁊ bonum alterum alte ro magis bonuꝫ. Sed ⁊ ipſum a ſe magis ⁊ minus dicitur: vt corpus cum ſit albū: magis album eē di citur nunc ꝙͣ prius: ⁊ cum calidum ſit magis ⁊ mi nus calidum dicitur. Subſtantia v̓o non dicitur. nihil enim homo magis nunc homo ꝙͣ prius dici tur: nec aliorum quicquā que ſubſtantie ſunt. qua propter non recipit ſubſtantia magis ⁊ minus. ¶ Hoc proprium non ſimpliciter dicitur: ſed cum aliqͣ diſtinctione. ait enim ſubſtantiaꝫ neqꝫ magis recipe re neqꝫ minus: non hoc dicens: quoniam ſubſtantia non eſt magis ab alia ſubſtantia. Namqꝫ quidam hō cum ſit ſubſtantia magis eſt ſubſtantia ab homine.i. a ſpecie. ⁊ homo ab animali: ideſt a genere. ergo non hoc dicit: quoniam non inueniuntur ſubſtantie que a ſubſtantiis magis ſubſtantie ſint. hoc enim dictum ē quoniam eſt: ideſt quoniam inueniuntur. Ait eniꝫ ſi perius primas ſubſtantias.i. indiuiduas maxime eſſe ſubſtantias: in ſecundis v̓o ſubſtantiis magis eē ſub ſtantias ſpēs qͣꝫ genera Ergo hic non dicit qm̄ nulla ſubſtantia ab alia ſubſtantia magis ſubſtantia eſt: ſꝫ hoc ipſum qd̓ eſt quelibet illa ſubſtantia non dicitur magis ⁊ minus: vt ſi eſt ſubſtātia homo nō dicit quo niam homo non eſt magis ⁊ minus ſub̓a. indiuiduus enim hō magis eſt ſub̓a: ſpecies v̓o minus: ſi ad pri mam.i. iudiuiduam ſubſtantiam referatur. Sed ho dicit hoc ipſum quod eſt.i. hō non erit magis hō vel minus homo. quocirca nō dicit: quoniam hō non eſt magis ſubſtantia vel minus. Sed quoniā homo hoc ipſum quod eſt: non eſt magis vel minus homo. non
eſt enim aliquis hō magis ⁊ minus homo: ⁊ hoc ideꝫ in eiuſdem comparatione conuenit ſpeculari. Nam ipſe hō a ſeipſo non eſt plus homo. at v̓o nec ſi ad al terum conferat̉: ad alterū v̓o ita vt ſub eadem con iugatione ſint: vt quidam homo indiuiduꝰ ad aliquē indiuiduū hominem comparatus non erit magis ⁊ minus homo: vel ipſa ſpēs ſeipſa non erit magis ⁊ mi nus hō. ſed hoc palam eſt in ſubſtantiis. in qualitati bus v̓o poteſt eſſe magis ⁊ minus. album eniꝫ poteſt fieri magis album ſeipſo: ⁊ ſuſcipere magis ⁊ minus vt ſit magis album ⁊ minꝰ albū. pōt ⁊ alio albo plus eſſe album: vt lilium lana: ⁊ alio albo minus eſſe albū vt lana lilio: vel cignus niue: atqꝫ idem in alijs quali tatibus. vt bono vel calido. Namqꝫ hec poſſunt tem poribus permutari: ⁊ in plus minuſue tranſduci. ſit enim aliquotiens bono melius ⁊ deterius: ⁊ calido feruentius ⁊ tepidius. homo vero quod eſt ſubſtan tia neqꝫ nunc plus erit homo quam fuit antea: neqꝫ poſt magis aut minus erit homo quam nunc eſt. Quocirca cum ſubſtantia non ſuſcipiat magis ⁊ mi nus: tamen proprium eius hoc non erit. Sed cur non ſit proprium ipſe Ariſtoteles velut notum conticuit: nos autem addimus. quoniam non ſolum ſubſtantie non ſuſcipiunt magis ⁊ minus: ſed ⁊ alia multa. cir culus enim alio circulo non erit magis circulus aut minus. nec duplum magis duplum vel minus. Equa liter enim duplus eſt quaternarius ad binarium vel denarius ad quinariū comparatus: quocirca quo niam etiam ⁊ in alijs idem eſt: hoc ſubſtantie propriū non eſſe putandi eſt. Sed hec quidem oīa quecūqꝫ ſint in ſubſtantiis omnibus: propria tamen ſubſtantie non ſunt eo quod etiam in alijs ſunt conſequentia ſub ſtantie appellantur. Nec enim omnia ſubſtantias cō ſequuntur: vt vbicūqꝫ fuerit ſubſtantia: ea que dicta ſunt ſint: illa v̓o que non omnibus ſubſtantiis inſunt accidentia ſunt ſubſtantiis. quocirca propria non ſunt Qd̓ ſi propria non ſunt nondū quale ſit ſubſtātia de monſtrant. Quare vt ſubſtatie qualitatem ꝓprie co gnoſcamus: talis eſt huic requirenda proprietas: que ⁊ ſolis ſubſtantiis inſit ⁊ omnibus: hec autem huiuſ modi eſt: quam ipſe propoſuit. ¶ Maxime vero ſubſtantie proprium eſſe videtur cum vnum ⁊ idem numero ſit. contrariorum ſuſce ptibileꝫ eſſe. ⁊ in alijs quidem non habebit quiſꝙͣ quid proferat quecunqꝫ non ſunt ſubſtantie. ꝙ cum ſit vnum numero ſuſceptibile contrariorum ſit: velut color quod eſt vnum ⁊ idem numero non erit album ⁊ nigrum. neqꝫ eadeꝫ actio ⁊ vna nūero erit praua ⁊ ſtudioſa. Similiter aūt ⁊ in alijs que ſubſtantie non ſunt. Subſtantia enim cum vnum ⁊ ideꝫ numero ſit. capax contrarioruꝫ eſt. vt homo cum vnus ⁊ idem numero ſit. aliquando quidem niger. aliquando autem fit albus. ⁊ calidus ⁊ frigi dus. ⁊ prauus ⁊ ſtudioſus. In nullis auteꝫ alijs ali quid tale videtur. niſi quis forſitan inſtet dicens orationem ⁊ opinationem eiuſmodi eſſe ſuſceptibi lia. eadem enim oratio vera ⁊ falſa eſſe videtur. ve luti ſi vera ſit oratio ſedere quendam. ſurgente eo falſa erit. ſimiliter auteꝫ ⁊ de opinatione. Si quis enim vere putat ſedere aliquem ſurgente eo falſo putabit. eandem habens de eodem opinionē. ſed ⁊ ſi quis hoc ſuſcipiat. tamen modo differt. naꝫ ea

In predicamenta Prima editio
que in ſubſtantiis ſūt. ipſa mutata ſuſceptibilia ſūt contrariorum. frigidum enim de calido factuꝫ mu tatum eſt. alteratum enim eſt: ⁊ nigrum ex albo: ⁊ ſtudioſum ex prauo. Similiter auteꝫ ⁊ in alijs vnū buodqꝫ ipſum mutationem ſuſcipiens eſt ſuſcepti bile contrariorum. oratio autem ⁊ opinio ipſa qui dem immobilia omnino perſeuerant. Cum vero res mouetur: contrarium circa eam fit. oratio nam qꝫ permanet eadem eo ꝙ ſedet aliquis. Cum v̓o res mota ſit. aliquando quidem vera: aliquando falſa ſit. ſimiliter autem ⁊ in opiniōe. Quapropter proprium modo ſubſtantie eſt: eo ꝙ ſecunduꝫ mu tationem ſuam captabilis eſt contrariorum. Si ꝗſ autem etiam recipiat placitum ⁊ orationem ſuſce ptibilia eſſe contrariorum. non eſt hoc verum. ora tio namqꝫ ⁊ opinio nō in eo ꝙ ipſa aliquid recipiāt contrariorum ſuſceptibilia eſſe dicuntur ſed in eo ꝙ circa alterum aliqua paſſio facta ſit. nam in eo ꝙ res eſt vel non eſt. in eo etiam oratio vera aut fa ſa eſſe dicitur. non in eo ꝙ ipſa ſit captabilis con trariorum. Simpliciter enim a nullo nec ora tio mouetur nec placituꝫ. Quapropter non erunt ſuſceptibilia contrariorum. cum nulla in eis cōtra riorum paſſio facta ſit. verum ſubſtantia in eo ꝙ ip ſa contraria recipiat. in hoc ſuſceptibilis dicit̉ con trariorum eſſe. Languorem enim ⁊ ſanitateꝫ ſuſci pit. candorem ⁊ nigredinem. ⁊ vnumquodqꝫ taliū ip̄a ſuſcipiendo contrariorum eſte ſuſceptibilis di citur. quare proprium erit ſubſtantie cum idem ⁊ vnum ſit numero: contrariorum ſuſceptibilem cū permutatione ſuiipſius eſſe. ⁊ ſubſtantia quidem hec dicta ſufficiant. ¶ Ait maxime proprium eſſe ſubſtantie: ꝙ eadē ⁊ vna numero contrariorum ſuſceptiua ſit: nihil contrariū ſuperioribus dicens. Illic enī dixerat ſubſtātias ſub ſtantiis non eſſe contrarias. hic v̓o dicit non ſubſtan tias ſubſtantiis eſſe contrarias: ſed res in ſe contra rias poſſe ſuſcipere: vt vnus atqꝫ idem homo nunc ꝗ dem ſit ſanus alio vero tempore ſit eger. egritudo au tem ⁊ ſanitas contraria ſunt. Ergo quoniam declara tū ē ſubſtantiaꝫ poſſe contraria ſuſcipere: demōſtrā dum eſt: quemadmodum hoc ſolis ſubſtantiis inſit: hoc autem in nullis alijs inuenitur. namqꝫ in qualita te qualitas non erit eadem atqꝫ vna numero contra riorum ſuſceptiua. idem enim ⁊ vnum numero non erit album atqꝫ nigrum: cum album fuerit ⁊ poſt in nigrum vertitur: tota qualitatis ſpecies permutatur ⁊ non erit vnum atqꝫ idem numero: quod contrariuꝫ eſt: ſed diuerſum. At v̓o ⁊ actio eadeꝫ ⁊ vna numero non erit bona atqꝫ mala: ſed fortaſſe vna bona alia mala: ita vt diuerſe ſint non eedem numero. hoc etiā in alijs reperitur. Ipſa v̓o ſubſtantia cum vna ſit ⁊ numero ſingularis contraria ſuſcipit: vt idem atqꝫ vnus homo cum fuerit candidus atqꝫ albus ſole ta ctus nigreſcit: ⁊ album in nigrum vertitur: ⁊ in con trarium permutatur vtraſqꝫ res in ſe contrarias ſu ſcipiens. Nulli igitur alij ineſſe hoc niſi ſolis ſubſtan tiis ſatis ſuperiora demonſtrāt. Si quis autem appo nat orationem ⁊ opinionem vnam atqꝫ eandem con trariorum eſſe ſuſceptibilem. ideo quod cum dico cicero ſedet: vel eum ſedere opinor: cum vere ſedet. ve ra eſt ⁊ oratio de eodem ⁊ opinio quoniam ſedet: cuꝫ v̓o ſurrexit ille: eadem permanet opinio vel oratio que dicit vel arbitratur cicero ſedet ſed falſa eſt: qm̄ non ſedet: videt̉ enim opinio atqꝫ oratio eadē ⁊ vna numero nunc quidem eſſe vera nunc autem falſa: ⁊ contraria ipſa ſuſcipere. ſed hoc falſum eſt quod ora tio ⁊ opinio contraria non recipiunt. Nam ſi ꝗs hoc recipiat quod etiam oratio atqꝫ opinio contrariorū ſuſceptiua ſint: non tn̄ eodem mō quo ſubſtantia: nā ſubſtantia ipſa contraria ſuſcipiens permutatur: eice ro namqꝫ ipſe in ſe egritudinem ſuſcipiens ex ſano fa ctus eſt eger ⁊ mutatus ipſe contraria ſuſcipit: ſermo v̓o vel opinio ipſa quidem immutata permanent: ſed cum rebus de quibus dicuntur permutatis ipſe inue niuntur falſe eſſe vel vere: ⁊ ſubſtantia quidem ipſa cum his que ſuſcipit contrariis permutatur. oratio vero ⁊ opinio eo ꝙ res de quibus dicuntur vel arbi trantur: permutentur. ipſe vident̉ falſe eſſe vel vere: Nam cum dico cicero ſedet: ſi ille ſurexit oratio quidē ipſa nihil paſſa eſt: ſed res de qua illa fuit oratio: mo ta eſt. Qui enim ſedebat ſurrexit. iccirco ex vera ora tione facta eſt falſa. Quocirca ſubſtantia ipſa ſuſci ꝑiens.(vt dictum eſt) contraria permutatur: oratio vel opinio nō mutat̉: ſed re circa eas mota ipſe vere vel falſe ſunt. Quare proprium ſubſtantie ita eſſe pu tabitur cōtrariorū ſuſceptibile: vt ipſa permutata cō traria ſuſcipiat: nō vt re mutata ipſa īmutata īmuta biliſqꝫ permaneat. Atqꝫ hoc dictum eſt: ſi quis oratio nē atqꝫ opinionē contrarioꝝ ſuſceptibiles putet: nō autem eſſe orationem atqꝫ opinionem contrariorum ſuſceptibiles ipſe rurſus adiecit. Non eſt autem hoc verum: etenim oratio ⁊ opinio nō quo ipſa ſuſcipiāt aliquid: contrariorum ſuſceptibilia eſſe dicuntur. Sꝫ quocirca alterum aliqua paſſio fac̄ta ſit. Ait enim ora tionē atqꝫ opinionē ipſa quidem nullius eſſe cōtrario rū ſuſceptibilia: neqꝫ enim falſitaſ veritaſqꝫ in oratio ne vel opinione inſita eſt. Sed iccirco videntur con trariorū eſſe ſuſceptibilia: quod(vt ipſe ait) circa alte ram quandā paſſionem ſint hoc eſt circa hoc eſſe opi nionem vel orationem. Nam circa ſedere ⁊ non ſede re que ſunt contraria: eſt ſedendi aliquem ⁊ non ſedē di opinio vel oratio. atqꝫ ideo quoniā circa alias res ſunt: que ſibi ſunt contrarie. Illis permutatis iſta vi dentur eſſe contraria: non ꝙ ipſa ſuſcipiant: ſed quod circa contrarias paſſiones rerum ſint. Nam neqꝫ ora tio neqꝫ opinio permutatur: ſed ſola tantum de qui bus eſt ipſa oratio atqꝫ opinio: ideſt ſedere ⁊ non ſe dere. Quocirca quoniam nullā ipſa oratio vel opinio ſuſcipiunt paſſionem: nec quicqͣꝫ in eis ſit. atqꝫ eueni trariorum dicitur eſſe ſuſceptibilis. cicero enim ſuſci piens ſanitatē ſanus ſit: ſuſcipiēs egritudinē ſit eger Oratio v̓o atqꝫ opinio(vt dictum eſt) contraria nō ſuſcipiunt. Quare erit hoc proprium ſubſtantie con trariorum eſſe ſuſceptibilem. Sed ſi quis forſitan di cat: cur cum ignis calidus ſit nunqͣꝫ frigus ſuſcipiat ⁊ cur cum aqua ſit humida nunqͣꝫ ſuſcipat ſiccitatem. His enim oppoſitis videtur non omnis ſubſtantia contrarioū eſſe ſuſceptibilis: ⁊ ſubſtātie hoc propriū infirmabitur: cū nō ſit ī omnibus ſubſtantiis. Sꝫ di cendū ē qm̄ ea cōtraria ſuſcipere videntur ſubſtātie: que ſunt in eius natura nō inſita. alioquin nō ſuſcipit quicquid illi ſubſtantialiter adeſt. Suſcipere enim di cimus

Prima editio in predicamenta 42
cimus aliꝗd de rebus extrinſecus poſitis ⁊ preter ſub ſtantiam conſtitutis. qm̄ igitur in ſubſtantia ignis in eſt calidum eſſe. ignis calorem non ſuſcipit: quocirca neqꝫ eſt ignis caloris ſuſceptibilis: neqꝫ frigoris. Ca lorem quidem non ſuſcipit: idcirco ꝙ eius nature ſub ſtantieqꝫ immutabiliter adheſit. Frigus enim non ſu ſcipit. quoniam caloris natura ipſius ignis contrariuꝫ ſponte repudiat. Quocirca ſi quid eſt quod ſuſcipiat ignis. id eſt extrinſecus poſituꝫ: accipiat neceſſe eſt eiꝰ quoqꝫ contrarium ipſe vnus ꝑmanens ac ſingularis. Idem quoqꝫ de aqua dicenduꝫ eſt: illa enī ſicut ignis calorem: ſic non ſuſcipit humiditatem: ſed eſt quodā modo ⁊ ipſi humiditas naturaliter inſita: atqꝫ ideo calor ignis vel humiditas aque non ſolum qualitates dicuntur: ſed etiam ſubſtantiales ignis ⁊ aque quali tates: namqꝫ aqua quoniam in ſe neqꝫ frigus neqꝫ ca lorem ſubſtantialiter habet: ſuſceptibilis ⁊ frigoris ⁊ caloris eſſe dicitur. Quocirca nō de his cōtrariis loꝗ tur: que ſubſtantialiter inſunt: ſed de his que poteſt ſuſcipere vnaqueqꝫ ſubſtātia: ideſt quod poteſt extrī ſecus exhiberi: hoc autem in omnibus eſſe ſubſtan tiis manifeſtum eſt. Nam quoniam ſi cicero hō ſanꝰ ⁊ eger eſt: ⁊ ſi hō ſanus ⁊ eger ē: aīal ſanū atqꝫ egro tum eſt Sed cum duobus modis animal atqꝫ homo ſpectentur. vno quod de pluribus predicentur: altero quod ſubſtantie ſint: in eo ꝙ de pluribus predicant̉: contrariorum ſuſceptiua non ſunt: vt animal in eo ꝙ de ſpeciebus dicitur neqꝫ ſapiens eſt neqꝫ inſipiēs ⁊ hō in eo ꝙ de īdiuiduis dr̄ neqꝫ ſanꝰ. neqꝫ eger. In eo v̓o ꝙ ſubſtantie ſunt: ⁊ ꝙ indiuiduis ſubſtantiis preſunt: contrariorum ſuſceptibiles ſunt. Quocirca erit hoc ſolius proprium ſubſtantie contrariorum eē ſuſceptibilem. Hec de ſubſtantia dicta ſufficiant. Se cundi vero voluminis ſeries ab expoſitione inchoa bitur quantitatis. ¶ Explicit primus commentariorum liber. Incipit ſe cundus a quantitatis predicamento. xT ſi nos cure officij conſularis impedi ſſunt: quo minus in his ſtudiis omne ociū EA plenāqꝫ operam conſumamꝰ: pertinere N. tamen videtur hoc ad aliquā reipublice Icuram: elucubrate rei doctrina ciues in Ulſtruere. Nec male de ciuibus meis me rear. ſi cum priſca hominum virtus vrbium ceterarū ad hanc vnam rem publicam dominationē imperiū qꝫ tranſtulerit. ego id ſaltim quod reliquuꝫ eſt. grece ſapientie artibus mores noſtre ciuitatis inſtruxero. Quare ne hoc quidem ipſum conſulis vacet officio: cum romani fuerit ſemper moris quod vbicunqꝫ gē tium pulchrum eſſet atqꝫ laudabile: id magis ac ma gis imitatione honeſtare. Aggrediar igitur ⁊ propo ſiti ſententiam operis ordinemqꝫ contexam. Uanti autem aliud quidem eſt diſcre tum. aliud continuum. ⁊ aliud quideꝫ ex habentibus poſitionem ad ſe inuicem ſuis partibus conſtat. aliud autem ex nō habentibus poſitionem. Eſt autem diſcreta quan titas. vt numerus ⁊ oratio. Cōtinua vero: vt linea ſuperficies corpus. Amplius autem ⁊ preter hec eſt tempus ⁊ locus. Partium etenim numeri nul lus eſt communis terminus ad quem copulantur particule eius. vt quinqꝫ ſi ad decem ſunt particu le: ad nullum communem terminum copulantur
quinqꝫ ⁊ quinqꝫ. ſed ſemper diſcreta ſunt ⁊ ſepara ta. ſed ⁊ tria ⁊ ſeptem ad nullum communeꝫ ter minum coniunguntur. omnino auteꝫ non habeas in numero accipere communem terminuꝫ partiū ſed ſemper diſcrete ⁊ ſeparate ſunt. Quapropter numerus quidem diſcretorum eſt. ſimiliter auteꝫ ⁊ oratio diſcretorum eſt. Quod quidem enī quan titas ſit oratio. manifeſtum eſt. menſuratur enim ſyllaba breui ⁊ longa. Dico autem orationem cuꝫ voce factam ad nullum enim communeꝫ terminū particule eius copulantur. Non enim eſt commu nis termiuus. ad quem ſyllabe copulātur ſed vna queqꝫ diuiſa eſt ipſa ſecundum ſeipſam. ¶ Poſt ſubſtantie tractatum cur de quantitate poti ac non de qualitate propoſuerit: hec cauſa eſt: ꝙ oīa quecūqꝫ ſunt ſimul atqꝫ ſunt in numerum cadunt. oīs enim res aut eſt vna aut plures. vnum v̓o vel plures qͣꝫtitatis ſcientia colliguntur. Sed non omnis res ſi mul atqꝫ eſt aliquam accipit qualitatem: Ipſa enim materia ſub quantitatis quidem principium cadit: qd̓ vna eſt. ſub qualitate v̓o minime. ip̄a eniꝫ eſt interim cunctis qualitatibus abſoluta. ſuperaddita v̓o forma quadaꝫ afficitur qualitate. per ſe autem numero qui dem vna eſt: qualitate vero nulla. quocirca ſi res om nis ſimul atqꝫ eſt cadit in numerum. Non autem oīs res mox vt eſt ſtatim ſuſcipiet qualitatem: recte priꝰ de quantitate propoſuit. ¶ Eſt quoqꝫ alia cauſa cur prius de quantitatis ratione pertractet. Omne enim corpus vt ſit: tribus dimenſionibus conſtat longitu dine latitudine altitudine. Ut vero ſit corpus cuꝫ qua litate: tunc erit aut album aut nigrum aut quodlibet aliud: ⁊ quoniam prius eſt eſſe corpus. poſt vero eſſe corpus album: prius erit corpori tribus conſtare di menſionibus quam eſſe album. Sed tres dimenſio nes ⁊ numero ⁊ continuatione ſpacij quantitates ſunt. Longitudo enī ⁊ latitudo. ⁊ altitudo in quantita tibus numerantur: album vero qualitatis eſt. Quo circa ſi prius eſt ex tribus conſtare dimenſionibus qͣꝫ eſſe album: prior erit qualitate quantitas. quocirca re cte eſt tractatus de quantitate propoſitus. Item alia cauſa ꝙ quantitas plura habet ſubſtantie conſimilia Nam quemadmodum ſubſtantie nihil eſt contrariū ⁊ ſubſtātia nō recipit magis ⁊ minꝰ: ſic etiā qͣꝫtitas. qͣꝫtitati enī nihil eſt cōtrariū: nec qͣꝫtitas recipit ma gis ⁊ minus: vt paulopoſt docebimus. Qualitas v̓o ⁊ contraria ſuſcipit: vt album ⁊ nigrū: ⁊ magis ⁊ mi nus: vt candidius ⁊ nigriꝰ ⁊ calidiſſimū ⁊ nigerrimū id enim ſumit intenſionem quod poteſt ſumere dimi nutionem. Quod ſi ſubſtantie ſimilior quantitas eſt: recte poſt ſubſtantiam de quantitate ꝓpoſuit. Quan titatis. autem dicit eſſe differentias duas. quantita tis namqꝫ alia diſcreta ⁊ diſgregata: alia vero conti nua. Poſt hanc rurſus diuiſionem alio modo parti tus eſt quantitatem. dicit enim quantitatis aliam eē: que conſtat ex habentibus poſitionem ad ſe inuicem ſuis partibus. aliam vero ex non habentibus poſitio nem: vnam v̓o rem diuerſe poſſe diuidi manifeſtum eſt hoc modo. vt ſi quis diuidat animal dicens. Ani malium alia ſunt rationalia: alia irratiōalia: ⁊ rurſus eandem ipſam rem alio partiamur modo vt eſt. ani malium alia ſunt greſſibilia: alia non greſſibilia. Eo rumqꝫ animaliū rurſus alia ſunt carnibus veſcentia: alia herbis: alia ſeminibus. Hic ergo vna eadēqꝫ res

Prima editio In predicamenta
diuerſo ordine modoqꝫ diuiſa eſt. Ita igitur ariſtote les vnum idemqꝫ qͣꝫtitatis nomen diuerſe partitus eſt. in ea.ſ. que diſcreta eſſent: vel que continua: ⁊ in ea que haberent poſitioneꝫ partium: vel que non ha berent. Sed de ſecunda diuiſione poſteriꝰ dicenduꝫ eſt: nunc prima tractetur Ait enim de prima diuiſio ne hoc modo. ¶ Quanti aliud eſt continuum: aliud diſgregatum. Diſgregatum eſt cuius partes nullo cō muni termino coniunguntur. Continuum vero cuius partes habent aliquem communem terminum: ad quem videantur eſſe coniuncte. Diſcretarum namqꝫ quantitatum ipſe exempla ponit et ſpecies. Oratio enim diſcreta eſt quantitas: eodemqꝫ modo ⁊ nume rus ⁊ numerum eſſe qͣꝫtitatem nemo dubitat. Diſcre ta vero eſt. quoniam denariꝰ numerꝰ cum conſtet ex quinqꝫ ⁊ quinqꝫ: que res quinarium ad quinarium iū gat vt faciat denarii corpus: non poteſt inueniri. Nā ſi tres ⁊ ſeptem quis dixerit: quo communi termino tres ⁊ ſeptem coniungantur: vt denarii reddat̉ vnuꝫ integrum corpus: nullus inueniet. atqꝫ hoc quidem in omni numero ſpeculari licet. Nullus enim numerus ita partes habet. vt eas aliquis communis terminus iungat: ſed ſemper partes ipſe diſiuncte atqꝫ diſcre te ſunt. ⁊ huiuſmodi vocatur qͣꝫtitas diſcreta. Nume rus ergo diſcreta qͣꝫtitas eſt: orationem vero quanti tatem eſſe dicit: idcirco ꝙ omnis oratio ex nomine ⁊ verbo conſtet: ſed hec ſyllabis conſtant. Omnis autē ſyllaba vel longa vel breuis eſt. Longuꝫ vero vel bre ue ſine vlla dubitatione qͣꝫtitas eſt. quocirca quod ex qͣꝫtitatibus conſtat: id qͣꝫtitatem eſſe quis dubitet: at vero oratio ipſa cum ſit quantitas: illa quoqꝫ diſcre ta eſt. Cum enim dico cicero quod orationis eſt pars partes huius nominis: ci. ⁊. ce. ⁊. ro. nullo commun termino coniunguntur. Non eniꝫ reperimus: quo cō muni termino iungatur. ci. ſyllaba ad ce. ſyllabā. Uel rurſus ce. ſyllaba ad ro. ſyllabam. Quocirca etiaꝫ or tio quantitas videtur eſſe diſcreta. Sed ſi quis for taſſe dicat hunc eſſe communem terminum. quo ita iunguntur: vt aliquid ſignificent: vt in hoc ipſo nomi ne cicero: communis ſyllabarum terminus ipſa ſigni ficatio ſit. Si eniꝫ ce. ſyllaba que media eſt prima po natur: ⁊ ro. que vltima eſt: media: ⁊ ci. que prima: vlti ma: nomen quod erat antea ideſt cicero tranſuerſis per loca ſyllabis nihil ſignificabit. Illi dicendum eſt quoniam ſi quecūqꝫ in quadam oratiōe proferantur ſiue ſignificent: ſiue nihil ſignificent: ſyllabarum com munis terminus nullus eſt. Nam ſiquis dicat permu tatis ſyllabis quod ē cicero ceroci: ſignificationeꝫ qui dem amiſit: ſed equaliter ſyllabe ad nullum commu nem terminum coniunguntur. Quod ſi quis hunc ꝗ dem ipſum ſermonem aliquid ſignificare poſuerit: vt hoc ipſum cicer aliquid ſignificet. Significatio quidē addita eſt: nullus tamen ſyllabis communis terminꝰ appoſitꝰ. Quare ſiue ſignificet ſiue nihil ſignificet no men partes eius diſcrete atqꝫ diſiuncte ſunt ⁊ nullo communi termino coniunguntur. quoniam vero gre ca oratione λογοσ dicitur etiam animi cogitatio⁊ intra ſe ratiocinatio: λογοσ quoqꝫ ⁊ oratio dicitur ne quis ariſtotelem cum diceret λογόν ideſt oratio nem quantitatem eſſe diſcretam de eo putaret dice re quem quiſqꝫ λογον ideſt rationem in propria co gitatione diſponeret: hoc addidi. dico autem illā que ſit cum voce orationem. Apud romanam namqꝫ lin guam diſcreta ſunt vocabula orationis atqꝫ rationis Greca v̓o or̄o vtriuſqꝫ vocabulū ⁊ rationis ⁊ oratio
nis. λογον appellat. Quare ne quid mendax trāſla tio culparetur: idcirco hoc quoqꝫ addidi. Dico vero illam que ſit cum voce orationem apud latinos enim nulla alia oratio eſt preter hanc ſolam que ſit cum vo ce orationem. Apud grecos vero eſt aliꝰ qui ſit in animi cogitatiōe. Quocirca ne quid deeſſet etiā hoc quod ad latinā orationē minuſ eſſet conueni ens tranſtuli. Quod quare ita fecerim: hac expoſi tione patefeci. atqꝫ hec quidem de diſcreta qͣꝫtitate ſufficiant. ¶ Continua vero quantitas eſt(vt dictum eſt) cuius quantitatis partium communis terminus inuenitur: vt eſt linea: ſuperficies: corpꝰ: ⁊ preter hec tēpus: ⁊ locus: qd̓ ipſe ariſtoteles deſignat his v̓bis. ¶ Linea vero continua eſt: eſt enim ſumere com munem terminum ad quem particule eius copu lantur punctum: ⁊ ſuperficiei lineam. plani namqꝫ ad quendam communem terminum particule co pulantur. Similiter autem ⁊ in corpore poteris ſu mere communem terminum lineaꝫ vel ſuperficiē ad quem copulantur corporis particule. ¶ Poſtqͣꝫ de diſcretis explicuit. tranſijt ad ſpēs conti nue quantitatis. Continue autem quantitates ſūt(vt dictum eſt) quarum partibus quidam communis eſt terminus. vt linea Si quis enim diuidat lineam: que eſt longitudo ſine latitudine duas in vtraqꝫ diuiſione lineas facit: ⁊ vtriuſqꝫ ex diuiſione linee ſingula in ex tremitatibus puncta redduntur. Linee enim termini puncta ſunt. quocirca cum illa linea diuiſa non eſſet: vtraqꝫ pūcta qͣ in vtriſqꝫ lineaꝝ capitibꝰ poſt diuiſio neꝫ apparent ſimul antea fuiſſe intelligūtur: que ſūt in diuiſione ſeparata. Intelligitur ergo partiuꝫ linee communis terminus punctum: id eſt quoddaꝫ paruiſ ſimum: quod in partes diuidi ſecariqꝫ non poſſit. Su perficies quoqꝫ: que eſt latitudo ſine altitudine: com munem terminum habet in partibus lineam: corpus vero ſolidum ſuperficiem. Eodem vero modo diuiſa ſuperficies duas per ſingulas partes lineas efficiet: quemadmodum ⁊ linea diuiſa duo puncta altrinſe reddebantur. Corpus quoqꝫ ſolidum cum diuiſeris duas in vtriſqꝫ diuiſionis partibus ſuperficies facies que cum coniuncta ſint atqꝫ indiuiſa: punctum quidē partium linee intelligitur cōmunis terminus. Linea vero ſuperficiei: ſuperficies autem ſolidi corporis. eſt autem ſignum continui corporis: ſi vna pars mota ſit totum corpus moueri: vel ſi totum corpus mouetur certe ſimul alie partes vicine mouebuntur: vt ſi ia ceat virgula vel ex ere: vel ex ligno: vl̓ ex quolibꝫ alio metallo: ſi quis vnum eius caput vel quālibet eiꝰ par teꝫ moueat: tota mox virgula commouetur. Hoc āt iccirco euenit quod eius partes quodam commūi ter mino coniunguntur: ⁊ ille communis terminus vna parte mota ceteras mouet. hoc vero in diſcretis non eſt. In nūero nāqꝫ cū ſint decē: ſi vnū mouero ceteri nō mouent̉: immoti enim permanēt nouē. ⁊ plenus tritico ſit modius: ſi vnum tritici granum mouero: non oīa continuo grana commouebunt̉: Idcirco qꝛ diſcreta eſt multitudo nec granum grano vllo com muni termino videtur implicituꝫ. At v̓o ſi ipſius gra ni pars vna ſit mota. totum corpus grani moueat̉ neceſſe eſt: Non autem nunc hoc dicitur: ꝙ linea con ſtet ex punctis: aut ſuperficies ex lineis: aut ſolidum corpus ex ſuperficiebus. Sed ꝙ vel linee termini pū c̓ta ſunt: vel ſuperficiei linee: vel ſolidi corporis ſupe ficies: nullaqꝫ res ſuis terminis conſtat. Quocirca pū

Prima editio in predicamenta 43
ctum linee nō erit pars: ſed communis terminus par tium. Superficiei linea: vel ſuperficies ſolidi corpo ris non erunt partes: ſed partiū termini communes. Conſtat igitur ⁊ lineā ⁊ ſuꝑficiē ⁊ ſolidi corꝑis craſſi tudinē eſſe cōtinuā qͣꝫtitatē. His alia rurſus appōit ¶ Eſt autem talium ⁊ tempus ⁊ locus: preſens.n. tempus ⁊ ad preteritum ⁊ ad futurum copulatur. Rurſus locus continuorum eſt. locum enī quen dam corporis particule optinent: que ad quēdam communē terminum copulantur. igitur. ⁊ loci par ticule: que obtinent ſingulas corporis partes ad eundem terminū copulantur ad quē corporis par ticule. Quaꝑꝑ continuus erit locꝰ. Ad vnū enim terminum cōmunem copulantur ęius particule. ¶ Tempus quoqꝫ ⁊ locum cōtinue qͣꝫtitatis eſſe ꝓnū ciat. Tempus namqꝫ eſſe qͣꝫtitatem res illa demon ſtrat quod in ſpacio ideſt in longitudine ⁊ in breuita te conſideratur. Continuū v̓o eſſe res illa demōſtrat ꝙ partes temporis habent aliquem cōmmunē termi num ac mediū: ad quē coniungantur extrema. Nā cū ſint partes temporis preteritum ⁊ futurū: horuꝫ pre ſens tempus cōis eſt terminus. huius nāqꝫ finis eſt: illius initium. Locus quoqꝫ continuorum eſt. Locū v̓o dicimꝰ quodcūqꝫ illud ſit quod partes corporis tenet ſiue ſupra: ſiue a latere: ſeu ſubter ſit. locus dicitur. Quod ſi cuncte parteſ corporis locū aliqueꝫ tenent: ⁊ qui circa corpus eſt locus per omne corporis ſpaciū parteſqꝫ diffunditur: que omnis corporis partes a lo ci partibus occupabuntur: Quod ſi ita eſt: qui cōmu nis terminus coniungebat corꝑis partes: eiuſ termi ni locus illa quoqꝫ loca que ſunt corporis partium iun git: ⁊ eſt eodem mō locus de continua qͣꝫtitate: quē admodum ⁊ corpus. Ita enim cōmunis terminus in uenitur in loco partium quemadmodū corporis: idcir co ꝙ corporis locus per corpus omne diffunditur. qd̓ autem dixit: ſunt autem talium ⁊ locus ⁊ tempꝰ: quo niam ſuperius de continuis loquebatur: tempus quo qꝫ vel locum continuis addidit. dicens. Sunt autem talium ⁊ tempus ⁊ locus ideſt continuorum: ſed poſt continue dicreteqꝫ quantitatis diuiſionem aliam a principio rurſus orditur. ¶ Amplius autem alie quidem conſtant ex parti culis que in eis ſunt poſitionem ad ſe inuicem ha bentibus. Alie autem ex non habentibus poſitio nem: vt linee quidem particule poſitionem habēt ad ſe inuicem. Singulum enim eorum ſitum: eſt alicubi: ⁊ habes vnde ſumas ⁊ aſſignes vnumquod qꝫ vbi ſitum eſt in plano ⁊ ad quam particulam re liquarum copulatur: ſimiliter autem ⁊ particule plani habent quandam poſitionem. ſimiliter nam qꝫ vnumquodqꝫ oſtenditur vbi iacet ⁊ que ad ſe in uicē copulēt̉. ſꝫ ⁊ ſoliditatis quoqꝫ ⁊ loci ſimiliter. ¶ Rurſus digerit quantitatis differentias. Sunt eniꝫ qͣꝫtitatis alie quidem q̄ ex habentibus poſitionem ad ſe inuicem ſuis partibus conſtant: alie v̓o que nullam partium habent poſitionem. Poſitionē v̓o partium retinere dicuntur: quarum triplex iſta natura eſt: pri mum vt eius ꝑtes alicubi ſint: deinde ne pereant. ter tio v̓o vt ſeſe partes ipſe coniungant ⁊ propria ſe or dinatione continuent: vt eſt linea. Poſita enim linea in ſuperficie poſſiſ agnoſcere vbi partes eius ſunt: vt dicas caput quidem linee ē ad dexteram: mediuꝫ v̓o
hoc loco: extremitas eſt ad ſiniſtram: ⁊ hec manenti bus ipſis partibus dicuntur. Partes enim linee nō pereunt: ſed in loco in quo ſunt permanēt: poſſis quo qꝫ monſtrare: que pars linee cui parti continuetur.i. ad quam parteꝫ caput alterius partis extremitas: q̄ coniūgitur. vt dicas hec pars: verbi gratia: medietaſ linee hic diffinitur: locum vbi deſinat mōſtrans. alia rurſus pars linee totius hinc incipit. Ergo linea poſi ta in ſuperficie qualibet ⁊ locum aliquem partes eius retinent: ⁊ partes ipſe non pereūt: vt poſſit quilibet agnoſcere vbi extremitas partiuꝫ coniūgatur: ⁊ quo ad ſe inuicem loco continuētur. hoc quoqꝫ idem in ſu perficie euenit. Partes enim ſuperficici in aliquo lo co ſunt. ⁊ ipſe quoqꝫ nō pereunt: ⁊ vbi pars parti iun gatur oſtenditur. idem quoqꝫ ſoliditas habet: ⁊ loci quoqꝫ partes continuātur ad eas.ſ. partes: ad quas corporis partes ſibimet continuantur: ſicut iaꝫ ſupra dictum eſt. Quocirca eiuſdem nature erit ⁊ locus: cu ius tota ſoliditas erat. Ergo ⁊ locus ex eodem gene re quantitatis eſt quo eſt ⁊ ſoliditas.i. ex habentibus ad ſe inuicem poſitionem ſuis partibus conſtans. Locus igiur ⁊ ipſe ex habentibus ſuis partibus poſi tionem ad ſe inuicem conſtat. Ergo tria hec(ſicut ſu pra dictum eſt) cōſiderāda ſunt: vt ad ſe inuicē poſi tionē partes habere videātur.i. locū in quo partes ipſe ſint poſite: vt ꝑtes ille nō pereāt: vt ſit ꝑtiū cōti nētia atqꝫ cōtinuatio. Qd̓ ſi ꝗs dicat hoc loco deeſſe eo quod ī loco nō ſit: in loco.n. cūcta ſunt: locus v̓o in loco eſſe nō poterit. Dicendū eſt qm̄ iccirco ſuperfi cies ⁊ ſoliditas ⁊ linea habere poſitionem partium dicunt̉ ꝙ in loco ſint: ⁊ partes permaneant: ⁊ ſint cō tinue. Quare multo magis ipſe locus cuius neqꝫ par tes pereūt: ⁊ ſibi perpetue cōtinuatimqꝫ cōiuncte ſūt habere poſitionem partiuꝫ dicit̉: ⁊ de his quidē qͣ ex habentibus poſitionem ad ſeinuicem ſuis partibus conſtant: hec dicta ſint. Que vero non habent poſi tionem: ipſe rurſus adiecit. ¶ In numero autem non poterit quiſꝙͣ oſtendere quemadmodum particule eius poſitionem aliquā ad ſeinuicem habeant. aut ſint ſite alicubi. aut que particule eius ad ſeinuicem nectantur. Sed neqꝫ. ea que temporis ſunt. nihil enī ꝑmanēt ꝑticule tē poris. qd̓ aūt nō eſt permanens. quō poſitionē ali quā habebit. ſed magis quēdā ordinē ꝑticularuꝫ dices habere. vt aliquid quidem primum ſit tem poris aliud vero poſteriꝰ. Sed ⁊ de numero ſimi liter. eo ꝙ prius numeratur vnum quā duo. ⁊ duo ꝙͣ tria: ⁊ ita habebunt quendam ordinem. poſitio nem v̓o non multum accipies. ſed oratio ſimiliter. nihil enim permanent particule eius. ſed dictuꝫ ē ⁊ non eſt amplius ſumi hoc. quaꝑꝑ non erit poſitio particularū eius. ſiꝗdem nihil permanent. alia ita qꝫ cōſtant ex particulis que in eis ſūt poſitionē ad ſe inuicē habentibꝰ. alia āt ex n̄ hn̄tibꝰ poſitioneꝫ. ¶ Hec.ſ. idcirco nullā poſitōnē ad ſe inuicē partiū reti nēt: ꝙ his aliquid de ſupra dictis rebus deeſſe mani feſtū ē. Nūerus.n. ip̄e diſcretꝰ ē: nec ꝑtes eiꝰ ad ſe īui cem cōiunguntur. ſed oīno diſcrete ſunt. Atqꝫ idcirco non eſt ex his que habēt ad ſe īuicē aliquā partiū po ſitionem. nec v̓o poſſiſ oſtēdere: qui numerꝰ quo loco iaceat. habere autē poſitionē dr̄ qd̓(vt dictū eſt) ⁊ in loco aliquo poſitū eſt: ⁊ ipſa poſitio manentibus par

Prima editio In predicamenta
tibus conſtat ⁊ ad ſe inuicē coniunctis continuatiſqꝫ: vt vbi queqꝫ iaceat: ⁊ que ad quā cōtinuet̉ poſſit oſtē di. in numero v̓o nihil horū eſt. Nā neqꝫ in aliquo lo co eſſe poſitus demonſtratur. nec eius partes coniun cte ſunt. Quocirca numero ex his tribus que dixim due res deſunt: loci poſitio: ⁊ partium continuatio. tē pus etiam qͣꝫ qͣꝫ ſint eius partes continue: tamen qm̄ non permanent: ſed ſemper mouentur ſemperqꝫ pre tereunt: habere poſitionem partium non dicitur. Sē per enim veloci agitatione torquetur: ⁊ currentis aq̄ more in nulla viqͣꝫ ſtatione conſiſtit. ꝙ quia partes eius non permanent. ex habentibus ad ſe inuicem po ſitionem ſuis partibus conſtare non dicitur. Sꝫ hec qͣꝫ qͣꝫ poſitionem partium habere non poſſunt: tamē habent ordinem quendā: quē preter poſitionem par tium tantum retinent. Dicimus enim prioreꝫ eſſe bi narium qͣꝫ ternarium: atqꝫ hunc qͣꝫ quaternarium: ⁊ in tempore nimirum idem ordo conuertitur. Prius enim futurum preſente preſenſqꝫ preterito: Quocir ca ⁊ ſi hec non habent aliqͣꝫ partium poſitionem: re tinent tn̄ ordinem. Quod v̓o dicit poſitionem v̓o nō multum accipies. tale eſt ac ſi diceret penituſ non acci pias. Multum enim pro omnino videtur adiunctum ac ſi diceret poſitionē v̓o omnino non accipies. Idcir co ꝙ ipſa quidē continuatio dat aliquam imaginem: ꝙ poſſit habere aliquam partium poſitionem. ſꝫ hoc minime eſt. Idcirco ꝙ qͣꝫuis ſint continue quantita tes: ſi tamen vno careant ex his que ſuperiꝰ dicta ſūt poſitionem partium habere non poſſunt. Nam aqua quam fiſtula euomit. dum cadit quidem retinet poſt tionem: cum v̓o iam effuſe vnde ſe miſcuerit: poſitio nem partium perdit: ⁊ fluuius quoqꝫ quando in pela gus fluit: ⁊ poſitionem videtur habere partium ⁊ eē continuus: cum nondum marine aque fluuii ſuperfi cies ipſa permixta eſt: cum v̓o extremitas amnis ma rina alluuione contingitur: totaꝫ ſine dubio poſitio nem videtur amittere. Oratio quoqꝫ ſimiliter ſeſe ha bet. nam nec ipſa vllo loco poſita eſt: nec eius partes ad aliquam coniunguntur: ſed ad ſe inuicē ille diſcre te ſunt: nec cuꝫ eius partes dicte ſunt: permanent. at qꝫ hoc eſt quod ait. Sed dictū eſt ⁊ non eſt vltra hoc ſumi. Mox enim dicitur ſermo: mox preterit: nec vlla ratione poterit permanere quare mox vt aliquid di ctum ſit: ei partes oſtendi: ⁊ ad demonſtrationem ſu mi non poſſunt. Conſtat igitur orationem quoqꝫ ex his eſſe que poſitionem partium non habent. de or dine v̓o dubium eſt. Nam ſi quis ſermo aliquid ſigni ficet: vt eſt cicero: eſt in eo quidam ordo ꝙ ci ſyllaba primum dicitur: ſecunda v̓o ce. tertia ro. ⁊ potius ex ſignificatione ordinem ſumit: ſi vero nihil ſignificet nec ordinem dicitur habere: vt ſcīdapſus nihil quidē ſignificat. ſed ſiue ſecundam ſyllabam primam pōas: ſiue vltimam primam: ſiue quomodolibet ſyllabaruꝫ ordinem ſeriemqꝫ permiſceas: idem erit. in ſignifica tiuis enim vocibus idcirco eſſe dicitur: ꝙ illo ordine permutato vis ſignificationis euertitur. hic v̓o vbi nulla eſt ſignificatio nihil intereſt quomodolibet ia ceant partes. Quare oratio in aliquibus quidem ha bet ordinem partium: in alijs v̓o nec ordo ipſe pote rit inueniri. An fortaſſe oratio dici non poteſt que ni hil ſignificat: ⁊ nulla eſt oratio: que ordinem non ha beat: Ergo ſecundum priorem qͣꝫtitatis diuiſionem vbi dicebatur quantitatis alia eſſe continua: alia v̓o diſcreta. Quinqꝫ ſunt continua: duo v̓o diſcreta. Cō tinua quidem linea: ſuperficies: ſoliditas: locus: tempus. Diſcreta v̓o numerus ⁊ oratio. In hac v̓o ſecū da diuiſione qua dicit alias quantitates ex habenti bus. ad ſe inuicem poſitionem conſtare partibꝰ. qua tuor quidem ſunt que retinent poſitioneꝫ: ideſt linea ſuperficies corpus locus. Tria v̓o que poſitionem nō habent: ſed ex his duo ſemper ordinem retinent: tē pus.ſ. ⁊ numerus. Oratio v̓o ſi ꝗd ſignificet. habet ordinem. ſi v̓o nihil ſignificet: inordinata eſt: ſi tn̄ ora tio nihil ſignificans dici poſſit: his dictis ipſe conclu dit dicens. Igitur alia ex habentibus ad ſe inuicem partibus poſitionem conſtant: alia v̓o ex non haben tibus poſitionem. Hac igitur diuiſione finita tranſit ad cetera monſtrans que proprie quantitates nuncu ꝑantur: que ſecundum accidens. Roprie autem ꝙͣtitates he ſole dicunt̉: quas diximus: alia v̓o omnia ſecundum ¶D All accidens. ad hec enim aſpicienteſ ⁊ alia dicimus quantitates: vt multuꝫ dicitur album eo ꝙ ſuperficies multa ſit ⁊ actio longa eo ꝙ tempus multum ſit: ⁊ motus multus. neqꝫ eniꝫ horum ſingulum per ſe quantitas dicitur: vt ſi quis aſſignet quanta aliqua ſit actio tempore diffi niet anni menſuram: vel ſic aliquo modo aſſignās ⁊ album quantum ſit aſſignans. ſuperficie diffiniet Quanta enim ſuperficies fuerit. tantum eſſe albū dices. Quare ſole proprie ⁊ ſecunduꝫ ſeipſas quā titates dicuntur que dicte ſunt. aliorum vero nihil per ſe. ſed ſi forte per accidens. ¶ Principaliter aliquid eſſe dr̄: qd̓ per ſe tale eſt: qua le eſſe demonſtratur. Secundum accidēs v̓o illud qd̓ non per ſe ſed per aliud: tale eſt quale eſſe dicitur: vt albedo per ſe ineſt colori. ſecundū naturam eniꝫ albi color eſſe dicitur albedo. cum vero homo dicitur co loratus: non per ſe dicit̉: idcirco ꝙ homo in eo ꝙ ho mo eſt: color non eſt: ſed quoniam habet colorem: id circo dicitur coloratus. Ergo quemadmodum albuꝫ idcirco color eſt per ſe: quoniam color naturale quod dam eſt genus. homo vero idcirco coloratus dicitur: quoniam habet colorem ⁊ dicitur album quideꝫ per ſe ⁊ principaliter color: homo v̓o ſecundum accidēs coloratus. Ita quoqꝫ ⁊ quantitates. hec enim omnia que dicta ſunt ideſt linea: ſuperficies: corpus: nume rus: oratio: tempus: per ſe ⁊ ſecundum propriam na turaꝫ qͣꝫtitates dicuntur. Si qua v̓o alia dicuntur ſe cundū aliquam quantitatē: nō per ſe ſed ſecūduꝫ acci dens nominantur: vt album dicitur multū: non iccir co quod albedo ſit quantitas: ſed quoniā multa ſit ſu perficies in qua illud album ſit. Si eniꝫ multū ſpaciū fuerit ī quo albū ſit: multū erit album. quocirca non quoniam ipſa albedo per ſe aliquam quantitatem hꝫ ſed quoniā in aliqua quantitate ē cōſtituta: ideſt ī ſi perficie: Iccirco ſecundum ſuperficieꝫ qd̓ eſt qͣꝫtitas que.ſ. per ſe multa eſt albū multū dicit̉ nō ſecundum ſe. atqꝫ ideo albū non per ſe nec prīcipaliter ſꝫ ſcd̓m accidēs multū dicit̉. Actio quoqꝫ ideo dicitur longa ꝙ multo tempore ſit acta. multaꝫ v̓o egritudinem ic circo dicimꝰ: ſi eadē multū ſit tꝑe ⁊ motū multū iccir co ꝙ multo tꝑe factuſ ſit: vt ſi ꝗs multo tꝑe currat. ſi ꝗs v̓o multū curſū dicat illū eē: ꝗ ſit velociſſimꝰ: ille nō cōuenienter ſermone vtitur. Uelocitas enī n̄ quā titas ſed potius qualitas eſt. quales enim ſecūdū eaꝫ dicimur ideſt veloces. non quanti: Scd̓m quantitatē vero multū dicitur. hoc aūt monſtrat ipſa rerū diffi nitio. qui

Prima editio in predicamenta
nitio. qui enim multum album monſtrare deſideret: ⁊ proprio termino rationis includere: illi dicendū eſt multum eſſe album: ꝙ in multa iaceat ſuperficie: ⁊ motū atqꝫ actionem multam: que longo tempore ꝑ ficiantur. quare qm̄ ad ꝓprias quantitates aſpicien tes atqꝫ ad eas res ceteras referentes quātitates vo camus: vt album ad ſuperficiem que vere eſt quant tas: ⁊ curſum ⁊ aliquem motum atqꝫ actionem ad tē pus: ꝙ ipſum vere quātitas eſt: reducimus. Hec non per ſe qͣꝫtitates: ſed per eas que ꝓpe quātitates dicte ſunt. nominantur. Quocirca qm̄ quod per ſe non eſt: ſcd̓m accidens eſt: recte cetera oīa preter ea que ſupe rius in quantitate numerata ſunt: per accidens eſſe non per ſe quantitates dicuntur. Sole igitur proprie ⁊ ſecundum ſe ipſe quantitates dicūtur: he que ſupe rius cōprehenſe ſunt. Alia v̓o per ſe quantitates non ſunt: ſed(vt ipſe ait) forte per accidēs Poſt diuiſio nem v̓o cōtinui atqꝫ diſcreti ⁊ habentis poſitionem partium ⁊ non habentis: ⁊ que per ſe ſunt principali ter ⁊ rurſus per accidens quātitates: ſolito more viā inueniendi quantitatum proprietates ingreditur. ¶ Amplius quantitati nihil eſt contrarium. in de finitis eniꝫ manifeſtum eſt. qm̄ nihil eſt contrariū vt bicubito vel tricubito: vel ſuperficiei: vel alicui talium nihil eſt contrarium: niſi forte quis multa paucis dicat eſſe contraria vel magnum paruo. ho rum autem nihil eſt quantitas. ſed magis ad aliꝗd nihil enim per ſeipſum paruum vel magnum di citur. ſed eo ꝙ ad aliud refertur. naꝫ mons quidā paruus dicitur: milium v̓o magnum: eo ꝙ hoc qui dem ſui generis maius ſit: illud v̓o minus ſui ge neris. ergo ad aliud eſt eorum relatio. naꝫ ſi per ſe ipſum magnum vel paruum diceretur: nunꝙͣ mōs quidem paruus. milium vero magnum diceretur Rurſus in vico quidem plures homines eſſe dici mus. in ciuitate v̓o paucos. cum ſint eorum multi plices. ⁊ in domo quidem multos. in theatro vere paucos. cum ſint plures. Amplius bicubitum vel tricubitum ⁊ vnumquodqꝫ talium quantitatem ſi gnificat. magnum v̓o vel paruum non ſignificat ꝙͣ titatem ſed magis ad aliquid qm̄ ad aliud ſpectat magnum vel paruum. quare manifeſtum eſt. qm̄ hec ad aliquid ſunt. Amplius ſiue ponat aliquis has eē quantitates ſiue non ponat. nihil illis con trarium erit. Quod enim non poteſt ſumi per ſe ipſum: ſed ad ſolam alterius relationem refertur. quō huic aliquid erit contrariuꝫ. Amplius ſi erūt magnum ⁊ paruuꝫ contraria. cōtingeret ipſuꝫ idē ſimul cōtraria recipere. ⁊ eaipſa ſibimet eſſe cōtra ria. Contingit enim idem ipſum ſimul paruum eē ⁊ magnum. eſt eniꝫ aliquid ad hoc quidem paruū ad aliud v̓o hoc idem ipſum magnuꝫ. quare idem paruū ⁊ magnum in eodē tꝑe eſſe contingit. quare contraria ſimul ſuſcipiet. Sed nihil eſt ꝙ videat̉ ſil̓ contraria poſſe ſuſcipere. vt ſubſtantia ſuſcepti bilis contrariorū quidē eſſe videtur. ſed nullus ſil̓ ⁊ ſanus eſt ⁊ eger. nec albus ⁊ niger ſil̓ eſt. Nihil qꝫ aliud ſil̓ contraria ſuſcipiet. ⁊ eadē ſibi ipſi con tingit eſſe contraria. Nā ſi eſt magnū paruo ꝯͣriū ipſū aūt idē ſil̓ eſt paruuꝫ ⁊ magnū. ipſū ſibi erit cō
trariū. Sed īpoſſibile eſt ipſū ſibi eſſe contrariuꝫ. non eſt igitur magnuꝫ paruo contrariuꝫ. nec multa paucis. Quare vel ſi non relatiuorū hec quilibet dicat. ſed quantitatis nihil habebunt contrariuꝫ. ¶ Definita qͣꝫtitas: eſt que alicuius termino numeri coercetur: vt ſunt duo vel treſ ⁊ que ad hūc modū. di cuntur: vt ſi dicas bicubitū tricubitū ⁊ cetera: q̄ aliqͣ ꝓpa ſignificatiōe definita ſunt: vt ē ſuperficies vel ſo liditas: quid enim ⁊ que qͣꝫtitates dicant̉ agnoſcitur. quocirca haꝝ qm̄ ſunt difinite: nulla vlli ꝯͣria eſt. neqꝫ enim bicubito tricubitū contrariū ē: ſicut neqꝫ nume rus vlli numero. At v̓o nec ſuperficies ſoliditati. nec aliquid hoꝝ. ſed qm̄ quedaꝫ indefinita imaginē qͣꝫdā qͣꝫtitatis oſtendūt: vt magnum vel paruū: q̄ vident̉ eſſe ꝯͣria: hec ſibi ariſtoteles opponit dicens: non eſſe qͣꝫtitates ſed magis ad aliꝗd: qd̓ ipſius ſermonibus aſtruamus: Sed non eſt hoc proprium qͣꝫtitatis non hebere cōtraria. nō enī oīs quantitas cōtrariis caret ſed nobis per ſingula queqꝫ currentibꝰ que qͣꝫtitatis ſpēs contraria non habeant: que ve habeant demon ſtrādū eſt. Linea ꝗdē ꝯͣrio caret. linea.n. linee contra ria non eſt. ſed ſi quis dicat rectā lineā curue linee eē ꝯͣriā fallitur. Non eniꝫ in eo ꝙ linea eſt curua linea recte linee contraria eſt: ſed in eo ꝙ curua ē. ⁊ in his non linee videntur eſſe contrarie: ſed ipſa rectitudo vel curuitas. Quare nō in eo ꝙ qͣꝫtitas eſt. linea cur ua recte linee ꝯͣria eſt: ſed ī eo ꝙ qͣlis. Nā qm̄ curui tas ⁊ rectitudo contraria ſunt ſcd̓m id ꝙ curua ⁊ re cta eſt linea: non ſcd̓m ꝙ linee ſunt ſuſcipiunt ꝯͣrieta tem: quocirca linea in eo ꝙ linea eſt contrario caret. At v̓o nec ſuperficies ſuperficiei ꝯͣria eſt. ſed forte di cat aliꝗs albā ſuperficiem nigre ſuperficiei eſſe con trariā: cui ſil̓r occurēdū eſt: non in eo ꝙ ſuperficies ſunt eſſe ꝯͣria. ſed in eo ꝙ eſt in his albedo atqꝫ ni gredo: que cōtraria eſſe ꝗs dubitat. Eodē quoqꝫ mō ⁊ lenē. ⁊ aſperā ſuperficiē ſi quis cōtrarias. dixerit: re fellit̉: quod nō ẜm quātitateꝫ ſuperficiei: ſed ẜm qua litatē aſperitatis lenitatiſqꝫ ipſe ſuperficieſ cōtrariuꝫ tenent. At vero nec corpori quicqͣꝫ vllo modo contra rietatis opponitur: cui ſi quis dicat incorporale eſſe contrariū refutabitur. Quod omnis contrarietas ꝓ prijs nominibus dicitur: vt bonum malum: album ni grum. Corporale vero ⁊ incorporale non ſecundū con trarietatem: ſed ſecundum priuationem habitumqꝫ proferūt̉. Incorporale enī corporis eſt priuatio. nec tempori quoqꝫ quicqͣꝫ contrarium eſt. ſed ſi nox diei videt̉ oppoſita: nō in eo ꝙ tempus ē: ſed in eo ꝙ dieſ eſt aer lucidus: nox aer obſcurus. Aer v̓o neqꝫ tēpus neqꝫ quantitas eſt. lumē quoqꝫ ⁊ obſcuritas qualita tes ſunt ⁊ non quātitates. Oratio ēt qͣꝫ qͣꝫ videat̉ ha bere cōtrariū: tamē contrariā nō hꝫ oppoſitioneꝫ vi detur enī vera oratio eſſe vel falſa que ſunt cōtraria ſed oratio vera vel falſa in ſignificatione ē. Cū.n. qd̓ eſt oratio ſignificat vera ē: cū v̓o qd̓ n̄ ē deſignat tūc falſa eſt. Oratio v̓o nō ſcd̓m id qd̓ ſignificat in qͣꝫtita te numerat̉: ſed ſcd̓m id qd̓ profertur. Scd̓m.n. id ꝙ proferimus orationē: longa ſyllaba breuiqꝫ cōponi tur. que omnē orationē nō ſcd̓m id ꝙ ipſa ſignificat. ſed ſcd̓m id ꝙ ad prolationē eſt: metiūtur. illud quoqꝫ manifeſtū eſt in numero non eē ꝯͣria: Duo enī tribꝰ vel tres quaternario ꝯͣrij nō ſunt: nec vllus alter nu merus cuilibet ali numero contrarius ē. Locus v̓o hꝫ aliquā cōtrarietatē ſurſuꝫ enī ⁊ deorſuꝫ cōtrariū eſt Sꝫ ꝗdā nolūt nō eſſe qͣꝫtitates qd̓ ſurſū dr̄ ⁊ deorſū ſꝫ potius habitudīes qͣs geci σχέσn vocāt. qͣ enī ꝑs

Prima editio In predicamenta
ad caput noſtrū eſt hanc ſurſum vocamus: que pars pedibus ſubiacet: illa deorſum dr̄. quocirca ſecundū habitudinē quādam quodāmodo ad nos ipſos relata ſurſum deorſūqꝫ p̄dicamus. Herminiꝰ quoqꝫ ait ſur ſum ⁊ deorſum non eſſe loca: ſed quādam quodāmō poſitionē loci. Eſt enim res ſurſum atqꝫ deorſum. nō eſt autem idē eſſe aliquid loci. qd̓ locū. loci enī ē poſi tio in loco: locus v̓o ipſe poſitio nō ē. Sed ſi ꝗs omnē mūdi reſpitiat formā: qm̄ rerum omniū formā ſpere ambitus amplectitur: ⁊ terra media eſt: In ſpera v̓o nihil eſt vltimū: niſi quod eiuſdem terminū medieta tis obtinuit: ꝗcꝗd in extremo celi cōuexitatis: ē illud ſurſum eſſe dr̄: qd̓ v̓o eſt mediū: illud deor ſum Quo circa ſunt ſcd̓m totū ſurſum deorſumqꝫ contraria ſui ſum in celo: deorſum in terra: iccirco qd̓ a ſe lōge diſ iuncta ſunt. vnde poſt quoqꝫ ꝯͣria hoc mō ſunt diffini ta. contraria ſunt quecūqꝫ a ſe longiſſime diſtant. hīc eſt videlicet tracta diffinitio: ꝙ quoniā celū terraqꝫ diſtare longiſſime videbantur: ⁊ illud eſſe ſurſum: il lud v̓o deorſum: qm̄ deorſum atqꝫ ſurſum nō ob aliā cauſam contraria dicunt̉: niſi ꝙ a ſe longe diſiuncta ſunt qd̓ eſſe contrarium longiſſime diſtare diffiniunt quod ariſtoteles hoc modo pronunciat. ¶ Maxime autem circa locum videtur eſſe cōtra rietas quantitatis. ſurſum enim ad id quod eſt de orſum contrarium ponunt locum qui in medio eſt deorſum dicentes: eo ꝙ multa diſtantia medii ad terminos mundi ſit. videntur autem ⁊ aliorum cō trariorum diffinitionem ab his proferre. que eniꝫ a ſe inuicem multum diſtant eorum que ſub eodē genere ſunt contraria determinant. ¶ In omni ſpera media terra eſt: quod ipſa aſtrorum demonſtrat ordinata vertigo. adiecit quoqꝫ cauſam cur huiuſmodi loca contraria dicantur: ꝙ multa di ſtantia eſt medietatis ad mundi termīos. Terminos v̓o mundi celi vltimam conuexitatē dicit. ex hac igit̉ loci contrarietate ⁊ cetera definita eſſe contraria ſic demonſtrat. Uidentur autem ⁊ alioꝝ contrariorum diffinitionem ab his proferre que enim multuꝫ a ſe inuicē diſtant: ī eodē genere contraria eſſe diffiniūt Sed qm̄ ne ordo contrarietate qͣꝫtitatis impediret̉: iccirco ſuperioribus in quibus ſingulis qͣꝫtitatibus ni hil eſſe contrarium dicebamus: has loci contrarieta tes adiecimus: ⁊ quedam in medio pretermiſſa ſunt. Rurſus ad ſuperiora redeamus: vt expoſitionis ordo ſeſe ipſe continuet. Ait enim ſuperius cum qͣꝫtitati ni hil eſſe contrarium proponeret: bicubito vel tricubi to vel ſuperficiei vel alicui talium nihil poſſe eſſe con trarium. Diffinitis enim his quantitatibus contra riuꝫ nihil eſſe videtur: vt duobus vel tribus. ſed que dā cū ſint indefinita nec qͣꝫtitates vel cōtraria videā tur hec rurſus adiecit. Niſi multa paucis dicat ꝗs eē cōtraria: vel magnum paruo. Hoꝝ autē nihil eſt qͣꝫ titas: ſed ad aliꝗd: nihil enim per ſeipſū magnum dr̄ vel paruum: ſed eo ꝙ ad aliꝗd refertur. Nam mōs q dem paruus dr̄: miliū v̓o magnū eo ꝙ hoc quidē ſu generis maius ſit: illud v̓o ſui generis minus. Ergo ad aliud eſt eoꝝ relatio nam ſi per ſeipſum paruū vel magnum diceretur: nunqͣꝫ mōs quidē paruus: miliū v̓o nūqͣꝫ magnū diceret̉. Rurſus in vico ꝗdē plures homines eſſe dicimus: in ciuitate v̓o paucos cum ſint eorum multiplices: ⁊ in domo quidē multos: in thea tro v̓o paucos cū ſint plures. Amplius bicubitū ⁊ tri cubitum ⁊ vnūqd̓qꝫ taliū qͣꝫtitatē ſignificāt: magnū
v̓o vel paruū nō ſignificat qͣꝫtitatem: ſꝫ magis ad ali quid. qm̄ ad aliꝗd ſpectat magnū ⁊ paruū: quare ma nifeſtum eſt qm̄ hec ad aliquid ſunt: Quēadmodum diffinite qͣꝫtitates contrariis nō tenentur: ip̄e ſuꝑi cōprobauit dicens: bicubito vel ſuperficiei nihil eē ꝯͣ riū. īdefinite aūt vt ē magnū vel paruū vel multa vl̓ pauca dant imaginē cōtrarietatis. Sꝫ illud occurrit has nō eſſe quantitates. Oīs enim quantitas ꝑ ſe dr̄ bicubitū enī vel tricubitū vel duo vel tres vel ſuper ficies ad nihil aliud refertur. magnū v̓o vel paruum ſine alijs dici non poſſunt. Cū.n. dicis magnū ad ali cuius alterius cōꝑationē atqꝫ equiuocationē refert̉ Eodē quoqꝫ mō ⁊ paruū: qd̓ ipſa ariſtotelica probat inductio: Si enī magnū ⁊ paruū ꝑ ſe dicerentur non ad alterius relationē. nūqͣꝫ diceremus montē paruū miliū magnū. Si.n. magnū paruūqꝫ nō ad relationē alterius diceret̉: mons. ſemꝑ magnꝰ: ſemꝑqꝫ paruū milium diceret̉: Sꝫ aliquē collē ad athlantis altitudi nem cōferētes: dicimus paruū montē: ⁊ rurſus miliū ad minora alia grana milii cōferētes: magnū milium nominamꝰ: ⁊ ſimpliciter ꝗcꝗd magnū vel paruū dr̄ ad eiuſdē gn̄is ſpēs referētes magnū paruūqꝫ nomi namꝰ: vt mōti mōtē cōparamꝰ: miliū v̓o milio: ⁊ alia hmōi. multa: ⁊ pauca eodē mō dicūtur. Dicimꝰ eniꝫ ſi fuerīt hoīes centū in vico plures eē hoīes. hi v̓o ſi ī ciuitate ſint: paucos dicimꝰ: nūc ad paruitatē vicoꝝ nūc ad magnitudinē ciuitatū cōferētes. Rurſus ſi ſt̄ in domo ꝗnquaginta. multi ſunt ſi in theatro: pauci: iō ꝙ tūc in theatro eē paucos dicimꝰ cū ad eos qͣꝫti ī theatro eē debebant cōparamꝰ. Amplius qm̄ cōſiſtit ⁊ magnū ꝑuūqꝫ referri ſꝑ ad alterū: ſingulaſ v̓o qͣꝫti tates nihil ad aliud comparātes: ſuas ac ꝓpas noīa mus: vt tres vel duo: vel quatuor: vel lineā: vel ſuꝑſi cieꝫ: magnū paruūqꝫ: ⁊ multa vel pauca a qͣꝫtitatꝭ di uiſiōe diſiūcta ſūt: Sūt enī iſta nō qͣꝫtitates ſꝫ potiꝰ relatiua: Amplius ſiue aliquis ponat eas eē qͣꝫtitates ſiue nō ponat: nihil illis erit cōtrariū. qd̓ enī nō ē ſu mere ꝑ ſeipſum: ſꝫ ad ſolā alterius relationē: quomō huic aliꝗd erit cōtrariuꝫ. Hoc quoqꝫ validiſſimo ar gumento approbat̉ qͣꝫ titatibꝰ his q̄ predicte ſunt ni hil eē ꝯͣriuꝫ: niſi ſoli forſitan. loco. Nā ſi ꝗs magnum vel paruū ⁊ ml̓ta vel pauca in qͣꝫtitatibꝰ pōat: ēt hoc ſi cōcedat̉: tn̄ qm̄ ſemꝑ referūt̉ ad aliud: cōtrariis nō tenēt̉. Oē enī cōtrariū ꝑ ſe cōſiſtit: nec illud ad alte riꝰ cōparationē relationēqꝫ ꝓfert̉: vt bonuꝫ nō dici tur mali bonum nec rurſus malum bōi malum: ſꝫ ip̄ꝫ ī ꝓpria natura ⁊ ꝓlatōe cōſiſtit. Quecūqꝫ ſunt cōtra ria: eodē mō ſunt. Magnuꝫ v̓o vel ꝑuū qm̄ non per ſe conſtant: ſed ad alterius relationē referuntur ꝯͣria eē non poſſunt. Amplius ſi ſunt magnuꝫ ⁊ paruuꝫ cō traria cōtingit idem ſimul cōtraria ſuſcipere. ⁊ eaip̄a ſibi eē cōtraria. Cōtīgit enī ſimul idem paruum eſſe ⁊ magnuꝫ. Eſt enim aliꝗd ad hoc quidē paruum: ad aliud v̓o hoc idem ipſum magnū. Quare idē paruuꝫ ⁊ magnuꝫ ⁊ eodē tꝑe eē contingit: quare ſimul con traria ſuſcipiet. ſed nihil eſt ꝙ videatur ſil̓ cōtraria poſſe ſuſcipere: vt ſubſtantia ſuſceptibilis quidē ꝯtra riorū videt̉ eſſe: ſed nullꝰ ſimul eſt ſanus ⁊ eger: nec albus ⁊ niger ſimul: nihilqꝫ aliud ſimul cōtraria ſuſci piet. ⁊ eadē ſibiipſe contīgit eē ꝯtraria. Nā ſi eſt ma gnū paruo ꝯͣrium ipſum aūt idem ſimul eſt paruum ⁊ magnū: ipſū ſibi erit cōtrariuꝫ: ſꝫ īpoſſibile ē ipſuꝫ ſibi eſſe ꝯͣrium: Non eſt igit̉ magnum paruo contra rium. Conſtat hoc ⁊ īmutabile in ꝓpa ratione conſi ſtit: vnam eandēqꝫ rem vno eodēqꝫ tēpore contraria non poſſe

Prima editio in predicamenta
non poſſe ſuſcipere: vt ſubſtantia ſuſceptibilis quidē cōtrarioꝝ ē. Hō nāqꝫ cum ſub̓a ſit: ⁊ egritudinē ſu ſcipiet ⁊ ſalutē: ſed nō eodē tempore: ⁊ albedinem ⁊ nigredinē capit: ſed alio atqꝫ alio tempore: vt v̓o eo dē tēpore contraria vtraqꝫ ſuſcipiat: fieri nequit. ꝙ ſi magnuꝫ paruo aliquis contrariū ponat: eueniet qd̓ dā īpoſſibile: vt vna atqꝫ eadē res eodē tēpore vtraſ qꝫ ſuſcipiat cōtrarietates: ⁊ eadē ipſa ſibi poſſint eſſe cōtraria. Ponamus ergo magnū paruo eſſe contra rium. ſed vna atqꝫ eadeꝫ res vno eodēqꝫ tēpore pōt magna eſſe ⁊ parua vt ſi ſit decē pedum menſura col lata ad duoꝝ pedū magnitudinē magna ē: ad centuꝫ vero cubitoꝝ magnitudineꝫ menſuramqꝫ collata: ea dem parua eſt. Poteſt ergo eadem res eodem tēpo re ⁊ magnitudinis eſſe ſuſceptibilis ⁊ paruitatis. Eadem enim res vno eodemqꝫ tempore ad maioreꝫ minoremqꝫ collata eadē magna vel parua eſt. Quod ſi magnū ꝑuo contrarium eſt eadem vero res eodeꝫ tempore ⁊ magnitudinē ſuſcipit ⁊ paruitatem eodeꝫ tēpore contingit vt eadē res cōtraria vtraqꝫ ſuſcipi at. ſed hoc impoſſibile eſt. Quocirca quoniā res eadē eodē tempore contrariorum ſuſceptibilis non eſt: po teſt vero vna atqꝫ eadem res magnitudinem parui tatēqꝫ ſuſcipere: magnitudo ⁊ paruitas cōtraria non ſunt. At ſi vero ſi quis magnum paruo cōtrarium po nat: eadem ratione vnā eandēqꝫ rem ſibi ipſi dicit eē contrariā. Nā ſi paruuꝫ magno eſt cōtrarium: eadē vero res(vt docui) parua ⁊ magna poteſt eē ad alid̓ ⁊ ad aliud ſcilicet comparata. Res quoqꝫ que parua ⁊ magna eſt: eadē ſibi poteſt eſſe contraria. paruum enim ⁊ magnum cōtrariū dictuꝫ eſt. ſed ē īpoſſibile. Quocirca paruum ⁊ magnū contraria n̄ ſunt. Poſt huiuſmodi vero rationem ⁊ argumentationis firmiſ ſime propoſitionē de contrarietate diſſerit loci: de qͣ iam ſupra diximus quocirca p̄tereunda eſt ne repeti te expoſitiōis iteratio. faſtidio ſit potius qͣꝫ doctrine ¶ Non videtur quantitas ſuſcipere magis ⁊ minꝰ vt bicubitum. neqꝫ enim eſt aliud alio magis bicu bitum. neqꝫ in numero. vt ternarius quinarius. ni hil enim magis tria dicentur ꝙͣ quinqꝫ: nec tria po tius ꝙͣ tria. neqꝫ tempus aliud alio magis ⁊ minus dicitur. nec omnino ī his que dicta ſūt: magiſ ⁊ mi nus dr̄. quare ⁊ ꝙͣtitas nō ſuſcipit magis ⁊ min ¶ Aliud proprium rurſus appoſuit quod qͣꝫuis quanti tatis ꝓpriū nō ſit: cur tn̄ non ſit ipſe reticuit: nobis tn̄ eſt demonſtrandum. quod autē dicit tale eſt quātitaſ magis ⁊ minus non ſuſcipit. nullus enim numerꝰ alio numero nec magis nec minus eſt numerus. Nam ter narius ſi quinario comparetur: nec magis nec minus eſt numerus. ⁊ rurſus ipſi tres ſibipſis cōparati: nec magis nec minus ſunt tres. nec tempus quoqꝫ habet aliquid magis ⁊ minus: vt magis aliud tēpus ſit alic tempore. longius quidem tempus tēpore eſſe poteſt: vt vero dicatur magis tempus alio tēpore vel minus fieri nequit. hoc quoqꝫ etiā in ſubſtantia demonſtra tū eſt. homo nāqꝫ alio homine non eſt magis homo nec minus. idem quoqꝫ euenit etiā in quātitate. Qd̓ qꝛ etiā in ſubſtantia eſt: proprium quantitatis hoc nō eſt habet hoc quoqꝫ quātitas vt in ſequenti ordīe ip̄e mōſtrauit. Quocirca qm̄ priꝰ hoc de ſubſtātia dixe rat: nunc vero idē de quātitate ꝓpoſuit. Iccirco non eſſe hoc propriuꝫ quātitatis cōmemorare neglexit. Cuiꝰ enī eſſet alterius non ſuſcipere magis ⁊ minus tunc dixit cum de ſubſtantia diſputaret. Ait enim ꝙ
ſubſtantie nunqͣꝫ magis minuſue ſuſciperent: quocir ca ad maxīe ꝓpria ſolita cōſtituēdi rōne regreſſus ē. ¶ Propriū aūt maxime quātitatis ē. quod ⁊ equa le ⁊ inequale dicitur. Singulum enim earum que dicte ſunt quantitatum equale dicitur ⁊ inequale: vt corpus equale ⁊ inequale dicitur ⁊ tempꝰ equa le ⁊ inequale dicitur. ⁊ numerus equalis ⁊ inequa lis dicitur. ⁊ oratio equalis ⁊ inequalis. Similiter autem ⁊ in alijs que dicta ſunt ſingulum equale ⁊ inequale dicitur. ¶ Quantitatis proprium apertiſſime deſignat eſſe: ꝙ ſecundum quantitatem equalitas ⁊ inequalitas nun cupantur. Singule enim quantitates equales atqꝫ in equales dicuntur: vt equalis linea linee ⁊ rurſus ineqͣ lis ⁊ ſuperficiei ſuperficies equalis atqꝫ inequalis dr̄: ⁊ corpus equale ⁊ inequale dicitur. Numerus quoqꝫ ⁊ tempus ⁊ locus equalis atqꝫ inequalis dicitur. ¶ In ceteris vero que quantitates non ſunt. non multum videbitur equale ⁊ inequale dici. nam af fectio ⁊ diſpoſitio equalis ⁊ inequalis non multuꝫ dicitur. ſed magis ſimilis ⁊ diſſimilis. ⁊ album ⁊ equale ⁊ inequale non multum dicitur: ſed ſimile. quare quantitatis maxime eſt proprium equale ⁊ inequale dici. ¶ In alijs v̓o que quantitates non ſunt: non eſt facile vt equalitas vel inequalitas nominetur: diſpoſitiones ergo que affectiones appellantur: non dicuntur equa les ⁊ īequales: ſed magis ſimiles ⁊ diſſimiles. Diſpoſi tio autem vel affectio eſt ad aliquam rem accomoda tio ⁊ applicatio: vt ſi quis grammaticaꝫ legens: quia nondum perdidicit: habet ad eam aliquā diſpoſitio nem.i. ea affectus eſt: ⁊ habet aliquid accomodatū ⁊ quafi propinquum. Poſſunt autē ſimiliter eſſe duo diſpoſiti ⁊ affecti: equaliter v̓o minime: vt duo ſimi liter eſſe albi: equaliter v̓o non. Nam ſi quis de duo bus ſimiliter albis equaliter eſſe albos dicat: recta no minis nuncupatione non vtitur. Omne enim equale ⁊ inequale in menſura ⁊ in quantitate perficitur. Si mile v̓o ⁊ diſſimile quemadmodum de quātitate nō dicit̉: ita nec de alia qualibet re niſi de quātitate re cte equalitas ⁊ inequalitas nuncupant̉. Quare ꝓpriū ē quantitatis equale ⁊ īequale noīari: ſed qm̄ de quā titate dictum eſt: ad relatiuorum ordineꝫ tranſeamꝰ ¶ Poſt quātitatis tractatū tertiū predicamētū de re latiuis ingredit̉: quare relatiua hoc modo diffinit. D aliquid v̓o talia dicuntur: quecunqꝫ hoc ipſum ꝙ ſunt aliorum eſſe dicuntur A vel quōlibet aliter ad aliud vt maiꝰ id qd̓ Ieſt alterius dicitur aliquo enim maius di citur. ⁊ duplum alterius dicitur hoc ipſum ꝙ eſt alicuius enim duplum dicitur. Similiter auteꝫ ⁊ alia quecunqꝫ ſunt huiuſmodi. ¶ Cur āt de his que ſunt ad aliꝗd diſſerat omiſſo inte rim de qualitate tractatu: hec cauſa ē: ꝙ poſita quā tatite magis minuſqꝫ eſſe neceſſe ē. Quare cū quāti tatē cōtinuo ad aliquid conſequat̉: recte poſt quātita tē relatiuoꝝ ſeries ordinata eſt. Illud quoqꝫ eſt ī cau ſa: ꝙ ſuperiꝰ cū de quātitate tractaret: relatiuoꝝ me tio facta ē cū de magno ꝑuoqꝫ diceret̉: vt ergo cōti nēs ⁊ n̄ eēt oꝑis īterrupta diſtīctio: iō qͣꝫtitate finita d̓ relatiōe ꝓpoſuit: qd̓ āt ait ad aliꝗd v̓o talia dicūt̉

Prima editio in predicamenta
hoc monſtrat: ꝙ non ſicut quātitas per ſe ⁊ ſingulari ter ītelligi pōt: eodē quoqꝫ modo ſubſtātia vel qͣlitas vel vnūquodqꝫ alioꝝ predicamētoꝝ: ſicut per ſe con ſtat: ita etiā per ſe ⁊ ſingulariter ītelligit̉: ſic ⁊ ad ali quid per ſe ⁊ ſingulariter capi intellectu nō poteſt: vt dicamus eſſe ad aliꝗd ⁊ ſingulariter. Quicquid enī natura relationis agnoſcit̉: id cū alio neceſſe eſt cōſi deret̉: cuꝫ enī dico dn̄s per ſeipſum nihil eſt ſi ſeruus deſit. Quocirca cū vniꝰ relatiui nūcupatio mox ſecū etiā aliud trahat: ad aliquid vnuꝫ eſſe per ſe nō pōt: atqꝫ ideo non dixit Ariſtoteles. Ad aliꝗd v̓o tale dr̄: ſed plurali numero talia dicuntur. inquit demonſtrāſ relatiuoꝝ intelligentiā nō in ſimplicitate: ſed in plura litate cōſiſtere. nō eſſe aūt quādā per ſe relatiuoꝝ na turā fine coniunctione aliqua alterius ſubſiſtentē ip̄e ariſtotiles monſtrat. Qui dicit ea eſſe relatiua: que cūqꝫ hoc ipſum quod ſunt alioꝝ dicunt̉. Docet.n. ali qua cōiunctione alterius relatiua formari. hoc ip̄ꝫ.n. qd̓ ſunt aliorum dicunt̉. Quod enī eſt dominus hoc alteriꝰ dicit̉.i. ſerui. Siue aūt relatiua dicamꝰ ſiue ad aliꝗd nihil intereſt. Ad aliꝗd enī dicit̉ quod ip̄ꝫ ꝗdeꝫ cū per ſe nihil ſit: relatū tn̄ ad aliud cōſtat: vt dn̄s: ſ deſit ad id qd̓ dr̄.i. ſeruꝰ: nō eſt: dr̄ enī ad ſeruū. ma nifeſtuꝫ ergo eſt ſi ſeruꝰ deſit: dn̄m dici non poſſe. qͣre dn̄s ad aliquid dr̄.i. ad ſeruū. Relatiua quoqꝫ dicunt̉ iccirco: ꝙ eoꝝ nūcupatio ſꝑ ad aliꝗd referat̉: vt dn̄i ad ſeruū: quare nihil intereſt quolibet modo dicatur Huiuſmodi aūt diffinitio platōnis eſſe credit̉: q̄ ab ariſtotile paulo poſterius emēdat̉. ¶ Relatiuoꝝ autē alia eiſdē caſibꝰ referunt̉ alia diuerſis: alia v̓o omni caſu ſunt carentia. Qd̓.ſ. mōſtrans addidit. vel quōli bet aliter ad aliud. qd̓ aūt ē ipſiꝰ pene textꝰ ſermone mōſtratur. Cuꝫ enī dico dn̄s ſerui dn̄s ad gēitiuū ca ſū reddidi noīatiuū. ⁊ rurſus ad eūdē ſi conuertero. Dico. enī ſeruꝰ dn̄i ſeruꝰ: ⁊ hic quoqꝫ noīatiuꝰ ad ge nitiuū relatꝰ ē. Eodē quoqꝫ modo hꝫ ſeſe pr̄ filij pr̄: ⁊ filiꝰ: pr̄is filiꝰ: ⁊ magiſter diſcipuli magiſter: ⁊ diſcipu lus magiſtri diſcipulus. hec ergo id quod ſunt: ſimili ter alioꝝ dicunt̉. Nā qd̓ alioꝝ dicūtur: ſcd̓ꝫ genitiuū reddit̉ caſuꝫ. alia v̓o nō ẜꝫ eūdē caſuꝫ cōſequētiā red dūt. Senſus.n. ad aliꝗd eſt. ſenſibilis.n. rei ſenſus eſt qd̓ enī ſentit̉ ſentiri pōt. qd̓ ſentiri pōt ſenſibile eſt. ⁊ nūc ꝗdem ſenſus ſenſibilis rei ſenſus genitiuo acco modatus eſt. Huiꝰ.n. rei ſenſibilis dictū eſt. at ſi con uertas: fiet. Senſibilis res ſenſu ſenſibilis eſt. Sꝫ cuꝫ caſui ſeptīo reddit̉ noīatiuꝰ in hac relatiōe que dicit ſenſibile ſenſu ſenſibile ē. non eodē caſu quo ſuꝑiꝰ di ctuꝫ eſt conuertitur. Dicimꝰ.n. ſenſus ſenſibilis rei ſē ſus eſt: ⁊ hic noīatiuꝰ reddit̉ ad genitiuū. Hec.n. re latio ad ſeptimū caſuꝫ ſe aptari non patit̉. Scientia quoqꝫ. ſcibilis rei ſciētia ē: ſi ꝗdē hoc ſcit̉ quod ſciri po teſt: ⁊ quod ſciri poteſt: ſcibile eſt. ſed non eadē rōne nec ad eūdē caſuꝫ relatio iſta conuertit̉. Dicimꝰ enī ſcibilis res ſciētia ſcibilis eſt. Eſt.n. prīa relatio ad ge nitiuū. ſcd̓a cōuerſio ad ſeptimū. hec quoqꝫ relatō ẜꝫ eoſdē cōuertit̉ caſus: cū dicimus maiꝰ minore eē ma ius: ⁊ minꝰ maiore eſſe minꝰ. Duplū quoqꝫ ⁊ medie tas relatiua ſunt. ſed ⁊ eiſdē caſibꝰ cōuertunt̉. Duplū nāqꝫ dimidij duplū eſt. dimidiū vero dupli dimidiū eſt. Sunt autem alia relatiua que ipſe ſic addidit. ¶ At v̓o ſunt etiā ⁊ hec ad aliꝗd. vt habitus. affe ctus. ſciētia. ſenſus poſitio. hec enim oīa que dicta ſunt. hoc ipſum ꝙ ſūt alioꝝ eſſe dicūtur ⁊ nō aliud aliꝗd. habitus enim alicuius habitus dicitur. ⁊ di
ſciplina alicuius diſciplina. ⁊ poſitio alicuius poſi tio. ſed ⁊ alia quidem ſimiliter. ¶ De ſenſu ꝗdē ⁊ ſciētia dictū ē ſuperius. nunc v̓o de habitu diſpōne: ⁊ poſitiōe dicēdū ē. Diſpoſitio ē ad aliquam rē mobilis applicatio: vt ſi ꝗſqͣꝫ flāme ꝓpin quus caleat: ille diſpoſitus dicit̉ ad calorē.i. hn̄s aliqͣꝫ applicationē cōiunctionēqꝫ ad calorē. Idē v̓o ē affe ctio qd̓ diſpō: ne nouo noīe error oriat̉. ⁊ iō diſpōſitō cū ſit quedā ad aliā rē cōiūctō: vel ab alia affectio: tn̄ facile mobilis ē: celerius etenī ꝑmutat̉. Habitꝰ aūt ē diſpōnis vel affectiōis firma ⁊ nō facile ꝑmutabilis receſſio: vt ſi quiſquā in ſole ambulās fuſcior fiat: diſ poſitus ad nigredinē dicit̉ ⁊ nigredine affectus. Sin v̓o illa nigredo fortius ⁊ immutabiliter corpus īfece rit: habitus nominatur. quocirca habitꝰ eſt inuetera ta affectio. Un̄ oīs habitus diſpoſitio vel affectio eſt nō aūt oīs diſpoſitio vel affectio hītus. Et ne multa dicenda ſint hoc diſtat ī habitu ⁊ diſpoſitiōe: ꝙ hītꝰ īmutabilis paſſio ē: diſpō v̓o nō ſil̓r: ſed affectio q̄dā eſt ad aliquā rē cōiūctio: qͥ pōt facile ꝑmutari. Poſi tio v̓o eſt alicuiꝰ rei collocatio: vt eſt ſtatio ſeſſio incli natio accubatio ⁊ alia hmōi. Nā ⁊ ꝗ ſtat quodammō poſitꝰ eē dr̄ ⁊ collocatꝰ: ⁊ ꝗ ſedet: ⁊ ꝗ accūbit: ⁊ ꝗ ẜm ceteras poſitiōes ē poſitꝰ appellat̉. Quocirca ⁊ ſtatio ⁊ ſeſſio ⁊ accubatio poſitiōes erūt. Sꝫ qm̄ ꝗd eēt di ctū ē: nūc ſi ſūt ad aliꝗd videamꝰ. habitū relatiue di ci ea res ꝓbat: que alijs quoqꝫ rebꝰ hoc documēto fa cit eē relatiua: vt ē in ſenſu atqꝫ in ſciētia. Iccirco.n. dictū ē ſenſū ſenſibilis rei eē ſenſū: ꝙ res ſenſibilis ē q̄ ſentiri pōt. ē ergo habitus habilis rei habitꝰ. Ha bilis.n. res ē que haberi pōt. illiꝰ enī rei habitꝰ ē que haberi poteſt. Quocirca erit habitꝰ habilis rei habi tus: ſed res quoqꝫ habilis habitu erit habilis. ipſo.n. habitu res que haberi pn̄t: habemus. Diſpoſitio quo qꝫ eodem modo. Diſpoſitio namqꝫ diſpoſite rei diſpo ſitio eſt: ⁊ diſpoſita res diſpoſitione diſpoſita eſt. Ca loris enim diſpoſitio calentis.i. ad calorē diſpoſiti diſ poſitio eſt. Eodem modo diſpoſitus ad calorē caloris diſpoſitione diſpoſitus eſt: velut ſi hoc modo ſit dictū oīs affectio affecti affectio eſt: ⁊ omnē affectū affe ctione affectū ē. Et calor calentis ſit calor: ⁊ calens ca lore ſit calidum. Poſitio quoqꝫ relatiua eſt. nam poſi tio poſite rei poſitio eſt. ⁊ poſita res poſitione poſita eſt. ⁊ hoc intelligi conuenit ſecundum priorē habitꝰ ⁊ diſpoſitionis modum. Illa quoqꝫ res probat poſitio nem eſſe ad aliquid: ꝙ eius ſpecies relatiue ſunt. ſta tio enim ſtantis rei ſtatio eſt: ⁊ qui ſtat ſtatione ſtat: ⁊ de ſeſſione quidem ⁊ de accubitu idem dici poteſt. Quocirca ⁊ habitus ⁊ diſpoſitio vel affectio: ⁊ poſi tio relatiua ſunt. ⁊ hec omnia vel ſimilibus vel diſſi milibus: conuenientibus tamē predicationis caſibus conuertuntur. eorum autem que ſcd̓m caſus conuer tuntur. Alia ſunt que eodem nomine predicant̉: alia vero que diſpari. cū.n. dico fimile ſimili ſimile ē: ⁊ eqͣ le equali equale eſt. ⁊ diſſimile diſſimili diſſimile eſt. eiſdē vocabulis eiſdēqꝫ nominibus tota ſit predicatio Cū aūt dico duplū medij duplum: vel maius minore maius. diſparibꝰ vocabulis facta ē p̄dicatio. qm̄ v̓o relatiuoruꝫ diffinitionē ita ꝓpoſuit: vt diceret. ad ali ꝗd v̓o talia dicūt̉ q̄cūqꝫ hoc ip̄m qd̓ ſunt alioꝝ dicūt̉ vel quomodolibet aliter ad aliud quia hoc ipſum ꝙ ſunt aliorum dicuntur: iam diximus: nunc quid ſit: qd̓ ait. vel quomodolibet aliter ad aliud. requirendum ē quod ipſe Ariſtoteles conuenientibus in ordine pro bat exemplis. ait enim.

Prima editio in predicamenta
¶ Ad aliquid ergo ſunt quecūqꝫ id quod ſunt alio rum eſſe dicuntur: vel quōlibet aliter ad aliud: vt mons magnus dicitur ad alium. Magnum enim ad aliquid dicitur. ⁊ ſimile alicui ſimile dicitur. ⁊ omnia talia ſimiliter ad aliquid dicūtur. Sunt āt ⁊ accubitus ⁊ ſtatio ⁊ ſeſſio poſitiones quedam. po ſitio vero ad aliquid dicitur. Accumbere autem vel ſtare vel ſedere ipſa quidem non ſunt poſitio nes. denominatiue vero dicuntur ex his que dicte ſunt poſitionibus. ¶ Qm̄ accubitus ⁊ ſtatio ⁊ ſeſſio poſitiones dicūtur: ⁊ qm̄ oīs poſitio ad aliꝗd eſt: ſufficienter ſuꝑius cōpre henſuꝫ ē. Nūc v̓o quid ſit qd̓ ait: vel quōlibet al̓r ad aliud. expediemus: in relatiōe ꝑ quā dicimus: filiꝰ pa tris filius: nulla cōiunctio mixta eſt: niſi tm̄ ſola caſuū vis predicatiōis huiꝰ mēbra coniungit. cū.n. dico mō tē magnū ad aliū referens paruū: ita ꝓpono: mons magnꝰ ad montē ꝑuū ⁊ mons paruus ad magnū. hic nulloꝝ caſuū vis eſt qͣꝫ qͣꝫ enim accuſatiuus videt̉ eē vermixtus: tn̄ ille huiꝰ relationis vim non tenet: ſꝫ p̄ poſitio que ad accuſatiuum datur: cuꝫ.n. dico: mons magnus ad ꝑuū mōtē: p̄poſitio ſola ē qͥ vim huiꝰ cō tinet relationis: vt ſi ꝗs dicat: magnꝰ mons ꝑuū mon tem: nihil ſignificet definitū. Quocirca qͣꝫuis acccuſa tiuus caſus in hac p̄dicatiōe ſit: non tn̄ hic vim caſus tenet: ſed prepoſitio: atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. vel quōlibet aliter ad aliud: vt qm̄ ſuꝑius ſcd̓m caſus relatiōes fie ri dixerat: erant autem quedā relatiōes q̄ nullis caſi bus tenerent̉. Adiecit hoc. vel quōlibet aliter ad alid̓ ac ſi diceret. Oīs relatio autem caſibus ſit quod per hoc demonſtrauit qd̓ ait. quecūqꝫ id qd̓ ſunt aliorum dicunt̉: aut p̄ter caſus ſunt: qd̓ hec ſententia docet: vel quōlibet aliter ad aliud atqꝫ hec hactenꝰ. Sꝫ cuꝫ poſitio ſit ad aliquid ⁊ ſint ſpēs eiꝰ relatiue(ſeſſio.n. ⁊ ſtatio relatiua ſunt) ſedere ⁊ ſtare nulla relatio eſt. Stare namqꝫ ⁊ ſedere de ſtatione ⁊ ſeſſione denoīa tiue dicunt̉. Oīs aūt denominatio nō eſt id qd̓ eſt ea res de qua nominatur: vt grāmaticus. nō enī idē eſt quod grāmatica de qͣ nomīatꝰ ē. Quo circa ſi ſedere de ſeſſione ⁊ ſtare de ſtatione denominatiuum ē: ſeſ ſio: vero ⁊ ſtatio relatiua ſunt: ſedere ⁊ ſtare que re latiuis denominatiua ſunt: relatiuorum genere nō te nentur: ⁊ vniuerſaliter quidem ꝗcꝗd ex quibuſlibet poſitionibus denominatur: illud non ad relatiuam ſꝫ ad predicationeꝫ que ſitus dicit̉ reduci poteſt. CIneſt autē ⁊ contrarietas in relatione. vt virtus vi tio cōtrarium cum ſit vtrumqꝫ ad aliquid. ⁊ ſcien. tia inſcientie. Non aūt omnibus relatiuis ineſt cō trarietas. duplici enim nihil eſt contrarium. neqꝫ autem triplici. nec vlli talium. ¶ Quēadmodū in ſub̓a vel quātitate ſi eoꝝ eēt ꝓpriū cōtraria ſuſciꝑe rimatꝰ eſt: ita quoqꝫ nūc in relatiuis de cōtrarietate cōſiderat: vtꝝ relatiuoꝝ ſit ꝓpriū cō traria poſſe ſuſcipere: ⁊ qm̄ virtus ⁊ vitia vtraqꝫ ſūt habitus: virtus enī eſt mētis affectio in bonā parteꝫ difficile cōmutabilis. ⁊ vitiū affectio in malā parte ipſa quoqꝫ difficile mobilis diuturnitate perdurans qm̄ igit̉ ⁊ vitium ⁊ virtus habitus ſunt: omnis auteꝫ habitus ad aliꝗd eſſe monſtratus eſt(habilis enī rei habitus eſt) erūt ⁊ virtus atqꝫ vitiuꝫ relatiua. ſꝫ hec cōtraria ſunt igitur relatiua contraria ſuſcipere non recuſant. Sed dicat quis quid cauſe eſt: vt virtutem atqꝫ vitium ipſumqꝫ habitum paulopoſt inter qualitates numeret: atqui vt alia ſignificatione vna res diuerſis generibus ſupponatur: nihil prohibet. So crates nāqꝫ in eo ꝙ eſt ſocrates ſubſtantia eſt in eo vero ꝙ pater vel filius ad aliꝗd: ita ad aliud atqꝫ alid̓ ducta predicatione eandeꝫ rē ſub diuerſo genere po ni nihil prohibet. habitus quoqꝫ ⁊ virtus ⁊ vitiū eo dem modo. Poteſt enim in qualitate poni habitus ꝙ ex eo quales homines nuncupent̉. habentes enī di cimus aliquos rei habitus retinētes. Uirtus quoqꝫ qͣ litas eſt iccirco ꝙ ex ea boni homines dicunt̉: ⁊ ſcd̓m illam qualitatē.i. bonitatē quales homines.i. bonos homines nuncupamus. ſimiliter autem ⁊ vitiū. Ipſe quoqꝫ habitus ad aliam predicationē dictus ſit iterū relatiuus: ꝙ.n. habitus habilis rei habitus eſt ad ali quid eſt. ⁊ quod alicuius virtus eſt: ad aliꝗd virtus ē ⁊ qd̓ alicuiª vitiū eſt: ad aliquid quoqꝫ ipſuꝫ eſt ergo nihil impedit eaſdē res ad aliud atqꝫ aliud verſas di uerſe predicationis conſtitui Ipſuꝫ vero ad aliquid preter vllū aliud predicamentū intelligere non poſſu mus: vt patrē ⁊ filiū: vel dn̄m ⁊ ſeruū ſcd̓m ſubſtan tiā conſideramus. Nā ⁊ qui dn̄s ⁊ qui ſeruus eſt ſub ſtātia eſt. Duplū ⁊ triplū ſcd̓m quātitatē: hec.n. ī qͣꝫ titate conſiſtūt. ſcientia v̓o ⁊ inſcientia ſcd̓m qualita tē. Scd̓m enī has quales dicimur ſcientes.ſ. atqꝫ īſcij quocirca qm̄ p̄ter aliud predicamētū per ſe relatiua nullus intelliget: ſcd̓m ea predicamēta de quibus in telligit̉ relatio: ſcd̓m ea dicitur cōtraria poſſe ſuſcipe re: vt ſocrates ipſe quidē ſubſtantia eſt: ſed ſubſtātia cōtrariū non recipit. Pater vero atqꝫ filiª ſcd̓m ſub ſtantiā predicat̉. nō ē.n. pater atqꝫ filius niſi ī ſubſtā tia ſit. Quocirca quoniā ſcd̓m ſubſtantiā dicitur con trarietate caret. Rurſus duplū vel dimidiū ſcd̓ꝫ quā titatem dicitur: quantitas vero contraria nō habere monſtrata eſt. igitur nec duplū atqꝫ dimidiū contra rijs pugnat: qualitas vero recipit contrarietatem bo nū enī vel malū ſcd̓m qualitatē opponūt̉. bonū igit̉ ⁊ malū cōtrarijs non carēt. Igit̉ ſcd̓m que predica mēta relatiua dicunt̉: ſi illa ſuſcipiunt contraria: ⁊ re latio ſuſcipit. Sin v̓o illa prius repudiāt cōtrarietatē nec illud ad aliꝗd ꝙ ſecūdū ea dicit̉: vlla vnqͣꝫ cōtra rietate diuiditur. Quare habere cōtraria relationis ꝓpriū nō ē. nā neqꝫ ī ſola relatiōe ē(hꝫ enī hoc quo qꝫ qͣlitas) nec in oībꝰ ad aliꝗd cōſiderari pōt. Que.n. ſcd̓m talia p̄dicamēta dicūt̉ ad aliꝗd que nō recipiūt cōtrarietatē: vt ſcd̓m ſubſtātiā pater ⁊ filius: vel ẜm quātitatē duplū ⁊ mediū in talibꝰ relatiuis cōtraria nullo mō reꝑiūt̉. Qd̓ v̓o neqꝫ ſoli neqꝫ oībꝰ īeſt: hoc ꝓpriū nō ē nō ē igit̉ ꝓpriū relatiōis habere cōtraria ¶ Uidetur aūt magis ⁊ minus relatiua ſuſcipere ſi mile enim ⁊ diſſimile magis ⁊ minus dicitur. ⁊ eq̄ le ⁊ inequale magis ⁊ minus dicitur. cum vtrūqꝫ ſit relatiuum. ſimile enim alicui ſimile dicitur ⁊ in equale alicui inequale. non autem omnia relatiua ſuſcipiunt magis ⁊ minus. duplex enim non dicit̉ magis ⁊ minus duplex. nec aliquid talium. ¶ Queritur nunc an relationis ſit proprium ſuſcipere magis ⁊ minus. ſed in hoc illa ratio ſeruatur quemad modum in contrarijs dictum eſt. Quoniam quecun qꝫ ſecundum ea dicuntur: que contraria non recipiūt ipſa quoqꝫ contrarijs carent. In hoc vero cum ſcd̓m qualitatē dicat̉ equale ⁊ inequale. ſuſcipit ⁊ magis ⁊ minus. Dicitur enim magis equale ⁊ minus equale. Eodem modo ⁊ ſimile magis ſimile ⁊ minꝰ ſil̓e dicit̉

Prima editio in predicamenta
Sed ſi forte quis dicat cur cum quantitatis ſit dici eqͣ le ⁊ inequale: ⁊ quantitas magis atqꝫ minus non ſu ſcipiat equale ⁊ inequale ⁊ intenſione creſcat ⁊ remiſ ſione minuatur. Dicendum eſt quoniam quemadmo dū ſubſtātia ipſa ꝑſe in eo ꝙ ſubſtantia eſt nō ē pro prium: ipſi tamen proprium eſt contraria poſſe ſuſci pere: ita ⁊ in quantitate conſideratur. proprium eniꝫ eſt non hoc ipſum cuius eſt proprium ſed quedā alia extrinſecus qualitas paſſioqꝫ. Paſſio enim quantita tis eſt: ⁊ quedam qualitas equale ⁊ inequale dici ꝙ quoniam non eſt idem proprium quod eſt illud cuius eſt proprium: ⁊ equale vel inequale dici non eſt quan titas: cum eſt proprium: ſed quedam qualitas ⁊ paſ ſio quantitatis. Hoc autem dicitur ad aliquid. ipſum enim quod eſt alterius dicitur. equale enim equali eqͣ le dicimus: ⁊ ſimiliter ſimile ſimili ſimile. ſed non ca piunt omnia relatiua magis ⁊ minus. Nullus enim poteſt dicere magis ⁊ minus duplum eſſe aliquid nā ſiue denarius ad quinarium comparetur: ſiue quater narius ad binarium eque vterqꝫ duplus eſt: eqͥ vter qꝫ medietas. Qualitas quoqꝫ recipit magis ⁊ minus dicimus enim magis album ⁊ minus album: quare quoniam neqꝫ omni relationi neqꝫ ſoli ineſt ſuſcipere magis ⁊ minus. Et per relationem qualitas ſuſcipit ⁊ magis ⁊ minus: relationis proprium non eſt ſuſcipe re magis ⁊ minus. ¶ Omnia autem relatiua ad conuertentia dicunt̉: vt ſeruus domini ſeruus dicitur: ⁊ dominus ſerui dominus ⁊ duplum dimidij duplum. ⁊ dimidiuꝫ dupli dimidium. ⁊ maius minore maius. ⁊ minus maiore minus ſimiliter autem ⁊ in alijs. Sed ca ſu aliquotiens differunt ſecundum locutionem: vt ſcientia ſcibilis rei ſcientia dicitur. ⁊ ſcibile ſcien tia ſcibile. ⁊ ſenſus ſenſati ſenſus. ⁊ ſenſatum ſen ſu ſenſatum. ¶ Clara hec eſt proponentis ⁊ non inuoluta ſententia. Dicit enim omnia relatiua ad conuertētia dici: quod ipſe proprijs patefecit exemplis. Omne enim ad ali quid ita ad aliud predicatur: vt illud ad quod predica tur videatur poſſe conuerti. ⁊ hoc eſt quod ait. Oīa relatiua ad conuertentia dicuntur. Conuerti auteꝫ ē vt ſi prima res dicitur ad ſecundam: ſecunda rurſus dicatur ad primam. Ponatur enim primus pater ſe cundus filius: ⁊ dicatur hoc modo pater filij pater eſt id rurſus conuerti poteſt: vt prius ponamus filium: ⁊ talis ſit predicatio. filius patris filius. Ergo pater ad tale dicitur: ideſt ad filium qui conuertitur: ⁊ filius ꝙ dicitur ad patrem: ad talem reꝫ dicitur: que ipſa quo qꝫ conuertitur: vt de filio predicetur. Omniaqꝫ relati ua hoc modo ſunt. omne enim relatiuum ad tale ali quid predicatur ꝙ ipſum in predicatione cōuerti poſ ſit. ſed nec omnia dicuntur ſecundum eandem vocis prolationem. Alia enim ſunt que eiſdem caſibus con uertuntur: vt dictum eſt. pater enim filij pater eſt. filius patris filius eſt. Alia vero que non eiſdē: vt ſciē tia ſcibilis rei ſcientia eſt. Hic genitiuus eſt medius. ſcibile autem ſcientia ſcibile eſt hic ſeptimus pre dicationem tenet alia vero nullo(vt ſupra dictum eſt) caſu coniuncta ſibimet conuertuntur: vt mons magnus ad paruum dicitur ⁊ paruus ad ma gnum. Ergo omnia relatiua ad conuertentia dicunt̉ qͣꝫuis non eiſdem caſibus conuertūtur: quod ipſe ait dicens. Sed caſu aliquotiens differunt ſecundum lo cutionē: qd̓ v̓o addidit nimis diligenter adiectum ē.
¶ At vero non aliquotiens videbitur conuerti: niſi conuenienter ad quod dicitur aſlignetur. Sꝫ pec cet is qui aſſignat: vt ala ſi aſſignetur auis non con uertitur auis ale. neqꝫ enim prius conuenienter aſ ſignatum eſt ala auis. neqꝫ enim in eo ꝙ auis eſt in eo auis ala dicitur. ſed in eo ꝙ alata eſt. Multoruꝫ enim ⁊ aliorum ale ſunt que non ſunt aues. quare ſi aſſignet̉ conuenienter. conuertitur. vt ala alati ala. ⁊ alatum ala alatum. Aliquotiens auteꝫ forte ⁊ no mina fingere neceſſe erit. ſi non fuerit poſitum no men. ⁊ ad quod conuenienter aſſignetur. vt remus ſi nauis aſſignetur. non erit conueniens aſſignatio. neqꝫ enim in eo ꝙ eſt nauis in eo eius remus dicit̉ Sunt enim naues quarum remi non ſunt. quare non conuertitur. nauis enim non dicitur remi na uis. ſed forte cōuenientior aſſignatio erit. ſi ſic quo dammodo aſſignetur. remus remite rei remꝰ. aut aliquo modo aliter. nomen enim non eſt poſitum. conuertitur autem ſi conuenienter aſſignetur. re mitum enim remo remitum eſt. Similiter autem ⁊ in alijs vt caput conuenientius aſſignatur capita ti ꝙͣ ſi animalis aſſignetur. neqꝫ enim in eo ꝙ ani mal eſt caput habet. multa enim ſunt animalia ca pita non habentia. ¶ Supra iam de relatiuoꝝ cōuerſiōe ꝓpoſuit: dixitqꝫ quicquid eſt ad aliquid: vel eiſdē caſibus vel diſſimili bus: tamen ad conuertētia dici. hoc vero iccirco eue nit ꝙ oē ad aliquid eſſe ſuum ex alterius habitudine ⁊ cōparatiōe trahit. ꝙ ſi vtraqꝫ ſcd̓m aliquid ſint op poſita: ad aliquid nuncupantur equā viꝫ vocabuli nū cupationēqꝫ ſortita. nam ⁊ ſi pater ⁊ filius vtriqꝫ ad aliꝗd ſunt ſi pater ad filium predicatur qm̄ ad aliꝗd ē Filius quoqꝫ qui ad aliquid eſt: ad quoddā aliud pre dicabit̉: ſed nullius eſt filius niſi patris: Ergo hec vo cabula ex alterutra nuncupatione principium ſumūt. Quocirca que ſibi inuicē ſubſtantiam donant: recte ad ſe inuicē p̄dicantur: ⁊ hoc quidē in omnibus rela tiuis cōſtat ītelligi. ſed huiuſmodi cōuerſio non vno modo nec quōlibet fieri pōt: niſi enī cōueniēter queli bet illa res ad id quod dicitur predicetur: huiuſmodi conuerſio nulla ratiōe conuertitur. Cum enim dicat̉ caput aīalis caput dici nō pōt: animal capitis animal Ergo ita redditū nulla ratiōe conuertitur. Atqꝫ hoc eſt quod ait: non videri in omnibus relatiuis poſſe cō uerti: niſi conuenienter ad qd̓ dicitur aſſignetur. Si enim peccet is qui aſſignat: vt non conuenientem pre dicatiōeꝫ faciat: conuerſio non procedit que tamen ē ipſa cōueniētia qua poſſint ſemper relatiua cōuerti: huiuſmodi ē. Cū.n. dico alā auis eē alā: nō conuertit̉ vt auis ale ſit auis: iccirco ꝙ nō ē cōuenienter facta predicatio: non enim ī eo ꝙ auis eſt ī eo habet alaꝫ. multa enī ſūt que hn̄t alā: aues tn̄ nullo mō nominā tur: vt apes ſūt ⁊ veſpertilie: ⁊ ꝗcꝗd eſt aliud tale ha bere quidē dicimꝰ alas: eas tn̄ aues non dicimus qua re nō in eo ꝙ auis eſt in eo eſt eius ala: ſed ī eo ꝙ ala ta eſt. iccirco enim alam habet quoniā alata eſt. ⁊ ꝗc quid fuerit alatū alas habebit. quare ita facta p̄dica tio illā cōuerſionē retīet atqꝫ cuſtodit. ala.n. alati ala ē: ⁊ alatū ala alatū ē. Eodeꝫ quoqꝫ modo de capite: ſi quis dicat caput animalis eſt caput: non conueniēter vim predicatiōis aptabit. nō enim in eo ꝙ animal ē

Prima editio in predicamenta
in eo habet caput. multa enī ſunt animalia que capite carent: vt oſtrea: vel condium: vel conchilia: ⁊ cete ra huiuſmodi. Igitur dicendum eſt caput capitate rei eſſe caput: ⁊ capitatā rem capite eſſe capitatam. Uides ne quemadmodum conueniens predicatio al ternam in ſe vocabuli conuerſionem reuerſionemqꝫ reddiderit. Ita quoqꝫ ſpeculandum eſt ⁊ de alio exē plo qd̓ ipſe ꝓpoſuit. remꝰ enī ſi nauis remꝰ dicat̉: nul lo mō cōuertit̉: vt nauis remi nauis eē nomīet̉. Sūt enī quedā naues qͣ remis penitus nō vtunt̉: vt lītres quas ſolo ſubeunt conto: ⁊ iccirco nō cōuertit̉. Dicen dū eſt igit̉ remū ⁊ remite rei eſſe remum: ⁊ remitaꝫ rem remo eſſe remitam. Neceſſe quoqꝫ erit nomē fin gere ſi poſitū nō ſit: nā quēadmodū filius patris fili us: ⁊ pater filij pater: reciproca cōuerſione p̄dicant̉: ⁊ vtrūqꝫ nomen in vſu eſt. Sic ſi defuerit nomen: ipſe tibi ad aliꝗd debebis affingere: vt in eo ꝙ eſt ala ala ti ala. alatum enim nouiter factum eſt ⁊ nunqͣꝫ ante dictum: quo autem modo poſſimꝰ noīa ipſa cōfinge re: qm̄ neceſſariū eſſe poſuimus artem quoqꝫ cōponē di ſequēti ordine demonſtremꝰ. Sꝫ hoc faciendū eſt ſi priꝰ illud purgauero: qd̓ quidā cōtra ariſtotelē cul vādi ſtudio ponūt. Aiūt enī nō eē ſoliꝰ relationis ad conuertentia dici. Si quis enim ſic dicat: cum ſol ſuꝑ terrā eſt dies eſt: ⁊ cū dies eſt: ſuper terrā ſol eſt. re cipiunt hec quoqꝫ cōuerſionē: que cōfeſſe a relatiuo rū definitione ſegregata ſunt. Nō igitur in ſolis rela tiuis inquiunt cadit iſta cōuerſio: ſed iamblicꝰ duas huius rei ꝓtulit ſolutiones: vnam peruacuam: aliam vero perfortem. ait enim nihil officere ad ariſtotelis ſententiam: ſi ⁊ alia conuertantur. non enim inꝗt ari ſtoteles ſolis hoc relatiuis eſſe ſed omnibus. namqꝫ hoc relatiuis ineſt: nec vlla ratiōe negari poteſt. quo circa quoniam non dixit ariſtoteles ſolis hoc ineē re latiuis. Illorum queſtio huius preclari philoſophi ſen tentiam non moratur. ſed hoc potius accidentis eſt qͣꝫ nature ⁊ ad aliud quodāmodo refugiū cōcurrētis potius qͣꝫ ex ipſa ariſtotelis auctoritate dictorū eius aliqd̓ propugnaculum comparantis. Aliam vero attr lit cauſam prorſus grauem. ait enim propriū eſſe hoc relatiuoꝝ non ſecūdū ſuam nuncupationem ſed ſecū dū aliquam habitudinē eodem modo conuerti. ꝗ. n. dicit cū ſol eſt ſuper terrā: dies eſt: ⁊ cū dies eſt: ſol. ē ſuper terram nullam habitudinem monſtrat: ſed tan tummodo conſequentiam oſtendit. Conſequitur eniꝫ ſuper terram ſolem eſſe cum dies eſt: ⁊ cum ſol ſuper terram curſus agat diem eſſe: cum vero aliquis dicit filius patris filius: ⁊ pater filij pater habitudinem ⁊ comparationem ⁊ quodammodo continentiam vtrū qꝫ declarat. Atqꝫ hoc quoqꝫ in alia quāuis relatio ne ſpectare licet. Quocirca quoniam omnia ad aliꝗd ſecundum quandam ad ſe inuicem habitudinem cor tinentiamqꝫ dicuntur ſecundum continentiam quoqꝫ ⁊ habitudinem eorum conuerſio facienda eſt. qua in re nos quoqꝫ grauiter dicentis iamblici auctoritati concedimus. Nunc vero que ſit ars ſingendi nomina ſicubi deſunt dicendum videtur: quam ipſe Ariſtote les his verbis tradit. ¶ Sic autem facilius fortaſſe ſumetur: quibus no men non eſt poſitum. ſi ab his que prima ſunt: ⁊ ab his ad que conuertuntur. nomina ponātur. vt ī his que dicta ſunt ab ala alatū a remo remitū. Oīa er go que ad aliquid dicuntur. ſi conueniēter aſſignē tur. ad conuertentia dicuntur.
¶ Quoniam ſunt que ita dicūtur ad aliquid: vt niſi cō uenienter aptentur: conuerſio nulla ſit: in omnibꝰ āt ad aliquid conuerſioneꝫ expectari neceſſe eſt: que ſit hec conuenientia: ⁊ quemadmodum aſſignari relatio nes oporteat: ipſe demonſtrat. Si quid enim dicitur ad aliquid ꝙ conuerti non poſſit: ab ipſo quod dicit̉ ſi denominatio ſit mox conuertitur: vt ala dicitur auis ⁊ recta quidem eſt hec predicatio: ſed ad naturā rela tionis incongrua. Nunc igitur quoniam dici non po teſt auis ale dicitur autem ala auis: ab ipſa predica tione: que ad aliud predicatur: ſi denomīatio ſit: mox redit conſueta reuerſio relatiuis. Nam cum dicitur ala auis: vt dicatur auis ale: inconueniēs eſt. ſi v̓o vl̓ ex ala fiat denomīatio: vt dicatur ala alati: ſic cōuer ſio manet. Alatum enim ala alatum eſſe dicimꝰ: ſicut alam alati eſſe alam. ⁊ hoc idem in remo euenit. Nā quoniam remus nauis nō dicitur ⁊ remi nauis vt ſit nulla ratione conuertitur. ſi ex remo ſit denominatio ſtatim reddit ex more conuerſio. Dicimus enim eſſe remum remite rei remum. ⁊ hoc illi conuertitur. Re mita enim res remo remita eſt. Ergo ex eo ꝙ prius dicitur nomen fingendum eſt: ſicut ex eo ꝙ eſt ala: quoniam id prius ad auem dicitur: que auis ad alam non conuertitur: denominatio facta eſt: vt diceretur alatum. Atqꝫ hoc eſt quod ait. ſi ab his que prima ſūt ⁊ ab his ad que conuertūtur nomina ponantur. prīa namqꝫ predicatio eſt ab ala. Dicimus enim alaꝫ auis ⁊ hoc querimus vt ad alam predicatio conuertatur: ergo ab eo quod prius dicitur: ⁊ ab eo ad quod con uertitur nomen fingendum eſt: vt ab ea que prius di citur ala: atqꝫ ab eadem ala ad quā conuertitur: ſi cō uenienter aptatur fingendum eſt nomen alatum: qd̓ ipſum ex ala denominatum eſt atqꝫ hocidem ⁊ in ce teris relatiuis licet intelligi ¶ Nam ſi ad quolibet aliud aſſignentur. ⁊ non ad illud ad quod dicitur non conuertuntur. Dico āt quoniam neqꝫ horum que indubitanter conuerti bilia dicuntur. ⁊ nomina eis poſita ſunt. nihil con uertitur. ſi ad aliquid eorum que ſunt accidētia aſ ſignentur. ⁊ non ad ea ad que dicuntur. vt ſeruus ſi domini non aſſignetur ſeruus. ſed hominis vel bipedis aut alicuius talium non conuertitur. non enim erat conueniens aſſignatio. ¶ Aliud quoqꝫ argumentum dedit: ſi relationes conue nienter non reddantur: non poſſe conuerti. fortaſſe enim dicat quis alam ⁊ caput non eſſe ad aliquid. ꝙ ſi quis hoc quoqꝫ concedat: illud tamen nullus nega re poterit: quin ſeruus aut filius ſemꝑ ad aliud predi centur. Ergo in hac quoqꝫ re: que confeſſe relatiua ē non erit relationis propria conuerſio: ſi non conueniē ter: ⁊ ad aliud ad quod proprie dicitur aſſignetur. nā cum ſit ad aliquid ſeruus niſi dn̄i reddat̉. i. ad id ad quod conuenienter dicitur: hac ratione nulla conuer ſio eſt. Dicatur ergo ſeruus hominis: vel ſeruus bipe dis nō cōuertitur: vt dicat quis bipedē eſſe ſerui: aut hominem eſſe ſerui. Eodem quoqꝫ modo de filio. er go extrinſecus quecunqꝫ ſunt: ſi ad ea id quod eſt ad aliquid p̄dicet̉ nulla cōuerſio eſt. Qd̓ aūt ait acciden tia: nō ꝙ hō ſit accidens: aut bipes: differētia hoī ac cidenter inſit. ſed interdū cōſuetudinis ariſtotelice ē: qͥ ſecūdo loco ⁊ extrīſecus predicēt̉: dicere ſcd̓ꝫ accn̄s predicari. Seruus aūt priꝰ ad dn̄m ē: ſecūdo v̓o loco ad hoīeꝫ. Iccirco enī ꝙ dn̄s homo eſt: ideo ſeruꝰ ad

Prima editio in predicamenta
hominē dicit̉. Et iccirco ꝙ dominusī bipes eſt: ideo ſeruus bipedis dicitur. Ergo ſecundū accidens dixit ſecundo loco: volens oſtendere extraneam ⁊ non con uenientem fieri predicationem: ſi quis ad hominem vel bipedem ſeruum ⁊ non ad dominū referat. Ma nifeſtum eſt igitur quoniam in his quoqꝫ que confeſ ſe ſunt ad aliquid: ⁊ in quibus nomina ſunt(Nomen enim ⁊ ſerui ⁊ domini in vſu eſt: non quemadmoduꝫ in remo aut in alia: vbi neqꝫ alatū neqꝫ remitū nomē fuit niſi ipſe fingeret ariſtoteles) Cum ergo hec ita ſint manifeſtum eſt qm̄ ſi non conuenienter aptaren tur: conuerſionem predicatio non teneret. ¶ Amplius ſi conueniēter aſſignetur ad id ad qd̓ dicitur: oībꝰ alijs circūſcriptis quecūqꝫ accidentia ſunt: relicto ſolo illo ad quod aſſignatum eſt: ſemꝑ ad ip̄m dicet̉: vt ſi ſeruus dicatur ad dn̄m: circun ſcriptis alijs oībꝰ que ſunt accidentia dn̄o vt eſſe bipedē: vel ſciētie ſuſceptibilē. vel hoīeꝫ. relicto v̓o ſolo dn̄o ſemper ſeruus dicet̉ ad ip̄m. ſeruus eniꝫ dn̄i ſeruus dicit̉: Si aūt nō cōueniēter reddat̉ ad id qd̓ dicit̉: circūſcriptis oībꝰ alijs: relicto illo ſolo ad qd̓ redditum eſt non dicitur ad illud aſſignet̉ enim ſeruus hominis ⁊ ala auis. circūſcribatur ab homine eſſe dominum: non iam ſeruus ad homi nem dr̄. cū.n. dn̄s nō ſit ſeruus non eſt. Sil̓r auteꝫ ⁊ de aue adimat̉ ab ea alatā eſſe. ⁊ amplius nō erit ala ad aliquid. cū enī non ſit alatum. nec ala erit ali cuius. Quare oportet aſſignari ad id ad quod con uenienter dicitur. ⁊ ſi ſit nomen poſitū. facilis erit aſſignatio. Si aūt non ſit. fortaſſe erit neceſſariuꝫ fingere nomen. ſi autem ſic reddantur. manifeſtū eſt quoniā oīa relatiua conuerſim dicuntur. ¶ Aliud quoqꝫ validū addidit argumentum in oī ſecū dū ad aliꝗd p̄dicatione ſolam eſſe aſſignationis con uenientiam requirendaꝫ. quo enī ꝑmanente cunctis alijs pereuntibꝰ relatiuoꝝ predicatio conſtat: ⁊ quo pereūte cūctis alijs permanētibus ad aliquid p̄dica tio non manet. Illud eſt: ad qd̓ cōuenienter nominis relatio referat̉. Qui.n. dominꝰ eſt: idem ⁊ hō eſt idē qꝫ bipes: idem quoqꝫ ſcientie perceptibilis. ad qd̓libꝫ igitur hoꝝ ſeruus non predicabit̉: ſi dn̄s non ſit: ꝙ ſi dn̄s ſit quodlibet hoꝝ pereat: nihil impedit p̄dicatio nem. Predicetur enim ſeruus ad dn̄m: ⁊ ab eo cete ra perimātur. Pereant enim ab eo quod ē homo ac bipes: ꝙ ſcientie perceptibilis: his omnibꝰ pereunti bus dn̄s ſolus permaneat. Ceteris igitur pereuntibꝰ ſeruus tantum nihilominus dicitur ad dominum. ad hominem vero non dicitur: pereunt enim domini no mine: ſerui ad hominem nulla predicatio eſt. ꝙ ſi ad dominum ſeruus non referatur: pereatqꝫ domini no men: omnibus alijs manentibus non erit predicatio Auferatur enim dominus ⁊ maneat homo ⁊ bipes ⁊ ſcientie perceptibilis: non poteſt dici ſeruus hominiſ vel ſeruus bipedis. Domino enim non manente ſer uus interijt. quare manente domino ad quod ſeruus conuenienter aptatur: cunctis alijs pereuntibus pre dicatio manet: ſublato vero domino: ad quem eſt cō ueniens predicatio: cunctis alijs manentibus predica tio non eſt. Eodem modo etiam de ala: niſi enim ad alatum referatur: cunctis alijs manentibus integra predicatio non eſt. Adeo non ſolum non conuertitur: ſed nec predicatio vlla erit niſi relatio ei ad quod con
uenienter dicitur aſſignetur. Simul etiam hec quo qꝫ ars eſt ⁊ via noſcendi. cum in natura multa ſūt: ad quod potiſſimum relatio predicetur. Nam cum in do mino ſit ⁊ homo ⁊ animal ⁊ diſcipline perceptibile ⁊ bipes: in ſeruo quoqꝫ idem: ad quod horum aut do mini nomen aut ſerui referre poſſimus: ſic oſtendit̉. Qua enim re manente ſublatis ceteris predicatio va let: ⁊ qua re ſublata ceteris manentibus intercipitur predicatio: ad illud relatio rectiſſime predicatur. Hiſ igitur poſitis totius argumenti vim ſententiamqꝫ cō cludit. ait enim. Omnia quecunqꝫ ad aliquid ſunt eō predicatione conuerti. hec autem huiuſmodi ē. Que cūqꝫ enim ad ſeſe inuicem equaliter predicātur: ⁊ cō uerſione facta retorquentur: illa equali natura ⁊ di mēſione fundata ſunt: vt ſunt propria ⁊ ſpecies. Rela tiua quoqꝫ vt conuertantur: equalia eſſe oportet. naꝫ ſi vna res amplior: alia fuerit minor: conuerſionē nō habent nam in eo ꝙ eſt ala auis: minus eſt auis ala multa enim ſunt que alas habent ⁊ aues non ſunt. at qꝫ ideo conuerſio non fit. Et in eo ꝙ eſt remus nauis maior eſt nauis remo. multe enim naues ſunt quarū remi non ſunt. Quare in his nulla poteſt eſſe conuer ſio. ſi vero ſint equalia vt filius atqꝫ pater conuerſio non fugit. Nunqͣꝫ enī ē filius niſi patris: ⁊ rurſus nū qͣꝫ pater eſt niſi filij. Quocirca equalia eſſe oportet: q̄ cūqꝫ ad aliquid predicant̉. Horum vero ſi nomen ſit poſitum: poſitis nominibus vti oportet. Si vero no men poſitum non ſit: ex his que in prima predicatio ne ſunt(vt ſuperius dictum eſt) nomen oportet effin gere. Quod ſi ita reddant̉ vt omne ad aliquid conue nienter ad quod dicitur predicetur: ⁊ equalis erit pre dicatio: ⁊ mox conuerſionis reciproca natura ſubſeꝗ tur. Conſtat igitur omnia relatiua ad conuertētia di ci. His aliud proprium iungit. ¶ Uidentur autem ad aliquid ſimul eſſe natura. ⁊ ī pluribus quidem verū eſt. ſimul enī duplū ē. ⁊ di midiū. ⁊ cū ſit dimidiū duplū ē. ⁊ cū ſit ſeruus. do minꝰ ē. ſimiliter aūt his ⁊ alia ſimul etiā auferunt ſeſe inuicem. Si enim non ſit dupluꝫ non eſt dimi dium ⁊ ſi non ē dimidium non eſt duplū. ſil̓r aūt ⁊ in alijs quecūqꝫ talia ſunt. ¶ Illa eſſe ſimul dicuntur quecunqꝫ talia ſunt. vt vno poſito quolibet aliud neceſſario ſubſequat̉: ⁊ vnoquo libet perempto aliud modis omnibꝰ interimatur: vt pater ⁊ filius. Nam cum pater eſt: filium quoqꝫ eē ne ceſſe eſt: cum ſit filius: pater eſt. Rurſus ſi pereat fi lius: patrem quoqꝫ perire manifeſtum eſt: non ꝙ pe reat ipſa ſubſtantia: vt pereunte hectore priamus pe reat: ſed perit ipſa relatio. Ergo quoniam vel interē pto patris nomine: filij nomen perit ſublato quoqꝫ fi lij nomine nomen patris perit. Poſito etiam patre in ſubſtantiaqꝫ conſtituto filij quoqꝫ nomen infertur ⁊ poſito filij nomine ſequitur patris ⁊ a patris nomi ne nunqͣꝫ ſeparatur: iccirco pater ⁊ filius ſimul eſſe di cunt̉. Ergo ſimul ea ſunt que ſe inuicem vel īterimūt vel inferunt. ⁊ de his quidem ipſe poſterius tractat Nunc auteꝫ hoc quoqꝫ ineſſe relatiuis expoſuit dice̓s relatiuis quoqꝫ eſſe vt ſimul ſint: nam cum dupluꝫ ſi dimidium eſt: ⁊ cum dimidium duplum. huius auteꝫ argumentum eſt: ꝙ interempto duplo dimidium pe rit. Rurſus quoqꝫ duplo conſtituto dimidium conſti tuitur. Igitur quoniam duplum atqꝫ dimidium r ela latiua ſunt: ⁊ hec ſimul ſūt natura: ideſt ipſa eēntia: ⁊ hoc manifeſtū ē quoqꝫ relatiuis accidere. vt ſimul na

Prima editio in predicamenta
tura eſſe videantur. Idem quoqꝫ eſt in eo ꝙ eſt ſer uus ⁊ dominus. Nam quoniam alterutris interem ptis vterqꝫ deperit: alterutro conſtituto vterqꝫ ſubſi ſtit. Conſtat ſeruum atqꝫ dominū cum ſint ad aliquid ſimul eſſe natura. Sed hec ita ſunt: vt ſint quidem in relatiuis: ſed omnibus his que ſunt ad aliquid: non equentur. Sunt enim quedam relatiua quorum vnū prius natura ſit: quod ipſe rurſus adiecit. ¶ Non autem in omnibus relatiuis verum vide tur eſſe ſimul eſſe natura. Scibile enī ſcientia priꝰ naturaliter eſſe videtur. Namqꝫ in pluribus rebꝰ ſubſiſtentibus ſcientias accipimus. In paucis ve ro vel nullis hoc quis reperiet ſimul cū ſcibili ſciē tiam eſſe factam. ¶ Propoſuit nō in omnibus relatiuis eſſe hoc vt vide antur ſimul eſſe natura. hoc aūt probat ex his: ꝙ qm̄ ſcientia ad aliquid eſt(Scibilis enim rei ſcientia dici tur) non poterit eſſe ſcientia: niſi ſit res aliqua q̄ ſciri poſſit. Hanc autem primā eſſe neceſſe eſt: vt in ma theſeos diſciplina. Scimus enim triangulum tres in teriores angulos duobus rectis angulis equos habe re. Unde neceſſe eſt prius fuiſſe quod ſciri poſſet: po ſtea vero ad hanc rem aptam fuiſſe noticiā: atqꝫ hoc eſt quod ait. Namqꝫ in pluribꝰ ſubſiſtentibus rebus ſcientias accipimus. Prius enim rebus conſtitutis ⁊ quaſi prepoſitis ſcientie ratio ſequitur. Quare non ē in omnibus relatiuis ſimul eſſe natura. Nam cū ſcien tia ⁊ ſcibile relatiua ſunt: antiquius eſt ſcibile qͣꝫ ſciē tia. Qd̓ v̓o interpoſuit: in paucis enim vel nullis. hoc quis ꝑſpiciet ſimul cū ſcibili ſcientiam factam tale ē. Quaſdā nāqꝫ res animꝰ ſibiipſe cōfingit: vt chimerā vel cētauꝝ: vel alia huiuſmodi: que tūc ſciūtur: cū ea ſibi animꝰ finxerit. Tunc aūt eſſe incipiūt qn̄ priꝰ in opinione verſant̉. Tunc igit̉ ſciunt̉: cū in opiniōe cō uerſata ſint: ⁊ hec ſimul hēnt. eē ⁊ ſciri. Nā qm̄ in opi nione naſcunt̉: mox eſſe incipiunt: ſed cū in rōne ſunt tunc eoꝝ ſcientia capitur. Igit̉ mox vt fuerint: mox ſciunt̉ ⁊ ē eoꝝ ſciētia cū eorūdē eſſentia cōiūcta. Nā qꝫ anteqͣꝫ chimera fingeretur: ſicut ipſa in nulla opi nione fuerat: ita quoqꝫ ſcientia eiꝰ non erat. Poſtqͣꝫ vero in ipſa imaginatione conſtituta eſt: eius quoqꝫ cū ipſa imaginatione ſcientia conſecuta eſt. atqꝫ ideo ait: in paucis hoc poſſe perſpici: vt ſimul cū ſcientia ſcibile ſit: vt in hac eadē chimera: que cum ſit ſcibilis cum ſcientia nata eſt. Sed qm̄ nihil qd̓ in ſubſtantia nō ꝑmanet: neqꝫ in veritate cōſiſtit: ſciri pōt(ſciētia enī eſt rerū que ſunt cōprehenſio veritatis) ⁊ quicꝗd ſibi animus fingit: vel imaginatione reperit: cum in ſubſtātia atqꝫ veritate conſtitutū non ſit: illud poſſe ſciri non dicitur: atqꝫ ideo non eſt eoꝝ ſcientia vlla: qͥ ſola imaginatione ſubſiſtunt. iccirco itaqꝫ dubitans dixit: in paucis enim vel nullis. Hec enim ipſa pauca ita quiſqꝫ reperiet: vt ſi ad verā rōnē examīationēqꝫ contenderit: nulla eē perpendat. Qd̓ ſi quiſqͣꝫ chime re aliquā eſſe ſciētiā dicat: que non eſt: qͣꝫqͣꝫ hoc fal ſū ſit: tamē hoc quoqꝫ cōceſſo pauca erunt: in quibꝰ ſcientia cū ſcibili ſimul natura ſit. Multis enim rebꝰ antepoſitis ⁊ conſtitutiſ ſcientia naſcit̉. Quocirca nō in oībꝰ relatiuis veꝝ eſt: vt ſimul eſſe dicantur natu ra: ⁊ ſicut falſum illud ē in nullis hoc eē relatiuis: ita falſū ē rurſus ī oībꝰ. Sꝫ hūc tractatū lōgiꝰ texit. ¶ Amplius ſcibile ſublatū ſimul aufert ſcientiam ſcientia vero ſimul nō aufert ſcibile. Nā ſi ſcibile
non ſit. nō ē. ſciētia. ſciētia v̓o ſi nō ſit. nihil prohi bet eſſe ſcibile. vt circuli quadratura ſi eſt ſcibilis. ſciētia quidē eius nōdū eſt. illud vero ſcibile eſt ¶ Diximus illa eſſe ſimul: quecūqꝫ alterutro conſtitu to: vel alterutro interempto ſimul vtraqꝫ conſtituerē tur: vel etiam perimerent̉. Cōſtituto enim vt ſit pa ter: cōſtituet̉ eſſe filius: ⁊ pater ſimul infert ſubſtan tiā filij. Eodē quoqꝫ modo filiꝰ ſimul infert vocabulū patris. nō eſt.n. filius niſi patris. Eodē quoqꝫ modo altero interempto vtrūqꝫ perire neceſſe ē. alterū aūt altero prius pluribꝰ dicit̉ modis: ſed qd̓ nūc querimꝰ tale eſt. Nā priora illa eſſe dicūt̉: que ipſa quidem pe rēpta res alias tollūt: ipſa vero illata atqꝫ conſtituta ſimul res alias non inferunt: vt ē vnus atqꝫ duo In terēpto enī vno duo quoqꝫ pereūt. Unde.n. eſt vniꝰ ī duobus geminatio: ſi vnus intereat. Conſtituto v̓o atqꝫ poſito vt ſit vnus: nondū duo ſunt. Nōdū ē.n. fa cta vnius geminatio. ergo dicūtur illa priora eē: que cūqꝫ alia ſimul quidē illata non inferūt: ſed perimūt interempta. Scibile ergo ⁊ ſcientiā non eē ſimul illa res probat: ꝙ ſi quis rē ſcibilē tollat: ſciētiā quoqꝫ ſu ſtulerit. Nulla pōt.n. ſciētia ꝑmanere ſi res que ſciri poſſit intereat. Ac ſi ſcibile eē cōſtituas: non oīno ſciē tia cōſequit̉: Infantibus enī ea nobis que nunc noui mus erāt: ⁊ in ſue nature ſubſtātia ꝑmāebāt: ſed eo rū apud nos ſciētia nō erat. Multe quoqꝫ ſūt artes: qͣs eē quidē ī ſue nature ratione ꝑſpicimus: quaꝝ ne glectꝰ ſciētiā ſuſtulit. Multūqꝫ ego ipſe ⁊ iam metuo ne hoc veriſſime de oībꝰ ſtudijs liberalibus dicatur. Quocirca ſi ⁊ ſcientiā ſublatū ſcibile perimit: ⁊ illatū ſcibile ſcīaꝫ n̄ īfert neqꝫ cōſtituit: priꝰ ē id qd̓ ſciri pōt quā illud quod cōp̄hendere valet atqꝫ cōplecti noti cia. Ipſe aūt ad hāc rē obſcuriſſimū cōmodauit exē plū. Solet.n. in geometria huiuſmodi eſſe ꝓpoſitio Iubemur.n. ꝓpoſito quatuor laterū ſpatio equale tri angulū cōſtituere: ⁊ facimus hoc modo. ſit quatuor laterū ſpaciū. a. b. oportet ergo. a. b. ſpacio eqͣle trian gulū cōſtituere. Sit duplū. a. b. ſpacio. c. d. e. ſ. ſpaciū Ducatur angularis. c. f. dico quoniā. c. d. f. triangulū equale eſt. a. b. ſpatio: qm̄. c. d. e. f. ſpaciū duplū eſt. a. b. ſpacio. a. b. igitur. c. d. e. f. ſpatio medietas eſt. Sed c. d. f. triangulum. c. d. e. f. ſpacio medietas ē angula ris. enim. f. c. totum. c. d. e. f. ſpacium medium diuidit que autem eiuſdem ſunt media ⁊ ſibi equalia ſunt. c. d. f. igitur ⁊. c. e. f. triangulum. a. b. ſpacio.

Prima editio in predicamenta
equale eſt. Poſito igit̉ ſpacio. a. b. equū triangulū cō ſtitutū eſt. c. d. f. quod oportebat facere. Eodē quoqꝫ modo queſitū eſt: ſi ſit propoſito circulo equū fieri q dratū. Quadratū ergo eſt: quod equalibus lateribꝰ omnes quatuor angulos equos habet.i. rectos. ⁊ ari ſtotelis quidē temporibꝰ nō fuiſſe inuentū videtur. Poſt v̓o repertū eſt: cuius qm̄ longa demonſtratio eſt pretermittēda eſt. Atqꝫ hoc eſt: quod ait circuli qͣ dratura: ſicut manente quadrato linea per obliquum ducta triangula figura producitur: ita circulo nō mu tato circumpoſitis angulis: qui ⁊ ipſius circuli lateri bus equaliter diriguntur: quadrati forma conſurgit: qd̓(vt potuimus) coniectura depinximus. Cum enim alicui circulo equū quadratū cōſtituit̉: ī quadraturā circuli illius menſura redigit̉. Nūc ergo hoc eſt quod dicit hec circuli quadratura. id eſt eꝗ quadrati ad cir culum conſtitutio ſi fieri pōt: ⁊ ſi res que eſt ſciri poſ ſit: ſcientia quidē eius nondū inuēta eſt. Nondum.n. quiſqͣꝫ ſub Ariſtotele equū quadratum circulo conſti tuerat. Qd̓ ſi eſt aliqua eius ſcientia: que nondum re perta eſt: certe prius eſt quod ſciri poſſit: poſt v̓o ſciē tia. Nam cum poſſet Ariſtotele viuo ſciri circuli qua dratura nulla tamen adhuc eius ſcientia reperta eſt atqꝫ iō priꝰ erat qd̓ ſciri poſſet: qͣꝫ ipſiꝰ rei vlla notitia ¶ Amplius animali quidem ſublato non eſt ſcien tia. ſcibilium vero plurima eſſe contingit. Simili ter his habent ſeſe ⁊ ea que de ſenſu ſunt. Senſibi le enim prius quam ſenſus videtur eſſe. Sublato enim ſenſibili ſimul aufertur ſenſus ſenſus vero ſē ſibile non ſimul aufert. ſenſus enim circa corpus ⁊ in corpore ſunt. ſenſibili autem perempto perem ptum eſt ⁊ corpus. ſenſibile enim eſt corpus. cum vero corpus non ſit. ſublatus eſt ſenſus. Quare ſi mul aufert ſenſibile ſenſum. ſenſus vero ſenſibile non animali enim perempto. ſenſus quidem perē ptus eſt. ſenſibile autem permanet. vt corpus cali dum dulce amarum ⁊ alia omnia quecunqꝫ ſenſi bilia ſunt. ¶ Addit aliud validius argumentū prius eē ſcibile ſciē tia. illud enī notum eſt ſi per deſidiam diſciplīa depe reat: interire quidē ſcientiā: ſed ſcibile permanere. Scire aūt dico quod ſciri poſſit: ꝙ ſi oīno aīal non ſit cum quis ſcire poſſit omnino non fuerit: ſcientia qui dem ipſa funditus interibit: nihil tn̄ ꝓhibet eſſe ea qͣ permanente animali poſſit inquirentis animus ſcien tie ratione complecti. Id namqꝫ proponit in ſenſibꝰ ueniri dicit enim ſenſu prius eſſe ſenſibile: quod cōi priorum diffinitione probabile eſſe conſtituit: Dictū eſt namqꝫ illa eſſe priora: que ſimul quidem interem pta perimerent. Non autem ſimul alijs interemptis ipſa deperirent: vt orbem ſolis primum dicimus pro prio lumine. ſublato enim orbe lumen illud quod ab eo eſt penitus non manebit: ſublato lumine ſolis or bis manebit. Ita quoqꝫ nunc inſenſibilibꝰ atqꝫ ī ip̄o ſenſu eſſe propoſuit. ſublato. quod ſentiri poſſit: ſenſꝰ oīno ſublatus eſt. Neqꝫ enim eſſe poterit ſenſus: cum quod poſſit ſentiri non inuenit. Quod ſi ſenſus omni no depereat. ſenſibile permanebit: ⁊ hoc euidentibꝰ firmat exemplis: nam cum ea que ſunt in rebus: vel ī corporea ſint: vel certe corporea: ⁊ quicquid ad corpo ris materiam referri poteſt: hoc ſenſuum varietat ſubiaceat: quicquid ad incorporalia: intellectus ratio ne ⁊ ſpeculatione teneatur. Cum ſit ſenſus omnis in
corpore: ſi omnino corpus non ſit quoniam que ſunt ī corporea ſentiri non poſſunt: ergo ſi que ſentiri pote rant interempta ſunt: omnino ſenſus euertitur. Sed ſi ſenſus auferatur ſenſibilia permanebunt: ⁊ quoniā ſenſus animalium effectiuus eſt: equa eſt vtrorumqꝫ perditio. ſiue enim ſuſtuleris animal ſenſus peribit: ſi ue ſenſus euertantur: animalia quoqꝫ ſublata ſunt. ſꝫ euerſis atqꝫ interemptis aīalibus cū proprijs ſenſibꝰ permanēt corpora que aīa non vtāt̉: ꝙ ſi ſublatis aīa libus ſenſibuſqꝫ deperditis: corpora inanimata ſubſi ſtūt: cū corpora ſint que ſentiri poſſūt. Anīalia que ſē tire valeant ſi interēpta ſint. manēte ſenſibili ſenſus euerſus eſt. Nō igitur ſicut ſenſibilis interemptio ſen ſus interimit: ſic ſenſuum perditionem extinctio ſen ſibiliū cōmitatur. Id vero etiā hoc probabit̉ argu inēto: ante enim qͣꝫ actu ipſo aliqd̓ ſentiamus ſenſus non eſt. Nam prius qͣꝫ dulce aliquid deguſtemus: gu ſtatio ipſa dulcedinis non eſt: quod autē guſtari poſ ſit.i. mel vel quodlibet aliud proprie nature rōe cōſi ſtit. Quocirca prius eſſe quod ſentiri poſſit: poſt vero ſenſus Ariſtotele auctore firmatur. ¶ Amplius ſenſus quidem ſimul cum ſenſato ſit ſi mul enim animal fit ⁊ ſenſus. Senſibile autē ante eſt ꝙͣ ſenſus eſſet. Ignis enim ⁊ aqua ⁊ alia huiuſ modi. ex quibus ipſum animal conſtat. āte ſunt ꝙͣ animal ſit omnino vel ſenſus. quare prius ſenſibi le ꝙͣ ſenſus eſſe videtur. ¶ In cōpoſitis rebus atqꝫ ex alijs iunctis priores ſunt he res que cōponunt aliquid ipſa ſubſtantia quā com ponunt. Namqꝫ cū corpus animalis ſit ex igni aere ⁊ aque vel terra priora hec eſſe neceſſe eſt quā ipſuꝫ ſit animal quod illa elementa coniungūt. Hoc quoqꝫ ēt in alijs patet. nā cum ſit liber ex verſibus: prior ē ver ſuum natura quā libri. Cūqꝫ verſus cōſtet verbis at qꝫ nominibꝰ ⁊ ceteris quas grāmatici partes oratio nis vocāt hec ex quibus ipſe verſus cōſtat: verſu ip̄o priora neceſſe eſt eſſe. Quocirca ſenſus quidē ipſis iā compoſitis ſuperuenit. Nam cū animal conſtet ex qͣ tuor elementis: ⁊ cum ſenſus ſemper naturā anima liū cōmitetur: cum ipſis animalibus ſenſus fieri ⁊ na ſci neceſſe eſt. Quod ſi cum animalibus.i. compoſitis rebus ſenſus naſcitur: ſicut animali priora ſunt ea ex quibus ipſum animal conſtat: ſic quoqꝫ ſenſu qui cuꝫ animali naſcitur: illa priora ſunt: ex quibus animalis natura coniungitur. Coniungitur autem animal atqꝫ componitur ex quatuor elementis. Quatuor igit̉ ele menta ſenſu priora ſunt: ſed quatuor elementa corpo ra ſunt: corpus vero omne ſenſibile eſt. Prius igitur ſenſibile quā ſenſus eſt. Senſus enim cū re compoſi ta naſcitur: illa vero que componunt ⁊ ſenſibilia ſunt ⁊ priora ipſo compoſito. Uniuerſaliter enim ſi q̄ due res ſint ſimul: cum quelibet res vna eaꝝ prior ſit ⁊ altera prior erit vt animal atqꝫ ſenſus. cū vtraqꝫ ſi mul ſunt ſimulqꝫ naſcuntur: cum quatuor elementa que ſunt ſenſibilia priora ſint qͣꝫ animal: ſenſu quoqꝫ eſſe priora neceſſe eſt. quocirca concluſit dicens. Qua re prius qͣꝫ ſenſus ſenſibile eſſe videtur. Sed quidam quoꝝ porphyrius quoqꝫ vnus eſt aſtruunt in omnibꝰ verum eſſe relatiuis: vt ſimul natura ſint: veluti ip̄m quoqꝫ ſenſum ⁊ ſcientiam non precedere ſcibile atqꝫ ſenſibile: ſed ſimul eſſe. quā quoniam breuis eſt ratio non grauabor opponere. Ait enim ſi cuiuſlibet ſcien tia non ſit: ipſum quidem poterit per ſe permanere. Scibile vero eſſe non poterit: vt ſi formaruꝫ ſcientia pereat

Prima editio in predicamenta
pereat. ipſe fortaſſe forme permaneant: atqꝫ in prio re natura conſiſtant: ſcibiles v̓o non ſint. Cum enim ſcientia que illd̓ cōprehendere poſſit: non ſit: ipſa quo qꝫ ſciri non poteſt res. Namqꝫ omnis res ſcientia ſci tur: que ſi non ſit: ſciri non poſſit. Porro autem res que ſciri non poteſt: ſcibilis non eſt. Hoc idem de ſen ſu: ſi guſtus eniꝫ pereat. mel forſitan permanebit: gu ſtabile autem non erit. Ita quoqꝫ omnino ſi ſenſus pereat: res quidem que ſentiri poterant ſint: ſenſibi les v̓o non ſint ſenſu pereunte. ⁊ fortaſſe neqꝫ ſcien tia neqꝫ ſenſus ſecundum ſentientes ſpeculandus eſt: ſed ſecundum ipſam naturam que ſenſu valeat com prehendi. Nam res quecunqꝫ per naturam ſenſibilis eſt eam quoqꝫ in natura ſua proprium ſenſuꝫ quo ſen tiri poſſit: habere neceſſe ē. Et quodcūqꝫ ſciri poteſt per naturam: nunqͣꝫ poſſit addiſci niſi quedam eius in natura ſcientia verſaretur. Hec porphyrius. Sed nos ad ariſto telis ordinem textumqꝫ veniamus. Nā qꝫ ille adiecit quoqꝫ alias queſtiones. ¶ Habet autem queſtionem. vtrum nulla ſubſtan tia ad aliquid dicatur: quemadmodum videtur. an hoc contingat ſecundum quaſdam ſecundas ſubſtantias. nam in primis ſubſtantiis neceſſariuꝫ eſt. nam neqꝫ tote neqꝫ partes ad aliquid dicūtur nam aliquis homo non dicitur alicuius aliquis ho mo neqꝫ aliquis bos alicuius aliquis bos. Simili ter autem ⁊ partes: quedam enim manus non di citur alicuius quedā manꝰ ſꝫ alicuiꝰ manꝰ. ⁊ quod dam caput non dicitur alicuius quoddam caput: ſed alicuius caput. Similiter autem ⁊ in ſecundis ſubſtantiis: atqꝫ hoc quidem in pluribus. vt homo non dicitur alicuius homo: nec bos alicuius bos: nec lignum alicuius lignum: ſed alicuius poſſeſſio dicitur. In huiuſmodi ergo manifeſtum eſt quo niam non eſt ad aliquid. In aliquibus vero ſecun dis ſubſtantiis habet aliquam dubitationem. vt caput alicuius caput dicitur. ⁊ manus alicuius ma nus dicitur: ⁊ ſingula huiuſmodi. quare hec fortaſ ſe ad aliquid eſſe videntur. ¶ Contra ea que ſuperius diſputata ſūt: huiuſmodi no dum queſtionis oppoſuit: qm̄ enim prima diffinitio relatiuorum fuerat. illa eſſe relatiua q̄cūqꝫ hoc ipſuꝫ quod eſſent aliorum dicerentur. ſecundum hanc dif finitionem poſſunt quedam ſubſtantie videri eſſe re latiue. quod ſi fit: ſubſtantie in diffinitionem acciden tium tranſeunt. Nam cum ſint accidentia relatiua: ſi quas ſubſtātias relatiuas eſſe concedimus: in accidē tium numero ponendas eſſe cenſebimus ſed hoc con trarium eſt. Si enim ſubſtantia in ſubiecto non eſt: accidens autem in ſubiecto eſt: qui fieri poteſt. vt idē ⁊ in ſubiecto ſit ⁊ in ſubiecto non ſit: vtrum autē poſ ſit quedam ſb̓a accidentium ſuſcipere rationem: hoc modo querendum eſt. Prime namqꝫ ſub̓e ipſe quidē ad aliquid non dicuntur. neqꝫ partes primarum ſub ſtantiarum: quas ipſas quoqꝫ in primis ſubſtantiis numeramus. ſocrates enim nos dicitur alicuius ali quis ſocrates: nec homo alicuius aliquis homo: nec bos alicuius aliquis hos. nec partes primarū ſubſtan tiarum que ipſe quoqꝫ ſunt prime ſubſtantie. Caput enim non dicitur alicuius aliquod caput: ſed tantum alicuius caput: ⁊ manus non dicitur alicuius aliqua manus ſed tantum alicuius manus. Quare neqꝫ prīe
ſubſtantie neqꝫ primarum ſubſtantiarum partes ad relationem dici poterunt. Quod ſi ſecundas ſubſtan tias ſpeculemur: nec ipſe quoqꝫ ad aliquid dicentur. Neqꝫ enim dr̄ aīal alicuius eſſe aīal: aut hō alicuius eſſe hō. Quod ſi quis dicat poſſe eē animal alicuius vt equum meū vel quodlꝫ aliud: non in eo ꝙ animal eſt: ſed in eo ꝙ eſt poſſeſſio dicitur alicuius ⁊ ſic non dicitur animal alicuiuſ animal: ſed animalis poſſeſſio alicuius poſſeſſio. Ergo neqꝫ prime ſubſtantie: neqꝫ partes primarum ſubſtantiarum: neqꝫ ſecūde ſubſtā tie ad aliquid dicuntur. Partes autē ſecundaruꝫ ſub ſtantiarum ad aliquid hoc ipſum ꝙ ſunt dicuntur. ca put enim alicuius caput dicitur: ſiquidem capitati ca put dicemus: ⁊ manus alicuius manus. Siquidem ex manu nomen fingere volumus ad quod manus refer ri poſſit: ſicut caput ad capitatū: ⁊ in alijs quidē rebꝰ eodem modo. Quod ſi ꝑtes ſecundarum ſubſtantiaꝝ accidentes ſint: ⁊ ipſe ſecūde ſub̓e accidentes erunt: aut ſi hoc non placet: conſtabūt ſecunde ſubſtantie ex partibus accidentibus. quod fieri nequit. Quid igit̉ dicendum eſt: aut enim diffinitio relatiuorum repre hendēda eſt: aut aliter ſoluenda dubietas. Sed poſi ta atqꝫ conſtituta priori diffinitione que dicit: illa eſſe relatiua que id quod ſunt aliorum dicunt̉: hic queſtio nis nodus ſolui non poterit. quod ipſe ariſtoteles hac adiunctione teſtatur. ¶ Si igitur ſufficienter eorum que ſunt ad aliquid diffinitio aſſignata eſt: aut nimis difficile: aut īpoſ ſibile eſt ſoluere: quoniam nulla ſubſtantia eorum que ſunt ad aliquid dicitur. Si autem non ſufficiē ter ſed ſunt ad aliquid. quibus hoc ipſum eſſe eſt ad aliquid quodammodo ſe habere. fortaſſe aliꝗd contra iſta dicetur. Prior v̓o diffinitio ſequitur quideꝫ omnia relatiua: non tamen eis hoc ē eſſe ꝙ ſint ad aliquid: ꝙ eaipſa que ſunt aliorum dicūtur. ¶ Propoſita ergo atqꝫ firmata priore relatiuoruꝫ dif finitione difficile defendi poterit. aut fortaſſe nunqͣꝫ quaſdam ſubſtantias non eſſe relatiuas. Nam ſi ad aliquid illa ſunt quecunqꝫ id quod ſunt aliorum dicun tur: vt id quod eſt caput capitati dicitur caput: habe bit igitur ſubſtantia que eſt caput ad aliquid relatio nem: ⁊ ita erit ſubſtantia relatiua atqꝫ accidens: qd̓ eſt impoſſibile. Quare quoniam propoſita atqꝫ con ſtituta priore diffinitione hec incommoditas in diſ putatione conſequitur: vt conſtet ratione nō integre diffinitionis: aſſignatio permutetur. Ait eniꝫ non eē integrā diffinitionem que ſupra ſit reddita: nec ma gis illa eſſe ad aliquid que id quod ſunt aliorum dicū tur potius quā ea quibus ipſum eſſe ē ad aliquid quo dāmodo ſe habere. Sed fortaſſe videat̉ ꝗbuſdā īcō ſulte legentibus ⁊ minime cōſiderantibus: id qd̓ dif finiri oportuerat: hoc in diffinitione eſſe ſumptū. qd̓ eſt vitioſiſſimum. Si enim iccirco diffinitio ſumitur vt res de qua queritur aſſignetur: qui magis eſt ap tior diffinitio ſi re ipſa quam diffinit. in aſſignatione diffinitionis vtatur. Diffinitio namqꝫ iccirco reddit̉ vt res de cuius quidem eſſe dubitatur: diffinitione patefiat. Quod ſi rem ipſam quam diffinit in diffini tione protulerit: nihilo planior diffinitio ſit: vt ſi quis hominem diffinire volens dicat hoc ipſuꝫ eſſe homi nem quod hominem. Ita quoqꝫ non conſiderantibuſ ariſtoteles relatiuorum diffinitioneꝫ reddidiſſe vide bitur. Ait enim eſſe ad aliquid: quibus hoc ipſuꝫ eſſe

Brima editio In predicamenta
eſt ad aliquid quodammodo ſe habere. ac ſi diceret: ea ſūt ad aliquid que ſe ad aliquid quodammodo ha bent. Sed minutiuiſ atqꝫ acutus conſiderantibus vis integre diffinitionis prompte atqꝫ veraciter. appa rebit. non enim in eo ꝙ eſt dici ad aliquid conſidera mus: ſed in eo ꝙ eſt eſſe. ea namqꝫ ſunt relatiua: que in quadam comparatione ⁊ relationis habitudine cō ſideramus vt quaternarius numerus: ⁊ hoc ipſuꝫ qd̓ eſt eſſe dicitur.i. quatuor: ⁊ aliud quoddam.i. dupluꝫ vt ſi ad binariuꝫ conferatur. Sed quod de quaterna rio numero dicimus quaternariuꝫ: hoc ad ipſius qua ternarii numeri naturam refertur. Quod v̓o duplū: non eſt hoc quaternarii ſed duorum ad quod dupluꝫ dicitur: ⁊ ad quod propria relatione duplum eſt. Bi narius quoqꝫ numerus ⁊ binarius eſt ⁊ medietas: bi narius quidem ſecundum ſuam naturam Medietas v̓o ſecundum quaternarii relationem. Quocirca in comparatione quadam atqꝫ in habitudine ea que ſūt ad aliquid ſpeculamur. quaternarius enim in eo ꝙ q̄ ternarius eſt ad aliquid nō dicitur: in eo v̓o ꝙ eſt du plus duorum: relatiuus eſt.ſ. ad binarium compara tus Binarius quoqꝫ in eo ꝙ ſunt duo: ad aliquid non refertur: ſed in eo ꝙ eſt medietas ſcilicet ad quater narium comparatus. Ergo vt ſit duplus quaternariꝰ non duobus: ſed medietate eget: vt ſit medietas bi narius: non quaternario ſed duplo opus eſt. Uides ne vt habitudine quadam ⁊ comparatione res aliud in natura retinentes: aliud tamen ad ſe inuicem ſint: ⁊ hoc non ex propria ſed ex inuicem natura mutuen tur. nam quod eſt duplus numerus ex medio trahit. Quod eſt medietas ex duplo atqꝫ hoc his que ſūt ad aliquid extra euenit. ⁊ ideo nihil patientibus neqꝫ mutatis ipſis que ad aliquid referuntur ipſa ad aliꝗc fiunt nihil enim permutato de quaternario duplus ipſe eſt: ſi ad binarium referatur: ⁊ nihil de binario ꝑmutato medietas eſt binarius: ſi ad quaternarium dr̄. ergo relatiuorum hoc eſt eſſe.i. hec eorum natu ra atqꝫ ſubſtantia eſt: id quod ſunt ad aliquid referā tur.i. non ſolum referri dicantur. ſed etiam referant̉ Atqꝫ hoc eſt quod ait: ſed ſunt ad aliquid quibus hoc ipſum eſſe eſt ad aliquid quodammodo ſe habere. ac ſi diceret quorum ſubſtantia eſt ad aliquid aliud re ferri. ⁊ que ita ſunt vt ipſa id quod ſūt ad aliud refe rantur ⁊ eſſe eoruꝫ ſit ad aliquid aliud referri. ſed nō omnia que dicuntur ad aliud ⁊ eſſe de alio mutuant̉ Illa namqꝫ diffinitio prior maior eſt. diffinitionem namqꝫ relatiuorum ſupergreſſa eſt includit enim ea quoqꝫ que relatiua non ſunt: ⁊ quemadmodum cum dico hominem: mortalem eū eſſe neceſſe eſt: cum v̓o dico mortalem: non neceſſe eſt eſſe hominē: ita quo qꝫ ea que hoc ipſum quod ſunt ex altero trahunt ⁊ eē habent ad alterius relationem: ⁊ eſſe ſuuꝫ ad alteriꝰ referunt nuncupationem. Que v̓o ad aliud tm̄ dicun tur: non neceſſe eſt: vt eſſe ſuum ad aliquid habeant relatum quo poſteriorem diffinitionē ſuſcipiant. iſta ſententia breuiter includatur vt quecūqꝫ hanc diffi nitionem ſuſceperint: vt hoc ipſum eſſe ſit ad aliquid quodammodo ſe habere: habeant eam quoqꝫ diffini tionem: que eſt relatiua eſſe quecūqꝫ id qd̓ ſunt alio rum dicuntur: que v̓o hanc habuerint diffinioneꝫ il lam n̄ neceſſario habeant: vt ea que ſunt ad aliꝗd: ēt ad aliquid dicantur. Sed ea que dicunt̉ ad aliquid: nō oīo ad aliquid ſint: ꝙ ſi iſta diffinitio poſterior re cipiatur: q̄ dicit ea eē ad aliꝗd quibuſ hoc ipſuꝫ eē eſt ad aliquid quodammodo ſe habere: poterit ſuperior
ſolui dubitatio. quo dicamꝰ id qd̓ ipſe poſteriore diſ putatiōe ſecutus eſt. qd̓ aūt ait. Prior v̓o diffinitio ſequitur quidem oīa relatiua non tn̄ hoc eis eſt eſſe: ꝙ ſint ad aliquid. qd̓ ea ipſa que ſunt aliorum dicun tur. hoc eſt ꝙ non iccirco aliꝗd relatiuū eſſe dicitur: qm̄ alterius eſſe dicitur. Sed tunc merito res aliqua relationis nomine cōtinebitur: quotiens non ſolū ad aliquid dicitur: ſed hoc ipſum eſſe eius ad aliquid eſt quodāmodo ſe habere. Quare quid hanc diffinitio nem proprium conſequat̉: ipſe addidit. ¶ Ex his ergo manifeſtum eſt: ꝙ ſi quis aliꝗd eoꝝ que ſunt ad aliquid diffinite ſciet. ⁊ illud ad qd̓ dr̄ diffinite ſciturus eſt. Si enī quis nouit aliquid ꝙ eorum que ſunt ad aliquid eſt(eſt autem eſſe eorū que ſūt ad aliꝗd. ad aliquid quodāmō ſe habere) ⁊ illud nouit: ad qd̓ hoc quodāmodo ſe habet. ¶ Propriū relationis ſcd̓m eā que ſuperius dic̄ta eſt diffinitionem hoc eſſe cōfirmat: ꝙ ſi quis id qd̓ eſt ad aliquid definite ſcit qm̄ relatiuū eſt: ⁊ illud ad qd̓ referri poteſt: definit ſciturus ē ꝗd ſit. nā relatiua ea ſunt quibus hoc eſt eſſe ad aliquid quodāmō ſe habe re: qm̄ ut ſit quaternarius duplus a binario trahit. ſi quis nouit eē quaternariū numerū duplū: ⁊ binariū neceſſario ſciturus eſt eē dimidium ad quē quaterna rius duplus eſt. fieri enī nullo modo pōt: ut cū quis nouerit aliquam rem eē relatiuam definite: non illud quoqꝫ ſciat ad qd̓ illa res dr̄ definite: huiꝰ autem rei vna probatio eſt que ex diffinitione venit. Diffinita enim ſunt illa eē ad aliquid quorum ea eēt ſubſtātia vt quodāmodo ſe ad aliꝗd haberent ꝙ ſi eo eſt qua ternarium numerum eē duplū: qd̓ ad binariū quodā modo coniungat̉: nullus quaternariū duplū eē pote rit ſcire: niſi ꝗ ſciet medietatē eē binariū: ⁊ hoc ꝗdē in oībus cōſideratur. Nā ſi neſciat ꝗs ad ꝗd aliquid referatur eoꝝ q̄ relatiua ſunt: illud quoqꝫ ignorabit: vtꝝ oīno ad aliꝗd referat̉: qd̓ his v̓bis ariſtoteleſ ait ¶ Si enim non nouerit omnino ad qd̓ hoc quodā modo ſe hꝫ: nec ſi ad aliquid quodāmodo ſe habet ſciturus eſt. ſed in ſingulis palā hoc ē. vt hoc ſi ꝗs nouit diffinite qd̓ eſt duplum. ⁊ cuius duplum eſt. mox diffinite nouit. ſi v̓o nihil diffinite nouit ipſū cuius duplum ſit neqꝫ ſi eſt duplū omnino nouit. Similiter aūt ⁊ hoc aliquid ſi nouit aliquis ꝙ me lius eſt diffinite. ⁊ quo melius eſt. neceſſarium eſt noſſe. Indiffinite auteꝫ non ſciet. qꝛ hoc eſt peiore melius opinio enim id quidē ſit. nō diſciplina. nō enim ſciuit ſubtiliter ꝙ eſt peiore melius. ſi enī ſic cōtingit. nihil eſt peius eo ꝑꝑ hoc Quapꝑ palam eſt. ꝙ ſi nouerit ꝗs aliquid relatiuorū diffinite. ne ceſſarium eſt ⁊ illud ad qd̓ dicitur diffinite noſſe. ¶ Huius quoqꝫ rei exempla perſequitur dicens: ſi du plum ad aliquid eſſe nouimuſ: ſcimus quoqꝫ id cuius duplum eſt. ꝙ ſi neſcimus id cuius eſt duplum: duplū autem eſſe cuiuſlibet rei ex hoc eſt: quod ei ſit me dietas. ipſam quoqꝫ rem que dupla ſit: vtrum dupla ſit ſcire non poſſumus. Si igitur diffinite nouimus quamlibet illam rem eſſe duplam: ⁊ eam cuius dupla eſt diffinite nos ſcire neceſſe eſt. Ut ſi nouit quis an chiſem patrem diffinit eſſe enee: ⁊ eneam diffinite filium eſſe agnoſcet. vel ſi indiffinite nouit: quoniam pater eſt: indiffinite etiam ſciturus eſt: quoniam filij pater eſt. ⁊ rurſus ſi eneam quis īdiffinite nouit quo

Prima editio in predicamenta
niam filius eſt: ſciturus quoqꝫ eſt indiffinite: quoniā patris eſt filius. Manifeſtum eſt ergo quoniam ea q̄ ſunt ad aliquid: ſi diffinite ad aliquid eſſe ſciantur: ēt illud diffinite ſciendū eſt: ad qd̓ illa referūtur: Qd̓ in ſubſtantiis non eodē modo eſſe Ariſtotele probamus auctore: qui huius queſtionis ſeriem ita concludit. ¶ Caput v̓o ⁊ manus ⁊ horum ſingula que ſubſtan tie ſunt. hoc ipſum ꝙ ſunt eſt ſcire diffinite. Ad quod autem dicantur: non eſt neceſſarium ſcire. Cuius enim caput hoc. vel cuius manus ſit: non eſt ſcire diffinite. quare non erunt hec ad aliquid. Si vero non ſunt relatiuorum: verum erit dicere: ꝙ nulla ſubſtantia relatiuorum eſt. ¶ In capite inquit ⁊ in manu ⁊ in alijs ſubſtantiis non eſt verum: qm̄ ſi quis aliquid horum alicuius eſſe no uit ⁊ ad aliquid aliud referri: iccirco ⁊ ad quam refe ratur diffinite ſciturus eſt. Si quis enim operto capi te atqꝫ omnibus membris manu foras exerat: mani feſtum eſt qm̄ manus illa alicuius manus eſt. cuius autem manus ſit: dici diffinite non poteſt. Similiter quoqꝫ oꝑtis oculis facieqꝫ velata ſi cuiuſlibet caput aſpiciaſ: illud quidem caput alicuius eſſe non dubitas cuius auteꝫ ſit diffinite non proferes. Quare quoniā hec huiuſmodi ſunt ut ſi quis ea diffinite ſciat eſſe alicuius: cuius ſint diffinite. ſciri non poterint: a rela tiuorum diffinitione: quorum ſi vna res quelibet dif finite ſciatur eſſe ad aliquid: illa quoqꝫ res ad quaꝫ di citur: diffinite ſcitur: ſubſtantie ſegregantur Subii ciendum tamen eſt illud quoqꝫ: quod non oīno veruꝫ eſt in diffinitionibus rem ipſam que diffinitur: ſumi non oportere. Multa enim ſunt que aliter proferunt̉ ⁊ diffiniuntur: ⁊ aliter accipiuntur. vt ſi quis dicat al bum eſſe colorem nigro contrarium: poteſt hoc ⁊ in corpore accipi. namqꝫ ⁊ color album dicitur ⁊ corpus quod albo participat: albuꝫ nominatur. Quocirca ne quis putet tale album eſſe diffinitum: quod ad parti cipationem albi ⁊ corporis referatur. ita dicendum ē album eſt quod cum in aliquibus eſt: cum eſt albi co lor nigro contrarium. Atqꝫ ita rem ipſam in ſua diffi nitione ſumimus: quod.ſ. ariſtoteles.i. rem ipſaꝫ que diffinitur in diffinitiōe ſumi inter veriſimilia topico rum poſuit argumenta. Nunc autem poſt relatiuorū diſputationem ad maiorem nos de his rebus tracta tum ſtudioſus doctor hortatur dicens. ¶ Fortaſſe autem difficile ſit de huiuſmodi rebus confidenter declarare: niſi ſepe pertractata. ſint. dubitare autem de ſingulis non erit inutile. ¶ Quod.ſ. nunqͣꝫ diceret: niſi nos ad maiorem acumi nis exercitationē conſiderationēqꝫ reuocaret. Quod qm̄ eius eſt adhortatio. nos quoqꝫ in alijs de his rebꝰ dubitatiōes ſolutiōeſqꝫ pōere minime grauabimur Onſueta in principio queſtio eſt: cur poſt relationis predicamentum diſputationem qualitatis aggreſſus eſt: quod nimis curio ſum eſt. Mirabile enī fuerat: cur poſt quā titatis ordinem non ſtatiꝫ de qualitate ce piſſet: ſed quoniam quantitati quedam relationis ad miſcuit: ⁊ diſputationem de relatione continuauit: i circo non eſt mirabile poſt expeditam relationis īter poſitionem ad qualitatis eum ordinem reuertiſſe. qͣꝫ qͣꝫ etiam ex hoc quoqꝫ recta ſit ſeries. Nam poſt ma gnum paruumqꝫ ſtatim proportio ⁊ quedā ad aliud comparatio conſequitur. vt ſit aut maius aut minus:
aut equale vel inequale: que ſunt ad aliquid. poſt hec autem innaſci quaſqꝫ neceſſe eſt paſſiones: que a qua litatis natura non diſcrepant: vt album: vel nigrum vel caliduꝫ: vel frigidū: vel quecūqꝫ his ſunt conſimi lia: que predicatio qualitatis includit. Sed eſt titulus huius propoſiti de quali ⁊ de qualitate. Queritur enī cur ei non aut de quali dixiſſe aut de qualitate ſuffe cerit: quod hoc modo ſoluitur. Dicimus enim quale non vno modo: qualitatem v̓o ſimpliciter. Quale.n. dicimus ⁊ ipſam qualitatem: ⁊ illam rem que quali tate illa participat ut albedo quideꝫ qualitas eſt. qui v̓o participat albedine albus dicitur: ſed ⁊ albedineꝫ ipſam communiter quale dicimus.i. ipſam proprie qͣ litatem: ⁊ album dicimus quale illud.ſ. quod ſuperiꝰ comprehenſa qualitate participat. Ita ergo ⁊ ipſam qualitatem ⁊ rem que qualitate participat. qualia cō muniter appellamus: qualitas vero ſimpliciter dici tur. Res enim ipſa que participari poteſt: ſola quali tas nominatur. Res vero que participat: qualitatis vocabulo non tenetur: vt albedo qualitas quidem eſt albus v̓o qualitas non eſt. Differunt ergo hoc ꝙ di cimus quale ⁊ qualitas: ꝙ illud dupliciter: illa ſimpli citer appellatur. Quocirca qͣꝫ qͣꝫ quidam negent hūc titulum Ariſtotelis eſſe: idemqꝫ confirmēt poſterio re adiectione ſignatum: nos tn̄ dicimus ꝑꝑ quandaꝫ nominum ſimilitudinem demonſtrandam vtrumqꝫ poſuiſſe: vt nihil diſtare videatur: vtrum quale an q litas id qd̓ appoſitum eſt predicamentū dicatur. qua le enim ipſam aliquotiens rem(vt diximus) qualita temqꝫ ſignificat. Sit ergo ex rebus ſumpta diffinitio qualitatis. ꝙ v̓o inqͣꝫ diffinitioneꝫ. quodqꝫ ſuperius in alijs quoqꝫ predicamentis: eodem ſumus vſi voca bulo: nullus arbitretur generalem me diffinitionem voluiſſe ſignare: ſed diffinitionis nomen in reꝫ deſcri ptionis accipiat. In his enim que generaliſſima gene ra ſunt: diffinitio queri non debet: ſed deſcriptio: que dam nature. non eſt enim poſſibile inueniri diffinitio nem eius rei: que genus ipſa ſit: ⁊ que genus nullum habeat. Quocirca his propoſitis atqꝫ antea conſtitu tis incipiendum eſt de qualitate. Ualitatem autem dico. ſecundum quaꝫ quales quidam dicuntur. ¶ Hic querit̉ cur oīuꝫ in diſceptatione do ctiſſimus tā culpabili qͣlitatē termīo diffinitionis īclu ſerit. Volentibꝰ enī nobis quid ſit qualitas ſcire ita re ſpondet. qualitas ē ſcd̓m quā quales quidam dicūtur Nihil enim minus erit obſcurius atqꝫ ignorabilius: quod ait. ſcd̓m quam quales dicuntur: qͣꝫ ſi de ipſa ſo la qualitate dixiſſet. Nam ſi illi ſunt quales: qui quali tatem habent: vt ſciantur quales prius qualitas co gnoſcenda eſt. Amplius quoqꝫ nihil differt dixiſſe eā qualitatem ſcd̓m quam quales quidem dicuntur: qͣꝫ ſi diceret eam eſſe qualitatem que qualitas ſit. Nam ſic qualitatem diffinire volens ait. Scd̓m quam qua les quidam ſunt. Rurſus ſi quis quales aliquos diffi nire voluerit: eodem modo dicere poterit qui in ſe re tinent aliquam qualitatem. quod ſi qualitas quidem quid ſit per quale. quid autē ſit quale: ſuperiore quali tate monſtratur: nihil intererit dicere qualitatem eē qualitatē: quā qualitatē eſſe: ſcd̓m quaꝫ quales dicūt̉ ſꝫ ſi ordinata diffinitio generaliſqꝫ in hoc generaliſſi mo gnͣe poni potuiſſet: recte culpabilis determinatio videretur. Nunc autē fruſtra contendit̉. cū iam(vt ſepe dictuꝫ eſt) deſcriptiōis potius hūc locū terminū

Prima editio In predicamenta
qͣꝫ alicuius diffinitionis addiderit. Quocirca ſi deſi gnatio tantum quedā ⁊ quodāmodo adumbratio rei eius de qua queritur ⁊ non diffinitio eſt: abſurda ca lumnia eſt rebus notioribus res ignotiores probantē non ante perſpecta deſcriptionis ratione culpare. Il lud autem quis dubitet notiores eſſe eos qui quales ſunt illa ipſa ex qua quales dicuntur qualitate: vt qui libet albus notior eſt ipſa albedine. Nā ſi albedo qua litas eſt albus v̓o ab albedine.i. a qualitate denomi natus eſt: albus erit qualis noīatus ab albedine qua litate. Quod ſi vt dictum eſt notior albꝰ eſt albedine qualis notior erit qualitate: ſicut grammaticus quo qꝫ notior eſt grammatica. grāmaticus quoqꝫ qualis eſt denominatus.ſ. a grammatica qualitate. Omnia enim que ſenſibus ſubiecta ſunt: notiora ſunt nobis qͣꝫ ea que ſenſibus non tenentur. Quare nihil impe dit deſcribentem ⁊ quodammodo naturam rei eius de qua queritur deſignantem res ignotiores notio ribus approbare. ¶ Eſt autem qualitas eorum que multipliciter di cuntur. ⁊ vna quidem ſpecies qualitatis habitus ⁊ diſpoſitio dicitur. differt autem habitus a diſpoſi tiōe: ꝙ permanentior ⁊ diuturnior eſt. Tales eniꝫ ſunt ſcientie ⁊ virtutes. ſcientia enim videtur eſſe permanentium ⁊ eorum que difficilime mouean tur. ſiquis vel mediocriter ſumat ſcientiaꝫ: niſi for te grandis permutatio facta ſit vel ab egritudine vel ab aliquo huiuſmodi. Similiter autem ⁊ virtꝰ vt iuſtitia ⁊ caſtitas ⁊ ſingula talium non videntur poſſe moueri. neqꝫ facile permutari. Affectiones vero dicuntur que ſunt facile mobiles ⁊ cito per mutabiles: vt calor ⁊ frigiditas ⁊ ſanitas ⁊ egritu do: ⁊ alia huiuſmodi. Afficitur enim circa eas ho mo quodam modo: cito autem permutatur: ⁊ ex ca lido frigidus ſit: ⁊ ex ſanitate in egritudinem tran ſit. ſimiliter autem ⁊ in alijs niſi forte in his que contingit per temporis longitudinem in naturam cuiuſqꝫ tranſferri. vt īſanabilis. vel difficile mobi lis exiſtat affectꝰ. quē iā ꝗlibꝫ habitudinē vocet. ¶ Proponit qualitatem multipliciter dici. que res tra xit aliquos: vt eis ſuſpicio naſceretur ariſtotelem cre dere qualitatem equiuoce nominari. Nam ſi omnis equiuocatio multipliciter dicitur: qualitas autē ſcd̓ꝫ ariſtotelem ipſa quoqꝫ multipliciter appellatur. ſecū dum ariſtotelem nomen qualitatis equiuocū eſt. nos vero defendimus multipliciter dici eſſe non vna tan tum ſignificatione nominari. Dicitur enim aliquid multipliciter dici: cum ⁊ equiuoce dicitur: ⁊ diuerſo modo cum de ſuis ſpeciebus multipliciter predicatur Et cōmunis eſt multiplex appellatio etiam in his no minibus que veluti genera de ſpeciebus dicuntur ve lut equiuoca de ſubiectis. Namqꝫ ⁊ animal multipli citer dicit̉. Naꝫ ſi multe ſint ſpecies: que animali ſub iecte ſunt: ipſum quoqꝫ multipliciter quodammodo nominatur. Iſtam autem multiplicationem non ad equiuocationem retuliſſe ariſtotelem: ſed potius vt qualitatem genus eſſe proponeret: Illa res monſtrat quod ait. ⁊ vna quidem ſpecies qualitatis habitꝰ affe ctioqꝫ dicitur. Nam qui ſpeciem dicit eſſe qualitatis habitum ⁊ affectionem: quis eum dubitet ipſam qua litatem vim obtinere generis arbitrari. Cur v̓o dicit vnā ſpeciem eſſe qualitatis: cum geminas propoſue
rit habitudinem.ſ. ⁊ affectionem: queritur. Nam ſi vnuꝫ idemqꝫ ſit habitus ⁊ affectio: ſuperflua eſt eiuſ dem rei repetita propoſitio: ſin v̓o differāt: quare dif ferant inueſtigandum eſt. Genere enim ne diſtent il la res preuenit: quod vtraqꝫ ſub qualitate conſtituit. Reſtat ergo vt aut ſpecie diſcrepent: aut numero. ſꝫ ſi ſpecie diſcreparent: non ab ariſtotele pro vna ſpe cie ponerētur. Reliquuꝫ eſt igitur ea neqꝫ genere ne qꝫ ſpecie differre: ſed numero. Habitus namqꝫ ⁊ diſ poſitio idem eſt ſcd̓m ſpeciem: ſed numero tantum ⁊ propria quadam qualitate diſſentiunt. diſpoſitionem v̓o indiſcrete idem quod affectionem voco. Naꝫ ſicut ſocrates a platōne nil quidem ſcd̓m ipſam humani tatis ſpeciem diſcrepat: ſola tamen proprie perſone qualitate diſiuncti ſunt. Ita quoqꝫ diſpoſitio atqꝫ ha bitus: nec potius hoc modo: ſed quemadmodum ipſe ſocrates dum eſſet paruulus: poſt v̓o pubeſcens a ſe ipſo diſtabat. Eodem quoqꝫ modo habitus ⁊ diſpoſi tio. Namqꝫ habitus firma eſt diſpoſitio: affectio in firmus eſt habitus: vt quēadmodum diſtat albus co lor ab albo colore: ſi in pictura hic quideꝫ permaneat ille v̓o ſtatim periturus ſit: niſi quod is qui permanē tior eſt. in habitu eſt: Ille v̓o qui facile periturus eſt: in affectione: ita nihil aliud intereſt inter habituꝫ at qꝫ diſpoſitionem. Nam quāuis permanentior ſit ha bitus. facile v̓o mobilis diſpoſitio: non niſi tantuꝫ diu turnitate differunt permanendi. Unde ſit vt genere ⁊ ſpecie habitus a diſpoſitione non diſcrepet. Quo circa recte que numero ſolo diſtabant non ſpecie: ſub vnius ſpecici nuncupatione vtraqꝫ ſunt ab ariſtotele propoſita. ſed eſt horum propria differentia ꝙ habi tus diutiſſime permanentes diſpoſitiones ſunt. Diſ poſitio autē facile mobilis habitus. ſed ſi horum/ ex empla queramus: hec poterunt inueniri. Habitudi nes ſunt vt artes: diſcipline: virtutes. Namqꝫ ars nō facile mobilis videtur ⁊ diutiſſime permanet. Hoc enim ars ipſa meditatur. vt vſu atqꝫ exercitatiōe nō pereat Quis enim eſt qui ſciens recte grammaticaꝫ nulla vi interueniēte validioris paſſionis amiſit. fer tur enim quidam ſummus orator egritudīe febribuſ qꝫ decoctus omnē litterarum amiſiſſe doctrinaꝫ: In alijs v̓o rebus ſanus ac ſibi conſtans ⁊ in omni re ve getus permanſiſſe. Diſciplina quoqꝫ etiam ipſa eſt in permutationem difficilis. Quis enim ſciens triangu lum duobus directis angulis tres interiores ſimiles habere angulos: hanc ſcientiam preter vim(vt dcm̄ eſt) fortioris paſſionis amiſit. Uirtutes quoqꝫ in eo dem genere ponende ſunt. Uirtus enim niſi diffici le mutabilis non eſt: neqꝫ enim qui ſemel iuſte iudica tur iuſtus eſt: neqꝫ qui ſemel adulterium facit eſt ad ulter: ſed cuꝫ iſta voluntas cogitatioqꝫ permanſerit. Ariſtoteles enim virtutes non putat ſcientias: vt ſocrates: ſed habitꝰ in ethicis ſuis eſſe declarat. quo circa conſtat eſſe habitus ſtabiliter permanentes dif ficillimeqꝫ mutabiles: hoc tantum excepto: vt non eas vis aliqua maior alicuius permutatiōis impellat ⁊ deſtruat. ¶ Affectionis vero ſpecies ſunt: vt calefa ctio atqꝫ perfrictio ⁊ egritudo atqꝫ ſanitas: cum ad eas quodammodo ſit homo diſpoſitus atqꝫ affectus non tamen immutabiliter aut caloris qualitatem h beat aut frigoris: ſicut nec perpetuo ſanitatis aut petuo egritudinis: quin etiam ſi qua ſunt que per lo gi temporis egritudinem corporibus immutabiliter indurantur: vt ea iam in naturam quodammodo cor poris cuiuſqꝫ tranſierint: vt ſi quis percuſſus cicatri cem faciat

Prima editio in predicamenta
cem faciat inſanabilem: illi ex diſpoſitione ⁊ affectio ne. quidam factus eſt habitus. Quocirca recte dictuꝫ eſt diſpoſitiones inueteratas habitus facere. Nam cum quelibet diſpoſitio permanens ⁊ difficile mobi lis facta ſit: illa iaꝫ non diſpoſitio aut affectio: ſed ha bitus vocandus eſt. ¶ Manifeſtum eſt autem quoniam hec volunt ha bitudines nominari: que ſunt diuturniora ⁊ diffi cile mobilia: Namqꝫ in diſciplinis non multum retinentes ſed facile mobiles non dicuntur habi tum habere: ꝙͣuis ſint ad diſciplinas peius vel me lius diſpoſiti. quare differt habitus a diſpoſitione ꝙ hoc quidem facile mobile eſt: illud vero diutur nius ⁊ difficile mobile. ¶ Habitus eſſe qualitates difficile mobiles ⁊ diutur niſſime permanentes hoc argumento confirmat: ꝙ eos quibꝰ quelibet ſcientia traditur: ſi ab eis non for titer adiſcatur: eius rei quam diſcunt habitum reti nere non dicimus. Qui enim litteras diſcens nonduꝫ ſoluto curſu ſermonis: ſed ſyllabatim quodammodo atqꝫ interciſe per imperitiam legerit: eum quidem diſpoſitum eſſe atqꝫ affectum dicimus ad ſcientiam litterarum: non tamen adhuc vllum habitum retine re. Quare idem quoqꝫ eſt in alijs rebus. Omnes eniꝫ quicumqꝫ ad aliquam rem diſpoſiti eius rei qua ſunt aliquo modo affecti: non diuturnam in ſe receptio nem habent: eos ad illam rem diſpoſitos quideꝫ eſſe arbitramur: habitum v̓o habere non dicimus. Re cte igitur habitus diuturnior ⁊ permanentior: diſpo ſitio vero facile mobilis neqꝫ perdurabilis ab Ariſto tele proponitur. ¶ Sunt autem habitus diſpoſitiones: diſpoſitio nes vero non neceſſe eſt habitus eſſe: qui enim re tinent habitus: ⁊ quodammodo diſpoſiti ſunt ad eos. qui autem diſpoſiti ſunt. non omnino retinent habitum. ¶ Senſus quidem talis eſt: ꝙ omnis quicunqꝫ habeat habitum: habet quoqꝫ in eodem habitu diſpoſitionē Si quis vero habeat diſpoſitionem: non ſit eum ne ceſſe etiam habitum retinere. Habitus ab habendo dictus eſt. Iccirco quod ab aliquo immutabiliter ha beatur: vt glauci oculi: vel adunce nares: vel alicuius artis ſcientia atqꝫ doctrina: que ſi quis habeat: etiam diſpoſitus ad ea eſſe dicitur. Si quis autem diſpoſitꝰ ad aliquam rem ſit non eum neceſſe eſt etiam habi tum habere: vt ſit quis negligētius opertus algore qͣ tiatur: diſpoſitus quidem tunc ad frigus eſt: non ta men eius retinet habitum. Uidetur autem eandem ſimilitudinem ſeruare genus. Nam genus amplius predicatur: et vbicunqꝫ ſpecies ſit: mox quoqꝫ nomen generis preſto eſt. Ubi autem ſit genus: non neceſſa rio ſpeciei vocabulum conſequitur: vt ſi quis eſt ho mo: eum animal eſſe neceſſe eſt. Si quis eſt animal: non ſtatim homo dicitur. Quocirca cum quicquid ē habitus: diſpoſitio ſit: quicquid diſpoſitio non omni no ſit habitus. Uidetur genus eſſe quoddam habitꝰ diſpoſitio. ſed illud verius: vbi intenſio eſt atqꝫ remiſ ſio: genus intenſionis remiſſionem eſſe non poſſe. Nam ſicut in eo quod eſt album ⁊ magis album ge nus album eſſe non poteſt idem namqꝫ eſt album ⁊ magis album: niſi forte ꝙ ſola diſcreꝑant intenſione ꝙ magis album quadam quaſi intenſione augmento qꝫ creſcit atqꝫ porrigitur. ſic etiam habitus atqꝫ diſpoſitio cum idem ſint: vtraqꝫ ſola differunt intenſio ne: quod auctione quodammodo ⁊ cremento quodaꝫ ⁊ permanentior firmiorqꝫ eſt habitus diſpoſitione quocirca diſpoſitio habitus genus non eſt: eodē quo qꝫ modo nec diſpoſitōis ſpeciēs habituſ. Sed nunc ꝗ dam ita eſt habitus: ut non per diſpoſitionem creue rit: neqꝫ per aliquam nondum durabilem qualita tem ad perfectum venerit ſtatum: vt eſt naſi curui tas: vel ceſitas oculorum: ſi ſubita facta ſit. Hec eniꝫ ab ipſo habitu nulla precedente diſpoſitione ce perunt. forte enim nunqͣꝫ ad ea diſpoſitus fuit ali quis qui adhuc non haberet. Alii vero habitus intenſione ſiunt atqꝫ inueteratione diſpoſitionis: vt ea que in artibus doctriniſqꝫ verſantur. Prius eniꝫ quis ad ea diſpoſitus eſt: poſt v̓o habituꝫ capit: alia vero non intenſione ſed quadam permutatione ad habitum veniunt: vt lac quod ex liquido defigitur ⁊ conſtipatur in caſeum: ⁊ vinum quod ex dulci atqꝫ ſuaui in acidum guſtuꝫ ſaporemqꝫ conuertitur. neqꝫ enim plus tunc vinum eſt qͣꝫ fuit ante cuꝫ eſſet ſuaue ſed cum quadam permutatione in aliam qualitatem habitudinemqꝫ tranſgreſſum eſt: Et de prima quidē qualitatis ſpecie ſufficienter eſt dictum. ¶ Aliud vero genus qualitatis eſt ſecunduꝫ quod pugillatores vel curſores vel ſalubres vel īſalubre dicimus: ⁊ ſimpliciter quecunqꝫ ſecundum poten tiam naturalem vel impotentiam. dicuntur. Non enim quoniam ſunt diſpoſiti aliquo mo do vnumquodqꝫ huiuſmodi dicitur: ſed ꝙ habēt potentiam naturalē vel impotentiam facere quid dam facile vel nihil pati. vt pugillatores vel curſo res dicuntur. non ꝙ ſint diſpoſiti aliquo modo. ſꝫ ꝙ habeant potentiam naturalem hoc facile facien di. Sanatiui autem dicuntur. eo ꝙ habeant po tentiam naturalē. vt nihil a quibuſlibet accidenti bus facile patiantur. Egrotatiui v̓o eo ꝙ habeant impotentiam naturalem nihil facile patiendi. Si militer autem his ⁊ molle ⁊ durum ſe habent du rum enim dicitur. quia habeat potentiam non ci tius ſecari. Molle vero ꝙ habeat eiuſdem ipſius impotentiam. ¶ Secundam ſpeciem qualitatis eſſe commemorat: que ex quadam naturali potentia impotentiaqꝫ pro ueniat. hoc autem hmōi eſt: vt cuꝫ aliquos validi cor poris intuemur nondum pugiles: neqꝫ huius peritia artis imbutos: ſed ſic eos pugillatores dicimus: non in eo ꝙ iam ſint pugiles ſed eo ꝙ eſſe poſſint: ⁊ ſi quo rum leue corpus aſpicimus: ſuraſqꝫ non magnas: eos facile moueri curſuqꝫ veloces exiſtimamus: qͣꝫ qͣꝫ nō dum ad curſus certamen aſpirent: nec ſint curſores: eoſ tamen curſores ſecunduꝫ potentiam nominamus non ꝙ iam currant: ſed ꝙ poſſint currere: non ab ſurde vocabimus. Eodem quoqꝫ modo eos voca mus ſalubres vel inſalubres: quos valenti corpore vel fragiliore vel ad ſanitatem aptos vel ad egritudi nem credimus. Unde fit vt quoſdam egrotos poſ ſimus ſalubres vocare. quoſdam vero ſanos inſalu bres dicere: non enim ꝙ iam actu vel ſani vel egro ti ſint: ſalubres vel inſalubres dicuntur: ſed ꝙ vel ſa ni diutiꝰ eſſe poſſint vel egroti. ¶ Sed queſtio ē cur cum de qualitatis ſpeciebus propoſitum ſit: ſecundū genus dixerit qualitatis ⁊ non ſpeciem: ita enim ait.

In predicamenta Prima editio
Aliud vero genus qualitatis eſt ſecunduꝫ quod pugi latores vel curſores vel ſalubres ⁊ inſalubres dicimꝰ. Sed qui hoc querunt ignorare videntur illud eſſe ſo lum genus: quod ſuper ſe alid̓ genus non habeat Il lud vero ſolum ſpecieꝫ: quod ſub ſe nulla ſpecies clau dat. illa vero que inter genera generaliſſima ſpecieſ qꝫ ſpecialiſſimas ſunt: communi poſſe generis ⁊ ſpe ciei nomine nuncupari. Quocirca quoniam de ea ſpe cie qualitatis ariſtoteles tractat: que nondum ſit ſpe cies: ſpecialiſſima: ſed magis generis prima ſpecies: ⁊ huiuſmodi ſpecies que poſſit eſſe ⁊ genuſ: nihil abſur dum eſt eandem ⁊ ſpeciei ⁊ generis loco ponere. Sꝫ ut ſunt quedam qualitates: a quibus denominatione quadam facta quelibet illa res dicitur: vt ab albedi ne album: vel a luxuria luxurioſum: vel quicquid hu iuſmodi eſt. in his que ſecundum potentiam natura lem non ita eſt. Ars enim ipſa pugillatoria non eſt ꝓ poſita: a qua pugillatores dicamus. Pugillatores.n. non dicūtur ab eo ꝙ vſuꝫ pugillatorie artis exerceāt ſed ab eo ꝙ ad eam ſecundum potentiam naturalem affecti ſūt. quocirca quos dicimꝰ pugillatores a pugil latoria dicti n̄ ſūt neqꝫ ab ea d̓nomīari poſſūt: ſꝫ ma gis a pugillatoria arte pugilles appellantur. Pugil lis enim eſt: qui pugillatoria arte vtit̉. atqꝫ hoc idem in ceteris licet videre. In his ergo nulla certa quali tas eſt: a qua cetera nominentur. Sed ſi qua tamen inuenienda atqꝫ exprimenda ſit: talis eſt quaꝫ ipſe ar ſtoteles hoc modo denunciat: que ſit ſecundum potē tiam aliquid faciendi: vel impotentiam aliquid patiē di. Pugillatores enim ⁊ curſores iccirco dicimus: ꝙ habeant potentiam faciendi: ideſt currere atqꝫ eſſe pugiles. Salubres vero denominamꝰ: ꝙ ipſi habeāt aliquam quodammodo impotentiam aliquid patien di. qui enī minus ab extrinſecª accidentibus patitur hic de ſanitate ſecurus ē. ⁊ qui d̓ ſanitate ſecurus eſt illum ſalubrem eſſe re vera poſſumus predicare. Alia v̓o eſt qualitas que ſecundum nihil patiendi impotē tiam dicitur. vt eos quos inſalubres vocamus. hi enī impotentiam habent nihil patiendi: iccirco ꝙ habe ant potentiam aliquid cito patiendi. quod ſi quis eſt qui ab extrinſecus accidentibus aliquid facile patiat̉: ille potens eſt facillime egritudini ſubiacere: ſecundū quam potentiam inſalubres dicimus. etiam ſi ſint ſa ni. Eodem quoqꝫ modo durum dicitur ⁊ molle. Du rum enim eſt quod habet potentiam non citius ſeca ri. quod enim durum eſt: difficillime aliqua ſectione diuiditur. Molle autem quod habeat impotentiam difficilius ſecari. quod quoniam molle ſecatur facile: ſecundum impotentiam difficilius ſecari molle dici mus. Et hec eſt ſecunda ſpecies qualitatis. nunc tran ſeamus ad tertiam. ¶ Tertia vero ſpecies qualitatis paſſibiles qualita tes ⁊ paſſiones. ſunt autem huiuſmodi. vt dulcedo ⁊ amaritudo ⁊ auſteritas ⁊ omnia his cognata. am plius ⁊ calor ⁊ frigus ⁊ albedo ⁊ nigredo. Et quo niam he qualitates ſunt. manifeſtum eſt. Quecun qꝫ enim iſta ſuſceperint. qualia dicuntur ſecundū ea. ut mel quoniam dulcedinem ſuſcipit. dulce di citur. ⁊ corpus album eo ꝙ albedinem ſuſcipit. Similiter auteꝫ ſeſe habent in ceteris. ¶ Tertium genus qualitatis ꝓponit. ꝙ nos in parteꝫ qualitatis ſpeciemqꝫ conuertimus paſſibiles qualita tes ⁊ paſſiones. He autem a ſe plurimum diſtant: ta
men cum vtraqꝫ qualitates ſint vtraqꝫ prius docet poſt vero que eorum diſtantia eſſe videatur ediſſerit ⁊ prius eorum conuenientia proponit exempla. Nā quid ſint paſſibiles qualitates dicens ait. vt dulcedo. vel amaritudo: calor ⁊ frigus: ⁊ nigredo ⁊ albedo: ⁊ alia his cognata. hec que ſuperius comprehenſa ſunt qualitates eſſe illa ratione confirmat: quaꝫ in primor dio de qͣlitatis diſputatōe ipſiꝰ qͣlitatis eē reddiderat Diffinitionē enī qualitatis eē p̄dixerat. ſecundū quā quales vocamus. Quod ſi ſecundum qualitates qua les vocamus. ab amaritudine vero vel a dulcedine amaruꝫ vel dulce dicitur: A nigredine atqꝫ albedine nigrum atqꝫ album: quis dubitet has eſſe qualitates in quibus qualitatis cōuenit diffinitio. Illa enim ſem per eiuſdem nature eſſe creduntur: quecūqꝫ eiuſdem deſcriptionis finibus terminantur: vt ſiqua res diffi nitionem hanc que eſt animal rationale mortale ſu ſceperit eam hominem manifeſtum eſſe eſt. quo circa ſi hec quas paſſibiles qualitates vel paſſiones dixerat: ſuſcipiunt qualitatis diffinitionem eo ꝙ qua lia dicuntur que illa ſuſceperint: has etiam conſtat eſſe qualitateſ. ¶ Paſſibiles vero qualitates dicuntur nō ꝙ hec que illas ſuſceperint qualitates. aliquid patiant̉. neqꝫ enim mel quod aliquid paſſum ſit. iccirco di citur dulce. nec aliquid aliud huiuſmodi. ſimiliter autem his ⁊ calor ⁊ frigus paſſibiles qualitates di cūtur. non ꝙ ipſa que eas ſuſcipiunt. aliquid paſſa ſint. ſed quoniam ſingula eorum que dicta ſunt. ſe cundum ſenſuum qualitatem paſſionis perfecti ua ſunt. paſſibiles qualitates dicuntur. dulcedo enim quandam paſſionem ſecundum guſtum effi cit. ⁊ calor ſecundum tactum ſimiliter auteꝫ ⁊ alia ¶ Paſſibilium qualitatum exempla conſtituerat dul cedinem vel amaritudinem: frigus atqꝫ calorem: al bedinem atqꝫ nigredinem: que cum paſſibiles quali tates ſint: non tamen vno eodemqꝫ modo paſſibi les qualitates dicuntur ſed longe diſtant rationes: ꝙ bus hec omnia qualitates paſſibiles appellantur: vt prius dulcedo vel amaritudo: calor ⁊ frigus paſſibi les qualitates dicuntur: non quo ea que ſunt dulcia: aliquid extrinſecus patiuntur: nec vero ea que ſunt amara: ex aliqua paſſione ſaporem aſperum amaritu dinemqꝫ ſuſceperint. Neqꝫ enim mel aliquid paſſum eſt: vt ei dulcedo eſſet in natura. nec vero abſinthiuꝫ ab vlla aliqua extrīſecus paſſione amaritudinis hor ror infecit. quocirca hec ⁊ his ſimilia non iccirco dicū tur eſſe paſſibiles qualitates: ꝙ ipſe aliquid paſſe ſint ſed ꝙ ex his paſſiones quedam in ſenſibus dimittan tur. Namqꝫ ex melle ꝙ dulce eſt dulcedo quedam in guſtu relinquitur: ſimulqꝫ etiam calor ⁊ frigus paſſio nem quādam ſenſibus faciunt. Patimur dulcedinē cum aliquid dulce guſtamus: ſimulqꝫ ſecundum calo ris ⁊ frīgoris qualitatem talium ſenſuum paſſionem ſubimꝰ. Quocirca calor ⁊ frigꝰ amaritudo atqꝫ dulce do: iccirco paſſibiles qualitates dicuntur: quod ſecun dum ſenſuum qualitatem quandam in nobis efficiāt paſſionem: non ꝙ ipſa extrinſecus aliquid patiantur ¶ Albedo autem ⁊ nigredo ⁊ alij colores non ſimi liter his que dicta ſunt. paſſibiles qualitates dicū tur ſꝫ hoc quod he ipſe qualitates ab aliquibꝰ paſ ſionibus innaſcuntur. ¶ Quoniam vero paſſibiles qualitates etiam colore eſſe dicūtur

Prima editio in predicamenta
eſſe dicuntur: ideſt albedo ⁊ nigredo. Non autem eo dem modo paſſibiles qualitates dicuntur: quemad modum amaritudo atqꝫ dulcedo calor ⁊ frigus: nūc que eorum diſtantie eſſe poſſint exponit. Amaritudo enim atqꝫ dulcedo non ꝙ ipſa aliquid extrinſecus pa terentur ſed ꝙ ipſe efficerent paſſiones: paſſibiles qͣ litates vocabantur albedo vero ⁊ nigredo contrarie Non enim ꝙ ipſe aliquas ſenſibus paſſiones impor tent: ſed ꝙ ex alijs quibuſdam paſſionibus innaſcant̉ Hoc autem videtur. Ariſtoteſes ex eo quodammodo conſideraſſe: quod poſt ipſe propoſuit hoc modo. ¶ Quoniam ergo fiunt per aliquam paſſionem multe colorum mutationes manifeſtum eſt rube ſcens enim aliquis rubeus factus eſt ⁊ timens pal lidus: ⁊ vnumquodqꝫ talium. ¶ Hoc autem ex non longi temporis paſſionibus ad paſſibiles qualitates ⁊ diutiſſime permanentes acu tiſſima conſideratione tranſfertur. ſit enim rationis probabilitas hoc modo. Monſtrantur enim colorum qualitates ex paſſionibus naſci. ꝙ cum verecundia paſſio quedam ſit: ex ea rubor exoritur: ⁊ cum timor loco paſſionis habeatur: ab ea pallor metuentis vul tum atqꝫ ora defigit Quare quoniam hi colores ex quadam paſſione videntur innaſci: etiam in naturali colore eandem veriſimile eſt eueniſſe rationem. Naꝫ quoniā cum verecundia fit. in os omnis ſanguis egre ditur: ⁊ velut delictum tecturus effunditur: ita quo qꝫ ſit rubor ex ſanguinis progreſſione atqꝫ in aper tum effuſione. Quocirca ſi hoc ex īnaturali paſſione contigerit: naturali facies rubore perfunditur: Pal lor vero ſit quotiens a facie ſanguis ad precordiorum interiora ingreditur. Quod ſi hoc quoqꝫ naturalis paſſio det veriſimile eſt eodem infectum colore pro creari: Quocirca ſiue per egritudineꝫ pallor ſit: quod naturale non eſt: ſiue per aliquem naturalem euen tum paſſionis accidat: ceteraqꝫ ad eundeꝫ modum: paſſibiles qualitates dicuntur: eo ꝙ ex aliquibus paſ ſionibus ſint. quod ipſe ariſtoteles hac voce teſtatur ¶ Quare vel ſi quis naturaliter aliquid talium paſ ſus eſt: ſimilem colorem oportet eū habere. Que enim affectio nunc ad verecundiam circa corpus facta eſt: ⁊ ſecundum naturalem paſſionem eadem fiet affectio: vt naturalis color ſit ſimilis. ¶ Nam ſiue aliquis vel nondum natus aliquid patia tur quo faciem ſanguis relinquat: ſiue quolibet alio modo ſanguis ex infantis vultū ad interiora migra uit: facieꝫ naturalis infecit pallor: ⁊ que nunc non na turales paſſiones diſpoſitioneſqꝫ ſunt: vt cum hi co lores faciem vel totum corpus inficiunt: he ſi natura liter contigerint eiſdem: ſimilibus ſignatus coloribꝰ vultus aſpicietur. Nunc enim cum eſtus in ſuperficie vultus ſanguinem impoſitum decoxerit. nigredinis peruſti ſanguinis rubor reddit colorem. Quod ſi idē aliqua paſſione in faciem nondum geniti infantis ac ciderit: eandem veriſimile eſt affectionem coloris cor pus ſuſcipientis inficere. Quare que in coloribuſ ſūt iccirco paſſibiles qualitates dicuntur: n̄ ꝙ ipſe aliꝗd patiantur: ſed ꝙ ex aliquibus paſſionibus in cuiuſli bet corpus atqꝫ ora proueniunt. ¶ Quecunqꝫ ergo talium caſuum ab aliquibuſ paſ ſionibus difficile mobilibus ⁊ permanentibus prī cipium ſumpſerint: paſſibiles qualitates dicuntur ſiue enim ſecundum naturalem ſubſtantiam pallor aut nigredo facta eſt: qualitates dicuntur: Qua les eniꝫ ⁊ ſecunduꝫ eas dicimur: ſiue propter egri tudinem longam vel eſtum aliquid tale contingit: vel nigredo vel pallor: ⁊ non facile preterit: ⁊ in vi ta permanet. qualitates ⁊ iſte dicuntur. Similiter enim quales ⁊ ſecundum eas dicimur. ¶ Dat quoddaꝫ ſignuꝫ quo perſpecto valeamus agno ſcere: quas harum omnium que ſupradicte ſunt: qua litates oporteat appellari. Si enī ita vel caſu aliquo vel natura hec qualitates euenerīt: vt eorum ſit tar dus exitus permutatioqꝫ difficilis: qualitates vocan tur. Si quis enim vel per egritudinem vel per natu ram pallidus fiat: ſitqꝫ in eius corpore permanēs pal lor: tunc qualitas appellatur. ⁊ hoc non in corporalibꝰ ſolum vitiis: ſed etiam in animi quoqꝫ affectionibus inuenitur. Si quis enim vel per naturam vel quomo dolibet alio poſtea caſu aſſiduis commeſſationibus delectetur. ⁊ hoc illi quodammodo in ipſa mentis diſ ſolutione permaneat: ab eoqꝫ difficile moueatur: paſ ſibilis qualitas effecta eſt: iccirco ꝙ ſecundum eam quales dicuntur: quibus illa prouenerit. Niger enim dicitur in quo nigredo permanſerit. Commeſſator cui voluptas perpetua commeſſandi eſt. Eſt ergo ſi gnum in paſſibilibus qualitatibus hoc: eas eſſe im mobiles ⁊ permanentes. que auteꝫ hmōi ſūt q̄ facil lime permutantur ⁊ temporali ſtatu ſunt: de his taliſ ariſtotelis videtur eſſe ſententia. ¶ Quecunqꝫ vero ex his que facile ſoluuntur to tranſeunt: fiunt. paſſiones dicuntur. qualitates vero minime. non enim dicimur ſecundum eas quales. neqꝫ enim qui propter verecundiam ru beus factus eſt. rubeus dicitur. nec cui pallor pro pter timorem venit. pallidus eſt. ſed magis quidē aliquid paſſus ſit. quare paſſiones huiuſmodi di cuntur. qualitates vero minime. Similiter his. ⁊ ſecundum animam ⁊ paſſiones ⁊ paſſibiles quali tates dicuntur. Quecunqꝫ enim mox in naſcendo ab aliquibus paſſionibus difficile mobilibus fiūt. qualitates dicuntur. vt dementia ⁊ ira ⁊ alia huiuſ modi. quales enim ſecundum eas dicimur. ideſt iracundi ⁊ dementes. Similiter autem ⁊ quecun qꝫ alienationes non naturaliter. ſed aliquibus caſi bus facte ſunt difficile pretereuntes ⁊ omnino im mobiles. ⁊ huiuſmodi qualitates ſunt. quales eniꝫ ⁊ ſecundum eas dicimur. Quecunqꝫ vero ex his que facile ⁊ citius pretereunt fiunt. paſſiones dicū tur. vt ſi quis contriſtatus iracundior ſit. non eniꝫ iracundus dicitur. qui in huiuſmodi paſſione ira cundior eſt. ſed magis aliquid paſſus. quare paſſio nes quidem huiuſmodi dicuntur. qualitates vero minime. ¶ Quid de his affectionibus iudicaret: que ad preſens tempus atqꝫ ad momentum animis vel corporibus inhererent: ipſe non obſcura oratione vulgauit. Naꝫ cum prius eas eſſe paſſibiles qualitates pronunciaret que ex aliquibus paſſionibus gignerentur: ⁊ tamen ī ſubiectis immutabiliter permanerent: nunc illas affe ctiones que ita ſunt in ſubiectis: vt cito pretereāt: nō qualitates ſed paſſiones vocat. Si quis eniꝫ propter verecundiam rubore infectus eſt: quoniam rubor ille non permanet: rubeus non vocatur. Quod ſi rubeus

In predicamenta Prima editio
diceretur: eſſet quoqꝫ ipſe rubor paſſibilis qualitas: quoniam in ſubiecto corpore diutiſſime permaneret. Nunc autem quoniam nullo modo rubeus dicit̉: cui a verecundia rubor venit: qualitates autem ſunt ſe cundum quas quales vocamur: verecundie rubor nō qualitas: ſed quedam paſſio eſt: nam ſi eſſet qualitas: ab eo rubore rubei dicerentur: ideſt quales: ſed hoc non ita eſt. Non igitur. huiuſmodi affectiones que non multo durant tempore qualitates vocantur: ſed potius paſſiones. Paſſus enim aliquid dicitur qui ꝓ pter verecundiā rubeus ſit. Eadem ratio eſt in ani me paſſionibus: Nam ſi ad momentum quis iratus eſt. non iccirco eum iure aliquis iracundum vocet: ſꝫ ſi huiuſmodi vitium in cuiuſlibet animo conſtanter inheſerit. Nam ſi quis vel per naturam vel per egri tudinem ſit leſus corpore: vt vel perpetuam demen tiam: vel immobilem incurrat iracundiam: ille vel de mens vel iracundus dicitur. Et quecunqꝫ alienatio nes.(vt ipſe ait) vel ſecundum naturam vel per ca ſum permanentes fuerint ille in paſſibili qualitate numerantur: iccirco quod ſecundum eas quales dici mur. Que autem.(vt dictuꝫ eſt) non permanent: ſed facile traſeunt: eas non qualitates: ſed ſolum vocamꝰ paſſiones. Sed quoniam tres ſpecies qualitatis enu merauit: vnam ſecundum quam habitus diſpoſitio neſqꝫ dicerentur. alteram ſecundum quam naturalis potentia vel impotentia ad aliquid faciendum vel pa tiendum ſubiectarum rerum naturas pararet. tertiā ſecundum quam paſſibiles qualitates dicerentur: ⁊ hanc tali duplicitate partitus eſt: vt alias īccirco dice ret paſſibiles eſſe qualitates: ꝙ ipſe aliquas gignerēt paſſiones: alias vero ꝙ ab aliquibus ipſe paſſionibꝰ naſcerentur. Queri poteſt quomodo he quoqꝫ paſſi biles qualitates diſtent a prima illa ſpecie qualitatis que ſecundum habitum diſpoſitionemqꝫ prepoſita ē. Nam ſi quis calorem friguſqꝫ perſenſerit: habet qui dem qualitatem paſſibilem: ſed tamen in eiuſdem ip ſius diſpoſitione atqꝫ affectione verſatur. diſpoſitꝰ namqꝫ eſt ad eundem calorem atqꝫ frigus: queꝫ ſum pſit atqꝫ habuit: quod ſcilicet ipſe ariſtoteles videns calorem friguſqꝫ in vtraqꝫ ſpecie numerauit. namqꝫ ⁊ diſpoſitionem dixit calorem atqꝫ frigus: ⁊ paſſibi lem qualitatem. huius queſtionis talis ſolutio eſt. ni hil impedit ſecundum aliam ſcilicet atqꝫ aliam cau ſam vnam eandemqꝫ rem gemino generi ſpecieiue ſupponere: vt ſocrates in eo ꝙ pater eſt ad aliquid di citur. in eo vero quod homo ſubſtantia eſt. ſic in ca lore atqꝫ frigore in eo quod quis ſecundum ea videt̉ eſſe diſpoſitus: in diſpoſitione numerata ſunt. Secū dum vero ꝙ ex aliquibus paſſionibus innaſcuntur paſſibiles qualitates dicte ſūt. Ipſe v̓o ab habitu di ſtant ideſt paſſibiles qualitates: quod in plurimis ad habitus rebus per artes atqꝫ ſcientias peruenitur: ita vt ipſe habitus ordine ⁊ filo quodam perficiatur. Paſſibiles vero qualitates eo modo minime. Quo vero diſtēt he paſſibiles qualitates a ſecunda ſpecie: que ſecundum naturalem potentiam vel impotentiā dicitur: queritur. Perplana diſtantia eſt. Dicimus enim ſecundum pontentie naturalis ſpeciem aliquid dici: non ſecundum preſentem actum: ſed ſecundum id quod ad hoc eſſe poteſt. frigus vero calorqꝫ ⁊ dul cedo vel amaritudo non ſecundum quod poſſit eſſe: ſed ſecundum id quod iam ſit: conſideratur. Quocir ca diſtat hec tertia ſpecies a ſecunda: ꝙ hic ſecundū poſſibilitatem dicitur: tertia vero ſecundum actum.
Sed quod dudum promiſcue paſſiones affectionum nomine vocabamus: hec quoqꝫ non longa queſtio eſt Sic enim inueniemus ꝙ paſſio ab affectionibus di ſcrepare videatur. Si qua enim corpora ita calefacta ſint: vt ex ſe quoqꝫ ipſa aliquem calorem emittere va leant: illa ad calorem affecta nuncupantur. Si qua ve ro tantum calorem momento ſuſceperint: paſſiones dicimus: ⁊ ab affectibus: ſegregamus: vt hoc ſit inte grum paſſionum affectio numqꝫ ad habitus augmē tum: vt amplificata paſſio in affectionem tranſeat: augmentata affectio in habitum permutetur. ⁊ hec quidem de tertia ſpecie qualitatis pronuntiaſſe ſuffi ciat: Nunc quarte ſpeciei viꝫ naturamqꝫ veraciſſima diſputatione confirmat: vſquequo progreſſa qualita tis diſtributio conquieſcit. Nobis quoqꝫ diſputatio num prolixitas moderanda eſt. Prouidendum quo qꝫ eſt vt ſufficiēs breuitas ordini expoſitiōis adhibea tur: ne aut breuitatem comitetur obſcuritas: aut pla nitiem minus moderata oratio odioſo faſtidio ⁊ in longinquitate deforinet. ¶ Quartum vero genus qualitatiſ eſt figura. et cir ca vnum quodqꝫ conſtans forma. amplius ad hec rectitudo ⁊ curuitas. ⁊ ſi quid ſimile eſt his. ſecun dum enim vnumquodqꝫ eorum quale quid dici tur. triangulum enim vel quadrangulum eſſe qua le quid dicitur. ⁊ rectum aut curuum. ¶ Quarta eſt ſpecies qualitatis que ſcd̓m vnāquāqꝫ formam figuramqꝫ perſpicitur. Eſt autem figura: vt triangulum vel quadratum. forma autem ipſius figu re quedam qualitas eſt. vt figura quidem eſt triangu lum vel quadratum. forma autem ipſius triāguli vel quadrati quedam qualitas. vnde etiam formoſos ho mines dicimus. Figura enim quedam vel pulchrior: vel mediocris: vel alio quodāmō cōſtituta qualitas formaqꝫ noīat̉. Has aūt eſſe qualitates nullus dubi tat. Siꝗdē ⁊ a figura dr̄ figuratꝰ: ⁊ a forma formoſꝰ Amplius quoqꝫ triāgulū etiā a triagulatione deno minatū eſt: ⁊ qͣdratū a qͣdratura. Quod ſi ille ſunt qͣ litates: ſꝫ qͣs quale aliquid appellatur nō ē ꝗ dubitet formā figurāqꝫ eē qͣlitates: qm̄ oīa q̄ his participant ex his ipſis qualia nomināt̉ ſꝫ qm̄ ī cōtinue quātita tis ſpēbꝰ ⁊ triāgulū ⁊ ſuꝑficiēs enūerata ē: ipſa ꝗdeꝫ ſuperficies quātitasē ipſiꝰ vero ſuperficiei cōpoſitio qualitas. ē.n. figura(vt geometrici diffiniunt) que ſub aliquo vel aliquibus terminis cōtinetur. Sub ali quo quidem: vt circulus: ſub aliquibus vero vt trian gulum vel quadratum. quare ſpacium quideꝫ ip̄ꝫ: q ex ſupradictis lineis continetur: ſuperficies dr̄: q̄ ē q̄ titas. Superficies nāqꝫ quoniam in dilatione qua dā ⁊ ſpatio cōſtat: quantitas eſt: ſed cōpoſitio ipſiꝰ ſu perficiei qualitas. Nam quoniam tres linee conueni enter in ſe iunctis terminis ſpacium concluſere: qd̓ tribus angulis ⁊ tribus lineis continetur: hoc ipſum ſpacium qd̓ concludunt: ad quantitatem referri pōt qd̓ v̓o tribus lineis hoc eſt qualitas. figura enim eſt triangula. hoc idem quoqꝫ dici poteſt ēt in linea. Nā qm̄ longitudo ſine latitudine eſt: ad quantitatē dicit̉ quod recta ſiue curua eſt: redditur rurſus ad qͣlitatē. ¶ Rarum v̓o ⁊ ſpiſſum ⁊ aſperū ⁊ lene putabūtur quidē qualitatē ſignificare. ſꝫ aliena hmōi putātur eſſe a diuiſione que circa qualitatē eſt. quādā eniꝫ poſitionem magis videtur vtrumqꝫ partium ſigni ficare. ſpiſſum quidem eſt eo ꝙ partes ſibiipſe pro pinque

Prima editio in predicamenta
pinque ſint. rarum vero eo ꝙ diſtent a ſe inuicem. ⁊ lene quidem quod in rectum ſibi partes iaceant aſperum vero quod hec quidem pars ſuperet: illa vero ſit inferior. Et fortaſſe alij quoqꝫ apparebunt qualitatis modi: ſed qui maxime dicuntur fere tot ſunt. qualitates itaqꝫ ſunt que predicta ſunt: qua lia vero ſunt: que ſecundum hec denominatiue di cuntur: vel quomodolibet aliter ab his. ¶ Quedam ſunt que videntur eſſe qualitates: quoniā ex hijs aliqua denominatiue dicūtur: vt lene quoniā dicitur a lenitate: ⁊ aſperum quoniaꝫ dicitur ab aſpe ritate. ſpiſſum quoqꝫ ⁊ rarum a raritate ⁊ ſpiſſitate nominantur. videntur ergo hec quoqꝫ in qualitatibꝰ poſſe numerari. Sed rectam rationem perſpicienti bus nec ſolum auribus que dicuntur: ſed etiam men te atqꝫ animo iudicantibus in qualitatibus hec poni non oportere manifeſtum eſt. Nam quod dicimus ra rum: poſitio quedam partium eſt non qualitas. Nam quia ita partes a ſe ſeparate diſtant: vt inter eas alie ni generis corpus poſſit admitti: ideo rarum vocatur vt ſpongie pumiceſqꝫ: quoniam in eorū cauernis ſur culus vel aliud quid immitti poteſt: ita vt. inter rimaſ partium ſit: iccirco rarum dicitur. Porro autem ſpi ſum: quoniam ita ſibi partes vicine ſunt atqꝫ ad ſe in uicem ſtricte: vt inter eas nullum corpus poſſit incide re: atqꝫ ideo ſpiſſum vocatur: vt eſt ferrum vel ada mas. Poſitio ergo quedam partium his ineſt non qͣ litas. nec vero illud quoqꝫ diſtat: quod dicitur lene. Nam quoniam partes ita ſunt poſite: vt neutra ſupe ret: neutra ſit minor: ſed equalibus extremitatibꝰ iun cte ſunt: iccirco quedam lenitas eſt: vt adducta manꝰ illam que ex equalitate iunctis partibus nata eſt: ſen tiat lenitatem: vt eſt argentum. Aſperitas vero ē par tium non equalis poſitio: ſed aliarum eminentium: aliarum vero depreſſarum vt cuius alie partes emi nent: alie vero depreſſe ſunt. Ergo ſecundum vnam quamqꝫ partium poſitionem vel raritas vel ſpiſſitu do vel aſperitas vel lenitas corporibus eſt. Non igit̉ hic ſecundum qualitatem dicuntur: ſed potius ſecun dum poſitionem. Poſitio autem in relationis gene re nominata eſt. Non igitur he qualitates: ſed potiꝰ relatiue ſunt. ⁊ enumerationes quidem ſpecierum: qͣ litatis ariſtoteles hic terminat. Non ſunt tamen pu tande ſolum eſſe qualitates quas ſupra poſuitꝭ. Ipſe enim teſtatur eſſe quoqꝫ alias qualitates: quas modo omnes nūerare neglexit. ſꝫ cur neglexerit multe ſūt cauſe. Prima ꝙ elementi vicem hic obtinet liber: nec perfectam ſcientiam tradit: ſed tantummodo adi tus atqꝫ pons quidam in altiora philoſophie introitū pandit. Quocirca ſi hoc ita eſt: tm̄ dicere oportuit: quantum ingredientibus ſatis eſſet: ne eoruꝫ animos nondum ad ſcientiam firmos multiplici doctrine ſub tilitate confunderet que vero hic deſunt in libris: qui πέταταφυσίκα inſcribuntur appoſuit. Perfectis namqꝫ opus illud non ingrediētibus preparatur. Eſt quoqꝫ alia cauſa: vt nos ad exquirendas alias qualita tes non ſolum propriorum dictorum: ſed etiaꝫ noſtro rum aliquid inueniendi incitator admitteret. Quocit ca concludit eas que maxime dicerentur: quas ſupra propoſuit eſſe qualitates. Illa vero dici qualia que ſe cundum predictas qualitates dicerent̉. ſed quoniam addidit̉. vel quomodolibet ab his. que ſit huiuſce propoſitionis ſententia prius appoſitis ariſtoteliſ ver bis ſequens expoſitionis ordo contexit.
¶ In pluribus quidem ⁊ pene in omnibus deno minatiue dicuntur: vt ab albedine albus ⁊ a gram matica grāmaticus: ⁊ a iuſtitia iuſtꝰ. ſil̓rāt ⁊ ī alijs In aliꝗbꝰ v̓o eo ꝙ nō ſint poſita q̄litatibꝰ noīa noͣ contingit ab eis denoīatiue dici: vt curſor: aut pu gillator qui ſecundum valitudinem naturalem di cuntur: a nulla qualitate denominatiue dicuntur. Non enim poſita ſunt nomina valitudinibus: ſe cundum quas iſti quales dicuntur. ſicut in diſcipli nis. ſecundum quas vel pugillatores vel palleſtri ci ſecundum affectionem dicuntur. Pugillato ria enim ⁊ paleſtrica diſciplina dicitur. quales ve ro ab his denominatiue hi qui ad eas afficiuntur dicuntur. Aliquando autem ⁊ poſito nomine de nominatiue non dicitur id quod ſecundum ipſum quale dicitur. vt a virtute ſtudioſus dicitur. Uirtu tem enim habendo ſtudioſus dicitur. ſed non de nominatiue dicitur a virtute. Non autem in pluri bus hoc tale eſt. que autem dicuntur qualia. aut de nominatiue a predictis qualitatibus dicuntur. aut aliquo modo aliter ab his. ¶ Multe inquit ſunt qualitates: quibus poſitis ⁊ pro prio nomine nuncupatis ab his alia denominatiue dicuntur: vt ea que ipſe planiſſime adiecit exempla. Nam cum albedo cuiuſdam nomen ſit qualitatis: ab eo dicitur albus. Eodem quoqꝫ modo ⁊ grammatica cum rei ſit nomen ab ipſo quales dicuntur. Gramma tici enim a grammatica nominantur. atqꝫ hoc eſt in pluribus vt poſito nomine ſi quid ſecunduꝫ ipſas qua litates quale dicitur: ex his ipſis qualitatibus appella tio deriuetur. Alie vero qualitates ſunt: in quibus cū nomen poſitum non ſit: tamen quales dicuntur. qua les quidem quia alia qualitate participant: ſed non ſe cundum eam qualitatem quales dicuntur: ex qua ſi his eſſet qualitatibus nomen poſitum: poterant ap pellari: vt in ea qualitate que ſecundum potentiaꝫ na turalem dicitur. Illi enim qͣꝫ qͣꝫ quales dicantur: hi qui ſecundum ipſam potentiam nominantur: ipſi ta men(vt dictum eſt) nullo proprio nomine nuncupan tur. Nam qui pugiles appellantur ab arte pugillato ria: iccirco ab ea pugiles dicuntur: quod ad eandem ipſam artem pugillatoriam quodammodo affecti ſūt Iam enim pugiles ab arte pugillatoria predican tur. Qui vero nondum pugiles ſunt: ſed eſſe poſſunt non ſecundum ipſam artem ideſt pugillatoriam: ſed ſecundum potentiam pugillatorie artis pugillatores vocantur. Ipſi autem potentie nomen proprium poſi tum non eſt. Nam quemadmodum a curſu curſores: a paleſtra paleſtrici: a pugillatoria pugiles diſtinctis qualitatum vocabulis appellantur: non eodem modo eſt etiam in vniuſcuiuſqꝫqꝫ rei potentia naturali. cur ſus enim potentia naturalis: ſecundum quam curſo res vocamus: ⁊ rurſus potentia pugillandi: vel poten tia paleſtrizandi ſuo nomine diſtincta non eſt. Cui enim dicitur curſor ſi interrogemur de eo qui nondū eſt curſor: dicimus ſecundum potentiam naturalem. Cur paleſtricus: eodem quoqꝫ modo naturalem po tentiā reſpondemus. Quare pugillator qui nondū ē pigilis: ab eadem quoqꝫ potentia naturali nominat̉. Si igitur haberet hec naturalis potentia propriū no men: ita diſtinctis vocabulis appellaret̉: vt in his. qͣ litatibus in quibus proprie nomen eſt poſitum: vt in

Prima editio in predicamenta
curſu vel paleſtra vel arte pugillatoria. ⁊ hoc qd̓ ait. In aliquibus vero propterea ꝙ qualitatibus nomina non ſunt poſita: impoſſibile eſt ab his aliquid deno minatiue dici: Ut hoc ſcilicet demonſtraret curſoreꝫ quidem qui iam curreret a curſu eſſe dictum. curſorē v̓o qui ẜm potentiam currendi: diceret̉ nō vocari a curſu: ſed tantum a potentia: cuius potentie nomen proprium non eſſet poſitum. Quare hec omnia que ſecundum potentiam naturalem dicuntur. a nulla qͣli tate denomīatiua ſunt. Iccirco ꝙ he qualitates a qui bus denominari poſſunt: proprijs nominibus carent. que vero ita ſunt: vt non ex potentia: ſed ex affectio ne dicantur: ab his qualitatibus ad quas ſeſe aliquo modo habent denominatiue dicuntur quod Ariſtote les hoc protulit modo dicens. Non ita eſſe ſecundum potentiam naturalem: quemadmodum etiam in di ſciplinis ſecundum quas vel pugillatores vel paleſtri ci ſecundum affectionem dicuntur. Pugillatoria enī diſciplina dicitur ⁊ palleſtrica: quales vero ab his de nominatiue: qui ad eas ſunt continentes: dicuntur. Docuit igitur omnia que a quibuſdam qualitatibus dici putarentur: vere quoqꝫ a qualitatibus non predi cari: vt in his qualitatibus quibus nomen proprium non eſt. Illud quoqꝫ monſtrauit hoc in pluribus eue nire: vt de propoſitis qualitatibus qualia denomina tiue dicerentur. Reſtat ergo quod reliquum eſt: vt di cat eſſe quaſdam qualitates quarum cum nomen ſit poſitum: ab his ipſis tamen que illarum rerum parti cipiant denominatiue non dici: vt virtus. Nam cum virtus qualitas ſit(eſt enim habitus quidam: omnis vero habitus qualitas) Ergo quicunqꝫ virtute parti cipat: non ſecundum eam denominatiue dicitur. In denominatione enim querendum eſt: vt ſemper ideꝫ permaneat nomen. In eo autem qui virtute partio pat. nulla virtutis denominatio ē: vt qui bōitate par ticipat: bonus dicitur: qui iuſtitia: iuſtus: ⁊ alia huiuſ modi. Qui vero virtute participat: aut probus nomi natur aut ſapiens: ſed neqꝫ probus neqꝫ ſapiens a vir tute: denominatiua ſunt Iccirco ꝙ vtrūqꝫ nomen a virtute longe diſſimile eſt. quod ipſe ſic ait. Aliquādo autem poſito nomine denominatiue non dicitur qd̓ ſecundum ipſum quale dicitur. Et eius rei proponere non omiſit exemplum. ſed hoc in multis non poteſt in ueniri pauca enim ſunt(vt ipſe ait) in quibus poſito qualitatis nomine que his participant: a ſuperiori qͣl tate qualia non dicantur. Dat autem his qualitati bus pluralitatis calculum: ex quibus qualia nominar tur ea que his participant. Nam(vt ipſe ait ſuperiꝰ in pluribus ⁊ pene in omnibus denominatiue dicun tur. Quocirca recta diffinitio eſt ⁊ proprio ordine cō ſtituta. Nāqꝫ in principio hoc ſolum dictum eſt eſſe qͣ litatem ſecundum quam qualia dicerentur. Sed quo niam ſunt quedam quorum qualitates ipſe proprijs nominibus carent que vero his participant: ſuis vo cabulis appellantur: vt in naturali potentia. Et rurſꝰ ſunt quedam: que in qualitatibus quidem habeant ꝓ pria nomia. In his v̓o que ad eas ipſas qualitates e ſent affecta: nulla ex propoſitis qualitatibus denomī natio fieret: hoc addidit. Ab omnibus qualitatibus aut denominatiue dici qualia: que illis qualitatibus participarent: aut quomodolibet. aliter.i. ſiue poſito nomine qualitatis de eo non dicerentur: que illa par ticiparent: vt in eo quod eſt virtus: ſiue ipſi qualitati poſitum nomen non eſſet. vt in eo quod eſt potentia naturalis. Quare quoniam in his duabus qualitatibus: in quibus vel poſito nomine non ſecunduꝫ nomē que ſunt qualia denominatiue dicuntur: vel cum ipſit qualitatibus nomen poſitum non ſit: neutra ipſorum predicatio denominatiue fit. Ad concludenduꝫ omnē terminum qualitatis ait: aut denominatiue qualia a qualitatibus appellari: aut quomolibet aliter ab ipſis vt non denominatiue: ſed aliquotiens quidem ſecun dum potentiam: aliquotiens v̓o ſecundum eandem qͣ litatem virtutis eadem enim qualitas eſt virtutis ⁊ ſapientie quocirca concludit ita qualia dici quecūqꝫ ex his qualitatibus denominatiue dicerētur: vel quo modolibet alio ab ipſis modo. Digeſtis in ordine pri us omnibus qualitatibꝰ ex eorum concluſione reper ta: conſueto ordine vnaqueqꝫ proprietas veſtigatur. ¶ Ineſt autem ⁊ contrarietas ſecundum quale. vt iuſtitia īiuſtitie contraria eſt. ⁊ albedo nigredini ⁊ alia ſimiliter autem ⁊ ea que ſecundum eas qualia dicuntur. vt iuſtum iniuſto. ⁊ album nigro. non au tem in omnibus hoc eſt. rubro eniꝫ vel pallido aut mediis huiuſmodi coloribus nihil contrarium eſt qualitatibus exiſtentibus. ¶ Dicit in qualitatibus quedam eſſe contraria: atqꝫ hoc probat exemplis. albedo namqꝫ ⁊ nigredo contra ria ſunt ⁊ quecūqꝫ albedine iigredineqꝫ participant. hoc eſt enim quod ait: ⁊ ſecūdū eas qualia que dicūt̉ nam ſicut albedo nigredini contraria eſt: ita quoqꝫ a bus nigro. ſed hoc qualitatis proprium non eſt. nam cum rubrum ⁊ pallidum qualitates ſint: alijqꝫ etiam colores huiuſmodi in his contrarium nō ē. nullus.n. dicit aliquid rubro vel pallido eē ꝯͣriuꝫ naꝫ quoniam album ⁊ nigrum extremitates quedam colorum ſunt ⁊ longiſſime a ſe diſtant: contraria ſunt. Medieta tes vero contraria non habent. Nam ſi quis ponat rubrum nigro eſſe contrariuꝫ longiſſimeqꝫ diſtant qͣ ſunt contraria. Longiſſime igitur nigredo a rubore diſtabit: ⁊ rurſus albędo a nigredine plurimum di ſtat. Eſt igitur nigredini rubor atqꝫ albedo cōtraria vniuſqꝫ rei duo cōtraria inueniuntur quod fieri non poteſt. Non eſt igitur nigredini contrarius rubor. Si militer autem monſtrabimus ⁊ in alijs mediis colori bus contrariū non eſſe. Quocirca ſi huiuſmodi colo ribus contrarium nihil eſt: non in omni qualitate cō trarietas reperitur. quod ſi ita eſt: ſuſcipere contra ria qualitatis proprium non eſt. At vero nec̄ in ipſis quoqꝫ formis que manifeſte qualitates ſunt contra rietas inuenitur. nam neqꝫ circulus quadrato: neqꝫ quadratus triāgulo: nec vlla figura vlli figure poteſt eſſe contraria. Quocirca manifeſtum eſt ſuſcipere cō trarium non eſſe proprium qualitatis. Sed quoniaꝫ ſunt quedam in qualitate que ſibimet videantur eſſe contraria: vt iuſtitia ⁊ iniuſtitia: hinc quedam que ſtio ſolet oriri. Dicunt enim quidam iuſtitie iniuſti tiam non eſſe contrariam. putant enim quod dicitur iniuſtitia priuationem eſſe iuſtitie: non tamen contra rietatem. Contraria enim proprijs nominibus nō cō trarij priuatione nominari: vt album nigro. habere tamen iuſtitiam aliquam contrarietatem: cuiꝰ adhuc proprium nomen non ſit inuentum: quod omnino fal ſum eſt. Multe enim habitudines priuationis voca bulo proferuntur: vt liberalitas ⁊ illiberalitas: prudē tia ⁊ imprudentia. que nunqͣꝫ virtutibus opponeren tur: que ſunt habitus: niſi ipſe quoqꝫ habitus eſſent: ⁊ in animis habentium immutabiliter permanerent At vero neqꝫ illud verum ē oēs priuatiōes negatiōe

Prima editio in predicamenta
ꝓferri. Surditas enim cum ſit auditus priuatio. ſine negatione profertur: eodē quoqꝫ modo cecitas: Nul lus enim dicit inauditio: neqꝫ inuiſio: nec aliquid hu iuſmodi. ſed tm̄ ſurditas cecitaſqꝫ nominantur pro prijs nominibus: cum ſint illa ī habitu viſus: auditꝰ: illa in priuatione ponenda. Igitur iuſtitia iniuſtitie contraria eſt. Tradit ergo regulam ea que contraria ſunt ſub quo genere conuenienter aptentur: quam re gulam his verbis ipſe perſcribit. ¶ Amplius ſi ex contrariis vnum fuerit quale: hoc palam eſt quoniam reliquum erit quale proponen ti ex ſingulis alia predicamenta vt ſi eſt iuſtitia in iuſtitie contrarium quale autem eſt iuſtitia. quale igitur eſt iniuſtitia. nullum enim aliorum predica mentorum aptabitur iniuſtitie nec quantitas: nec ad aliquid: nec vbi: nec omnino aliud quicquid ni ſi quale. ſic autem ⁊ in aliis que ſunt ſecunduꝫ qua le contraria. ¶ Si ex duobus inquit contrarijs manifeſtum fuerit vnum eorum contrariorum ſub qualitate poni: ſimul manifeſtum erit quod etiam eius contrariuꝫ conue nienter qualitati ſupponatur: ſimulqꝫ demonſtrat in iuſtitiam eſſe qualitatem. Nam ſi iuſtitia apertiſſime qualitas eſt: iccirco quod neqꝫ quantitas: neqꝫ ad ali quid: neqꝫ vbi: nec quando: nec aliud vllum predica mentum eſt: nec ſub vllo alio genere poni poteſt niſi ſub ſola qualitate: cum ei contraria ſit iniuſtitia: non eſt dubium iniuſtitiam quoqꝫ qualitati ſubnecti: qd̓ ipſe quoniam planius dixit: ⁊ ipſa exemplorū luce vul gauit: ad aliud nobis eſt tranſeundum. ¶ Suſcipit autem qualitas magis ⁊ minus. albuꝫ enim magis ⁊ minus alterum altero dicitur. ⁊ iu ſtum alterum altero magis ⁊ minus dicitur. ſed ⁊ ipſa crementum ſuſcipiunt. cum candidum nam qꝫ ſit. amplius contingit candidum fieri. non tam̄ oīa ſed plura. Iuſtitia nāqꝫ a iuſtitia ſi dicatur ma gis ⁊ minus poteſt quilibet ambigere. ſimiliter ⁊ ī alijs affectibus. quidam enim de talibus dubitant iuſtitiam namqꝫ a iuſtitia non multū aiunt magis ⁊ minus dici. nec ſanitatem a ſanitate. Minus au tem alterum altero habere ſanitatem aiunt. ⁊ iuſti tiam minus alterum altero habere ſic autem ⁊ grā maticam. ⁊ alios affectus. Sed tm̄ ea que ſecūdū eos affectus dicuntur qualia indubitāter recipiūt magis ⁊ minus. ⁊ grammaticior enim alter altero dicitur. ⁊ iuſtior. ⁊ ſanior ſimiliter ⁊ in alijs ¶ Aliud quoqꝫ proprium protulit: quod tracta ratione ab integra proprietate qualitatis excluſit. Ait enim qͣ litates poſſe vel intendi vel minui. Poſſe enim dici alterum altero plus album: vt nix argento: ⁊ que can didiora ſunt marmora. ⁊ iuſtum alterum altero ma gis ⁊ minus dicimus. Namqꝫ iuſtius aliquid factum: nec non iuſtiſſimum eſt. In quibus autem compara tiones ſunt: in his magis minuſqꝫ dici manifeſtum ē hoc quoqꝫ modo ipſum album vel alia qualitas nō ſo lum contra alteram eiuſdem ſpeciei comparata ⁊ in tenſione creſcit ⁊ relaxatione minuitur: ſed etiam ad ſeipſam recipit comparationem. Dicitur enim nunc quidem argentum candidius eſſe qͣꝫ antea cum fue rit deterſum. Sed cum hic ita ſit: non eſt magis mi nuſqꝫ ſuſcipere proprium qualitatis. neqꝫ enim ſola
qualitas magis minuſqꝫ ſuſcipit. hec enim intenſio⁊ relaxatio in his quoqꝫ que ſunt ad aliquid inuenitur: vt in eo quod eſt equale ⁊ inequale poſſumus dicere plus equale vel minus: ⁊ in ceteriſ huiuſmodi. nec v̓o omnes qualitates ſuſcipiunt magis ⁊ minus quod ip̄e ſic ponit. Non autem in omnibus hoc eſt ſed in pluri bus. Dubitabit enim quis an iuſtitia magis eſſe iuſti tia dicatur: ſimiliter autem ⁊ in alijs affectionibus. quidam vero in hoc dubitant. dicunt enim iuſtitiam iuſtitia non magis vel minus dici: nec ſanitatem ſani tate. minus autem habere alterum altero ſanitatem dicunt: ⁊ iuſtitiam minus alterum altero habere. In hoc tres fuere ſententie. Quedam namqꝫ dicebant ī omnibus ſecundum materie habitudinem reperiri poſſe magis ⁊ minus. Proprium namqꝫ eſſe materie corporumqꝫ intenſione creſcere ⁊ minus relaxatione: que quorundam platonicorum ſententia fuit. Alia v̓o que ſecundum certiſſimas veriſſimaſqꝫ artes atqꝫ vir tutes non diceret eſſe magis ⁊ minus. Secundum au tem medias dici poſſe: vt hec ipſa grammatica atqꝫ iuſtitia non dicitur magis grammatica neqꝫ magis iuſtititia. Eſſe autem quaſdam alias mediocres arteſ in quibus idipſum poſſet euenire. Tertia eſt de qua ariſtoteles loquitur ꝙ ipſas quidem habitudines nul la intenſione creſcere: nec diminutiōe decreſcere pu tat: ſed eorum participantes poſſe ſub examine com parationis venire vt de his magis minuſue dicatur. Sanitatem namqꝫ ipſam ⁊ iuſtitiam alteram altera magis minuſue non eſſe. Neqꝫ enim quiſqͣꝫ dicit ma gis eſſe ſanitatem alia ſanitate. Sed hoc ſolum dice re poſſumus magis ſanitatem habere aliquem.i. eſſe ſaniorem: ⁊ magis ſanum ⁊ minus ſanum. Dicimus ergo ꝙ ipſe quidem qualitates non ſuſcipiunt magis ⁊ minus. Qui vero ſecundum eas quales dicuntur: ipſi ſub comparatione cadūt: vt iuſtior ⁊ ſanior ⁊ grā maticior. Namqꝫ ipſa grammatica.i. litteratura non ſuſcipit magis ⁊ minus. nullus enim dicit alteram al tera magis eſſe grammaticam: ſed eum qui gramma tica ipſa participat. Dicimus litteratum quem a litte ratura ſcilicet denominamus: litteratus autem ſuſci pit magis ⁊ minus: vt dōatus grāmaticꝰ plꝰ erat eta te iam prouecta grammaticus.i. litteratus: quam cū primū ad huiuſmodi ſtudia deueniſſet: ⁊ qͣꝫ qͣꝫ ſe hec ita habeant: tamen inuenimus aliquas qualitates: in quibus indubitate comparatio inueniri non poſſit vt ſunt quas ipſe ſuppoſuit. ¶ Triangulus vero ⁊ quadrangulus non videtur magis ⁊ minus ſuſcipere. nec aliqua aliaꝝ figuraꝝ ¶ Hec enim que ex quarta ſpecie qualitatis dicta ſunt: magis minuſue nulla ratione ſuſcipiunt: nullus enim dicit plus eē alium circulum qͣꝫ alium: nec magis eſſe illud triangulum qͣꝫ illud dicitqꝫ fortaſſe maior ē: ma gis autem non dicit. Huius autem rei hec ratio eſt: vt cum ſit trianguli diffinitio: figura que ſub tribus rectis lineis continetur: ſi qua ſunt que hanc diffini tionem in ſe ſuſcipiant: vt ⁊ ipſa tribꝰ rectis lineis cō tineāt̉: ꝓprie triāgule forme ſunt. eodē quoqꝫ modo ⁊ circulꝰ ita diffinitur. Circulus eſt figura plana. que ſub vna linea cōtinet̉: ad quā ex vno puncto qui intra ip̄aꝫ ē oēs que exeūt linee eq̄ ſibi ſunt. Rurſus qͣdra ti diffinitio talis eſt. Quadratū eſt quod quatuor eqͣ libus lineis ⁊ quatuor rectis angulis cōtinetur. Que cunqꝫ igitur vel circuli diffinitionem ſuſcipiunt: vel qͣ drati: equaliter vel circuli vel quadrate forme ſunt. fi

Prima editio in predicamenta
qua vero non ſuſcipiunt: nullo modo ſunt. Siqua ve ro ſunt: que neqꝫ quadrati ſuſcipiunt diffinitionem: neqꝫ circuli: neqꝫ quadrati ſunt neqꝫ circuli: vt eſt fi gura que parte altera longior dicitur. Illa enī ita dif finitur: parte altera longior figura eſt: que ſub quat tuor lineis continetur: rectiſqꝫ angulis que quatuor linee eque ſibi quidem non ſunt: contra ſe vero poſite bine ſibi eque ſunt ergo quia huiuſmodi figura neqꝫ circuli diffinitionem capit: neqꝫ quadrati equaliter neqꝫ circulus neqꝫ quadratus eſt. Siqua enim cuiuſli bet forme diffinitionem ſuſcipiūt: omnino eadeꝫ ſūt Ut qui circuli circulus qui quadrati quadratꝰ: ꝗ triā guli triangulus: qui parte altera longioris parte alte ra longior: ⁊ in ceteris eodem modo. Siqua vero nō ſuſcipiunt: vt triangulum circuli diffinitionē non ca pit: neqꝫ omnino circulus eſt nec poteſt dici inter qua dratum ⁊ triangulum: quoniam vtraqꝫ circuli diffini tionem non capiunt. quadratum quidem plus eſſe cir culum: triangulum vero minus. omnino enim vtraqꝫ a circuli ratione diſiuncta ſunt quod his verbis ab ariſtotele tractatur. ¶ Quecunqꝫ enim diffinitionem trianguli ſuſci piunt ⁊ circuli omnia ſimiliter trianguli vel circū li ſunt. Eorum vero que non recipiunt: nihil ma gis alterum altero dicitur. nihil enim quadratum magis ꝙͣ parte altera longior forma circulus eſt: nullum enim ipſorum recipit circuli rationē. Sim pliciter autem ſi vtraqꝫ non recipiunt propoſiti ra tionem non dicetur alterum altero magis. Nō ei go omnia qualia recipiunt magis ⁊ minus. horum itaqꝫ que predicta ſunt. nihil eſt proprium quali tatis. ¶ Nam ⁊ ſi hoc diffinitio facit: vt demonſtret rationē cuiuſqꝫ ſubſtantie: quecunqꝫ diffinitione diſcrepant illa etiam ipſa nature ſubſtantia diſcreꝑabāt. Recte igitur ſi qua cuiuſlibet rei propoſite ſiue trianguli ſi ue quadrati diffinitionem non capiunt: ab eiuſdem ratione natura diſiuncta ſunt. Quocirca neqꝫ trian gulum neqꝫ quadratum neqꝫ circulus: neqꝫ quicquid horum eſt: ſuſcipiunt magis ⁊ minus. Sed cum hec qualitates ſint: non omnes qualitates eque magis mi nuſue ſuſcipiunt. Quod ſi neqꝫ in omni qualitate in tenſio diminutioqꝫ prouenit: neqꝫ ī ſola: quod hec ea dem in relatione reperias: non ē magis minuſue ſuſci pere proprium qualitatis. Quoniam igitur qualita tis proprium eſſe dicendum eſt: id ergo plāiſſime ip̄e ſubterpoſuit. ¶ Similia vero ⁊ diſſimilia ſecundum ſolas dicun tur qualitates. Simile enim alterum alteri non eſt ſecundum aliud. niſi ſecundum illud ꝙ quale eſt. quare proprium erit qualitatis ſecundum eam ſi mile ⁊ diſſimile dici. ¶ Simile inquit ⁊ diſſimile ſole retinent qualitates. Nam qͣꝫuis ſimile ad aliquid ſit tamen hoc ipſum qd̓ dicimus ſimile non dicimus niſi quod quale eſt. Nam ſi eadem qualitas ſit in duobus: illa in quibus eſt ſi milia ſunt. nec eſt aliud predicamentum: ſecundum ꝙ ſimile ⁊ diſſimile dici poſſit ⁊ de alijs quidem omni bus notum eſt quoniam de vllo non dicitur. Quod ſi quis de quantitate affirmet dici poſſe ſecundum eaꝫ ſimile atqꝫ diſſimile: monſtratū eſt ſecundum quanti tatem non ſimile ⁊ diſſimile: ſed equale ⁊ inequale p̄ dicari. Et quoniam per ſingula queqꝫ pergentibus ⁊ ī
omnibus ideꝫ qualitatibus inuenitur: ⁊ ī nullo alio p̄ dicamento eſſe perſpicitur: recte hoc proprium quali tatis eſſe firmauit. Sed quoniam cum de his que re feruntur ad aliquid tractaretur: affectus atqꝫ habitꝰ in his que ſunt ad aliquid numerauit. Nunc vero eaſ dem quoqꝫ qualitati ſuppoſuit: ipſe ſibi quandā obie cit queſtionem: cur ſi prius ſub his que ad aliquid re feruntur: iſta ſubiecerit: nunc ſub qualitatibus eaip̄a poſuerit. Superius namqꝫ monſtrauit ea que eſſent a ſe diuerſa: eaſdem ſpecies habere non poſſe: cuꝫ di cit diuerſorum generum ⁊ non ſubalternatim poſito rum diuerſe ſpecie differentie ſunt. Quocirca cuꝫ re latio atqꝫ qualitas diuerſa ſint genera: eaſdem vtriqꝫ ſupponi ſpecies non oportet. hoc eſt enim qd̓ dicit. ¶ At vero non decet conturbari. ne quis nos dicat de qualitate propoſitionem facientes multa de re latiuis interpoſuiſſe. habitus enim ⁊ diſpoſitiones horum que ad aliquid ſunt. eſſe dicebamus. pene enim in omnibus talibus genera ad aliquid dicū tur. nihil autem eorum que ſingula ſunt. Nam cū diſciplina genus ſit. hoc ipſum quod eſt alteriꝰ di citur. alicuius enim diſciplina dicitur. eorum vero que ſingula ſunt. nihil ipſum quod eſt alterius di citur. vt grammatica non dicitur alicuiꝰ gramma tica. nec muſica alicuius muſica. ſed forte ſecūdū genus hec ad aliquid dicuntur. vt grammatica di citur alicuius diſciplina non alicuius grammatica ⁊ muſica alicuius diſciplina non alicuius muſica. Quapropter que quidem ſingularia ſunt. non ſūt ad aliquid. ¶ Quā queſtionem validiſſima argumentatione diſ que ſunt ſingillatim ideſt ſpecies nihil huiuſmodi ſūt Hec enim eſt argumētatio: quā greci επίχεί pͥij.μ0 vocant. In huiuſmodi affectionibus atqꝫ habitudini bus: que interea ſunt genera: eas ſolas ad aliquid poſ ſe reduci. que vero ſpecies eſſent illorum generuꝫ: nō poſſe in relatiuis: ſed in qualitatibꝰ numerari: vt ſciē tia cū ſit habitudo habet ſub ſe alias habitudīes grā mnaticā ⁊ geometricam. In hoc igitur ſciētia ipſ genus eſt ad aliquid ſemper refertur. dicimus enim ſcientiam alicuius ſcientiam. Grammaticā ve eius ſpecies eſt nullus dicit alicuius eſſe gr dicatur enim ſi fieri poteſt grammaticam ariſtarchi eſſe grāmaticam. Sed omnia quecunqꝫ dicun aliquid conuertuntur. Dicitur ergo ⁊ ariſtaro matice ariſtarchus: quod fieri non poteſt. No grāmatica ariſtarchi: vt ad aliquid dicitur. E hec argumentatio non ſpecies ſed huiuſmodi ge ad aliquid appellari: vt cum ipſe quidē ſpecies a quid non dicantur: vt grammatica non dicitur alicu ius grammatica: ſi quando tamē eſt vt ſpecies ad ali quid referatur: id non ſecundum ſe ſed ſcd̓m genus: vt grammatice quoniā genus eſt ſcientia: que relati ua eſt. ſi quis grammaticam ad aliquid referre con dat: non poteſt ſcd̓m ipſam grammaticam eaꝫ ad al quid predicare: ſed ſecūdū ſcientiā.i. ſcd̓m genus ſui Non enī dicit̉ grammatica alicuius grammatica ſec fortaſſe grammatica alicuius ſcientia. Non ergo gr matica ſecundum grammaticaꝫ ad aliquid dicitur. ſꝫ ſcd̓m ſcientiam. Et hoc eſt quod ait. vt grāmatica nō dicit̉ alicuius grāmatica: nec muſica: ſed fortaſſe ẜm genus

Prima editio in predicamenta
genus proprium iſte dicuntur alicuius: vt grammati ca alicuius dicitur ſcientia: non alicuius grammati ca. Ergo ſingularum. ſpecierum nihil eſt quod ali qua relatione predicetur Genera vero harum ſpe cieruꝫ relatiua ſunt que paulo ſuperius dixi: quod n ait pene enim in omnibus talibus genera ad aliquid dicuntur. Eorum vero que ſunt ſingularia nihil. hoc demonſtrare voluit: genera ipſa habitudinum diſpo ſitionumqꝫ eſſe relatiua: ſpecies vero generum quas ſingillatim eſſe dixit: ad aliquid nullomodo predicari Quas iccirco eſſe ſingillatim vocauit quia gramma tica vna eſt: ⁊ rurſus muſica vna: ſcientia vero non vna. Recte igitur ſpecies ſcientie ſingillatim eſſe no minauit. Conſtat igitur ꝙ genera huiuſmodi habitu dinum dicantur ad aliquid: ſpecies vero ad nihil ali ud propria predicatione referātur. Quocirca quoniā huiuſmodi ſpecies relatiuas non eſſe demonſtrauit nunc ꝙ reliquum eſt qualitates eſſe confirmat. ¶ Dicimur autem ſecunduꝫ ſingula quales. Hec enim ⁊ habemus. Scientes enim dicimur: ꝙ ha bemus ſingulas ſciētias aliquas. Quare hec erūt etiam qualitates: que ſingularia ſunt: ſecundum q̄ſ etiam quales dicimur. Hec autem non erunt eoꝝ que ſunt ad aliquid. ¶ Illas eſſe qualitates ſuperius confirmatuꝫ eſt: ex ꝗ bus aliqui quales vocarentur. nos autem iccirco grā matici dicimur: non ꝙ vniuerſalem ſcientiam: ſed ꝙ ipſam grammaticam habeamus: ⁊ hoc vere dicitur. Iccirco nos dici ſcientes: quia grammatici ſumus: potius qͣꝫ iccirco grammaticos quod aliquam ſcien tiam retinemus. Nullus enim a generali ſcientia grā maticus aut ſciens: niſi a ſingillatim ſcientia ſciens grammaticuſqꝫ perhibetur. Igitur quoniaꝫ ex his habitudinum ſpeciebus quales vocamur: ipſe ſpecieſ in qualitate numerande ſunt. Sed cum quis gram matica participat: de ea etiam genus dicitur: ⁊ ſe cundum eam non ſolum ad grammaticā. ſed ad ſcien tiam quoqꝫ coniungitur. Dicitur enim iccirco ſciens: ergo quoniam habens grammaticam: ⁊ ſciens ⁊ grā maticus dicitur: non poteſt vlla ſcientia participare: qui ſingulas non habuerit. qui enim cunctis ſpeciebꝰ caret: illi quoqꝫ genere ipſo carenduꝫ eſt. Quare quo niam has ſpecies habemus: ⁊ ſecundum eas quales dicimur: vt a grammatica ſcientes ⁊ grāmatici nū cupamur: has autem ipſas ſpecies monſtratum ē ad aliquid non referri. Recte igitur huiuſmodi habitu dines que in alterius relatiuis ſpecies ſunt: in qualita te enumerate ſunt. Quod ſi quis hoc quoqꝫ inuitus: accipiat aliud addit quo totum queſtionis vinculum ſolueretur. ait enim. ¶ Amplius ſi contingat hoc ipſum ⁊ quale ⁊ relati uum eſſę. nihil eſt inconueniens in vtriſqꝫ hec ge neribus enumerare. CNam cum ſit verum vnam eandemqꝫ rem duobus diuerſis generibus non poſſe eſſe ſuppoſitaꝫ: illud ta men conuenit ſecundum aliud atqꝫ aliud vnam ean demqꝫ ſpeciem duobus generibus poſſe. ſubnecti: vt in eo quod ſupra dictum eſt. cum ſocrates ſubſtan tia ſit pater vero ad aliquid: cumqꝫ ſubſtantia diſcre pet atqꝫ relatio: nihil tamen eſt inconueniens eundeꝫ ipſum ſocratem in eo ꝙ homo eſt ſubſtantie ſupponi in eo ꝙ habet filium relationi. quocirca ſi ſecundum aliam atqꝫ aliam rem duobus generibus eadem res
quelibet diuerſiſſimis ſupponatur: nihil inconueniēs cadit. Ita quoqꝫ ⁊ habitudines in eo ꝙ alicuius rei habitudines ſunt: in relatione ponuntur in eo ꝙ ſecū dū eas quales dicuntur: in qualitate numerant̉. Quo circa nihil eſt inconueniens vnam atqꝫ eandem rem ſecundum diuerſas nature ſue potentias geminis ⁊ ſi contingat pluribus adnumerare generibus: Quocir ca quoniam de qualitate tractatum ē nos quoqꝫ ora tionis curſum ad reliqua predicamenta vertamus. ¶ De facere ⁊ pati. Ecipit autem facere ⁊ pati contrarieta S tem ⁊ magis ⁊ minus. calefacere enim ⁊ frigidum facere contraria ſunt. ⁊ calefie ri ⁊ frigidum fieri. ⁊ delectari ac contri ſtari. quare recipit contrarietatem ⁊ magis ⁊ minꝰ calefacere enim dicitur magis ⁊ minus. ⁊ calefieri magis ⁊ minus. ⁊ contriſtari magis ⁊ minus. Re cipit igitur magis ⁊ minus facere ⁊ pati. de his ita qꝫ tanta dicantur. Dictum eſt autem ⁊ de ſituꝫ eē in his que ad aliquid ſunt. ꝙ denominatiue a poſi tionibus dicitur. ⁊ de reliquis auteꝫ quando ⁊ vbi ⁊ habere eo ꝙ manifeſta ſunt. nihil de his vltra di citur. quā quod in principio dictum eſt. quia habe re quidem ſignificat calciatum eſſe armatum eſſe. vbi autem vt in lycio. quando vt heri. Et alia que de his dicta ſūt. de propoſitis itaqꝫ generibus ſuf ficiant dicta. ¶ Decurſis quatuor predicamentis que aliqua queſtio ne ⁊ conſideratione egere videbantur: tenuiter cete ra breuiterqꝫ perſtringit. Et de facere quidem ⁊ pati nihil in hoc libro: niſi ꝙ ꝯͣria ſuſcipiant vel intenſio nem immutationemqꝫ: ab ariſtotele eſt diſputatum. Alijs vero eius operibus plene ab eo perfecteqꝫ tra ctata ſunt: vt hoc ipſum de facere ⁊ pati in his libris quos πέρίρ ένεσεοσ κάί φόὀρασ īſcripſit. de alijs quoqꝫ predicamentis non illi minor in alijs operibus diſputatio fuit: vt de eo quod eſt vbi ⁊ quando ī phy ſicis: ⁊ de omnibus quidem altius ſubtiliuſqꝫ in libris quos. μέτά ταφύσ0κα vocauit: exquiritur. Ac de fa cere quidem ⁊ pati ipſe plāiſſime poſuit poſſe eas ſu ſcipere contrarietates. Dicimus enim calefare ⁊ fri gidum facere: quod ſcilicet ad faciendum refertur. Dicimus aquam calefieri ⁊ frigidam fieri: quod nihi lominus ad patiendi ducitur predicamentum. Ma gis quoqꝫ ⁊ minus ſuſcipere apertiſſimis demōſtrat exemplis. Sic enim magis calefacere ⁊ minus: ⁊ ma gis calefieri vel minus dicitur atqꝫ hec hactenꝰ. ip̄e enim hec apertiſſime poſuit. Eſt autem eorum deſcri ptio talis. quod in faciendo quidem actus quidam a quolibet in aliam rem veniēs conſideratur. In patiē do autem in eo ille actus conſideratur: in quem venit Actus enim ⁊ paſſio ſimul in phyſicis eſſe monſtrata ſunt. Et de facere quidem ⁊ pati ad preſens tempus hec diſputata ſufficiant ¶ De ſitu ⁊ poſitione. Ictū eſt de ſitu in relatiuis quoniam deno Iminatiue a poſitionibus dicitur. Poſitio quidem quoniam ipſa eſt alicuius. in his qͣ ſunt ad aliquid: numerata eſt: ſed quoniam oīs res que ab alio denoīatur: aliud ē qͣꝫ idipſū a quo denoīata ē: vt aliꝰ ē ꝗ ē grāmaticꝰ atqꝫ grāmatica. qͣꝫ uis grāmaticus a grāmatica denominetur. Ita cuꝫ

Prima editio in predicamenta
ſit poſitio relatiua: quicquid denominatiue a poſitio nibus dicitur hec relatiuorum genere non tenetur. Poſitio autem ipſa relatiua eſt. poſitum vero eſt a poſitione denominatum. Statio enim cuiuſdam ſta tio eſt. Stare vero quoniam a ſtatione denominatuꝫ eſt: non ponitur in eo genere in quo ſtatio fuit. Qua re ſub relatione hoc predicamentum non inuenitur. Sed quoniam nihil eſt ad quod hoc reducere genus atqꝫ aptare poſſimus: dicendum eſt ſuum eſſe genus Ut accumbere ab accubitu: ſtare a ſtatione ⁊ cetera quideꝫ que: iccirco ſe ariſtoteles exequi denegat: quo niam planiſſima ſunt ait enim. De reliquis vero.i. quando ⁊ vbi ⁊ habere ꝓpterea quia manifeſta ſunt nihil de his vltra dicitur qͣꝫ quod in principio dictuꝫ eſt ⁊ eorum predicta ponit exempla. ¶ De vbi ⁊ quando. Icendum eſt autem breuiter de predica Itione que eſt vbi ⁊ quando: ſicut ipſum ad aliquid per ſe eſſe nō poteſt: niſi ex alio ali V ll quo naturam trahat: ita: ⁊ quando vel vbi j eſſe non poſſit: niſi locus ac tempus fuerit. Locus enim vbi: tempus vero quando comitatur. nō eſt autem idem tempus ⁊ quando: nec vbi ⁊ locus: ſꝫ propoſito prius loco ſi qua reſ in eo loco ſit poſita: vbi eſſe dicitur. Rurſus ſi certa res in tempore eſt: quan do eſſe perhibetur: vt appollina res ludi: cum ſint in tempore: quando eos eſſe dicimus. Habent autē hec quoqꝫ proprias diuerſitates: vbi quideꝫ: quod aliquo tiens infinite dicitur. Alicubi enim eſſe dicimus ali quem: vt Socratem: aliquotiens autem diffinite: vt in foro vel in achademia. habet quoqꝫ vbi ſecundum ipſum locum in quo eſt aliquas contrarietates. Sur ſum enim eſſe ⁊ deorſum vbi eſſe dicitur. Temporuꝫ quoqꝫ varietates in eo predicamento quod eſt quan do eſſe manifeſtum eſt. Futura enim ⁊ preſentia pre teritaqꝫ in quando predicamento veniunt. Dicimus enim fuiſſe aliquando ſcipionem conſulem romanum nunc eſſe orientis imperatorem: qui nunc anaſtaſius appellatur. Futurum autem eſſe aliquem: qui ſcilicet ſcd̓m quando predicamentum dicuntur. ¶ De habere. Abere autem eſt quiddam extrinſecus ve niens neqꝫ innatū ei a quo habetur: aliud qꝫ qͣꝫ eſt illud ipſum a quo habetur: in ſe re ¶ A Htinere: vt armatum eſſe vel veſtitum eſſe Habere enim eſt veſtes atqꝫ arma: que cū eo nata non ſunt neqꝫ aliqua cum eo qui habet com muni natura proprietateqꝫ iunguntur. ſed quoniam de his ariſtoteles tacuit nobis quoqꝫ nunc eorum lon gior tractatus omittendus eſt. ¶ De oppoſitis. ¶ Eoppoſitis autem quotiens ſolent opponi dicendum eſt dicitur autem alterum alteri opponi quadruplici MNI ter: aut vt ad aliquid aut vt contraria aut vt habitus ⁊ priuatio. aut vt affir matio ⁊ negatio opponitur autem vnūquodqꝫ iſto rum vt ſit figuratim dicere. vt relatiua. vt duplum dimidio. vt contraria. vt malo bonum. vt ſecunduꝫ priuationem ⁊ habitum. vt cecitas viſui. vt affirma tio ⁊ negatio. vt ſedet non ſedet. ¶ Expeditis omnibus predicamentis cur preter propo ſitum operis in hanc oppoſitarum diſputationem ſit ingreſſus: a multis ante queſitum eſt: ſed Andronicꝰ
hanc eſſe adiectionem Ariſtotelis non putat: ſimulo illud arbitratur: iccirco ab eo fortaſſe hanc adiectio nem de oppoſitis: ⁊ de his que ſimul ſunt: ⁊ de priore ⁊ de motu: ⁊ de equiuocatione habendi eſſe non fa ctam: ꝙ hunc libellum ante topica ſcripſerit: quodqꝫ hec ad illud opus non neceſſaria eſſe putauerit: ſicut ipſe categorie proſunt ad ſcientiam topicorum: igno rans ſcilicet ꝙ ſufficienter in topicis quantum ad ar gumenta pertinebat ⁊ de his omnibus que adiecta ſunt ⁊ de predicamentis fuiſſe propoſitum. Sed hec Andronicus Porphyrius vero hanc adiectioneꝫ va care ⁊ carere ratione non putat. Cuius hāc prodidit cauſam. Vt enim multa ſunt: quare ꝙ communibus conceptionibus non ſeſe ſuggererent: in huius libri principijs ab Ariſtotele predicta ſunt: vt de equiuo cis ⁊ vniuocis: ⁊ denominatiuis: ⁊ de his omnibus quecunqꝫ vſqꝫ ad ſubſtantie diſputationem ad ipſoꝝ commentorum vtilitateꝫ cognitionēqꝫ predicta ſunt ⁊ ita quedam fuiſſe: que eſſent quidem in communi bus ſenſibus: egerent tamen vtilioris diuiſionis mo do hec diligenter ſuppoſita ſunt: vt quid eſſent prop teneretur: ne falſis opinionibus traductus animus luderetur. Docet autem hoc inquid etiaꝫ ip̄ ordo congruus rationiqꝫ conueniens titulorum hanc adiectionem fuiſſe perutilem atqꝫ neceſſariam. Pri us enim de oppoſitis: poſt vero de his que ſimul ſunt ⁊ de his que poſteriora ſunt. Poſt autem de mota: ad poſtremum de huiuſmodi equiuocatione ſermor faciens ſerieꝫ terminauit. Iccirco ꝙ in omnibus q dem predicamentis ante queſiuit: vtrum poſſint ha bere contraria. In his vero que ſunt ad aliquid. dixit magnum paruo non poſſe eſſe contrarium ſed opp ſitum. Quod vero eſſet oppoſitum: dicere pretermi ſit: ne ordo diſputandi continuus rumperetur. Hoc igitur recte: quod illic pretermiſerat: prius edocuit. In relatiuis quoqꝫ de his que ſunt prius: queqꝫ ſimul natura gignuntur: ſtrictim tetigit: quod nunc diliger ter explicat. Faciendi vero patiendiqꝫ predicamenta ſunt: in quibus quidam quaſi motus agitatioqꝫ conſi deratur. Neceſſe igitur fuit de motū dicere: qui nat ram faciendi vellet oſtendere. Quis autem dubitet cuiuſlibet illius ſermonis equiuocationem monſtr de habendi equiuocatiōe tractaſſe. Illud quoqꝫ ritur: vtrum oppoſitionis nomen equiuoce predicet̉. Dicimus enim quatuor modis opponi. Aut vt cōtra ria aut vt ad aliquid: aut vt habitum ⁊ priuationem aut vt affirmationem ⁊ negationem. Hic ergo cont ditur: vtrum equiuocatio quedam circa has quatu diuerſitates ſit: an id ipſum quod dicimus generis vice predicetur: vt ſit vniuocum. Sed in hoc Stoicorum peripateticorūqꝫ diuerſa ſententia vt ipſi inter ſe peripatetici diuerſa ſectati ſunt. corum quoniam longa ſententia eſt preterm alijs autem peripateticis placet nomen ho de ſubiectis equiuoce predicari: ita affirmam quoniam ariſtoteles ita dixit. de oppoſitis que ſolent opponi dicēdum eſt. hoc idē quotiens ad multi plicitatem pertinet equiuocationis. Sed qui melius iudicauere: hi oppoſitionis nomē generis loco dicū debere predicari: iccirco ꝙ cum nomen oppoſitioni: de ſubiectis quatuor oppoſitionibus predicetur: al his quoqꝫ diffinitio non oberret. Sunt enim opꝑ ſita que in eodem ſecundum idem in eodeꝫ tꝑe circ

Prima editio in predicamenta
vnā eandēqꝫ rem ſimul eſſe nō poſſunt. quod per ſin gula queqꝫ pergentibus in ſingulis oppoſitis inuenit̉ Nāqꝫ album ⁊ nigrum que ſunt cōtraria vno eodē qꝫ tempore circa vnum idemqꝫ corpus partēqꝫ corpo ris ſimul eſſe non poſſunt. nec ſeruus atqꝫ dn̄s eiuſdē eodē tempore idem ſeruus idem dominus eſt. nec ha bitus ⁊ priuatio. quis enim dicat in eodē oculo vno eodemqꝫ tempore ⁊ viſum poſſe eſſe ⁊ cecitatem. Iā vero affirmatio ⁊ negatio quā repugnantes ſint: qͣꝫ qꝫ in eodem ſimul eſſe non poſſint: nulli dubiū eſt. Quare ſi ea que ſub oppoſitione ponuntur: oppoſitio nis nomē diffinitionemqꝫ ſuſcipiunt: quid eſt dubiuꝫ oppoſitionē non equiuoce predicari. His igitur poſi tis ad eorum diſtantias differentiaſqꝫ veniamus. ¶ Quecūqꝫ igitur vt relatiua opponuntur: ea ipſa que ſunt oppoſitorum dicūtur aut quomodolibet aliter ad ea: vt duplum ipſum quod ē alteriꝰ dicit̉ duplum. ſed ⁊ ſcientia ſcibili tanꝙͣ relatiua oppoſi ta eſt: ⁊ dicitur ſcientia hoc ipſum quod eſt ſcibilis ⁊ ſcibile hoc ipſum quod eſt ad oppoſitum dicitur ideſt ad ſcientiam. Scibile enim aliquo dicimus ſcibile.i. ſcientia. Quecumqꝫ ergo oppoſita ſunt tanꝙͣ ad aliquid: ipſa que ſunt aliorum dicuntur aut quomodocunqꝫ ad ſeinuicem. ¶ Ea quidem huius oppoſitionis que ſecundū relatio nem dicuntur: ⁊ per ſeipſa plana atqꝫ vulgata ſunt: ⁊ ſuperiori relatiōis diſputatione iam cognita. Illa.n. ſunt ad aliquid quecunqꝫ id quod ſunt aliorum dicun tur vel quomodolibet aliter ad ea: vt ſeruus domini ſeruus: ⁊ dominus ſerui dominus: ⁊ magnum ad par uum dicitur: ⁊ rurſus paruus refertur ad magnum. quod ſi hoc in relatiuis omnibus inuenitur nulla eſt dubitatio. quin etiam in his hoc deprehendi poſſit: q̄ ẜm ad aliquid opponuntur: vt eaipſa id quod ſunt op poſitorum dicantur vel quomodolibet aliter ad oppo ſita: vt ſi eſt ſeruus domino oppoſitus dominus ſerui dicatur: id eſt oppoſiti ſui: ⁊ rurſus ſi dominus ſeruo oppoſitus eſt domini ſeruus dicatur. Paruum vero ad magnum ⁊ magnum ad paruuꝫ ideſt ad oppoſitū ſibi. Atqꝫ hoc quidem in omnibus ẜm ad aliquid op poſitionibus inueniri neceſſe eſt. Quocirca ſit hec ꝓ prietas eorum que ẜm ad aliquid opponuntur: ꝙ ea ipſa que ſunt ad oppoſita referuntur: ⁊ ipſorum eſſe dicuntur. his ergo ante conſtitutis docet differentiā qͣ īter ſe ea que ẜm contrarietatem dicuntur: vel ea que ẜm ad aliꝗd: diſcreꝑant ⁊ diſſentiunt ait enim. ¶ Illa vero que vt contraria. ipſa quidem que ſunt nullo modo ad ſe inuicem dicuntur. contraria re ro ſibi inuicem dicuntur. neqꝫ enim bonum mali dicitur bonum ſed contrarium nec album nigri al bum ſed contrarium. quare differunt a ſe inuicem he oppoſitiones. ¶ Dictum eſt in his que ſecundum ad aliquid opponū tur: ꝙ ea ipſa id quod ſunt ad id quod ſibi eſt oppoſi tum dicerentur. Contraria vero ipſa quideꝫ opponū tur ſibi: ſed id quod ſunt ad oppoſita nō dicūtur. Cō traria autem dicuntur. Hoc autem huiuſmodi eſt. Bonum malo contrarium dicimus eſſe: ⁊ rurſus ma lum bono. Nigrum quoqꝫ albo contrarium putamus nihilominus quoqꝫ album nigro. Sed cum hoc arbi tramur: non tamen dicimus ea id quod ſunt eſſe op poſitorum. Si enim diceremus id quod eſt bonuꝫ eē oppoſitio ſui non diceretur bonum malo eſſe contra
rium: ſed bonum eſſe mali bonuꝫ. Nec ita predicatio nem quis faceret nigrum. albo eſſe contrariuꝫ: ſed ni grum albi eſſe nigrum. Hoc eſt enim id quod eſt ni grum dici ad oppoſitum ſuum. Si quis dicat nigruꝫ albi eſſe nigrum. quod quoniam non dicitur: eaipſa q̄ ſunt non dicunt̉ oppoſitoruꝫ: ea que ſibi ſcilicet vt cō traria videntur opponi: Sed quoniam dicimus bo num malo contrarium: ⁊ nigrum albo contrarium: qͣꝫ qͣꝫ id quod ſunt oppoſitorum non dicantur: tamen ad oppoſita vt contraria nominantur. Atqꝫ hoc ē qd̓ ait. Ipſa quidem que ſunt nullo modo ad ſeinuiceꝫ di cuntur. Contraria vero ſibi inuicem dicuntur. Nō.n. dicitur bonum mali bonum hoc eſt enim id quod eſt oppoſiti predicare. ſed dicimus bonum malo contra rium. Quocirca differunt ea que ſimpliciter vt ad ali quid opponuntur: his que ſecundum contrarietatem ſibi ſunt oppoſita: ꝙ ea quideꝫ que ſecundum relatio nem oppoſita ſunt: id quod ſunt oppoſitorum dicunt̉ Illa vero que vt contraria: ipſa quidem quod ſunt op poſitorum nomine minime: ſed tm̄ contraria predica tur: vt bonum contrariū eſſe dicatur oppoſiti ſui non boni. Dicimus enim bonum malo contrarium: cū nō dicamus bonum mali bonum. Sed quoniam differē tiam ſecundum ad aliquid oppoſitionis contrariorū qꝫ monſtrauit ipſorum inter ſe contrariorum differē tiam diſcrepantiamqꝫ perſequitur. ¶ Quecunqꝫ vero contrariorum talia ſunt. vt in ꝗ bus nata ſunt fieri vel de quibus predicantur. ne ceſſarium ſit alterum ipſorum ineſſe. nihil horum eſt medium. Quorum vero non neceſſarium ē al terum ineſſe. horum omnium aliquid eſt medium omnino. vt languor ⁊ ſanitas incorpore animalis natura habent fieri ⁊ neceſſarium eſt alterum eſſe animalis in corpore vel languorem vel ſanitatem: Sed ⁊ par ⁊ impar de numero predicantur. ⁊ ne ceſſarium eſt alterum in numero eſſe aut abundās aut perfectum. ⁊ nihil eſt in medio eorum neqꝫ in ter languorem ⁊ ſanitatem. neqꝫ inter abundans ⁊ perfectum. Quorum vero non eſt neceſſarium al terum ineſſe. eorum eſt aliquid medium. vt nigrū ⁊ album in corpore natura habent fieri. ⁊ non ē ne ceſſarium alterum horum ineſſe corpori. non eniꝫ omne corpus aūt album aūt nigrum eſt. ſed prauū ⁊ ſtudioſum prędicantur quidem de homine ⁊ de alijs multis: ſed non eſt neceſſarium alterum hoꝝ ineſſe illis de quibus predicantur. non eniꝫ omnia vel praua vel ſtudioſa ſunt: ſed eſt horum medium aliquid. vt albi quidem ⁊ nigri fuſcum ⁊ pallidum ⁊ quicunqꝫ alij ſunt colores. praui vero ⁊ ſtudioſi quod neqꝫ prauum neqꝫ ſtudioſum. In aliquibus itaqꝫ nomina poſita ſunt his que media ſunt. vt al bi ⁊ nigri fuſcum ⁊ pallidum. In aliquibus autem nomina quidem medio aſſignare idoneum non eſt ſed per vtrorumqꝫ ſummorum negationem quod medium eſt determinatur. vt neqꝫ bonū neqꝫ ma lum neqꝫ iuſtum neqꝫ iniuſtum. ¶ Greuis contrarioꝝ partitio hoc modo faciēda ē. Cō trariorū alia ſunt habentia medietatem. Alia v̓o nō habentia: ⁊ eoꝝ quoꝝ eſt aliꝗd mediū: ī alijs plures medietates: ī alijs v̓o vna tm̄ medietas īuenit̉. Atqꝫ

Prima editio in predicamenta
horum alique medietates proprijs nominibus appel lantur. In aliquibus vero ipſe quidem medietates ꝓ prijs appellationibus carent: contrariorum vero ne gatione ſignantur. Sed hec que dicta ſunt: a primor dio repetentes proprijs probemus exemplis. Illa ve ro contraria que medio carent talia ſunt. vt neceſſe ſit alterum eorum proprio ineſſe ſubiecto: vt eſt egri tudo ⁊ ſanitas. Omne enim corpus in quo egritudo ſanitaſqꝫ verſatur: aut egrum aut ſanum eſt. Atqꝫ iō quoniam egritudo ⁊ ſanitas medietate carent: alteru trum eorum inheret ei ſubiecto: in quo vtraqꝫ nata ſunt fieri: ⁊ de quo predicantur. Nā qm̄ ī corpore ani malis ſanitas ⁊ egritudo fieri nata eſt: ideſt ita fieri ſolet: ⁊ ita omne natum eſt animal: vt aut ſanum eſſe poſſit aut egrum. Et quoniam de animalis corꝑe aut ſanū aut egruꝫ p̄dicat̉: neceſſe eſt quoniā hoc medio carēt in oī corpore animalis aut egritudinē aut ſani tatem eſſe. Quocirca corum que medio carent: neceſ ſe alterum intereſſe ſubiecto. ⁊ quecūqꝫ talia ſunt vt alterum ipſoꝝ ſubiecto ineſſe neceſſe ſit: nulla inter ea medietas claudit̉. Illa vero contraria in quibꝰ ali qua medietas eſt non ſunt talia: vt eoꝝ neceſſe ſit al terū ineſſe ſubiecto. Nam in illis que medio carent: iccirco alterutrū ſubiecto ineſſe neceſſe eſt: ꝙ eorum medietas nulla eſt que poſſit interea ſubiecte ineſſe ſubſtantie: vt in numero quoniam paritas ⁊ īparitas medium nihil habent(Omnis enim nūerus aut par aut impar eſt: nec eſt quod preterea nūero ineſſe poſ ſit) ideo numerus aut par aut impar eſt. In his v̓o q̄ inter ſe medietatem aliquā complectuntur: non ē ne ceſſe ſemper alterum contrarioꝝ ineſſe. Poteſt nam qꝫ ineſſe medietas: vt in colore: quoniam album atqꝫ nigrum contrarietatis vice diuerſa ſunt. habent aut medium quod eſt rubrum vel palidum: iccirco nō oē corpus vel album vel nigrum eſt: quoniam poteſt ali quando in ſubiectis corporibus albi atqꝫ nigri medie tas inueniri. Uidemus namqꝫ rubrū corpus vt roſā multoſqꝫ preterea flores: quos verni temporis clemē tia parturit. Recte igitur dictum eſt: eorum quoꝝ nō ſunt alique medietates alterū ſemper ineſſe ſubiectiſ ⁊ in quibus neceſſe eſt alteꝝ ineſſe: fieri non poſſe ꝗn illic medietas vlla ſit. Eodem quoqꝫ modo ⁊ que me dietates habent: non neceſſario alterutra ſubiectisī eſſe: ⁊ que nō ē neceſſe alterutra ſubiectis ineſſe non eſt dubiū: quin illic quedā poſſit eſſe medietas. ſed in aliquibus quidē plures ī aliquibus autē vna eſt me dietas: vt in colore inter albū atqꝫ nigruꝫ plures me dietates ſunt. Eſt enī quidē(vt dictū ē) rubrū ē quo qꝫ palidū: eodē modo venetū ⁊ multa preterea hmōi In calido v̓o atqꝫ frigido vna medietas eſt que dicit̉ tēpor. Horum autem quibus vna medietas eſt ī alijſ nomē eſt poſitum: in alijs non. Et poſitum quideꝫ no mē eſt vt inter calidū frigidūqꝫ hāc enī medietatem tepidum eſſe predicamus. Non eſt vero poſituꝫ in eo quod ariſtoteles ipſe ſic dixit. Improbi vero ⁊ probi: quod neqꝫ probuꝫ eſt neqꝫ improbū. Nā qm̄ bonū at qꝫ malum ſibi ſunt contraria: non autē neceſſe eſt oē quod boni maliue ſuſceptibile eſt: vel bonum eſſe vel malum. Iccirco dixit bonū malūqꝫ cum ſint contra ria: habere quādam medietatem: cui nomen poſituꝫ quidē non ſit: ſed nihilominꝰ eam quis inter has cor trariorum naturas inueniet. Nā quod dictū ē a poſte rioribus inter bonum malūqꝫ eſſe ea que dicāt̉ indiſ ferentia: vt eſt inter virtutem atqꝫ turpitudinē: que vtraqꝫ ſibi ſunt contraria. Diuitie ⁊ pulchritudo: que
vt ſtoici putant) neqꝫ mala neqꝫ bona ſunt: atqꝫ ic circo indifferentia nominauere. ſed hoc ipſum quod dicimus indifferens: apud priores nomen non erat: ⁊ a poſterioribus inuentum eſt. Ariſtoteles autem qui hoc nomine vſus nunqͣꝫ eſt. ait probum atqꝫ impro bum habere quidē aliquā medietateꝫ verūtamē eā nullo nomine nuncupari: ſed eam vtriuſqꝫ contrarij negatione diffiniuit. Ait enim medietatem probi at qꝫ improbi eſſe quod neqꝫ probum eſſet neqꝫ impro bum: vt iuſti atqꝫ iniuſti medietas eſt: quod neqꝫ iu ſtū neqꝫ iniuſtum eſt. Sed ne videatur inconueniens aliquid negationibus diffiniri: ipſe ait. In aliquibus v̓o non eſt nomine aſſignare medietateꝫ: vtriuſqꝫ v̓o negatione diffinitur. Namqꝫ vbi eſt vna medietas: ſi vtraqꝫ cōtraria ſint remota: ſola tantum medietas ꝑ manebit: vt in eo quod eſt bonum ⁊ malum: qm̄ his medietas vna eſt ſublato bono atqꝫ malo ſoluꝫ quod neqꝫ bonum neqꝫ malum eſt relinquitur Quocirca tota rurſus diuiſio breuiter aſſumenda eſt. Eorum q̄ ſunt cōtraria quorum neceſſe eſt ſemperꝭ alterum in eſſe his in quibus ea ẜꝫ propriam naturā ineſſe conti gunt: ea nullam inter ſe retinent medietatem: vt ī cor pore ſanitas ⁊ egritudo: in numero paritas atqꝫ īpa ritas. Quecūqꝫ vero in his in quibus eſſe poſſunt: nō ita ſunt: vt eorum neceſſe ſit alterum ineſſe: hec aliqͣꝫ inter ſe qualitatem medietatis amplectuntur: vt al bedo atqꝫ nigredo: rubrum: frigidum atqꝫ calidū te porem. Horum autem alia ſunt que vnam ſolam cor tinent medietateꝫ: alia vero que multas: ⁊ multas vt inter album atqꝫ nigrum pallidum venetum que n dietates ſunt. Inter calidum atqꝫ frigidum vna ſol eſt medietas tēpor. Horum autem que vnam retinē qꝫ frigoris. In aliquibus vero nomen poſitum non vt in eo quod eſt bonum atqꝫ malum: iuſtum atqꝫ i iuſtum. in his enim medietas nomē poſituꝫ non hꝫ ſed vtrorūqꝫ contrariorū negationibus diffinitur: vt dicamꝰ eā eſſe boni atqꝫ mali medietatē: quod neq bonū eſt neqꝫ malū: eamqꝫ eſſe iuſti ⁊ iniuſti medie tatem: que vtraqꝫ cōtrarietate ſummotaʳ: vtrorūqꝫ negatione relinquitur: vt eſt neqꝫ iuſtū neqꝫ īiuſtū. ¶ Priuatio autem ⁊ habitus dicitur quidem qu habent fieri circa idē aliquid. vt viſio ⁊ cecitas cir ca oculum. vniuerſaliter autem dicere eſt: ī quo n tus ē hītus fieri. circa hoc idē dr̄ vtrūqꝫ horum. ¶ Tertiam ſpeciem propoſite oppoſitionis exequi ī ea vnam ſimilitudinem poſuit: que illi eſt cum o eam que ſcd̓m habitum priuationemqꝫ dicitur. trarietate coniuncta. Nam ſicut ea que ſunt cōtra circa idem ſunt: vt album: quoniam ſemper in corpo re eſt: nigrum quoqꝫ ſemper eſt in corpore: ⁊ iuſtitia quoniam ſemper animo inſerta eſt. Iniuſtitia quoqꝫ mentis eſt vitium: ita quoqꝫ ea que ſcd̓m priuation habitumqꝫ dicuntur: circa idem ſemper neceſſe inueniri: vt quoniā viſus habitus eſt(habemus eni viſum) ⁊ viſus eſt in oculo ⁊ circa oculum. Ceci quoqꝫ que priuatio viſus eſt preter oculum non ē. ditus etiam qui habitus eſt: quoniam circa aures eius quoqꝫ priuatio que ſurditas dicitur: ab aurib non recedit. ita ⁊ circa quod fuerit habitus: circa ī ipſum illius habitus priuatio conſideratur. Atqꝫ hinc regulam dat. Uniuerſaliter enim dicit in quo ſit bitus: in eo fieri priuationem. Quid vero ſit priuari continuata

Prima editio in predicamenta
continuata diſpoſitione ſubiunxit. ¶ Priuari autem tunc dicimus vnumquodqꝫ ſu ſceptibilium habitus. quando id quod natum eſt habere: ⁊ quando natum eſt habere. nullo mō hꝫ. ¶ Quid ſit priuatio hac ariſtoteles diffinitione conclu ſit. Naqꝫ enim quecunqꝫ non habent viſum: ceca di cuntur. nec v̓o ſurdum eſt omne quod non ſentit au ditum. nemo enim neqꝫ parietem cecum dixerit: nec ſurdum lapideꝫ: nec̄ quicquid huiuſmodi eſt. Sed ea ſola priuari dicimus habitu: quecunqꝫ aut habuere habitum eoqꝫ caruere: aut habere potuere ⁊ non habent. Parietem autem iccirco non dicimus cecuꝫ ꝙ in eo viſus naturaliter venire nō potuit. Paruos v̓o catulos quibus viſus non eſt: non ſatis digne ali quis cecos eſſe pronuntiet. Eo enim tempore nondū naturaliter viſuꝫ habere poſſunt. Si vero exhauſtis diebus quibus his oculi patefieri ⁊ lucem haurire na turaliter poſſunt: non habeant viſum: eos cecos eſſe manifeſtum eſt. At vero neqꝫ oſtrea dicuntur eden tula: qm̄ naturaliter non habent dentes. ſꝫ nec infan tulos quibus adhuc nondum huiuſmodi etas eſt: vt habeant dentes vocamus edentulos: ſed ſi aut is qui ante habuit denteſ amiſerit: aut quo iaꝫ tempore ha bere naturaliter debet: dentes non habet: vt ſi quis puerorum ſeptimo anno omnino nullum creauerit: illos iure edentulos appellamꝰ: atqꝫ hoc eſt: quod ait ¶ Edentulum enim dicimus non qui non habet dentes: nec cecum qui non habet viſum ſed quan do qui debuit habere. non habet. quedam enim a generatione neqꝫ dentes neqꝫ viſum habent. ſed non dicuntur edentula neqꝫ ceca. ¶Hoc eſt non omne quod non videt cecum: nec quod dentes non habet: edentulum appellamuſ. Plura.n. ſunt que aut omnino aut certo tempore naturaliter hec habere non poſſunt: ſed eſt illa priuatio quotiens is habitum non habet: qui habere naturaliter poteſt ⁊ eo tempore cum iam per naturam illius eſſe com pos habitus poſſit: vel ſi habens quis retinenſqꝫ ha bitum: illum cuiuſlibet incurſione caſus amiſerit: vt in pueris iam adultis ſi non habeant dentes. Nā quo niam homines ſunt poſſunt habere: quod ſi habētes amiſerint. edentuli dicuntur. ſi v̓o omnino non creue rint dentes quoniam iam pueris atqꝫ adultis vt den tes haberent naturaliter poterat euenire: id quod ca ſu aliquo vel egritudīe officiente factum eſt: eos edē tulos ⁊ habitu dentium priuatos eſſe nominamus. ¶ Priuari vero ⁊ habere habitum non eſt habitꝰ ⁊ priuatio. habitus enim eſt viſus priuatio vero ce citas eſt. habere viſum non eſt viſus. nec cecum eē cecitas. priuatio enim quedam eſt cecitas. cecum v̓o eſſe priuari ⁊ non priuatio eſt. Hic veriſſima ratione mōſtratur: vtrum ea que ſub priuatione atqꝫ habitu cadant: priuationes ſint atqꝫ habitus an minime. nam quoniam habitus eſt viſus priuatio vero cecitas: ſub habitu vero eſt habere vi ſum: ⁊ ſub priuatione eē cecum: vtrum habere viſuꝫ idem ſit quod ipſe qui habetur viſus: ⁊ vtrum idem ſit cecum eſſe quod cecitas: perſpicaciter intuentibus aliud quoddam eſt habere aliquid: aliud quod habe tur. Tres namqꝫ res ſunt in eo quod eſt habitus: is qui habet: ea res que habetur: ⁊ habere: ut eſt is qui videt: ⁊ ipſe viſus: ⁊ hoc ipſum quod ex vtriſqꝫ ſit ex eo ſcilicet qui videt ⁊ viſu: quod eſt videre. Diſtat au
tem ⁊ videre ab eo qui videt: ⁊ hoc ipſum videre rur ſus a viſu Aliud eſt enim id quod ſit qͣꝫ is qui facit. Uidere autem videns operatur: aliud eſt igitur vide re qͣꝫ videns. Diſtat autem videre etiam a viſu. alid̓ namqꝫ eſt id quod ſit qͣꝫ id ꝑ qd̓ geritur. videre autē per viſum fit. Diſtat ergo videre ab eo ipſo(qui ipſuꝫ videre efficit) viſu. ſed videre viſum habere eſt: viſū autem habere habitum retinere eſt ⁊ viſus habitus eſt. Non eſt igitur idem habitus ⁊ quod eſt ſub ha bitu.i. quēlibet habitum retinere. Eodem quoqꝫ mo do etiam in priuatione. Illic quoqꝫ tres ſunt res: is qui priuatur: hoc ipſum quod ſit ideſt priuari. ⁊ ipſū quo quis priuatur.i. ipſa priuatio: Quod ſi diſtat is qui habet eo ipſo quod eſt habitum habere. Diſtat ⁊ is qui priuatur eo quod eſt priuari. Quod ſi etiam di ſtat quod eſt habere habitum illo ipſo habitu qui ha betur: Diſtat neceſſario id quod eſt priuari illa ipſa.ſ. priuatione qua quiſqꝫ priuatur. Quare neqꝫ id quod ſub habitu eſt habitus appellari poteſt: neqꝫ id quod ſub priuatione priuatio. Recte igitur dictuꝫ eſt habitum habere non eſſe habitum priuariqꝫ nō eſſe priuationeꝫ: cui rei alia quedā validior vis argu mentationis adiūgitur: quā ariſtoteles ita ꝓnunciat ¶ Amplius ſi idem eſſet cecitas et cecum eē. vtrū qꝫ de eodem predicaretur. Sed cecus dicitur. ho mo cecitas vero nullo modo homo dicitur. ¶ Si idem inquit eſſet cecitas quod eſt eſſe cecum: de quocunqꝫ cecum eſſe diceretur de eo quoqꝫ cecitas predicaretur. ſed cecum eſſe dicimus hominem: ceci tatem v̓o eſſe ipſum hominē nullus dicit. quare quo niam in vtriſqꝫ diuerſa eſt predicatio: ⁊ de quo ceci tas dicitur non de eodem dicitur cecum: rurſumqꝫ de quo cecum eſſe predicatur: is cecitas eſſe non po teſt: non eſt dubium. quin aliud ſit cecum eſſe qͣꝫ ceci tas.i. priuationem eſſe aliud qͣꝫ priuari. ſed qͣꝫuis di ſtent: equali tamen oppoſitionis vice iunguntur: qd̓ ipſe loquitur ſic. ¶ Oppoſita v̓o etiam hec videntur eſſe ideſt priua ri ⁊ habitum habere. tanꝙͣ priuatio ⁊ habitus. mo dus enim oppoſitionis idem eſt. nam ſicut ceci tas viſui oppoſita eſt. ſic cecum eſſe ad viſum habe re oppoſitum eſt. ¶ Equa namqꝫ proportione ſibi priuatio atqꝫ habitus opponuntur: ⁊ ea que ſub priuatione habituqꝫ clau duntur. Cur enim ſi priuatio atqꝫ habitus ideſt viſus ⁊ cecitas ſibi ſūt oppoſita: non etiam videre atqꝫ eē cecum eodem modo inuicem ſibimet opponantur. Quare qͣꝫ qͣꝫ hec diſtent tamen modus in his oppoſi tionis equalis eſt. ¶ Non eſt autem neqꝫ id quod ſub affectione ⁊ negatione iacet. affectio ⁊ negatio. affirmatio nam qꝫ oratio eſt affirmatiua. ⁊ negatio oratio negatiua horum v̓o que ſub affirmatione ⁊ negatione ſunt nulluꝫ eſt oratio. Dicuntur autem etiam hec eſſe oppoſita alterutris tanꝙͣ affirmatio ⁊ negatio. nā in his modis oppoſitionis eſt idem. Sicut enim affirmatio aduerſus negationem oppoſita eſt ut q̄ ſedet ei que non ſedet. ſic ⁊ res que ſub vtroqꝫ po ſite ſunt ſedere ⁊ non ſedere. ¶ Ad quartam oppoſitionis ſpeciem tranſitum fecit: que ſecundum affirmationeꝫ negationemqꝫ dicitur. Affirmatio autem eſt que aliquam rem alicui quadā

Prima editio In predicamenta
participatione coniungit. Negatio v̓o que aliquam rem ab aliqua re quadam ſeparatione diſiungit: vt ē omnis homo ē animal. animal eniꝫ ad hominem hec oratio iungit. Participat enim homo proprio gene re.ſ. animali. Negatio v̓o homo lapis non eſt. Diſiun git enim naturam lapidis ab humanitate: qui negat ſed multa de his in libro de interpretatione dicenda ſunt. Quare plenior horum diſputatio in tempꝰ alid̓ differatur. Ariſtoteles v̓o ſimpliciſſime ⁊ pene incu rioſe propter eos qui inſtituuntur diffinitiones affir mationis negationiſqꝫ ſignauit dicens negationem affirmationemqꝫ affirmatiuas eſſe negatiuaſqꝫ ora tiones. Quod ſi examinatiꝰ ac ſubtiliꝰ definiſſet: per affirmatiuam orationem diffiniret. Nam ſi dubium eſt quid ſit affirmatio: nihilo magis clarum atqꝫ per ſpicuuꝫ eſt quid ſit affirmatiua oratio. iccirco ꝙ ſi ꝗs neſcit quid ſit affirmatio: idem ſine dubio neſciturus eſt quid oratio ſit affirmatiua. Sed iccirco hic indul gentius terminauit: quod in libro πέρίέρ. μέήέίάσ vtriuſqꝫ veram plenamqꝫ vim diffinitionis aptauit Eadem quoqꝫ in his ratio eſt que ſunt ſub affirma tione ⁊ negatione: que in his que ſub priuatione at qꝫ habitu ponebantur. nam ſicut non eſt idem habi tus atqꝫ priuatio: quod habere habitum atqꝫ priuari ita non idem eſt affirmationem ⁊ negationem eſſe id quod eſt ſub affirmatione ⁊ negatione. Affirmatio ē verbi gratia: ſedet ſocrates. negatio v̓o: non ſedet ſo crates. Sub affirmatione autem hoc ipſum ſedere ſocratem: ideſt hoc quod affirmatione dicit facere. Sub negatione v̓o non ſedere ſocratem: ideſt non fa cere id quod negatio ſubmouet. hoc autem ita proba tur: ꝙ oīs affirmatio omniſqꝫ negatio orationes ſunt ſicut eoruꝫ ſupradicta diffinitio determinatioqꝫ mō ſtrauit. Sedere auteꝫ ⁊ non ſedere: ideſt facere ⁊ nō facere orationes non ſunt. ꝙ ſi affirmatio atqꝫ nega tio orationes ſunt. dicitur id quod ſub affirmatione ⁊ negatione eſt: eaipſa affirmatione ⁊ negatione diſta re. Sed in hoc ſeruant illam quoqꝫ ſimilitudinem: ꝙ ea ipſa ſibi ſunt oppoſita: que ſcd̓m affirmationeꝫ ne gationemqꝫ dicuntur. Sicut enim ipſa affirmatio qͥ dicit ſedet ſocrates: ⁊ que dicit non ſedet ſocrateſ ita quoqꝫ idipſum quod eſt ſedere ſocratem ⁊ non ſedere certa ratione ſimilitudinis opponuntur. Sed quoniā quatuor ſpecies oppoſitionis dicte ſunt: nunc ariſto telis veſtigia perſequentes: earum differentias colli gamus que ſunt numero ſex. nam ſi que res ſint qua tuor: eaſqꝫ differre a ſe ac diſtare volumꝰ: Sex ſolas differentias inuenimus. Cum enim primam differre a ſecunda ac tertia atqꝫ quarta ponimus: tres ſūt dif ferentie. Item ſecundaꝫ rem a prima re differre oſtē dere atqꝫ demonſtrare ſuperfluum eſt. Cum eniꝫ pri me rei ad ſecundam diſtantiam colligeremus: quod ſecunda diſtaret a prima docuimus. Relicta igitur prime ad ſecundam rem differentia: ſecunde ⁊ tertie Item ſecunde quarteqꝫ differentie monſtrabuntur: que: ſunt due: que tribus ſuperioribꝰ iuncte quinqꝫ ſo laſ efficiunt. Reſtat tertie rei quarteqꝫ diſtantia. Nā prime ad ſecundam atqꝫ tertiam demonſtrata eſt di ſcrepantia: cum primam a ſcd̓a diſtare: atqꝫ eodē mo do a tertia monſtrabamus. Id his probat̉ exemplis. Nam cum oppoſitio ea que eſt ſecundum ad aliquid ab his oppoſitionibus que ſunt ſcd̓m contrarietatem priuationem atqꝫ habitum: atqꝫ affirmationem ⁊ ne gationem diſtare proponitur: tres ſunt differentie. Cum v̓o ea que ſecundum priuationem atqꝫ habitū
oppoſitio eſt: a contrariis: ⁊ ab affirmatione negatio neqꝫ diſcrepat: due ſunt differentie: que iuncte ſupe rioribus quinqꝫ perficiunt. Iccirco eniꝫ quid diſtaret habitus atqꝫ priuatio: ea oppoſitione que relatiua ē pretermiſimus: quoniam prius monſtrauimus quid relatiua oppoſitio habitu priuationeqꝫ differret. non eſt enim dubium equam eſſe in vtriſqꝫ differentiam cum vna ab alia diſcrepauerit. Reſtat vna ſola diffe rentia que eſt contrariorum ad affirmationem ſcili cet ⁊ negationem. pretermiſſa namqꝫ eſt contrarioꝝ differentia de relatiua.ſ. ⁊ ſecundum habitum priua tionemqꝫ oppoſitione quid hec ſuperius a contrarie tate diſtaret: monſtratum eſt. Quare quoniam quot ſunt horum differentie cognitū eſt: ad ſequentis ope ris ordinem veniamus. ¶ Quoniam autem priuatio ⁊ habitus non ſic op ponuntur vt ad aliquid manifeſtum eſt. neqꝫ enim dicitur hoc ipſum quod eſt oppoſiti. viſus enim non eſt cecitas viſus: nec alio vllo modo ad ipſum dicitur. ſimiliter autē neqꝫ cecitas dicitur viſionis cecitas ſed priuatio quidem viſionis cecitas dici tur: cecitas vero viſionis non dicitur. amplius ad aliquid omnia ad reciproca dicuntur. quare ⁊ ceci tas ſi eſſet eoruꝫ que ad aliquid ſunt. vtiqꝫ cōuer teretur ad illud ad quod dicitur. ſed non conuerti tur. neqꝫ enim viſus dicitur cecitatis viſus. ¶ Et cetera quidem de ea differentia perſpicua: ⁊ ſu perius in contrarioꝝ differentia a relatiua oppoſi tione ante premiſſa ſunt. Unam namqꝫ differentiaꝫ contrariorum relatiuorumqꝫ dixit eſſe ꝙ contraria non ita vt ea que ſunt ad aliquid conuerterētur. Ne qꝫ enim quis pronunciat malitiam bonitatis eſſe ma litiā: neqꝫ bonitatē malitie eſſe bonitatē. velut filium patris eſſe filiū: rurſuſqꝫ patrē filij patrē. Eadē quo qꝫ ⁊ in his qͥ ẜm priuationē habitumqꝫ redduntur: dicit̉ differentia. Nā ſicut ea que ſunt ẜm ad aliquid oppoſita: aduerſum ſemetipſa reddūtur: ⁊ omnia ad oppoſita predicantur: non eodem mō in habitu atqꝫ priuatione eſt. Nullus enim dicit cecitatis eſſe viſum nec rurſus viſus eſſe cecitatē. Quocirca ſi ea que ſunt relatiua ad oppoſita predicāt̉: conuerſimqꝫ dicuntur (cū ſit enim oppoſitus filio pater: pater filij dicitur: ſcilicet ad oppoſitum: rurſuſqꝫ conuertitur vt patris filius appelletur) quoniā hoc in his que ſunt ẜm pri uationem atqꝫ habitū: non dicitur(Neqꝫ.n. cū ſit vi ſus oppoſitus cecitati: ẜm priuatiōeꝫ atqꝫ habitū di citur viſus cecitatis.i. nūqͣꝫ ẜm opoſitiōeꝫ aliꝗd op poſiti predicatur neqꝫ cōuertitur: neqꝫ enī dicit̉ ceci tas viſus) recte priuatio atqꝫ habitus non in eadem qua relatiua: ſed in alia ſpecie numerata ſunt. ¶ Quoniam autem neqꝫ vt contraria opponuntur ea que ſecundum priuationem ⁊ habitum dicun tur: ex his manifeſtum eſt: quorum enim contrario rum nihil eſt medium neceſſe eſt in quibus nata ſunt fieri: aut de quibus predicantur. alterum ip̄o rum ineſſe ſemper. horum enim nihil erat mediū. quorum alterum neceſſarium erat ineſſe ſuſcepti bili. vt languorem ⁊ ſanitatem ⁊ abundantem ⁊ perfectum. Quorum vero aliquid eſt mediuꝫ. nū ꝙͣ neceſſitas eſt omni ſuſceptibili in eſſe alterum. neqꝫ enim neceſſe eſt omne ſuſceptibile candiduꝫ vel nigrum eſſe. neqꝫ frigidum neqꝫ calidum. ho rum.n.

Prima editio in predicamenta
rum enim medium aliquid nihil prohibet̉ eſſe. ho rum enim erat aliquid medium: quorum non erat neceſſarium alterum ineſſe ſuſceptibili preter illa quibus naturaliter vnum ineſt: vt igni calidum eē ⁊ niui candidum. In his autem determinate ne ceſſarium eſt alterum ineſſe: ⁊ non alterutrum con tingit. non enim poſſibile eſt ignem frigidum eſſe. neqꝫ niuem nigram Quare omni quidem ſuſce ptibili non eſt neceſſarium alterum eorum ineſſe: ſed ſolis quibus naturaliter vnum ineſt: ⁊ in his de terminate vnum. non alterutrum contingit: ¶ Prolixitatem textus iccirco contraxi: ꝙ ⁊ eaipſa qͣ dicuntur: ſupra iam dicta ſunt: ne longior ordo poſſit aliquod creare faſtidium. quod nos hac textꝰ diuiſio ne ſeiunximus. ⁊ prius quidem propoſuit ante ꝑculos omnes inter ſe contrariorum differentias: quas ipſe quantum potero breuiſſime commemorabo. ait eniꝫ Contrariorum que mediis carent: ſemper alterum in eſſe ei quod illas contrarietates ſuſcipere poteſt: vt egritudo ⁊ ſanitas: quoniam ſemper in animalis cor pore reperitur: ⁊ ea ſine vllo eſt aduerſus ſuum con trarium medio. Iccirco omne corpus animalis ſem per aut egrotat aut ſanum eſt: ⁊ ſemper alterum aut ſanitatis aut egritudinis ineſt ei: quod haſ ſuſcipit cō trarietates. Eorum v̓o ꝯtrariorū que habent aliquā medietatem: non neceſſe eſt ſemper alterum ineſſe ei cui accidunt: vt album atqꝫ nigrum: cum ſint vtra qꝫ contraria: quoniam habent aliquam medietatem vt rubrum. veniunt autem ſemper in corpora. non ne ceſſe eſt omne corpus fieri vt album aut nigrum. qm̄ poteſt aliquando contingere: vt illa eorum medietas corpori cuilibet eueniat: atqꝫ hoc ita ē in his que me dio non carent: que ipſa mediata vocamus: exceptis his quibus vna contrarietas eſt inſita per naturam: vt nix alba eſt: ignis calidus. In his enim vnam ſem per neceſſe eſt euenire non aliam: nec vtrumlibet ſed diffinite vnam. id enim non venit in igneꝫ: vt aliquā do ſit callidum: aliquando frigidum: aliquando vero que horum medietas eſt tepidum: ſed ſemper natu rali calore ſuccenditur. nec nix aliquādo ſit nigra: nec rurſus rubea: nec vllis alijs coloribus permutatur: ſꝫ ſolum ſemper alba eſt. Cum hec ita ſint ea que ſecun dum habitum priuationemqꝫ opponūtur: ſi ⁊ ab his contrariis diſtare monſtrata ſint. que mediis carent ⁊ ab his que intra ſe quandam medietatem qualita tis includunt: ⁊ ab his quoqꝫ que cum mediata ſint: tamen diffinite alicui inſunt. perfecte monſtratum eſt ea que ſecundum habitum ⁊ priuationem ſunt cō trariis diſcrepare. quare quid diſtent ariſtotele te neamus auctore. ¶ In priuatione v̓o ⁊ habitu neutrum horum que dicta ſunt: verum eſt: neqꝫ enim ſemper ſuſcepti bili neceſſarium eſt alterum ineſſe eorum. Quod enim nonduꝫ naturam habet ad videndum. neqꝫ cecum neqꝫ viſum habens dicitur. Ideoqꝫ non erunt hec talium contrariorum: quorum nihil eſt medium. ſed neqꝫ quorum eſt medium neceſſa rium enim eſt omni ſuſceptibili alterum iſtorum ineſſe. Quando enim iam natum fuerit ad haben dum viſionem. tunc aut cecum aut habens viſio nem dicitur. ⁊ horum non determinate alterum. ſed alterutrum contingit. non enim neceſſarium ē
vel cecum vel habens viſum eſſe. ſed quod contin git. In contrariis autem quibus medium eſt. nū ꝙͣ neceſſarium fuit omni ſuſceptibili alteruꝫ ineſſe ſed quibuſdam ⁊ his determinate vnum. vnde pa lam eſt ꝙ ſecundum neutrum modum tamꝙͣ con traria oppoſita ſunt hec. que ſecundum priuatio nem ⁊ habitum opponuntur. ¶ Dat primo differentias quibus ea que ſunt ſecundū habitum priuationem ⁊ oppoſita: ab his que ſūt īme diata contrariis diſtent. In his enim contrariis que medium non habent: ſemper neceſſe eſt ipſorum al terum ineē ei quod his ipſiſ ſubiectuꝫ eſt. In habitu v̓o ⁊ priuatione non ita eſt: Non enim ſemper queli bet res aut habitum habet aut priuationem: ſed eſt tempus quando vtrumqꝫ non habeat: vt catuli qui bus nondum per naturam oculi parent. Illos enim nec habere habitum dicimus: qm̄ non vident: nec pri uatos viſu: qm̄ paruuli adhuc viſum per naturam habere non poſſunt. Igitur eorum que ſibi ſecunduꝫ priuationem habitumqꝫ ſunt oppoſita: nō ſemper al terum ſubiecto eſt eorum. Sed eorum que ſunt con traria īmediata.i. medio carentia: ſemper alterum ſu ſceptibili ineſt. Diſtat igitur ea que ſecundum habi tum ⁊ priuationem eſt oppoſitio. his que ſecundum contraria putantur opponi. Sed qm̄ ſunt quedā con traia que inſunt alicui per naturam: vt niui album igni calidum. coruo nigrum: etiā ab his diſcrepat op poſitio priuationis ⁊ habitus. Ea enim que per natu ram inſunt: diffinitiua ſunt: ⁊ nullo modo permutan tur. vt eſt album niui: Non enim nix aut alba aut ni gra eſt: ſed tantum alba: ⁊ coruus non aut albus aut niger: ſed ſolum niger. In priuatione vero ⁊ habi tu vna res non poteſt eſſe diffinita: ſed ſemꝑ aut pri uatio contingit aut habitus. ⁊ hoc eſt quod ait: ⁊ ho rum non diffinite alterum: ſed aut hoc aut illud. Ne qꝫ enim neceſſe eſt aut cecum eſſe aut habenteꝫ viſū diffinite ſubaudiendum eſt. catulus enim qui per na turam nondum videt: aut habitum habiturus eſt.i. viſum: aut eo priuandus eſt: vt ſit cecus: ſed non dif finite vnum ſed hoc aūt illud indiffinite contingit. di ſtat igitur hec oppoſitio his contrariis que aliquibuſ per naturam īmutabiliter accidunt. Reſtat igitur vt his contrariis que mediata ſunt. hanc oppoſitionem differre doceamus. In illis enim non ſemper neceſſe erat contraria ineſſe ſubiecto. Iccirco ꝙ eorum me diętates poſſint ſubiectis euenire ſubſtātiis: vt albū vel nigrum quod non eſt alicui per naturam: ſed tan tum ſecundum accidens. Poſſunt enim vtraqꝫ non eſſe in corporibus: qm̄ his vel rubrum vel pallidum qͣ ſunt ſcilicet eorum medietates eueniunt. In priuatio ne vero id ⁊ habitu non eſt. Quando enim poterit ꝑ naturam habere habitum: vtriſqꝫ que ea ſuſcipiunt carere non poſſunt. Catulus enim cum per naturam videre potuerit: aut habitum habere: dicitur ⁊ eſt vi dens: aut priuationem: ſi fuerit cecus. Ita ſemper ab eo tempore quo illi per naturam vtrumlibet habere cōceſſum eſt: alterum retinebit.i. aut priuationem re tinebit aut habitum. Quocirca ſi in his contrarijs qͥ medio nō carent: poteſt fieri vt vtraqꝫ cōtraria ī ſub iecto nō ſint: ī priuatiōe vero ⁊ habitu ab eo tēpore quo per naturam poteſt vtrumqꝫ retinere. fieri non poteſt niſi eorum habeat alterum: diſtant hec quo qꝫ mediata ab his que ſecundum vim priuationis at qꝫ habitus opponuntur. Sed ante monſtratum eſt ⁊ his contrariis que per naturam eſſent: ⁊ his que me

Prima editio In predicamenta
dio carerent: hanc oppoſitionem eſſe diſſimilem. Re cte igitur: poſitum eſt priuationis atqꝫ habitus oppo ſitionē ab his que opponūtur vt cōtraria diſcrepare ¶ Amplius in contrariis quideꝫ exiſtente ſuſcepti bili poſſibile eſt in alterutrum fieri mutationem niſi alterum alicui naturaliter inſit: vt ignis calidū eſſe. namqꝫ poſſibile eſt ꝙ ſanum eſt languere: ⁊ cā didum nigrum fieri. ⁊ ex ſtudioſo prauuꝫ. ⁊ ex pra uo ſtudioſum poſſibile eſt fieri. prauus enim ad meliores cōſuetudines deductus ⁊ ad doctrīas: ⁊ ſi ad modicum aliquid proficiet vt melior ſit. S vero ſemper vel modicum crementuꝫ ſumpſerit. palam eſt ꝙ aut perfecte mutabitur: aut ſatis mul tum crementum ſumet. Semper enim bene mo bilior ad virtutem fiet. vel quodcunqꝫ crementu ſumpſerit a principio. Quare etiam veriſimile eſt amplius eum ſumere crementum. ⁊ hoc duꝫ ſem per fit. perfecte in contrarium habituꝫ reſtituetur. niſi forte tempore ſuſpenſum ſit. Uerum in priua tione ⁊ habitu impoſibile eſt mutationem in alte rutrum fieri. ſed ex habitu in priuationem ſit mu tatio a priuatione v̓o in habitum impoſſibile eſt. neqꝫ enim quis cecus factus rurſus vidit. neqꝫ cū eſſet caluus rurſus comatus eſt factus. nec cum eēt ſine dentibus. dentes iterum orti ſunt. ¶ Aliam rurſus contrarioruꝫ ⁊ huiꝰ oppoſitionis que ſecundum habitum priuationemqꝫ dicitur diſcrepan tiam ponit. Ea enim que contraria ſunt: poſſunt in al terna variatis vicibus permutari. Quod enim cali dum eſt poteſt effici frigiduꝫ: rurſuſqꝫ quod frigidū eſt: poteſt in caloris verti qualitatem: Hiſ tamē(vt dictum eſt) ſolis exceptis quibus vna quelibet res cō trariorum naturaliter inſita eſt. in his enim ſolis fie ri non poteſt alterna mutatio. In his v̓o que acciden ter ⁊ non per naturam ſubiectis eueniunt: ſit ſemper in contraria permutatio: vt ex ſano egrum: ex egro rurſus ſanum corpus efficitur animalis. Iam v̓o il lud verum eſt. ex bono procliuior ſemper ſemita vide tur ad malum. ⁊ facillima eſſe ex probitate ad mali tiam permutatio. Id Terentiano docetur exemplo. A labore procliuem ad libidinem. Sed qͣꝫqͣꝫ difficilis ſit tranſitus ad virtutes a turpitudine vitiorum. Ari ſtoteles tamen fieri hunc tranſitum confirmat. Hu ius enim philoſophi ſententia eſt: virtutes eſſe non ſcientias: vt. Socrates ait: neqꝫ vt ſtoici naturaliter eas eſſe: ſed diſcibiles ⁊ per quandam boni conſuetu dinem hominuꝫ mentibus inſeri. Atqꝫ ideo ſi quiſ ſi quibuſlibet prioribus vitijs obnoxius: ſi eum melior ſermo ſuſceperit. ⁊ ſapientium conſuetudine confabu lationeqꝫ contra aliquid ex anteactis vitiorum illece bris emendabitur: ⁊ ſeſe aliquantulum exuet: ⁊ pau lulum liberior ad meliora procedet. Ita ut ſi primo ꝗ dem minus malus: poſt v̓o non malus: deinde iam iamqꝫ aliquantulum bonus. Cui ſi huiuſmodi intēſio frequentiſſime fiat: nec paruitate tēporis preueniat̉ aut terminus mortis offecerit: non eſt dubium illum ex peſſimo per probas conſuetudines confabulatiōeſ qꝫ ſapientuꝫ in perfectaꝫ virtutis habitudīeꝫ permu tari. Eſt igitur ex bono in malum: ⁊ ex malo in bonuꝫ rurſus permutatio. atqꝫ hoc quidem ſit in contrariis In habitu v̓o ⁊ priuatione non ſit. eſt namqꝫ permu tatio: ſed vna tm̄ nulla ratione ſeſe conuertēs. ait.n.
Ab habitu ad priuationem permutatio: a priuatione v̓o ad habitum impoſibile eſt. Et hoc planius docet exemplis. Quis enim vnqͣꝫ ex ceco factus eſt videns: quis aliquando caluus crinitus efficitur. cui amiſſis etate dentibus rurſus alij procreantur. Quare ſi in contrariis ſit alterna mutatio: in priuatione vero at qꝫ habitu non ſit: diſtat hec oppoſitio ea ſcilicet oppo ſitione que ſit ſecundum contrarias qualitates. ¶ Quecunqꝫ vero tanꝙͣ affirmatio ⁊ negatio oppo ſita ſunt. palam eſt. quod nullo predictoruꝫ modo rum oppoſita ſunt. In ſolis eniꝫ iſtis neceſſariuꝫ ē ſemper aliud quidem eorum verum. aliud autem falſum eſſe neqꝫ enim in contrariis neceſſariuꝫ eſt ſemꝑ alteꝝ veꝝ eſſe. alteꝝ v̓o falſū. neqꝫ ī his q̄ ſūt ad aliꝗd neqꝫ ī habitu ⁊ priuatiōe. vt ſanitas ⁊ lan guor contraria ſūt. ⁊ neutrū neqꝫ verū neqꝫ falſuꝫ eſt. Similiter autem ⁊ duplum ⁊ dimidium tanꝙͣ relatiua oppoſita ſunt. ⁊ non eſt eorum alteruꝫ nec verum neqꝫ falſum. ſed neqꝫ ea que ſecundum pri uationem ⁊ habituꝫ dicuntur. ſicut viſio ⁊ cecitas. Omnino autem eorum que ſecundum comple xionem nullam dicuntur. nihil neqꝫ verum neqꝫ falſum eſt. porro autem omnia que dicta ſunt. ſine complexione dicuntur. ¶ Expoſitis his differentiis: quibus vel contrariis re latiua: vel priuatio ⁊ habitus relatiuis: vel rurſus pri uatio ⁊ habitus diſcreparent contrariis: nunc ſequit̉ quid his omnibus ſecundum affirmationem negatio nemqꝫ oppoſita diſtent: ⁊ dat ſignum proprium affir mationis ⁊ negationis vt eas ſemper queamus agno ſcere: vt ſi qua ſint que hoc ſigno minime teneantur illa ab affirmationis negationiſqꝫ oppoſitione diffe re dicamus. In affirmatione enim ⁊ negatione fieri non poteſt. Si affirmatio vera eſt: quin ſit ſtatim fal ſa negatio: ſi negatio vera: affirmatio mēdacii nota carere non poſſit: vt ſi quis dicat ſocrates ambulat: ſocrates non ambulat. Si verum eſt ſocrateꝫ ambu lare: falſum eſt non ambulare. ⁊ rurſus ſi falſum eſt non ambulare verum eſt ambulare: Hāc autem ve ri falſiqꝫ diuiſionem nullus vnqͣꝫ in alijs oppoſitiōi bus poterit inuenire. Nam in his que ſunt ad aliquid non ſolum non eſt neceſſe oppoſitionem ipſam ſibi ve rum falſumqꝫ diuidere: ſed in his nulla omnino neqꝫ veritas neqꝫ falſitas inuenitur Si quis enī dicat hoc tm̄ pater: vel rurſus filius: neqꝫ verum aliquid neqꝫ falſum pronunciat. ⁊ in contrariis quoqꝫ idem eſt. nā cum bono maluꝫ ſit cōtrariuꝫ: ſi quis nominet bonū ⁊ ſi quis rurſus ſimpliciter pronunciet malum: nulla in hac predicatione neqꝫ falſitas neqꝫ veritas eſt. Eo dem quoqꝫ ſe modo habet etiam in his que ẜꝫ habi tum priuationemqꝫ dicunt̉. Similiter eniꝫ nihil neqꝫ verū neqꝫ falſum eſt: ſi quis viſum nominet vel ceci tatem. hoc auteꝫ iccirco euenit: qꝛ omnia quecūqꝫ ſūt in quibus aūt falſitas aut veritas inuenit̉: ſcd̓m aliqͣꝫ cōplexionē dicūtur. Ea v̓o que ſimpliciter proferūtu veri atqꝫ falſi prolatione carent: vt ipſe ait: cuꝫ in prī cipio oīa predicamēta numeraret. Dixit ſingula eoꝝ que eſſent dicta in nulla affirmatione dici: quadā v̓o cōplexione inter ſe hoꝝ predicamētoꝝ veritatē fal tatēqꝫ gigni: de quibuſ Ariſtoteles edocuit preter cō plexionē aliquā in ſermonibꝰ veritatem falſitatemqꝫ inueniri non poſſe. Siquideꝫ exemplo quoqꝫ hoc ma nifeſtū eſt. Si eniꝫ dixero ſocrates homo ē: aut verū aut falſu

Prima editio in predicamenta
aut falſum eſt. Quod ſi hoc tantum dicam ſocrates: aut rurſus homo: nihil in eo neqꝫ veritatis neqꝫ fa ſitatis eſt. Quocirca quoniam oīs affirmatio cum cō plexiōe profert̉: poteſt in ea aut veritas aut falſitas inueniri. Ea v̓o que ſunt ad aliquid: ſimpliciter ⁊ ſine vlla complexione dicuntur. Similiter autem ⁊ con traria: ⁊ ea que ſunt ſecundum habitum priuationē qꝫ ſibi metoppoſita: vt eſt pater filius: bonum: malū viſus cecitas: que quoniam ſine complexione dicunt̉ (vbi autem complexio non eſt: illic nec falſitas neqꝫ veritas eſt. In affirmationibus vero ſolis ⁊ negatio nibus que ſecundum complexionem dicuntur: aut ve ritas aut falſitas reperitur(Secundum affirmatio nem ⁊ negationem oppoſitio a cunctis alijs ſuperio ribus diſtat. ¶ Sed maxime videbitur hoc tale contingere in his que ſecundum complexionem contraria di cuntur. Sanum namqꝫ eſſe ſocratem ad languere ſocratem contrarium eſt. ſed neqꝫ in his neceſſa rium eſt alterum ſemper verum: alterum autem falſum eſſe. cū.n. ſocrates ſit: erit illud quideꝫ veꝝ illud vero falſum. cum vero non ſit: ambo falſa ſūt neqꝫ enim languere neqꝫ ſanum eſſe verum eſt: cū non ſit ipſe ſocrates omnino. In priuatione vero ⁊ habitu cum non ſit: neutrum verum eſt: cum vero ſit: non ſemper erit alterum verum alterum auteꝫ ſalſum. habere namqꝫ viſum ſocrateꝫ ad id quod eſt ſocratem cecum eſſe oppoſituꝫ eſt ſicut priua tio ⁊ habitus. ⁊ cum ſit: neceſſarium non eſt alterū verum vel falſum eſſe. cum enim nondum natus ē habere. vtraqꝫ falſa ſunt: ⁊ cū nō ſit oīno ſocrates: ⁊ ſic falſa ſūt vtraqꝫ ⁊ viſuꝫ eum habere ⁊ cecum eē. ¶ Quoniam videntur quedam contraria ſecunduꝫ cō plexionem dici in quibus aut falſitas reperit̉ aut ve ritas: ſed neqꝫ vt affirmatio ſit neqꝫ vt negatio: de his quoqꝫ dicit quid diſtent his complexionibꝰ: que ſecundum affirmationem negationemqꝫ dicuntur. Nam ſicut egritudo eſt contraria ſanitati: ita quoqꝫ egrotum eſſe ſocratem ei quod eſt ſanum eſſe contra rium eſt. Oratio quoqꝫ que dicit ſocrates ſanus eſt: contraria eſt ei quo pronunciat ſocrates egrotat. in his ergo ⁊ veritas inuenitur ⁊ falſitas Quod igitur hec diſtant ea oppoſitione: que ſecundum vim affir mationis aut negationis opponitur. hoc ſcilicet quod ſubſiſtente re: de qua vtraqꝫ dicuntur: vtrumlibet eo rum verum eſt: ſi tamen ea contraria predicantur: q̄ mediis carent. nam viuente ⁊ ſubſiſtente ſocrate qm̄ egritudo ⁊ ſanitas immediata contraria ſunt: ſi quis de ſocrate dicat ſocrates ſanus eſt: rurſuſqꝫ alius pro nunciet. ſocrates egrotat vnam veram vnam falſam eſſe neceſſe eſt. Socrates enī viuenſ aut egrotat aut ſanus eſt. ⁊ ſi verum eſt eum egrotare: ſanum eſſe fa ſum eſt: ⁊ ſi falſum eſt egrotare: ſanum eſſe verum eſt. ſi v̓o ſocrates ipſe non ſubſiſtat neqꝫ omnino ſit vtrumqꝫ de eo falſum eſt dicere. quoniam egrotat ⁊ ſanus eſt. Qui enim omnino non eſt: neqꝫ omnino po terit egrotus eē nec ſanus. Ergo in contrariis ſubſi ſtente re de qua predicantur: ſemper vna predicatio vera eſt alia falſa: in his ſcilicet contrariis que ſecur dum complexionem dicuntur ⁊ carent medio. Non ſubſiſtente autem re contrarietates vtreqꝫ ſunt falſe Illa vero que ſecundum priuationem habitumqꝫ di
cuntur: ſi cum cōplexione predicentur: ⁊ ſubſiſtat res non neceſſe eſt aliam veram eſſe: aliam falſam: ⁊ cuꝫ res omnino non ſit: vtreqꝫ ſunt falſe. Socrates enim cum ſit iam in ſue matris aluo: ⁊ nondum ſit editus: in lucem quidem editus non eſt: ipſe tamen eſt atqꝫ viuit. Sed tunc neqꝫ videns eſt neqꝫ cecus: ⁊ videns quidem non eſt: quoniam nondum in lucem eſt edi tus. Cecus v̓o idcirco non dicitur quoniam adhuc vi dere non poterat. Ergo cum ſit atqꝫ ſubſiſtat res de qua habitus ⁊ priuatio predicantur: poteſt fieri ut de ea falſa vtraqꝫ predicentur ſi vero res de qua dicit̉ non ſit omnino: vtraſqꝫ falſas eſſe neceſſe eſt: vt cum ſocrates omnino non eſt: falſum eſt eum dicere vel videntem eſſe vel cecum. In enim videt atqꝫ cecus ē qui viuit atqꝫ ſubſiſtit. Cum vero de quo dicitur non ſit omnīo: vtraqꝫ de eo falſo dicūtur. In catulis quo qꝫ idem eſt. nam cum iam ſunt editi: ſubſiſtunt qui dem: ſed neqꝫ ceci ſunt neqꝫ videntes: quia nondum per naturam viſum habere potuerunt. Sin v̓o omni no non ſint: rurſus falſum eſt de his vtrumqꝫ predi cari. In affirmatione vero ⁊ negatione non ita eſt: vt ipſe pronunciat. ¶ In affirmatione vero ⁊ negatione ſemper ſiue ſit ſiue non ſit: aliud quidem verum erit aliud ve ro falſum languere namqꝫ ſocratem ⁊ non langue re ſocratem cum ipſe ſit. palam eſt quia alterum eo rum verum: alterum vero falſum eſt. ⁊ cum non ſit ſimiliter. languere enim cum non ſit: falſum eſt. non languere autem verum. Quare in his ſo lis proprium erit ſemper alterum eorum verum. alteruꝫ falſum eſſe. quecunqꝫ tanꝙͣ ⁊ affirmatio ⁊ negatio oppoſita ſunt̉. ¶ In affirmatiōe inquit ⁊ negatione ſiue res ſubiecta ſubſiſtat: ſiue non ſit omnino: ſemper in vna veritas in alia falſitas inuenitur. Non eſt enim idem dicere egrotare aliquem quod non eſſe ſanum. Naꝫ ſi egro tat niſi ſubſiſtat non poteſt egrotare. Non eſſe auteꝫ ſanum non ita eſt. nam etiam ſi non ſit omnino aliꝗs poteſt de eo qui non eſt hec negatio predicari Quod enim omnino non eſt: ſanum eſſe non poteſt: quod ſa num eſſe non poteſt: non eſt vtiqꝫ ſanum. Eodeꝫ quo qꝫ modo eſt ⁊ de cecitate: ⁊ de viſu. neqꝫ enim idem eſt dicere cecum eſſe aliquem quod non videre. qui enim cecus eſt: ſubſiſtit viuitqꝫ: vt ſit cecus. non vide re vero etiam de omnino non ſubſiſtente dici poteſt. Quod enim non ſubſiſtit omnino videre non poteſt: ⁊ quod videre non poteſt: non videt. Quocirca in af firmatione ⁊ negatiōe ſiue ſit de quo dicitur. ſiue nō ſit vna ſemper vera eſt: altera falſa. Nam cum ſit ſo crates ⁊ viuat: ſi de eo verum eſt dicere quoniam vi det: falſum eſt dicere quoniā non videt: ⁊ ſi de eo ve rū ē dicere qm̄ ſanus eſt: falſū eſt dicere quoniā non eſt ſanus. Si negationes vere ſūt: falſe ſunt affirma tiones. Si vero res ſubiecta nō ſubſiſtat omnino: de eo quidem affirmatio falſa eſt: negatio ſemper vera Noſtro enim tempore cum ſocrates non eſt neqꝫ ſub ſiſtit: ſi quis dicat ſocrates videt: ⁊ alius dicat ſo crates non videt: falſum quideꝫ eſt de eo dicere: quo niam videt. verum vero quoniam non videt. Qui.n. omnino non eſt: videre non poteſt. qui videre non po teſt: non videt. Ita firmum immutabileqꝫ ſemper manet in affirmationibus ⁊ negationibus alteram ſemper veram: alteram falſam in predicatione conſti

Brima editio In predicamenta
tui. Quocirca quoniam in contrariis ⁊ in his que ſe cundum priuationeꝫ habitumqꝫ ſunt: ſi cum comple xione vtraqꝫ dicantur de re non ſubſiſtente: falſa ſūt vtraqꝫ que predicantur. Cum hoc idem in affirmatio nibus ⁊ negationibus nō ſit. omnes cetere oppoſitio nes ab affirmatione ⁊ negatione diſſentiunt: Mon ſtrate ſunt igitur oppoſitiones quatuor ⁊ ſex differē tie: vna quidem contrarioruꝫ: ⁊ eius que eſt ad aliꝗd Secunda contrariorum ⁊ eorum que ſunt ſecundum habitum ⁊ priuationem. Tertia contrariorum ⁊ ei oppoſitionis que eſt ſecundum affirmationem ⁊ ne gationem. Quarta vero relatiuorum ⁊ eius que eſt ſecundum habitum ⁊ priuationem. Quinta relatiuo rum ⁊ eius que eſt affirmationis ⁊ negationis. Sex ta priuationis ⁊ habitus ad negationem ⁊ affirma tionem: Sed poſt has oppoſitionum differētias que dam de contrariis ad multas proficientia queſtiones ab Ariſtotele traduntur ¶ Contrarium autem eſt bono quidem ex neceſſi tate malum. hoc autem palam eſt per ſingulorum inductionem: vt ſanitati languor: ⁊ iuſtitie iniuſti tia: ⁊ fortitudini timiditas. ſimiliter autē ⁊ in alijſ. malo autē aliquando bonuꝫ quideꝫ eſt contrarium aliquando auteꝫ maluꝫ. egeſtati eniꝫ cuꝫ ſit maluꝫ: ſuperabundantia contraria eſt: cū etiaꝫ ipſa ſit ma luꝫ. Similiter auteꝫ ⁊ mediocritas contraria vtri qꝫ cuꝫ ſit bonuꝫ eſt: ſed in paucis hoc tale quilibet inſpiciet: in pluribus vero ſemper malo bonum contrarium eſt. ¶ Hoc loco monſtratur: quod omne bonum ſemper malo contrarium eſt. Non autem omni malo ſemper bonum. nam quodcunqꝫ fuerit bonum: ſolum illi ma lum contrarium: malo autem ⁊ bonum poteſt eſſe cō trarium ⁊ malum. Sanitati enim que bona eſt: egri tudo que eſt mala contraria eſt. Rurſus felicitati que eſt bona: infelicitas que ipſa quoqꝫ eſt mala: contra ria eſt: Eſt autem inuenire malum quod duas habet contrarietates. boni ſcilicet ⁊ alterius mali. Nam cuꝫ ea ſunt contraria que a ſe plurimum diſtent: cum ſit timiditas habitus animi peſſimus: duas habet con trarietates: temeritatem ſcilicet ⁊ fortitudinem. naꝫ qui omnia timet ⁊ eſt timidus: ⁊ qui nihil timet om nino in quo eſt temeritas: lōge a ſeſe diſtant ⁊ diſcre pant: quocirca ſibi contraria ſunt: cuꝫ vtraqꝫ ſint ma la. Rurſus quoniam bonum malo contrarium ⁊ for titudo bona eſt: timiditas mala erit: ⁊ erit fortitudi ni contraria oppoſitaqꝫ timiditas. Due igitur contra rietates opponuntur timiditati: temeritas ⁊ fortitu do. ſed temeritas contraria eſt ſecundum longiſſimā diſtantiam quantitatemqꝫ diſcrepantis habitus atqꝫ contrarii. Timiditas vero fortitudini videtur oppo ſita ſecundum qualitatem bonitatis atqꝫ malitie. qua re ſufficienter ē demonſtratum bona ſemper malis eſſe contraria: mala vero etiam malis. Inductio eſt autem ſingulorum exemploruꝫ collectio: ⁊ ad vniuer ſalem per eam cognitionem collectionēqꝫ reductio: vt ſi quis dicat qui muſicam nouit muſicus eſt: ⁊ ab ea denominatur: ⁊ medicus qui medicīaꝫ: rurſus qui grammaticam grammaticus: ⁊ ex his ſingulis re bus colligat vniuerſaliter: ⁊ quicunqꝫ aliquam ar tem nouit: eiuſdeꝫ denominatione ſignatur: vt a grā matica grammaticus: a medicina medicus: ⁊ cetera huiuſmodi. Quocirca hoc quod ſupra diximus de cō
trariis. Ariſtoleles exemplorum planiſſima inductio ne firmauit. Illud quoqꝫ addidit mala poſſe malis eē contraria: in pauciſſimis inueniri. ſemper autem ma la bonis eſſe contraria. nam ⁊ in his ipſis in quibus mala malis contraria ſunt: ineſt tamen vt etiam ſi mul bonis contraria eē videantur: vt timiditas: quo niam temeritati contraria eſt: ſimul etiam fortitu dini contraria eſt. Sed non neceſſe eſt vt quodcunqꝫ malum bono eſt contrarium mox etiam mali eſſe co trarium: vt egritudo ſanitati quidem quod eſt bonū contraria eſt: alij vero malo contraria non eſt. Recte igitur dictum eſt malum malo contrarium in paucio ribus inueniri. ¶ Amplius cōtrariuꝫ non neceſſariuꝫ eſt ſi alteruꝫ ſit ⁊ reliquuꝫ eſſe. Sanis namqꝫ omnibus ſanitas quidem erit: languor vero non erit. ſimiliter autē cuꝫ omnes albi ſint. albedo quidem erit. nigredo vero non erit. Amplius ſi ſocratem eſſe ſanuꝫ. ad id quod eſt ſocrateꝫ languere contrarium eſt cum non ſit poſſibile vtrumqꝫ eidem ineſſe ſimul. non erit poſſibile. cum alterum centrarium ſit. ⁊ reli quum eſſe. cum enim ſit ſocratem ſanum eſſe. non erit languere ſocratem. ¶ Dictum eſt in relatione quedam relatiua ſimul eſſe naturaliter: vt cum ſit filius pater eſt: cuꝫ vero ſit pa ter: ſine filio eſſe non poſſe: Quocirca ſimul ſemper ſunt pater ⁊ filius. hoc vero in contrariis non eſt. Ait enim. non neceſſe eſt ſimul ſemper eſſe contraria. Si enim nullus egrotet ⁊ ſint omnes ſani: cuꝫ ſit ſanitas non erit egritudo: ⁊ vna contrarietate manente alia omnino non erit: vt ſi quis hoc idem dicat de cignis etenim omnes cigni ſunt albi: in cignis nigredo non erit. Atqꝫ hoc idem ad vniuerſalia referendum eſt. Nam ſi omnia que ſunt: alba ſunt: oīno nigredo not erit. Tractum hoc videtur eſſe ſingillatim a partibꝰ. Nam quod duo contraria in eodem vno eodemqꝫ t pore eſſe non poſſunt: vt ſocrates cum ſanus eſt egi tus non eſt: ⁊ cum ſanus eſt manente ſanitate non eē poterit egritudo. Et non erit neceſſarium vno cōtra rio poſito mox ſubſequi alterum. Nam ſi neceſſe eē vno contrario conſtituto mox aliud ſequi: poſſet ideꝫ ſocrates vno eodemqꝫ tempore ⁊ ſanus eſſe ⁊ eger quod fieri non poteſt. Non igitur neceſſe eſt cum ſu vna ꝯtrarietas: mox aliā ſequi. Quocirca fieri pot vt cum vnum contrarium ſit: aliud non ſit. Idqꝫ ī fit gularibus etiā neceſſe ē: vt in eo quod eſt ſocratē ei ſanum: non eſt ſocratē egrotare: qd̓ ſocratis ſanitati eſt contrariū. Socrates enim quanqͣꝫ contrariorum ſuſceptibilis ſit quoniam ſubſtantia eſt: tamē vno e dēqꝫ tempore contraria vtraqꝫ non ſuſcipit. ¶ Palā v̓o ē ꝙ ⁊ circa idē aūt ſpē aut genere nati ra habēt fieri cōtraria. lāguor namqꝫ ⁊ ſanitas ī cor pore animalis natura habent fieri. albedo autē ⁊ ni gredo ſimpliciter in corpore iuſtitia vero in anin hominis ⁊ iniuſtitia. ¶ Docet circa que ſemper poſſint eſſe contraria. Ai enim circa eas res que aut genere eadem ſint aut ſpē vt eſt corpus quidem animalis vnum ſecundum genꝰ omnium enim animalium vnū genus eſt. ⁊ circa ho egritudo vel ſanitas inuenit̉. Similiter ⁊ circa corꝑ oē indiſcrete vel animalis vel inanimati albedo ⁊ ni gredo eſt: qd̓ ſcilicet omne corpus ⁊ ipſum ſecundi genus eſt vnum. nāqꝫ his genus eſt ſubſtātia. Iuſti

Prima editio in predicamenta
tia quoqꝫ ⁊ iniuſtitia in anima eſt. Omnis autem ani ma que iuſtitiā iniuſtitiamqꝫ ſuſcipit: rationalis eſt. ideſt hominis: ſed omnes homines idem ſunt ſecun dum ſpeciem. Omnes igitur anime eedem ſecunduꝫ ſpeciem ſunt. iuſtitia ergo ⁊ iniuſtitia circa eaſdem res ſecūduꝫ ſpeciem reperiuntur. Quocirca recte iā concluſum eſt omnia contraria circa eaſdem res vel ſecundum genus vel ſecundum ſpeciem inueniri. ¶ Neceſſarium eſt autem omnia contraria vel in eodem genere eſſe: vel in contrariis generibus eē: vel ipſa genera eſſe: album enim ⁊ nigrum in eodē genere ſunt. color enim genus eorum eſt. iuſtitia vero ⁊ iniuſtitia in contrariis generibus. huius enī virtus. huius autem nequitia genus eſt. bonum vero ⁊ malum non ſunt in genere. ſed ipſa ſunt ge nera aliquorum exiſtentia. ¶ Monſtrat id quod reliquum eſt. id eſt vbi poſſunt ſē per contraria veſtigari. omnia enim que ſunt cōtra ria: aut ſub eodem genere ſunt: aut ſub contrariis ge neribus: aut ipſa ſunt genera. Sub eodē genere ſunt contraria: vt album ⁊ nigrum ſub vno ſunt genere: ideſt colore. color enim albedinis ⁊ nigredinis eſt ge nus. Hec igitur ſub vno ſunt genere. Alia vero con traria in contrariis generibus inueniuntur: vt iuſti tia ⁊ iniuſtitia. Iuſtitie enim genus eſt bonum. iniu ſtitie vero malum: malum vero bono contrarium eſt iuſtitia ergo ⁊ iniuſtitia ſub contrariis generibus ſūt Rurſus alia ipſa ſunt genera: vt bonum ⁊ malum: vtraqꝫ ſunt genera ſub ſe malorum bonorumqꝫ poſi torum. ⁊ non hoc nunc dicitur: quod bonitas ⁊ mali tia nulli alij generi ſubduntur. ponuntur enim ſub qualitate Sed particularium bonorum ⁊ malorum non eſſe alia genera: niſi ipſum bonum ⁊ malum ge neraliter. Recte igitur bonum ⁊ malum alioruꝫ par ticularium bonorum malorūqꝫ genera ſunt numera ta. Quare rectiſſime dictum eſt: omnia cōtraria aut ſub eodem eſſe genere: vt album ⁊ nigrum ſub colo re: aut in contrariis generibus: vt iuſtitia atqꝫ iniu ſtitia ſub bono ⁊ malo. aut ipſa eſſe genera: vt eſt ip ſum bonum ⁊ malum: que genera iuſtitie atqꝫ iniuſti tie numerata ſūt. Rius autem alterum altero dicitur qua drupliciter. primo quidem ⁊ maxime proprie ſecundum tempus ſecundum quod ſcilicet antiquius alterum altero ⁊ ſenius dicitur. in eo enim quod tempus amplius eſt. ⁊ antiquius ⁊ ſenius dicitur. ¶ Poſtqͣꝫ de oppoſitis diſputationem quantum ad p̄ ſens tempus attinebat explicauit: nunc que priora di ci poſſint que poſteriora diſſerit. Et ait: primo quideꝫ ⁊ proprie ⁊ quod in vſu eſt prius dicimꝰ. hoc eſt: quā do aliquam rem alia res tempore precedit: ⁊ ſuperat et dum proprie loquimur ſecundum temporis preceſ ſionem: aliud antiquius dicimus aliud ſenius. Anti quius quidem in his que inanimata ſunt: vt porphy rio placet. ſenius vero in his que anima non carent: vt ſi quis dicat antiquius fuiſſe bellum thebanorum atqꝫ grecorum troie excidio: iccirco ꝙ tempore prece dat. filii namqꝫ ducuꝫ qui thebano periere prelio: tro ie preliis interfuerunt. vt diomedes tydei filius: ⁊ ſte nelius filius capanei: Atqꝫ hoc quidem ita: quoniam eſt ⁊ in rebus inanimatis. Antiquius dicitur: vt cum dicimus antiquiorem eſſe dominationem regum in
ciuitate romana qͣꝫ conſulum magiſtratum. In re bus v̓o animatis: ſenius vocamus. Seniorem namqꝫ dicimus pythagoram ſocrate ſocratem ariſtotele: ic circo quod ſe temporibus antecedant. Ergo prius al terum altero dicitur proprie ſecundum tempus. pri oris autem quattuor fuere diſtantie. vt ipſe Ariſtote les dicit: cum ait. Prius alterum altero dicitur qua drupliciter. Eaſqꝫ ſingillatim breuiter enumerat: ad quas ipſe addidit: quintam que priſcis philoſophis eſſet incognita. Et quoniaꝫ de primo prioris modo di ctum eſt: de ſecundo dicamus. ¶ Secundo autem quod non conuertitur ſecun dum ſubſiſtendi conſequentiam. vt vnum duobꝰ prius eſt. duobus eniꝫ exiſtentibus mox cōſequēſ eſt vnum eſſe. vno exiſtente non eſt neceſſarium duo eſſe. Iccirco non cōuertitur ab vno conſequē tia ut ſit reliquum. prius autem videtur illud eſſe a quo non conuertitur in eo qd̓ eſt eſſe conſequētia ¶ Secunda inquit ſignificatio prioris eſt: que non tem pore intelligitur: ſed natura. ⁊ hoc ait a quo non con uertitur ſubſiſtendi conſequentia. Nam ſi due res ita ſint oppoſite: vt ſi vna ſit neceſſe ſit eſſe aliā: ⁊ ſi alia ſit non neceſſe eſſe aliam: illa prior eſt qua poſita vt ſit: non eſt aliam neceſſe eſſe: ⁊ hoc quidem vniuerſa liter dictum eſt. Planius vero his fiet exemplis. Bi narius enim numerus ⁊ vnitas eam retinet naturā vt ſi quis duo eſſe proponat: vnuꝫ quoqꝫ eſſe mōſtra uerit. vnum enim in ipſis duobuſ concluditur. nec pre ter duas vnitates poterit eſſe binarius. Quocirca ſi quis binarium numerum eſſe poſuerit. vnum quoqꝫ eſſe conſequitur: iccirco quod binariꝰ vt ſit: indiget vnitate. At vero ſi quis ponat eſſe vnitatem: nonduꝫ neceſſe eſt eſſe binarium. Ergo ab vnitate ſubſiſten di conſequentia non conuertitur. Poſita enim vnita te neceſſe non fuit binarii numeri ſubſequi quantita tem: iccirco quod binario non indiget vnitas: ſicut indigens erat vnitate binarius. Quare prior eſt vni tas binario. quod ſi ita eſt: ⁊ quicquid ita fuerit vt ab eo ſubſiſtendi conſequentia non conuertatur. Prius ariſtotele auctore probabitur: vt in eo quod eſt ho mo ⁊ animal. Cum dico hominem mox dixi animal. cum animal dixero. nihil adhuc de homine dictum eſt. Omnis enim homo animal eſt. non omne ani mal homo. ¶ Tertio vero ſecundum ordinem quendam priꝰ dicitur. quemadmodum ⁊ in diſciplinis ⁊ in ora tionibus. nam ⁊ in demonſtratiuis diſciplinis eſt prius ⁊ poſterius per ordinem. elementa enim in geometria priora ſunt his que deſcribuntur per ordinem. Principia enim priora ſunt theorema tibus ordine. Et in grammatica elementa priora ſunt ſyllabis. ⁊ in orationibus ſimiliter proemiuꝫ prius eſt narratione per ordinem. ¶ Ponit tertiam prioris ſignificationem: vt in geo metria: priora ſunt inquit elementa deſcriptionibus Ęlementa vero ait quos terminos appellamus. ideſt vbi quid punctum ſit: quid linea: quid figura predi centur. His enim cognitis ⁊ fideliter animo appre henſis: poſtea omnes geometrie diſcriptiones fiunt: que problemata ⁊ theoremata nuncupantur. Ergo quoniaꝫ prius diſcuntur elementa. poſt ad deſcriptio nes eſt tranſitus priora ſunt elementa. deſcriptionib.

Prima editio In predicamenta
ordine ſcilicet: quoniam vt deſcriptio poſſit intelli gi: prius elementa traduntur: ⁊ in grammatica que qꝫ prius ſingule traduntur littere quam que ex his ſyllabe cōiunguntur. quocirca ipſe quoqꝫ ordine prio res ſunt ſyllabis: Rhetores vero non ſepe a narra tione: ſed ab exordio agere cauſas incipiunt ideo qd̓ exordia narrationibus priora ſunt ordine. quare ter tius modus prioris iſte eſt: qui ſecundum nexum cu iuſdam ordinis in qualibet arte eſt conſtitutus. ¶ Amplius ſupra ea que dicta ſunt: quod melius eſt ⁊ honorabiliꝰ prius naturaliter eſſe videtur. cō ſueuerunt enim ⁊ plurimi honorabiliores ⁊ magis a ſe dilectos priores dicere apud ſe. Eſt quidem ⁊ pene alieniſſimus hic modus. modi itaqꝫ qui di cti ſunt de priore iſti ſunt. ¶ Dicit prius videri: quod neqꝫ ſecundum tempus ali quotiens: neqꝫ ſecundum ſubſiſtendi conſequentiam: nec ſecundum ordinem ſit: ſed quodcunqꝫ precioſius fuerit: prius eſſe videatur: vt ſol luna prior eſt: ⁊ ani ma corpore: ⁊ animꝰ aīa. Hoc v̓o tali argumento pro bat: quod hi qui aliquos venerantur: ⁊ honorabilio res exiſtimant: dicant eos ſe eſſe priores: ⁊ hi qui in rebus publicis plurimum poſſunt: priores dicuntur ab his qui eos maxime venerantur. Sed ut ipſe ait: alieniſſimus modus eſt a ſignificatione prioris hic qͣr tus qui nunc eſt dictus modus. etenim de his melius dici poteſt: vt dicantur venerabiles ⁊ honorabiles: vt vero priores dicantur. abuſio potius quam vlla pro prietas eſt. Quintus modus quem ipſe addidit huiuſ modi eſt. ¶ Uidetur auteꝫ preter eos qui dicti ſunt altera eſ ſe prioris moduſ eoꝝ eniꝫ que conuertuntur ſecun dum eſſentie conſequentiam quod alterum alteriꝰ quolibet modo cauſa eſt digne prius natura dicit̉: quia vero ſunt quedam huiuſmodi palam eſt. eſſe namqꝫ hominem conuertitur ſecundum eſſentie conſequentiam ad veram orationem de ſe. nam fi eſt homo: vera eſt oratio qua dicitur quia homo eſt ⁊ ſi vera eſt oratio qua dicitur quia homo eſt conſequitur eſſe hominem. Eſt autem quidem vera oratio nequaꝙͣ cauſa vt ſit res: verum tamen videt̉ quodammodo res cauſa. vt ſit oratio vera. dum enim res eſt vel non eſt vera oratio aut falſa dicatur. neceſſe eſt. Ideoqꝫ ſecundum quinqꝫ mo dos prius alterum altero dicitur. ¶ Nouimus quaſdam res in predicatione poſſe cōuer ti. Quod ſi vna earum que conuertuntur: alteri cau ſa eſt: ⁊ veluti naturalem ſubſiſtentiam ſubminiſtrat illa naturaliter prius eſſe perhibetur. Ipſe autem ap tiſſimo quod propoſuit firmauit exemplo. Nam ſi eſt aliqua res: verum eſt de ea dicere quoniam eſt. Rur ſus ſi de ea verum eſt dicere quoniam eſt: illam ip ſam rem eſſe neceſſe eſt: vt quoniam eſt: homo verū eſt dicere quoniam eſt homo. Quod ſi verum eſt di cere quoniam eſt homo: nulla eſt dubitatio quin ho mo ſit. Ergo quoniam due hec ſibimet conuertuntur reſpiciamus nunc que ſit harum cauſa alteri: vt ſubſi ſtere valeat: atqꝫ vt eſſe poſſit. Uideo autem rem di cto vero ſubſiſtentie dare principium. nam quia ho mo eſt: iccirco verum eſt dicere quoniam eſt: ſed non iccirco homo eſt: quoniam de eo vere dici poteſt que niam eſt. Res enim vt veritas adſit dicto principium
eſt: ſed non vt res ſubſiſtat: vero efficitur dicto. quo circo prius eſt eſſe hominem: poſterius verum de eo eſſe dictum. Iccirco quoniam quanuis conuertantur tamen vna harum rerum alteri ſubſiſtendi cauſa eſt Ait enim id eſſe prius inter ea que conuertuntur ſe cundum eſſentie conſequentiam: quod alterius quo modolibet cauſa eſt. Ut in hoc ipſo ſermone de ho mine. conuertuntur vtraqꝫ quidem. ſed homo vt ſit ſermo verus cauſa eſt atqꝫ principium. Quod Ariſto teles ita ait. Eſt autem verus ſermo nullo modo cauſa ſubſiſtendi rem. Res autem videtur quodam modo cauſa eſſe vt ſermo verus ſit. Neqꝫ eniꝫ iccirco res eſt: quoniam ſermo eſt: ſed iccirco verus eſt ſer mo: quoniam res ipſa ſubſiſtit. Quocirca quinqꝫ hi prioris modi ſunt: quorum ſuperiuſ quattuor dixit: ſe cundum tempus ſcilicet: ſecundum id quod non con uertitur ad ſubſiſtendi conſequentiam: ſecundum or dinem: ſecundum reuerentiam ⁊ ſecundum conuer ſionem: cum altera res alij ſubſiſtendi cauſa eſt. Sed quoniam de priori dictuꝫ eſt. Nunc de his que ſimul ſunt incipit. ¶ De his que ſimul ſunt. Imul autem dicuntur ſimpliciter ⁊ pro prie quidem quorum generatio eſt in eo Idem tempore. neutrum enim neqꝫ pri neqꝫ poſterius eſt eorum. Simul itaqꝫ hec dicuntur ſecundum tempus. ⁊ ſunt. ¶ Cum de prioribus diſputaret illa proprie priora eſſe contenderat: que ſecundum vim precedentis tempo ris dicerentur. Quare cum de his que ſimul ſunt diſ putat: idem reuocat ⁊ recte. Nam ſi maximum mo dum prioris ſolum efficiet tempus: cur non quoqꝫ ſi mul editam naturam tempus efficiet. Ait ergo ⁊ ſim pliciter ⁊ proprie dici ſimul eſſe ea que vnius tempo ris ortu prolata ſint. vt ſi illa ſint antiquiora atqꝫ pri ora quecunqꝫ non equali ſed precedenti tempore pro feruntur: qͥ ſe temporibus non precedunt: rectiſſime ſimul eſſe ponuntur. Cum enim vno tempore edita atqꝫ prolata ſint: illa ſecundum tempus ſimul eſſe di cuntur: id eſt ſimul naturale principium ſubſtantiam qꝫ ſortita ſunt. atqꝫ hic quidem ſecundum tempusſ mul eſſe dicuntur. Secundum naturam vero ſimul eſſe perhibentur. quecunqꝫ inuicem ad ſe conuertur tur: cum altera res alterius ſubſiſtendi neqꝫ cauſa ſit neqꝫ principium: vt ſunt huiuſmodi duplum ⁊ me dium. nam cum ſit duplum mediuꝫ eſt: cum rurſus ſ dominus eo medium duplum eſt Seruus quod dem modo ſunt: filius quoqꝫ ⁊ pater. Hec enim que cunqꝫ illata quidem inferunt alia: ſublata vero aufe runt ſimul: ſibimet ſemper inuicem conuertuntur nam ſi dicam patrem: filium quoqꝫ intelligi neceſſe eſt: ſi dixero filium: pater mox ſub intelligentiam ca no. naꝫ ſ dit. Quod ſi alterum ſuſtulero: vtra tollam filium: pater non eſt: ſi patrem abſtulero: filiū quoqꝫ perire neceſſe eſt: Atqꝫ hec ita ſibimet conue tuntur: vt tamen altera res alteri cauſa penitus nor ſit. nam quoniam pater filio in predicatione conuerti tur manifeſtū eſt: ſed neqꝫ pater filio cauſa eſt vt ſit: nec filius patri: hoc autē huiuſmodi eſt. Si eneas h. buit aſcaniū filium: non dicimus: quoniam non fuit eneas cauſa vt eſſet aſcanius: ſed non fuit pater cau ſa vt eſſet filius. Nā cū dico aſcanius: quedā propria ſubſtantia eſt. cū dico filius eſſe nō poteſt: niſi ad ali

Prima editio in predicamenta
quid referat̉: ⁊ cū eam nomino: ſubſtantiam dixi: ſi patrem appello: nulla rōne cōſtat: niſi ad filiū refera tur. Igit̉ cauſa fuit eneas vt eſſet aſcaniꝰ: ſed non eſt cauſa pater vt eſſet filius. Pater namqꝫ tunc ſit cum filiꝰ fuerit. nā ſi hec tempore ipſo priora non ſunt. cā autē cuiuſlibet rei prior eſt qͣꝫ illa cuiꝰ cā eſt: oriatur nulla dubitatio ē: quin pater atqꝫ filius: que vtreqꝫ p̄ dicatiōes equales ſunt tempore: neutra neutri cauſa ſit. cū tamen ſubſtantie ipſe vt ſint: cā non ſit predica tionis. ⁊ nullo modo ſimile debet videri ei quod pau loante dictum eſt de homine. eſſe verū de eo ſermo nem ſcilicet quoniam eſt. Illic enim cū res eſſet: tunc poterat eſſe verus de ea ſermo. Prius enī eſt vt ſit aliquid: poſt vero vt de eo verū aliquid eſſe dicatur. Nūc v̓o nō ita eſt vt prius aliquis ſit pater: poſt vero filius. Mox enim vt pater eſt: filiū eſſe neceſſe ē: moy vt ē filiꝰ: patriſ ſine dubio p̄dicatio cōſequitur. quē ad modū iſte modus ſit. qui ſcilicet ſimul ſecūdū naturā eſt Ariſtoteles ita pronuntiat. ¶ Naturaliter autem ſimul ſunt: quecūqꝫ cōuertū tur quidem ſecundum quod eſt eſſe conſequentiā. Sed nequaꝙͣ cauſa eſt alterum alteri vt ſit: vt ī di plo ⁊ dimidio conuertuntur etenī hec. nam cuꝫ ſit duplū eſt dimidiū: ⁊ cum ſit dimidiū eſt duplum ſed neutrum alteri cauſa eſt vt ſit. ¶ In his que ita priora eſſe dicebantur: vt conuerterē tur. quāuis ẜm eēntiā eoꝝ conſequētia eēt: tn̄ qꝛ ī his alia res alij cauſa atqꝫ prīcipiū eſt: hoc erat quod vna prior eſſe videretur ea quidem cuius cauſa erat Qd̓ diſtat ab his que conuertuntur: ⁊ ſe inuicem auferūt que cū neutra neutri cauſa ſit: ⁊ tamen conuertuntur digne ſimul naturaliter eſſe perhibentur. ¶ Dicuntur auteꝫ ſimul naturaliter ⁊ que ex eodē genere ē diuerſo diuiduntur a ſe inuicem. E di uerſo autem diuiduntur: que ẜm eandē diuiſioneꝫ ſunt: vt greſſibile: volatile. ⁊ aquatile. hec eniꝫ e di uerſo diuiduntur que ſunt ex eodē genere ẜm diui ſionem. animal namqꝫ diuiditur in hec in volati le ⁊ greſſibile ⁊ in aquatile. ⁊ nihil horum prius vel poſterius eſt. ſed fimul per naturam hec eſſe vi dentur. ¶ Tertium modum eorum que ſimul ſunt hunc addi dit: illa quoqꝫ ſimul eſſe: que equali diuiſione ſub ge nere ponantur: vt ſi ponat quis animal genus homi nis ⁊ equi: hominem vero ⁊ equū a genere.i. ab ani mali diuidat: homo ⁊ equus quoniam ſub eodem ge nere ſunt ſimul eſſe natura dicuntur: ⁊ conueniens re gula eſt in omnibus quibuſcūqꝫ generibus: cum eniꝫ ſpecierum diuiſiones fiunt. illic ſpecies natura ſimul ſūt. ⁊ ſi ſub his ip̄is ſpēbus quedam alia ponantur: etiam ipſa ſimul natura eſſe dicuntur. Diuidatur enim genus ideſt animal in volatile atqꝫ greſſibile: ⁊ quōniam ſunt ſub eodem genere: ſimul natura ſunt Et ſi quid horum in ſubiectas partes ſpecieſqꝫ ſoluat̉ vt volatile quidem in his auibus que ſeminibus ve ſcuntur: ⁊ in his que carnibus: ⁊ in his que herbis. He tres ſpecies rurſus: que ſub volatili ſunt: ſimul eē naturaliter appellantur: quod Ariſtoteles ita dicit. ¶ Diuiditur autem ⁊ ſingulum horum in ſpeciem rurſus vt greſſibile animal ⁊ volatile ⁊ aquatile: e runt ergo ⁊ illa ſimul naturaliter quecunqꝫ ex eodem genere ſecundum eandem diuiſionem ſunt. genera vero ſemper ſpeciebus priora ſunt. neqꝫ.n. conuertuntur ſecundum quod eſt eſſe conſequen tiam. vt cum ſit aliquid aquatile quidem eſt ani mal. cum vero ſit animal non eſt neceſſe vt ſit aqua tile. Simul ergo per naturam dicuntur. quecun qꝫ conuertuntur quidem ſecundum quod eſt eſſe conſequentiam. ſed nequaꝙͣ quidem cauſa eſt alte rum alteri vt ſit. ⁊ ea que ex eodem genere e diuer ſo diuiduntur ab inuicem. ⁊ ſimpliciter ſimul ſunt quorum generatio in eodem tempore eſt. ¶ Atqꝫ iccirco fieri non poteſt vt genus habeat vnam ſpeciem. Nam ſi quecunqꝫ ſub genere ſunt: ſimul ſūt. Simul autem niſi plura eſſe non poſſunt: genus igit̉ ſub ſe vnam ſpeciem habere non poteſt. Si eniꝫ vna fuerit: fieri non poteſt vt ſimul eē dicatur: quia illud eſt: quod ſub eodem genere res quedam ſolent que ſi mul ſint naturaliter: inueniri. Sed hec de ſpeciebus. Genera autem ſemper priora ſunt. non enim conuer tuntur ſecundum ſubſiſtentie conſequentiam. Prio ris vnus modus eſt ſecundum queꝫ illa priora eſſe di cerentur: quecunqꝫ ad ſubſiſtendum nullo modo con uerterentur. quod hoc idem in generibus cadit. Ge nera enim non conuertuntur ad ſubſiſtentie conſeqͣn tiam hoc modo. Sit enim animal genus: homo vero ſpecies. Cum vero dico hominem eſſe: animal quoqꝫ eſſe conſequitur. Si animal dixero: ad hominem ſub ſiſtentie conſequentia non conuertitur. Poteſt enim eſſe animal: non tamen homo. Quocirca ab ani mali ad hominem non conuertitur ſubſiſtentie conſe quentia. Quod ſi poſito homine anima conſtat: ani mali vero nominato non eſt neceſſe hominem eſſe. Animal eſt prius homine. Illa quoqꝫ priorum deſcri ptio eſt: quod ea que ſunt priora ſublata quidem aufe runt: illata non inferunt. Animal enim ſublatum ſe cum quoqꝫ hominem tollet: illatum vero vt dicatur eſſe animal: non ſecum ſtatim hominem infert. Po ſteriora vero e diuerſo ſunt. Illata enim ſimul infe runt: ſublata non auferunt. Dictus quidem homo: ſi mul ſecum animal infert: omnis namqꝫ homo: ani mal eſt. Quod ſi homo ſubſtantialiter aufera tur: non ē neceſſe animal quoqꝫ auferri. Quod hoc nomen animalis in pluribus ſpeciebus valet aptari. Quod ſi ita contingit: ſublato homine permanebit animal. Quocirca concludit tres eſſe ſpecies eorum que ſimul ſunt ſecundum tempus: ſecundum naturaꝫ cum vtraqꝫ ita conuertuntur: vt neutra neutri cauſa ſit. Tertium genus eſt ẜm eādē ſub genere diuiſionē ¶ De motu Uoniam in faciendo atqꝫ patiēdo inerat quidam motus: facere autem ⁊ pati predi camentis adiunxerat: iccirco nunc de moti bus tractat: ⁊ ſex nūero eſſe ꝓnunciat. Otus autem ſpecies ſunt ſex generatio. corruptio. augmentum. ⁊ diminutio. al teratio. ſecundum locuꝫ mutatio. alij ita Iqꝫ motꝰ palā eſt qꝛ alij ab inuiceꝫ ſunt. nō eſt enim generatio corruptio. neqꝫ augmentum diminutio: neqꝫ ſecundum locum mutatio. ſimili ter autem ⁊ in alijs. ¶ In phyſicis Ariſtoteles motꝰ ſpecies alia ratiōe par titus eſt. Ait enim aliud eſſe permutationē: aliud mo

Prima editio in predicamenta
tum. ⁊ permutationis quidē duas eſſe ſpecies ait ge nerationem ⁊ corruptionem. Motus vero. iij. ſcd̓m quantitatem: ẜm qualitatem: ẜm locū: igitur quoniā hic liber ad introductionem factus eſt quodāmodo: noluit nimis diuiſionis attenuare rationeꝫ: ne ingre dientium animos ſubtiliori diuiſione confunderet. fa cit igit̉ diuiſioneꝫ motus hoc modo. Eſt eniꝫ vna ſpe cies motus ẜm ſubſtantiam alia ẜm quantitatē: alia ẜm qualitatē: alia ẜm locū. Et ẜm ſubſtātiā quideꝫ ē generatio ⁊ corruptio. hec enim vtraqꝫ in ſubſtantia fiunt. Nā ⁊ ſcd̓m ſubſtātiā generatur aliquid: ⁊ ẜm ſubſtātiā corrūpitur. Secundum quantitatē vero: vt cremētū ⁊ diminutio. etenī ſcd̓m quātitatē vel aucta creuiſſe: vel detracta diminuta eſſe dicuntur. Scd̓m qualitatē vero que dicitur cōmutatio. ẜm aliquas ſci licet paſſiones: quas qualitates eē manifeſtū eſt. Se cūdū locū v̓o: vt itus in longitudinem: vel in curuatu ram flexus: ⁊ itus quidē in longitudineꝫ: ē vt a ſurſuꝫ in deorſum: a prioribus retrorſum: a dextra ī ſiniſtrā ⁊ rurſus ſi hec cōuertas ⁊ directum pergentes ideꝫ motus erunt. Illud quoqꝫ verū eſt has eſſe oēs ſpēs motus: nullo namqꝫ ſibi participant: niſi ſolo generis nomine: quod motus dicūtur. nam neqꝫ generatio idē eſt ꝙ corruptio: namqꝫ generatio eſt in ſubſtan tia ingreſſus: corruptio v̓o ex ſubſtantia egreſſus. Nec diminutio idē quod crementū. nec ſcd̓ꝫ locū trā ſlatio alicui ſuperiorū cōſimilis eſt. Cōmutatio auteꝫ habet forte aliquā dubitationē: quod nō videatur a ſuperioribus diſcrepare: quā queſtionē ita propoſuit. ¶ In alteratione vero habet quandā queſtionem. ne forte neceſſarium ſit id quod alterat̉. per aliquā reliquarū motionū alterari. hoc autem non eſt ve rum. Nam pene ſcd̓m omnes paſſioneſ aut plureſ alterari accidit nulla aliaꝝ motionū cōmunicante. Neqꝫ enī augeri neceſſariū eſt. quod per paſſiōeꝫ mouetur neqꝫ minui. Similiter autem in alijs. Ideoqꝫ erit alia preter illos motus alteratio. Nā ſi eadem eēt. oporteret id quod alteratur mox vel augeri vel minui. vel aliquē aliorū motuū cōſequi. Sed non eſt neceſſe. Similiter autem ⁊ quod au getur. aut alia aliqua motione mouetur. alterari oportebat. ¶ In cōmutatione vero eſt aliqua dubitatio: ne forte neceſſe ſit quod commutatur ſcd̓m aliquem reliquo rum motuum cōmutari. Naꝫ ſi omne quod cōmutat̉ aut generatur: aut corrumpitur: aut mīuitur: aut cre ſcit: aut id ſecundum locū tranſferri neceſſe e̓. dubiū non eſt nihil ſuperioribus ceteris hanc differre ſpēꝫ: que ſecūdū cōmutationem dicitur. hoc autem non ē veꝝ. Sed qm̄ quod cōmutatur non oīno neqꝫ genera tur neqꝫ corrūpit̉: vt qui in ſole diutius ſtetit: ſi ex cā dido niger eſt factus cōmutatus quidē ẜm colorē dr̄ non tn̄ generatus eſt aut corruptꝰ: nec vero illi aliqd̓ vel crementum factum eſt vel diminutio. ſed nec loci tranſlatio vlla ē. poteſt enī aliquis vno eodēqꝫ le co cōſiſtēs aliquibus extrīſecus venientibus paſſioni bus permutari. poteſt quoqꝫ ⁊ creſcere ⁊ decreſcere preter qualitatis cōmutationem. quod ipſe Ariſtote les ita pronunciat. ¶ Sed ſunt quedā creſcentia que nō alterātur. vt quadratū circūpoſito gnomone creuit quideꝫ. alte ratū vero nihil factum eſt ſic ⁊ in alijs huiuſmodi quare alij ſunt motus a ſe inuicem.
¶ Qd̓ dicit tale eſt. Si quadrato inquit addatur gno mo: creſcit quidē quadratus: non tamen cōmutatur. Ideoqꝫ ſublato gnomone quadratus diminuitur: ſꝫ nō cōmutat̉. Sit enim quadratus. a. b. c. d. ⁊ ducatur ei angulariſ. b. c. ⁊ diuidātur quattuor latera. a. c. a. b. b. d. d. c. īequalia. g. e. h. f. punctis. ⁊ ducāt̉. g. h. f. e. li nee. Diuiſus igitur quadratus. a. d. in quattuor qua dratos qui ſunt. e. g. f. g. e. h. h. f. quorumlibet tres ꝗ circa eādeꝫ angularē ſūt ſi demātur: figura ipſa gno mo vocat̉: vt ſi quis tollat hos tres. e. g. g. f. f. h. īueni tur. m. n. gnomo. qui. m. n. gnomo ſeparatur ab. e. h. quadrato. Totus quidem. a. d. quadratꝰ īminutus ē: ꝗ ex tā magno factus eſt paruus: non tamen formam tetragoni cōmutauit. Quod ſi. e. h. tetragonꝰ ſolª ſit: ⁊ ei circūponatur gnomo: qui eſt. m.n. creuit quidem tetragonus: ⁊ maior factꝰ eſt: ſed non cōmutatus eſt. Oēs.n. tetragoni ſibi ſunt propria qualitate conſimi les. Quod ſi cōmutatio huiuſmodi eſſet vt non oīno a ſuperioribus ſepararetur: nulla eſſet dubitatio: ꝗn ſemper oporteret quicquid cōmutatur ſecundum ali quē priorū motuū modū cōmutari. Ita vt aut naſce ret̉: aut corrūperet̉: aut mīueretur: aut creſceret aut ſecundū locū fieret aliqua permutatio. Quod qm̄ nō eſt: ab oībꝰ ſuperioribus motibus hec motus ſpecies diſtat. Sed monſtratū ſuperius ē quinqꝫ ſuperiores motus ſpēs a ſe oī rōne ſubſtantie diſcrepare. Quo circa diſtāt a ſe ſimiliter hi ſex motꝰ atqꝫ diuerſiſ
¶ Eſt aūt ſimpliciter quidem motui quies contra riū. Singulis vero ſinguli generationi ꝗdē corru ptio. augmentationi quidē diminutio. ſecūdū locū vero mutationi. ſecūdū locū ꝗes maxime aūt vide tur oppoſitū eſſe in cōtrariū locum mutatio vt que eſt inferius ei que eſt ſuperius. ⁊ ea que eſt ſuperiꝰ ei que eſt inferius: ¶ Nunc iam motuū contrarietates exequit̉: ⁊ ipſi qui dem generi.i. motui dicit quietē eſſe contrariam. enim motus quietem contrariaꝫ. Singulis v̓o ſpecie bus motuum motus ipſi contrarii ſunt: vt generatiōi
corruptio. ⁊ cū gn̓atio ſit motꝰ atqꝫ corruptio: vtraqꝫ tamen ſibimet contraria ſunt. cremento quoqꝫ dir nutio cōtraria ē. Quare diuerſo mō. he ſpecies mo tus cōtrarietatem habent: quā genus duduꝫ habere

Prima editio in predicamenta
trarij ſunt: vt generationi corruptio: ⁊ cremento diminutio. Scd̓m vero locum tranſlationis contra rietas ſimul eſt generis. Nam ⁊ ipſa habet contrariā ſcd̓m locū quietē: contrariuꝫ namqꝫ eſt moueri de lo co in locū: ⁊ non moueri. ⁊ eſt nō moueri quidē ſcd̓m locum quies: moueri v̓o ſecundū locū trāſlatio. Ma xime autem inquit ſcd̓m locum mutationi contraria eſt in contrariū locū permutatio. Ut ſi qua res ſurſū ſit: atqꝫ ibi maneat: ⁊ ſit quieta: poſtea ſit ei motuſ ta lis: vt deorſum moueatur qͣꝫqͣꝫ ipſi ſuperiori motui quies cōtraria ſit: multo magis quidē huiuſmodi mo tus qui in contrariū ſit locuꝫ illi ſuperiori motui con trarius eſt. Atqꝫ hoc quidem ⁊ in alijs motibus acci dit: vt ſi quis ſit ad dexterā: ſi ei in ſiniſtrā motus ſit: in contrariuꝫ locum factus dicitur motus atqꝫ hoc idem in alijs motibꝰ licet videre. Sed ariſtoteles du bitat ſi reliquo motui.i. cōmutatiōi aliquid poſſit eē contrariū: quā queſtionē ita proponit. ¶ Reliquo vero aſſignatorum motuum non facile ē aſſignare quid ſit contrarium. videtur autem neqꝫ aliquid ei rei contrarium: niſi quis ⁊ in hoc ſecun dum qualitatem quietem opponat. aut in contra rium qualitatis mutationem. ſicut ⁊ in mutatione ſecundum locum quietem ſecundum locum. aut ī contrarium locum mutationem. Eſt enim altera tio ſecundum qualitatem mutatio. ¶ Ex ſimilitudine motuum contrarietates quoqꝫ colli gimus. Nam quoniam ſuperius motui ſecūdū locum contrariam reperit ſecundū locū quietē: ⁊ quoniā oīſ cōmutatio que ſcd̓m aliquā paſſioneꝫ ſit: ſcd̓m quali tatem cōmutatur: motus eius contrarietatem poſuit ſcd̓m qualitatē quietē: vt ſi lapis cum frigidus eſt ſi ita permaneat: qualitas illa manſit: ⁊ quieuit. quod ſi tepeat: qͣlitas illa cōmutata eſt: ⁊ eſt ipſa cōmutatio contraria: ⁊ factus eſt quidem motus: ſed in tepore lapidis ſcd̓m qualitatem facta eſt permutatio. fuit āt in frigore quies ſcd̓m eandem qualitatē. Quocirca li cet videatur hic motus ꝗdē oīno contrariū non habe re: ⁊ tamen ſicut ſuperius dictum eſt ſcd̓m locum trā ſlationi contrariā eſſe ſcd̓m locū quietem: cur nō quo qꝫ ſcd̓m qualitatē cōmutationi dicatur quies ſcd̓ꝫ qͣ litatē eſſe cōtraria. Definitio nāqꝫ cōmutationis eſt tranſlatio ſecūdū qualitatē. cū enī qualitas cuiuſlibet rei mouetur: ſit trāſlatio.ſ. ſcd̓m qualitateꝫ. Quod ſi maxīe videat̉ ſcd̓m locū tranſlationi eē contraria nō ſolū ſcd̓ꝫ locū quies ſed etiam in contrarium locū trā ſlatio: ẜm qualitatē quoqꝫ mutationi non ſolū erit cō traria ẜm qualitatem quies. ſed maxime in cōtrariā qualitatē cōmutatio: vt ſi quid cū eſt album: ſi rubrū fiat: quieti quidem ei que in albo colore poterat per manere: contraria fuit qualitatis ipſa mutatio: vt ex albo in rubrum mutaretur. Si quid enim ex albo ver tatur in nigrū: illud maxime permutatur: ⁊ illud ſupe riori mutationi contrarium eſt: quoniā ꝑmutatū eſt ī cōtrariā qualitatē. Atqꝫ hoc eſt quod ait. ¶ Quapropter oppoſita erit ſecūdū qualitatē mu tationi ẜꝫ qualitatē quies: aut in contrarium muta tio qualitatis. vt albuꝫ fieri ad id quod eſt nigrum fieri alteratur enim in contrarium qualitatis mu tatione facta. ¶ Id quoqꝫ apertiſſimuꝫ vulgatur exēplo. Quare qm̄ de motibus expeditum eſt: habendi equiuocationem que ſequitur explicemus.
¶ De habere. Abere autem multis modis dicitur. aut enim tanꝙͣ habitum ⁊ affectum. aut aliā quālibet qualitatem. dicimur. enim diſci . plinā aliquā habere atqꝫ virtutem. Aut tanꝙͣ quantitatē. vt contingit ei qui habet magnitu dinem. dicitur enim tricubitam magnitudineꝫ ha bere vel quadricubitā. Aut tanꝙͣ ea que circa cor pus ſunt. vt veſtimentum vel tunicam. Aut tanꝙͣ in parte. vt in manu annulum. Aut tanꝙͣ parteꝫ. vt manū vel pedem. Aut tanꝙͣ in vaſe. vt ī modio grana tritici. aut in lagena vinum. vinum enim ha pere lagena dicitur. ⁊ modius grana tritici. hec er go omnia haberi dicūtur. vt in vaſe. Aut tanꝙͣ poſ ſeſſionem. habere enim domum aut agrū dicimur Dicitur etiam vir vxorem habere. ⁊ vxor virum. Sed videtur alieniſſimus qui nunc dictus eſt mo dus eſſe in eo quod eſt habere. nihil eniꝫ aliud per vxorē habere ſignificamus niſi quia cohabitāt. for te tamen ⁊ alij quidā apparebūt modi de eo quod eſt habere. Sed qui cōſueuerūt dici: pene omnes numerati ſunt. ¶ Equiuocū eſſe habendi modū manifeſtum eſt. habe re.n. ita multis dicitur modis: vt tamen equiuoce pre dicetur. Dicimur enim habere aliquam qualitatem: vt habitum vel diſpoſitionem. Dicimur quoqꝫ habe re ſcientiam vel virtutem: quantitatem quoqꝫ habe re perhibemur dicimur enim menſura habere quin qꝫ vel quatuor pedes. Necnō etiam in ipſis partibus corporis aliquid ⁊ ipſas partes habere predicamur. dicimur enim ⁊ habere digitos ⁊ in digito annulos. Circa corpus quoqꝫ aliquid habere dicimur: vt tuni cam vel quodlibet aliud veſtimentuꝫ. Necnō. etiā in vaſe haberi aliquid dr̄ vt triticū in modio: ⁊ vinū in dolio. hec.ſ. ita haberi dicūtur vt in vaſe. Dr̄ etiam quis habere vxorē: que ſcilicet ſignificatio nulli ſupra dicte communis eſt: ſed(vt ipſi Ariſtoteli videtur) lō ge diuerſa eſt hec ſignificatio ab habendi predicamē to nō.n. ꝓprie habemꝰ vxores: ſꝫ qd̓ habere ꝗs dicit̉ vxorē. hoc ſignificat habitare cū eo vxorē: habere.n. habitare dicimus vt ē exēplū ſocratis: hn̄t.i. habitāt atqꝫ colūt. Quare ipſe quoqꝫ Ariſtoteles īquit eē ali quos fortaſſe preter eos qui dicant̉ habendi modos. hortat̉ quoqꝫ nos ad vlteriorē aliquā inquiſitionē: vt nos quoqꝫ q̄ramꝰ ꝑ quos p̄ter priores dictos modos alios poſſit habere predicari. Et de hac equiuocatio ne quideꝫ hn̄di ſufficiēter dictū eſt. ¶ Sed forte quis dubitet: cur cum habere ſuperius in genere nomina uerit: nūc idipſū equiuocū ponat. Sꝫ hec queſtio ita ſoluitur. Non abſurdū ē idē p̄dicamētū nūc vniuoce nūc equoce p̄dicari. vniuoce: vt ſuꝑiꝰ ꝗdē eiuſdē ſpe cieꝝ exēpla ꝓpoſuit: vt eſt calciatū eſſe vel armatū. hoꝝ.n. taliū genꝰ ē. Equoce v̓o vt in his modis quos ſuperius expoſuimus. Qd̓ ſi ⁊ hꝫ aliquas ꝓpas ſpēs habēdi p̄dicatio: dicit̉ aūt ⁊ ip̄ꝫ nomē multipliciter: nihil ē īcōgruū ī genere numerari. Sufficit.n. ad de monſtrandū genus eſſe ⁊ habendi predicationem: qd̓ ſub ſe aliquas partes ſpecieſqꝫ contineat. fINIS ¶ Finis libri predicamentoruꝫ Ariſtotelis cuꝫ. A. M. S. N. commentarijs feliciter.

In librum de interpretatione editio prima
¶ Eiuſdem Boetij libri πέρίέρμήνέίάσ Ariſtotelis traductio: ⁊ in eādem commentariorum Editio prīa. Agna quidem libri hui apud peripateticam ſe ctam probatur auctori tas. Hic namqꝫ Ariſtote I les ſimplicium propoſitio QI num naturam diligenter U examinat: ſed eius ſeries ſcropuloſa impeditur ſe mita: ⁊ ſubtilibus preſſa ſententijs: aditum inte ligentie facilem non reli XM3 M quit. Quocirca nos libri huius enodationem du plici commentatione ſuppleuimus: ⁊ quantum ſimpli ces quidem intellectus ſententiaruꝫ oratio breuis ob ſcuraqꝫ complectitur: tantum hac operis huius tra ctatione digeſſimus. Quod vero alterius acumen cō ſiderationis expoſcit: ſecunde ſeries editiōis expedie Nunc a me tantum lector expectet: vt pedetentiꝫ mi nutatimqꝫ ſecundum oratiōis ordineꝫ textūqꝫ ſermo nis id quod anguſtia breuitatis latet intelligat. Et pri us que ſit huius operis intentio breuiter demonſtrā dum eſt. Inſcribitur etenim grece liber. ⁊c̄ēpit̉ pͥ μήνέιασ Quod latine de interpretatione ſignificat Quid ergo ſit interpretatio paucis abſoluam. Inter pretatio eſt vox ſignificatiua per ſeipſam aliquid ſi gnificans. Siue enim nomen ſit quod per ſe ſignifi cat: vt eſt homo. Siue verbuꝫ. vt eſt curro. Siue qd̓ grammatici participium vocant. Siue pronomen eſt Siue ex his iuncta oratio: vt eſt homo currit. Siue quolibet alio modo vel nomen vel verbum vel ex his oratio iuncta per ſe aliquid ſignificat: īterpretatio no minatur. Quare cum ſint quedam in orationis parti bus que per ſe nihil ſignificant. Alijs tamen iuncte d̓ ſignent: vt ſunt. Coniunctiones: vel prepoſitiōes: hec interpretationes eſſe non dicimus. Interpretatio enī ſiue ſimplex eſt: vt nomen ⁊ verbum. ſiue compoſita vt ex his iuncta copulataqꝫ oratio: vel per ſeipſum ſi gnificare debet ſi ſimplex eſt: vel ex his que per ſe ſi gnificant iūcta eſſe: ſi compoſita eſt. Quare interpre tatio eſt vox aliquid per ſeipſam ſignificās. Sed quo niam verba nominaqꝫ interpretationes ſunt: oratio quoqꝫ omnis que ex ſignificantibus per ſe predicamē tis iungitur: interpretatio nuncupatur. Sunt autem plurime interpretationes: inter quas illa quoqꝫ ē ora tio: in qua verum falſumue inueniri poteſt: ideſt enū ciatiua: de qua hoc libro tractandum eſt. Iccirco igi tur Ariſtoteles de communi nomine ⁊ continenti li bro titulum inſcripſit. Interpretatio namqꝫ eſt nomē ⁊ verbum. Interpretatio etiam eſt huiuſmodi oratio Omnis homo animal eſt: ſed in hac verum falſumqꝫ auditor intelligit. Hec enī oratio que dicit omnis ho mo animal eſt: vera vel falſa eſt. Interpretatio quo qꝫ eſt etiam huiuſmodi oratio. Da mihi codicem in quem verum falſumqꝫ nullus inueniat. Eteniꝫ da mi hi codicem: neqꝫ verum eſſe poterit neqꝫ falſum. Quocirca quoniam de his ſolis orationibus: in qui bus verum falſumqꝫ reperitur: quas enunciationes ⁊ propoſitiones vocamus: que interpretationes ſunt diſputaturus eſt: quoniamqꝫ de nominibus illi ver biſqꝫ dicendum eſt: quid ſint: quāue vim in ſignifica tione retineant: recte librum de interpretatione ſignauit. Nec hoc nos turbet: qd̓ ſūt quedam interpre tationes de quibus in hoc libro non tractet: tāqͣꝫ enī ſi quis de homine diſputans titulum operis de ani mali poſuiſſet: quāqͣꝫ nō de omni animali: tamē quo niam de aliquo diſputaturus eſſet. Recte de anima li libro nomen imponeret. Ita licet nō de omni inter pretatione pertractet tamen quoniam de vna que eſt enunciatio: ⁊ de nominibus ⁊ verbis: que interpreta tiones ſimplices ſunt: dicendū erat: de cōmuni ⁊ ge nerali vocabulum libri de interpretatione impoſuit. Eſt autem intentio libri huius de ſimplici enunciati ua oratione diſſerere. Simplex enim enunciatiua ora tio eſt: in qua cum verum falſumue ſit: illud tamen ē: vt ſine coniunctione totus orationis ordo proponat̉ vt eſt: homo eſt: homo ē animal: homo currit hō pa uidus currit. He propoſitiones ſine coniunctione pro poſite ſunt. Et he dicūt̉ predicatiue: que ſunt cum no mine ⁊ verbo. Ille vero que ſunt huiuſmodi ſi ſol ſu per terram eſt: dies eſt. Duplices atqꝫ hypothetice necnon ⁊ iā conditionales vocantur. Ponitur enim ſi hoc ſit hoc eſſe: ideſt ſi ſol eſt eſſe diem. Quare he ſimplices non ſunt ſi ſol eſt enim: ⁊ dies eſt due pro poſitiones ſunt quas: vna coniunctio: que eſt ſi: copu lat atqꝫ componit. Sed de his nullꝰ hoc libro tracta tus habebitur. Quare quoniam de ſimplicibus enun ciatiuis orationibus tractatum eſt: ideſt de ſimplici affirmatione ⁊ ſimplici negatione: quoniāqꝫ. tiones ⁊ negationes verbis ac nominibus coniungū tur: vt in ea que eſt: homo currit: Affirmatione ho mo nomen eſt currit verbuꝫ. Et rurſum: homo no currit negatio eodem nomine verboqꝫ coniungitur recte prius de ſimplici affirmatione ⁊ de ſimplici ne gatione: oīoqꝫ de enunciatione ſimplici diſputaturus eſt. Quoniā omnis enunciatio ſimplex verbis nomi nibuſqꝫ coniungitur: primā diſputationē de nomini bus ⁊ verbis conſtituit. His.n. prius ad ſcientiam ve niētibꝰ tota facillime natura oratiōis aperit̉. De ꝗl aūt ei in toto dicēdū ē libro: īchoās ipſe ſic ꝓponit. Rimum oportet conſtituere quid ſit no men. ⁊ quid verbum. poſtea quid eſt ne ¶OI Agatio. ⁊ affirmatio. ⁊ enūciatio. ⁊ oratio In prīcipio inquit huius ſermonis qui de enūciatione inſtituitur: cōſtituere ideſt definire opꝫ quid nomen ſit: quid verbum. Hec enim(vt dictur eſt) omnem coniungere orationem valent. Que ora tio genus eſt aliarum orationum. Sunt enim princi pales quinqꝫ orationum differentie Eſt autem pri ma oratio deprecatiua: vt iuppiter omnipotens preci bus ſi flecteris vllis. Secunda imperatiua: vt ſugs re tela mihi. Tertia interrogatiua: vt quo te Mer pedes. Quarta vocatiua: vt huc adeſo melibee. Quī ta enunciatiua: in qua verum ineſſe falſumqꝫ perſpi citur. Huius autem due ſunt ſpecies. vna affirmatio altera negatio. Affirmatio eſt: vt homo animal eſt. Negatio: vt homo animal non eſt. Ergo orationem verba nominaqꝫ conſtituunt. Enunciationis autem oratio genus eſt. Enunciatio vero Affirmationis ⁊ negationis. Quare elementa quedam ſunt que con iungunt orationem: verba ⁊ nomina: ⁊ de his diſpu tat primum. De hinc propoſitiōis duas vltimas ſpēs ſumit: ⁊ dicit ſe de affirmatione ⁊ negatione dicturū Poſt has harum genus proponit.i. enūciationē. U timū vero: quod horum maximū eſt orationem. Eſt vero quodammodo conuerſus ordo ab ſpeciebus

In librum de interpretatione editio prima
vſqꝫ ad earum genera prima peruenias. Proponen do enim ab affirmatione ⁊ negatione ad enūciatio nem quod eſt genus: aſcenſum eſt. Ab enuntiatione ad enunciationis genus: quod eſt oratio: ꝓpoſitionē operis leuauit: diuerſo tn̄ modo de cunctis diſputat. Prius enī de oratione: poſt de enunciatione: deinde de affirmatione: poſtremo de diffinitione negatio nis ediſſerit conuerſo.ſ. ordine. Sed hoc poſterius li quebit. Quod āt prius negationem poſtea propoſuit affirmationē: nihil intereſt cum omnes ſpecies eque ue ſibimet ſint ⁊ vni generi equaliter ſupponantur. Quocirca ſi affirmatio ⁊ negatio enunciationis ſpe cies ſunt: rectum eſt quālibet earū prius indiſcrete ꝓ ponere. Quemadmodū autem affirmatio ⁊ negatio ſpecies enunciationis ſint: ⁊ hec earum genus. Secū da editione monſtrandum eſt. ¶ Sunt ergo ea que ſunt in voce earum que ſunt ī anima paſſionum note. ⁊ ea que ſcribuntur eorum que ſunt in voce. Et quemadmodum nec littere omnibus eedem. ſic nec eedem voces. Quorum autem he primorum note. eedem omnibus paſſio nes anime ſunt. ⁊ quorum he ſimilitudines res iā eedem. De his quidem igitur dictum eſt in his que dicta ſunt de anima. Alterius eſt enī negocij. ¶ Quoniam nomen ⁊ verbum in definitionibus ſuis ſignificatiua paulo poſt propoſiturus eſt: primum ex plicat quorum ſint ſignificatiua quecunqꝫ ſignificant ideſt que deſignent ipſum nomen ⁊ verbum. Tota autem ratio ſenſus huiuſmodi eſt. Tria ſunt ex qui bus omnis colloquutio diſputatioqꝫ perficitur: res: ī tellectus: voces. Res ſunt quas animi ratione percipi mus: intellectuqꝫ diſcernimus. Intellectus vero qui bus res ipſas adiſcimus. Uoces quibus id quod intel lectu capimus: ſignificamus. Preter hec autem tria eſt aliud quoddam: quod ſignificat voces. ee ſunt lit tere. harum enim ſcriptio vocum ſignificatio eſt: cuꝫ igitur hec ſint quatuor: reſ: intellectus: vox: littera. rē corripit intellectus: intellectum vero voces deſignāt ipſas vero voces littere ſignificant. Intellectus vero anime quedam paſſio eſt. Niſi enim quandam ſimili tudinem rei quā quis intelligit in anime ratione pa tiatur: nullus eſt intellectus. Cum enim video orbem vel quadratum: figuram eius mente concipio: ⁊ eius mihi ſimilitudo in anime ratione formatur patiturqꝫ anima rei intellecte ſimilitudinem: vnde ſit vt intelle ctus ⁊ ſimilitudo ſit rei: ⁊ anime paſſio. Horum autē rurſus. iiij. due ſunt naturales: due ſcd̓m hominum poſitionem. Uoces namqꝫ ⁊ littere ſecundum homi num poſitionem ſunt. Intellectus autem ⁊ res natu raliter. Hoc illo approbatur: quod apud diuerſas gen tes diuerſis vocibus vtuntur ⁊ litteris. Iccirco quo niam ipſi ſibi voces: quibus vterentur: ⁊ litteras qui bus ſcriberent: compoſuerunt. Intellectus autem ⁊ res nullus poſuit. Sed naturaliter ſunt. Neqꝫ enim quod apud romanos eſt equus: apud barbaros ceruꝰ Sed apud diuerſas gentes eadem rerum natura eſt preterea neqꝫ quod nos intelligimus eſſe equum: ca nem barbari putāt. Sꝫ eadē apud diuerſiſſimas gen tes ſubſtantiarū intellectuumqꝫ ratio eſt conſtituta. Quare due harum ſunt ſecundum hominum poſi tionem: ideſt voces ⁊ littere: due ſecundum naturam res ⁊ intellectus. Nunc ergo hoc dicit: quoniam vo ces quidē ſignificant intellectum: ipſas ēt voces litte re ſignificant. Sunt autem intellectus anime paſſiones. ⁊ voces quidem ⁊ littere naturales nō ſunt quē admodum enim vox non eadem apud omnes: ita nec littere. Sed intellectus ⁊ res eadē apud omnes quaſli bet diuerſiſſimas gentes inuenies. Atqꝫ hoc eſt quod ait. Sunt ergo ea que ſunt in voce earum que ſunt in anima paſſionum note. Idem ipſe inquit voces intel lectus ſunt anime paſſiones ſignificant: eorumqꝫ ſunt ſignificatiue ergo ea que ſunt in voce ſignificant illas ⁊ earum ſunt note: que ſunt anime paſſiones. Anime autem paſſiones intellectus ſunt. Igitur ea que ſunt in voce: intellectuum qui ſunt anime paſſiones: note ſunt: eoſqꝫ ſignificant. Quoniam his ideſt vocibꝰ oīſ ſignificatur intelligentia mentiſqꝫ conceptio. At vero quod addidit: ⁊ ea que ſcribuntur eorum que ſunt in voce: tantumdem valet: quantuꝫ ſi diceret. Note ſūt littere que ſcribuntur verborum ⁊ nominum que ſūt in voce: monſtrauit igitur voces intellectuum eſſe ſi gnificatiuas: ⁊ litteras vocum: nunc de eoruꝫ natura pertractat dicens. Et quemadmodum nec littere oī bus eedem: ſic nec eedem voces. hoc ad monſtrandū valet voces ⁊ litteras poſitione conſtitui non natura Etenim diuerſe apud diuerſos ſunt voces ⁊ littere: ⁊ quemadmodum littere eedem apud omneſ homines non inueniuntur: ita quoqꝫ nec voces. Quare he ſecū dum poſitionem ſunt: quod ipſe reticuit velut planuꝫ Manifeſtum enim eſt: quod per gentes ſingulas per mutatur: hoc non natura conſtitutuꝫ eſſe: ſed poſitio ne. Quod vero addidit. Quorum autem he primorū note ſunt: eedem omnibus paſſioneſ anime ſūt ⁊ quo rum he ſimilitudines: res iam eedem. Ad hoc perti net: vt naturales eſſe res intellectuſqꝫ declaret. Ideꝫ namqꝫ(vt dictum eſt.) intellectus paſſiones quidem anime ſunt rerum vero ſimilitudines. Ergo nūc hoc dicit: quorum he ideſt voces: de quibus ſupra dixerat note ſunt: eedem ſunt anime paſſiones: ⁊ vt nec litte re ſunt eedem: ſic nec eedem voces. Quoruꝫ ergo he voces ſignificatiue ſunt: ideſt paſſionuꝫ anime: he ſūt apud omnes eedem. Significant autem voces illa ſunt in intellectibus. Intellectus. igitur anime paſſio eſt apud omnes homines non diuerſa. Ergo natura lis apud omnes homines eſt animi cōceptio: atqꝫ ani me paſſio. Quorum ſunt note ea que verſantur in vo cibus. Docet autem ⁊ res quarum ſunt ſimilitudines intellectus ⁊ anime paſſiones: eſſe non poſitione ſed naturaliter conſtitutas. Iccirco ꝙ he res quarum ſi militudines ſunt intellectus: qui ītellectus anime paſ ſiones ſunt: apud omnes eedem ſunt. hoc eſt enim qd̓ ait ⁊ quorum ſimilitudines ſcilicet anime paſſiones: qͣ ſunt ſimilitudines rerum: res etiam eedem. Ac ſi di ceret. Quorum intellectus ſunt ſimilitudines: qui in tellectus anime paſſiones ſunt: ideſt rerum apud oēs eedem ſunt. quod autem ita poſuit. Quorum autem hę primorum note. hoc ſentit. De vocibus enim dicit quoniam quorum voces primorum note ſunt: apud omnes eedem ſunt anime paſſiones. Uox enī etiam ī tellectum rei ſignificat ⁊ ipſam rem. Ut cum dico la pis ⁊ ipſum lapidem ideſt ipſam ſubſtantiaꝫ deſignat Sed prius intellectum: ſcd̓o vero loco ſignificat. rem Ergo non omnia que vox ſignificat: paſſiones anime ſunt: ſed illa ſola que prima: primus eniꝫ ſignificatur intellectus: ſecundo vero loco res: ſed intellectus paſ ſiones anime ſunt: quorum ergo primorum note ſunt voces: eedem ſunt apud omnes homines anime paſ ſiones. Eſt alia quoqꝫ ſcriptura hoc modo ſe habens.

In librum de interpretatione editio prima
ſiones anime ſunt: ⁊ quoꝝ he ſimilitudines: res ēt he quod ſi ita ſcriptū ē: hoc dicere: oſtendit.n. quoꝝ ſint voces note: ⁊ quorum rurſus ſint anime paſſiones: tā qͣꝫ ſi diceret. Uoces quod ſignificāt: ⁊ quoꝝ note ſūt ille ſunt aīe paſſiones. ⁊ rurſus quorum ſimilitudines ſunt he que ſunt anime paſſiones: he ſunt res: tanqͣꝫ rurſus ſi diceret quorum ſunt ſimilitudines ea que in intellectibus atqꝫ aīe paſſionibus ſunt: ille res ſunt. Sed de his diſputationes trahere longius non vult Ait enī de his quidē igitur dictū eſt. In his que ſunt dicta de anima. Alterius eſt enī negotii. Etenī aliud eſt principaliter de intellectibus aīe diſputare: aliud tantū ſibi ad diſputatiōeꝫ ſumere: qͣꝫtū ad logice poſ ſit pertinere peritiā. Quare alterius negocij eſt prin cipaliter de anime paſſionibus diſputare. ¶ Eſt aūt quēadmodum in anima aliquotiens in tellectus ſine vero vel falſo: aliquotiens vero cui iā neceſſe eſt horum alterum ineſſe: ſic etiam in voce. circa compoſitionem enim ⁊ diuiſionem eſt falſi tas veritaſqꝫ. ¶ De enūciatione dicturus in qua veritas ⁊ falſitas ī uenitur: recte prius monſtrare cōtendit: in qua prola tione vocū hoꝝ alterū ideſt aut veritas aut falſitas ī ueniri queat. Sꝫ omnis vox animi ſenſa ſignificat. Quare ex animi intellectibꝰ quicquid euenit: vocibus indicatur. Ergo nunc hoc dicit. Similitudo eſt inꝗt quedā inter ſe intellectuū atqꝫ vocū quēadmodū enī ſunt quedā ſimplicia que ratiōe animi cōcipiunt̉: con ſtituūturqꝫ intelligentia mentis: in quibus neqꝫ veri tas vlla: neqꝫ falſitas inuenit̉: ita quoqꝫ in vocibꝰ eſt. Simplex enim intellectus: vt verbi gratia hominis vel equi: neqꝫ falſitatem vllā retinet neqꝫ veritatem cū enī intelligo ſimpliciter hominē vel ſubſtātiā ip̄aꝫ nihil veri vel falſi in cogitatione retineo. Qd̓ ſi curſū rurſus animi cogitatiōe ꝑſpexero: cogitatio ipſa qm̄ ſimplicis rei tenet intuitu: veritate ⁊ falſitate ſecluſa eſt. Sed qnͣ curſuꝫ ⁊ hominē iūxero: ⁊ ex his aliquid intelligentia mea fecero id quoqꝫ ſi voce proferā: hi iuſmodi erit: hō currit. Tunc ex hac ſubſtantie ⁊ ac cidētis cōpoſitione ⁊ coniunctione huiuſmodi intelle ctus ſit: in quo vel falſitas poſſit eſſe vel veritas. Er go quemadmodum in intellectu quedam aliquotiens ſimplicia vero falſoqꝫ carentia: aliquotiens autem cū iam neceſſe eſt aut veritateꝫ ineſſe intellectui aut fal ſitatem: ſic eſt etiā in voce. Nam fi ſimplicem intelle ctū vero falſoqꝫ carēteꝫ vox proferat: ipſa quoqꝫ vox a veritate ⁊ falſitate relīꝗt̉. Qd̓ ſi huiuſmōi ꝓferat ī tellectū: qui in ſe verū falſumqꝫ contineat: ipſa quoqꝫ veri falſiqꝫ retinet ſignificationem. Docuit autē per hoc qd̓ ait. Circa compoſitionē enī ⁊ diuiſionem eſt veritas falſitaſqꝫ: in qua prolatione vocis enunciatio nes poſſumus inuenire. Quotiens enī ſub̓am cū acci denti coniungimus atqꝫ cōponimus: vel intellectum intellectui copulamus: vt fieri poſſit propoſitio in co gitatione: tunc ſit idem in voce. Et eſt nunc affirma tio: vt homo currit. Hominem quippe curſumqꝫ cō poſuit atqꝫ coniunxit: ⁊ inde affirmatio nata eſt veri tatem continens vel mendacium. Nunc vero negatio ſi huic aduerbium negatiuum iunxero: ⁊ ſubſtantiaꝫ ab accidente diuiſero atqꝫ diſiūxero: vt eſt homo nō currit: non quod eſt aduerbium negatiuum homineꝫ a curſu diuiſit atqꝫ diſiunxit: factaqꝫ eſt inde nega tio rurſus veritatem falſitatem ue ſignificanſ. Recte
matio: vel diuiſionem quod eſt negatio: veritatis fal ſitatiſqꝫ conſtare naturam. ¶ Nomina igitur ipſa ⁊ verba conſimilia ſunt ſine compoſitione vel diuiſione ītellectui vt homo vel albuꝫ quādo non additur aliquid. neqꝫ enī adhuc verum aut falſum eſt. ¶ Nunc quid ſit intellectꝰ ſine vero vel falſo cōtinuata oratiōe perſequitur. Ea enī inquit que ſimplicia dicū tur: ſimilia ſunt ſimplicibus intellectibus: qui ſine vl la compoſitione vel diuiſione animi puro capiuntur ī tuitu. Cum enim homo vel album ipſa quidem ſim plicia ſint: ⁊ ſignificent aliquid: nihil tamē neqꝫ verū neqꝫ falſum deſignant. Omne enim ſimplex nomē v verbū a veritate ⁊ falſitate ſecludit̉. Atqꝫ ideo(quo niā vt dictū eſt) quecūqꝫ ſunt in vocibus: ſignificant anime paſſiones. Simplices voces ⁊ ſine compoſitio ne vel diuiſione ſimiles ſunt his intellectibus quos ſine compoſitione ⁊ diuiſione ſimplex intelligentia cō cipit. In his enim atqꝫ in huiuſmodi nulla neqꝫ veri tas neqꝫ falſitas inuenit̉: niſi enī aliꝗd addatur: vt id quod ſimplex intelligis: vel per ſe conſtituas eſſe: vel ei aliquid ſcd̓m eſſe cōiungas: in his veritaſ ⁊ falſita non erit. Cum enim ſimpliciter dico homo: ſi non al quid addidero: vt verbū eſt: ⁊ fiat huiuſmodi compo ſitio: homo eſt: vel huiuſmodi aliquid: vt homo viuit quod idem valet: tanqͣꝫ ſi dicam: homo viuens eſt. e go niſi aliquid huiuſmodi fuerit adiunctum quod in tellectam rem vel per ſe eſſe conſtituat: vt homo eſt cum dico hominem: per ſe eſſe deſignaui: vel iuncto accidente tale aliquid apponatur: quod idem ei qꝛ eſt eſſe ſignificet: vt eſt homo viuit. Uita enim ho ni iuncta eſt: ⁊ viuit idem ſignificat: quod viuens eſt nulla veritas nec falſitas valet intelligi. Hoc auten cōuenientiſſimo monſtrat exemplo ¶ Signum autem huius eſt eteniꝫ hyrcoceruus ſ gnificat quidē aliquid. ſed quod nondum verum vel falſū. ſi nō vel eſſe vel non eſſe addatur vel ſim pliciter vel ſcd̓m tempus. ¶ Magnam vim habet exempli huius ſubtilitas. n. enim ſola illa nomina vel verba falſitate ac mēdati ſeparata ſunt: quecūqꝫ ſimplicia ſunt: ſed etiam illa q̄ cūqꝫ ſūt compoſita ſi ſint ſimpliciter dicta. Hyrcoce uus enī cōpoſitū nomē eſt: ſignificans hyrcū ⁊ ceru Sꝫ niſi ei aut eſſe aut nō eſſe addat̉: vt dicamꝰ hyro ceruus eſt: vel hyrcoceruus non eſt: nullus inde ver falſiue intellectus poterit prouenire. Ipſum eniꝫ qu qͣꝫ ſit cōpoſitum tamen ſimpliciter dictū veritati vel falſitati proximū non eſt. Si quis enim dicat tm̄ hyr coceruus: nihil enunciat. Quod ſi nihil enunciat pre ter veritatē falſitatemqꝫ: quoddam compoſitum deſ ſimnpliciter vel ẜm tempus: ad hocªoq vero ait re gnans nomen auditor intellibit̉. Qu. gr ne purare mus tunc fieri ſolum de nomine enunciationem. Cuꝫ ei preſens tempus adijcitur: vt cū dicimus hyr uus eſt: vel hyrcoceruus non eſt: in hi aut falſitas. Sed non ſolum ſi preſens tempus deſi quis d gnet propoſitio: ſed etiam ſi prete cat: hyrcoceruus fuit: vel futurū: vt ſi quis dicat hyi coceruus erit: enunciationem facit: ergo ideſt quod ait vel ſimpliciter vel ſecundum tempus huiuſmodi enim eſt. Simpliciter facta enunciatio ſecundum pre ſens eſt. Etenim quod preſens dicimus tempus non eſt ſed confinium temporum tempus enim eſt futu rum aut preteritum: ergo non poteſt: ī eo quod ē hy

In librum de interpretatione editio prima
coceruus veritas aut ſalſitas inueniri: niſi ei aut eſſe: aut non eſſe addatur: vel preſens: ſignificans quod ē ſimpliciter: vel tēpus quod eſt preteritū aut futurum Si quis enim ſic dicat: hycoceruus eſt: ſimpliciter di xit: ideſt ſecundum preſens. Si quis autem hyrcocer uus erit vel fuit: ſecundū tp̄s futuꝝ ſcilicet ⁊ p̄teritū Hec igitur que erant vtilia prelocutus ad definitio nem nominis diſputationis curſum intendit. De Nomine. ¶ Nomen eſt vox ſignificatiua ſecundum placituꝫ ſine tempore: cuius nulla ꝑs ē ſignificatiua ſeꝑata. Omnis diffinitio genere ⁊ differentijs perficitur. Sumpſit ergo ad definitionem vocem nominis ge nus. Cetera vero que executus eſt: pro differētijs ag gregauit. Eſt auteꝫ huius termini talis expoſitio: no men eſt inquit vox. Sed vocum alie ſunt que ſignifi cant: alie que nihil ſignificant. Nomen autem ſignifl cat: id cuius nomen eſt. Nomen igitur eſt vox ſignifi catiua. Uocum ſignificatiuarum: alie ſunt naturali ter: alie non naturaliter. Naturaliter eſt vox ſignifica tiua: vt ea que dolores naturaliter monſtrat aut gar dia. Non naturaliter vero ſignificatiue voces ſunt: qͣſ ſecundum poſitionē eſſe dicimus. Secunduꝫ poſitio nem vero ſunt: quas ſibi ipſi homines poſuerunt: vt cum dixit aliquis primus qui rebus nomina condidit hec ſubſtantia dicatur aurum: hec lapis hec aqua: ⁊ alia ſimilia. Tales igitur voces ſecundū poſitionem ſunt hominum. Et ita ſecundū poſitionem: quemad nodum ipſis hominibus placuit: a quibus nomīa ip̄a formata ſunt: huiuſmodi ergo voces que ſecundum poſitionem ſunt: ſecundum ponentium placitum ſunt Sed nomen non naturaliter ſignificat. Apud diuer ſas enim gentes diuerſa ſunt nomina. Que autē apd̓ diuerſos diuerſa ſunt: ea non ſunt naturaliter: ſed ſe cundū placitū eorum qui poſuerunt: poſitionemqꝫ po nentium. Alioquin ſi naturaliter eſſent quemadmo dum ea que dulcia ſunt apud romanos: non eadē ſūt apud ſcythas amara nec acida: ſed apud ipſos quoqꝫ ſunt dulcia: ⁊ apud omnes gentes ſunt odem modo. Ita quoqꝫ omnia nomina ſi naturaliter eſſent eiſdeꝫ omnes hoīes vterent̉. Quare qm̄ nomīa naturaliter non ſunt nec naturaliter ſignificant: ſecundum placi tum ſunt ſcilicet ponentium atqꝫ auctorum: ⁊ a quibꝰ nomina ipſa rebus impreſſa ſunt. Eſt ergo nomē vox ſignificatiua ſecundum placitum. Secundum placitū autem poſitionemqꝫ ſignificantium vocum alie tem pus ſecum ad ſignificationem trahunt. alie preter tē pus predicantur. Tempus ſecum trahunt: vt eſt cur ro ⁊ lego: vel cucurri vel legi: ⁊ quecunqꝫ ſunt verba Omne enim verbum cū tempore eſt. Nomina vero ſi ne tempore ſunt. Cum enī dico ſocrates vel plato vel albedo: vel aliquid huiuſmodi: temporibus carent. Nomen ergo vox eſt ſignificatiua ſecundum placituꝫ ſine tempore. Uocū ſignificatiuarum ſine tempore ſe cūdū placituꝫ. Alie ſunt quarum partes aliquid extra ſignificant: alie quaꝝ partes extra nihil deſignant. Hec nāqꝫ vox: que eſt ſocrates cum platōne alijſqꝫ di ſcipulis que eſt oratio: ⁊ ſignificatiua eſt ⁊ ſecūdū pla cituꝫ. Partes namqꝫ ipſiꝰ que ſunt nomina: ſecundū placitū ſunt ⁊ fine tꝑe. Nulla nāqꝫ in ea nec imagina tio quidē tꝑis inuenit̉: ſed habet hoc qd̓ partes eius extra ſignificant. Tota nāqꝫ oratio eſt ſocrates cum platōne alijſqꝫ diſcipulis: ſed eius pars ſocrateſ ſi a to ta oratione diſiūcta ſit: ſignificat aliquid Nominis āt pars nihil extra ſignificat: ipſiª enī noīs quod eſt ſocrates: quod diſiunctum a tota connexione ſignificat aliquid: partes nihil extra deſignant. Neqꝫ enim ſo neqꝫ cra. neqꝫ tes. neqꝫ aliquid preter totum nomen extra deſignat. Quare rectiſſime diffinitio conſtitu ta eſt: Nomen eſſe vocem ſecundum placitum deſi gnatiuam ſine tempore: cuiꝰ partes nihil extra ſigni ficant. Hoc autem propoſitis docet exemplis. ¶ In nomine enim quod eſt equiferus: ferus per ſe nihil ſignificat: quemadmodum in oratione que ē equus ferus. ¶ Si enim ſit oratio que dicat equus ferus: duas res ſignificat: equum ⁊ ferum. Utrumqꝫ enim eſt vnum ſubſtantia: alterum quale. Qui vero dicit equiferus: vnū nomen eſt: ⁊ ei vnum qd̓ ſignificat ſubiectū eſt. Quocirca vnumquoqꝫ permixtio iſta ſignificat. Qd̓ ſi vnū ſignificat tota permixtio: pars inde ſeparata ni hil extra deſignat. In toto enim nomine quod eſt eꝗ ferus: conſignificat quidem ferus: per ſe vero nihil ſi gnificat. Quod ſi per ſe id quod dicimus ferus aliꝗd ſignificare arbitremur: non iā erit pars noīs: ſed ip̄m erit integrū nomē: ⁊ habebit partes. fe. ⁊ rus. Quo circa qm̄ noībꝰ vnū ſubiectū eſt: ⁊ vnū ſignificat totū nomen: vel ſi ſit equiuocū: vel ſi non ſit: canis eniꝫ cū ſit equiuocū ſemel totum latrabilē: ſecūdo totū cele ſtē ⁊ rurſus totum marinū ſignificat. Quare qm̄ qd̓li bet nomē vnū aliquid ſignificat totuꝫ: pars eius ſeꝑa rata: ⁊ velut a tota compoſitione ſeiuncta: ī qua vnū aliquid cōſignificabat: nihil extra ſignificat. Dat aūt differentias ſimplicium nominum ⁊ compoſitorum. ¶ At vero non quemadmodum in ſimplicibus no minibus: ſic ſe habet etiaꝫ in compoſitis: in illis.n. nullo modo pars ſignificatiua eſt. in his auteꝫ vult quidem. ſed nihil ſignificat ſeparata: vt in eo quod eſt equiferus ferus. ¶ Simplicis inquit noīs ꝑtes qm̄ non conſtāt ex alijs partibus ne imaginatione quidē ſignificationis aliꝗd prodūt vt ī eo noīe qd̓ eſt hō: neqꝫ hō neqꝫ mo. ꝗcqͣꝫ ſignificāt: neqꝫ ſignificare putāt̉: iccirco qm̄ ſimplex nomē ē: ī his quoqꝫ qͥ cōpoſita ſunt qm̄ ex duobꝰ ſi gnificatiuis in vnā ſignificātiā redigūt̉: vult ꝗdē ſi gnificare aliꝗd pars: ſꝫ nihil ſeparata deſignat. In eo enī qd̓ ē equiferus: dat quidem imaginationē aliquā ſignificatiōis: ⁊ putat̉ ſignificare ferus. Hoc eſt eniꝫ qd̓ dicit vult ꝗdē: ſed nihil extra ſeparatūqꝫ ſignifi cat. Si enim hoc ipſum ferus vt pars nominis dica tur dimidium nomen dicitur eius quod eſt equiferꝰ: dimidium autem nomen deſignat nihil. Ergo id qd̓ dicimus ferus: cum alia parte nominis que eſt equi vnum conſignificat: ideſt equiferus: ſeparatum etiaꝫ nihil extra ſignificat. Quod ſi rurſus ipſum nomen extrinſecus non in alterius nominis parte ponatur: ꝑ ſe ſibi ſignificat velut nomen. Ergo non eſt ſimilis in ſimplicibus nominibus compoſitiſqꝫ partium conſi gnificatio. Sed ſimplicium quidem nominum partes nec ipſe ſignificant: nec ſignificare putantur. Compo ſitorum vero volunt quidem partes aliquid ſignifica re: ⁊ dant ſignificationis imaginationem: ⁊ ſignifica re aliquid putantur: ſed nullius ſeparatim retinent ſi gnificationem. ¶ Secundum placitum vero: quoniam naturaliter nominum nihil eſt: ſed quando ſit nota. ¶ Tūc enī ſignificat nomē ẜm placitū: qn̄ ſit nota ali cuiꝰ rei.i. qn̄ ſignificat aliquā rē: vt metapſus. Quā diu.n. huic nihil ſubiecti eſt: metapſus nomē non eſt.

In librum de interpretatione editio prima
Nā noīs eſt ſignificare ſubiectū. Metapſus aūt ſubie c̓tū n̄ ſignificat. Nō igit̉ nomē e. Ac rurſus ſi huiꝰ cō ſtituere eſt ſubiectū: noīs aūt ſignificare ſubiectum ē Non. enim nomē aliꝗd diceret̉: niſi a ſubiecti ſignifi catione hoc traheret: p̄cipue cū nomē dr̄ a notamine Itaqꝫ cū metapſus ſubiectū ſignat: nomē eſt. Cōſtat igit̉ nomen eſſe ſecundū placitū: ſed tunc qn̄ ſit nota ideſt quando aliquod ſubiectū ſignificat. ¶ Nam deſignant ⁊ illiterati ſoni: vt ferarum: quo rum nihil eſt nomen. ¶ Dixerat ſuperius in diffinitione: nomen eſſe ſecun dum placitum non natura. Hoc autem diligentiꝰ mō ſtrat nunc dicens: nihil eſſe nominū naturaliter. At qꝫ ideo nō illi ſufficit ad definitionē quod eſt ſignifica tiua vox niſi illud quoqꝫ adderet: quod ſecūdū placi tum vox ſignificatiua eſt. Alioquin multi illiterati ſo ni ſignificant: vt ſibilus aliquid interdū ſignificat. Fe rarum quoqꝫ multorūqꝫ animalium voces interdum aliqua ſignificatione preditas eſſe perſpicimus. Que dam enim vox canum iraꝫ ſignificat: hinnitus quoqꝫ equoꝝ ſepe alteriꝰ equi conſuetudinem q̄rit. Sꝫ hec naturaliter ſignificāt: atqꝫ ideo noīa non ſunt: qd̓ igi tur naturaliter ſignificat: nomē nō eſt. Atqꝫ hec hac thenus. Nūc quemadmodū facta ſit definitio videa mus. Quod dixit nomen eſſe vocē. Traxit a genere definitionē. Qd̓ ſignificatiuā eſſe conſequenter appo ſuit. Nomē ab nō ſignificantibus vocibꝰ ſeparauit. Qd̓ ſecūdū placitū a naturaliter ſignificantibꝰ voci bus noīs natura diuiſa eſt. Qd̓ ſine tempore: ad ver borum diſcrepantiam reſpicit. Quod eius nullā par tem extra ſignificare propoſitum eſt: iccirco dictū eſt vt nomen ab oratiōibus diſtare videretur. Hacten quidem de tota nominis definitione tractatum eſt. Et quibus differentijs ab alijs vocibus diſtare poſſit nomen explicitum eſt. Nunc autem que videntur in deffinitiones nominis incurrere: an nomina ſint dili gentius querit. Non homo vero non eſt nomen. At vero nec po ſitum eſt nomen quo illud oporteat appellare. ne qꝫ enim oratio neqꝫ negatio eſt. ſed ſit nomen infi nitum. quoniam ſimiliter in quolibet eſt. ⁊ quod ē. ⁊ quod non eſt. ¶ Nunc diſſerit qualia eſſe arbitrari oportet: que cum ſub definitione noīs quidem cadant: integra tamē no mina non eſſe videantur. Unde ſit: vt his diligentiſ ſime diſtributis integerrima nominis definitio cōclu datur. Hoc enim quod dicimus non homo: quid ſit ambigit̉. Oratio eniꝫ non eſt. Omnis eniꝫ oratio ver bis nominibuſqꝫ coniungitur. Hoc autem quod dici mus non homo: duabus quidem partibus conſtat: ſꝫ vnum in ſe retinet nomen: verbum vero non hꝫ. Ne gatiua enim particula: que eſt non: neqꝫ nomen neqꝫ verbū eſt. Rurſus. negatio non eſt. Omnis enim ne gatio verum falſum ve ſignificat. Nō homo vero qd̓ dicimus: neqꝫ verum eſt neqꝫ falſum. Niſi enim(vt ſupra ait) aliquid quod ſit proximū ad id quod eſt eē addatur: nulla veritatis aut falſitatis ratio ī qualibꝰ orationis partium compoſitiōe perficit̉. At v̓o nomē non eſt: Omne.n. nomen vnam rem ſignificat defini tā: vt cum dicimus homo: ſubſtantiā ſignificat: nec̄ quālibet: ſed rationalem atqꝫ mortalem. Eodem mo do ⁊ cetera nomina. Qui vero dicit non homo homi nem quidem tollit. Quid autem illa ſignificatiōe ve lit oſtendere: non definit: poteſt enim quod homo
nō eſt: ⁊ equus eſſe: ⁊ canis: ⁊ lapis: ⁊ cetera quecūqꝫ homo non fuerint. Quare quoniam id quod definite ſignificare poteſt: aufert in eo negatiua particula: qd̓ vero ſignificare debeat: definite nō dicit: ſed multa atqꝫ infinita vnuſquiſqꝫ auditor intelligit. Dicatur in quit nomen infinitū. Hoc enī quod dicimus non hō: tā multa ſignificat: quā multa ſunt: que a definitiōe hominis diſiungunt̉. Sed hoc ariſtotelis vocabulū cū infinitū nomē vocaret primus inuenit. Apud ant quiores enī iſta quidē erat dubitatio: ſed huic differē tie qua differt nomē definitū ab huiuſmodi nomine quod cū negatiōe proponit̉: impreſſum vocabulū nō erat: quod ip̄e teſtat̉ dicēſ. At v̓o nec poſitū eſt nomē quo illud oporteat appellare. Nullus enī poſuit voca bulū: quo oporteat appellare id quod dicimus nō hē ſed ariſtoteles perſpicaciter infinitū nomen huiuſm di predicamētū cenſuit appellari. ¶ Catonis aūt vel catoni. ⁊ quecūqꝫ talia ſunt no ſunt nomina. fed caſus nominis. ¶ Omnis inquit caſus alteriꝰ caſus eſt. Itaqꝫ ſit: vt qu cunqꝫ caſus ſit: alterius īflexio videat̉. Ergo quod d cimus huius catōnis vel huic catōni: vel alia hmōi caſus nominamus. Unde ſit vt hi caſus īflexiōes que qꝫ dicāt̉: ſed oīs inflexio alicuius inflexio eſt. Qd̓ aū inflectit̉: ab eo quod ipſa inflexione fit prius eſt. Qu re cū id quod dicimus cato nomen ſit: ⁊ ſic primū di ſtat inflexiōibꝰ ſuis. Inflexio aūt nomīatiui genitiu ⁊ ceteri. Nullus enī dixerit recte nominatiuū caſū e Si.n. id quod dicimꝰ cato alicuiꝰ caſus ſit. cuiꝰ caſu eſſe poſſit oportet oſtendi: ſed ante id qd̓ dicimꝰ cate nulius p̄dicat̉ caſus: igit̉ qm̄ cato nomē nulliꝰ inflexio eſt: nec oīno caſus eſt. Ceteri aūt caſus qui dicūt̉ no minatiui inflexione formāt̉: catōis: ⁊ catōni: ⁊ caton quare ſi diſtāt ea que ab inflexione naſcūt̉: ab his. inflectūt̉: diſtant quoqꝫ hi omnes caſus: qui ſunt cat nis: catoni: catonē: ab eo quod eſt cato: ideſt a nom principali: ſed hic cato nomen eſt: caſus igitur nomi na non ſunt. Aliud enim eſt ipſe caſus: aliud cuiꝰ ē q ſus. Quocirca ſi nominis hec oīa caſus ſunt: hec no mina non ſūt. Atqꝫ ideo prudenter veteres oēs caſi genitiuū: datiuum: accuſatiuum: vocatiuuꝫ: ablatiu ſuis diuerſiſqꝫ nominibus vocauerunt. Primum alias rectū: qͣſi a nullo inflexum: alias nominis ipſiu vocabulo nominatiuum dixerunt. Quare nunc ho Ariſtoteles exequitur: qui caſus noīuꝫ videantur r eſſe nomina ſed tm̄ nominū inflexiones.i. caſus. ¶ Ratio autem eius in alijs quidē eadem eſt. ſe differunt. quoniam cum eſt vel fuit. vel erit adiui ctum neqꝫ verum neqꝫ falſum eſt. nomē vero ſem per vt catonis eſt vel non eſt. nondum enim aliꝗ verum dicit neqꝫ falſum. ¶ Ratio inquit.i. definitio nominis: ⁊ caſus nomin eadē eſt. nam ſicut nomen vox ſignificatiua ē ẜm. pl citū ſine tꝑe: vt eius pars nulla extra ſignificet: ſic ē caſus. Nā vox eſt ⁊ ſcd̓m placitū deſignatiua: ⁊ cu ius ſeparate partes nihil extra deſignāt. Ergo eadē diffinitio ratioqꝫ nominis eſt ⁊ caſus nominis: ſꝫ hi vna additur differentia: quod omne nomen cum. quod dicit̉ eſt: aut nō eſt. coniunctū: aut affirmatiu enunciationē facit: aut negatiuā: vt ſocrates eſt: v ſocrates non eſt. Hic enim quoniā veritas aut falſ tas incidit: enunciationem eſſe neceſſe eſt. in caſibi v̓o quāuis addas eſt: aut non eſt nulla inde affirma tio neqꝫ negatio fit. Neqꝫ enī vlla in hos veritas au falſita

In librum de interpretatione editio prima e5
falſitas cadit. Si quis eniꝫ dicat ſocratis eſt. ſocratis non eſt: vel catōnis eſt: vel catonis nō eſt: quid ſit ve non ſit non apponens: cum ſimplici caſu eſt: aut non eſt iungens: imperfectam faciet orationem falſitate ac veritate diſiunctam. Quare nulla enunciatio eſt. Ergo differt nomen a caſu: quod nomen quidem cuꝫ eſt: aut non eſt iunctum aut verum vel falſum facit. Caſus v̓o neqꝫ verum dicit: neqꝫ mentit̉. Etenim nul lo alio addito trūca eſt atqꝫ imperfecta ſententia: ſꝫ quorſum iſtud.ſ. ut definitio noīs integerrima com pleretur. Etenim iam nunc definitio noīs hoc modo eſt. Nomen eſt vox ſignificatiua ſcd̓m placitum ſine tye: cuius nulla pars ſignificatiua eſt ſeparata. defini tum aliquid ſignificans: cum eſt aut non eſt iuncta fa ciens enunciationem. Sed de noīe hactenus. Nunc verbum diligentiſſima definitione determinat. ¶ Uerbum autem eſt: quod cōſignificat tempus cuius pars nihil extra ſignificat: ⁊ eſt ſemper eorū que de altero predicantur: nota. ¶ Uerbum diſtat a nomine hoc ſolo qd̓ nomē fine tꝑe eſt. vt ſupra iam dictum eſt: verbum aūt tempus in ſignificationibus trahit: ⁊ eſſet quidem plena defini tio verbi: ſi alia in eo oīa que in noīe poſita ſunt pone rentur: hoc ſolo diſcrepante: qd̓ verbuꝫ conſignificat tempus: eſſetqꝫ definitio ita. Uerbum eſt vox ſigni ficatiua ſcd̓m placitum cum tꝑe: cuius nulla pars ex tra ſignificatiua eſt: ſꝫ qm̄ ſunt illa noī verboqꝫ coīa proprium autem verbi eſt cōſignificare tempus: a ꝓ prietate definiti.ſ. noīs verbuꝫ voluit definire. Dili genter autem ait conſignificat. Nam ſignificant no mina tempus: vt dies. vel annus hec enim temporuꝫ nomina ſunt. Uerbum aūt proprie cōſignificat tem pus: principaliter enim aut paſſionem deſignat aut actum: vt cum dico: accuſo vel accuſor: cuꝫ ipſa actus paſſioniſqꝫ ſignificatione vim quoqꝫ ſecum temporis trahit: vt ille actus aut paſſio preter preſens: aut fu turum: aut preteritum: aut quod inter hec eſt eſſe nō poſſit: ⁊ eſt ſemper eorum que de altero predicantur nota. Senſus huiuſmodi eſt. Omne inquit verbun ſignificat aliquod accidens: quod accidens ſemper de altero predicatur. Nam ſi omne verbum aut actionē aut paſſionem deſignat. Actio v̓o ⁊ paſſio in accider tibus numerantur. omne verbum vim ſignificat acci dentis: ſed accidens ſemper de eo predicatur quod f bi ſubiectum eſt: vt album de corpore: ⁊ duruꝫ de fer ro. Quare oīa verba eiuſmodi aliqua deſignant: que ſemper de altero pradicantur. Quod per hoc.i. dixit: qd̓ ait verbum notam eſſe.i. ſignificationem eorum que de altero predicantur Quod idem valet tam ꝙͣ ſi diceret: verbum ſemper accidentia ſignificat: que rum hec natura eſt: vt ſemꝑ de altero predicent̉ cuiꝰ enī quelibet res nota ē: hāc ipſa que nota ē: deſignat ¶ Dico v̓o quoniam conſignificat tempus: vt cur ſus quidem nomen eſt: currit v̓o verbum: conſigni ficat enim nunc eſſe. ¶ Supra in nominis definitione propoſuit nomen eē ſine tempore: quod nunc quoqꝫ hoc monſtrat exem plo: ⁊ diligentiſſimo quidem. Nam idem predicamen tum ad nomen relatum ſine temporis conſignifica tione monſtratur: ad verbum v̓o videtur eſſe cum tē pore. rurſus enim ſimpliciter dictus: vt nomen: ⁊ vt res. propria ſine tempore eſt. Si vero in actionem: verbi ſemper eſt inducatur: mox proprietatem verbi
verbum eſt. ⁊ ſignificat actionem: ⁊ cum eadem tem pus oſtendit: monſtrat enim nunc eſſe. ideſt preſens tempus. Conſignificat autem iccirco dictum. eſt: qm̄ quod dicimus currit: actum quideꝫ quendā ſignificat cuꝫ eo vero actui ipſa ſignificatione verbi preſens tē pus inducitur. atqꝫ ideo diligenter ait conſignificat. Et eſt hec verborū ſubtilitas in ariſtotele mirabilis. ¶ Semper eorum que de altero dicuntur nota eſt ut eorum que de ſubiecto vel in ſubiecto. ¶ Sēper inquit verbuꝫ ea ſignificat: que de altero pre dicentur. Que ſunt autem quāqͣꝫ breuiſſime: ipſe tn̄ oſtendit: Eſt autem conſuetudo ariſtotelis ea q̄ acci dentia ſunt in ſubiecto eſſe dicere: Nec non etiam ea dem ipſa accidentia de ſubiecto predicari: iccirco qd̓ oīa quecunqꝫ accidentia ſunt: vel denominatiue vel quolibet alio modo ⁊ de ſubiecto predicātur ⁊ in ſub iecto ſunt. Nunc ergo hoc dicit: tale quiddam ſignifi cat verbum: qd̓ ſemper accidens ſit. qd̓ accidens vel in ſubiecto ſemper: vel de ſubiecto predicatur. ē alia quoqꝫ expoſitio. hoc modo: de ſubiecto dr̄ genus ſꝑ ad ſpecies. Ergo eoꝝ q̄ ſunt accidentia: alia ſunt indi uidua: alia generalia. ⁊ illa quidē que ſunt indiuidua in ſubiecto ſunt tm̄ vt quodlibet particulari corpori accidēs: alia v̓o ſunt generalia accidētia: que de alijs accidētibus p̄dicant̉ vt de ſubiectis: vt eſt color: nam qꝫ p̄dicat̉ de albedine ⁊ nigredīe ⁊ ceteris. Ergo nūc omne inquit verbum quiddam quod de altero predi catur: ſignificat. Sed hoc huiuſmodi erit: qd̓ aut par ticulare ſit: ⁊ in ſubiecto tantū ſit: vt eſt currit. Cur ſus enī de nullo alio predicat̉ ſubiecto: niſi tantū ī ſub iecto eſt: aut generale erit illud accidens ⁊ vniuerſale vt de alio rurſus accidente predicetur vt de ſubiecto vt ſi dicā mouet̉. Hoc enī quod dicimus mouet̉: de ſubiecto curſu predicat̉: qui currit enī mouet̉. Signi ficat igitur verbū aut particulare accidens: quod eſt tantū in ſubiecto: aut vniuerſale quod de alio accidē te velut de ſubiecto predicetur. Hactenus definitio nem verbi diſtribuit. Nunc vero ſicut fecit in nomi ne: ea que in verbum incidere poterant: ⁊ verba non eſſe: aut verbi ratione ⁊ proprietate diſiungit. ¶ Non currit vero ⁊ non laborat. non verbum dico. Coſignificat quidem enim tempus ⁊ ſemꝑ de aliquo eſt. Differentie autem huic nomen non eſt poſitum. ſed ſit infinitum verbum. ¶ Sicuti in nomīe fecit: ita quoqꝫ in v̓bo ad integrā definitionem verbi proprietatemqꝫ intendit. Ait.n. non currit non eſſe verbum. Et iccirco quod verbum omne finitum aliquid deſignat. Non currit autē quē admodum infinitum ſit: paulo poſt demonſtrabitur: quod neqꝫ oratio eſt. In hoc enim quod dicitur non currit: neqꝫ duo verba ſunt: neqꝫ duo nomina: neqꝫ nomen ⁊ verbum: que ſola poſſunt iungere orationē At vero negatio non eſt: etenim in toto imperfecta ſententia eſt: ſed neqꝫ huic inquit antiquiores poſue re vocabulum. Hec enim differentia que eſt non cur rit: ⁊ non laborat: que a verbo puro ⁊ ſimplici diſtat: nullo apud antiquiores vocabulo nuncupata eſt. Di ferentiam autem vocauit id quod dicitur non currit: ⁊ nō laborat: ab eo quod eſt currit ⁊ laborat. Sꝫ quo niam his nullum eſt nomen ab antiquis impoſitum. Ariſtoteles nomen ipſe conſtituit dicens ſit verbum infinitum. Alioquin maximam dubitationem facit huiꝰ predicamenti ſimilitudo: quod ipſum quidē pre dicamentum vox eſt deſignatiua ſecundum placitum

In librum de interpretatione editio prima
⁊ de altero predicatur: ⁊ conſignificat tempus: idem ſcilicet quod verbum: quod eſt currit. Sed hoc ſolo differre perſpicitur: quod illud finitum verbum eſt: hoc infinitum. Cur autem hoc infinitum eſt: cōtinua oratione perſequitur. ¶ Quoniam ſimiliter in quolibet eſt: ⁊ quod eſt: ⁊ quod non eſt. ¶ Infinitum inꝗt verbum eſt. qm̄ cum de altero. ſem per predicetur Non currit enim de altero dicitur: ta men eque vel de ſubſiſtente vel de non ſubſiſtente p̄ dicari poteſt: vt in eo quod eſt: homo non currit: ho mo res eſt ſubſiſtens. Ergo dicitur id quod eſt non currit: de homine ideſt de re ſubſiſtente. Rurſus di cimus chimera non currit: chimera v̓o non eſt: nec omnino ſubſiſtit: ⁊ poteſt de ea vere dici: quoniam n̄ currit. Quod enim non eſt: omnino nec currit. Ergo id quod eſt: non currit: ⁊ de ea re que ſubſiſtit: atqꝫ eſt in rebus dicitur: ⁊ de ea que neqꝫ eſt neqꝫ eſſe po terit predicatur: quare infinitum dicitur verbuꝫ. nec ſolum hoc: ſed illud etiam. quod qui dicit currit: rem quam quiſqꝫ faciat: definite ſignificat: Cum vero di cit non currit: ipſum quidem curſum videtur aufer re: ſed vtrum ſedeat: an iaceat: an ambulet: an aliꝗd aliud faciat non relinquit. Quare quoniam ⁊ ea que ſunt: ⁊ ea que non ſunt: infinita ſunt. ⁊ de his omnibꝰ predicatur: quoniāqꝫ id quod tollit finituꝫ eſt: qd̓ v̓o ponit infinitum ꝑꝑ hoc verbum vocabitur infinituꝫ. ¶ Similiter autem vel curret vel currebat non verbum eſt. ſed caſus verbi. Differt autem a ver bo ꝙ hoc quidem conſignificat preſens tempus. il la vero que circa ſunt. ¶ Ut in nomine fecit cum caſus a nominibus diſtri buit. ita quoqꝫ caſus verborum nunc a uerborum ra tione diſiungit. Curret enim quod futurum eſt: vel currebat quod preteriti retinet partem: vel cucurrit quod eſt integrum perfectumqꝫ preteritum nō ſunt verba: ſed verborum caſus preſens enim aut futuruꝫ expectat: aut preteritum relinquit. Atqꝫ ideo futurū tempus ad preſens tendit: preteritum a preſenti in choat. vnde ſit vt principaliter contineat verbum id quod eſt preſens: vt ſit verbum integrum quod pre ſens deſignat. hec auteꝫ que preter preſens in aliqua ſignificatione ſunt: non ſunt verba ſed verborum ca ſus. Hic quoqꝫ ſicut in nomine fecit verborum ⁊ ca ſuum differentiam prodit. Ait enim omne verbum p̄ ſens ſignificat tempus. Caſus vero verborum illud tempus ſignificat: quocirca ipſum preſens eſt. idqꝫ cō plectitur. Complectuntur autem id quod eſt preſens. circa quod ipſa ſunt. Futurum ⁊ preteritum tempus inter vtraqꝫ enim tempora preſens locatur. Quic quid ergo vel futurum tempus: vel preteritum ſigni ficat: que tempora preſens complectuntur ⁊ circa ſūt non verba: ſed verborum caſus dicuntur. Eſt ergo in tegra definitio verbi. Uerbū ē vox ſignificatiua ſecū dum placitum cum tempore: cuius nulla pars extra ſignificatiua eſt ſeparata: definitum aliquid ſignifi cans: preſentis ſignificationem tenens. Quoniam ve ro pars verbi nihil extra deſignet ex eo manifeſtum eſt: qd̓ ne nominis quidē pars ꝗcquā extra ſignificat ¶ Ipſa quidem ſecundum ſe dicta verba nomina ſunt. ⁊ ſignificant aliquid. Conſtituit enim qui di cit intellectum. ⁊ qui audit quieſcit. ¶ Subtiliſſimum quidem ingreditur ſenſum: ſed ē hu
iuſmodi. Omne inquit verbum per ſe ⁊ ſine alterius coniūctione prolatum nominis quodāmodo ſpeciem tenet: ⁊ vere nomen eſt. Cum enim dico homo currit tunc id quod dixi currit ad hoīem referens integruꝫ feci verbum: qm̄ ſine dubio ſemper de altero predi catur: ſin v̓o ꝑ ſe dixero currit: ſuuꝫ quiddem quodā modo facio ipſum currit: cum nullo alio iungens: ⁊ ſit mihi nomē. Unde greci quoqꝫ his ꝑ ſe dictis ver bis: aliquotienſ addunt articularia prepoſitiua: vt eſt το τρέξ έιντουτρέχέίν Si quis eniꝫ dicat velociꝰ eſt id quod eſt currere: eo quod eſt ambulare. In illo nominatiuum iunxit articulū dicens: id quod eſt cur rere. In illo vero ablatiuum dicens: eo quod eſt am bulare: velut ſi quis in nomine dicat: id qd̓ eſt ſcānuꝫ leuius eſt eo qd̓ eſt oſtiū. Hoc qd̓ diximª: id qd̓ ē ſcā nū: ad ip̄ꝫ ſcānū articulare p̄poſitiuū iunximꝰ: tāqͣꝫ ſi diceremus hoc ſcamnū: ⁊ qd̓ rurſus diximus eo quod oſtium: tamqͣꝫ ſi diceremus hoc oſtio. Ita quoqꝫ cū dicimus velocius eſt id quod eſt: currere: eo quod ē ambulare. hoc quod dicimus id qd̓ eſt currere: ita po nimus tāqͣꝫ ſi dicamuſ: hoc currere. Et rurſus eo qd̓ eſt ambulare: tāqͣꝫ ſi diceremus ablatiuo modo ab hoc ambulare: quaſi tranſlatum ad nomen ſit: dictuꝫ qꝫ ſit hac ambulatione. Quare per ſe dicta verba no mina ſunt. Et eſt huius rei probatio quaꝫ ipſe ariſto teles ponit. Cum enim ſimplex dicimus nomen: aud toris inchoat intellectus cum noſtra prolatiōe. Et di proferimus: dicentis ſequitur vocem: ⁊ tunc quieſcit cum illud nomen fuerit expletuꝫ. Cuꝫ enim dico hy pocentaurus: ingreditur a prima ſyllaba audientis tellectus: ⁊ vſqꝫ ad finem totius noīs nō quieſcit. vbi v̓o extremam audierit ſyllabam mox quid dictuꝫ ſit auditor intelligit: ⁊ eius intelligentia conquieſcit. ſic ergo ⁊ in verbo cum dicimus currere: ītellectus quo qꝫ audientis ꝑ eius ſyllabas que ſunt: cur. ⁊ re: ⁊ rur ſus re. vadit: ſed vbi extremam audierit ſyllabā: moy totius verbi capienss ſignificationeꝫ intellectus quie ſcit. Ergo verbum per ſe dictum nomini ſimile eſt: ⁊ eſt quodāmodo nomen. Sic eniꝫ in nomine is qui di cit: intellectum audientis vltime ſyllabe prolatione ⁊ totius noīs perfectione conſtituit: ⁊ is qui audit qui ſcit: ⁊ vltra eius intelligentia nō progreditur: ita quo qꝫ ⁊ verbum ſi per ſe dicatur: audientis conſtituit in tellectum quod ſi cum alio coniungatur: nondum to ta intelligentia conſtituitur audientis. Ut cum dici ſocrates ambulat: in ſolo ambulat: quod eſt verbum non conſiſtit perfecta ſententia: niſi in toto: quod eſ ſocrates ambulat. Rurſus cuꝫ dico ambulare mon ri eſt: non in vnoquoqꝫ horum verbo ſententia conſti tuta eſt: ſed in tota oratione conquieſcit auditor. Ic circo qm̄ ſi verbū de altero ſubiecto predicet̉: vtriuſ qꝫ ſignificationem verbi iungit auditor: ⁊ non per ſe verbū ipſum conſiderat qd̓ dicitur: ſed ad alterū re fert: vt ambulare moueri eſt ambulationē ad motuꝫ vel ſocrates ambulat: ambulationē ad ſocratē. Tūc ergo ſit integrū verbū: cū refert̉ ad alterū. At ſi ſim pliciter predicetur verbū: nomen eſt: iccirco quod ſi cut nomen dictū: ita quoqꝫ verbum audientis conſt tuit intellectum. ¶ Sed ſi eſt vel non eſt. nonduꝫ ſignificat. neqꝫ.n. ſignum eſt rei eſſe vel non eſſe. ¶ Sed quāquā nomen ſit inquit verbum: ⁊ aliquid de finite ſignificet per ſe dictum: ſolū tamen non facieſ enunciationem: neqꝫ verum aliquid falſumue conſt tuit. hoc eſt enim quod ait. Sed ſi eſt vel non eſt: non

In librum de interpretatione editio prima ee
dum ſignificat: ad affirmationem referens qd̓ dixit: ſed ſi eſt: ad negationem: qd̓ ait. vel non eſt. Nihil.n. horum ſignificat verbi per ſe predicata prolatio. Cū enim dico currit: hoc ipſum currit ſignificat quidem aliquid: ſed ſi eſt aut non eſt: nōdum ſignificat: Neqꝫ enim eſſe ſignū eſt rei: aut non eſſe. Quod tantū va let: tanqͣꝫ ſi dicam: id quod dico currit. non ſignificat eē ip̄m curſū aut nō eē. Si n. ſignificaret: ita diceret̉. Currere eſt vel currere non eſt. Nunc autem currit n̄ deſignat eſſe ipſam rem vel non eſſe. Dicitur eniꝫ ſo lum: ⁊ eſt intellectus quidam ſed neqꝫ affirmationeꝫ ſignificat. neqꝫ negationem: iccirco quod neqꝫ ponit rem eſſe: nec eam interimit. Quod per hoc monſtra uit quod ait. Neqꝫ enim eſſe ſignum eſt rei: vel non eſſe. id eſt neqꝫ enim quodlibet verbum ita predica tur: vt ſignum ſit rei illius de qua predicatur: quoniā eſt vel quoniam non eſt. ¶ Nec ſi hoc ipſum eſt purum dixeris: ipſum qui dem enim nihil eſt: conſignificat autem quandam compoſitioneꝫ. quaꝫ ſine cōpoſitis nō ē intelligere ¶ Eſt verbum iunctum cū alio verbo vel noīe ſolet fa cere propoſitionē: vt hō eſt vel currere eſt: ipſuꝫ aūt eſt purum inꝗt ſi dictū fuerit: neqꝫ verum neqꝫ falſū eſt: a quo omnes pene enunciationes fiūt que ſūt ſim plices. Ergo nec ſi hoc ipſum eſt purū dixeris: eē ali quid: aut non eſſe ſignificat: ideſt aut affirmat aut ne gat: iccirco quod ipſuꝫ eſt ſimpliciter dictum nihil eſt Nunc quod omnino nihil ſignificet: ſed quod nihil ve ritatis habeat neqꝫ falſitatis: ideſt non nihil eſt ad ſi gnificationem: ſed ad veritatis falſitatiſqꝫ ſignifica tionem: de qua nunc tractabitur. Cur autem nihil veri falſiqꝫ monſtraret oſtendit. Eſt enī duobus mo dis dicitur: vt verum falſumqꝫ deſignet: aut cū vnaꝫ rem quālibet propria compoſitione conſtituit: vt cuꝫ dico: homo eſt: ipſum eſt cum homine iunctum atqꝫ compoſitum eſſe hominē conſtituit: ⁊ ſit exinde enun ciatio. Aut rurſus cum due res per ipſius verbi com poſitionem copulationemqꝫ iunguntur: vt eſt: homo animal eſt. Homo namqꝫ ⁊ animal copulantur atqꝫ iunguntur per id quod dicitur. homo animal eſt. Er go ſic omnis veri falſiqꝫ in enuntiationem ſignifica tio eius quod dicitur eſt: in compoſitione eſt: cuꝫ aut ſua compoſitione aliquid eſſe conſtituit: aut duas res copulat atqꝫ componit. Uis autem eius que in enun ciationibus ꝓpoſitionibusqꝫ monſtratur: in veri fal ſiqꝫ.ſ. deſignatione preter ipſas compoſitiōes: in qui bus hoc ſolet efficere: nulla eſt. Atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. Conſignificat autem quandam compoſitionem quaꝫ ſine compoſitis non eſt intelligere. Cū enim dico eſt: nihil ſignificaui: quid ſit aut non ſit. Qd̓ ſi faciaꝫ enū ciationem: cōponam neceſſe eſt: vt homo eſt: aut vt homo animal eſt: quare ſi oīs eius vis in veri falſiqꝫ enunciatione ad compoſitionem refertur: cū preter cōpoſitionē dr̄: quod in cōpoſitiōe deſignare pōt. id preter compoſitionem non deſignat: pōt aūt compo ſitione facta verū falſumqꝫ in enūciatione mōſtrare Hec igitur ſine cōpoſitis in verbo eſt nullus valet ad uertere. Recte igitur dictū eſt conſignificare quādā cōpoſitionē: que ſine cōpoſitis intelligi non valeret. ¶ De Oratione. ¶ Oratio autem eſt vox ſignificatiua: cuius partiū aliquid ſignificatiuum eſt ſeparatum vt dictio: nō ut affirmatio vel negatio. ¶ Oē qd̓ cōpoſitū ē: eorū ſuſcipit naturā: ex ꝗbꝰ totuꝫ
compoſiti ipſius corpꝰ efficitur. Quare qm̄ oratio ver bis conſtat atqꝫ noībus: que ſignificatiua ſunt: recte quoqꝫ or̄o ſignificatiua eſſe definit̉. Sꝫ diſtat or̄o hiſ ex quibus ip̄a effecta eſt.i. nominibꝰ atqꝫ verbis: qd̓ eoꝝ partes nihil extra deſignāt: oratiōis v̓o pars ali quid ſeparata ſignificat. Nā ſi nomē ⁊ verbum par tes orationis ſunt: hec autem per ſe ſignificāt. n̄ ē du biuꝫ ſeparatas or̄onis partes ſignificare. Quomō āt ſignificant ſequēti determinatione mōſtrauit. Signi ficant igitur partes or̄onum: vt dictio ſemꝑ: nō ſem per ut affirmatio vel negatio. Nunc autem dictionē dicit ſimplicem verbi aut noīs nūcupationē. Sūt.n. quedā or̄ones: quarum partes ita ſignificant qͣſi affit matio: vt in ea or̄one que eſt: ſi dies eſt: lux eſt. id qd̓ dicimus lux eſt: totius or̄onis pars eſt: ⁊ ita eſt ſigni ficatiua ut quedam affirmatio. Sed non oīs or̄o affir mationem hꝫ in parte. hec enim ipſa q̄ dicit lux ē: hꝫ in partibus id quod dicimus lux: ⁊ rurſus id qd̓ dici mus eſt ſed neutra ipſaꝝ affirmatio eſt ſed tm̄ ſim plex dictio. Oīs ergo or̄o dictionem quidem habet in parte: non v̓o oīs or̄o affirmationem. Recte igitur dictum eſt partes or̄onis ſignificare: vt dictionem: non ut affirmationem. Quid autē ſit dictio: ip̄e pau lo poſt clarius demonſtrabit. ¶ Dictio autem vt homo ſignificat aliquid. ſed nō quoniā eſt aut non eſt. ſed erit affirmatio vel nega tio ſi ꝗd addatur. Sed non vna hominis ſyllaba. ¶ Qd̓ ſupra poſuit dicens: or̄onis partes vt dictioneꝫ ſignificare: non ut affirmationeꝫ. hoc cōueniēti mō ſtrauit exemplo: homo inquit dictio eſt: ⁊ ē pars or̄o nis: ſi in tota or̄one ponatur. ut eſt: hō aīal eſt. Ergo id qd̓ dicimus hō dictio qͥdam eſt ſed affirmatio nō eſt. Cū ergo nomē hoc.i. hō ꝑs or̄onis ſit: ⁊ affirma tio non ſit: docet̉ verū eſſe quod dicit̉ or̄onis partes ſignificare: vt dictionē: non vt affirmationē. Docet aūt illa res nomē hoc affirmationē nō eſſe: qd̓ in af firmatione ſemper veritas aut falſitas inuenitur. no mē vero ſimpliciter dictū: neqꝫ verū neqꝫ falſum eſt. Quare nomē hoc ideſt hō: vt affirmatio nō ſignifi cat: ſed deſignat aliꝗd ſimplex: ſignificat igitur aliꝗd vt dictio. Hec aūt dictio ſi ei aliꝗd addat̉: vt ē verbū aut quodlibet verbū aliud ꝙ enūciationē poſſit effi cere: erit affirmatio. Si enī ꝗs dicat hō ē: vel hō vi uit: ſit affirmatio. atqꝫ hoc ē qd̓ ait: ſed erit affirma tio vel negatio ſi ꝗd addat̉. Si enī aliꝗd ita apponat̉ vel appoſitū ita neget̉: vt enūciatio cōſtitui poſſit: af firmatio negatōe ꝑficitur. Siꝗs.n. dicat hō viuit: af firmatio ē. Hō nō viuit. negatio ē. Docꝫ aūt dictio nē eē ẜꝫ poſitionē ꝑ ſe ſignificātē ꝑ hoc qd̓ ait. ſꝫ nō vna hoīs ſyllaba. Una enī ſyllaba hoīs dictio nō ē. io circo qd̓ nihil ꝑ ſe ſeꝑata ſignificat: vt ho. ⁊ mo. ⁊ in ceteris: vt ſupra oſtēdimꝰ. Oīs enim huiuſmodi pars que per ſe nihil ſignificant. nō eſt dictio: ſed tm̄ in to to noīe quiddam poſitum deſignat: ⁊ conſignificat: vt in eo quod ipſe ponit exemplo. ¶ Neqꝫ enim in eo quod eſt ſorex. rex ſignificat. ſed vox nunc eſt ſola. In duplicibus vero ſignifi cat quidem aliquid. ſed non ſecundum ſe. quem admodum dictum eſt. ¶ In eo inquit qd̓ eſt ſorex. rex videtur quidē aliquid ſignificare: ſed cū toto nomine cōſignificat potiꝰ: qͣꝫ quicqͣꝫ ꝑ ſeipſum deſignet: quēadmodū iā ſupra dcm̄ eſt. Docuit enim ſupra partes nominis nihil omnino

In librum de interpretatione editio prima
ſignificare ſepcratas. Quod ergo dicit ſed non ſcd̓m ſe: ideſt in eo qd̓ eſt ſorex: rex per ſe nihil ſignificat: ſꝫ tamen quiddaꝫ cōſignificat. quod cū tota nominis cō poſitiōe deſignat. Cū ⁊ ſo ſyllaba ⁊ rex iūcta in vnuꝫ id qd̓ eſt ſorex in tota ſyllabarū. coniūctione deſignat ¶ Eſt autem oratio omnis quidem ſignificatiua non ſicut inſtrumentum: ſed quemadmodum di ctum eſt ſecundum placitum. ¶ Plato nomina naturalia eſſe conſtituit: et hoc hinc probare contendit quod quedaꝫ ſuppellex: ⁊ quodam modo inſtrumentum ſit inuicem ſenſa prodendi. Na turalium vero ſuppellectiles ſunt naturales: vt oculi inſtrumenta ſunt quidem videndi: qui viſus res na turalis eſt. Quare oculos quoqꝫ naturales eſſe neceſ ſe eſt. ita etiam oratio rerum naturalium ſuppellex ē atqꝫ inſtrumentum. id eſt ſententiarum. Quare ipſa quoqꝫ eſt naturalis Ariſtoteles autem dicit: non ſecū dum naturam eſſe orationem ſed ſecundum placituꝫ Quocirca nec eſſe orationem ſuppellectilem natura lem. Quod enim dicit non ſicut inſtrumentum nor dicit non per hoc inſtrumentuꝫ ſenſa proferri: ſed tā tum res eſſe orationem ſecundum poſitionem. per quas proprias ſententias demonſtremus. Cuius eniꝫ rei partes ad placitum ſunt: ipſa quoqꝫ ad placitum eſt: Sed orationis partes nomen ⁊ verbum ſunt: hec enim ſunt ad placitum non natura. Oratio igitur ipſa ſecundum placitum poſitionemqꝫ eſt. ſed nō eſt natu raliter conſtituta. Eſt auteꝫ integra definitio oratio nis hec. Oratio eſt vox ſignificatiua ſecundum placi tum cuius partes aliquid extra ſignificant. ¶ Enunciatiua vero non omnis: ſed in qua verum vel falſum ineſt: non autem in omnibus ineſt: vt deprecatio oratio quidem eſt: ſed neqꝫ vera ne qꝫ falſa. ¶ Orationis(vt ſupra iaꝫ diximus) multe ſunt ſpecies eſt enim oratio prima optatiua: vt vtinam tibi iſtam mentem dii immortales dent: Secunda vocatiua: vt heus tu. Tertia imperatiua: vt cape: da hoc por tio. Quarta deprecatiua: vt iuppiter omnipotens ⁊ reliqͣ. Quinta enūtiatiua. vt dies ē dies non eſt. ſꝫ in hac ſola ſpecie orationis veritas ⁊ falſitas ineſt: in il lis vero ceteris minime: Uolens autem ariſtoteles oſtendere multas eſſe orationes: ⁊ non omnem ora tionem eſſe enūciatiuaꝫ hoc addidit. Deprecatio ora tio quidem eſt: ſed neqꝫ vera neqꝫ falſa. Etenim de precatio in orationis ſpeciebus ponitur: ſed nulla in ea veritatis natura: falſitatiſqꝫ cognoſcitur. ¶ Cetere quidem igitur relinquantur. Rhetorice enim vel poetice conuenientior conſideratio eſt. Enunciatiua vero preſentis eſt ſpeculationis. ¶ Deprecatiuam inquit ⁊ optatiuam: ⁊ vocatiuam: at qꝫ imperatiuam poetis atqꝫ oratoribus relinquamuſ Illis enim vel ad imitandos vel ad mouendos affe ctus cetere orationis ſpecies aſſumuntur. Nos vero philoſophi quibus veritatis falſitatiſqꝫ diſcretio eſt cure: de illa ſola oratione tractamus in qͣ vtrumlibet horum poſſit agnoſci. In enuntiatione vero aut veri tas ineſt aut falſitas: quocirca nos quoqꝫ de enuncia tione tractemus. ¶ Eſt autem vna prima oratio enunciatiua affir matio: deinde negatio: alie vero omnes coniun ctione vne. ¶ Enunciatiuarum orationum alie ſunt per ſe vne: vt
eſt homo animal eſt: alie coniunctione vne: ut eſt ſi homo eſt. animal eſt Homo eſt enim: ⁊ animal eſt: due ſunt: ſed addita coniunctione que eſt ſi: vna red ditur. Earum autem que vne ſunt per ſe. Prima eſt affirmatio: ſecunda negatio. Hoc eniꝫ tollit negatio quod affirmatio ante conſtituit. Et hoc negatio diui dit: quod illa coniunxit. Enunciatiuarum igitur ora tionum earum que ſunt per ſe vne: prima eſt affirma tio: deinde negatio. Alie v̓o ſunt non per ſe vne: ſed cum plures ſint vniuerſaliter: vne fiunt coniunctione ¶ Neceſſe eſt autem omnem orationem enuncia tiuam ex verbo eſſe vel caſu verbi. Etenim homi nis ratio: ſi non aut eſt. aut erit aut fuit: aut aliquid huiuſmodi addat̉. nondum eſt oratio enūciatiua. ¶ Ariſtotelis in greco textus non habet ita: vt nos ſi pra poſuimus: ſed hoc modo. Etenim hoīs ſi non aut eſt: aut erit. aut fuit: et cetera. Subintelligenduꝫ re liquente philoſopho: quod de ratiōe diceret.i. de dif finitione quam greci λ0γον dicunt. Sed cum ſupra de oratione tractaſſet que apud illos eodem modo λογὀσ vocatur: dum de hoīs ratione ideſt defini tione vellet dicere: quoniam non ſignificat veruꝫ ve falſum: niſi ei aut eſt: aut fuit: addatur: communione vocabuli vſus ad λō γοη de quo ſuperiꝰ tractabat retulit: ut non orationem intelligeremus: ſed potius rationem. De qua re nūc illis ſatiſfacimꝰ: ſi qui gre ce orationis periti nos forte culpabunt. cur quod illic non fuit noſtre tranſlationi adiiceremus: Nos enī ad faciliorem intellectuꝫ latine orationi famulantes ho appoſuimus: quia de oratione loquentibus intellectꝰ ad rationem: niſi id eſſet adiectum: traſferri non po terat. Totum v̓o quod dicit tale eſſe: enūciatiue ora tiones ſi ſunt ſimplices: has verba cōſtituūt. Ex duo bus enim nominibus ſolis enūciatio non ſit: ex nomi ne āt ⁊ verbo ſit: vt ē hō viuit. Fit quoqꝫ ex ſolis ver bis vt ē ābulare moueri ē. Fit ēt ex caſu v̓bi: vt ſocra tes fuit. vel dies erit. Erit eniꝫ ⁊ fuit: verbi caſus ſūt quocirca enūciatiuam or̄onem ſimplicē ſola maxime verba conſtituūt. Eorumqꝫ ponit exemplum: in quo cum plura ſunt nomina: niſi addito tn̄ verbo in enur ciationis proprietatem: ⁊ ſignificatiuaꝫ non venit: v eſt definitio hoīs.(Rō enim hoīs eſt ſpeciei hoīs de finitio) Cui ſi non aut eſt: aut n̄ eſt: aut aliquid huiu modi addatur: enunciatio eſſe non poterit. Naꝫ ſi ꝗs dicat aīal ratiōale mortale: nulla in eo adhuc falſitas aut veritas intelligitur. Si v̓o additur eſt: vt ſit ani mal rationale mortale eſt: enunciatio ſine vlla dubi tatione perficitur. Solum igitur verbum enunciaꝫ uam ſimplicem continet orationem. ¶ Quare autem vnum quiddam eſt ⁊ non multa animal greſſibile bipes. neqꝫ enim eo ꝙ propīque dicuntur. vnum erit. Eſt autem alterius hoc tra ctare negocii. ¶ Cum de ſimplicibus atqꝫ vnis orationibus loquere tur: definitionem hominis interpoſuit: de qua nun hoc dicit. Ita quidem interpoſita: eſt definitio ho minis: tāqͣꝫ ſi vna eſſet oratio. Cur aūt vna ſit oratio nūc inquit dicere intermittemꝰ. Neqꝫ enī iccirco vna eē putāda ē qꝛ continue dicuntur ⁊ ſibimet ꝓpinque animal greſſibile bipes. Poſſis enim videri horun cōtinua. ⁊ ſub vna prolatiōe dicta vnā facere enūcia tionē: ſꝫ hoc ariſtoteles negat. Nā nō iccirco vna ora tio eſt qꝛ ꝓpinque ⁊ cōtinue dicit̉. Cur aūt vna ſit a terius eſt hoc tractare nogotii: ⁊ de eo diſputat in his libris

In librum de interpretatione editio prima 7
his libris: quos methaphiſica inſcripſit: quod eſt pri mi opus philoſophi. Nobis autem hoc in ſecūda edi tione monſtrandum eſt. ¶ Eſt autem vna oratio enunciatiua que vnum ſi gnificat vel coniunctione vna. plures autem que plura ⁊ non vnum vel inconiuncte. ¶ Duplicē modum vnarum multarumqꝫ orationum eſſe denunciat. Eſt namqꝫ vna oratio vel cum vnan rem ſignificat vel cum coniunctione vna eſt: vt eſt ea que dicit: animal rōnale mortale homo eſt: hanc eniꝫ huius orationis ſententiam nullus in multas ſignifi cationes deducere poterit: ſꝫ vnum quoddam ſignifi cat: ⁊ eſt preter coniunctionem. Alia vero oratio eſt vna: que per coniunctionem vna eſt: vt ſi dies eſt: lu eſt. Eſt ergo vna oratio que vel vnam rem ſignificat: vel coniunctione iungitur. plures auteꝫ ſunt: que pli ra ſignificant: vt eſt canis mouetur. Hanc enim pōt ⁊ ad latrabilem ⁊ ad marinum ⁊ ad celeſtem auditor aduertere: atqꝫ ideo qm̄ plura ſignificat: non eſt vna oratio: ſed plures. Sunt quoqꝫ orationes per ſe plu res ⁊ numero ⁊ ſignificatione: que nulla coniūctione copulantur: vt ſi quiſ dicat. ſol eſt pax erit. nox eſt. ce lum voluitur. hec enim cuꝫ plura ſignificent: nulla ta men coniunctione iunguntur: atqꝫ plures or̄ones iō vocantur. In ſumma igitur or̄onum vnaruꝫ: alie ſūt ſignificatione vne: alie coniunctione. non vnarum v̓o orationum alie ſunt ſignificatione plures: alie eo quo niam nulla coniunctione copulantur. ¶ Nomen ergo ⁊ verbum dictio ſit ſola. quoniam non eſt dicere ſic aliquid ſignificantem voce enun ciare: vel aliquo interrogāte: vel nō: ſꝫ ip̄o ꝓferēte. ¶ Per hāc ſententiā ſimplex dictio quid ſit expōit. di cit enim verbum nomenqꝫ dictiones videri ſoluꝫ. nō etiam affirmationes: atqꝫ huius ſententie cauſā ſub nectit. Iccirco enim verba ⁊ noīa dictiones ſoluꝫ ſūt quoniam cum dicta fuerint ſimplicia: ſiue aliquo pro ferente: vel ſponte dicente: ſiue ad alterius īterroga tionem aliquo reſpondente neqꝫ verum ex his neqꝫ falſuꝫ valet intelligi. Siquis enim per ſe dicat ſocra tes: vel rurſus per ſe ſolum ſimplexqꝫ ambulat: neqꝫ verum efficit neqꝫ falſum. Si vero aliquo interrogā te: ſocrates ne ambulat ille reſpondeat ābulat ſi huic ipſi v̓bo per ſe quiſqͣꝫ vellet aduertere: qd̓ dixit ābu lat: enūciatio nulla eſt: quod ſi cum ſuperiore interro gatione cōiungat: tunc ex interrogationis ⁊ reſpōſio nis coniunctione enuntiatio naſcitur: Solū enim no men: vel v̓bū neqꝫ dicente aliquo: ⁊ ſponte proferen te: nec reſpondente poteſt quiſqͣꝫ dicere: qm̄ enuncia tio facta eſt. Et ſenſus quidem huiuſmodi eſt. Ordo autem verborum talis eſt. Nomen ergo ⁊ verbū di ctio ſit ſola: quoniam ſic aliquid ſignificanteꝫ voce.i. nomen aut verbum ſimpliciter proferentem non eſt dicere enunciare. Non enim poſſumus dicere quod aliquid enunciet is: qui ſimplex nomen aut ſimplex ꝓ tulit verbum: ſiue alio interrogante: vel non interro gante: ſed ipſo ſponte proferente. ¶ Harum autem hec ꝗdē ſimplex eſt enūciatio. vt aliquid de aliquo. vel aliquid ab aliquo Hec autē ex his ꝯiuncta. velut oratio quedam iā compoſita. ¶ Nūc quid oratio ſit ſimplex compoſitaqꝫ declarat. ē enim ſimplex oratio: que duobus terminis conſtat. Termini autem ſunt noīa ⁊ verba: que in ſimplici ꝓ poſitione predicamus: vt in eo quod eſt: ſocrates diſminus in enunciatione ꝓponitur: vt ſocrates: ſubie ctus dicitur: ⁊ ponitur prior. Qui vero maior: predi catur: ⁊ locatur poſterior. vt diſputat. Quecūqꝫ pro poſitio ex vno ſubiecto ⁊ ex vno predicato facta eſt: il la ſimplex enunciatio nuncupatur: atqꝫ hoc eſt quod ait. Harum autem ideſt enunciatiuarum ſimplex eſt enunciatio: vt aliquid de aliquo vt vnum predicatum quod eſt aliquid de vno ſubiecto quod eſt de aliquo p̄ dicetur. Hoc autem pertinet ad affirmationem: vt aliquid de aliquo predices. Ad negationē v̓o: vt vnū aliquid ab vno aliquo predicando diſiungas: vt in eo quod eſt ſocrates nec diſputat. diſputare. vnum ter minum a ſocrate alio termino predicando diſiunxi. Alie v̓o ſunt or̄ones enunciatiue: que cōpoſite nomi nantur. que ex ſimplicibus orationibꝰ cōponūtur: vt eſt. ſi dies eſt: lux eſt. Dies eſt ⁊ lux eſt: due ſūt ſimpli ces enūciatiue oratiōes: iccirco qd̓ binis terminis cō ſtant: ex duabus āt ſimplicibus orationibus tota hec or̄o ē. q̄ dicit: ſi dies ē: lux ē hoc eſt enim qd̓ ait. Hec aūt ex his coniuncta.i. ex ſimplicibꝰ orationibꝰ enū ciatiuis: velut or̄o iā cōpoſita: quippe quaꝝ totū cor pus ex his iungit̉: quas ſimplices eſſe iā ſupra docui. ¶ Eſt autem ſimplex enunciatio vox ſignificatiua. de eo quod eſt aliquid. vel non eſt. quemadmodū tempora diuiſa ſunt. ¶ Poſtqͣꝫ de cōpoſitis orationibus ſimplicibuſqꝫ tra ctauit: diffinitionem enūciationis ꝑ affirmationeꝫ ⁊ negationem ingreditur: ait enī. enūciatio eſt vox ſi gnificans affirmationē vel negationē: vel in preteri tū vel in preſens: vel in futurum tempus. Quod eniꝫ dixit de eo quod eſt: ad affirmationē retulit: qd̓ addi dit: vel non ē ad negationē qd̓ vero ſecutus ē quēad modū tēpora diuiſa ſunt ad ſinguloꝝ temporū retu lit rōeꝫ: ſiue enī aliquis ſic dicat: ſocrates viuit. ſocra tes nō viuit: ſiue ſocrates vixit: ſocrates nō vixit: vel ſic ſocrates victurus eſt: ſocrates victurus non ē: qm̄ affirmatio eſt aut negatio. ⁊ qm̄ quelibet ipſaꝝ in ali quo temporum ē: que diuidūt̉ in futuruꝫ: preſens: ac p̄teritū: plenā retinet ſimplicis enūciationis naturā. ¶ Affirmatio v̓o ē enūciatio alicuius de aliquo. ne gatio v̓o enūciatio alicuius ab aliquo. ¶ Ad affirmationis ⁊ negationis determinationem enunciationis nomen ſumpſit. vt generis. eſt autem affirmatio quotiēs aliquid de aliquo cum eo quod ē eſſe predicamus vt cū dicimus homo aīal eſt: aīal de homine predicamus quotiens aūt aliquid ab aliquo predicādo diſiungimus: negatio eſt: vt homo lapis non eſt. lapidē enī ab hoīe diſiungimus qua re recta affirmationis ⁊ negatiōis facta ē diffinitio. ¶ Quoniam autem eſt enunciare. ⁊ quod eſt non eſſe ⁊ quod non eſt eſſe. ⁊ quod eſt eſſe. et quod nō eſt non eſſe. ⁊ circa ea. que ſunt extra preſens tem pora. ſimiliter omne contingit quod quis affirma uerit negare. ⁊ qd̓ quis negauerit affirmare. Qua re maniteſtum eſt. quoniam omni affirmationi eſt negatiooppoſita ⁊ oī negationi affirmatio. Et ſit hoc cōtradictio affirmatio ⁊ negatio oppoſite. ¶ Nūc diuidit enūciatiōes: vel que de his fieri poſſūt rebus: que ſunt: vel que de his que non ſunt: ſiue in affirmatione: ſiue in negatione. Dicit enī qm̄ eſt enū ciare quod eſt non eē: vt ſiquis dicat nullus hō aīal ē Hoc enim quod eſt: nō eſſe ꝓpoſuit Hec eſt falſa ne gatio. Secunda ⁊ quod nō eſt eſſe: vt ſiquis dicat oīs

In librum de interpretatione editio prima
lapis aīal eſt: qd̓ enim non eſt eē conſtituit. ⁊ hec eſt falſa affirmatio. Tertia: ⁊ quod eſt eē: vt ſiquis dica oīs homo aīal eſt. Quod enim eſt eſſe confirmat: ⁊ hec eſt affirmatio vera. Quarta: ⁊ quod non eſt non eſſe: vt ſiquis dicat nullus lapis aīal eſt. Quod enim non eſt non eſſe propoſuit: ⁊ hec eſt vera negatio. E non ſolum hoc ī preſenti tempore: ſed circa ea quoqꝫ que preter preſens ſunt tempora. Hoc aūt tantū va let: ac ſi diceret: hoc nō modo in preſenti tempore ita enunciari poteſt: vt ſit ⁊ vera ⁊ falſa negatio: ⁊ rur ſus vera falſaqꝫ affirmatio. ſed etiam in p̄teritum ⁊ futurum: que extra p̄ſens tempora ſunt. Similiter enim omne cōtingit quod affirmatur. negare: ⁊ quod negatur ab alio: alium rurſus affirmare. Qd̓ ſi oī ve ritati falſitas opponitur oī etiam falſitati veritas. ē autem ⁊ affirmationis ⁊ negationiſ falſa proferre: cō ſtat quod oī negationi affirmatio. ⁊ oī affirmationi negatio opponitur. Hīc ergo quid ſit quod dr̄ cōtra dictio declaratur. Eſt enim cōtradictio affirmatiōis ⁊ negationis oppoſitio. Cum enī quis affirmat. quod alius negat: ipſa vtrarumqꝫ propoſitionū pugna con tradictio noīatur. Atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. Et ſit hoc con tradictio affirmatio ⁊ negatio oppoſita. Cū enī affir matio negationi opponitur: contradictō eſt. Sed que ſit affirmatio oppoſita negationi: aut que ſit haꝝ ꝓ poſitionum oppoſitio: in ſequentibꝰ ꝓdit. Neqꝫ.n. qͥ libet negatio cuilibet affirmatiōi oppoſita ē: ſꝫ tm̄ he quas in ſequētibus ipſe determinat. quocirca erit cō tradictio affirmatio ⁊ negatio oppoſite. q̄ ſint aūt op poſite. Sequens expoſitionis ordo contexit. ¶ Dico autem opponi eiuſdem de eodem: Non autem equiuoce: ⁊ quecumqꝫ cetera talium deter minauimus contra ſophiſticas importunitates. ¶Fieri tunc oppoſitionem in affirmationibus negatio nibuſqꝫ demonſtrat. Cum idē ſubiectum idemqꝫ pre dicatum in negatione ſit: quod quilibet in affirmatio ne propoſuit. oꝫ enim ſemper ſi oppoſita eſt affirma tio negationi: vnam eſſe veram: alteram falſam. Qd̓ ſi vtreqꝫ falſe ſunt: aut vtreqꝫ vere non ſūt oppoſite. Neqꝫ enī ſe perimūt. Si auteꝫ vna ſit falſa: alia vera tunc vera perimit falſam. Et ſi alia fuerit vera: alia mox a veritate diſcedit. Qd̓ ſi in qualibet affirmatio ne aut ſubiectum: aut predicatum fuerit equiuocum nō ſunt oppoſite. Si quis enī dicat: alexander helenā rapuit. quoniam alexandri nomen equiuocum eſt: p̄t vtrūqꝫ eſſe verum ⁊ negatio ſi de alexandro magno loq̄tur: ⁊ affirmatio ſi de alexandro troiano propōa Quare non ſunt he oppoſite. Illas autem eſſe dicit oppoſitas: quecunqꝫ eiuſdem predicati habent oppo ſitionem de eodem ſubiecto: vt ibi nulla equiuocatio diuerſitatis cauſa ſit. hoc enim eſt qd̓ ait. Dico autē opponi eiuſdem de eodem. Non autem equiuoce: vt eiuſdem predicati ſit oppoſitio in negatione: que fuit in affirmatiōe. Et de eo ſb̓o fiat negatio de quo an̄ facta ē affirmatio. Sꝫ diligētiꝰ hec in libro quem ſo phiſticum elenchum inſcribit ediſſerit illic enim ſo phiſtaꝝ: quos fallaces argumētatores latīe poſſumꝰ dicere: qui per huiuſmodi propoſitiones que verum inter ſe falſumqꝫ non diuidunt: mendaces colligunt ſyllogiſmos: argumenta diſtinxit. quibus capere reſ pondētem atqꝫ innectere conſueuerūt. Ergo nūc hoc dicit etiam illa eſſe obſeruanda: que contra argumē tatoꝝ importunitatē determinata ſunt. Que v̓o ſūt illa dicenda a me ſecunde editionis textus expectet.
¶ Quoniam autem ſunt hec quidem rerum vni uerſalia illa. vero ſingularia. Dico aūt vniuerſaleꝫ quod in pluribus natuꝫ eſt p̄dicari. ſingulare vero quod non. vt homo quidem vniuerſale. plato vero eorum que ſunt ſingularia. ¶ Omnis propoſitio quēadmodū fiat oſtēdit. Secūdū enim res que ſignificantur: propoſitionis natura per ſpicitur. Rerū autem alia ſunt vniuerſalia: alia part cularia. vniuerſale eſt quod de pluribus predicat̉: vt homo de pluribꝰ dr̄: ⁊ eſt vniuerſalis. Singulare v̓o eſt: vt quelibet res indiuidua: cuius nulla predicati ad ſibimet ſubiecta ꝑueniat: vt plato vel ſocrates. ho rum autem naturam docet exemplis. ait enī Ut hō ꝙ dem vniuerſale. Plato v̓o eoꝝ que ſunt ſingularia Nam ſi hoc eſt vniuerſale qd̓ de pluribus p̄dicat̉. homo vniuerſale eſt de pluribus enim indiuiduis di citur. Quod ſi hoc rurſus eſt ſingulare: quod de nul lo alio predicatur: plato ſingularis eſt. Indiuidua nā qꝫ de nullis alijs predicantur. Quoniam ergo ſunt q̄ dam rerum vniuerſalia. Alia v̓o ſingularia: manife ſtū eſt: qm̄ oīs affirmatio aut negatio ꝑ hec ꝯſtituit̉. ¶ Neceſſe eſt autem enunciare. quoniam ineſt ali quid aut non. Aliquotiens quidem eorum alicui que ſunt vniuerſalia. aliquotiens autem eoruꝫ. que ſunt ſingularia. ¶ Omnis nāqꝫ propoſitio aut ſingulare hꝫ: aut vniuer ſale ſubiectū: ſiue affirmatiōe annuat: ſiue abnuat ne gatiōe. Si quis enī dicat homo aīal eſt. homo aīal n̄ eſt: vniuerſalē rem ideſt hominē animal aut eſſe aut non eē propoſuit. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait neceſſe eſt autē enūciare qd̓ ineſt aliquid aut nō. aliquotiēs quidē eo rum alicui que ſunt vniuerſalia. Hō enī: cū ſit vniuer ſale. aīal illi ieē affirmatio poſuit. Que dixit: hō aīa eſt. ⁊ non ineſſe negatio. que ait. hō aīal nō ē: Si v̓o aliquis ſic dicat. Socrates diſputat ſocrates non diſ putat alicui eoꝝ que ſunt ſingularia eſſe ⁊ non eſſe cō iunxit. Et hoc eſt qd̓ ait. Aliquotiens autem eoꝝ qu ſūt ſingularia. Nā cū ſocrates ſingulare ꝗddā ſit: diſ putatō ei ab affirmatōe iūcta ē: ſꝫ a negatōe ſeiūcta ¶ Si ergo vniuerſaliter enunciet in vniuerſali: qꝛ niam eſt aut non. etiam contrarie enunciationes. Dico autem in vniuerſali enunciationem vniuer ſalem. vt omnis homo albus eſt: nullus homo alb eſt. Quando autem in vniuerſalibus non vniuer ſaliter. non ſunt contrarie que autem ſignificantur eſt eſſe aliquando contraria. ¶ Omnis affirmatio omniſqꝫ negatio aut vniuerſal̓ aut particularis: aut indefinita: vniuerſalis ē affirma tio: vt ſi ꝗs dicat oīs hō animal. eſt. Cum ſit enī vni uerſale ſubiectū hō(de ml̓tis enī p̄dicari alijs poteſt vniuerſaliter p̄dicatū eſt. Diximꝰ enī oīs homo aīa eſt. Nec ſolū hoīeꝫ: quod eſt vniuerſale poſuimus: ſꝫ etiā omne ⁊ vniuerſale: ideſt omne adiecimꝰ vniuer ſali. id eſt homini. ⁊ hec eſt affirmatio vniuerſalis. ſin v̓o dicat aliꝗs. nullus homo animal eſt. Rurſus ho mini vniuerſali rei determinationem vniuerſaleꝫ id qd̓ dicit̉ nullꝰ adiecit. Siue ergo in affirmatiōe: ſiue ī negatiōe: ſi eas vniuerſaliter aliꝗs ꝓferat: vniuerſa le ī vl̓i ꝓponit. Non ꝓponit autem vniuerſale in vni uerſali quotiens ita dicit. Hō animal eſt: homo aīaſ non eſt. Cum enim hō ſit res vniuerſalis: nulla adie ctio vniuerſalitatis: que eſt nullus: aut oīs: affirmato nem vel negationē fecit. Quocirca repetēdū eſt affir matio

In librum de interpretatione editio prima ee
matio vniuerſalis eſt: in qua vniuerſale vniuerſaliter p̄dicatur affirmatiue: ⁊ negatio vniuerſalis: in qͣ rui ſus vniuerſale vniuerſaliter p̄dicatur negatiue: ⁊ he huiuſmōi contrarie ſunt. Fieri.n. non p̄t. vbi vera eſt affirmatio vniuerſalis: illic vniuerſalis negatio vera ſit ⁊ econtrario. fieri tn̄ pōt: vt vtreqꝫ inueniri falſe poſſint: ut oīs homo iuſtus eſt. nullus homo iuſtus ē. hic enim vtreqꝫ ſunt falſe ⁊ vna quidem vera: altera falſa reperiatur: vt in eo qd̓ eſt: oīs hō aīal eſt: nullꝰ homo animal eſt. vna vera ē. altera falſa: vt v̓o vtre qꝫ vere ſint: fieri nō poteſt. quocirca qm̄ vtreqꝫ falſe inueniuntur. oppoſite non ſunt. ſed ſunt cōtrarie. cur autem contrarie dicātur: alio loco nobis dicēdū eſt. ¶ Particulares v̓o propoſitiones ſunt hmōi: ꝗdā hō aīal eſt: quidā homo aīal non eſt. he dicūtur ſubalter ne. affirmatio enī particularis ſub affirmatione vni uerſali ſubalterna eſt. Rurſus eodē mō particularis negatio ſub vniuerſali negatione ſubalterna eſt. Sꝫ he vt vtreqꝫ vere ſint: vt vna vera alia falſa: fieri pōt vt vtreqꝫ falſe ſint: non pōt inueniri vt in eo qd̓ ē qui dam hō iuſtus eſt. quidā hō iuſtus nō eſt vtreqꝫ ſunt vere. Cū v̓o dicimus quidā homo animal eſt. quidaꝫ homo animal non eſt. vna vera eſt: altera falſa. ⁊ di cūt̉ affirmatio ⁊ negatio particulares ſubcontrarie. Quare nec iſte vocantur oppoſite. Iccirco qꝛ vtreqꝫ vere inuēiūtur īterdū. ſit autē harū talis deſcriptio. Affir. vl̓is. Negatio vl̓is. lill̓ꝰ hō iuiē Iolſbō iuſtꝰē Cōtrarie ꝗdā hō iu. ē ſubꝯͣrie ꝗdhōiu. ne Affir. ꝑticularis. Neg. ꝑticularis ¶ Ergo neqꝫ ſuꝑiores vl̓es: neqꝫ inferiores particula res oppoſite: ſūt. Iccirco qd̓ īferiores ꝗdē vtreqꝫ ve re: ſuꝑiores vtreqꝫ falſe eē poſſūt. ſūt āt oppoſite con tradictorie(vt ip̄e ait) ſi ꝗs aſpiciat angulares: vt aſ firmationē vl̓em ꝑticulari cōparet negatiōi: vt ē: oīs hō iuſtꝰ ē: ꝗdā hō iuſtus nō eſt. he enī neqꝫ vere poſ ſunt inuēiri: neqꝫ falſe. ſꝫ ī oībus vna vera eſt: altera falſa. Et rurſus ſi vl̓is negatio ꝑticulari affirmatiōi cōparetur: reperiūtur oppoſite: vt ē: nullus hō iuſtꝰ ē quidā hō iuſtus eſt. Semꝑ enī vna vera ē altera fal ſa. Et hoc in quibuſlibet terminis ſi deſpexeris. or̄o n̄ diſcreꝑabit. Sit autē pleniſſima hoc mō deſcriptio. aiffirmatio vl̓is. Negatio vl̓is. oīſhō iu. ē Cōtrarie Intirhōiuſtꝰ ē A 5 A luborie Iadā hō iu. ſi ē j adā hōiu. ē Aſ. ꝑticularis Nega. ꝑticularis.
¶ Sunt ergo determinationes vniuerſalium quidem omnis ⁊ nullus: particularium vero quidam. Ille aūt propoſitiones: que neqꝫ vniuerſale habent additum neqꝫ particulare indefinite vocantur: ⁊ particularibꝰ ſimiles ſunt: vt eſt: homo iuſtus eſt. homo iuſtus non eſt. Poſſunt enim vtreqꝫ eſſe vere: vt in hoc ip̄o exē plo. quod dicimus. ⁊ poteſt vna eſſe vera: altera falſa vt homo animal eſt: homo animal non eſt: vtreqꝫ v̓o vt falſe ſint. non poteſt inueniri. ⁊ he(vt dictum eſt) vocantur indefinite. Preter has autem omnes ſin gulares ſunt: in quibus contradictio poteſt euenire: vt in eo quod eſt. Socrates animal eſt. ſocrates ani mal non eſt. ſocrates iuſtus eſt. ſocrates iuſtus non ē. Nam ſi nulla eas equiuocatio vel predicati: vel ſub iecti: vel alterius temporis: vel aliquid eorum: que ſingulas determinant: impediat: ſemper vna ve ra eſt: altera falſa. Quare quoniam de omnibus in commune ſpeculati ſumus: ⁊ quid queqꝫ eſſet quā tum breuitas patiebatur: expreſſimus. ad textū nūc quoniam tempꝰ eſt reuertamur. Si ergo inquit vni uerſaliter enunciet in vniuerſali: quoniam eſt aut nō erunt contrarie enunciationes: vniuerſaliter enim enunciat aliquis in vniuerſali. quotiens vniuerſalem affirmationem: aut vniuerſalem fecerit negationem Cum enim dicit omnis homo animal eſt. vniuerſalē hominem vniuerſaliter enunciauit per id quod addi dit omnis. quod ſi rurſus dicat. nullus homo animal eſt. eodē modo vniuerſalem hoīeꝫ vniuerſaliter enun ciat per id quod ait nullus. ⁊ ſunt contrarie. Quas au tem dicat eſſe contrarias: ſubiecto declarat exemplo Dico autem in vniuerſali enunciationem vniuerſalē vt omnis homo albuſ eſt: nullus homo albus eſt. vna ſiquidem affirmatio vniuerſalis: altera negatio vni uerſalis: quas contrarias eſſe ſupra in deſcriptione docuimus. Quando autem in vniuerſalibus non vni uerſaliter: non ſunt contrarie. Quotiens autem inꝗt indefinite ſunt propoſitiones: ⁊ vniuerſaliter vniuer ſale non proponitur: contrarie non ſunt. ea enim affir matio que dicit: homo iuſtus eſt: ⁊ que dicit: homo iuſtus non eſt: contraria non eſt Poſſunt enim utre qꝫ ſimul eſſe uere ⁊ in eodem ideſt homine: quod in contrariis fieri impoſſibile ē. Quod v̓o addidit. que autem ſignificantur ē eē cōtraria tale eſt. Ipſe quidē propoſitiones contrarie non ſunt: Significant tamer aliquando contraria. Si quis enim dicat homo al eſt. ⁊ alius negat homo albus non eſt ipſe quidem cō trarie non ſunt. Quod auteꝫ dicitur homo albus nō eſt. Poteſt quiddam ſignificare contrarium. Nam deſignat hoc quod dicitur: homo albus non eſt: ⁊ ru bri coloris eſſe ⁊ pallidi ⁊ fuſci: deſignat etiaꝫ nigri: quod eſt albo contrarium. Poteſt igitur id quod nō eſt album. eſſe nigrum. Ergo quaquā ipſe contrarie non ſunt: tamen poteſt aliquando quidam ſignificare contrarium. Priori affirmationi: ut in eo qd̓ diximꝰ Nam ſi id quod dicitur: non eſt homo albus: nigrum eſſe deſignet: quoniam is qui niger eſt albus non eſt. Cōtrarie quidem propoſitiones non ſunt quoniā poſ ſunt eſſe utreqꝫ uere: Que autem ſignificantur: inter dū cōtraria reperiūt̉. que autem ſint huiuſmodi pro poſitiones exemploꝝ ſubiectione monſtrabit. ¶ Dico autem non vniuerſaliter enunciare in his que ſunt vniuerſalia vt eſt albus homo non eſt al bus homo. ¶ Et quid dicat eſſe vniuerſale non uniuerſaliter predi care: planiſſime demonſtrauit dicens.

In librum de interpretatione editio prima
¶ Cum enim vniuerſale ſit homo. non vniuerſali ter vtitur enunciatione. Omnis namqꝫ non rni uerſale ſignificat. ſed quoniam vniuerſaliter. ¶ Nam id quod dicitur omnis illud ad quod predica tur colligit: atqꝫ in unum corpus adducit: ut cum dici tur omnis homo iuſtus eſt: nullum excipit hominem Sed totam colligit humanitatem: ⁊ ſit de re vniuer ſali homine predicatio vniuerſalis: cum dicimus om nis homo: Nam cum ſit vniuerſale homo: huic vni uerſali vniuerſalitatē conſignificat id qd̓ additur om nis. ⁊ res vniuerſalis vniuerſaliter predicatur. ¶ In eo vero quod vniuerſale predicatur. id quod eſt vniuerſaliter predicare. non eſt verum. ¶ Hac nos ſententia quem ad locum vniuerſalitatis determinationem recte ponamus inſtituit. Docet enim ſemper iſtam vniuerſalitatem: quam determi nationem vniuerſalem vocamus: ad ſubiectum po ni debere terminum: numquam ad predicatum. Si quis enim ſic dicat: omnis homo animal eſt. Recte dixerit omnis ad ſubiectum ideſt ad hominem po nens. Quod ſi ſic dicat. omnis homo omne anima eſt. falſum dixerit. Ergo hoc non dicit: in eo vero qd̓ vniuerſale predicatur: vt animal de homine. Animal enim vniuerſale eſt. De omni enim homine predica tur. non eſt verum. Hoc ipſum vniuerſale. quod eſt animal: vniuerſaliter predicare vt dicatur omne ani mal eſſe hominem. nec ſolum in his: Sed in nulla re cte fieri affirmatione concedit: ait enim. ¶ Nulla enim affirmatio vera erit. in qua de vni uerſaliter predicato vniuerſale predicetur vt om nis homo eſt omne animal ¶ Hoc autem cur eueniat: paucis oſtendam. Predi catum ſemper maius eſt ſubiecto: vel equum maius ſit: vt cum dico. homo animal eſt. Animal predicatur homo ſubicitur. Sed maius eſt animal homine. De pluribus enim quam ipſe homo predicatur. Rurſus equale eſt: cum ſic dicimus. homo riſibilis eſt. homo ſubiectum eſt. riſibile predicatum. Sed homo atqꝫ riſibile equalia ſunt. ꝓpriū namqꝫ eſt hominis: quod eſt riſibile. vt autem minus predicatum inueniatur. quam ſubiectum: fieri non poteſt. Sue ergo maius ſit predicatum: falſum eſt vniuerſale adiicere predica to: ut in eo quod ipſe poſuit: exemplo. Omnis homo omne animal eſt. ſiue equale ſit. ſuperfluum eſt: ſi ꝗs ſic dicat: omnis homo omne riſibile eſt. quare vniuer ſale predicatum predicare vniuerſaliter non oportet. ¶ Opponi autem affirmationem negationi con tradictorie: que vniuerſale ſignificat eidem quo niam non vniuerſaliter: vt omnis homo albus eſt: non omnis homo albus eſt: nullus homo albus eſt quidam homo albus eſt. ¶ Quid ſit proprie cōtradictio: conſequenter exponit. ait enim opponi contradictorie propoſitiones: quo tiens vniuerſalem affirmationem particularis ab nuit negatio: ⁊ quotiens vniuerſalem negationem particularis affirmatio aſtruxerit. Cum enim omnis homo albus eſt dicitur: illa negatio que dicit non omnis homo albus eſt: de eodem homine vniuerſa liter tollit. quod vniuerſaliter affirmatio cōſtituerat Illa enim omnem hominem eſſe album ponit Iſta dicit non omnem: tamquā ſi concedat aliquem: ſed ei tantum auferat vniuerſalem. Hoc eſt enim quod ait que vniuerſale ſignificat eidem. quoniam non vniuerſaliter. Nam ſicut vniuerſale ſignificat affirma tio dicens hominem. ita quoqꝫ negatio vniuerſale ſi gnificat. habet enim ⁊ ipſa hominem: Sed idem ip ſum vniuerſale docet non eſſe vniuerſaliter. id eſt nō omne eſſe album: quod affirmatio eſſe vniuerſaliter poſuerat: omnem hominem eſſe album proponens. Eodem modo etiam in negatione. quas nos ſupra an gulares poſuimus: ⁊ contradictorias in deſcriptione Hic nunc eaſdem oppoſitas contradictorie: vocat. Quod autem vniuerſali affirmationi: que eſt omnis homo albus eſt: particularem negationem oppoſuit que eſt non omnis homo albus eſt: tantundem eſt tamquam ſi diceret: quidam homo albus non eſt. Nam ſi non omnis homo albus eſt: quidam homo al bus non eſt. ¶ Contrarie vero vniuerſalem affirmationem vniuerſalem negationem. vt omnis homo iuſtus ē nullus homo iuſtus eſt. Quocirca has quidem im poſſibile eſt ſimul eſſe veras His vero oppoſitas contingit aliquando in eodem. vt non omnis ho mo albus eſt. ⁊ quidam homo albus eſt. ¶ Planiſſime omnes exequitur. dicit contrarias vni eaſdem contrarie demonſtrat opponi. Illud quoqꝫ addidit. quod eas impoſſibile ſit in eodem veras ali quando cognoſci. Nam ſicut contrariorum natura in eodem non poteſt inueniri. neqꝫ enim vno eodemqꝫ tempore aliquid nigrum eſt atqꝫ album. ſic quoqꝫ nec cōtrarie vt vtreqꝫ ſimul ſint vere fieri poteſt. Quod autem adiecit. His vero oppoſitas contingit in eodē particularem affirmationem: et particularem nega tionem deſignat. Particularis namqꝫ affirmatio vniuerſali negationi oppoſita eſt contradictorie. par ticularis vero negatio vniuerſali affirmationi. Con trariarum. igitur oppoſite poſſunt in eodem vereʳ ali quotiens inueniri: vel particularis affirmatio ⁊ par ticularis negatio vere ut ſint aliquotiens fieri poteſt. vt eſt quidam homo albus eſt: quidam homo albus non eſt vtreqꝫ ſunt vere. ¶ Quecunqꝫ igitur contradictiones vniuerſaliuꝫ ſunt vniuerſaliter. neceſſe eſt alteram eſſe veram vel falſam. ⁊ quecūqꝫ: in ſingularibus ſunt. vt ſocra tes albus. non eſt ſocrates albus. ¶ De cōtradictorie oppoſitis loꝗtur: ⁊ de ſingularibꝰ ꝓpoſitionibꝰ: qd̓ vnā ſemꝑ verā: falſam ſemꝑ alterā neceſſe eſt inueniri. Hoc enī dicitur cōtradictiōes in ꝗt eoꝝ: que ſunt vniuerſaliū vl̓r predicatoꝝ: vna ſem ꝑ v̓a eſt: altera falſa. Ul̓iuꝫ aūt vl̓r p̄dicatoꝝ ſūt ꝯͣdi ctiones vniuerſaliū particulariter predicatoꝝ. Nam affirmatio vniuerſalis vel negatio vl̓is vniuerſaliter p̄dicāt̉ hoꝝ cōtradictorie particulares affirmatiōes vel negatiōes ſunt: ſi ſibi angulariter comparēt̉. Ha rū igit̉ cōtradictionū: que ſūt vniuerſaliū vniuerſal̓r predicatorū: vna ſemꝑ vera ē: ſemꝑ falſa altera reꝑ tur. In ſingularibꝰ quoqꝫ idē eſt. Nā ſi nulla. vt dcm̄ ē varietas eꝗuocatiōis īpediat. idēqꝫ ſit p̄dicatū. idē qꝫ ſubiectū: ad vnū idēqꝫ tēpus: ad vnā eandēqꝫ ꝑt ad vnū idēqꝫ relatū: vno atqꝫ eodē mō: vna ſemꝑ v ra ē: altera falſa: ⁊ v̓itatꝭ īter ſe naͣꝫ: ⁊ mēdacii ꝑtiūt̉ ¶ Quecūqꝫ aūt vniuerſalibus non vniuerſaliter: non ſemper hec quidem vera eſt: illa v̓o falſa. ¶ Que vero ſunt inquit indefinite: vt neqꝫ vniuerſali

In librum de interpretatione editio prima7
habeant: neqꝫ particularem determinationem: quod tacuit: non ſemper vna vera eſt: altera falſa: ſed vtre qꝫ interdum inueniuntur vere. In vniuerſalibus au tem non vniuerſaliter predicatur aliquid hoc modo homo albus eſt: homo albus nō eſt. in quo vno eodē qꝫ tempore vtraſqꝫ veras eſſe contingit. Hic enim ī cum vniuerſale ſit homo: non vniuerſaliter predi catum eſt nomen. At vero nec particulariter. Neqꝫ enim quidam: aut nullus: aut omnis adiectum eſt. do cet autem huiuſmodi propoſitiones non inter ſe diui dere veritatem atqꝫ mendacium hoc modo. ¶ Simul enim verum eſt dicere: quoniam eſt ho mo albus: ⁊ non eſt homo albus. ⁊ eſt homo pul cher. ⁊ non eſt homo pulcher. Si eniꝫ fedus. ⁊ nō pulcher. ⁊ ſi fit. aliquid. ⁊ non eſt. ¶ Documentum eſt huiuſmodi dictum indefinitaꝫ af firmationem: negationemqꝫ veras vtraſqꝫ poſſe in uenire. verum enim dicere eſt. Eſt homo albus: ⁊ nō eſt homo albus: huius autem rei probatio eſt. nam ſi verum eſt dicere. eſt homo niger: ⁊ eſt homo albus ſimul vno eodemqꝫ tempore. Qui autem niger eſt: albus non eſt. verum eſt dicere vno eodemqꝫ tempo re. quoniam eſt homo albus: ⁊ non eſt homo albus. Rurſus ſi verum eſt dicere: quoniam eſt homo pul cher: ⁊ eſt homo fedus vno eodemqꝫ tempore. Qui autem fedus eſt: pulcher non eſt verum autem dice re hominem eſſe pulchrum ⁊ hominem eſſe fedum: vno eodemqꝫ tempore manifeſtum eſt. Cum enim achilles eſſet pulcher: erat clodius therſides fedus. Rurſus ſi verum eſt dicere eſſe hominem album: ⁊ rurſus eodem tempore fieri hominem album. Nec hoc vlla contrarietas vetat: vt ſit homo albus: ⁊ rur ſus fiat homo albus. ſed qui ſit albus: nondum albus eſt. verum eſt dicere igitur quoniam eſt homo albus ⁊ non eſt homo albus. Hoc eſt enim quod ait ⁊ ſi ſit aliquid: ⁊ non eſt. cum enim ſit non eſt. ſed poteſt dici quoniam eſt homo albus: ⁊ ſit bomo albus vt vtrum qꝫ vere dicatur. Poteſt igitur vere vtrūqꝫ dici. Et ē homo albus: ⁊ non eſt homo albus. ¶ Uidebitur autem ſubito inconueniens eſſe. Ic circo quoniam videtur ſignificare non eſt homo albus. ſimul etiam quoniam nemo homo albus. Hoc auteꝫ neqꝫ idē ſignificat. neqꝫ ſil̓ neceſſario. ¶ Tacite hominum dubitationi reſpondit. Quod enī dicimus: eſt albus homo: ⁊ non eſt albus homo vtrū qꝫ verum eſſe: videtur aliquotiens inconueniens eſſe Si enim verum eſt dicere: eſt albus homo quemad modum fieri poteſt: vt verum ſit dicere: non eſt albꝰ homo. Hoc autem videtur iccirco quoniam apparet quibuſdam id quod dicimus nō eſt homo albus: hoc ſignificare: tanqͣꝫ ſi dicamus nullus homo albus eſt. ſed hoc verum non eſt. Neqꝫ enim idem eſt dicere: non eſt albus homo: ⁊ nullus homo albus eſt. Et quā qͣꝫ cum dicimus nullus homo albus eſt: ſimul ſignifi camus: quoniam non eſt homo albus non tamen ex neceſſitate idem vtraqꝫ ſignificat. Cum enim dici mus: non eſt homo albus ſimul nos dicere: quoniam nullus homo albus eſt: non oportet intelligi. neqꝫ enī ſemper ſimul eſt: non eſt homo albus: ⁊ nullus homo albus eſt. Nam aliquotiens ſimul eſt ſcilicet cum pri us dicitur vniuerſalis negatio. Cum vero indefinita dicitur prius: non eſt ſimul negatio vniuerſalis nega tioni indefinite. Nam b dicam nullus homo albus
eſt: ſimul dixi: quoniam homo albus non eſt. Quod ſi dicam: homo albus non eſt: non eſt ſimul dicta nega tio vniuerſalis: que eſt nullus homo albus ē: quoniā poteſt quidā eſſe nō albus: de quo dicat̉ hō albus nō eſt: neqꝫ tamē oīs eſſe nō albus. Non igit̉ ſimul neceſ ſario ſunt: non eſt hō albus: ⁊ nullꝰ homo albꝰ eſt. ¶ Manifeſtum eſt autem. quoniaꝫ vna negatio vni us affirmationis eſt. Hoc enim idem oportet ne gare negationem. quod affirmauit affirmatio. ⁊ d̓ eodem. vel de aliquo ſingulariū. vel de aliquo vni uerſalium. vel vniuerſaliter: vel non vniuerſaliter. ¶ Hoc quoqꝫ argumentum eſt negationem indefinitā ⁊ vniuerſalem idem non ſignificare: ⁊ eas a ſe eſſe di uerſas. Nam ſi vnius affirmationis vna negatio: eſt contra eam que dicit: non eſt homo albus: illa eſt aff firmatio. que dicit eſt homo albus. Et contra eam q̄ dicit nullus homo albus: illa affirmatio eſt que dicit quidam homo albus eſt. ſed he affirmationes diuer ſe ſunt ideſt ē homo albus: ⁊ quidā homo albꝰ eſt di uerſe igit̉ ille quoqꝫ ſunt: que his proportionaliter op ponuntur. Diuerſa igitur eſt negatio que dicit: nullꝰ homo albus eſt: ⁊ ea que dicit: non eſt homo albus. Docet autē nos vnius affirmationis vnā eē negatio nem: idqꝫ hac ratiōe demōſtrat. Oportet enī idē pre dicatū negare negationē: quod predicauerit affirma tio: ⁊ rurſus de eodem ſubiecto auferre p̄dicatū ne gationē oportet: ad qd̓ affirmatio ante coniūxerat. Quod ſi ſit: dubium non eſt vnius eſſe affirmationis vnā negationem. ſiue autem hoc in vniuerſalibꝰ fiat ſiue vniuerſaliter p̄dicatis: ſiue indefinite: ⁊ non vni uerſaliter: ſiue in ſingularibus: vna eadēqꝫ propoſitio num natura eſt: vt vnius affirmationis ſit tantuꝫ na turaliter vna negatio. Hoc aūt inductione probat. ¶ Dico autē vt ē ſocrates albꝰ. nō eſt ſocrates alb ¶ In hac enī propoſitione idem ſubiectum eſt: idē pre dicatuꝫ: ⁊ ī medio exemplorum ſubiecit. ¶ Si autem aliud aliquid. vel de alio idem. nō op poſita. ſed erit ab ea diuerſa. ¶ Senſus huiuſmodi eſt. ſi aūt aliud aliquid predica uerit negatio: qͣꝫ affirmatio p̄dicauit: vel de alio ſub iecto idem negatio predicauerit: quod in affirmatio neꝫ inerit p̄dicatum: non ſunt ſibi oppoſite: ſꝫ a ſe tm̄ diuerſe ſunt. Siquis enī dicat: ſocrates diſputat: ⁊ alius reſpondet: ſocrates non ambulat: diuerſum pre dicatū eſt: ⁊ diuerſe ſunt propoſitiōes ⁊ nō oppoſite. ⁊ hoc eſt qd̓ dixit. Si aūt aliud aliquid. Aliud enī p̄di cauit negatio: quā affirmatio p̄dicauerat. Quod ſi ꝗſ ſic dicat. ſocrates diſputat: aliuſqꝫ rn̄deat plato non diſputat: de alio ſubiecto idē p̄dicauit: ⁊ ſunt a ſe di uerſe propoſitiōes: ⁊ nō oppoſite. Et erit id qd̓ ait vl̓ de alio idē. Quod ſi vtraqꝫ ſit diuerſa: multo magis diuerſe ꝓpoſitiōes fiūt. quibꝰ poſitis ad ꝓpoſita rur ſus exēpla contendit: ⁊ vni affirmatōi vnā enūciatio nē negationis opponit: angularibus angulares affir matiuis negatiuas: ꝑticularibus vniuerſales: indeſi nitis indefinitas opponēs ⁊ comparans. ¶ Huic vero que eſt omnis hō albus eſt. illa. que ē nō oīs hō albus eſt. Illi aūt que eſt. aliquis homo albus eſt illa que eſt. nullus hō albus eſt. Illi āt q̄ eſt hō albus ē. illa que eſt homo albus non eſt. ¶ Et poſt hec concludit ſententiam dicens. ¶ Quoniam quod igitur vna affirmatio vni nega tioni opponitur contradictorie. ⁊ que ſunt he di

In librum de interpretatione editio prima
ctum eſt. Et quoniam alie cōtrarie. ⁊ que ſūt he dictum eſt. ⁊ quoniam non omnis vera vel falſa cō tradictio. ⁊ quare. ⁊ quando vera vel falſa. ¶ RReuoluit quoqꝫ breuiter: qm̄ alie ſunt ꝯͣrie alie ꝯͣdi ctorie dicitqꝫ ſe que ſint he diligētius in ſuperiore di putatiōe mōſtraſſe. Illud quoqꝫ nō oēꝫ eſſe verā vel falſa affirmatiōis ⁊ negatiōis oppoſitionē: quā nūc cōiter ⁊ īproprie ꝯͣtradictionē vocat. Et qn̄ non ſit ve re vel falſe: vel cur: ſe expoſuiſſe cōmemorat. ¶ Una auteꝫ affirmatio ⁊ negatio eſt: que vnum de vno ſignificat: vel cum ſit vniuerſale vniuerſaliter vel non ſimiliter. vt omnis homo albus eſt: non oīſ homo albus eſt: eſt homo albus. non eſt homo al bus: nullus hō albꝰ ē quidā homo albus eſt. ¶ Quid ſit vna affirmatio ⁊ ſupra iā diximus: ⁊ nunc quoqꝫ idem docere non piget. Cum idem ariſtoteles reuoluerit vna enī affirmatio eſt. que vnā rē de vna ſignificat.i. que huiuſmodi habet p̄dicatū. ⁊ huiuſmo di ſubiectū: vt vtrūqꝫ ſingula ſignificet. Nam ſi vnū aliquid ſignificet p̄dicatū ſimplex atqꝫ vnum ē. Qd̓ ſi rurſus vnū aliꝗd ſignificet ſubiectū: ⁊ nō plura: ſim plex rurſus eſt atqꝫ vnū. Quocirca ſi vnum predica tū de vno erit ſubiecto: vtraqꝫ ſingula ſignificabūt ⁊ non plura. Eoqꝫ ſit: vt nō ſit multiplex propoſitionis ſignificatio: ⁊ que vnū ſignificet: vna ſit. Idē autē oꝫ eſſe etiā in vniuerſalibus vniuerſaliter p̄dicatis: ⁊ in particularibus: quas vniuerſalibus opponi neceſſe ē. quorum etiam ſubdit exempla. Dicit enī vnā eſſe pro poſitionē. Oīs hō albus eſt. ⁊ ſi rurſus oppoſitā vnā eſſe. non eſt omnis homo albus. ¶ Si album vnum ſignificat. Si vero duobus vnū nomē poſitum eſt: ex quibus non eſt vnum: non eſt vna affirmatio: neqꝫ vna negatio. ¶ Si albū īquit vnū ſignificat. quod ſi plura deſignat non eſt vna affirmatio: nec vna negatio. Hoc aūt ⁊ ī ſubiecto cōuēit cuſtodire.ſ. vt ſubiecti quoqꝫ ſimplex ſignificatio ſeruetur. Docet aūt non eſſe vnā propoſi tionē: ſi p̄dicatum vel quodlibet in propoſitione ver bū multa ſignificat hoc modo. Sin vero duobꝰ vni nomē eſt poſitū ex quibus non eſt vnū: non eſt vna af firmatio: neqꝫ negatio ſunt quedā res que plura qui dē ſignificent: ex quibus oībus iunctis vnū quidā va let effici. hoīs quidē nomen ſignificat animal: ſignifi cat mortale: rationale quoqꝫ deſignat: ſed hec iuncta vnū quidā efficiūt: quod eſt aīal rōnale mortale. Hec nāqꝫ oīa vnū hominē cōplent. Sunt quoqꝫ alia: que duas vel plures huiuſmodi res deſignant ex ꝗbꝰ iun ctis vnū aliꝗd eē nō poſſet: vt liber. Dicitur nāqꝫ ⁊ dioniſius liber: dicit̉ liber ⁊ ingenuus. ſed īgenuus ⁊ dioniſiꝰ iūcti nihil efficiūt. qͣre ſi quid tale ſit īꝗt aut ſubiectū aut p̄dicatuꝫ: qd̓ plura ſignificet ex quibus vnum aliquid eſſe non poſſit: nō eſt illa vna affirma tio: neqꝫ vna negatio. Et hoc ficticij exempli ratione confirmat. ¶ Ut ſi ꝗs ponat hoc nomen tunica hoī ⁊ equo qm̄ tunica eſt alba. hec non eſt vna affirmatio. nec vna negatio. Nihil enim differt hoc ꝙͣ dicere. quoniā ē homo ⁊ equus albus. Hoc autem nihil differt ꝙͣ dicere. eſt homo albus. ⁊ eſt equus albus. ¶ Dicat̉ enī inquit equꝰ ⁊ hō tunica. Et habeāt verbi gratia hoc nomē: ſi quis dicit. eſt tunica alba: qm̄ tuequus ⁊ hō albus. ſed hoc tale eſt: tanqͣꝫ ſiꝗs dicat. ē equus albus ⁊ eſt hō albus. Sed hec ſunt due ꝓpoſi tiones: ⁊ non vna duplex igit̉ illa quoqꝫ ꝓpoſitio eſt: eſt hō ⁊ equus albus. quare duplex illa quoqꝫ que di cit: eſt tunica alba. Etenī ſubiecti huius.i. tunice du plex ſignificatio: ꝓpoſitiones fecit eſſe duplices. Qd̓ ſi quis dicat vnū ꝗddā ſignificare eſt tunica alba. qꝛ ſignicat. Eſt hō ⁊ equus albus. impoſſibile eſt. Neqꝫ enī ex hoīe ⁊ equo ꝗddā vnū ſit: vt hec ꝓpoſitio vnū aliꝗd deſignet. quare ⁊ hec ꝓpoſitio multa ſignificat: aut ſi non multa: nihil oīno deſignat. Nihil.n. eſt hō equꝰ: vt ſil̓ dicatur atqꝫ ītelligat̉. hoc ē enī quod ait. ¶ Si ergo he multa ſignificant. ⁊ ſunt plures. ma nifeſtum eſt: quoniam ⁊ prīa multa vel nihil ſignifi cat. neqꝫ enim eſt aliquis homo equus. ¶ Si ergo he multa ſignificant ⁊ ſunt plures. manife ſtuꝫ eſt. qd̓ ⁊ prīa ideſt ea que dicit. eſt tūica alba. ml̓ ta vel nihil ſignificat. Nihil autē iccirco: qm̄ ſi nō ml̓ ta deſignet ꝓpoſitio cuius ꝗlibet terminus equocus eſt: cū illa que noīe equiuoco ſignificantur: iuncta fue rint: neqꝫ in vnam ſubſtantiā cōuenerint talis iunctu re: que res ſibimet incōtexas copulat: nō erit vllus in tellectus: vt in ea que eſt. tunica alba ē aliter eſſe vna nō poteſt. ſi tunica equū hoīemqꝫ ſignificet: niſi equꝰ atqꝫ hō iūcti vnū aliquid efficiant. ſed hi termī tales ſunt: vt neceſſe ſit hanc ꝓpoſitionē vel multiplicē eē: vel nihil ſignificare: nā ſi iungant̉ hō ⁊ equus: ſit ni hil. Nihil enī eſt hō equus: qd̓ ꝑ hoc mōſtrauit quod ait. Neqꝫ.n. ē aliquis hō equꝰ. hoc āt cur nūc ab ip̄o ꝓpoſitū ſit: lucidiſſime demōſtrauit. cū.n. de his ꝑ poſitiōibus loqueret̉: que veꝝ inter ſe falſumqꝫ di derent: hoc addidit. Qd̓ ēt he que hn̄t vel p̄dicatum equiuocū vel ſubiectū: veꝝ falſumqꝫ nō diuidūt vtre qꝫ enī vere eē poſſunt: vt he que dicūt. ē liber homo ſi ad ingenuitatem referas. ⁊ nō eſt liber homo: ſi ad dioniſiū. Recte igitur dictum eſt. ¶ Quare nec in his neceſſe eſt hanc quidem cōtra dictionē verā eſſe. illam vero falſam. ¶ Cū enī multa ſignificat: ml̓tiplex ſignificatio ī nega tiōe: atqꝫ affirmatiōe ſeinuicē nō ꝑimit. quod ſi vn ſit affirmatio: ⁊ vna negatio: qm̄ vtreqꝫ in eodē eē n̄ poſſunt vnam verā ſemꝑ falſam alterā neceſſe eſt eē ¶ In his ergo que ſunt. ⁊ facta ſunt: neceſſe eſt affi mationem vel negationem veram eſſe vel falſam. In vniuerſalibus quidem vniuerſaliter ſꝑ hāc vo rā illā v̓o falſam eſſe. ⁊ in his que ſunt ſingulari. quemadmodum dictum eſt. In his v̓o que ī vn uerſalibus non vniuerſaliter dicuntur. non eſt ne ceſſe. dictum eſt autem ⁊ de his. ¶ In preſentibus rebus ⁊ in preteritis factas ꝯͣdicto rie enunciationes: dicit definite vnam ſemper verā alteram definite ſemper eſſe mendacem: vt ſi quis di cat. omnes fabri perierunt: qui ad pugnaꝫ contra ve nientes priuata conſpiratione progreſſi ſunt. Hoc ſi negetur ſic non omnes fabri perierunt: qui ad pugnā contra venientes priuata conſpiratione progreſſi ſunt. Neceſſe eſt quidem vnam veram: vnam eſſe fal ſam. ſed deſinite vera affirmatio ē: definite falſa ne gatio. Cum enim id quod factū eſt: dicitur factum: finite verum eſt quod ſi id factum denegetur. falſuꝫ definite eſt. ſiue ergo in vniuerſalibus uniuerſaliter p̄dicatis cōtradictio ꝑ oppoſitionē ꝑticularitatis fiat ſiue ī ſingularibꝰ: ut ī ſocrate ⁊ in ceteris īdiuiduis ī

In librum de interpretatione editio prima
his que ſūt p̄terita: ſemꝑ vna vera ē: altera falſa: vt in eo qd̓ ē: ſocrates veneno ꝑemptꝰ ē. ſocrates venēo ꝑemptꝰ nō ē vera. ē affirmatio definite: ⁊ ita rurſus falſa negatio. in p̄ſentibꝰ quoqꝫ idē neceſſe ē eſſe. Si enī diſputāte ſocrate. dicat aliꝗs ſocrates diſputat. ⁊ hoc aliꝰ neget. ſicut diſputare ſocratē pn̄tis tꝑis rō ne definitū ē. ita quoqꝫ definite affirmatio retīet ve ritatē: negatio definite mēdatiū. Et ī vniuerſalibus ꝗdē vel affirmatiuis vel negatiuis. in ꝗbus vel affir matio ꝑticularis: vel negatio ꝑticularis opponit̉ idē eſt. Hoc eſt enī quod ait. In his que ſunt: ⁊ que facta ſunt.i. in pn̄tibꝰ atqꝫ in p̄teritis vna ſemꝑ definite ve ra eſt: ſemꝑ altera falſa definite: ſiue vniuerſalis ſit vna altera particularis. Qd̓ ꝑ hoc monſtrat̉ qd̓ ait. In vniuerſalibus quidē vniuerſaliter ſemꝑ hanc ve rā. illā vero falſam. ſiue in ſingularibꝰ atqꝫ indiuiduiſ predicamētis Qd̓ per hoc deſignat qd̓ addidit. ⁊ in his que ſūt ſingularia. ſed poſtqͣꝫ dixit de cōtradicto rijs: adiecit: in his autē que indefinite ſunt: nō neceſ ſe ē ſemper hanc quidē veram: illā v̓o eſſe mendace̓. Hoc.ſ. deſignās qd̓ ait. In his vero que in vniuerſa libꝰ nō vniuerſaliter dicūt̉: nō eſt neceſſe in his vnaꝫ verā: alterā falſaꝫ ꝓponi. pōt enī fieri: vt vtreqꝫ ſint vere que fuerīt indefinite. ¶ In ſingularibus v̓o ⁊ futuris non ſimiliter. ¶ Propoſitionū alie ſunt tantū ineſſe ſignificātes: vt ſi ꝗs ſocrate viuo dixiſſet. ſocrateſ caluꝰ ē aliꝰ negaret ſocrates caluus non eſt. Illa.n. ineſſe poſuit ſocrati. caluiciē: illa caluiciē a ſocrate diſiunxit. alie v̓o ſūt ne ceſſarie: vt ſi ꝗs dicat: neceſſe ē ſolē āniſ oībꝰ ī arietē rurſuſ redire. Rē nāqꝫ neceſſariā ⁊ ex neceſſitate eue niētē predicās totā fecit neceſſariā ꝓpoſitionē. Alie autē ſunt cōtīgētes. que cū nō ſint: eas tamen in futu rū euenire poſſibile eſt. vt ſi quis dicat. hodie alexan der prāſurus eſt. hodie alexāder pranſurus nō eſt. ſūt enī cū iſta dicant̉: qm̄ illi adhuc prandere nō ineſt in eſſe tn̄ cōtingit: ⁊ pōt fieri: vt hodie prandeat: iccirco dicimus eas cōtingētes. cōtingit enī fieri: qd̓ adhuc nondū factū eſt. Sed he non īſunt quidē: vt dictū ē. Sunt.n. futuri tēporis que aūt nō inſunt. ſi īeſſe pn̄t. neceſſarie nō ſūt: qm̄ huiuſmodi retinent naturā. vt eas ⁊ eē: ⁊ nō eē poſſibile ſit. poteſt.n. fieri: vt hodie alexāder prandeat. ⁊ rurſus poteſt fieri vt hodie non prandeat. Et hanc eueniendi vel non eueniendi poſ ſibilitatem vtrūlibet vocamus. In huiuſmōi eniꝫ re bus vtrūlibet cōtingit aut affirmatio: aut negatio: ⁊ nō eſt neceſſe aut affirmationē fieri aut negationē. Nā cū non ſit affirmatio neceſſaria: non intercluſum eſt contingere negationē. Rurſus cū negatio neceſſa ria non ſit: īterdū accidit: vt affirmatio ꝯtīgat. Qua re hec hmōi eueniēdi vel nō eueniēdi potētia vtrūli bet vocat̉. Quod in his vtrūlibet.i. vel affirmatiōes vel negationes euenire concedit̉. Nūc ergo ariſtote les hoc validiſſima argumētatiōe cōtendit aſtruere. Quod quēadmodū in preteritis ⁊ in his que ſunt pn̄ tia. non modo in affirmatione ⁊ negatione vnā verā alterā falſā eſſe neceſſe eſt. ſed definite vna vera eſt: definite altera ſuſcipit falſitatē. non ita in his que cō tingentes vocātur. Neceſſe enī eſt vt aut affirmatio vera ſit. aut negatio: ſed non vt definite quelibet ea rū vera ſit. altera falſa definite. Nā qd̓ dicimꝰ alexan der lauandus eſt: id ſi alius neget. dicatqꝫ: alexander lauandus non eſt: totū quidē hoc neceſſe eſt euenire vt aut lauetur: aut non lauetur: ⁊ neceſſe eſt vnā eſſe
aut ſi non fuerit lotus: negationem. Sed non eſt ne ceſſe vt definite affirmatio v̓a ſit: iccirco qͣꝫ in hmōi rebus poterit euenire negatio. Sed nec vnqͣꝫ defini tū ē: vt negatio vera ſit: falſa affirmatio. iccirco quo niam poteſt non euenire negatio. Quare in tota con tradictione vnā quidē veram: falſam alteram eē ne ceſſe eſt. Ut aūt definite vna vera ſit: altera falſa de finite ſicut ī his que ſunt preterita queqꝫ p̄ſentia nul la reꝝ ratiōe poſſibile ē. Sed hoc priꝰ ariſtoteles in ſingularium predicamētoꝝ propoſitionibus probat. Poſt aūt idē debere in vniuerſalibus docet ītelligi Iccirco ait in ſingularibus v̓o ⁊ futuris non ſimiliter Ideſt in ſingularibꝰ ꝓpoſitionibꝰ: de ꝗbꝰ priꝰ tractat. Et futuris.i. cōtingētibꝰ non idē modꝰ ē veraꝝ fal ſarūqꝫ ꝓpoſitionū: ꝗ ī p̄teritis atqꝫ p̄ſentibꝰ. Qm̄ in p̄teritis atqꝫ preſentibus ⁊ totū cōtradictionis corpꝰ ī veritatē falſitatēqꝫ diuidit̉. Et vera vna ē definite: vt poſſit ex his certꝰ aliꝗs ac ſciēs dicere: qm̄ affirma tio vera ſit: vel rurſus qm̄ negatio: vel ſi id nullus di xerit. Certa p̄teriti tn̄ tēporis vel p̄ſentis ẜm ſui natu rā rō certuſqꝫ euētꝰ ē. ī his v̓o in ꝗbꝰ contingens ē ⁊ futuꝝ.i. variabile ⁊ inſtabile. Totū ꝗdē corpꝰ cōtradi ctiōis veritatē falſitatēqꝫ partit̉: ſꝫ hec veritas atqꝫ falſitas indiſcreta eſt: atqꝫ volubilis. Nullus.n. pōt di cere: qm̄ affirmatio vera ē. Nō ē.n. neceſſe verā eſſe affirmationē: iccirco qd̓ negationē fieri poſſibile eſt. Nec rurſus negationē: qm̄ nō ē impoſſibile affirma tionē cōtīgere. ⁊ poſtremo qm̄ vtrūlibet ipſoꝝ cōtin git: iccirco vna eaꝝ vera eē definite. ⁊ certa naturali ter non poteſt. quibus autem id argumentationibus exequatur: manifeſtum erit hoc modo. ¶ Nā ſi oīs affirmatio vel negatio: vera. vel falſa. e ⁊ omne neceſſe ē vel eſſe. vel non eſſe. quare ſi hic ꝗdē dicat futurū aliquid: ille vero nō dicat hoc idē ipſum manifeſtum eſt: quoniā neceſſe eſt verūdice re alterū ipſoꝝ. ſi enī affirmatio vera vel falſa eſt. Utraqꝫ enim nō erūt ſil̓ in talibus. ¶ Si ꝗcꝗd in affirmatiōibus negatiōibuſqꝫ ꝓponit̉: veꝝ vel falſū ē definite. ſeꝗt̉ vt qd̓ ille negatiōes af firmatiōeſqꝫ ſignificāt: aut euenire: aut nō euēire ne ceſſe ſit. hoc ē enī ꝙ dic̄. Nā ſi oīs affirmatio vel ne gatio vera vel falſa eſt definite. iccirco.n. addidit oīs In his.n. q̄ ſunt futura vel cōtīgētia: nō eē affirma tiōes ⁊ negatiōes veras vel falſas definite ꝓbare cō tēdit. Nā ſi vnꝰ dicat aliꝗd futuꝝ: aliꝰ neget vt vtra qꝫ eueniāt: fieri nō pōt ꝗs.n. dixerit dicēte alio ſocra tes cenaturus ē: alioqꝫ ſocrates cenaturꝰ nō ē: vtraſ qꝫ veras ī vno eodēqꝫ cōtīgere: hoc igit̉ fieri nō pōt vnꝰ ergo eoꝝ veꝝ dicturª ē: aliꝰ mētiet̉. ponat̉.n. de finite vna eoꝝ vera eē: vel falſa. ſi ergo oīs affirma tio ⁊ negatio v̓a vel falſa ē definite: ⁊ vterqꝫ negās affirmāſqꝫ veri ī cōtradictiōibꝰ eē nō pn̄t: neceſſe eſt vnū veꝝ dicere: alterū falſū: ⁊ vnū definite verū: al terū definite falſū. hoc ſi ē ī oībꝰ affirmatōibus atqꝫ negatiōibꝰ: vt vna definite falſa ſit altera v̓a d̓finite quicꝗd v̓a dic̄ euētuꝝ euenire: ꝗcꝗd nō euētuꝝ. non euēire: neceſſe ē. hoc ē.n. qd̓ ait Māifeſtū ē qm̄ nece ſe ē veꝝ dicere alteꝝ ipſoꝝ. neqꝫ.n. pōt fieri: vt affir matio negatioqꝫ cōſentiāt ī talibꝰ.i. ī ꝯͣdictiōis ꝓpo ſitiōibꝰ. Neceſſe āt ē euenire q̄cūqꝫ vere definite af firmatio loꝗt̉ ⁊ nō euenire qd̓ ꝓfert definite vera ne gatio quod ſic probatur. ¶ Nam ſi verum ē dicere. quoniam album vel nō album. neceſſe eſt eē albū vel nō album. ⁊ ſi ē albuꝫ

In librum de interpretatione editio prima
vel nō albū verū ē affirmare vel negare. ⁊ ſi nō eſt. mentit̉. ⁊ ſi mētit̉. non ē. quare neceſſe eſt aut affir mationē aut negationē veram eſſe vel falſam. ¶ Qd̓ de futuro poſſit eē iudiciū: a p̄ſentibꝰ trahit exē plū ait.n. Hāc eē reꝝ cōſequētiā: vt rē ſubſiſtētē ꝓ poſitionis veritas cōſeqͣt̉: ⁊ v̓itatē ꝓpōnis rei: de loꝗt̉ ꝓpoſitio: eſſentia cōmittet̉. Nā ſi hic lapis ve qd̓libet aliud albū ē: veꝝ eſt de eo dicere qm̄ albuꝫ ē ⁊ hec cōuertit̉. Nā ſi veꝝ ē dicere de eo qm̄ albū eſt ſine dubio albuꝫ eſt: ⁊ albū eē neceſſe eſt: itaqꝫ ſit: vt res veritatē: ⁊ veritas rē: de qͣ ꝓponit̉: ſubſequatur. Rurſus ſi lapis hic albꝰ nō ē: veꝝ ē de eo dicere: qm̄ nō ē albus: ⁊ ſi d̓ eo verū eſt dicere qm̄ nō eſt albus: vt ſit albꝰ fieri nō poteſt: cū vere dicat̉: qm̄ nō ē albꝰ Idē quoqꝫ ī mēdacijs valet. Nā ſi ꝗd nō ē: cū hoc ali quis eē ꝓpoſuit: mētiet̉. Et ſi ꝗs de alio mētiat̉: illud de quo ſit mendaciuꝫ: nō ē: vt ſi quā rē cū alba nō ſit dicat: aliꝗs eē albā mētitꝰ ē. quocirca neceſſe eſt illud quoqꝫ non eē: de quo mētitꝰ ē. Ita igit̉ veritas ꝗdeꝫ rei que ē: ⁊ res que ē: veritati: falſitas v̓o rei q̄ nō ē: ⁊ res q̄ nō ē falſitati cōuertit̉. qd̓ ſi hoc ē in oībꝰ rebꝰ ⁊ quicꝗd dr̄ cū veritate vel falſitate: ad rē que ē vel nō ē cōuertit̉: ſiue negatio ſit: ſiue affirmatio. ⁊ vnā verā ſemꝑ: alterā falſaꝫ eē neceſſe ē. ſi vna definite vera ē. īpoſſibile quiddā ex hac poſitōe cōtinget. eue niēt nāqꝫ oīa: quecūqꝫ ſunt vel fiūt ex neceſſitate fie ri: ⁊ nihil a caſu: nihilqꝫ eē poſſibile qd̓ ſit: ⁊ n̄ eē poſ ſibile. Nihil ēt in liberi arbitrij moderamine relīque tur: ſꝫ totū erit ex neceſſitate: ꝗcꝗd euenerit. Nā ſi ve rū ē definite de qͣlibet re dicere qm̄ erit: illā rem ſine dubio futurā eē neceſſe eſt: ⁊ vt nō fiat nō pōt eueni re. verū.n. ē dicere de ea qm̄ futura ē: nec veꝝ de ea: qm̄ futura ē: poterāt dici: niſi eā fore eēt neceſſe. qͣre ſi ī oī affirmatiōe ⁊ negatiōe: aut affirmatio: aut ne gatio in futurū definite: v̓a vel falſa ē: neceſſe ē vel qd̓ ab affirmatiōe vera de finite: vel qd̓ a negatione dr̄: euenire. In falſitate quoqꝫ ſil̓iſ cauſa ē. Nā qd̓ nō erit falſū ē dicere qm̄ erit. Et qd̓ falſū eſt dicere: qm̄ erit ex neceſſitate nō erit: Itē qd̓ erit: falſuꝫ ē dicere qm̄ nō erit. ⁊ qd̓ falſū ē dicere qm̄ non erit: neceſſa rio erit. Ut igit̉ veras ꝓ pōnes neceſſarius ſeqͥt̉ euē tus vt fiat qd̓ dr̄: ita ⁊ falſas ꝓpōnes neceſſarius ſeg tur euētus: vt nō fiat: qd̓ dicit̉ a falſa ꝓpōne. Quod ſi in futuꝝ oīs affirmatio vel negatio definite ſemꝑ diuidunt veritatē. ⁊ falſitatē: erit reꝝ que p̄dicūtur: neceſſariꝰ euentus ⁊ oīa ex neceſſitate contīgent̓: ve nō contingent: Itaqꝫ ⁊ caſus ⁊ poſſibilitas ⁊ liberu perit arbitriuꝫ. ſyllogiſmus autem huiuſmodi eſt. ſi oīs affirmatio vera ē aūt falſa definite: ⁊ eodē modo negatio: eueniet: vt oīa ineuitabili neceſſitatis rōne ꝯtīgāt. qd̓ ſi hoc eſt: liberū perit arbitriū: ſꝫ hoc īpoſ ſibile ē. Nō igit̉ veꝝ eſt oēm affirmationē vel nega tionē. verā definite eē vel falſam. Oīa aūt ex neceſſi tate cōtingere: ſi ille definite vere vel falſe ſunt: talis ſyllogiſmꝰ on̄dit. oīs in futurum definita: veritas vel falſitas euētū rei vel futurū vel nō futuꝝ ex neceſſi te conſtituit. ſꝫ oēs ꝓpoſitiones future definite vere vel falſe ſūt. In oībꝰ ē igit̉ eueniēdi: vel nō eueniēdi neceſſitas: ꝓ qua cōcluſiōe illud Ariſto. ītulit qd̓ ait. ¶ Nihil igit̉ neqꝫ ē. neqꝫ fit. nec a caſu. nec vtrūli bet nec erit. nec nō erit. ſed ex neceſſitate. aut enī ꝗ dicit: verꝰ ē. aut qui negat oīa. ⁊ nō vtrūlibet. ¶ Caſus nāqꝫ: ⁊ id qd̓ ē vtrūlibꝫ extīguit̉: libera etiaꝫ volūtas adimit̉: ſi oīa qͣcunqꝫ fient: ex neceſſitate fu tura ſūt: ⁊ ꝓbat ſuperiorē cōcluſionē: que dicit oīa ex
neceſſitate cōtingere: ꝑ hoc qd̓ ait: aut enī ꝗ dicit ve rus eſt: aut qui negat ſi ergo veritas rerū neceſſitati cōuertit̉ eā: aut qui negat verꝰ eſt: aut qui affirmat oīa fieri ex neceſſitate neceſſe eſt. Nam ſi nō erūt ex neceſſitate: nō erūt vere definite: id qd̓ ipſe ſubiūxit. ¶ Similter enī. vel fieret vel nō fieret. vtrūlibet.n. nihil magis ſic vel non ſic ſe habet aut habebit. ¶ Exponit enī que ſit cōtingētis natura: cū ꝗd ſit vtrū libet exponit. vtrūlibet eſt cuius indiſcretꝰ euentꝰ ē.i. qd̓ equaliter eſſe vel nō eſſe cōtingit. Hoc eſt enī qd̓ ait. ſimiliter enī fieret vel nō fieret. Neqꝫ enī directā viā neceſſariamqꝫ habet vnam vel affirmationē ve negationem ſed nihil ſe magis ſic habet vel ſic nō ha bet. Et eſt vtrumlibet quod equalē curſum ⁊ ad eue nire retinet: ⁊ ad non euenire. Nihil enī ſe magis vel ſic habet vel ſic non habet. id eſt equaliter ſe habꝫ ad eē: ⁊ nō eē. Nihil.n. magis ſe hꝫ: vt fiat qͣꝫ vt nō fiat ¶ Amplius ſi ē albū nūc. verū erat dicere priꝰ qn̄ erit albū. quare ſemper verum fuit dicere quodli bet eorum que facta ſunt. quoniam eſt vel erit. ¶ Ualidam ſibi ipſi vim argumentatiōis opponit: qu poſſit on̄dere affirmationes negationeſqꝫ veras vel falſas eſſe definite. ⁊ ait ꝓuidendū eē: ne forte neceſ ſe ſit ſuſpicari id qd̓ iā factuꝫ ē vere dici potuiſſe an teqͣꝫ fieret: eē facienduꝫ: vt ſi ſocrates extrema noci cenauit: veꝝ fuit extrema matutina dicere qm̄ cena turꝰ eſt. quo circa definite quoqꝫ verum fuiſſet: ſi de eo prediceret̉. Omnia igitur ea que fient: definite ꝑ terant vere predici. Hoc eſt enim quod dicit. ſi eſt al bū nunc: verum erat dicere prius: qm̄ erit album. nā ſi qua res nunc alba eſt: verum erat ante dicere: q erit alba. Quare definite quoqꝫ fuit quodlibet eoꝝ que facta ſunt vere p̄dicere. Hoc enim rei ipſius exi tus comprobauit. Huic oppoſitioni per eadeꝫ rurſ occurrit. Non enim qui hec dicit: licet ei laqueum ſu perioris argumentationis effugere. rurſus eniꝫ eadē illū cūcta circūueniūt. ⁊ eiſdē iterū vrget̉ īcōmodis. ¶ Quod ſi ſemper verum fuit dicere quoniam e vel erit. non poteſt hoc non eſſe. vel non futuruꝫ eē. Quod autem non poteſt non fieri. impoſſibile e non fieri. ⁊ quod impoſſibile eſt nōn fieri. neceſſe ē fieri. omnia ergo que futura ſunt. neceſſe eſt fieri. nihil igitur vtrumlibet. neqꝫ caſu erit. nam ſi caſu. non ex neceſſitate. ¶ Mira ratione ſuperiorem argumentationem dicer tis: ad idem reduxit incōmodum dicens: ſi verume oīa quecūqꝫ facta ſunt: definite vere potuiſſe predic quoniā veritatem ꝓpoſitionis rei neceſſitas ſequit̉ quod vere definite p̄dictum erat: non euenire n terat ſed ſi non euenire non poterat: vt non eueniret erat impoſſibile. Quod aūt nō fieri impoſſibile ē: fie ri neceſſe eſt. Euentus igitur eius ex neceſſitate co ſequit̉. Nihil ergo vtrumlibet: neqꝫ a caſu erit. Nan ſi a caſu eſſe poterit non ex neceſſitate futurum eſt: quod ſi non eſt ex neceſſitate futurum non eſt imp ſibile non fieri. Si non eſt impoſſibile nō fieri. poteſ non fieri. ſi poteſt non fieri non poteſt definite vere p̄dici. quod enim vere definite predicitur. ex neceſſita te futuꝝ ē: qd̓. aūt caſu: ex neceſſitate non euenit. ¶ At vero nec quoniā neutrū verum eſt. contingi dicere. vt quoniā neqꝫ erit. neqꝫ non erit. primum enim cum ſit affirmatio falſa erit negatio non ver ⁊ cū hec ſit falſa. cōtingit affirmationē eē nō verā ¶ Quattuor

In librum de interpretatione editio prima 7
¶ Quattuor differentijs contingentium futuroruꝫ di uerſitas conſtat. Aut enim id quod affirmatur: ⁊ ne gatur in futurū: vtrūqꝫ erit verū: aut vtrūqꝫ falſum aut vnum verū: falſum alterum definite: aut vnū ve rū falſū alterū indefinite. Non eſſe quidē ⁊ affirma tionē ⁊ negationē verā ī his ꝓpoſitionibus: que d̓ re bꝰ cōtingentibꝰ in futurū proponūt̉: per hoc demon ſtrauit ſuperius quod ait. Manifęſtū eſt qm̄ neceſſe eſt verū dicere. alterum ipſoꝝ: ſi oīs affirmatio vera vel falſa. Utraqꝫ.n. nō erunt ſimul in talibus. Neqꝫ enim fieri poteſt: vt in contradictoria propoſitionum oppoſitione vtraſqꝫ veras quiſqͣꝫ valeat inuenire. Nunc autem monſtratur: quoniam ne hoc quideꝫ fie ri poteſt: vt vtreqꝫ ſint falſe. ait eniꝫ. At vero: ne hoc quidem nobis contingit dicere: quoniam neutruꝫ ve rum eſt ideſt vt affirmatio nec negatio: contingeret autē vtrāqꝫ eſſe falſam affirmationē.ſ. ⁊ negationeꝫ ſi nec quod diceret affirmatio: futuꝝ eſſet: nec qd̓ nō eſſe negatio diceret: non eſſet. Ita enim fieret: vt nec eēt: quod affirmatio eſſe p̄dicauit: nec nō eēt: qd̓ ne gatio non eē propoſuit. Siquis ergo hoc ita dicat: pri mum inquit illud inconueniens: atqꝫ īpoſſibile ē: qd̓ ſ cōtradictoria propoſitione cum affirmatio falſa ſit: nō ē vera negatio: ⁊ rurſus cum negatio falſa ſit fal ſa quoqꝫ affirmatio ſit. Hoc enī ī ſolis contrarijs cō tingebat: nō ēt īcōtradictoria oppoſitione. In hac.n. vnam ſemper verā eſſe neceſſe ē: ſemper alterā falſā ¶ Ad hec ſi verum eſt dicere. quoniam album eſt ⁊ magnum: oportet eſſe vtrūqꝫ. Si vero erit cras: oportet eſſe cras. Si autem neqꝫ erit neqꝫ nō erit cras: non erit vtrumlibet vt nauale bellum. Opor tebit enim neqꝫ fieri nauale bellum. neqꝫ non fie ri. Que ergo contingunt inconuenientia. hec ſunt ⁊ huiuſmodi alia. ſi omnis affirmationis ⁊ negatio nis. vel in his que in vniuerſalibus dicūtur vniuer ſaliter. vel in his que ſunt ſingularia. neceſſe eſt op poſitarum hanc quidem veram eſſe. illam vero fal ſam. Nihil autem vtrumlibet eſſe in his que fiunt ſꝫ omnia eſſe ⁊ fieri ex neceſſitate. Quare nō opor tebit neqꝫ cōſiliari. neqꝫ negociari. quoniam ſi hoc facimus. erit hoc. ſi vero non hoc. non erit hoc. ni hil enim prohibet in milleſimū annum hunc qui dem dicere hoc futurum eſſe. illum vero non dice re. Quare ex neceſſitate erit. quodlibet eorum ve rum erat dicere tunc. At vero nec hoc differt. Si aliqui dixerint contradictionem. vel non dixerint Manifeſtum eſt enim. quoniam ſic ſe habent res ⁊ ſi non hic quidem affirmauerit. ille vero negaue rit. non eniꝫ propter negare. vel affirmare erit vel non erit. nec in milleſimum annum magis ꝙͣ ī quā tolibet tempore. Quare ſi in omni tempore ſic ſe habebat. vt vnum diceretur vere. neceſſe erat hoc fieri. ⁊ vnūquodqꝫ eorum que fiunt. ſic ſemper ſe habebat. vt ex neceſſitate fieret. Quando enim ve re dicit quis. quoniam erit. nō poteſt nō fieri. ⁊ qd̓ factū ē: verū erat dicere ſemper. quoniā erit. ¶ Addidit quoqꝫ aliud: quo magis id quod dicitur: vi deatur incongruum. Omne enim quod predicitur in futurum: ſi vere predicitur: erit. Siquis enim dicat ī preſenti tempore: hoc animal quodlibet albuꝫ eſt: vel magni corporis. ⁊ hoc vere pronūciet: albū ⁊ magnū
illud animal eſſe neceſſe eſt. Ita etiā ī futuꝝ: ſi ꝗs ve re dicat: qm̄ hoc aīal cras albūj fiet: ⁊ corporis vaſtio ris: neceſſe eſt cras vtraqꝫ contingere: vt ⁊ albū fiat: ⁊ corporis vaſtioris. Sin vero falſo aliꝗd predicat̉: ne ceſſe eſt nō eſſe quod dicitur: ſi ſit affirmatio: vt ſiꝗs affirmet falſo futuꝝ nauale bellū: neceſſe eſt non fie ri: quod a falſa affirmatione p̄dicitur. At ſi ſit falſa ne gatio: neceſſe eſt fieri: qd̓ falſa negatio futurum non eē p̄dixit. ſin v̓o vtraqꝫ falſa ſunt: nec erit ex neceſſita te quod dicitur: quia definite affirmatio falſa eſt nec nō erit qd̓ dicit̉ ex neceſſitate: quia definite eſt falſa negatio. Unde ſit vt vtrumlibet qd̓ eſt in rebꝰ omni no perimatur: vtraqꝫ enim neceſſario ſunt ⁊ ex neceſ ſitate cōtigūt: ⁊ eſt neceſſitas illa īpoſſibilis. Nam ſi quis dicat cras futuꝝ nauale bellū: aliuſqꝫ neget: ⁊ ꝓ nūciet nō futuꝝ: ſi vtraqꝫ ſint falſa: neceſſe quidē erit nō eſſe cras nauale bellū: qm̄ affirmatio: que illud di cit futurū: falſa eſt. Rurſus neceſſe eſt eſſe cras naua le bellū: qm̄ negatio: q̄ dicit cras nō futurū: ipſa quo qꝫ mentitur. Quare neceſſe erit ⁊ eſſe nauale bellum ⁊ non eſſe: quod eſt īpoſſibile: ⁊ preter cōmunē cogi tationis naturam. Non eſt igitur verū vtraſqꝫ ⁊ ſi mul ideſt affirmationē negationēqꝫ mentiri. Que er go inquit contingūt incōueniētia: hec ſunt ⁊ huiuſ modi: ſi quis dicat vel in his q̄ vniuerſalia ſunt ⁊ vni uerſaliter predicātur: vel in his que ſingularia in pro poſitionibus enūciātur: vnā neceſſario definite eſſe verā: definite alteram falſam: talia illū inquit incon uenientia cōſequēt̉: ⁊ alia ſimilia. Hoc.ſ. dicēs: de ſu perioribus argumētis: in quibus oſtēdebat oīa ex ne ceſſitate cōtingere: ſiquis vnā verā definite: alteram diceret definite mendace. Que nā v̓o aſſerat alia īcō ueniētia īpoſſibiliaqꝫ cōcurrere his ꝗ vnā definite ve rā ꝓponūt. hec ſūt ſiquis enim proponat vnā eſſe ve rā: alterā falſā: tollit(vt ſupradictū ē) id quod ē vtrū libet in rebꝰ: ⁊ oīa eſſe vel fieri ex neceſſitate conſti tuit. Nihil caſu: nihil a ꝓpria volūtate. vnde ſit: vt ne qꝫ negociari ſit vtile: nec inire actū: q̄ oīa cōſilij rōne tractant̉. ipſum.n. cōſiliū ſuperuacuū ē: cū oīa quecū qꝫ futura ſint: neceſſe ſit euenire. quid enim vnuſꝗſqꝫ dicat: ſi hoc faciā. illud mihi euēiet atqꝫ cōtīget ſi ve ro hec: illa res eueniet. ⁊.n. nihil ꝓhibet quemuis illū affirmare aliꝗd eſſe faciēdū. aliū vero negare cū oīa vi neceſſitatis eueniant. Nā ſi oīa que fiūt nūc: ante aliquis vere prediceret: quis dubitat quin illa que fa cta ſunt: immutabili violētia neceſſitatis euenerint. Hoc enim quod ait. Quare ex neceſſitate erit qd̓libꝫ eoꝝ verū erat dicere: ſed ne illud videat̉ incongruuꝫ quod rerū euentū nō ex ipſa reꝝ natura: ſed ex propo ſitionū veritate ⁊ falſitate indicamus. Nūc ſcrupulū ipſe diſſoluit dicens. At vero nec hoc differt: ſi aliqui dixerint cōtradictionē vel nō dixerint. Ad tollēdū.n. priuādūqꝫ cōſiliū: quod nihil oīno hoīes oporteat cō ſiliari: parum valet aliꝗd ante predici. ſiue enim dica tur aliquid: ſiue non quicquid vere predici potuiſſet: illud etiam ſiue predicat̉: euenire neceſſe ē. iccirco.n. vere predicit̉: qꝛ vere predici poteſt: iccirco vere p̄di ci poteſt: qꝛ īmutabiliter futurum eſt: quare futuꝝ ē: ſi predicit̉ vere: nec tantū ſi predicit̉: ſed etiam ſi p̄ dici vere poteſt. ſiue enim predicat̉: ſiue non predicat̉ quicquid vere predici poteſt: hoc ex neceſſitate futu rum eſt. Manifeſtū eſt enim inquit quod ſi ſic habe at res: ſiue vnꝰ eam affirmet: alius neget: ſi euentura eſt nihil illi negatio efficit: ſi euentura non eſt: nihil affirmatio prodeſt. Non enim inquit propter negare

In librum de interpretatione editio prima
⁊ affirmare erit vel nō erit: nec hanc vim nature tē pus mutabit. Eodem modo enim eueniēt ea que poſt milleſimū annū euentura credūt̉: his que poſt quan tūlibet tempus ex neceſſitate futura ſunt. vnde ſit: vt ſi ī omni tēpore omnia ſic ſe habeāt: vt vnū definite vere dici poſſit: definite alterum falſe: omnia quecū qꝫ facta ſunt vel fient: immutabili rerum ratione cō tingāt. Hoc eſt enim quod ait: neceſſe eſſet fieri vnū quodqꝫ eorum que fiunt. ideſt ſi ſic ſe haberet: vt ex neceſſitate fierent omnia. ⁊ hoc ſuperiore argumen tatione confirmat dicens: quando enim vere dicit ꝗs quoniā erit non poteſt non fieri. euentus enim neceſ ſitas ſequitur veritatem ⁊ quod factum eſt verū erat dicere ſemper: quoniam erit veritas namqꝫ propoſi tionis ex rerum neceſſarijs venit euentibus. ¶ Quod ſi hec non ſunt poſſibilia. Uidemus eniꝫ eſſe principium futurorum ⁊ ab eo ꝙ conſiliamur: atqꝫ agimus aliquid. ⁊ quoniam eſt oratio in his: q̄ non ſemper actu ſunt: eſſe poſſibile ⁊ non eſſe ſimi liter: in quibus vtrumqꝫ contingit ⁊ eſſe ⁊ non eſſe: quare fieri ⁊ non ſieri ⁊ multa nobis manifeſta ſūt ſic ſe habentia vt quoniam hanc veſtem poſſibile ē incidi: ⁊ non incidetur. ⁊ prius exteretur. Simili ter autem ⁊ non incidi poſſibile eſt Non enim eēt eam prius exteri. niſi poſſibile eſſet non incidi. qua re ⁊ in alijs futuris. que ſecundum potentiam hu iuſmodi dicuntur. Manifeſtum igitur eſt: quoniā non omnia ex neceſſitate vel ſunt. vel fiunt. ſed alia quidem vtrumlibet. ⁊ non magis vel affirmatio. vel negatio vera eſt. alia vero magis quidem. ⁊ in pluribus alterum: Sed contingit fieri ⁊ alterum alterum vero minime. CLōgū hyperbaton eſt: quod nos prius exponimꝰ po ſtea continuamus. Liquet enim aliquarum reruꝫ nos eſſe principium: vt actuum noſtrorum. Si enim quis aliquid cōſilio facit: quicquid conſiliatione peregerit: eius rei ipſe principium eſt. A me enī incipit: quicꝗd cōſilij ſolertia miniſtrat̉. Sūt.n. quedam que actu nō ſunt ſed preſtare que preſtas non ſit ex neceſſitate.i. vt poſſit quidem fieri. Non tamen neceſſe ſit: vt hāc vel quālibet tunicam poſſibile eſt quidē ferro incidi: ſed non ē neceſſe. fortaſſe enī vtendo vetuſtabitur: ⁊ ipſo quottidiano ſoluetur attritu. Ergo poteſt quideꝫ incidi: ſed forte non incidetur: ſed anteqͣꝫ poſſit inci di: exteretur. Rurſus poteſt fieri vt non diuidat̉. ne qꝫ enim exteri eam poſſibile eſſet niſi prius eſſet poſ ſibile nō īcidi: quare poſſunt quidem quedam fieri ſꝫ ſi ita contingit: fortaſſe non fient. Sunt igitur quedā poſſibilia non neceſſaria: ⁊ in alijs quoqꝫ que fiunt ea dem ratio eſt. Omne enī quod ſit a quolibet conſilio: ipſe qui conſiliatur illius rei principium eſt non neceſ ſitas. ⁊ quecunqꝫ ſunt poſſibilia mutabiliter eueniēt. Que enim ſcd̓m aliquā poſſibilitatem dicuntur: non eueniunt ſecūdū neceſſitatem. vnde ſit vt manifeſtū ſit quoniaꝫ non omnia ex neceſſitate vel ſunt vel fiūt ſed quedā ſunt que equali modo vel fiunt vel nō fiūt ⁊ hoc eſt vtrumlibet fieri. alia vero in pluribus quidē fiunt: in paucioribus vero non fiunt: ⁊ equaliter qui dem fiunt: vt egredientem domo amicum videre: ſit enim hoc ⁊ ſit equaliter: quedam vero frequētiꝰ fiūt quā non fiunt: vt ſexagenarium caneſcere: frequēti ſit qͣꝫ non ſit. Et tn̄ ita hoc poteſt fieri: vt ⁊ non fieri
impoſſibile non ſit. Hoc enim eſt quod ait. Alia vero magis quidem in pluribus alterum vt caneſcere ī pli ribus ſexagenarijs quā non caneſcere. Sed contīgit fieri alterum ſcilicet vt non caneſcat: alterum v̓o mi nime ſcilicet vt caneſcat. Eſt autem hyperbaton hoc modo. Quod ſi hec impoſſibilia. videmus enim ꝙ ſu mus aliquibus ipſi principiū ⁊ quecūqꝫ poſſibilia ſūt fieri poſſunt ⁊ non fieri. ſi igitur poſſibile eſt vt ⁊ ſin ⁊ non ſint. Manifeſtum eſt non omnia ex neceſſitate contingere: ſed alia equaliter: alia vero euenire quidē in pluribus: in paucioribus vero nō euēire: ſed vt nō eueniant neceſſe non eſt. ¶ Igitur eſſe quod eſt. quando eſt ⁊ non eſſe quod non eſt quando non eſt. neceſſe eſt. Sed nō omne quod eſt. neceſſe eſt eſſe. nec quod non eſt neceſſe ē non eſſe. non enim idem eſt omne quod eſt. neceſ ſario eſſe. quando eſt. ⁊ ſimpliciter eſſe ex neceſſita te. Similiter autem ⁊ in eo quod non eſt. ⁊ in cor tradictione eadem ratio eſt. eſſe quideꝫ vel non e omne neceſſe eſt. ⁊ futurum eſſe vel non. non tam diuidentem dicere alterum neceſſarium. Dico ar tem. neceſſe eſt quidem eſſe futurum bellum naua le cras. vel non futurum eſſe. Sed non futurum cō cras bellum nauale neceſſe eſt. vel non futurum eē. Futurum autem vel eſſe. vel non eſſe neceſſe eſt. ¶ Nūquid ſit neceſſariū temporale deſcribit. Ait.n. re omnis quādo eſt: eam ſine dubio neceſſe eſt eſſe. Nō enim fieri poteſt: vt cum eſt: non ſit: ⁊ rurſus res que non eſt quādo non eſt: eam non eſſe neceſſe eſt. neqꝫ enī fieri poteſt: vt quādo non eſt ſit: ſed ſi quando eſt eam eſſe neceſſe eſt. Nō iccirco ſimpliciter ⁊ ſine ten poris preſentis deſcriptione ex neceſſitate eſt: quādo enim ſedeo: non poteſt fieri vt non ſedeam: ⁊ neceſſe eſt mihi tunc ſedere cum ſedeo: ſed ip̄m ſedere mihi nō ex neceſſitate ineſt. poſſuꝫ enī ſurgere. Rurſus cū non ſedeo: tunc mihi neceſſe eſt non ſedere ſed ipſum non ſedere: mihi ex neceſſitate non ineſt: poſſum eni ſedere: ergo quod eſt: quando eſt: ex neceſſitate eſt. quod non eſt: tunc cū nō eſt: fieri vt ſit non poteſt. ī tamen omnia quecūqꝫ ſunt aut nō ſunt: aut ex neceſ ſitate ſunt preter temporis preſentis nūcupationen aut ex neceſſitate non ſunt nulla mentione preſenti temporis facta. Quare inquit non eſt idem tēporal ter neceſſariū eē vt ē mihi cuꝫ ſedeo: ⁊ ſimplicitere neceſſitate eē: vt hoī mortalitas: nec idē ē: cū nō ē no ceſſario nō eē. vt mihi cū nō ſedeo: nō īe qd̓ ſimpliciter ex neceſſitate nō habeo: vt vel īmortalitatē: atqꝫ hoc ē qd̓ ait ſimpliciter aūt ⁊ eo qd̓ nō eſt: hoc autē cur dixerit. ſequit̉ ⁊ in cōtrad ctiōe eadē ratio ē: eē quidē vel nō eē oē neceſſe eſt: futurū eē: vel nō. Sil̓is eſt inquit rō ī cōtradictioni bus cōtingētibꝰ: ⁊ in his que cū ſūt ẜm tēpꝰ neceſſa ria ſunt. ſimpliciter āt neceſſaria nō ſūt. Nā in futu ris ⁊ in cōtingentibus contradictionibus totam qu dē cōtradictionē neceſſe ē vnā verā habere partē. terā falſam: vt ſi quis affirmet cras bellū nauale fu turū: id ergo nō ē neceſſe: ⁊ rurſuſ ſiꝗs neget nō futu rū: ē quidē aut eſſe: aut non eſt neceſſe: ſed nō ē nece ſe eſſe: nec rurſus neceſſe eſt non eſſe. Sed tantū at eſſe aut non eſſe. iccirco tota quidem cōtradictio vna habebit partē veram: alteram falſam: ſed non eri ipſorū vna definite vera: falſa altera definite. In p̄t ritis enim ſic dicimus. Romulꝰ Romā condidit. Ro

In librum de interpretatione editio prima 72
mulus: romam non condidit: vna quidem vera eſt: al tera falſa: ſed in his definite vera eſt affirmatio: defi nite falſa negatio. Nam quia quod factū eſt: fieri vt factum non ſit: non poteſt. ideo definite in preterito contradictio vera vel falſa eſt. In futuris vero pro poſitionibus non idem eſt in his ſcilicet que contīge tia ſignificant: vt ſi dicam philoxenus cenaturus eſt philoxenus cenaturus non eſt. In tota quidem con tradictione vna vera eſt altera falſa: ſed nullꝰ poteſt diuidere: vt dicat aut affirmationem conſtitute ⁊ de finite veram eſſe: aut negationem. Ante enim quā ce net: indefinitū eſt ⁊ variabile an cenet. Poſtqͣꝫ vero cenauerit preteritum definitur: igitur aūt eſſe aut nō eſſe aliquid in futuris contradictionibus neceſſe eſt. At autem vnum fiat: ⁊ vnum non fiat: non eſt neceſ ſe: in quo igitur ſimilitudo eſt contingentis contradi ctionis ⁊ temporalis: neqꝫ ſimplicis neceſſitatis eſt in eo ſcilicet quia ſicut neceſſe eſt eſſe quod eſt quando eſt. Non tamen ſimpliciter neceſſe eſt eſſe quod ē qn̄ eſt preter temporis adiectionem: ita in contradictio ne contingenti affirmationem quidem vel negationē veram eſſe neceſſe eſt: non tamen vel affirmationem ſimpliciter ac definite veram vel negationem. ſꝫ vtrā libet ⁊ quā certe veritatis conſtituerit euentus. ¶ Quare quoniam ſimiliter orationes vere ſunt quemadmodum ⁊ res: manifeſtum eſt. quoniam quecunqꝫ ſic ſe habent. vt vtrumlibet ſint ⁊ contra ria ipſorum contingant. neceſſe eſt ſimiliter ſe ha bere ⁊ contradictionem quod contingit in his que non ſemper ſunt. ⁊ non ſemper non ſunt. Horum enim neceſſe eſt alteram partem contradictionis veram eſſe vel falſam. Non tamen hoc vel illud. ſed vtrumlibet. ⁊ magis quidem alteram veram. non tamen iam veram vel ſalſam. Quare manife ſtum ē. quoniam non eſt neceſſe omnis affirmatio nis. ⁊ negationis oppoſitarum hanc quidem verā illam vero falſam eſſe. Neqꝫ enim quemadmodū in his. que ſunt. ſic ſe habet etiam ī his que nō ſūt. poſſibilibus tamen eſſe vel non eſſe. Sed quemad modum dictum eſt. ¶ Habent inquit quandam cognationeꝫ res: ⁊ illa que res ipſas propria ſignificatione defignant. Quare ⁊ oratio que deſignat rem: ſic ſe habebit: quemadmo dum res ipſa. Ergo ſi res nō fuerit: ſalſa oratio eſt: ſi res fuerit: vera oratio eſt: ⁊ ſi vera vel falſa oratio eſt erit quod dicitur vel non erit: vt ſibi res ⁊ oratio con uertantur. Ergo ſi res conſtituta non eſt: nec definita neceſſitate proueniens: nec illa oratio que rem ipſam deſignat: definite eſt veritatis. Ergo in quibus reb poſſibile eſt non modo eſſe: ſed etiam non eſſe contin gere: in his affirmatio ⁊ negatio vtrumlibet ſeſe hꝫ. quemadmodum rem ipſam ⁊ eſſe ⁊ non eſſe cōtingit ita quoqꝫ ⁊ contradictionem ⁊ veram ⁊ falſam eſſe indefinite proueniet. Hoc autem in quibus fiat: ipſe declarat: ait enim. In his que non ſemper ſunt ⁊ non ſemper non ſunt: ſola enim ſunt que ⁊ eſſe ⁊ non eſſe contingunt: que non ſemper ſunt: ⁊ non ſemper non ſunt ſi enim ſemper eſſent: ſtatus eorum mutari non poſſet: atqꝫ ideo ex neceſſitate eſſent: ſi auteꝫ ſemper non eſſent: eas non eſſe neceſſe eſſet. Et eniꝫ ſicut ip̄a natura rerum euentus eſt varia: ita quoqꝫ altera ꝑs contradictionis habet variabilem veritatem: ⁊ ſemflnite: vt hoc verum ſit determinare: aut illud ſꝫ vtrū libet. Et ſicut ſtatus ipſe rerum mutabilis eſt: ita quo qꝫ veritas aut falſitas propoſitionum dubitabilis ſit ⁊ eueniat quidem: vt in aliquibus frequentiꝰ vna ſit vera: non tamen ſemper: ⁊ vt vna rarius vera: nō tā men eam falſam eſſe neceſſe ſit: quod per hoc demō ſtrauit: qd̓ dixit ⁊ magis quidē verā alterā: non tm̄ iā veram vel falſam. Concludit igitur totam de futuris contingentibꝰ propoſitionibus queſtioneꝫ. ⁊ ait. Ma nifeſtum eſſe: non neceſſe eſſe omnes affirmationes ⁊ negationes definite veras eſſe: ſed deeſt definite: atqꝫ ideo ſubaudiendum eſt. Illarum enim que contī gentes ⁊ future ſunt. nunqͣꝫ definite vna vera eſt: al tera falſa. Neqꝫ enī inquit quēadmodū in his que ſūt ſic ſe hꝫ in his que non ſunt poſſibilibus tamen eſſe: aut nō eſſe. Sed quēadmodū dictū ē illa ⁊.n. que ſūt preſentis temporis: ſicut ipſorum eſſe definitum eſt: ita quoqꝫ de his definita eſt propoſitionū veritas fal ſitaſqꝫ. Illa vero que non ſunt quidem poſſūt tamen eſſe. ⁊ non eſſe: ⁊ ita futura ſunt: vt non ex neceſſita te ꝓueniāt: ſed poſſūt ita eē: vt etiā poſſint nō eſſe: his hoc modo ſe habebit contradictio quemadmodū dictum eſt. Dictum autem eſt: quoniam eſſe quidem vel non eſſe omne neceſſe eſt: ⁊ futurum eſſe vel non neceſſe eſt. Non tamen iam diuiſe ac definite alteruꝫ eorum eſſe neceſſe eſt: erant autem quattuor diuerſi tates: vt aut vtreqꝫ vere eſſent: quod ſuſtulit per hoc quod ait. vtreqꝫ enim non erunt ſimul in talibus. aut vtreqꝫ falſe eſſent. quod per hoc euertit. quod ait. At vero nec quoniam neutrum verum eſt: cōtingit dice re: aut vt vna vera definite: altera falſa definte eēt qd̓ illa argumentatione deſtruxit: per quaꝫ omnia ex neceſſitate docuit euenire: ſi hoc admitteretur: quod ſi res ille minime ſunt: conſtat vnam quidem veram eſſe: aliam vero in contradictione mendacem: ſed ſi cut res ipſe mutabiliter ⁊ indefinite future ſunt: ita quoqꝫ enunciationes variabili nec definita veritate ⁊ falſitate proferuntur. ¶ Quoniam autem eſt affirmatio dicitur aliquod ſignificans aliquid. Hoc autem eſt vel nomen vel innominatum. Unuꝫ autem oportet eſſe ⁊ de vno id: quod eſt in affirmatione. Nomen autem dictū eſt. ⁊ innominatum. prius. non homo enim nomen quidem non dico ſed nomen infinitum. Unuꝫ.n. ſignificat quodammodo infinitum nomē. Quēad modum ⁊ non currit non verbum dico. ſed infini tum verbum. Erit omnis affirmatio ⁊ negatio vel ex nomine ⁊ verbo. vel ex infinito nomine ⁊ verbo Preter verbum autem nulla affirmatio vel nega tio eſt. Eſt enī vel erit. vel fuit. vel fit. vel quecūqꝫ alia huiuſmodi verba ex his ſunt. que ſunt poſita. Conſignificant enim tempus. ¶ Poſtqͣꝫ de p̄teriti ac preſentis: futuri ēt tēporis ve ritate ⁊ falſitate diſſeruit nūc in ſimplicis ⁊ predica tiue ꝓpoſitiōis īformat dicēs: qm̄ ſimplex affirmatio vnā rē de vna ſignificatiōe.i. de vno ſubiecto vnū p̄ dicat. ſub̓m āt illd̓: aut nomē ē: aut qd̓ apd̓ vetereſ ꝙ dē fuit īnomīatū: ab ariſtotele v̓o infinitū nomē vo catū ē: prius.n. dictū eſt: qd̓ hō nomē eēt: nō hō vero inomīatū ꝗdē apud ātiquos: ſꝫ nūc īfinitū nomē. qm̄ igit̉ māifeſtū ē vnū de vno p̄dicare ſimplicem ꝓpoſi tionē: oīs erit ꝓpoſitio ſimplex: aut ex nomīe ⁊ verbo aut ex īfinito nomine ⁊ verbo: qd̓ aūt dixit. Non ho

In librum de interpretatione editio prima
mo enim nomen non dico quidem. ſed infinitū nomē huiuſmnodi eſt. Nomen inquit omnia quideꝫ definita ſignificat. non homo vero quāuis vnum quodlibet eo rum deſignare poſſit: que homines non ſunt: tamen quid deſignet: infinitum eſt ⁊ dubium. Nā cū multa ſint: que homines non ſunt: ⁊ vnum quodlibet eoruꝫ ſignificare poſſit: quid ſignificet: ignoratur. ſicut eniꝫ non currit non eſt verbum ſimpliciter: ſed infinitum verbum: ita nomina cum negatione non ſunt nomi na: ſed infinita nomina. Erunt igitur in propoſitioni bus ſubiecta aut nomina: aut infinita nomina. preter autem verbum nulla eſt affirmatio vel negatio; pla niſſime docuit que pars orationis in ſimplici propoſi tione obtineat principatum. Nam ſi preter verbū fie ri ſimplex propoſitio non poteſt: conſtat omnem for mā ſimplicis propoſitionis verba complecti. Omnis autem propoſitio aut eē aut fuiſſe: aut futurū eē: aut huiuſmodi aliquid habebit. Naꝫ qui dicit currit: cur rens eſt dicit. Et qui dicit cucurrit: currens fuit pro ponit: ⁊ qui curret: currens erit: ſi ergo omnis propo ſitio aut eſſe aut fuiſſe: aut futurum eſſe: aut aliquid huiuſmodi: vt ſit enūciatio: retinebit: māifeſtū ē: qd̓ preter verbū eſſe non poſſit. Nec enim idem fuit: vel eſt aut futuruꝫ eſt: verba ſunt: vt ex his cognoſci poſ ſit: q̄ ſūt ſuperiuſ poſita atqꝫ cōfeſſa: cū diceremꝰ ver ba eſſe que conſignificarent tempus. Etenī eſt ⁊ fuit ⁊ cetera ſignificationem temporis ſecum trahunt. ¶ Quare prima eſt affirmatio ⁊ negatio: eſt homo: non eſt homo: deinde eſt non homo. non eſt non homo. rurſus eſt omnis homo: non eſt omnis homo: eſt omnis non homo: non eſt omnis non ho mo. Et ī extrīſecus temporibus eadem rō eſt. ¶ Simplicium exempla propoſitionū appoſuit. ſimpli ces autē ſupradiximus eſſe ꝓpoſitiones: que duobus terminis iungerētur. Quare quoniā omne definituꝫ prius eſt infinito: ⁊ non homo non eſt nomen: ſed infi nitū nomen: homo vero finitū. Recte priores eas ꝓ poſitiones que ex definito ſunt nomine: in eorum pro nūciauit exemplis: ait enim: quare affirmatio prima eſt ⁊ negatio eſt homo: non eſt homo. Deinde infini ti nominis affirmationes ⁊ negationes ſubiunxit di cens eſt non homo: non eſt non homo. Et poſt hec vniuerſalitate iungens eaſdeꝫ rurſus iterat ꝓpoſitio nes. Et prius illas proponit: que ex finito nomine ſūt. Secūdo vero loco eas: que ex infinito nomine propo nit. vnde fit. vt illud intelligere neceſſe ſit: illas quanti tates: que vniuerſale ⁊ particulare determinat in ter minis non haberi. Nam cum duorum terminorum ꝓ poſitio ſola ſimplex ſit: inter ſimplices huiuſmodi nu merat propoſitionem: que dicit eſt omnis homo: cuꝫ tres ſint partes orationis: quare determinationes nō numerantur in terminis. Eodem modo dicit eadēqꝫ ratione in extrinſecus temporibus ſimplices fieri pro poſitiones: vt eſt: fuit homo: non fuit homo: fuit non homo: non fuit non homo. Et in alijs quidem tempo ribus idem modus eſt. extrinſecus vero tempora vo cat: que ſunt preter preſens. id eſt preteritum ⁊ futuꝝ ſed hic de his ſolis propoſitionibus locutuſ eſt: qͣ vnū ſubiectū habent: alterum predicatum. Nunc de his loquitur: que vnum habent ſubiectum duo predicata An vero he quoqꝫ ſimplices ſint: in ſecūde editionis expoſitione dicendum eſt. Nunc vero preter demon ſtrationem eſſe ſimplices intelligamus.
dupliciter dicūtur oppoſitiones. Dico autem. vt eſt iuſtus homo eſt. tertium dico adiacere nomen vel verbū in affirmatiōe. Quare quatuor erūt iſte quarū due quidem ad affirmationem. ⁊ negatio nem ſe habebunt ſecundum conſequentiaꝫ. vt pri uationes. duę vero minime. Dico autem quoniā eſt aut iuſto adiacebit. aut non iuſto. Quare etiaꝫ negatio. Quatuor ergo erunt. Intelligimus ver quod dicitur. ex his. que ſubſcripta ſunt. ē iuſtus homo. Huius negatio eſt. Non ē iuſtus homo. ē nō iuſtus homo. Huius negatio eſt. non ē non iu ſtus homo. eſt enim hoc loco ⁊ non ē. iuſto: ⁊ nor iuſto adiacet. Hec igitur. quemadmodum in re ſolutoriis dictum ē ſic ſūt diſpoſita. Similiter ar tem ſe habent. ⁊ ſi vniuerſalis nominis ſit affirma tio. vt omnis ē homo iuſtus. negatio. non omnis ē homo iuſtus. Omnis ē homo non iuſtus. Nō oīs ē homo nō iuſtus. Sꝫ nō ſil̓r angulares contingi veras eſſe. Cōtingit aūt aliquādo. ¶ Unū ſubiectū: ⁊ duo predicata: quēadmodū poſſū eſſe in propoſitiōe cōmemorat. Si enī hoc modo ſit vt dicamus eſt iuſtus hō: eſt: ⁊ iuſtus predicat̉. hō v̓o ſubiectus eſt. Nūc.n. nō illud aſpiciamus: quid priu quid poſterius dictū eſt. Sed qm̄ vniuerſalius eſt iu ſtū eſſe qͣꝫ hominē: poteſt enim iuſtus eē ⁊ qui hō nō eſt: vt deus: ⁊ rurſus pōt eē ſimpliciter ⁊ ꝙ hō nō et iccirco eſt atqꝫ iuſtꝰ: quāqͣꝫ prīo dicātur in eo qd̓ eſ eſt iuſtus hō: tamē qm̄ vniuerſaliora ſunt de his non homo: ſed hec de hoīe predicāt̉: ⁊ his homo ſubiect eſt. Ex his igitur duplicem fieri oppoſitioneꝫ dicit ⁊ quattuor ꝓpoſitiones: quarū ſubter exēpla ſubiecit addēs. Dico aūt: qm̄ eſt aut iuſto adiacebit: aut nō iu ſto. Si quis enī ſic dicat faciēs duas afirmationes: ē iuſtus homo: eſt non iuſtus homo. He cum du affirmationes ſint: duas habebunt negationes. N. ſi verbum eſt in hac ꝓpoſitione que dicit: eſt iuſtuꝫ hō: ad iuſtū poſuimus. Et in hac rurſus ꝓpoſitione dicit eſt: nō iuſtꝰ hō. Rurſus ad non iuſtū idem ē ve bū iunximus: qm̄ negationis oppoſitionē effecit o eſt verbo iuncta negatio.i. non: manifeſtū eſt: qm̄ quod dicitur nō eſt: ad iuſtū rurſus ⁊ ad non iuſtum adiungendū eſt: vt negationes fiant huiuſmo eſt iuſtus homo: non eſt nō iuſtus homo. dixit. Quare ſi eſt iuſto ⁊ non iuſto adiacebit: etiā n gatio iuſto ⁊ non iuſto adiacebit. Sunt aūt nes quas dicit: quattuor he eſt iuſtus homo matione ad iuſtū verbū eſt adiūximus: huius eſt: gatio: non eſt iuſtus homo. In hac quoqꝫ nega dicit nō eſt: ad iuſtū rurſus adiūximus. Iterū iuſtuſ homo. In hac eſt ad nō iuſtū iungitur negatio nō eſt nō iuſtus homo: etiam in hac quo que dicit non eſt: ad non iuſtū ponitur. quod ve Dico aūt vt eſt iuſtus homo. Eſt tertiuꝫ adiacere no men vel verbū in affirmatione huiuſmodi eſt. T tium inquit dico.i. adiacere verbū eſt. Hō. n. ⁊ in duo ſunt: quibus dicitur verbū eſt. Iccirco aūt dixi nomē vel verbū: quia ſuperiꝰ quoqꝫ docuit ipſa vel ba nomina eē: eo.ſ. loco vbi ait ipſa quidem verba ſe dicta nomina ſunt. Quod autem ſequitur cōtinet difficilimū ſenſum: quem ipſe ſolita breuitate perſtri xit. In medio nāqꝫ totius ſenſus addidit. Quare circo quattuor iſte erunt quarū duę ad affirmation ⁊ negationen

In librum de interpretatione editioprima. 73
⁊ negationeꝫ ſeſe habehūt ſcd̓m conſequentiā: vt pri uatiōes: duę vero minime. Huius ſnīe multiplex ex poſitio ab Alexādro. ⁊ porphirio: Aſpaſio quoqꝫ: et herminio ꝓditur: in quibus ꝗd excellentiſſimus ex poſitorū porphiriª dixerit: alias dicemus. qm̄ vero ſimplicioruꝫ explanatio alexādri eſſe vr̄: eam nunc ꝓ breuitate ſubiecimus: priuatorie propoſitiōes ſunt: q̄ cūqꝫ predicant priuationē. Priuatio aūt eſt: vt ſi ꝗs dicat iniuſtꝰ. priuat.n. eum iuſtitia. Ergo affirmatio priuatoria eſt: que dicit. homo ē iniuſtꝰ. Negatio rur ſus priuatoria eſt. nō eſt homo iniuſtꝰ. Sed neqꝫ illa ī ſignificatione plena affirmatio eſt(aliquid eniꝫ to lit) Sed priuatoria affirmatio: qm̄ formam quidem affirmationis tenet: ſed priuationē predicat: ⁊ aliꝗ ab eo(in priuationē copulat) abiungit: vt in propoſi tiōe eſt iniuſtus homo. ab hoīe iuſtitiā. Nec hec rur ſus pura negatio eſt. Iungas.n. priuationem. vt in ea que eſt. non eſt homo iniuſtus: habitū retinet.i. iuſti tiam. Sed qm̄ quod affirmatio predicabat: hoc au fert negatio: licet habeat talis negatio quaſi reponē di habitus ſignificationeꝫ tn̄ qꝛ ipſam priuationē ſub trahit: priuatoria negatio noīatur. Ergo nūc hoc di cit. Cum ſint inquit quatuor propoſitiones: quarum due ex finitis noībus ſunt: vt eſt iuſtus homo: non eſt iuſtus homo. due ex infinitis noībus: vt eſt non iuſtꝰ homo: non eſt non iuſtus homo. Due inquit he: qua rum vna affirmatio eſt habens infinitū nomen: vt ē non iuſtus homo: ⁊ vna negatio habens rurſus infi nitū nomen: vt eſt: nō eſt non iuſtus hō: ſic ſe habēs ad affirmationē ⁊ negationeꝫ.i. eandē formā retinēt affirmationis ⁊ negationis. Et ſimiles ſunt ad affir mandū aliquid vel negandū: his que ſunt priuatorie Nam quēadmodū priuatoria q̄ dicit. eſt iniuſtus hō nō ſolū affirmatio eſt: ſed priuatoria affirmatio: ita quoqꝫ ea q̄ dicit: eſt non iuſtus hō: non ſolum ē affir matio ſed cū infinito noīe: ⁊ cum aliqua priuatiōe aſ firmatio. Idem.n. valet ad intelligentiam quod dici tur iniuſtus: tāqͣꝫ ſi dicatur nō iuſtus. Et rurſus quē admodū non ē iniuſtus hō: non eſt ſolum negatio ſed priuatoria negatio: qm̄ quāqͣꝫ det habitum: tn̄ priua tionē negat: ita quoqꝫ ⁊ ea que eſt ex infinito nomīe non eſt non iuſtus hō: non ſolum eſt negatio: ſed ex ī finito facta noīe infinitum negans. Quia igitur infi nitū negat: ⁊ ſubiectū infinito negando priuat: priua torie ſimilis eſt. Nam ſi idem valet iniuſtum eſſe: qd̓ non iuſtū: idem valebit non eſſe iniuſtū: qd̓ non eſſe non iuſtum. Igit̉ he due que infinitū nomen habēt quantū ad ſpeciem formāqꝫ affirmationis ⁊ nega tionis ſil̓r ſe hn̄t his: que ſunt priuatorie affirmatio nes ⁊ negationes. Due vero ille: que ſimplex defini tūqꝫ predicant nomen: ab oī ſimilitudine priuatiōuꝫ ſecluſe ſunt. Nihil.n. ſimilis eſt illa que dicit: eſt iuſtꝰ homo: cuꝫ vtreqꝫ ſint affirmationes: ſed illa eſt ſim plex: illa priuatoria. At vero ea que dicit: non eſt iu ſtus hō: ad eā que dicit: non eſt iniuſtus homo: nulla rōne ſimilitudine couiungit̉: cum ſint vtreqꝫ negatio nes: ſed illa eſt ſimplex: illa priuatoria: quare due: q̄ ex infinito noīe ſunt: ſimiliter ſeſe hn̄t: quemadmodū priuationes: ſimilis nāqꝫ affirmatio eſt ea que dicit: ē nō iuſtus hō ei que dicit: eſt iniuſtus homo. Et rur ſus ea que dicit nō eſt non iuſtus hō: ſi que dicit: nō eſt niuſtus hō priuationes vero ſimplicibus propoſi tionibus: ⁊ his que ex finitis noībus fiunt: non coniū guntur. Neqꝫ.n. quiſquā dixerit eam: que dicit: eſt iuſtus homo. eſſe compare ſi que dicit: ē iniuſtus ho
mo. nec vero eam que dicit: non eſt iuſtus homo. po ſe aliquid comparari cū ea que dicit non eſt iniuſtus homo. Recte ergo dictū eſt de his quatuor propoſi tionibus: duas ad affirmationē ⁊ negationē ita ſe ha bere: vt ſunt priuationes. Duas vero ſimplices ⁊ pre ter aliquā priuationum ſimilitudinē. Qd̓ aūt ait ad conſequentiā tanqͣꝫ ſi dixiſſet ad ſimilitudinē: ita de bet intelligi. Que.n. ſibi ſunt ſimilia: a ſe quodāmo do nō recedūt: ⁊ ſe inuicem conſequunt̉. Deſcribant̉ ergo duę prius ſimplices propoſitiones: poſt has due priuatorie poſtreme que infinitis nominibus conſtāt vt affirmationes ſub affirmationibus: negationes ſub negationibus conſtituantur. Affir. Eſt iuſtus hō. Nō eſt iuſtus hō. Negꝭ Affir. Eſt īiuſtꝰ hō. Nō ē īiuſtus hō. Neg. Affir. Eſt n̄ iuſtꝰ hō. Nō ē nō iuſtꝰ hō. Neg. ¶ Sed he inquit ita ſunt diſpoſite eandēqꝫ ad ſe ſimi litudinē gerunt: quemadmodū in analyticis.i. reſolu toriis dictū eſt. ſcripſit aūt duos reſolutorios libros de ſyllogiſiis. In quoꝝ primo de propoſitionū ex fi nito noīe ⁊ infinito cōſequentia diſſeruit. Eſt vero ſi militudo affirmatiue quidē ſimplicis ex finito noīe: ⁊ negatiue eius q̄ habet infinitū nomen. Nāqꝫ ea q̄ dicit: eſt iuſtus homo: affirmatio: ei que dicit: non ē non iuſtus hō: negationi ſimilis eſt. Negatio quoqꝫ ſimplex finiti noīs Affirmationi infiniti noīs conue nerit. Ea.n. que dicit: non eſt iuſtus homo: ſimilis eſt ei que dicit: eſt non iuſtus homo. ſed quemadmoduꝫ iſte ſibi ſint ſimiles: ⁊ quō in conſequentia propriū te neant ordinē: nunc quidē exequi diſtulimus pauliſꝑ: tamen deſcribātur: vt ex eaꝝ quedā proprietas oſtē datur. ſit.n. affirmatio finiti nomīs: ⁊ ſub ea negatio nominis infiniti: ſit iteꝫ negatio finiti nominis: ⁊ ſub ea affirmatio nominis infiniti. Nō ē iuſtꝰ hō. Neg. Affir. Eſt iuſtꝰ hō. Ag. gͣ g ires Eſt n̄ iuſtꝰ hō. Affir. Neg?. Nō ē n̄ iuſtꝰ hō. ¶ In hac igr̄ deſcriptiōe negatio ex īfinito noīe ſub af firmatōe finiti noīs ponit̉: ⁊ rurſus affirmatio īfiniti noīs ſub negatiōe finiti quaꝝ angulares qm̄ ſūt inde finite in oībus ſimul noībus vere eē poſſunt: niſi in his tm̄ q̄ aut naturaliter inſunt: aut naturaliter ineē nō poſſunt: vt ſi ꝗs dicat. eſt hō aīal: nunqͣꝫ cū hac ve ra eſſe pōt: q̄ dicit eſt hō non aīal qͣ eſt angularis. id circo qm̄ aīal naͣliter in ſubſtantia hoīs ꝑſpicitur in herere. Rurſus ſi ꝗs dicat: eſt hō lapis: ē hō nō lapis ne he quidē ſimul vere eē poſſunt. Idcirco ꝙ lapidē ineſſe hoī naͣliter impoſſibile eſt. Quod ſi huiuſmodi ſunt q̄ nō inſint naͣliter. ſed ineſſe poſſint: vt in his q̄ ſupra propoſuimus exēplis: angulares vere ſunt ſem ꝑ. Pōt.n. vera eſſe ⁊ ea q̄ dicit: eſt iuſtus hō. ⁊ ea q dicit ē: nō iuſtꝰ hō. Rurſus pōt vera eſſe ea que dicit nō eſt iuſtus hō. ſi hoc de ſylla dicatur. ⁊ ea que dicit non ē nō iuſtus hō: ſi hoc de catōne p̄dicetur. In his igit̉ q̄ ſunt indefinite: ſi ea q̄ p̄dicantur: naliter nō in ſunt: ⁊ ea ineſſe poſſibile eſt: ſemꝑ angulari ſimul ve ras eſſe ꝯtingit. Qd̓ ſi huiuſmodi propoſitiōes cū de finitione ponamus: ita dicendū eſt. eſt oīs hō iuſtus

In librum de interpretatione editio prima.
huius negatio: non eſt oīs homo iuſtus. Rurſus eſt oīs hō non iuſtus. huius negatio: non eſt oīs hō nō iuſtus: que diſponantur hoc modo. vt negatio ſub af firmatione ſit: ⁊ ſub negatione affirmatio. ſ̄ ē oīs hō n̄ iuſtꝰ. Negº. Affir. ē oīs hō iuſtꝰ 64 8 neg n̄ ē oīs hō iuſtꝰ Ꝙ ē oīs hō n̄ iuſtꝰ affir ¶ In his ergo quandā diſſimilitudinē monſtrat. Nā in indefinitis ſi ea q̄p̄dicant̉: naturaliter nō ineſſent eſſe tn̄ in ſubiectis poſſent: ſemper angulares ſimul veras eſſe ſine dubio contingebat. Nā ⁊ affirmatio nes affirmationibus: ⁊ negationes negationibus cō ueniebāt In his aūt que cū definitione quantitatis dicunt̉: non idē modus eſt. Affirmationes.n. affirma tionibus nulla rōne iungunt̉. Nam ſi vera ſit ea que dicit: eſt oīs homo iuſtus nunqͣꝫ vera eſſe pōt ea q̄ dicit eſt oīs homo non iuſtus: q̄ eſt angularis: ⁊ hoc diſcrepare nullo reperietur exēplo. Negationes aūt particulares: qͥ ſunt ſibi angulares ſimul veras eſſe contingit. Pōt.n. veꝝ eſſe in his q̄ naturaliter non ſunt: ⁊ poſſibilia ſunt ineſſe: vt negatio particularis negationi ꝑticulari eiqꝫ angulari ꝯueniebat: vt ea q̄ eſt. nō eſt oīs hō iuſtus. ei que eſt angularis cōuenie bat. nō eſt oīs homo non iuſtus: ſed hoc diſſimiliter quā ī indefinitis. naꝫ ī illis ⁊ ea q̄ dicit: eſt iuſtus hō ei que dicit: eſt nō iuſtus hō: angulari.ſ. cōueniebat Rurſus ea q̄ dicit: n̄ eſt nō iuſtus hō: ei que ē: non ē iuſtus hō: angulariter poſite congruebat. In his aū idem ẜm quantitatē definitis. Affirmationes quidē due vniuerſales: q̄ ſunt. eſt oīs hō iuſtus: ⁊ eſt oīs hō non iuſtus. nunqͣꝫ ſimul vere eſſe poſſunt. angulares aūt negationes qͥ particulares ſunt.i. non eſt oīs hō iuſtus: ⁊ non eſt oīs hō non iuſtus: in his q̄ ⁊ eſſe ⁊ n̄ eſſe poſſibilia ſunt: ſimul vere ſunt. non ergo ſimili ter in his q̄ ſunt definite: angulares ſibimet cōgruūt vt in his q̄ definite ſunt. Quod ꝑ hoc demōſtrat qd̓ ait. Sed nō ſimiliter angulares cōtingit veras eſſe. In illis.n. ſibimet vtreqꝫ ꝯſentiūt angulares. in his aūt angulares quidē affirmatiuas nunqͣꝫ ſimul ve ras eſſe contingit Alias vero angulares: q̄ ſunt parti culares negationes: contingit aliqn̄. Hoc.n. ipſiꝰ de clarant verba dicentis. Sed non ſimiliter angulares contingit veras eſſe. Contingit āt aliqn̄. Non ſimili ter quidē contingit veras eſſe. idcirco ꝙ affirmatio nes vniuerſales angulares vere nunqͣꝫ ſunt. qd̓ ī his que indefinite ſunt: contingebat. Contingere aūt ali qn̄ dixit: cū angulariū: que ſunt particulares nega tiones facimus comparationē: ſi ea que predicantur non ſint naͣlia ſubiectis: ſed tn̄ ineſſe poſſibilia. ¶ He igitur due oppoſite ſunt. alie autem ad id quod ē nō homo quaſi ſubiectuꝫ aliquod addituꝫ: vt eſt iuſtus nō homo: nō eſt iuſſus nō homo. eſt nō iuſtus nō homo. non eſt nō iuſtus nō homo. Ma gis autem plures his nō erunt oppoſitiōes. he āt extra illas ipſe ſecundum ſe erunt: vt nomine vten tes eo quod eſt non homo. ¶ Alias nobis rurſus eſſe propoſitiones on̄dit: quarū alijs quidē non predicatū: ſed ſubiectū infinituꝫ ſit: alijs vtrūqꝫ. Si quis.n. dicat. eſt iuſtus non hō: qm̄ non hō ſubiectū eſt: ⁊ eſt infinitū nomē vocat̉ propo
ſitio ex infinito ſubiecto. idem eſt ⁊ in negatione: que eſt. nō eſt iuſtus non hō. At vero alie ſunt propoſitio nes q̄ ex predicato ⁊ ex ſubiecto infinitis eſſe videāt̉ vt eſt cū dicimus: eſt non iuſtus non hō. non eſt non iuſtus non hō. In his.n. nō iuſtus predicatū eſt: non hō ſubiectū. Sed vtraqꝫ ſunt infinita. vn̄ ſit vt in his ꝓpoſitionibus: in ꝗbus eſt verbū tertiū predica tū: magis plures ꝓpoſitiones: qͣꝫ he que dicte ſunt: inueniri nō poſſint. Aut.n. ex vtriſqꝫ erit finitis p̄di cato.ſ. ⁊ ſubiecto vt ē hō iuſtꝰ nō eſt hō iuſtꝰ aut ſoli p̄dicatū habebit infinitū: vt ē non iuſtꝰ hō: n̄ ē nō iu ſtus hō. aut predicatum quidē finitum erit: infinituꝫ vero ſubiectum: vt eſt iuſtꝰ non hō. non eſt iuſtus nō homo. aut ⁊ p̄dicatum ⁊ ſubiectuꝫ infinitum propo nuntur: vt eſt nō iuſtus non hō. non eſt nō iuſtus nō hō. vltra aūt propoſitiones: in ꝗbus eſt verbum ter tiū predicatū: inueniri nō poſſunt. Sed he que ſubie ctū infinitū habēt: vel vtrumqꝫ infinitū: preter illas ſuperiores ſunt que aut predicatū infinitū hn̄t: aut vtraqꝫ finita: atqꝫ ideo preter illas eē dicunt̉: ⁊ nul lā ad eas conſequentiā ſeruāt: ⁊ eſt ita poſitū in eax poſitione qͥ dicit: eſt iuſtus non hō. Nomen infinituꝫ qd̓ eſt non hō: tanqͣꝫ ſi finitū nomen aliqd̓ poneret̉. Atqꝫ hoc ē qd̓ ait: ut noīe vtētes nō hō. Ita.n. infini tū nomē poſitū eſt. tanqͣꝫ ſi finitū nomē eſſet poſitū. noīs.n. locū tenet. qͣꝫ qͣꝫ ēt cū ita poſitū ſit: nihilomi nus tn̄ nomen ſit. infinituꝫ.n. nomen licet ſimpliciter nomen non ſit: tamen cum infinito iuncto nomen eſt. ¶ In his vero: in ꝗbus eſt nō cōuenit: vt ī eo qd̓ eſt currere: vel ambulare: idem facit ſic poſitum: ac ſi eſt adderetur: vt eſt. Currit oīs homo: nō currit omnis hō. Currit oīs non homo: nō currit oīs nō homo. Non enī dicēdū eſt non oīs homo: ſed non negationē ad id: qd̓ eſt homo: addendū eſt. Oīs enim non vniuerſale ſignificat: ſed qm̄ vniuerſal̓r. Manifeſtū eſt autē ex eo qd̓ eſt. Currit homo: non currit homo. currit nō homo: nō currit nō homo. Hec enim ab illis differunt: eo ꝙ vniuerſaliter nō ſūt. Quare oīs vel nullus nihil cōſignificat aliud niſi quoniā vniuerſaliter de nomine vel affirma tionē: vel negationē. ergo ⁊ cetera eadē opꝫ appōi ¶ Sunt inquit quedā propoſitiones. que cū eſt predi cantur. Alie vero quas cū eſt verbo predicare n̄ poſ ſumus: ut in eo qd̓ dicimus. homo ambulat. homo currit. Sed in his nihil differt. an ita quis dicat: v dicitur.i. homo currit. ⁊ hō ambulat an cū eſt ver bo eas predicet. idē namqꝫ eſt dicere. hō currit ⁊ ambulat: tanqͣꝫ ſi dicat̉: hō currens eſt hō ambulās eſt. Quo circa nihil differt in hmōi propoſitiōibus: vtrū cū eſt verbo: an preter eſt adiuncto verbi actu proponat̉. Idē quoqꝫ eſt etiam in vniuerſalibus. nā cū dicimus oīs hō currit. oīs homo non currit. ⁊ rui ſus oīs non hō currit oīs non homo non currit Idē eſt tanqͣꝫ ſi dicamus: oīs hō currens eſt: ⁊ oīs homo currens nō eſt ⁊ rurſus oīs non homo currens ē oīs nō homo currēs nō eſt. Docet aūt illud quoqꝫ mul tū differre: an ad poſitū terminū iungat̉ negatio: ar certe ad determinationem. nā ſi ad ſubiectu term num dicitur: ſit nomen infinitū: vt oīs non homo cur rit Quod ſi ad determinationem: ſit negatio: ut eſt. non omnis homo currit. vnde ſit vt non ad determi nationem vniuerſalem. Sed ad rem ac terminuꝫ ne gatio ponatur: ſit infinitum nomen: vt eſt nō homo Quod ſi

In librum de interpretatione editio prima. 4
Quod ſi non ad rem vniuerſalem: ſed ad determina tionem vniuerſalem: negatio eſt. Cuꝫ enim dicimus non omnis. omnis quidem vniuerſale non eſt. Sed cōſignat qm̄ illud de quo dr̄ vniuerſaliter dr̄: vt cū dicimus oīs hō: homo quidē ip̄m vniuerſale ē. oīs vero n̄ eſt ꝗdē vniuerſale: ſed ſignificat: qm̄ res vni uerſalis.i. homo vniuerſaliter dicta eſt. Ergo quoti ens ad determinationē: q̄ rem quālibet vniuerſale vniuerſaliter dictā demōſtrat: negatio ponit̉: nō no men infinitū. ſed negationē ꝯſtituit. atqꝫ hoc ē qd̓ ait. Non.n. dicendū ē. n̄ oīs hō: ſed nō negationeꝫ ad hō addendū eſt. oīs.n. nō vniuerſale ſignat: ſed qm̄ vniuerſaliter. Ip̄m.n. oīs nō eſt vniuerſalis termin nec oīno terminus. ſed vniuerſali p̄dicato additū fa cit illud vniuerſaliter enūciari. probat āt hec nō eſſe vniuerſales terminos. ſed tm̄ determinatiōes vniuer ſaliter cōſignificantes hoc mō. Cū.n. dicimus: currit hō nō currit hō. currit nō hō. nō currit non hō. vni uerſalia ꝗdē ſubiecta ſunt in his ꝓpoſitiōibus. ſꝫ nō vniuerſaliter p̄dicant̉. Diſtāt āt he ab his ꝓpoſitiōi bus in ꝗbus ſic dicimus. oīs hō currit. nullus hō cur rit. eo ꝙ iſte ꝗdē vniuerſale vniuerſaliter predicant. Ille vero vniuerſale nō vniuerſaliter. Manifeſtū ē ergo. qm̄ oīs ⁊ nullus nō ſunt vniuerſalia. ſed id qd̓ vniuerſale predicat̉: faciūt vt vniuerſaliter enūciet̉ qꝛ eadem oīa ponēda ſunt. Cū dicimus: currit oīs hō ſi infinitū nomē volumus facere: nō dicamus: currit nō oīs hō. ſꝫ negationē.i. nō noī addemus: eadē in ꝓ poſitione cuncta ſeruātes: ſi affirmationē volumꝰ ex infinito noīe facere. Qd̓ ſi ad determinationē vniuer ſalis rei negationē aptemus: ſit nō affirmatio noīs ī finiti. ſed propoſitionis ex noīe finito negatio. ¶ Quoniam vero contraria eſt negatio ei que eſt omne eſt animal iuſtū. illa que ſignificat: quoniā nullum eſt animal iuſtum. he quidem manifeſtum eſt: quoniā nūqͣ erūt neqꝫ vere ſimul neqꝫ in eodeꝫ ipſo. His vero oppoſite erunt aliquando: ut non omne animal iuſtū ē: ⁊ eſt aliquod animal iuſtū. ¶ Qm̄ he inquit contrarie ſunt: ſimul vere eſſe nō poſ ſunt neqꝫ in eodē. ⁊ poſſunt quidē viciſſim ⁊ cū tꝑis diuerſitate eſſe vere. ſimul aūt eſſe non poſſunt. vt ſi quis dicat aureo quidē ſeculo oēs hoīes fuiſſe iuſtos terreo vero nullū hoīem eſſe iuſtū: vtreqꝫ vere eſſe poſſunt. ſed non eodem tꝑe. Hoc eſt.n. qd̓ ait. neqꝫ vere ſimul. quod aūt ſecutus eſt. neqꝫ in eodē ipſo.ſ. ſubiecto: ut ſi dicamus. eſt oē viuens iuſtū: ſi refera mus ad celeſtes poteſtates vera eſt. Nullū viuens iu ſtum eſt. ſi referamus ad equos: vtreqꝫ ſunt vere: ſꝫ non in eodē ipſo. Illud.n. in diuinis: iſtud in equis re tinet veritatem. His aūt que ſunt opoſite.i. particu lares poſſunt ſimul eſſe vere tunc cum ſuperiores vni uerſales ſint/ ſimul falſe. Que autē ſunt he: ipſe pla niſſimo monſtrauit exēplo dicēs. Non oē animal iu ſtum eſt. Que eſt particularis negatio: ⁊ eſt aliquod animal iuſtum. que eſt particularis affirmatio. ¶ Sequūtur vero he eam quidem: que eſt nullus eſt homo iuſtus: illa que eſt omnis eſt homo non iuſtus Illam vero que eſt. aliquis homo iuſtus eſt: oppoſita: quoniam non omnis eſt homo non iu ſtus. Neceſſe eſt enim aliquem eſſe. ¶ Oſtendit ſuꝑius affirmationē vniuerſalē ⁊ vniuer ſalem negationem: qm̄ ſibi eſſent contrarie. ſimul ve ras eſſe non poſſe. Nunc aūt monſtrat vniuerſali negationi noīs finiti conſentire vniuerſalem affirma tionem nominis infiniti: ⁊ particulari affirmationi: que eſt oppoſita vniuerſali negationi nominis finiti conſentire eam: que eſt oppoſita affirmationi nomi nis infiniti ſcilicet particularem negationem predica tum retinentem: infinitū ⁊ prius deſcribant̉ hoc mō. Negatio. Conſentanee. Affir. S Nullꝰ hō iuſtꝰ ē. Oīs hō n̄ iuſtꝰ ē. Affirmatio. Negatio. s Quidā hō iuſtꝰ ē. Nō oīs hōn̄ iuſtꝰ ē. Conſentanee. ¶ Eſt ergo vniuerſalis negatio ea que dicit. nullus ho mo iuſtus eſt. huic oppoſita eſt contradictorie parti cularis affirmatio. Quidā homo iuſtus eſt. Rurſus eſt vniuerſalis affirmatio infinitū habens predicatū ea que dicit: oīs homo nō iuſtus eſt. huic cōtradicto rie particularis opponit̉ infinitū habens predicatū: ea que dicit: non oīs homo non iuſtus eſt. He igitur ſeſe perimunt. ſed vniuerſalis affirmatio noīs infini ti.i. oīs homo nō iuſtus eſt. ſequit̉ negationē eam q̄ dicit: nullus hō iuſtus eſt. Nam ſi veꝝ eſt nullū eſſē hoīem iuſtū: veꝝ eſt oēm hominem eſſe non iuſtum. Sed his oppoſite rurſus ſibi ipſe cōſentiūt. Nā ſi ve rum eſt dicere: qm̄ quidā homo iuſtus eſt: veꝝ eſt di cere non oīs homo non eſt iuſtus. Si.n. non oīs ho mo non iuſtus eſt: aliquem eſſe iuſtum neceſſe eſt. ¶ Manifeſtum eſt quoniam etiam in ſingularibus. ſi eſt verum interrogatum negare: quoniam ⁊ affir mare verum eſt: vt putaſne ſocrates ſapiens eſt. Non Socrates igitur non ſapiens eſt. In vniuer ſalibus vero non eſt vera: que ſimiliter dicit̉. Ue ra autem negatio eſt: vt putaſne omnis homo ſa piens eſt. Non. omnis igitur homo non ſapiens eſt Hoc enī falſū. ſed nō igitur oīs hō ſapiēs eſt: ve ra eſt. Hec enī oppoſita eſt: illa vero contraria. ¶ Quotiens aliquis inquit in ſingularibus rebus in terrogat: ⁊ his qui interrogatur: negat: tunc is qui interrogat recte negationem. cum ſingulari iungens ex infinito nomine faciet affirmationē: vt ſi aliquis dicat. putaſne ſocrates ſapiens eſt. alius reſpondeat non. erit recta concluſo dicentis. ſocrates igitur non ſapiens eſt ex negatione ergo reſpondentis ⁊ ex infi nito noīe non ſapiens. facta eſt affirmatio: ſocrates nō ſapiens eſt. atqꝫ hoc quidē in ſingularibus. Qd̓ ſi hoc in vniuerſalibus fiat vniuerſaliter p̄dicatis: ne gationē potius fieri contingit: qͣꝫ affirmationē: vt ſi quis interroget. putaſne oīs homo ſapienſ eſt ille rn̄ deat. non: nō neceſſe eſt ita concludere vt dicat̉: oīs homo igit̉ nō ſapiens eſt. Hoc.n. falſum eſt. nec hoc euenit neceſſario ex interrogati reſpōſione. Sed ma gis non oīs homo ſapiens eſt. Nam cū aliquis inter rogat. putaſne oīs homo ſapiens eſt. ſi ille neget di cens non: tu concludas oportet non oīs igitur homo ſapiens eſt. Hoc.n. ex illius reſponſione neceſſe ē eue nire. Sed hec contraiacens eſt interrogationi.i. op poſita. Interrogaſti.n. vniuerſaliter affirmationem dicens. putaſne omnis hō animal eſt. reſpondit non concludes tu particularem negationē. non omnis hō animal eſt. ⁊ hec diuidit verum vel falſum. Nā ſi cō tra eā interrogationem per quā affirmationē vni uerſalē interrogaſti. ille neget: ⁊ tu concludas eā ꝓ poſitionē que dicit. oīs homo igitur non ſapiens eſt. k 2

In librum de interpretatione editioprima.
non potius cōtraiacentē. ſed contrariā facies. Nec.n. q̄ dicit: oīs homo nō ſapiens eſt: conſentit ei q̄ dicit: nullus hō ſapiēs eſt. Quare nihil differt vtrū hanc aliꝗs ex infinito noīe affirmationē rn̄deat: an ex fini to noīe vniuerſalē negationē qͦ cū affirmatōe vniuer ſali: quā interrogaſti: verū falſumqꝫ nō diuidit. Sꝫ illa ſola concludēda ſunt: in ꝗbus vnū veꝝ eſt: alteꝝ falſum. Non igit̉ ita debet fieri in vniuerſalibus: vt interrogata vniuerſali affirmatione: ſi alius negatio nē rn̄derit: vniuerſalis affirmatio ex infinito noīe cō cludat̉. ſed potius particularis negatio ex noīe finito ¶ Ille vero que ſunt ſcd̓um infinita contraiacētes nomina vel verba: vt in eo quod eſt non homo vel non iuſtus. quaſi negationes ſine nomine ⁊ verbo eſſe videbantur. ſed non ſunt. ſemper enim vel veram eſſe: vel falſam neceſſe eſt negationē. Qui vero dixit nō homo: nihil magis de homine. ſed ēt minꝰ verꝰ vel falſus fuit: ſi nō aliquid addatur ¶ Cū de propoſitionibus ex infinitis noībus loqueret̉ ipſe infinita noīa ſola ſumpſit. ⁊ de his qualia videā tur eſſe ꝑtractat. Sermonū inquit ꝓlationes: q̄ ẜm contraiacētia noīa vel verba ſibi oppoſite ſunt. vt in eo qd̓ dicimus. hō n̄ hō currit: non currit. Quotiēs finitū infinito cōꝑat̉: vident̉ quaſi quedā eſſe nega tiones. Sed ita nō eſt. oīs nāqꝫ negatio vel vera vel falſa eſt. Qui āt dicit nō currit ⁊ nō laborat: ⁊ n̄ hō: neqꝫ veꝝ aliquid enūciauit neqꝫ falſū: ⁊ fortaſſe mi nus aliꝗd veri vel falſi ſignificauit: qͣꝫ is ꝗ finitū no mē ponit. Nā ꝗ finitū nomē ꝯſtituit: nihil quidē ac huc veꝝ falſum ve enūciauit: ſed qm̄ quidā finitū po ſuit: ꝓpinquior eſt hmōi ꝓlatio ad veritatē: q̄ aliꝗd finitū ponit: ea ꝓlatione: q̄ aliꝗd infinitū. Sicut illa que aliꝗd ſignāt ꝓpinquiora ſunt ad enūciationē fa ciendā his: q̄ nihil ſignāt. qꝛ in his que infinita ſunt minus vlla veritas falſitaſue perſpicit̉: qͣꝫ in his oī bus: que ſunt finita. Ac multomagis nihil adhuc ve ruꝫ falſumue deſignat id qd̓ dr̄ non hō: vel nō cur rit. niſi aliquid addat̉: qd̓ enunciationē poſſit effice re. Qd̓ aūt dixit. quaſi negationes ſine noīe vel ver bo eſſe videbunt̉. idcirco addidit. qm̄ infinita noīa vl̓ verba neqꝫ noīa ſunt ſimpliciter neqꝫ verba. ⁊ vidē tur non hō: ⁊ non currit negationes eſſe. Qd̓ ſi ita ē ſine noīe ⁊ verbo eē negationes vidēt̉. Addidit ēt il lud nihil magis de hoīe: ſed ēt minus verus fuit vel falſus. Qui.n. dicit hō: rem cōſtituit. qui dicit nō hō ipſam quideꝫ rem tulit: ſed nihil addidit. Quocirca longe minus quidam enunciauit de homine: qui infi nitum de homine dixit: qͣꝫ qui finitum. ¶ Significat autem: eſt omnis non homo iuſtus nulli illarū idem: nec huic oppoſita ea que ē: non eſt omnis non homo iuſtus. Illa vero que eſt: oīs non iuſtus non homo eſt. illi que eſt. nullus eſt iu ſtus non homo idem ſignificat. ¶ Ille propoſitiones in ꝗbus infinita noīa ſubiecta ſūt longe aliud inquit ſignāt: ⁊ non idē his propoſitioni bus que vel ẜm finita vel ẜm infinita p̄dicata dicun tur. ea.n. que dicit: eſt oīs non hō iuſtus. nihil idē ſi gnat illi qͥ dicit: eſt oīs hō iuſtus vel nullus hō iuſt eſt. vel iteꝝ eſt oīs homo non iuſtus: vel nullus hō fi iuſtus. nulli.n. ſimilis eſt haꝝ ea: que dicit. ē omnis non homo iuſtus: nec huic oppoſita negatio particu laris. ea que dicit non eſt oīs non homo iuſtus. vlli carum idē ſignant que ſuꝑius deſcripte ſunt: vel alicui eaꝝ que ſunt ſuꝑius deſcriptis oppoſite. Ille ve ro q̄ ex duobus terminis infinitis cōſtitute ſunt: illis ſunt ſimiles: que vniuerſales negationes ſunt haben tes ſubiectū infinitū: vt ea q̄ dicit. eſt oīs nō iuſtus f̄ hō illi ideꝫ ſignat eiqꝫ conſentit q̄ dicit nullus iuſtꝰ f homo. ⁊ prior quidem vtroſqꝫ terminos retinet infi nitos. Hec vero ſecunda predicatum quidem finituꝫ Subiectum vero infinitum. ⁊ illa eſt quideꝫ affirma tio ex duobus infinitis: hec vero ex finito predicato ⁊ ſubiecto infinito negatio vniuerſalis. ¶ Tranſpoſita vero nomina ⁊ verba idem ſigni ficant. vt eſt albus homo. ⁊ eſt homo albus. Nam ſi hoc non eſt. eiuſdē multe erunt negationes. Sꝫ oſtenſum eſt. qꝛ vna vnius eſt. eius enim que eſt. ē albus homo. negatio eſt. non eſt albus homo. eius vero que eſt. eſt homo albus. ſi non eadem eſt ei que eſt. eſt albus homo erit negatio vel ea que eſt. Non eſt non homo albus. vel ea que eſt. non eſt hō albus. Sed altera quidem eſt negatio eius que eſt eſt non homo albus. alia vero eius q̄ ē. eſt albus ho mo. quare erunt due vnius. Quoniam igitur trāſ poſito nomine ⁊ verbo eadem ſit affirmatio. ⁊ ne. gatio manifeſtum eſt. ¶ Quotiens inquit noīa permutantur ⁊ verba: eede propoſitionum ſignificationes permanent. Quotiē autē negatio permutatur: nō eedē. nā ſi quis dicat: non homo albus: ⁊ non eſt homo albus: non idem ſi gnat permutata ſcilicet ⁊ trāſpoſita negatione. Que tiens aūt dicit̉. eſt albus homo: ⁊ rurſus eſt homo a bus. idem tranſpoſita verba noīaqꝫ ſignant: ⁊ erun eedem affirmationes nam ſi quis hoc negat: con tingit. vt vnius affirmationis due negationes ſint Hoc aūt monſtratū eſt ſuꝑius fieri non poſſe. ſꝫ ꝑ vnius affirmatōis vnā eſſe negationē. Illius nāqꝫ affirmationis qͥ dicit: eſt albus hō: illa negatio eſt: q̄ dicit: non eſt albus hō. Illius aūt que proponit hō albus: ſi non eſt eadē illi affirmationi que enunci at: eſt albus homo: ⁊ eſt ab ea diuerſa: ſit negatio ve ea que dicit: non eſt non hō albus: vel ea que dicit: eſt homo albus. ſed illa que proponit non eſt non hō albus: habet ſuā affirmationē ad quam referri deb at eā.ſ. que enunciat: eſt non homo albus. Illa ver que dicit: non eſt hō albus: negatio eſt eius que pro ponit: eſt hō albus. Sed ſi affirmationes eorū diuer ſe ſunt: diuerſe erunt etiā negationes. Si quis er dicat affirmationē que proponit: eſt albus homo uerſaꝫ eſſe ab ea affirmatiōe: que enūciat: eſt homo albus. illud quoqꝫ concedat neceſſe eſt: vt negatiōe quoqꝫ ipſarum diuerſe ſint. eſt aūt negatio illius q̄ dicit: eſt albus homo: illa.ſ. que proponit: non eſt al bus homo. Rurſus illius que enunciat: eſt homo al bus: eſt negatio: non eſt homo albus. quia he due ne gationes: non eſt homo albus ⁊ non eſt albus ho a ſe diuerſe ſunt. Rurſus cū dicimus eſt albus negatur non eſt albus homo. ſi de eodē ho dicant̉: vnā verā: alterā falſam eſſe neceſ de ſocrate dicat̉. eſt albus homo: non eſt albi cum ita ſint neceſſe eſt: vt eius que ait. eſt alb mo: negatio ſit ea que dicit: non eſt albus homo poſita eſt quidem prius negatio que dicit: non ē bus homo: eius affirmationis eſſe. que dicit: eſt albꝰ homo. Nunc vero monſtramus illam quoqꝫ: que d cit: non eſt homo albus: eius affirmationis negatio

In librum de interpretatione editio prima. 75
nem eſſe: que dicit. eſt albus hō. vtreqꝫ.n. veꝝ inter ſe falſumqꝫ diuidūt. neqꝫ.n. fieri pōt: vt ſi de uno eo dēqꝫ hoīe dicat̉. eſt albus hō. ⁊ n̄ eſt hō albª vtreqꝫ ſint vere. ꝙ ſi ita ⁊ nūc ſunt poſite: aliqn̄ in veritate concordāt: hoc idcirco euenit: qꝛ indefinite ſunt. non qꝛ verbis fiunt noībuſqꝫ tranſpoſitis. quare euenit vnius affirmationis duplex ſit negatio. Quod āt di ximus: inferiore deſcriptione magis liquebit. Contradictio. Non eſt albus homo. Eſt albus homo Coc.j. v6 extpono ac. ſ Non eſt homo albus. Contradictio. ¶ At vero vnuꝫ de pluribus: vel plura de vno affir mare: vel negare: ſi non eſt vnum ex pluribus: non eſt affirmatio vna. neqꝫ negatio. Dico auteꝫ vnū: non ſi vnum nomen poſitum ſit: non ſit autem vnū ex illis: vt homo eſt fortaſſe ⁊ animal: ⁊ bipes: ⁊ mā ſuetum. Sed ex his vnum fit. ex albo autem: ⁊ ho mine: ⁊ ambulare non eſt vnuꝫ. Quare nec ſi vnuꝫ aliquid de his affirmet aliquis: erit affirmatio vna ſed vox ꝗdeꝫ vna: affirmationes vero multe. Nec ſi de vno iſta. ſed ſimiliter plures. ¶ Multa peripateticis de diſcernēdis propoſitiōibꝰ: que eſſent vne q̄ multe: conſideratio fuit: Atqꝫ ideo nunc hoc dicit. ⁊ ſi vna res inꝗt de pluribus predicả in ꝓpoſitionibus vel affirmatiuis: vel negatiuis: vel rurſus ſi plures de vna iteꝝ predicent̉: ⁊ ſi pluribus illis rebus vnū nomen ſit poſitū. vel vna res de vno noīe plura ſignificanti predicet̉: ſi ex illis oībus rebꝰ aliquid non ſit nō eſt vna affirmatio: nec vna nega tio. ſi quis.n. dicat aīal rationale bipes hō eſt: vnum hoīem pluribus p̄dicando ſubiecit. ſed hec quidē ſin gillatim dicta plura ſunt vnā vero quandā ſubſtan tiā informāt. Coeuntibus nāqꝫ aīali rōnali ⁊ bipedi ſit vna ſubſtantia aīal rationale bipes: qd̓ eſt homo. qͣꝫqͣꝫ hec ſingillatim dicta multa ſint. ſi quis.n. dicat aīal: ⁊ rurſus rōnale: ⁊ intermiſſo tempore bipes di ſcretim multa ſignificantia: tn̄ iuncta in vnum vnā fa ciunt naͣm. ⁊ hoc eſt. quod ait. vt hō eſt fortaſſe ⁊ aīal ⁊ bipes: ⁊ manſuetū Sed ex his vnū fit. tanqͣꝫ ſi dice ret: homo plura ſignificat: ſed ita. ſi ea que ſignificāt̉ diſcretim dicant̉. Nam ⁊ aīal: ⁊ bipes: ⁊ manſuetū d̓ ſignat. Dicimus.n. hoīem eſſe aīal ⁊ bipedem: ⁊ mā ſuetū. ſed hec iuncta vnū corpus efficiunt aīal māſue tuꝫ bipes: qd̓ eſt hō. Quare qͣꝫqͣꝫ de vno plura pre dicata ſint: tn̄ qm̄ ex oībus vnū aliꝗd fit. Ex hoc vna ē affirmatio atqꝫ negatio. Quod ſi due res tales ſul iecte ſint: de quibus vnā res predicet̉ vt de his vnū fieri aliꝗd neqͣat nō eſt vnaaffirmatio nec vna ne gatio. Si quis.n. candido aliquo hoīe ambulante di cat albū ⁊ ambulans hō eſt: albū ⁊ ambulare in vnā nām nō cōueniunt: nec ſit ex vtriſqꝫ aliꝗd vnū ita: vt alicuius hec duo iuncta ſubſtantiā forment. Quare ſi ue affirment̉ ſiue negent̉: ſiue ſubiecta ſint: ſiue predi cata nō erit vna affirmatio: nec vna negatio. ſed vor quidē vna eſt. Tot aūt in ea ſunt affirmatiōes ⁊ ne gationes: quot termini ſunt poſiti ex quibus vnū nō ſit. ſiue aūt de pluribus vnum predicet̉ ſiue plura de vno predicent̉: idē modus eſt. vt ſi quis dicat: hō aīal rōnale bipes eſt. qm̄ ex his vnū quidā ſit: vna eſt pro
poſitio. Sin vero quis dicat: homo albus ambulans ē. qm̄ ex his vnū nihil ſit: nō ē vna ꝓpoſitio. Ampli us quoqꝫ ſi pluribus rebus vnū nomen ſit poſituꝫ ex quibus cōiunctis nulla vna naͣ ſit: ⁊ de illo vno noīe vnū qd̓libet aliud predicet̉. nō eſt vna affirmatio: nec vna negatio. Marinus nāqꝫ: ⁊ hic latrabilis vno vo cabulo canes vocant̉. Si quis igit̉ dicat: canis aīal ē: qm̄ ex his q̄ ſignificat canis: in vnū iunctis nihil vnū efficit̉(ex cane.n. latrabili ⁊ ex marino iunctis nulla vna ſubſtātia eſt) illa propoſitio multiplex ē: ⁊ multa ſignificans: ⁊ nō vna. Quare quēadmodū ſi ꝗs hmōi ꝓpoſitiōes interroget debeat rn̄deri: docet dicens. ¶ Si ergo dialectica interrogatio reſponſionis eſt petitio vel propoſitionis vel alterius partis cōtra dictiōis: propoſitio vero vniꝰ contradictionis ꝑs eſt: non erit vna reſponſio ad hec. Neqꝫ enim vna interrogatio: nec ſi ſit vera. Dictum eſt autem de his in topicis ſimul autem manifeſtum eſt: quoni am nec hoc ipſum. quid eſt. dialectica interroga tio eſt. Oportet enim datum eſſe ex īterrogatione eligere: vtram velit contradictionis pertem enun ciare. Sed oportet interrogantem determinare vtrum hoc ſit homo: an non hoc. ¶ Senſus hmōi ē. quicūqꝫ interrogat ſi ab arte diale ctioa nō declinet: idcirco interrogat vt ei rn̄deatur. Rn̄deat̉ aūt aut tota ꝓpoſitio: aut cōtradictiōis vna particula. Si ꝗs.n. ſic dicat interrogās. aīa ne īmor talis eſt: Tunc rn̄dens. aut eſt rn̄debit: aut nō. Hoc aūt eſt totius contradictionis vna particula Cōtra dictio.n. eſt aīa immortalis eſt: aīa immortalis nō ē. ergo eſt ⁊ non cōtradictiōis ſunt particule: Quod ſi quis ſic interroget. aīa ne immortalis eſt: an nō: tūc ille ita rn̄debit ſi velit totā propoſitionē dicens. vide tur mihi immortalis eſſe: vel rurſus videt̉ mihi non eſſe immortalis. Ergo quiſꝗs interrogat: ita rn̄ſionē petit: ut illa reſponſionis petitio: vel ꝓpoſitionis pe titio ſit: vel vnius partis cōtradictionis. Propoſitio aūt vnius cōtradictionis eſt. ideſt oīs affirmatio vna vnā habebit negationeꝫ: ⁊ in duabus ꝓpoſitionibus vna erit contradictio. Quare ſi quis plura ſignificā teꝫ propoſitioneꝫ dixerit. ille nō facit ꝓpoſitioneꝫ. ad quā ſit vna negatio. quocirca hmōi interrogationi q̄ plura ſignificat: nec ſi vera ſit: debet eſſe vna rn̄ſio. fi quis interroget ſubſtantia ne ſit canis. qͣꝫqͣꝫ veruꝫ ſit dicere ſubſtantia eſt: qm̄ ⁊ latrabilis ⁊ marinus ſub ſtātie ſunt. tn̄ non eſt ad hāc vna facienda reſponſio. Sed dicendū eſt de quo cane interroget. qd̓ ſi dixe rit de marino: vel rurſus de latrabili: tune cūꝑ illiꝰ determinationem definitionēqꝫ interrogationis fa cta fuerit vna ꝓpoſitio: vnūqꝫ ſignificans adhiben da eſt vna rn̄ſio. De his aūt in topicis dictū eſſe cō memorat. Similiter āt manifeſtū eſt: qm̄ nec hoc ip ſum ꝗd eſt dialectica eſt interrogatio. qualis debet eſſe modus dialectice interrogatiōis exequit̉. Ait.n. ſi quis interroget quid eſt aīal: hec nō eſt dialectica ī terrogatio. Opꝫ.n. ꝑ dialecticā interrogationē optio nē rn̄dēti dari: vtꝝ affirmare velit: an negare qd̓ dr̄ vt ſi quis id interroget putaſne bonū malo cōtrariū eſt: Tunc rn̄denti dat̉ electio vtrū affirmare velit an negare. Dicit.n. ille aut eſt aut non eſt qui autem ita interrogat: quid eſt animal: nullum illi locum aut affirmatiōis aut negatiōis relinꝗt. ꝗd.n. dicturus ē interrogāte aliquo: ꝗd eſt aīal: dicturus eſt nō. incō

In librum de interpretatione editioprima.
ueniēs erit rn̄ſio. Eodē quoqꝫ mō ſi dicā. eſt aīal. ad cām. ſola igit̉ eſt dialectica interrogatio: in qͣ datur rn̄dēti ex interrogatiōe optio: vtrā velit ꝑtem cōtra dictiōis eligere. eāqꝫ enunciare vel affirmādo.ſ. vel negādo. Opꝫ.n. interrogātem determinare: vtꝝ ver bi gr̄a aīal hō ſit: an nō. vt ex illa interrogatiōe: quā velit ꝑtem cōtradictionis poſſit is ꝗ rn̄det eligere. ¶ Quoniam vero hec quideꝫ predicantur compo ſita: vt vnum ſit omne predicamentuꝫ eorum: que extra predicantur: alia vero non: que differentia eſt De homine enim veruꝫ eſt dicere ⁊ extra animal: ⁊ extra bipes: ⁊ hec vt vnum. ⁊ hominem: ⁊ album. ⁊ hec vt vnum. Sed non ſi citharedus eſt ⁊ bonus ⁊ citharedus bonus. Si enim quoniam alterutꝝ dr̄: vt vtrūqꝫ dicet̉: multa incōueniētia erūt. De homine enim verum eſt ⁊ hominem: ⁊ album dice re. Quare ⁊ omne. Rurſus ſi album ipſum: ⁊ om ne. quare erit homo albus albus. ⁊ hoc in infinituꝫ. ⁊ rurſus muſicus albus ambulans ⁊ hec eadem fre quenter implicita. Amplius ſi ſocrates. ſocrates ē ⁊ homo. ⁊ ſocrates hō ⁊ ſi homo ⁊ bipes: ⁊ homo bipes. Quoniam e rgo ſi quis ſimpliciter dicat cō plexiones fieri: plurima inconuenientia contingit dicere manifeſtum eſt. Quemadmodum autem ponendum eſt: nunc dicimus. ¶ Poſtqͣꝫ de vnitate propoſitiōis explicuit: ⁊ ꝗd eſſet dialectica ꝓpoſitio terminauit. Nūc ad alia venit: in ꝗbus plura ſepe de vno ſingillatī veraciter p̄dicāt: qͥ ſiml̓ p̄dicata: alias vera ſunt: alias falſa. Si ꝗs.n. ſic dicat marius malus eſt. fortaſſe veꝝ eſt. Rurſus ma rius dux eſt. ⁊ hoc veꝝ eſt. Que iuncta in vnū nulla rōne ſunt vera. velut ſiꝗs dicat. marius malus dux ē eſt nāqꝫ optimꝰ oīuꝫ. Rurſus hō aīal eſt veꝝ ē: ⁊ hō bipes eſt: veꝝ eſt. ⁊ hec iūcta vera rurſus ſunt. Si ꝗs .n. dicat: hō aīal bipes eſt: veꝝ eſt. Hoꝝ ergo ꝗ mo dus ſit: vel qn̄ ea q̄ ſingula extra p̄dicātur: iuncta ve ra vel falſa ſint. regulā daturus aggredit̉. ⁊ ſenſus ꝙ dē hmōi eſt. Ordo āt ſermonū talis eſt. Qm̄ vera in ꝗt quedā ſunt: q̄ ita ꝯiuncta de aliquo p̄dicant̉: vt eo ruꝫ p̄dicamentū vnū ſit: ⁊ in vnū cōgruat forma. eoꝝ que extra vere poterāt p̄dicari: vt in eo qd̓ ē aīal bi pes de hoīe iuncta cōpoſitaqꝫ dicunt̉: ⁊ ſit vna quo dāmodo p̄dicati. Cū aīal ⁊ bipes extra ſingillatī vale ant p̄dicari. Dicimꝰ.n. hō aīal eſt: ⁊ rurſus hō bipes eſt. Alia vero q̄ nō ſunt eo mō: q̄ ſingillatī ꝗdem p̄di care veꝝ eſt: cōpoſita vero falſum: q̄ eoꝝ differentia ē. vel qn̄ illud: qn̄ hoc eueniat: dicendū eſt. ⁊ hoc do cet exēplis. De hoīe.n. inꝗt veꝝ ē dicere ⁊ extra aīal ⁊ extra bipes ⁊ vt vnū: vt de eo dicat̉: aīal bipes. rur ſum quēlibet hoīem vt ſocratē poſſumus dicere. ille hō albus ē. rurſus ille hō: hō eſt. ⁊ hec vt vnū iuncta dicētes. ille hō hō albus ē. ſed aliquotiēs euenit: vt aliꝗs hō citharedus ꝗdeꝫ ſit imꝑitus. Bonus āt hō ⁊ ſi de ipſo dicat̉. qm̄ eſt citharedus: veꝝ eſt. ⁊ qꝛ bo nus eſt. hoc quoqꝫ veꝝ eſt. Sꝫ nō ⁊ ſi citharedus ē ⁊ bonus. idcirco iā bonus ē ēt citharedus fortaſſe.n. ē imꝑitiſſimus: hō āt bonus. Si.n. qm̄ alterutrū dr̄: ⁊ vtrūqꝫ dr̄: ml̓ta ⁊ īcōueniētia erūt. ſi ꝗs.n. ſit ꝗ dicat oīa q̄cūqꝫ ſingillatim vere dn̄r ea iuncta ēt vere poſ ſe dici: multa incōuenientia īpoſſibiliaqꝫ cōtingunt. Hoc eſt.n. qd̓ ait. ſi.n. qm̄ alterutꝝ dr̄: ⁊ vtrūqꝫ dr̄. ſi .n. aliꝗs dicat qm̄ alterutꝝ extra vere dr̄: ⁊ vtrūqꝫ ſi
mul vere ſemꝑ poſſe dici: multa ſunt īpoſſibilia: que ꝯtingūt: q̄ āt ſint īpoſſibilia qͦ ꝯtingunt hec ſunt. De hoīe.n. poſſumus dicere: qm̄ bonus ē: ⁊ rurſus poſſu mus dicere: qm̄ albus eſt. dicimꝰ igr̄ ⁊ ſimul de hoīe hō: hō albus eſt Rurſus de hoīe albo poſſumꝰ dice re. qm̄ hō eſt: poſſumª dicere: qm̄ albus eſt. igr̄ ⁊ hec iūcta dn̄r. hō hō albus albꝰ ē. Nā ſi veꝝ ē dicere de hoīe qm̄ hō eſt. ⁊ de albo qm̄ albus eſt. ⁊ oē hoc vere pōt.i. hō hō albus albꝰ eſt. Et ſi de hoc iteꝝ hoīe al bo: veꝝ eſt dicere: qm̄ albus eſt. ⁊ veꝝ eſt de eo albi p̄dicare: ⁊ rurſus oē p̄dicare veꝝ eſt. erit ergo hō al bus albꝰ ⁊ rurſus de hoc albū p̄dicare veꝝ eſt. erit igr̄ tertio hō albus albus albus: ⁊ hoc in infinitū ꝓ gredit̉. ⁊ rurſus ſi veꝝ eſt dicere de hoīe qm̄ muſicus eſt: ⁊ rurſus qm̄ albꝰ eſt: ⁊ qm̄ ambulās eſt: ⁊ hec rur ſus in vnū dn̄r: hō muſicus albus ambulās eſt. Ru ſus ꝗ muſicus albꝰ ambulās eſt: ⁊ albus ē ⁊ ambulās eſt: ⁊ muſicus eſt. Dn̄r hec igr̄ ſimul rurſus: hō alb albꝰ muſicus muſicus: ambulās ambulās eſt. ⁊ hec aſſidue cōplexa eadeꝫ faciūt ſuꝑfluā locutioneꝫ. Ne nō ēt quoqꝫ in ſingularibꝰ idē euenit. Si.n. ſocrates ⁊ ſocrates ē ⁊ hō: erit ſocrates ſocrates hō. ⁊ ſi ſocri tes ē ⁊ hō ⁊ bipes: erit ſocrates ſocrates hō bipes. rurſus ſi hic idē bipes eſt ⁊ hō: erit ſocrates ſocrates hō hō bipes bipes. Que oīa qͣꝫ ſint incōueniētia nu lus ignorat. Non igit̉ dicendū eſt: qm̄ oīa quecunqꝫ ſingillatim predicant̉: eadem iuncta ſemꝑ poterūt dicari. ergo qͥ iuncta vere dici poſſunt: ⁊ q̄ falſo eo qͥ ſingillatim atqꝫ extra ante vere dicunt̉: exponi Hoc enī ſolū hactenus demonſtratū eſt: qm̄ ſi qui ſimpliciter ⁊ oī modo fieri cōplexiones dicat: multa incōuenientia euenire neceſſe eſt. Quēadmodū autꝭ fiant complexiones: ponendum atqꝫ tractanduꝫ eſt ¶ Eoruꝫ igitur: q̄ predicant̉: ⁊ de ꝗbus predican quecūqꝫ ſcd̓m accidēs dicunt̉ vel de eodē. vel alte rū de altero. hec nō erſtt vnū. vt hō albus ē ⁊ muſi cus. Sed n̄ ē idē albū ⁊ muſicū. Accidētia.n. ſun vtreqꝫ eidē. nec ſi albū muſicū reꝝ ē dicere tn̄ no erit albū muſicū nomē aliꝗd. Scd̓ꝫ accidēs.n. a bū muſicū dr̄. Quare n̄ erit albū muſicū vnū al ꝗd. Quocirca nec citharedus bonus ſimpliciter ſed anīal bipes. Non enim ſunt ſcd̓m accidens. ¶ In his inꝗt q̄ predicant̉: ⁊ de his de ꝗbus illa i p̄dicant̉: duplex rō eſt. Aut.n. duo accidentia de ſubiecto dicunt̉: vt marius malus eſt. ⁊ marius du eſt. aut vnū accidens de vno ſubiecto predicat̉. Al vero accidens de illo p̄dicato accidenti predicat̉: quis dicat. Cicero eſt caluus: caluus orator eſt. Hi .n. caluus de ſubiecto Cicerone: orator de caluo pꝫ dicat̉. Hoc eſt.n. qd̓ ait. quecūqꝫ ẜm accidens dici vel de eodeꝫ: vel alterū de altero de eodem. vt ſi qu duo accidētia d̓ vno p̄dicēt̉. alteꝝ de altero. vt ſi vn accidens de altero accidenti dicat̉: vt ipſuꝫ acciden de quo dr̄: de altero rurſus ſubiecto predicet̉. Quoc ſi ita fiat predicatio: in vnū iungi accidentia copula riqꝫ nō poſſunt. etenim ſi quis ſic dicat. hō albus ē homo muſicus eſt. hec iuncta ſimul vnū non facien vt eſt muſicus albus. vel ſi rurſus muſicum predice de albo: vt albū de hoīe dicatur: ⁊ predicet̉ illud bum muſicū eſt. Non ideꝫ eſt albū muſicū. nec in vt ſubſtantiā coeunt. quecūqꝫ ſic vere predicari poſſu ſingillatim. idcirco.n. de ſe inuiceꝫ vident̉ poſſe pre cari: qꝛ de vno eodēqꝫ ſubiecto p̄dicāt̉. Nō qd̓ ex hi vnum

In librum de interpretatione editio prima. 26
vnū aliꝗd fiat. Accidentia.n. ſunt vtraqꝫ. quare non idē erit albū muſicū. ſed qm̄ hō albus idē muſicus ē: ꝑ id qd̓ vtraqꝫ vni accidūt: ꝑ accidens albū de muſi co predicat̉. Nec rurſus ſi citharedus eſt ⁊ bonus. id circo iā bonus dici poterit citharedus. neqꝫ.n. bonꝰ ⁊ citharedus talia ſūt: vt ex his vnū fieri poſſit. Sed qm̄ vtraqꝫ eidē accidūt: idcirco de ſe ẜm accidēs p̄d cant̉. ſꝫ magis fortaſſe poſſumꝰ dicere. Hō aīal ē: hō bipes eſt: vt hec iūcta dicamꝰ aīal bipes: ⁊ his iūctis ẜm ſubſtantiam nō ẜm accidens eſt facta predicatio. ¶ Amplius nec que cunqꝫ inſunt in altero. quare neqꝫ album frequenter neqꝫ homo: hō aīal eſt vel bipes. Inſunt.n. in hoīe bipes ⁊ animal. ¶ Quecūqꝫ ſingillatiꝫ ẜm accidēs p̄dicamus ea ſimul p̄dicari nō poſſe mōſtrauit. Nunc āt illud etiā docet qm̄ illa quoqꝫ q̄ ſubſtantialiter p̄dicant̉: nō ſemꝑ ſi mul iuncta p̄dicent̉. ⁊ hec rō ⁊ accidentibꝰ ꝯuenit ⁊ ſubſtātialibꝰ rebus. quotiens.n. ineſt p̄dicatio aliꝗd: ⁊ nos illud extra volumus p̄dicare. vt in vnū rurſus duo p̄dicata ꝯiūgere tūc. ſit īcōgrua p̄dicatio. ⁊ hoc aliquotiens ꝗdē in ipſa noīꝫ ꝓlatōe ꝑſpicit̉. aliquoti ens v̓o inuenit̉ ī ītellectu: atqꝫ ī termini ꝯtinentia. ſi ꝗs.n. ſit hō albꝰ: ⁊ de eo dicat̉ v̓bi gr̄a: callias hō al bus eſt. ⁊ rurſus de eo dicat̉ callias albꝰ ē. ſi ꝗs id ve lit iūgere: incōueniētiſſime p̄dicabit̉. Dicit.n. callias hō albꝰ albꝰ ē. idcirco qm̄ albꝰ in hoīe albo ꝯtinebat̉ qd̓ an̄ de callia p̄dicatū eſt: Atqꝫ hoc ē qd̓ ait: Qua re neqꝫ albū frequēter. alia v̓o ſunt q̄ hoc in ꝓlatio ne nō hn̄t ſꝫ in naͣ. ſi quis.n. ſic dicat. ſocrates ſocra tes ē. ⁊ rurſus ſocrates hō ē. ⁊ hec ſimul iūgat: vt di cat ſocrates ſocrates hō ē. nō recte fecerit p̄dicationē Nā hō in ſocrate inerat. ⁊ rurſus hō de ſocrate p̄dica tū eſt. Talē eſt ergo ꝗ hec iuncta.i. ſocratē ⁊ hoīem voluerit p̄dicare de ſocrate: tāqͣꝫ ſi dicat ſocrates hō hō eſt. Nā in ſocrate ineſt hoīs naͣ: vel rurſus ſi de aliquo hoīe velit aliꝗs hoīem p̄dicare: ⁊ rurſus aīalꝫ ⁊ dicat. hō hō eſt. ⁊ aīal. Non.n. idē eſt qd̓ aīal. ergo ꝗ hec duo iūcta cōponit. nihil differt qͣꝫ ſi dicat. hō aīal aīal eſt. Hō nāqꝫ aīal eſt eodē mō ⁊ ſi de aliquo hoīe hoīeꝫ predicet aliꝗs: ⁊ rurſus bipedē. Atqꝫ hec iuncta velit dicere: incōgruā faciet p̄dicationē. nihil .n. aliud dicit: ꝗ dixerit hō bipes ē. qͣꝫ ſi dicat hō bi pes bipes ē. ⁊.n. hō bipes ē. Quare neqꝫ ea q̄ in ipſa ꝓlatione in altero inſunt cū extra p̄dicant̉ recte iun gunt̉: nec ea q̄ in ꝓlatione ꝗdem nō inſunt: ſed tantū in na atqꝫ ſubſtātia. Qd̓ ſi nec accidētia ſint: nec alte rū in altero. ⁊ ea ſingillatim p̄dicēt̉ iuncta p̄dicāt̉. ſi ꝗs.n. dicit de hoīe qm̄ aīal ē veꝝ dixerit ⁊ rurſus qm̄ bipes: veꝝ hoc quoqꝫ dixerit. Hec ſi iūgat faciet: hō ē aīal bipes. hoc recte p̄dicat̉. Nā neqꝫ accidētia dn̄i nec alteꝝ alteri ineſt. Nō.n. ſumit̉ in definitiōe aīaliſ bipes: ac ꝑ hoc nō ineſt illi ſubſtātialiter. Illa āt ſo la aliꝗbus inſunt ſubſtātialiter quecūqꝫ in eoꝝ defi nitiōe ſumūt̉: vt in definitiōe hoīs ſumit̉ aīal: ⁊ ī defi nitione rurſus hoīs ſumit̉ bipes. ineſt ergo bipes in hoīe. quare ſola illa ſingillatim p̄dicata recte iuncta p̄dicāt̉: q̄ neqꝫ accidentia ſunt: nec alteꝝ in altero in eſt vl̓ ꝓ latiōe vel na. idqꝫ fiet māifeſtū ſi eoꝝ alteriꝰ definitio ſumat̉: velut ſi q̄rat̉: an de hoīe hō ⁊ bipes p̄dicari ſil̓ pn̄t definiēdꝰ ē hō. ⁊ ſi ī hoīs definitiōe bi pes īcurrerit: dicēdū eſt bipes ineē ī hoīe ⁊ vtrūqꝫ iū ctū de hoīe n̄ poſſe p̄dicari. qꝛ cū dixeris hō hō bipes tale eſt. qͣſi dicas: hō bipes bipes: qd̓ eſt incongruū. ¶ Ueꝝ eſt āt dicere de aliquo ⁊ ſimpl̓r: vt quendā
hoīem hoīem: aut quendā albū hoīem hoīem albū ¶ Dudū qͦſiuit: vtꝝ oīa q̄ ſingillatiꝫ vere p̄dicarent̉ ca iūcta veraciter diceret̉. Nūc āt ꝯſiderat atqꝫ ꝑpēdit vtꝝ oīa q̄cūqꝫ ſimul vere dn̄r: ⁊ ſimpl̓r vere p̄dicent̉ Dicimus.n. ſocratē quēdā hoīeꝫ eē. ⁊ rurſus ſimpl̓r dicimus ſocratē hoīem eē. Rurſus dicimꝰ verbi gr̄a Calliā albū hoīem eē: ⁊ de eo albū ſimpl̓r p̄dicamꝰ. dicimꝰ.n. callias albꝰ ē. Querit ergo vtꝝ hoc in oībꝰ p̄dicamētis eē videat̉ vt q̄cūqꝫ veꝝ eſt iūcta p̄dicare eadē quoqꝫ veꝝ ſit ſimpl̓r dicere. ſꝫ hoc nō in oībus eueniet. Nā ſi qͣ hmōi ſit p̄dicatio: in qͣ aliꝗd oppoſitū addat̉ ipſi p̄dicatiōi: p̄ter illud oppoſitū ſimpl̓r illa p̄ dicatio n̄ pōt p̄dicari. vt ſi ꝗs dicat de ſocrate iā mor tuo: qm̄ hoc qd̓ iacet: hō mortuꝰ ē: vere dicit. ſimpl̓r āt dicere nō pōt: hoc qd̓ iacet hō eſt. Idcirco qm̄ ad ditū ē p̄dicato.i. hoī id qd̓ hoī oppoſitū ē.i. mortuꝰ. Dictū eſt.n. hic qd̓ iacet: hō mortuꝰ ē. Mortuus āt ⁊ hō oppoſita quodāmō ſunt. Nā ſi eoꝝ definitiōes ſu mamus: facile hoc perſpici pōt. Homo namqꝫ ē ani matus: mortuus vero p̄ter aīam. atqꝫ ideo qm̄ que dā eſt oppoſitio ẜm priuationeꝫ atqꝫ habitū hoīs et mortui ⁊ vtraqꝫ ſimul vere predicantur: vnū ipſorū quod eſt homo ſimpliciter ⁊ preter mortuuꝫ de cada uere non pōt predicari. atqꝫ hoc eſt quod ait: ¶ Non āt ſemꝑ: ſed qn̄ in adiecto aliꝗd quidē op poſitorum ineſt: qd̓ cōſequitur cōtradictio: nō veꝝ: ſed falſū eſt: vt hoīem mortuū hoīem dicere. Quā do āt nō ineſt: veꝝ ē. vel etiā qn̄ ineſt: ſemꝑ nō veꝝ eſt. qn̄ v̓o nō ineſt: non ſemꝑ verū eſt: vt homerus eſt aliꝗd: vt poeta. ergo etiā eſt. an nō ſcd̓m accidēs enī predicat̉ eē de homero. Quoniā enī eſt poeta ſed non ſcd̓m ſe p̄dicatur de homero: quoniam eſt. ¶ Que vtraqꝫ.i. ⁊ p̄dicatū ⁊ qd̓ addit̉ p̄dicato ex ipſa oppoſitiōe ꝯͣdictio cōmittat̉: vt qm̄ hō ⁊ mortuus op poſita ſūt: ea q̄dā cōmittat̉ atqꝫ ꝯſequit̉ ꝑ oppoſitio nē ꝯͣdictio. Dicimus.n. ꝗ hō eſt viuit: ꝗ mortuus ē fi viuit viuit āt ⁊ nō viuit: q̄dā ꝯͣdictio ē. Ergo ī hmōi p̄dicatiōibus nō ē veꝝ vnū ſimpl̓r p̄dicari. Qn̄ autē hmōi oppoſitio ei qd̓ p̄dicat̉: nō iungit̉: pōt ſimplici ter vere p̄dicari. ſed nec hoc ſemꝑ: magiſqꝫ illud ve rius dr̄ qm̄ cū ipſa oppoſitio eſt nunqͣꝫ veꝝ eſt eoꝝ q̄ iuncta vere p̄dicant̉: ſimpliciter vere aliꝗd appellari Cū aūt iſta oppoſitio nō ineſt: nō ſemꝑ vere ſimpl̓r p̄ dicari eoꝝ aliꝗd: q̄ de aliquo vere iuncta dn̄r. Si ꝗs .n. ſic dicat. homerus poeta ē: veꝝ dixerit. qd̓ ſi dicat homerus eſt ſimpl̓r preter poetā: falſum eſt. At q̄ eē ⁊ poeta nō ſunt oppoſita. Ergo nō ſemꝑ qn̄ oppoſi tio nō eſt in p̄dicatis: veꝝ eſt aliꝗd ſimpl̓r predicari. Cū aūt oppoſitio ineſt: ſemꝑ falſum vnū p̄dicamen toꝝ q̄ iuncta dn̄r: ſimpl̓r ⁊ p̄ter aliud dicere. Nā cum de homero dicimus qm̄ eſt aliꝗd.i. qm̄ homerus poe ta eſt: veꝝ eſt. Nunꝗd ēt dicendū eſt per ſe qm̄ eſt: an potius eſſe nō ſimpl̓r. ſed ẜm accidens de homero pre dicatū eſt. Non.n. qꝛ eſt: ſed qꝛ poeta ē: ⁊ qm̄ ei ⁊ poe te eſſe accidit. Idcirco eſſe quoqꝫ homeꝝ aliꝗd.i. pōe tā nō per ſe eſſe predicamus. cōcludit igitur hoc mō. ¶ Quare in quātiſcūqꝫ predicamētis neqꝫ contra rietas ineſt: ſi definitiones ꝓ noībus dicāt̉: ⁊ ſcd̓ꝫ ſe predicāt̉: ⁊ nō ſcd̓m accidēs in his aliꝗd ⁊ ſim pliciter veruꝫ erit dicere. Qd̓ autē nō eſt: qm̄ opi nabile eſt. non eſt verū dicere eſſe aliquid. Opina tio enim eius eſt non qm̄ eſt. ſed quoniam non eſt. ¶ In ꝗbuſdā.n. noībus dictis nō apparet oppoſitio. qd̓

In librum de interpretatione editio primla.
ſi definiantur: mox ſeſe illa oppoſitio patefacit: vt in eo qd̓ eſt hō ⁊ mortuus noīa quidē ipſa oppoſita nō ſunt: ſed definita inueniunt̉ oppoſita. In hmōi igit̉ oppoſitionibus vel quotiens nō ẜm accidens predica tur aliꝗd: vt eſſe de homero ẜm poetā.ſ. qd̓ homero accidens eſt: ſed per ſe ⁊ ẜm ipſum ſubiectū. manife ſtum eſt qm̄ ꝗcꝗd cōiuncte vere dici pōt: idē vere dr̄ ⁊ ſimpliciter predicatū: vt ſi ꝗs dicat de aliquo hoīe qm̄ hic hō albus ē: veꝝ fortaſſe dixerit: ⁊ rurſus hic albus eſt. Hoc quoqꝫ veꝝ ē dicere. idcirco qm̄ de eo nō ideo albū p̄dicauit: qꝛ dixit illū eē hoīem: ſicut de homero idcirco eſſe predicat̉: qꝛ poeta eē dr̄: ſed qd̓ ꝑ ſe albꝰ eſt. ſed hoc nō ẜm accidēs predicat̉: ſed ꝑ ſe Quare recte actiuū eſt qm̄ in ꝗbus iunctis p̄dicationi bus neqꝫ oppoſitio q̄dā ineſt: nec ipſa per accidens predicatio eſt: illa ſimpliciter ēt poſſe predicari. Qd̓ aūt nō eſt: qm̄ opinabile eſt. nō eſt veꝝ dicere eſſe ali ꝗd. Opinatio.n. nō eſt: qm̄ eſt: ſed qm̄ nō eſt. Quidā volētes id qd̓ nō eſt: aliquo mō eē mōſtrare: tali vte bant̉ ſilogiſmo. qd̓ opinabile ē eſt. Qd̓ aūt nō ē: opi nabile eſt. Cōcludebāt qd̓ nō eſt igr̄ eſt. docētes ea q̄ eēt: ſcibilia potius: nō opinabilia eſſe. qd̓ āt non eſt: opinioni tm̄ ſubiacere: nulla ēt ſcīa claudi. Quod ari ſtoteles hoc mō diſcutit. Ait.n. non idcirco eſt opina bile: qm̄ eſt. ſed idcirco opinabile eſt. quoniā non eſt. ſed hoc quod non eſt: eſt ꝗdem: ſed non eſt per ſe: ſed opinabile. Et quemadmodū homerus eſt quidem ꝙ dam.i. poeta. non tn̄ eſt per ſe: ita id quod non eſt. eſt quidem aliquid id eſt opinabile: vel ignorabile: vel neſcibile: non tn̄ eſt aliquid per ſe in natura. ¶ His v̓o determinatis ꝑſpiciendū eſt. quēadmo dū ſeſe hn̄t affirmatiōes ⁊ negationes ad ſe inuicē he.ſ. que ſunt de poſſibili eſſe: ⁊ nō poſſibili. ⁊ de cō tingenti. ⁊ nō contingenti. ⁊ de impoſſibili ⁊ neceſ ſario. Habent enim aliquas dubitationes. ¶ Propoſitionū alie ſunt: q̄ ſimpliciter ꝓferunt̉: alie ꝗbus aliꝗs modus in enunciatiōe miſcet̉. Si ꝗs.n. di cat ſocrates diſputat: ſimplicē ꝓpoſitionē fecit. ſi ve ro aliꝗs dicat. ſocrates bn̄ diſputat: modū propoſitio ni quā enunciabat: adiunxit: qūo.n. diſputaret appo ſuit: cū dixit bn̄. Nūc ergo hoc ſpeculat̉ quēadmodi ſe hn̄t affirmationes: ⁊ negatiōes eaꝝ ꝓpoſitionū: qͣ cū mō aliquo ꝓferūt̉: vt ſiꝗs dicat poſſibile ē hoc fie ri. ⁊ rurſus n̄ poſſibile ē hoc fieri: quēadmodū ſeſe in his affirmatiōis hēat negationiſqꝫ naͣ. Siml̓r aūt in eo qd̓ eſt impoſſibile eē: ⁊ in eo qd̓ ē neceſſe eſſe. ⁊ in eo qd̓ dr̄ cōtingere eē: ⁊ nō cōtingere eſſe: q̄ hori ſint affirmatiōes: q̄ negatiōes: aut quā affirmationē cui negatiōi recte aliꝗs opponat. De his oībꝰ perſpi ciendū inꝗt: qm̄ ea qͥ de ꝯiunctis p̄dicatiōibus ⁊ ſim plicibꝰ dicēda fuerīt: terminata ſūt. Nā de haꝝ ꝓpo ſitionū: q̄ cū mō ꝓferūt̉: oppoſitiōibꝰ multa cauſatio eſt. Que āt ſint dubitatiōes: vel quēadmodū in his oppoſitiōes īueniēde ſunt: ꝯtinua diſputatōe ꝑſeꝗt̉. ¶ Nā ſi eorū. q̄ cōplectunt̉. ille ſibiinuicē oppoſite ſunt cōtradictiōes. quecunqꝫ ſcd̓m eſſe ⁊ non eſſe diſponunt̉. vt eius q̄ eſt eſſe hoīem. negatio eſt nō eſſe hoīem. nō eſſe nō hoīem. ⁊ eius q̄ eſt eſſe albuꝫ hoīem. negatio ea q̄ eſt nō eſſe albū hoīem. ſed nō eſſe non albū hoīem. Si.n. de oībus aūt dictio eſt. aut negatio. Lignū erit verū dicere eſſe non albuꝫ hoīem. Quod ſi hoc mō. ⁊ quātiſcūqꝫ eſſe non ad
dit̉. idem faciet id qd̓ pro eſſe dicit̉. vt eius. que ē ambulat hō. negatio eſt non ea que eſt ambulat nō hō. ſed ea q̄ eſt. non ambulat hō. Nihil.n. differt dicere hoīem ambulare. vel hoīem ambulantē eē Quare ſi hoc mō in oībus. ⁊ eius que eſt. poſſibi. le eſt eſſe. negatio eſt poſſibile eſt non eſſe. ſed non ea q̄ eſt. non poſſibile eſt eſſe. videt̉ āt idē poſſe ⁊ eē nō eſſe. oē.n. qd̓ eſt poſſibile diuidi vel ambulare. ⁊ non ambulare. ⁊ non diuidi poſſibile eſt. ¶ Oīs propoſitio v̓boꝝ ⁊ noīum cōplexiōe format̉. et go ꝓpoſitionū que ꝯplectunt̉: ⁊ quaꝝ naͣ in ꝯplexiōe eſt: ille ſole ſunt inꝗt cōtradictiones. Quecūqꝫ ẜꝫ eſſe ⁊ nō eſſe ponunt̉: vt in ea ꝓpoſitione qͥ dicit eſt hō: fi eſt illa negatio huiꝰ affirmatiōis que ꝓponit eſt nor hō: ſed illa potiꝰ qͥ enunciat nō eſt hō: vt ſit affirma tio ⁊ negatio: eſt hō: nō eſt hō. Illa vero q̄ dicit: eſt nō hō: nō eſt negatio eius q̄ enunciat eſt hō: ſed ē af firmatio eius negatiōis: q̄ eſt: nō eſt nō hō. Rurſus cū dicimus eſt albus hō: nō eſt negatio illa huius aſ firmatiōis: q̄ dicit eſt nō albus hō: ſed illa potiꝰ q̄ di cit n̄ ē albꝰ hō. hoc āt ꝓbat̉ ſic. Neceſſe ē.n. ī ꝯͣdictio nibus vnā verā eē ſemꝑ: alterā falſaꝫ. ergo ſi eius a firmatiōis q̄ dicit ē albꝰ hō: negatio eēt eſt nō albus hō: vnā verā: vnā falſaꝫ eſſe cōſtaret. Nūc āt ſi de ligno dicat eſt albus hō: falſuꝫ dixerit. ſi quis ro de ligno eodē neget dicēs: ē nō albꝰ hō hoc quo falſum eſt. hec.n. ꝓpoſitio q̄ dicit: ē nō albus hō: ſentit: hoīem quidē eſſe: non tn̄ albū: qd̓ de ligno fa ſum eſt p̄dicare. Ergo ⁊ ea q̄ dicit eſt albus hō: ⁊ q̄ proponit: eſt nō albus hō: vtreqꝫ aliquando fa ſunt: vt in ligno. quare non ſunt/ ſibimet oppoſite. igi tur nec ea que dicit eſt albus non hō: negatio eius ē que dicit eſt albus hō. quare illa huius negatio po nenda eſt: que dicit non ē albus hō. In his nāqꝫ vn ſemꝑ vera eſt: ſemꝑ altera falſa. Qd̓ ſi ita eſt: ẜm ei ſemꝑ ⁊ non eē natura cōtradictionis efficit̉. Nam cū dico ē hō: ẜm id qd̓ eſt eſſe ſit negatio non eſt homo Et cum rurſus dico eſt albus homo: ẜm id quod eſt eſſe rurſus negatio ſit non eſt albus hō. Et ſenſus ꝙ dem totus huiuſmodi eſt. Ipſi autem in oratione ſer mones propter ſimilitudinē vident̉ quideꝫ obſcuri. Erit aūt planius ꝓnunciantibus ⁊ ſubaudientibus ſic. Nam ſi eoꝝ que complectunt̉ ideſt propoſitionuꝫ quarū natura in cōplexione eſt: ille ſibiinuicem oppo ſite ſunt contradictiones. quecūqꝫ ẜm eſſe ⁊ nō eē di ſponunt̉: vt he quas ſupra digeſſimus: quarūqꝫ ipſ exēpla proponit: vt eius q̄ eſt eē hoīem: negatio ē nō eē hoīem. Hec.n. ipſius affirmatiōis ẜm eē ⁊ non eē negatio ē. ⁊ hic ſubaudiēdū ē. n̄ illa negatio ē: ꝑ qu dr̄ eſſe non hoīem: vt ſit ſenſus affirmationis que eſ eſſe hominem: negatio ē nō eē hoīem. Non illa que dicit eſſe nō hoīem. ⁊ hoc ꝗdem de ſimplicibus. Rut ſus de his in quibus eſt tertiū predicatur: eius q̄ ef eſſe albū hoīem. non hunc ſubaudiendū eſt. illa eſt n̄ gatio que dicit: eſſe non albū hoīem. Sed hic quoqꝫ ſubaudiendū eſt: illa que dicit: non eſſe albū hoīem: vt ſit hic ſenſus. Huius affirmationis que eſt eſſe a bum hoīem: non eſt illa negatio: que dicit eſſe non al bum hoīem: Sed illa potius que proponit non eē a bum homīem: ⁊ hec approbat inductione. Si.n. inꝗ de oībus aut dictio eſt. ideſt affirmatio aut negatio vera: cū lignū falſuꝫ ſit dicere eē albū hoīeꝫ: veꝝ de bet eē de eo dicere. eē n̄ albū hoīeꝫ. Sꝫ hec negati eſt ſuꝑioris

In librum de interpretatione editio prima. 27
eſt ſuꝑioris affirmatōis: ſꝫ vtreqꝫ falſe ſūt. Hec igr̄ nō eſt illius affirmatiōis negatio. Ergo ſemꝑ ẜm eē ⁊ nō eē ꝯͣdictiōes ſibimet opponūt̉. Quod ſi hoc mō ⁊ quātiſcūqꝫ eē nō addit̉: idē faciet qd̓ ꝓ eē dr̄. Sūt quedā ꝓpoſitiones in ꝗbus eē nō additur: ſed id qd̓ ī his enūciatur: idem valet tāqͣꝫ ſi eſſe poneretur: vt ī eo quod eſt homo ambulat: quod dico ambulat: tale eſt tāqͣꝫ ſi dicam homo ābulans ē. Ergo ī his quoqꝫ que nō habent verbum iunctū: ſi negationē ad ver bum illud iunxero: quod pro eē poſitū ē. Talis mihi negatio redditur: qualis ſi negatio ad eſſe poneretur vt in eo quod ē ambulat homo: ābulat ꝓ eſſe poſitū eſt. Huius ergo affirmationis ambulat hō: nō ē ne gatio ea que dicit ambulat nō hō: ſed illa potiꝰ q̄. di cit nō ambulat hō. In hac.n. ad id quod ē ābulat ne gatio iūcta eſt: quod ambulat hoī: pro eo quod ē eſſe cōiunctum eſt. Tale eſt.n. dicere homo ābulat: tā q̄ ſi quis dicat eſt ābulans homo. Quare ſi hoc modo ī oībus: ⁊ eius que eſt poſſibile eſt eē: negatio ē poſſi bile eſt nō eē: ſed nō ea nō poſſibile eſt eē: ſi ī oībus ī quit ẜm eē ꝯͣdictio ſit: in his quoqꝫ que poſſibilia di cūtur: ẜm eē ⁊ non eē cōtradictio faciēda eſt: ī eo.n. qd̓ dicimus poſſe eē: illa erit negatio qͥ dicit poſſe nō eē: nō illa q̄ ē nō poſſe eſſe. Nā ſi ei que ē poſſibile eſt eſſe: illa opponatur que ē nō poſſibile eſt eſſe: nō ẜm eē ⁊ non eſſe oppoſitio facta eſt. Quocirca qm̄ ſupra docuit ẜm eē ⁊ nō eſſe fieri cōtradictionem dicendū eſt eius que eſt: poſſibile eſt eſſe: illam eſſe oppoſitio nem: que dicit poſſibile eſt nō eē. Sꝫ aliud rurſus oc currit: qd̓ nos ab hac opiniōe dimoueat. In oībꝰ.n. aut affirmatio vera eſt aut negatio. In his.n. vtreqꝫ ſūt vere: nā quod poſſibile eſt eē poſſibile eſt nō eſſe: vt qꝛ poſſibile eſt hoīem ābulare. poſſibile ē non am bulare: ⁊ quod poſſibile eſt videri: poſſibile eſt nō vi deri. Rurſus quod poſſibile ē ſecari ⁊ diuidi ⁊ nō ſe cari ⁊ nō diuidi. Quare vtreqꝫ ī eodē vere ſūt: poſſi bile eſt eſſe: ⁊ poſſibile ē non eſſe. Nam cum dicimus poſſibile eſt non eſſe: ita intelligendum ē: vt ſi dicere mus poſſibile eſt hodie pluuiam non eſſe: cum ſit poſ ſibile: vt ſit. Cur āt hoc ita eueniat: ip̄e demr̄at dicēs ¶ Ratio autem eſt. quoniam omne quod ſic poſſi bile eſt. non ſemper in actu eſt. Quare inerit etiaꝫ negatio. poteſt igitur ⁊ non ambulare quod eſt am bulabile. ⁊ non videri quod eſt viſibile. at vero īpoſ ſibile eſt de eodem oppoſitas eſſe veras dictiones. Nō igitur eius que eſt poſſibile eſt eſſe. negatio eſt. poſſibile eſt non eſſe. Contingit enim ex his aut idem ipſum dicere ⁊ negare ſimul de eodem. aut non ſecundum eſſe ⁊ non eſſe. que opponuntur. fieri affirmationes. ⁊ negationes. Si ergo illud impoſſibilius eſt: hoc erit magis eligendum. ¶ Hoc huiuſmodi eſt: quecunqꝫ ita ſunt poſſibilia ui ſint actu ⁊ opere: illa nulla ratione poſſunt non eſſe: vt celo ſemper actu eſt moueri: ſemper enim moue tur: ⁊ dicimus poſſibile eſt celum moueri: idcirco qm̄ celi motus actu eſt: hoc eſt id agitur: mouetur eniꝫ in hac: ergo poſſibilitate talis propoſitio non poteſt cō uenire: vt predicamus poſſibile eſt celum non moue ri: hoc ē.n. īpoſſibile. Ergo ī his qͥcūqꝫ actu ſunt: he due ꝓpōnes poſſibile ē eē: poſſibile ē nō eſſe: nulla ra tione conueniunt. In his aūt que non ſunt ſemꝑ actu ⁊ ſunt poſſibilia eſſe: cōuenire poſſunt ꝓpoſitiones: idem poſſe eſſe: ⁊ poſſe non eſſe. Non eſt eniꝫ ſemper
actu pluuia: ⁊ poſſibile eſt eē aliquādo: quare poſſi bile eſt eā nō eē aliquādo: nec igitur rō ē cur vireqꝫ inueniuntur vere: quod in his poſſibilitatibus: q̄ non ſemper ſunt actu: ⁊ eſſe aliquid ⁊ nō eſſe contingit: qͣ re ſi eius que eſt poſſibile eſt eē: negatio eſt ea que di cit poſſibile ē nō eē. In eodē ſimul ⁊ affirmatio ⁊ ne gatio erunt vere: ⁊ cum rei ineſt affirmatio: vt ſit eē poſſibile: eidem rurſus inerit negatio: vt ſit poſſibi le non eſſe: quare ⁊ qd̓ ambulabile ē: ideſt quod am bulare poteſt: poteſt non ambulare: ⁊ quod viſibile eſt ideſt quod uideri poteſt: pōt etiam non videri: ſꝫ impoſſibile eſt: vt de eodem oppoſite ⁊ contraiacen tes dictiones: ſimul vere ſunt: in omnibus enim aut affirmatio vera eſt aut negatio. Si ergo factis nega tionibus ẜm eſſe: ⁊ non eſſe in his que ẜm aliquē mo dum dicuntur: ⁊ affirmatio ⁊ negatio vtreqꝫ ſūt ve re: quod fieri non poteſt: illud magis dicendum ē nō faciendas ẜm eſſe ⁊ non eſſe negationes: ſed potius ẜm modum. quod ſi illud eſt impoſſibilius: vt affir matio ⁊ negatio ſimul ſint vere illud magis eſt dicē dum: vt nō ẜm eſſe ⁊ non eſſe fiat ꝯͣdictio: ſed potius ẜm modum: Quod autem dixit. ſi ergo illud impoſſi bilius eſt: hoc erit magis eligendum. Non ſic dictum eſt qd̓ vtraqꝫ īpoſſibilia ſint: ⁊ affirmationē ⁊ nega tionem vera eſſe: ⁊ nō ẜm eſſe: vel nō eſſe fieri ꝯͣdicti onē. Illud enim vnū ideſt ꝯͣdictiōem ſimul verā eſſe impoſſibile eſt. Secundum eſſe autem ⁊ nō eſſe affir mationem nō fieri ⁊ negat ionē nō impoſſibile ē ſed ad hoc retulit īpoſſibiliꝰ ē: tāqͣꝫ ſi diceret minus poſ ſibile. Minus enim poſſibile eſt: vt oppoſite ī eodem ꝓpōnes vere ſint: quā vt non ẜm eē ⁊ nō eē negatio nes ponantur. Quo circa eligēdum eſt hoc: quod eſt poſſibilius: vt ẜm modū potiꝰ qͣꝫ ẜm eē ⁊ nō eē nega tiones fiant. Quod ipſe planius exequitur dicens. ¶ Eſt igitur negatio eius: que eſt poſſibile eſſe ea que eſt non poſſibile eſſe: ſed non ea que eſt poſſibi le non eſſe. Eadem quoqꝫ ratio ⁊ in eo quod eſt cō tīgēs eſſe: ⁊ enim negatio eiꝰ eſt nō cōtingens eſſe. ¶ He nāqꝫ ſimul vere īueniri nō pn̄t: nā ſiꝗd ē poſſibi le eē: vt idē illud nō poſſibile ſit fieri n̄ pōt: nec hoc ī ſolis poſſibilibª ſpeculādū ē: ſꝫ ī oībꝰ quoqꝫ eadē rō eſt. Nā in eo qd̓ ē cōtingere eē: nō ē illa negatio q̄ di cit cōtingere nō eē. He enī cōſētit ei: q̄ ē cōtingere eē ſed illa que proponit non contingere eſſe. Has enim duas ſimul veras inueniri impoſſibile eſt. ¶ Et in alijs quoqꝫ ſimili mō: vt in neceſſario ⁊ īpoſ ſibili: fiūt enī quēadmodū in illis eē ⁊ nō ē appoſi tiōes. ſubiecte v̓o res. Hoc ꝗdē albū. illud v̓o hō. ¶ Et in alijs īquit oībꝰ idē faciēdū eſt: ẜm modū.n. ne gatio ponēda ē: vt ſi cōtingēs ē ad cōtīgere: ſi poſſi bilis ad poſſibile: ſi īpoſſibil̓ ad īpoſſibile: ſi neceſſari us ad neceſſariū negatio ꝯiūgat̉. quēadmodū.n. īꝗt ī his q̄ p̄ter modū aliquē ſūt ⁊ aliꝗd eē ꝓponūt: eē ꝗdē ⁊ n̄ eē appōnes qͣdā.i. p̄dicatōes ſūt: res vero ſubie cte: vt ī eo qd̓ ē: hō ē: ⁊ hō n̄ ē: hō qd̓ ē res. ſubiectū ē Appoſitio āt q̄dā ē ⁊ p̄dicatio ē ⁊ nō eſt. vel in eo qd̓ dicitur album ē ⁊ albū n̄ ē: albū ꝗdē res ſubiecta eſt: appoſitū aūt ⁊ p̄dicatū ē ⁊ non ē. Ita quoqꝫ in hise ẜm aliquē modū dicūtur: eē quidē ſubiectū ē velut q̄dā res. Modꝰ āt de eſſe p̄dicat̉. nā cū dicimꝰ hodie pluuiā eē poſſibile ē: eē ſb̓iecimꝰ: poſſibile p̄dicauim ⁊ ſicut vim totā ī propōnibꝰ p̄dicatio tenet: ⁊ ī ſimpli cibꝰ ⁊ p̄ter modū quotiēs aliꝗd eē p̄dicamꝰ: vt in co qd̓ dicimꝰ hō ē: totā ꝓpoſitiōis vim continet verbum

In librum de interpretatione editio prima.
eſt ita quoqꝫ in his que ẜm modū dicūtur: qm̄ totaꝫ ꝓpoſitioneꝫ cōtinet modus: aut poſſibilis: aut ꝯtīgē tis: aut īpoſſibilis: aut neceſſarij: hec p̄dicari. Res ve ro alie ſubiecte eſſe dicūtur. Hoc eſt.n. quod ait. ¶ Eodem quoqꝫ modo hoc loco eſſe quidem ⁊ nō eſſe ſubſtantiuum ſit: poſſe vero ⁊ contingere ap poſitiones determinationes quemadmodum in illis eſſe ⁊ non eſſe veritatem ⁊ falſitatem: ſimiliter he in eo quod eſſe poſſibile: ⁊ eſſe non poſſibile. ¶ Nā quemadmodū in ſimplicibus ſi ad eſſe ⁊ nō eſſe negationes fiāt: vna ſemper vera eſt: altera falſa. ita quoqꝫ in his que ẜm modum dicuntur: ſi ad ipſum modū enūciatio negationis aꝑtetur: velut ad qͣſdam appoſitiones p̄dicationeſqꝫ veritas īappoſitionibus ⁊ falſitas terminatadiuiditur. Atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. Simil̓r he etiā ī eo quod eſt eſſe poſſibile: ⁊ eſſe non poſſibile. Similiter.n. ẜm poſſibile: ⁊ nō poſſibile fa cta oppoſitio: veritatem falſitatemqꝫ determinat: ſi cut in ſimplicibꝰ ⁊ p̄ter modū poſitis ẜm eſſe ⁊ nō eē negatio. Hinc in omnibus ẜm modū affirmatiōibus oppoſitiōes digerit ꝯuenientiū negationū dicit eniꝫ. ¶ Eius vero que eſt: poſſibile eſt non eſſe negatio eſt non ea que eſt: non poſſibile eſt eſſe: ſed ea que eſt: non poſſibile eſt non eſſe: ⁊ eius que eſt poſſibi le eſt eſſe: non ea que eſt: poſſibile eſt non eſſe: ſed ea que eſt: non poſſibile eſt eſſe. quare ⁊ ſequi ſeſe in uicem videbuntur he poſſibile eſt eſſe poſſibile eſt non eſſe. Idem enim poſſibile eſt eſſe: ⁊ non eſ ſe. Non enim ꝯtradictiones ſunt ſibi inuiceꝫ hu iuſmodi: poſſibile eſſe. ⁊ poſſibile non eſſe. Sed poſſibile eſt eſſe. ⁊ non poſſibile eſt eſſe nunꝙͣ ſi mul in eodem vere ſunt. opponuntur enim at vero poſſibile eſt non eſſe. ⁊ non poſſibile eſt non eſſe nū ꝙͣ ſimul ſunt. Similiter autem ⁊ eius que eſt neceſ ſarium eſſe. non ea que eſt neceſſarium non eſſe. negatio eſt. ſed ea que eſt. non neceſſariū eſſe. Eiꝰ vero que eſt. Neceſſarium eſt non eſſe. ea que eſt. non neceſſarium eſt non eſſe. ⁊ eius que eſt impoſſi bile eſſe. non ea que eſt impoſſibile non eſſe. ſed non īpoſſibile eſſe. eius vero que eſt impoſſibile nō eſſe ea que eſt. non impoſſibile eſt non eē. ¶ Ut demōſtret eā que dicit poſſibile eſt nō eſſe: non mō non eſſe negationē eius que eſt poſſibile eſt eſſe: ſed oīno negationeꝫ non eſſe: huius aliā īuenit nega tioneꝫ. Nā eiꝰ q̄ eſt poſſibile eſt n̄ eſſe: quā affirmatio nis loco poſuit: negatio reꝑit̉ illa q̄ dicit n̄ poſſibile ē non eſſe: ſcd̓m modū.ſ. addita negatione: vn̄ fit īquit vt ea que dicit poſſibile eſt eſſe: ⁊ illa q̄ ꝓponit poſſi bile eſt non eſſe: ſeſeīuiceꝫ ꝯſeqͣntur: idem nāqꝫ poſſ bile eſt eſſe: qd̓ eſt poſſibile n̄ eſſe. Cur āt ſe ꝯſeꝗ pn̄t hec cā eſt: qm̄ nō ſūt oppoſite. Nā ſi eſſent oppoſite: ꝑimerent ſe potius: qͣꝫ ꝯſequerentur: ⁊ diſſentirent magis qͣꝫ cōſentirent: vt eſt ī his poſſibile eſt eſſe: et nō poſſibile eſt eſſe. He.n. ita a ſe diſiuncte ſunt vt ſ mul eſſe non poſſint. Idcirco aūt hoc euenit: quoniā ſūt oppoſite: ſemꝑ igit̉ ẜm modū ponenda negatio ē: ſi ītegra oppoſitiōis natura facienda eſt. qd̓ planiſſi me exequit̉ ſingulis ꝓpoſitionū modis negationes ac cōmodās: atqꝫ ītegras naͣliter efficiens oppoſitōes. At vero īꝗt ea q̄ eſt poſſibile eſt nō eſſe: cū ea que di cit nō poſſibile eſt nō eſſe: ſimul eſſe n̄ poterit. Nāqꝫ
oppoſitas eſſe manifeſtū eſt: ſi ꝗdeꝫ haꝝ negatio ad modū eſt poſita: qui eſt poſſibile eſſe. eius aut que eſt neceſſarium eſt eſſe: nō opꝫ dici illā eſſe negationem: ꝑ quā dr̄ neceſſariū eſt nō eſſe: huius enī alia nega tio īueniri pōt: qm̄ eſt affirmatio q̄dā: eſt āt eiꝰ nega tio ea q̄ dicit nō neceſſariū eſt nō eſſe. Sꝫ potiꝰ ei que dicit neceſſariū eſt eſſe: ea opponentia eſt q̄ dicit non neceſſariū eſt eſſe. Ad illā nāqꝫ q̄ dicit neceſſariū eſt nō eſſe: opponit̉(vt dictū eſt) nō neceſſariū eſt nō eē Eius quoqꝫ q̄ eſt īpoſſibile eſt eſſe: n̄ dicēda ē illa eē negatio: ꝑ quā dicimꝰ īpoſſibile ē n̄ eē: ſꝫ ea potiꝰ qͥꝓ ponit non īpoſſibile eſt eſſe. Namqꝫ affirmatio que dam eſt impoſſibile eſt non eſſe. Huius enim inueni tur negatio que eſt non impoſſibile eſt non eſſe. ¶ Uniuerſaliter vero quemadmodum dictuꝫ eſt) eſſe quidem ⁊ nō eſſe opꝫ ponere: quemadmodum ſubiecta affirmationem vero ⁊ negationem hec fa cientem ad eſſe ⁊ non eſſe apponere: ⁊ has putare opꝫ eſſe oppoſitas dictiōes ⁊ negationes poſſibile nō poſſibile: cōtīgēs nō contingens impoſſibile nō īpoſſibile: neceſſariū nō neceſſariū: verū nō verū. ¶ Regulā dat vniuerſalē dicēs: hoc vniuerſaliter ī o bus faciendū eſt: qd̓ ſupra iā diximus: vt ſubiectū eē ⁊ non eē ponat̉. Affirmationē āt ⁊ negationeꝫ ipſos modos faciamus. Hoc eſt enī qd̓ ait. negationē vero ⁊ affirmationē hec faciēteꝫ: modos.n. ip̄os.i. poſſibi le ⁊ cōtingēs: ⁊ ceteros ꝓ affirmationibus: ⁊ ad hos negatiuo aduerbio iūcto ꝓ negationibꝰ diſponentes aut ad id qd̓ dicimꝰ ē ⁊ n̄ ē apponimꝰ: vt quēadmo dū ad vnā rē: qd̓ ē hō: ē verbū ⁊ nō ē negatio p̄dica tū quoddā ē ī his ꝓpōnibus que p̄ter modū ſūt: vt ſ ea ꝑ quā dicimꝰ hō eſt: ſic in his ꝓpōnibꝰ: qͥ cum mō ſūt. ē ꝗdē aut nō ē ſubiecta ponamꝰ: modos ꝟo ip̄os aut affirmationem: ſi ſimpl̓r dicātur: aut negatiōem ſi cū negatione ponant̉: faciētes ad ſubiectū: q d̓ẜm eē ⁊ n̄ eē diſpoſuimꝰ p̄dicemꝰ: vt has arbitremur eē oppoſitas dictōes ⁊ negatiōes: q̄ ẜꝫ modos facte ſint eaꝝ āt oīuꝫ negatōes ⁊ affirmatōes ī ꝯͣriū diſponāt̉. Affir Poſſibile ē eē Oppōnes Nō poſſibile ē eē matio Cōtingit eē Nō cōtingit eē Nega nes ſe Impoſſibile ē eē Nō īpoſſibile ē eē tiōes cūdū eē Neceſſariū ē eē Nō neceſſariū ē eē ſe cundum modos. Affir poſſibile ē n̄ eē. oppōs. n̄ poſſibile ē n̄ eē Nega matio Cōtigit nō eē Nō cōtīgit nō eē nes ẜm Impoſſibile ē n̄ eē n̄ īpoſſibile ē n̄ eē ſcd̓ꝫ nō eē Neceſſariū ē n̄ eē Nō neceſſariū ē n̄ eē mōs. ¶ Quod autem addidit verum nō verū: ad demōſtra tionē omnium modoꝝ valet. Nam ſi quis dicat veru eſt: nō eſt ipſiꝰ negatio veꝝ n̄ ē. ſꝫ potiꝰ n̄ veꝝ ē. Alio quin eiꝰ q̄ eſt verū nō ē: illa negatio ē q̄ dic̄ n̄ veꝝ n̄ꝭ ¶ Conſequentie vero ſecundum ordinem fiunt ita ponentibus. Illi enim que eſt poſſibile eſt eſſe: illa que eſt ꝯtingens eſſe. ⁊ hec illi ꝯuertitur. ⁊ nō īpoſ ſibile eſſe. ⁊ non neceſſarium eſſe. illi vero que eſt poſſibile non eſſe. ⁊ ꝯtingens non eſſe. ea que eſt nō neceſſarium non eſſe. ⁊ n̄ impoſſibile non eſſe. Illi vero que eſt non poſſibile eſſe. ⁊ non ꝯtingens eſ ſe. ea que eſt neceſſarium non eſſe. ⁊ impoſſibile eſ ſe. Illi vero que eſt non poſſibile non eſſe. ⁊ non ꝯtingēs nō eē. illa que ē neceſſe ē eē. ⁊ īpoſſibile nō eē ꝯſideret̉ āt ex ſubſcriptōe quēadmodū dicimꝰ ¶ Expeditis

In librum de interpretatione editio prima. 3
¶ Expeditis oībus que de modoꝝ oppoſitionibꝰ diſpu tabāt̉ ad ꝯn̄tias venit. Hoc.n. dicit: que ꝓpōnes ſu pradcōꝝ modoꝝ: qͣs ꝓpōes ꝯſequūt̉ ꝗbuſqꝫ ꝯſētiūt Nos āt ex his qͣtuor fecimꝰ ordines: ⁊ ꝯn̄tias ꝓpōnū ſub vna ſerie diſpoſuimꝰ: hec aūt prius notans quid ab Ariſtotele dicatur. facilius lector intelligit. Primꝰ ordo Cōſequētes Scd̓s ordo Cōſeq̄ntes. Poſſibile eſt eſſe. Poſſibile eſt nō eſſe. Contingit eſſe. Contingit non eſſe. Nō impoſſibile eſt eſſe. Nō īpoſſibile eſt n̄ eē. Non neceſſe eſt eſſe. Non neceſſe eſt nō eſſe Tertiª ordo Cōſeq̄ntes Quartª ordo Cōſeq̄ntes Nō poſſibile eſt eſſe. Nō poſſibile eſt n̄ eſſe. Nō cōtingit eſſe. Non cōtingit nō eſſe. Neceſſe eſt non eſſe. Neceſſe eſt eſſe. Impoſſibile eſt nō eē. Impoſſibile eſt eſſe. ¶ Suꝑiꝰ āt deſcriptas ꝯn̄tias ip̄e diſpōit: nob̓ āt red dēda ē breuiter rō: cur heꝓpōnes ſeſe īuicē cōſeqͣnt̉: qd̓ poſſibile ē eē: cōtingit aliqn̄ vt ſit: ⁊ hoc ē ꝯtīgit eē. qd̓ āt cōtingit eē: n̄ ē īpoſſibile eē: ⁊ qd̓ n̄ ē īpoſſi bile eē: n̄ idcirco iā neceſſe ē eē. Nō ē.n. īpoſſibile ho die eē pluuiā: ſꝫ n̄ idcirco eē neceſſe ē. Qd̓ ergo n̄ ē ī poſſibile: n̄ neceſſe ē eē. Et hic ē vnꝰ ordo ꝯn̄tie. Rut ſus ſcd̓s ordo ꝓpōnū talē hꝫ ꝯn̄tiā: qd̓ poſſibile ē nō eſſe: pōt fieri vt nō ſit: qͣre cōtingit aliqn̄ vt nō ſit: et qd̓ poſſibile ē n̄ eē cōtingit nō eē: qd̓ āt cōtingit n̄ eē pōt fieri vt n̄ ſit: ſꝫ qd̓ pōt fieri vt nō ſit: nō ē īpoſſibi le vt nō ſit. ergo qd̓ cōtingit n̄ eſſe: non eſt impoſſibi le vt nō ſit: ſed quod nō eſt impoſſibile non eſſe: nō id circo illud iā nō eſſe neceſſe ē: hodie enī pluuiā nō eē nō eſt īpoſſibile. Pōt.n. nō eē: ſꝫ n̄ idcirco ex neceſſi tate hodie nō pluet: quare qd̓ nō ē īpoſſibile nō eſſe: nō eſt neceſſariū n̄ eē: ⁊ ſecūdus ꝗdē ordo ſeſe ſic hēt Nūc ad tertiū trāſeamꝰ: qd̓ nō poſſibile ē eē: hoc fie ri nō pōt: quod aūt fieri nō pōt: vt aliqn̄ ſit: nō cōtin git: quod ergo nō poſſibile eſt eſſe: idē nō contīgit eē: ſed quod non contīgit eſſe: neceſſe eſt vt nō ſit: ⁊ qd̓ nūqͣꝫ cōtīgit nūqͣꝫ eē pōt: ⁊ qd̓ nūqͣꝫ eē pōt: neceſſe ē nō eē: qd̓ nō igitur cōtingit eē: idē neceſſe ē non eē: ſꝫ qd̓ neceſſe ē nō eē: hoc fieri nō pōt: qd̓ autem fieri ī pōt: īpoſſibile ē vt fiat: qd̓ igitur neceſſe eſt nō eſſe: ī poſſibile ē eē. Quartus ēt ordo hoc modo ē: quod nō poſſibile eſt non eſſe: fieri nō pōt vt non ſit: qd̓ fieri n̄ poteſt: vt nō ſit: non contingit non eſſe. Ut quoniam nō poſſibile ē nō eē motū celi: nō cōtingit celū non moueri: quare quod nō poſſibile ē nō eē: idē nō cōtin git non eē: ſꝫ qd̓ nō cōtingit nō eē: neceſſe eſt eē: ſicut de celo. Neceſſe ē enim celū moueri: qm̄ nō cōtingit celū nō moueri: ſꝫ qd̓ neceſſe ē eē: vt n̄ ſit fieri n̄ pōt. qͣre qd̓ neceſſe ē eē īpoſſibile ē n̄ eē. Et hec ꝗdē ē ordi nata ab ariſt. ꝯn̄tia ꝓpōnū: d̓ qͣ paulo latiꝰ diſputauit ¶ Ergo impoſſibile: ⁊ non impoſſibile illud quod eſt contingens ⁊ poſſibile: ⁊ non contingens ⁊ non poſſibile ſequuntur quidem contradictorie: ſed cō uerſim. illud enim quod eſt poſſibile eſſe: negatio ſequitur impoſſibilis. Negationem vero affirma tio: illud enim: quod eſt non poſſibile eſſe. illud ꝗ dem quod eſt impoſſibile eſſe. Affirmatio enim eſt impoſſibile eſſe: non impoſſibile vero negatio. ¶ Quedā de ſuꝑiore cōſequētiū ratione ꝑtractat. In ſuperioribꝰ.n. deſcriptionibꝰ ſeſe ſequentiū affirma tio īpoſſibilis ſequebat̉ poſſibilis negatōnē. Rurſus
negatio īpoſſibilis ſequebatur poſſibilis affirmatio nē ⁊ de cōtīgēti eodē mō affirmatio nāqꝫ īpoſſibilis dicēs: īpoſſibile eſſe ſequebatur negationē poſſibilis dicētē nō poſſibile ē eſſe. Rurſus cū īpoſſibile nega retur: ꝑ id quod dicebat̉ nō īpoſſibile eē: hec affirma tionē poſſibilis ſubſequebat̉: eā.ſ. que dicit poſſibile eſſe. Atqꝫ hoc idē de cōtīgēti: affirmatio nāqꝫ īpoſſi bilis ea q̄ eſt: īpoſſibile eē: ſequebat̉ cōtigentis nega tionē: eā qͥ ē nō cōtingit eē. Negatio vero īpoſſibilis: ea qͥ dicit nō īpoſſibile ē eē: affirmationē cōtingentis ſequebatur: ea que dicit cōtingit eē: qͣre he ꝓpōnes īuicē ſe ſequūtur: ſꝫ cōuerſe. Nāqꝫ affirmatio īpoſſi bilis cōtīgētis negationē ⁊ poſſibilis ſequitur. Nega tio vero impoſſibilis affirmationem poſſibilis ⁊ cō tingentis: vt ſubiecta deſcriptio docet. Affir. īpoſſi. ē eē. ꝯͣdictorie. n̄ īpoſſibi. ē eē. Neg? Neg. n̄ poſſibile ē eē. ꝯͣdictorie. poſſi. ē eē. Affir. Neg. nō cōtingit eē. ꝯͣdictorie. cōtīgit eē. Affir. ¶ Idcirco nāqꝫ ait: ſequunt̉ ꝗdē cōtradictorie: ſꝫ con uerſim: qd̓ oēs ī cōtrariū locate ꝯͣdictiones ſūt. Con tradictio nāqꝫ eſt īpoſſibile eē: ⁊ nō īpoſſibile eē: ⁊ cō tigere eſſe: ⁊ nō cōtingere eſſe: poſſibile eſſe: ⁊ nō poſ ſibile eſſe. Cōuerſe āt ſe ſequūtur: quoniā affirmatio nō ſequitur affirmationē: ⁊ negatio negationē: ſꝫ af firmationē negationes: negationē vero affirmatōes: Qd̓ ad ſupradictā deſcriptionē reuertētibus planiꝰ liquet. ſenſus ergo hic ē. Ordo aūt ſerieſqꝫ ſermonuꝫ ſeſe ſic hēt: ergo īꝗt ꝯͣdictionē que eſt īpoſſibile ⁊ nō īpoſſibile: illud quod ē cōtingens ⁊ poſſibile q̄ due af firmationes ſūt: ac ſe ſequūtur: ⁊ nō cōtingens ⁊ non poſſibile: q̄ due ſūt negatiōes: ſequūtur ꝗdē ꝯͣdicto rie: vt ꝯͣdictiōes ſint ī ꝯriū ducte: ſed cōuerſim: vt af firmatio negationē: negatio ſequatur affirmationē. Huiꝰ talis rō reddit̉: illud enī qd̓ ē poſſibile eſſe ſcili cet qd̓ affirmatio ē: negationē īpoſſibilis ſeꝗtur: ē āt negatio īpoſſibilis nō īpoſſibile eſſe: quod ē ergo poſ ſibile eſſe: ſequit̉ non īpoſſibile eſſe: negatio vero poſ ſibilis: affirmationem impoſſibilis ſeꝗtur: illd̓ nāqꝫ quod eſt nō poſſibile eſſe: ſeꝗtur affirmationeꝫ q̄ eſt īpoſſibile eſſe: et eniꝫ affirmatio eſt īpoſſibile eſſe et nō īpoſſibile eſſe negatio. ⁊ in cōtingentibꝰ eodē mō atqꝫ hoc ꝗdē de poſſibiliū ⁊ īpoſſibiliū ꝯn̄tia dictū ē. Nūc de neceſſarij ⁊ impoſſibilis ꝯſequentia tractat. ¶ Neceſſarium vero quemadmodum ſit: ꝯſiderā dum eſt manifeſtum eſt autem quoniam non eodē modo: ſed ꝯtrarie ſequuntur ꝯtradictorie autem ſunt extra. non enim eſt negatio eius quod eſt ne ceſſe non eſſe non neceſſe eſt eſſe. ꝯtingit enim eſſe veras vtraſqꝫ in eodem. quod enim eſt neceſſariū non eſſe. non eſt neceſarium eſſe. ¶ Qd̓ dicit huiuſmōi eſt: ī his ꝓpōnibꝰ qͣ erāt īpoſſibi lis ⁊ nō poſſibilis: cōueniebat nō poſſibile ei quod eſt īpoſſibile: ⁊ poſſibile ꝯſentiebat ei quod eſt nō īpoſſi bile: ꝯͣdictionē.ſ. īpoſſibilis ꝯͣdictio nō poſſibilis ſeq̄ bat̉ ordine cōuerſo: ī his āt q̄ neceſſariū predicāt vel affirmatiue vl̓ negatiue: q̄ ⁊ ſequūt̉ poſſibilē ꝓpōneꝫ eiꝰ q̄ poſſibili ꝯſētit ꝯͣdictio n̄ ſeꝗt̉ ꝯͣdictionē poſſibil̓ ſꝫ potiꝰ ꝯͣria: neceſſarias v̓o nc̄ ꝓpōes dico: q̄ tā etſi n̄ ſignificēt neceſſitatē: tn̄ ſiue affirmatiue: ſiue negati ue nec̄ariū p̄dicāt: ſi qͣ ex his q̄ necͣariū p̄dicāt ꝯſētit poſſibili ꝓpōni: eiꝰ q̄ nec̄ariū p̄dicāt: ꝯͣdicº. n̄ ſeꝗt̉ poſ ſibil̓ ꝯͣdictionē: ſꝫ eiꝰ q̄ necc̄ariū p̄dicat ꝯͣdictōis ꝯͣr ea ꝯſētit poſſibilis ꝓpōnis ꝯͣdictōi: pͥꝰ āt diſpōamꝰ q̄ ſūt ꝯͣdictorie: qͥ ue ꝯͣrie: eiꝰ āt q̄ dic̄ necc̄e ē eē: ꝯͣdictꝰ ē

In librum de interpretatione editio prima.
nō neceſſe ē eē: ꝯͣria ꝟo neceſſe ē n̄ eē: rurſus eiꝰ q̄ eſt neceſſe n̄ eē: ꝯͣdictō ē n̄ neceſſe ē n̄ eē: ꝯͣria ꝟo neceſſe ē eē: qͣre d̓ſcribāt̉ ⁊ cica vnā eādēqꝫ ꝯͣria: ⁊ ꝯͣdictoria diſponāt̉: vt qd̓ a nobis dicēdū ē: clariꝰ poſſit liq̄re. cōtradic: nō neceſſe ē eē. Neg: Affir. Neceſſe ē ei Cōtraria Neceſſe ē n̄ eē. Affir cotradic. Nō necͣe ē n̄ eē. Neg: aritt nleceſe tet et CIncar Neceſſe ē eſſe. Affir: ¶ His igr̄ cōmode breuiterqꝫ d̓ſcriptis: ꝗ ī eoꝝ ꝯn̄tia ad poſſibiles ꝓpōnes modꝰ poſſit euenir mōſtrādū ē illā nāqꝫ q̄ eſt poſſibile eſt eſſe ſeꝗt̉ ea qͣ eſt n̄ neceſſe eſt eſſe: naꝫ qd̓ poſſibile eſt eſſe: n̄ neceſſe eſt eſſe: qd̓ .n. poſſibile eſt eſſe: poſſibile eſt eē: poſſibile ē n̄ eē: ſꝫ qd̓ poſſibile ē n̄ eē n̄ neceſſe ē eē: qͣre id qd̓ ē poſſibile eē recte ſeꝗt̉ n̄ neceſſe ē eē: ſꝫ negationē eiꝰ q̄ dicit poſ ſibile ē eē..i. n̄ poſſibile ē eē: n̄ ſeꝗt̉ affirmatio eiꝰ q̄ di cit: n̄ neceſſe ē eē q̄ ē.ſ. neceſſe ē eē: hec.n. ē ꝯͣdictio ne ceſſarie affirmatiōis. neqꝫ.n. dici pōt ꝯſētire ꝓpōneſ qͥ dicūt n̄ poſſibile ē eē: ⁊ neceſſe ē eē: ſꝫ huiꝰ ꝯͣria ſeꝗt̉ nāqꝫ eā q̄ ē: n̄ poſſibile ē eē: illa q̄ dicit neceſſe ē n̄ eē comitat̉: ſꝫ necēe ē n̄ eē: n̄ ē ꝯͣdictoria eiꝰ q̄ ē n̄ neceſſe eē: pn̄t.n. vtreqꝫ ī eodē ſil̓ ꝟe īuēiri: nā qm̄ neceſſe ē n̄ eē ignē frigidū: n̄ neceſſe ē eē ignē frigidū quo cir ca he ꝯͣdictorie n̄ ſūt ſꝫ ē ꝯͣria ea q̄ dicit: neceſſe ē n̄ eē eiꝰ qͣ dicit: neceſſe ē eē: q̄ neceſſe ē eē ꝯͣdictio ē eiꝰ q̄ po nit̉ n̄ neceſſe ē eē: qͣre ꝯͣdictionē eiꝰ qͥ dicit poſſibile ē eē: eā.ſ. q̄ ꝓpōit n̄ poſſibile ē eē: n̄ ſeꝗt̉ ꝯͣdictio eiꝰ q̄ ē ſi neceſſe ē eē: ſꝫ ea q̄ ē neceſſe ē n̄ eē: q̄ ꝯͣria.ſ. ē ei q̄ ē neceſſe eē q̄ hec ipſa ꝯͣdictio ē eiꝰ qͥ ꝓponit n̄ neceſſe eē. Hoc āt deſcriptione meliꝰ patebit. Affir. poſſibile ē eē ꝯͣdictio n̄ poſſibile ē eē. Neg. Affir. n̄ necc̄e ē eē ꝯͣdictio necē̓e ē eē. ꝯͣria: nec̄e ē n̄ eē ¶ Ergo cū ſit ꝯͣdictio poſſibile eſſe: ⁊ nō poſſibile eſſe Sequit̉ āt poſſibile eē n̄ neceſſe eſſe: ꝯͣdictio tn̄ eiꝰ q̄ eſt neceſſe eſſe: nō ſeq̄tur ꝯͣdictioneꝫ eiꝰ q̄ eſt poſſibi le eē: ſed cōtraria ꝯͣdictorie eius que eſt nō neceſſe eē Nā ſi cōtradictio eſt nō neceſſe eē eius q̄ ē neceſſe eē. Cōtraria vero eiuſdē neceſſe eſſe: ea que dicit: neceſſe ē nō eē. Sequet̉ āt neceſſe eſt nō eſſe: eā q̄ eſt n̄ poſſi bile eē: q̄ ē cōtradictio eiꝰ que eſt poſſibile eſſe: quam ſequitur nō neceſſe eſſe. Recte dicit̉ ꝯͣdictōes quideꝫ extra eſſe: cōtrarias vero cōtradictorijs cōſentire: nā poſſibile eſſe ⁊ nō poſſibile eſſe: que ſūt ꝯtradictorie ſequuntur nō neceſſe eē: ⁊ neceſſe nō eſſe: q̄ nō ſūt cō tradictorie: quod ī eodē vtreqꝫ vere īueniri pn̄t. Qd̓ ſi cōtradictio queritur: ſicut ea que eſt: nō neceſſe eē: ſeꝗt̉ eā que eſt poſſibile eſſe: ſic eā que eſt nō poſſibi le eſſe: ſequeret̉ neceſſe eſſe: ſed hoc incōueniens eſt Quare qm̄ hec illā n̄ ſequit̉: ꝯͣria ip̄iꝰ ſequetur: ꝯͣria nāqꝫ eſt ei que ꝓponit: neceſſe ē eē: illa que dicit ne ceſſe eſt nō eſſe. Eodeꝫ quoqꝫ mō ⁊ ī eo qd̓ ē poſſibꝰ le n̄ eē: cuiꝰ eſt cōtradictio nō poſſibile nō eſſe: quod Ariſtoteles reticuit. Seꝗtur nāqꝫ eā que eſt poſſib le eſt nō eſſe illa que dicit nō neceſſe eſt nō eſſe: ſꝫ ne gationeꝫ eā que eſt nō poſſibile eſt nō eſſe eiꝰ affirma tionis que eſt poſſibile eſt nō eſſe. Nō ſeꝗt̉ affirma tio eius que eſt nō neceſſe eſt nō eſſe: negationes ea
que eſt: neceſſe eſt non eſſe. Negatio enim eius que dicit neceſſe eſt non eſſe illa eſt que dicit non neceſſe eſt non eſſe. Sꝫ huius ꝯͣria ideſt affirmationis que eſt neceſſe eſt non eſſe: illa ſcilicet que eſt neceſſe eſt eſſe: ſequitur negationem illam: que eſt non poſſibi le eſt non eſſe: huius quoqꝫ ſit talis deſcriptio. Negatio: Affirmatio. Poſſibile eſt n̄ eſſe ꝯͣdictio nō poſſibile eſt nō eſſe. Affirmatio. Negatio. Nō neceſſe ē nō eſſe ꝯͣdictio neceſſe eſt nō eſſe ꝯͣria affirmatio neceſſe eſſe. ¶ Diſſimili ergo mō euenit qͣꝫ dudū cōtingebat ī his que erāt poſſibilia ⁊ que īpoſſibilia. Illic enim ꝯtra dictio cōtradictioneꝫ ſequebat̉: ſꝫ cōuerſiꝫ: vt nega tioneꝫ affirmatio: affirmationeꝫ negatio ſequeret̉. Hic n̄ ideꝫ modꝰ ē. Nā cū ſuꝑiores ꝯͣdictorie ſint: ⁊ ferior negatio affirmationē ſeqͣt̉: negatōeꝫ n̄ ſeꝗt̉ cō tradictoria affirmatio: ſꝫ affirmatōiſ illiꝰ ꝯtraria: qd̓ ſi ꝗs leget attentius: integre: deſcriptum eſſe ratione perſpiciet: cur autē hoc eueniat: cauſam prodit. ¶ Cauſa autem eſt: cur non ſequitur ſimiliter cete ris: quoniam contrarie impoſſibile nec eſſario red ditur idem valēs. Nam quod impoſſibile eſt eſſe: neceſſe eſt hoc non quidem eſſe: ſed potius nō eſſe Quod vero impoſſibile eſt non eſſe hoc neceſſari uꝫ eſt eſſe. quare ſi illa ſimiliter poſſibile ⁊ non poſ ſibile: hec ecōtrario quoniā nō ſignificāt idē neceſ ſariū ⁊ īpoſſibile ſꝫ(quēadmodū dictū ē) cōuerſiꝫ. ¶ Rō eſt cur nō ſil̓i mō ꝯn̄tia ſcd̓ꝫ ꝯͣdictioneꝫ ꝓpōnis eueniat: ſicut ī his qͥ ſūt īpoſſibilia ⁊ n̄ īpoſſibilia: hi iuſmōi: omne neceſſariū ꝯͣrio mō īpoſſibile eſt. Nam qd̓ eſt īpoſſibile eſſe: hoc eſt neceſſariū n̄ eſſe. nō eniꝫ eſt neceſſariū: eſſe: qd̓ eſt īpoſſibile eſſe: nullꝰ.n. dixe rit neceſſe eſt eſſe: qd̓ īpoſſibile eſt eſſe: nō ergo nece ſe ē eē: ſꝫ potiꝰ neceſſe ē n̄ eē: qd̓ īpoſſibile ē eē. Ergo cōuerſe idē pōt īpoſſibile: qd̓ neceſſariū. Qd̓.n. īpoſ ſibile iūctū cū eſſe efficit: hoc efficit neceſſariū iūct ad id qd̓ eſt nō eſſe. igitur quod impoſſibile eſt eſſe: hoc neceſſe eſt n̄ eſſe. Rurſus qd̓ īpoſſibile eſt nō eſſe hō neceſſe eſt eſſe: ut igni impoſſibile eſt non ineſſe ca lorem: neceſſe eſt igitur ineſſe. Quare hic quoqꝫ idē conuertitur: vt quod impoſſibile ẜm non eſſe efficit: ideꝫ valeat neceſſarium ſecundum eſſe poſitum: qua re contrario modo neceſſarium idem ⁊ impoſſibile idem poteſt. Quod ſi contrario modo impoſſibile et neceſſarium idem valet: manifeſtum eſt: cur non ſi militer conſequitur neceſſarium poſſibile ⁊ non poſ ſibile propoſitiones: ſicut eaſdem ipſas ideſt poſſibi le ⁊ non poſſibile propoſitiones impoſſibile poſſibile ſequebatur. Nam ſi conuerſo ordine rium atqꝫ impoſſibile idem valet ẜm contrarietatē: non ſimilis conſequentia eſt neceſſarij ⁊ poſſibilis: ei que fuit poſſibilis ⁊ impoſſibilis. Nam quoni am non impoſſibile eſſe: ſequitur poſſibile eſſe: Et hoc rurſus ideſt poſſibile eſſe: non neceſſe eſſe con mitatur. Rurſus id quod eſt impoſſibile eſt eſſe: quo niam ſequitur non poſſibile eſſe. Neceſſarium autem impoſſibili conuerſo ordine idem valet ſeꝗtur id qͣ eſt impoſſibile eſt eſſe: neceſſe eſt non eſſe. Ac per hͦ etiā id qd̓ eſt nō poſſibile eē: ſeꝗt̉ id qd̓ ē neceſſe et nō eē. Rurſus qm̄ ei qd̓ ē n̄ īpoſſibile n̄ eſſe cōſenti id qd̓ eſt poſſibile eſt nō eſſe: ⁊ huic cōuenit non ne ceſſe eſt non eſſe quoniam id quod dicitur impoſſibi le eſt nō eſſe: ſotium eſt ei quod eſt nō poſſibile eſt nō eſſe: ei

In librum de interpretatione editio prima. 77
eſſe: ei aūt qd̓ eſt impoſſibile nō eſſe cōuerſo mō rec ditum neceſſarium idem valet. Sequitur id qd̓ eſt ī poſſibile eſt nō eſſe: id qd̓ dicimꝰ neceſſe eſt eſſe ⁊ qd̓ neceſſe eſt eſſe. Sequitur id quod proponimus: non poſſibile eſt non eſſe: id vero deſcriptione mōſtrat̉. Non ſpoſſibile eſt eſſe. Impoſſibile eſt eſſe. Poſſibile eſt eſſe Non poſſibile eſt eſſe. Non neceſſe eſt eſſe. Neceſſe eſt non eſſe. Nō īpoſſibile eſt nō eſſe. Impoſſibile eſt n̄ eſſe. Poſſibile eſt nō eſſe. Non poſſibile eſt n̄ eē. Nō neceſſe eſt non eſſe. Neceſſe eſt eſſe. ¶ Cauſa igitur diuerſe cōſeq̄ntie eſt ī ꝯͣriū ꝓpoſitionū īpoſſibilis ⁊ neceſſarij facta cōuerſio: ſed de his hoc mō ſpeculatꝰ ſeſe quodāmodo ip̄e reprehendit: ⁊ ad aliam ꝓpetatis cōſequētiaꝫ diſputationē deflectit. ¶ An certe impoſſibile eſt ſic poni neceſſarij con tradictiones. Nam quod eſt neceſſarium eſſe. poſ ſibile eſt eſſe. nam ſi non. negatio conſequetur. ne ceſſe enim eſt aut dicere. aut negare. quare ſi non poſſibile eſt eſſe impoſſibile eſt eſſe. igitur impoſſi bile eſt eſſe. qd̓ neceſſe eſt eſſe. qd̓ eſt incōueniens. Cforte inquit errauimus ita cōſequentias collocātes Tūc enim diſpoſuimus: vt id qd̓ eſſet poſſibile: ſubſe queretur illud quod eſt nō neceſſariū: vt ẜm p̄ceſſio nem poſſibilis ſequētem negationem neceſſarij pone remus: nūc aūt dicit hoc ꝑmutari oportere: ⁊ non a poſſibili īchoādū: ⁊ huic ſubijciendum neceſſarij ne gationem: ſed potius primo ponendū eſſe neceſſariū: ſecūdo loco poſſibile: nāqꝫ illa ꝓpoſitio q̄ neceſſariū continet: cōtinere videtur etiam poſſibilitatem: nam qd̓ neceſſariū eſt: ideꝫ poſſibile eſt. Quod enim neceſ ſe eſt eſſe: ideꝫ eſſe poſſibile eſt: naꝫ ſi quis hoc neget: ⁊ id quod eſt neceſſarium dicat: nō ſequi poſſibilita tem: negatio poſſibilitatis: id quod eſt neceſſariū cō mitabitur. Nā ſi id quod neceſſarium eſt eſſe: falſum eſt dicere poſſibile ē eſſe. verum eſt dicere qm̄ nō poſ ſibile eſt eſſe. In oībus enim aut dictio ē ideſt affir matio: aut negatio: ut ſi illa vera eſt: illa ſit falſa: ſi il la non eſt: illa mox eē neceſſe ſit: ſed nō poſſibile eſſe ſequi diximus id qd̓ ē impoſſibile eſſe: igitur id quod dicit̉ neceſſe eſſe: impoſſibile eſt eſſe: ſed hoc ꝗdem ī cōueniens eſt: nō igitur verum eſt qm̄ ei quod eſt ne ceſſarium eſſe: id quod eſt non poſſibile eſſe conuenit quare ſequit̉ id qd̓ eſt neceſſarium poſſibilitas. ¶ At vero illud qd̓ eſt poſſibile eſſe. nō impoſſibi le eſſe ſequitur. hoc vero illud quod eſt non neceſ ſarium eſſe. quare confingit quod eſt neceſſariuꝫ eſſe non nec eſſarium eſſe. quod eſt inconueniens. ¶ Diximꝰ ei quod eſt neceſſarium eſſe conſentire illaꝫ propoſitionem que dicit poſſibile eſſe: ſed rurſus hoc falſum videtur cogitantibus aſpicientibuſqꝫ quoniā ei quod eſt poſſibile eē: cōſentit ⁊ cōuenit illa propo ſitio que dicit non impoſſibile eſſe: hoc vero qd̓ dicit̉ non impoſſibile ſequitur id quo proponimus non ne ceſſe eſt eē: ſed poſſibile eē cōſentire propoſuimꝰ ei qͣ dicit neceſſe eſt eſſe: eāqꝫ cōſequi: ſequitur ergo eam que ē nō neceſſe eē: illā que dicit neceſſe eſt eſſe: eiqꝫ cōſentit: quod īpoſſibile eſt: quia igitur in his dubita tionibus eſt ſtatuenduꝫ: nō pōt ꝗdem cōſentire poſ ſibile eſſe ei qd̓ eſt neceſſe eſſe. Alioꝗn propoſitioneꝫ
neceſſe eē id quod ē īpoſſibile eſſe cōſequetur. ſi vero conueniret ei que eſt neceſſarium eſſe: illa que eſt poſſibile eſſe. Rurſus ſit: vt id quod eſt neceſſarium non neceſſariū ſit: ſed hoc falſum eſt. Sed hoc quem admodū ſeſe habeat paulo poſt explicabitur. Nunc vero priorum ſententiam permutātes hoc dicimus qm̄ qd̓ ē poſſibile eē: nō pōt cōſequi id quod ē neceſſe eē: nec he ſibi propoſitiōes cōſentiūt poſſibile eē ⁊ ne ceſſe eſſe: quod Ariſtoteles hoc modo proponit. ¶ At vero neqꝫ neceſſarium eſſe ſequitur poſſibile eſſe. nęqꝫ neceſſarium non eſſe. Illi enim vtraqꝫ contingit accidere. horum autem vtrūlibet veruꝫ fuerit. non erunt illa vera. ſimul enim poſſibile eſt. eſſe ⁊ non eſſe. Si vero neceſſe eſt eſſe vel non eſſe. non erit poſſibile vtrunqꝫ. relinquitur ergo non neceſſarium non eſſe ſequi poſſibile eſſe. hoc eniꝫ verum eſt ⁊ de neceſſe eſſe. hec enim ſit contradi ctio eius que ſequitur non poſſibile eſſe. illud enī ſequitur hoc quod eſt impoſſibile eſſe. ⁊ neceſſe nō eſſe. cuius negatio eſt non neceſſe eſt non eſſe. Se quūt̉ igit̉ ⁊ hec cōtradictiones ſecūdū predictū modum. ⁊ nihil impoſſibile contingit ſic poſitis. ¶ Docet id qd̓ ē poſſibile nō cōſentire el qd̓ ē neceſſa riū eē: nec rurſus ei qͥ ē neceſſariū ē n̄ eē. Nā qd̓ neceſ ſe ē eē n̄ pōt n̄ eē. qd̓ āt neceſſe ē n̄ eē: n̄ pōt eē: qd̓ aūt dicimꝰ poſſibile eē: ita dicimꝰ: tāqͣꝫ ſi ⁊ n̄ eē poſſibile ſit. Utrāqꝫ igit̉ hꝫ naͣꝫ id qd̓ dicimꝰ poſſibile eē: vt ſit eē poſſibile: ⁊ ſit poſſibile n̄ eē. Qui ꝟo dicit neceſ ſe eē: aufert n̄ eē: ⁊ ꝗ dicit neceſſe ē n̄ eē: aufert eē: ita ſi he ꝟe ſūt.i. neceſſe eē: aut rurſus neceſſe n̄ eē: vtre qꝫ ille falſe ſūt: q̄ dicūt ⁊ pōt eē ⁊ pōt nō eē. Illa.n. q̄ ꝓponit neceſſe eē: poſſe n̄ eē ſubruit: illa ꝟo q̄ dic̄ ne ceſſe ē n̄ eē poſſe eē ſb̓uertit. neutra igr̄ ꝯſeq̄t̉ eā ꝓpo ſitionē qͥ dicit poſſibile ē eē: nec ea q̄ dicit ex neceſſita te eē: nec illa q̄ dicit ex neceſſitate n̄ eē. Et ſēſus ꝗdeꝫ huiuſinōi ē. Sermonū āt rō talis ē: at ꝟo inꝗt neqꝫ id qd̓ ē neceſſariū eē ſeꝗt̉ ꝓpoſitionē illaꝫ q̄ ꝓponit poſſibile eē: nec rurſus illa q̄ dicit neceſſariū eē n̄ eē. Illi.i. poſſibili vtraqꝫ cōtingit accidere.i. poſſe eē: ⁊ poſſe n̄ eē. Nā qd̓ pōt eē idē pōt n̄ eē. haꝝ āt. i. vel q̄ dicit: neceſſariū eē: vel q̄ dicit neceſſariū ē n̄ eē: vtrū libet veꝝ fuerit: n̄ erūt illa v̓a.i. poſſe eē ⁊ poſſe n̄ eē: qd̓.n. poſſibile ē eē idē poſſibile ē n̄ eē: qd̓ ſi neqꝫ ne ceſſe ē eē: nec neceſſe n̄ eē ꝓpoſitio eā q̄ ē poſſibile eē ꝯſequet̉: relinꝗt̉: vt illa ei ꝯſētiat q̄ dicit n̄ neceſſariū ē n̄ eē. Hec.n. ſeꝗt̉ eā q̄ ꝓpōit poſſibile ē eē. ꝗcꝗd.n. poſſibile ē eē: n̄ neceſſe ē n̄ eē: vt qm̄ hoīeꝫ poſſibile ē ābulare: n̄ ē neceſſe n̄ ābulare: hoc.n. veꝝ ē īꝗt ⁊ de eo qd̓ ē neceſſe nō eē.i. hec.n. ꝓpoſitio q̄ dicit n̄ neceſ ſe eē n̄ eē. Ueꝝ ē vt ꝯͣ eā oppōat̉ ꝯͣdictorie: q̄ dicit ne ceſſe eē n̄ eē: vn̄ ēt ſequutꝰ ē. hoc.n. ſit ꝯͣdictō eiꝰ q̄ ſeꝗ tur n̄ poſſibile eē: vn̄ huiuſmōi facienda deſcriptio ē Affir. impoſſibile ē eē ꝯͣdictio n̄ īpoſſibile eſt eē Negº. nō poſſibile ē eē ꝯͣdictio poſſibile eſt eſſe. Affir. neceſſe eſt nō eē ꝯͣdictꝰ. non neceſſe ē n̄ eē ¶ Hec.n. q̄ dicit n̄ neceſſe ē n̄ eē: ꝯtradictio ē eiª q̄ ꝓpo nit: neceſſe ē n̄ eē: q̄ ē ſeq̄ns ⁊ ꝯſētiēs ei q̄ ē n̄ poſſibile ē eē: q̄ ꝯſētit ei q̄ dicit īpoſſibile ē eē: qͥ rurſus ſeꝗt̉ eā q̄ ē vltima.i. neceſſe ē n̄ eē: cuiꝰ ꝯͣdictio ē n̄ neceſſe ē n̄ eē: affirmatio.n. ē neceſſe ē n̄ eē: negatio n̄ neceſſe ē n̄ eē. Quo circa ẜm ꝯͣdictioneꝫ ſit hec quoqꝫ cōſeq̄ntia nam impoſſibile eſſe: ⁊ non impoſſibile eſſe contra

In librum de interpretatione editio prima.
dictio eſt: ſed affirmationem: ideſt impoſſibile eſſe ſequitur negatio: non poſſibile eſſe. Negationem ve ro: ideſt non impoſſibile eſſe: ſequitur affirmatio poſ ſibile eſt eſſe: ſed non poſſibile eſt eſſe: ⁊ poſſibile ē eē cōtradictio eſt: ſed negationem poſſibilis: ideſt non poſſibile eſſe conſequetur neceſſe eſt nō eſſe affirma tio: ſed affirmationem poſſibilis: ideſt poſſibile eſſe ſequetur non neceſſe eſt non eſſe negatio. Quare ita poſitis nihil euenit impoſſibile: ſed omnia cōſentiūt: ⁊ ẜm ſuperiorem poſſibilis ⁊ impoſſibilis moduꝫ af firmationis ⁊ negationis conuerſo ordine contradi ctorie ſequuntur. Et ſenſus quidem totius huiuſmo di eſt. Eſt autem ordo ſic verborum. Quoniam īquit ei quod eſt poſſibile eſſe: nec illud: quod ē neceſſe eē: nec illud quod eſt neceſſe non eſſe conſentit. Relin quitur vt id quod eſt non neceſſarium non eſſe ſequa tur poſſibile eſſe. Hoc enim quod dicitur non neceſ ſarium non eſſe verum eſt dicere de neceſſe eſſe non eſſe: ⁊ ſubaudimus: quoniam eſt eius contradictio. Hec enim que dicit non neceſſe eſſe non eſſe: contra dictio ſit eius que ſequitur negationem poſſibilis.i. non poſſibile eſſe: Hec eſt autem ea que dicit neceſſe eſſe nō eſſe: illud enī quod eſt nō poſſibile eē: vtrūq horum ſequitur ⁊ quod eſt impoſſibile eſſe: ⁊ quod ē neceſſe eſt non eſſe. Cuius affirmationis: ideſt neceſſe eſt non eſſe: negatio eſt non neceſſe eſt nō eſſe. Sꝫ hec ſequitur non impoſſibile eſſe ⁊ poſſibile eſſe: igitur he contradictiones ẜm predictum modum ſe ſequun tur: ſcilicet contradictorie: ſed conuerſim: ⁊ his poſi tis atqꝫ ita ordinatis nihil contingit impoſſibile. ¶ Dubitabit autem aliquis. ſi illud quod eſt neceſ ſarium eſſe poſſibile eſſe ſequatur. Naꝫ ſi nō ſequi tur. cōtradictio ſequetur nō poſſibile eſſe. ⁊ ſiquis dicat non hanc eſſe contradictionem. neceſſe eſt ipſum dicere poſſibile non eſſe. Sed vtreqꝫ falſe ſunt de neceſſe eſſe. At vero rurſus idem videtur eē poſſibile īcidi. ⁊ n̄ īcidi: ⁊ eē et n̄ eſſe. Quare erit neceſſe eſſe cōtingēs nō eſſe. hoc autem falſum eſt. ¶ Ad ſuperiorem poſſibilis ⁊ neceſſarij conſequentio reuerſus eſt queſtionem. Dicit enim dubitari poſſe: ſi id quod eſt poſſibile eē conſentiat ei propoſitiōi que eſt neceſſariū eſſe: ſiue enim conſentire dicat̉: ſiue nō conſentire: aliquid īpoſſibile ⁊ inconueniens vtroqꝫ modo contingit: nam ſiquis dicat id quod dicit̉ poſ ſibile eſſe nō conſentire ei quod eſt neceſſarium eſſe: conſentiet negatio poſſibilis ea que eſt non poſſibile eſſe: ſed ſi iſta conſentiet: erit ideſt neceſſarium eē: qd̓ eſt non poſſibile eſſe: quod ſi hoc rurſus aliꝗs neget: ⁊ dicat non eſſe negationem eius propoſitionis que eſt poſſibile eſſe eam que dicit non poſſibile eſſe: ſec illum potius que proponit poſſibile eē nō eſſe: qͣꝫqͣꝫ falſum ſit: tamen ne hec quidem ei quod eſt neceſſa rium eſſe conuenire poteſt. Si enim eſt negatio eius que eſt poſſibile eē: ea que dicit poſſibile eē nō eē: ſi affirmatio poſſibile eē nō ſeꝗtur affirmationem que dicit neceſſe ē eē: ſeꝗtur negatio que eſt poſſibile eſt nō eē: ſed qd̓ neceſſe ē eē: falſum ē dicere qm̄ poſſibi le eſt non eē. Quod enim neceſſe eſt eē: dici nō pōt fie ri poſſe vt non ſit: quod ſi quis dicat rurſus ſequi id quod dicitur neceſſe eē: ⁊ conſentire ei que dicit poſ ſibile eſſe: ſic quoqꝫ aliquid incōueniēs reperit̉. Qd̓ enim poſſibile eſt eſſe: ideſt poſſibile non eſſe: erit igi tur quod neceſſe eſt eſſe: poſſibile non eſſe: ⁊ erit con tingens quod neceſſarium eſt. Poſſibile enim ⁊ contingens in vtrāqꝫ partem facile vertitur ⁊ ad id qd̓ eſt eſſe ⁊ ad non eſſe. Quod aūt neceſſe ē: intercluſuꝫ habet euentum ad contrariā dictionē. Ut ſi neceſſe eſt eſſe: vt non ſit fieri non poteſt: ⁊ ſi neceſſe eſt non eſſe: vt ſit impoſſibile ē. Quare qui dicit poſſibile eē conſentire ei quod eſt neceſſe eſſe: quoniam id quod eſt poſſibile eē poteſt ēt nō eē: ⁊ hoc ē cōtingēs: dicit id qd̓ eē neceſſe ē: poſſe nō eſſe: ⁊ eſſe cōtingens: qd̓ ⁊ īcōueniēs. Hāc igit̉ dubitationē ſoluēs: ita ſequitur. ¶ Manifeſtum eſt autem: quoniam non omne poſ ſibile vel eſſe: vel ambulare: ⁊ oppoſita valet: ſed eſt in quibus non ſit verum ⁊ primum quidem in his: que non ſecundum rationem poſſunt: vt ignis calefactibilis eſt: ⁊ habet vim irrationabilem: er go ſcd̓m rationē ptātes eedē plurimorū etiā ꝯtri riorum ſūt. irrōnabiles vero non omnes ſed quē admodum dictum eſt: ignem non eſt poſſibile calefacere ⁊ non calefacere: neqꝫ. quecunque alia ſemper agunt. alia vero poſſunt ⁊ ſecūduꝫ irratio nabiles poteſtates ſimul oppoſita: ſed hoc idcirco dictum eſt: quoniam non omnis poteſtas oppoſ torū eſt. neqꝫ quecūqꝫ ſecūdū eādē ſpeciē dicātur. ¶ Multa īꝗt ſūt q̄ vnū eē pn̄t id qd̓ ſūt nō etiā aliu aliꝗd qd̓ nō ſūt. Plura.n. ſūt q̄ ab eo qd̓ ſūt nō in tātur. Alia vero ſūt q̄ mutari pn̄t: vt celū vnā rē ſol pōt.i. moueri: huic vero oppoſitū: ideſt nō moueri pōt: ergo oē qd̓ eſt poſſibile vel eē vel ābulare: ide nō oē de quo q̄libet poſſibilitas p̄dicat̉: etiā oppoſi ta valet vt vtrūqꝫ poſſit fieri ⁊ face̓ qd̓ facit: ⁊ hui oppoſitū.i. nō facere qd̓ facit: ſꝫ ſūt q̄dā ī ꝗbꝰ ita po teſtates p̄dicēt̉: vt nō ſit veꝝ de his dici: qm̄ ⁊ oppoſ ta pn̄t: vt ēt ī his q̄ p̄ter rōnē aliqͣ pn̄t vt igniſ ē. nāq ignis p̄ter rōnē aliquā calidꝰ ē: nō ē.n. reddere rōne cur ignis ſit calidꝰ: nā.n. ē calidus: ⁊ cū poſſit eē ca dus: nō tn̄ pōt id qd̓ ē oppoſitū.i. nō pōt nō cale̓: qꝛ ē oppoſitū ei.ſ. qd̓ ē calere: ergo ẜm rōnē ptātes ip eedē plurimoꝝ ēt ꝯͣrioꝝ ſūt. Ptātes īꝗt q̄ ſūt ẜm nē ideſt ī ꝗbus ē aliqͣ ratio: nō vniꝰ poſſibilitatis: ſe plurimoꝝ ſūt atqꝫ oppoſitoꝝ: vt poſſibilitas m ne ē curare: qͥ qm̄ ẜꝫ rōnē ſit: vt curet medicꝰ: ⁊ bilis ptās medico curādi: nō ſolū pōt curare: ſꝫ eti nō curare: ⁊ pōt aliꝗd pluſqͣꝫ vnū: ⁊ ip̄ꝫ qd̓ pōt ſitū eſt.i. nō curare. Oppoſitū nāqꝫ eſt ei qd̓ ī id qd̓ dr̄ nō curare: q̄ oppoſita ꝯͣria vocāt̉. Affirm tio nāqꝫ ⁊ negatio ꝯͣrietatibꝰ diſcernūtur. Irrōna lis vero n̄ oīs: ſꝫ quēadmodū dictū ē: ignē n̄ ē poſſib le calefacere: ⁊ oīs īꝗt ẜm rōnē ptās oppoſita quo valet. Irrōnabiliū vero nō oīs huiuſmōi ptās eſt: oppoſita n̄ valeat. nā cū ferꝝ ſine rōne cale̓ potēs no.n. ex rōne calet: qm̄ rōnē n̄ hꝫ) pōt nō ēt caler igni āt cū irrōnabilis ptās ſit caleface̓: nō pōt ⁊ n̄ le facere. Quare dictū ē irrōnabiles ptātes n̄ oēs n̄ poſſe ꝯͣria: ſꝫ qͣſdā: vt ignē ꝗ cū ſit calefactibilis: n̄ ce lefactibilis n̄ ē. Que āt ſint irrōnabilia: q̄ vnā tm̄ l beant poteſtatē nō etiā oppoſitā: ſic demonſtrat di cens: nec quecūqꝫ alia ſemper agūt: ignis.n. oppoſi nō pōt: ſꝫ nō ſolū ignis: ſꝫ illa quoqꝫ oīa vnū pn̄t ⁊ multa nec oppoſita: q̄cūqꝫ agūt ſemꝑ ut ſol ſēꝑ act ē lucidꝰ: idcirco nō pōt nō lucere: ⁊ nix ſemꝑ actuſ gida ē: ⁊ iō nūqͣꝫ eē pōt n̄ frigida: ergo q̄cūqꝫ ſem agūt.i. ī eo qd̓ ſūt: ſemꝑ ī actu ſūt. Māifeſtū ē: qm̄ ſi cut igniſ n̄ capit frigꝰ: ita nec illa quoqꝫ oppoſita pi Idcirco.n. ignis quoqꝫ oppoſita n̄ pōt: qꝛ ſemꝑ ī act habet

In librum de interpretatione editio prima. 20
habet propriā ptātē. Semꝑ.n. ē calidꝰ: ſꝫ nō oīa irra tionabilia(vt dictū ē) vnā tm̄ hn̄t poteſtatem: vt op poſita nō poſſint: ſꝫ ſūt quedā irrōnabiles ptātes: ē vtrūqꝫ pn̄t: vt ī eo qd̓ ē ſecari pellē vel n̄ ſecari pellē Pōt nāqꝫ ſecari pellis: pōt etiā nō ſecari: ſed hec ſūt oppoſita: ſcd̓m igitur irrōnabiles quoqꝫ poteſtates pn̄t qͣdā oppoſita: ſꝫ idcirco ſuꝑiora ſunt dicta īꝗt: ꝙ bus mōſtrauimus: qm̄ ignis ⁊ quecūqꝫ ſemper ſunt actu: pn̄t oppoſita: vt doceremꝰ nō oēm ptātē oppoſi torū eē potētiā: ſꝫ aliqͣs eē huiuſmodi ptātes qͦ actu eēt: ⁊ vnā rē ſolā poſſent: ab oppoſitorū vero pote ſtate diſcederēt. Hoc āt nō ſolū ī his qͥ ẜm rōneꝫ po teſtates dicūtur: ſꝫ ēt ẜm eā ſpēm q̄ irrōnabiles dr̄. Sūt.n. quedā eoꝝ q̄ irrōnabiles ptātes eē dicūtur q̄ nō ſolū id qd̓ ſūt: verū ēt oppoſita poſſint: alia vero vnū tm̄ pn̄t. Pellis.n. pōt ſecari: et nō ſecari: ⁊ idcir co oppoſita pōt: ignis vero cum ſit calidus: frigidꝰ eē nō pōt. Et idcirco nulla illi eſt oppoſitoꝝ poteſtas. ¶ Quedam vero poteſtates equiuoce ſunt. poſſibi le enim non ſimiliter dicitur. ſed hoc quidem quo niam veruꝫ eſt. vt in actu vt poſſibile eſt ambulare quoniam ambulat iam. ⁊ omnino poſſibile eſt eſſe. quoniaꝫ eſt iaꝫ actu. quod dicitur poſſibile. Illud vero ꝙ forſitan aget. vt poſſibile eſt ambulare. quo niam ambulabit. ⁊ hec quidem in ſolis mobilibus eſt poteſtas. Illa vero ⁊ īmobilibus. in vtriſqꝫ ve ro verum eſt dicere non impoſſibile eſſe ambula re vel eſſe. ⁊ quod ambulat iaꝫ. ⁊ eſt. ⁊ ambulabile eſt. Sic igitur poſſibile nō eſt veruꝫ de neceſſario ſimpliciter dicere. alterū autē veꝝ eſt. Quare quo niaꝫ partem vniuerſale ſequitur. illud quod ex ne ceſſitate eſt. conſequitur poſſe eſſe. ſed nō omnino. ¶ Poſſibilitatis breuis diuiſio faciēda ē: poſſibile.n. duobꝰ dr̄ modis. Eſt.n. vnū poſſibile qd̓ cū nō ſit: eē poſſit vt hō cū ſedet: nō ꝗdē ābulat: ſꝫ ābulare pōt. alid̓ ē poſſibile qd̓ cū ſit eē poſſibile ē: vt qm̄ ignis ca let: pōt eē calidꝰ: ⁊ qm̄ hō ſedet: pōt ſedere: huiꝰ aūt poſſibilis due ſūt ſpēs: vna cū ē ꝗdē: pōt tn̄ nō eē: vt ſi ꝗs ſedeat: ita ꝗdē pōt ſedere: vt poſſit ēt nō ſedere. Alia vero vt cū ſit nō eē nō poſſit: vt ignis calidus ē: ſꝫ nō pōt eē nō calidus. Atqꝫ hoc ē ꝙ ait: qͥdaꝫ vero ptātes equoce ſūt. Poſſibile.n. nō ſimpliciter dr̄: ſꝫ hoc ꝗdē qm̄ veꝝ ē: vt ī actu: ideſt qm̄ ē ⁊ ſit: qd̓ dicit̉ poſſibile eē: vt ī actu oīno poſſibile ē ābulare: qm̄ iaꝫ ambulat: ⁊ ē ī actu oīno poſſibile ē eē: ꝗcꝗd in actu ē Illud vero ꝙ forſitan aget: ideſt qd̓ nō ē ꝗdē: ſed eē poterit: vt poſſibile ē ambulare. Nō qm̄ nūc ꝗdē am bulat: ſꝫ qm̄ ambulaturus ē aliꝗs: hec āt ſunt qͦcūqꝫ nō ẜm actū dicūtur: ſꝫ ẜm ptātē tātū: q̄ nōdū ꝗdē in actu ſit: eē tn̄ poſſit. Hec ꝗdē ī ſolis mobilibꝰ ē poſſi bilitas: illa vero ⁊ ī īmobilibꝰ. Mobilia vocat q̄cūqꝫ ſūt naturalia ⁊ ī generatiōe ⁊ ī corruptōe. Quecūqꝫ enī generata ſūt ⁊ corrūpi pn̄t: ea ſemꝑ in motu ſūt: ipſa etenī generatio motꝰ ꝗdā ē atqꝫ ipſa corruptio: go ī huiuſmōi rebꝰ q̄cūqꝫ generata ſūt atqꝫ morta a: ī his vera ē illa ptās: q̄ nō ẜꝫ actū dr̄: ſꝫ ẜꝫ id qd̓ n̄ ē qdē: ſꝫ eē pōt. Nuſqͣꝫ.n. euenit huiuſmōi ptās niſi ī his q̄ naſcūtur ⁊ mortē appetūt: illa vero q̄ ſūt īmo bilia ideſt q̄ in ſua naͣ fixa ſūt ⁊ cōſtituta: vt mutari moueriqꝫ nō poſſent: id eſt diuina ſolā illā hn̄t potē tiā q̄ ẜm actū dicit̉: vt ſol īmobilis ꝗdē ad ſubſtātiā: qͣꝫ qͣꝫ ſit mobilis ẜm locū. Qm̄ ergo ē īmobilis ẜꝫ ſub ſtātiā ⁊ ab ea nō ꝑmutat̉: neqꝫ mouet̉: hꝫ ī ſe lumē:
qd̓ ita hr̄e pōt: vt nō hēre nō poſſit. Sꝫ ī vtriſqꝫ his vel mobilibꝰ vel īmobilibꝰ illud veꝝ ē: qd̓ de his dr̄ nō īpoſſibile ē eē. Nā ⁊ qd̓ actu ꝗdē nō ē eē tn̄ pote rit: vt hō cū nō ambulat: ambulādi retinet poteſta tem. Nō ē eū īpoſſibile ambulare ⁊ ſolē nō ē īpoſſibi le habere lucē: quā actu retinet ſēpiterno. In vtriſqꝫ igit̉ ⁊ mobilibus ⁊ īmobilibus verū illud ē qd̓ dr̄ nō impoſſibile eſſe. Nam ⁊ de eo quod agit: ⁊ de eo qd̓ agere pōt: de vtriſqꝫ idem vere dicitur: quoniā nō ē īpoſſibile eē. Nam ⁊ quod ambulat non ē īpoſſibile ambulare: ⁊ qd̓ ē ābulabile: ideſt qd̓ ambulare po teſt: nō illi ē īpoſſibile ambulare. Sed qm̄ diximꝰ eaꝫ que ſcd̓m actū eſt poteſtatē duas habere ſpēs. Unā quidem cum in actu ſit quidem ⁊ nūqͣꝫ poſſit nō eſſe: vt igni ē actu calere: ⁊ nūqͣꝫ eē nō pōt calidus. Aliam vero ſcd̓m id quod dicimus eē ꝗdē actu poſſe tamen nō eſſe: ut aliquis cū ſedet: pōt quidē ſedere: ſed pōt etiā nō ſedere. Huiuſmodi quidem ẜm actū poſſibi le de neceſſario nullo modo predicatur: quod enim in actu eſt: ⁊ neceſſarium eſt eſſe: eſt quidem: ſed ita eſt vt non eē nō poſſit. Hoc enim eſt quod ait. Sic igit̉ poſſibile ideſt quod cum actu ſit: poſſit tamen nō eē: non eſt verum de neceſſario ſimpliciter dicere. Alte rum autem uerum eſt: nam quod ita eſt actu: vt non eſſe non poſſit: ⁊ ſemper actu eſt: hoc iuſte de neceſſa rio predicatur. Quod enim neceſſe eſt eſſe: eſt quidē: ſed non eſſe non poteſt. Quare quoniā partem id qd̓ eſt vniuerſale ſequitur: illud quod ex neceſſitate ē: cō ſequēs eſt id quod eſt poſſe eſſe: ſed nō omnino. Quo uiā ſemper inquit ſpeciē ſequitur genus: ⁊ partē ſuaꝫ ſequitur vniuerſalitas. Si enim homo eſt animal ē: ideſt ſi pars ⁊ ſpecies eſt: vniuerſalitatem ⁊ genus eē neceſſe eſt. Quod ſi ita eſt ſequitur ſcilicet eam ꝓpo ſitionē q̄ dicit neceſſe eē: illa ꝓpoſitio q̄ dicit poſſibi le eē eiqꝫ cōſētit: ſed nō oīs ſignificatio poſſibilitatis ſeꝗtur neceſſariū. Illa eniꝫ que ita pn̄t: ut non ſint ꝗ dem: eſſe tamen poſſint: nulla ratione de neceſſario p̄ dicantur. Neceſſarium non modo neceſſe eſt: ſed ēt ē. Hoc eſt enim quod ait: ſed non omnino. Et enim de neceſſario quod iam eſt non poteſt illud poſſibile pre dicari: quod non eſt adhuc quidem: ſed eſſe poterit. ¶ Et eſt quidem fortaſſe principium quod neceſſa rium eſt. ⁊ quod non neceſſariuꝫ ē omnium vel eſſe vel non eſſe. Et alia vt horum conſequentia conſi derare oportet. ¶ Principium inquit eſt fortaſſe harum propoſitionū conſequentias inueniendi. Si quis primo loco neceſ ſarium ponat: ⁊ non neceſſarium: ſecundo vero loco poſſibile eſſe ⁊cͣ. Naturaliter enim id quod neceſſariū eſt: prius eſt: nam ſi neceſſaria ſunt ea que ſemꝑ actu ſunt. Que autem ſemper actu ſunt: ſempiterna ſunt. Sempiterna vero rerum omnium principia ſūt. Re cte initium quoqꝫ ſpeculandi: que harum propoſitio num conſequentia ſit: ex his ſumemus: que ſunt neceſ ſarie: ⁊ propter has ex neceſſarij negationibus ideſt ex nō neceſſario conſtat igitur a neceſſario ⁊ nō neceſ ſario harum ꝯn̄tis inueniendi ſumenda eſſe prīcipia. Illa enim ideſt poſſibile eſſe ⁊ contingens eſſe: ⁊ eſſe neceſſarium ⁊ nō neceſſarium velut in naͣ ipſa prece dens ſubſequuntur. Atqꝫ ideo ait. Et alia ideſt poſſi bile eē: cōtingēs eē vt horum conſequentia cōſidera re opꝫ. Hoc ē ita hec conſiderari debēt: tanqͣꝫ ſi quod eſt neceſſarium: ⁊ non neceſſarium procedant: conſe quātur vero poſſibile ⁊ cōtingēs. ⁊cͣ.

In librum de interpretatione editio prima.
¶ Manifeſtum eſt autem ex his que dicta ſunt quo niam quod ex neceſſitate eſt. ſecundum actum eſt. Quare ſi priora ſunt ſempiterna: ⁊ que actu ſunt: poteſtate priora ſunt. ⁊ hec quod ſine poteſtate ac tu ſūt: vt prime ſubſtātie. Alia vero ſūt actu cuꝫ poſſibilitate: que natura priora ſunt: tēpore vero poſteriora: alia vero nūquā ſūt actu: ſed ptāte tātū ¶ Patet inquit ac liquet omnia quecūqꝫ ſecundū ne ceſſitatem ſunt: ſemper eſſe ſcd̓m actum. Quoniā.n. ignis ex neceſſitate calidus eſt: actu quoqꝫ ſemper ē: quo circa ſi que ſempiterna ſunt omnibus que nō ſūt ſempiterna: priora ſunt: etiaꝫ ea que ſemper actu ſūt his que ſunt poteſtate priora ſunt. Horum autē oīuꝫ diuiſionē facit: ſunt enim inquit alia quidem preter poteſtatem actu tm̄: vt ſol nō poteſtate mouetur ſed actu: ⁊ illam mouendi poteſtatem non habet: que nō eſt quidem: ſed eſſe poteſt: ſed actu habet ſoluꝫ: a po teſtate vero que preter actum ſolet eſſe relinquitur Prime etiam ſubſtantie actu quidem ſunt nunqͣꝫ ve ro poteſtate: primas autē ſubſtantias dicit diuinas: ſcilicet ⁊ ſempiternas. Non eas quas in predicamen tis primas eſſe monſtrauit ideſt indiuiduas. Tūc enī de his loquebatur primis: que nobis prime ſūt. Nūc de his que natura ſunt prime: que diuine ſunt ſcilicet ⁊ ſempiterne. Alia vero ſunt: que actu ſunt cum pote ſtate: ideſt que ⁊ actum habent: ⁊ aliquando habue runt poteſtatem: ⁊ fabricata iam domus aliquando potuit fabricari: ⁊ prius habuit poteſtatem ſcd̓m tē pus: poſtea vero actū: ſed natura actus prior eſt pote ſtate. Ars vero ipſa actum cogitatione percipit: for mamqꝫ domus prius ſibi ipſa deſignat ⁊ efficit: qua re natura actus prior ē poteſtate. Poteſtas actu pri or eſt tempore. Alia vero ſunt inquit que actu quideꝫ nūqͣꝫ ſunt: ſemper autem ſunt poteſtate: vt numerus infinitus quidem eſt: quod eum ſemper in infinitum poſſis augere: ſed actu infinitus non eſt. Quēcūqꝫ.n. numerum ſumpſeris: actu finitus eſt: quēlibet enī di cas numerum: finita illum numeroſitas neceſſe eſt cō plectatur: vt decem vel centum. Infinitus vero idcir co ē poteſtate: qd̓ eū poſſis facere in infinitū cōcreſce re: nō tamē ut quilibet actu ſit numerus infinitus. ¶ Utrū āt cōtraria ē affirmatio negationi: an affir matio affirmatiōi: ⁊ oratio orationi: que dicit: quo niam omnis homo iuſtus eſt ei que eſt: nullus ho mo iuſtus eſt: an omnis homo iuſtus eſt: ei que eſt: omnis homo iniuſtus eſt. vt callias iuſtus eſt. cal lias iuſtꝰ nō ē. callias īiuſtꝰ ē. q̄ harū cōtraria ē. Nā ſi ea que ſunt in voce ſequūtur ea que ſunt ī anima illic autem contraria eſt opinio contrarij. vt omnis homo iuſtus eſt. ei que eſt omnis homo iniuſtus eſt. etiam in his que ſunt in voce affirmationibus neceſſe ē ſimiliter ſeſe habere. Quod ſi neqꝫ illic contrarij opinatio cōtraria eſt. nec affirmatio affir mationi contraria erit. ſed ea que dicta eſt negatio Quare conſiderandum eſt. que opinio falſa opini oni vere contraria eſt. vtrum negationis. an certe ea que contrarium eſſe opinatur. Dico autem hoc modo. eſt quedam opinatio vera boni quoniam bo num eſt. Alia vero quoniam bonum non eſt falſa. alia vero falſa. quoniam malum eſt. que harum cō traria eſt vere. ⁊ ſi eſt vna ſecundū quam ꝯtraria.
¶ Propoſitio quidem queſtionis talis eſt. Querit.n. quoniam huic propoſitioni que dicit omnis homo iu ſtus eſt: ea que ꝓponit nullus homo iuſtus eſt: ⁊ rur ſus ea: que dicit: omnis homo iniuſtus eſt: vidētur or poſite: que harum magis ſuperiori affirmationi: que dicit omnis homo iuſtus eſt: an affirmatio vniuerſa lis contraria eſt ei per quam proponimus omnis ho mo iuſtus eſt: an certe negatio vniuerſalis: ea que ent nullus homo iuſtus eſt. Similiter etiam huic propo ſitioni que eſt callias iuſtus eſt: propoſitio que propo nit callias iniuſtus eſt: an ea que dicit callias iuſtꝰ nō eſt: contraria eſt. De qua re hanc viam diſputatiōi. ingreditur: nam ſi ea inquit que ſunt in voce illis que ſunt in anima famulantur: hiſqꝫ in ſignificatione cō ſentiunt: neceſſe eſt: vt quod in opinionibus anime re peritur: hoc idem venire videatur in voce: quod ſi il lic ei opinioni que arbitratur omnem hominem iu ſtum eſſe: illa opinio oppoſita eſt: ⁊ illa ē maxime cō traria que putat omnem hominem iniuſtum eſſe: ⁊ vocibus quoqꝫ arfirmatio ea que eſt omnis homo iu ſtus eſt: ei affirmationi magis contraria eſt que dici omnis homo iniuſtus eſt. Quod ſi in opinionibꝰ no hec magis opponitur potiuſqͣꝫ illa que dicit nullꝰ h mo iuſtus eſt: ⁊ in vocibus quoqꝫ affirmatio vniuer ſalis videatur eſſe contraria: vtreqꝫ ergo ⁊ affirma tio: que dicit: omnis homo iniuſtus eſt: ⁊ negatio que dicit: nullus homo iuſtus eſt: erunt contrari dicit: omnis homo iuſtus eſt. Quod autem d neqꝫ illic contrarij opinatio contraria eſt: Tal ſtum enim eſſe ⁊ iniuſtum eſſe: qͣꝫqͣꝫ ſint ẜm habitu ⁊ priuationem: predicatio tamen hec nunc io ſtum eſſe pro contrario ſumitur: ergo ſi in opinioni bus contrarij: ideſt iniuſti affirmatio contrar eſt: non erit in vocibus contraria affirmatio: tius negatio que eſt nullus homo iuſtus eſt: qu quit conſiderandum eſt cui opinioni falſe opini ra contraria eſt: nam ſi qua res bona ſit verum eſt de ea dicere qm̄ bonum eſt: contra quam propoſitionen nō bonui falſum ē dicere: qꝛ malū ē falſum eti eſt. Sed videndū que haꝝ ſit magis cōtraria vere aſ firmationi: que dicit bonum eſſe quod bonū falſa illa contraria eſt: que id quod bonuꝫ eſt malum: an ea que id quod bonum eſt dicit eſſet num. Atqꝫ hoc eſt quod ait: dico autem hoc quedam opinatio vera boni quoniā bonū eſt ro falſa qm̄ nō bonum eſt: alia vero qm̄ ma Que nā ergo harum contraria ē vere: ideſt vtruꝫ que negat id quod eſt: an ea que ponit id qu Que magis harum ei que dicit eſſe id quod eſt videa tur eſſe contraria: requirendum eſt. Sꝫ quod his ad iecit ⁊ ſi eſt vna: ſcd̓m qͣꝫ cōtraria: tale ē. Co rum alia ſunt habentia medium: alia vero ſui habentia. Et illorum que habent: ſi quis vnū contri rium neget: nō neceſſe eſt per illam negatio aliud contrarium ītelligere. Nā qm̄ inter al grum eſt aliquid: ſi quis dicat nō eſt albū: non idcir co nigrum eſſe monſtrauit. Poteſt eniꝫ eſſe ⁊ rubrū Et quicquid aliud in talium cōtrariorum medietate locatum eſt. In illis vero contrarijs que medio caret nihil differt negare rem propoſitaꝫ: an affirmare. trariam. Nihil enim differt dicere diem non eſſe ꝙ dicere noctem eſſe. Hoc eſt enim diem nō eſſe: qd̓ ē noctem. Nihil enim eſt inter noctem atqꝫ dieꝫ. Ergo in his affirmatio contrarij idē valet quod propoſiti rei negatio: ergo nunc hoc dicit: etiam ſi ī aliquibus inquit

In librum de interpretatione editio primas
inquit tales propoſitiones inueniuntur: vt ⁊ negatio rei ꝓpoſite. ⁊ affirmatio cōtrarii ideꝫ valēt: ⁊ ſint vne ſignificatione. Querēdū eſt ſcd̓ꝫ quā enunciationē ꝓ poſitio magis eſt contrarie ſecundum eam que dicit non eſſe diem: an ſcd̓m ea que proponit eſſe noctem. Inueſtigandum igitur eſt. que harum: quāqͣꝫ vnum vtraqꝫ ſignificet: magis eſt contraria ei que dicit eſſe diem hoc eſt enim quod ait Et ſi eſt vna ſecundū quā contraria. id eſt ⁊ ſi vnum ſignificabunt aliquando rei negatio et contrarii affirmatio: ſcd̓m: quā haruꝫ ma gis eſt cōtraria ꝓpoſitio ſuperiori ꝓpoſite enūciatōe ¶ Nā arbitrari cōtrarias opiniones definiri in eo ꝙ contrarioꝝ ſunt: falſuꝫ. eſt Boni enī qm̄ bonū eſt: ⁊ mali qm̄ malum eſt: eadeꝫ fortaſſe opinio ē ⁊ vera ſiue plures. ſiue vna ſit. Sunt autem iſta con traria. ſed non in eo ꝙ contrarioꝝ ſunt. contraria. ſed magis in eo ꝙ contrarie. ¶ Contrarioꝝ prius naturam recte determinat: ꝗ de contrariis propoſitionibus tractat. Quidā enī putāt contrarias eſſe opiniones: que ſint contrariarū reꝝ qd̓ Ariſtoteles negat: dicit enim falſaꝫ eſſe diffinitio nē: que determinat eas eſſe contrarias opiniones: q ſunt ꝯͣriarum rerū. Nā cū ſit ꝯͣriuꝫ bonū malo. poſſi mus habere opinionē de bono qm̄ bonū eſt ⁊ hec ve ra eſt. poſſumus rurſus id quod maluꝫ eſt putare ma lum ⁊ hec rurſus vera eſt: ⁊ opiniones quidem boni quoniam bonū eſt: ⁊ mali quoniam malū eſt: ꝯͣriarū rerum ſunt: tn̄ vtreqꝫ ſunt vere. Sed cōtrarie vtreqꝫ vere eſſe non poſſunt falſo igitur definitū eſt eas eē cōtrarias opiniōes que contrariarium ſint rerū. Qd̓ aūt ait. boni enim qm̄ bonū eſt: ⁊ mali qm̄ malum eſt eadeꝫ fortaſſe opinio eſt ⁊ vera. Aut quod dixit eadē ad id retulit quod poſt ſecutus eſt: vera nāqꝫ vere in eo qd̓ vere ſunt eadē ſunt. aut certe qd̓ eiuſdem eſſet opinionis: qd̓ bonū eſſet bonū putare: quod malū eēt malum. Siue autem eadeꝫ ſint ſiue plures: ꝯͣrie eſſe non poterūt: iccirco qm̄ ſimul vere ſunt. Sunt auteꝫ iſta ꝯtraria: ſed nō eo qd̓ contrariorū fint. ꝯͣrie ſūt: ſꝫ magis eo qd̓ contrarie ſunt inquit iſta.ſ. que ſunt in opinionibus contraria: nō tn̄ contraria: qn̄ contrari rum ſunt ſed potius: qn̄ de vno eodemqꝫ diuerſo mō ⁊ contrarie ſuſpicantur. hoc eſt enim qd̓ ait. Sunt au tem iſta contraria: ea.ſ. que in anime opinionibus op poſita ſunt: quorū ꝓpoſitiōes ſunt cōtrarie: nō eo qd̓ ſunt contrariorum: ſed potius eo quod de vno eodem qꝫ ſubiecto contrarie ſuſpicantur: vt ſiquis de bono ſuſpicetur quod bonum eſt: ⁊ rurſus alius de eodem bono quoniam malum eſt hec ſunt contraria que ve re ſimul eſſe non poſſunt. Et de eodeꝫ ideſt bono nūc bene: nunc vero male. i. contrarie ſuſpicantur. ¶ Si ergo boni quoniam bonum eſt. opinatio eſt. alia vero quoniam non eſt bonum. eſt vero quoniā aliud aliquid eſt. quod nō eſt: neqꝫ poteſt eſſe. alia rum quidem nulla ponenda eſt: neqꝫ quecunqꝫ eē quod non eſt opinantur: neqꝫ quecunqꝫ non eē qd̓ eſt(infinite enim vtreqꝫ ſunt. ⁊ que eſſe opinantur quod non eſt ⁊ que non eſſe quod eſt) ſed in quibꝰ ſallacia eſt. He autem ſunt ex his. ex quibus ſunt ⁊ generationes. ex oppoſitis vero generationes. quare etiam fallacie. ¶Huius argumenti principiū eſt: quo pro cōfeſſo vti tur: ⁊ probato: quod vnius rei plura atqꝫ infinita non poſſint eē contraria quare vnius rei vnum erit ꝯͣriuꝫ
Eſt ergo opinio boni quoniaꝫ bonū eſt: ⁊ hec vera ē eſt rurſus boni qm̄ bonū non eſt: ⁊ hec falſa eſt. Po teſt eſſe etiam que putet eſſe bonū: id qd̓ non eſt. Ut ſiquis dicat id quod eſt bonum: quoniaꝫ malū eſt: vel quoniam quantitas eſt: vel qm̄ aliquid quod non eſt. Sed hec que de bono dici poſſunt: que ipſū honū nō eſt: infinita ſunt. Rurſus poſſumus de bono arbitra ri multa non eſſe que eſt. Bonū enin qd̓ honeſtum ē poſſumus dicere: quoniam honeſtū non eſt. poſſumꝰ dicere: quoniā vtile non eſt: poſſumus quoqꝫ dicere: qm̄ expetendū nō ē ⁊ alia plura. Infinita: ergo ſūt ⁊ ea que poſſumus arbitrari de bono. qm̄ eſt id qd̓ bo num ipſum non eſt. Et ea que opinamur non eſſe bo nuꝫ quod eſt: ea quoqꝫ ſunt infinita. Quare nec ea q̄ putat opinio bonum eſſe quod non eſt: nec ea que pu tat nō eſſe quod eſt: ei opinioni ponēda eſt eſſe cōtra ria: que putat bonum eſſe quod bonū eſt. Hoc eſt.n. quod ait. Aliarum quidē nulla ponenda eſt: neqꝫ que cunqꝫ eſſe qd̓ non eſt opinantur: vt dicamus de bono qm̄ malum eſt: vel inutile: vel turpe: neqꝫ quecūqꝫ nō eſſe qd̓ eſt: vt ſi de eodem bono dicamus: bonū expe tendum nō eſt bonum: honeſtū non eſt. Infinite enī vtreqꝫ ſunt. ⁊ que eſſe opinantur: qd̓ nō eſt: ⁊ que nō eē qd̓ eſt. He igitur reiiciende ſunt: ⁊ ad nullam con trarii oppoſitionē ſumēde: qm̄ infinite ſunt: cū ſemꝑ ꝯͣrioꝝ oppoſitio ſit finita. Que autem ꝯͣrie ponende ſint opiniones: ſequit̉ dicēs. Sed in quibꝰ eſt fallacia he autem ſunt ex his ex ꝗbus ſunt ⁊ generationes. Ex oppoſitis vero generatiōes: quare etiam falla cie. opinioni inquit de bono: quoniam bonum eſt: cō traria illa ſola ponēda eſt: ī qua primū fallacia reꝑit̉ In qua autem fallacia primū reꝑiat̉: on̄dit ꝑ id qd̓ dixit. Ex quibus ſunt generationes fallacia facillime reꝑit̉. Generatio enī ſemꝑ ex oppoſitis eſt: quotiēs enim aliquid ſit albū: nō ſit ex duici: nec ex duro: nec ex liquido: ſed ex non albo: Et quod dulce ſit: non ſit ex calido: neqꝫ frigido: nec nigro: nec ex vlla alia qͣlita te: niſi ex ſibi oppoſito: id eſt ex non dulci. Eodēqꝫ mo do in alijs ſeſe habet: Omnis generatio ex eo ſit qd̓ nō fuit: vt dulce ex nō dulci: albū ex non albo: calidū ex nō calido. Quare ſi generatiōes quidem ex oppo ſitis ſunt: in his aūt ē fallacia: ī ꝗbus ſunt genera tiōes: erit in oppoſitis prīa fallaciā. Prima nāqꝫ fa lacia eſt: nō putare aliquid eſſe qd̓ eſt. Secūda puta re eē qd̓ nō ē ⁊ ī eo qd̓ ē bonū prīa fallacia ē putare illud nō eē bonū. Scd̓a malū eē arbitrari qd̓ bonuꝫ ē: Quocirca illic maxīe ponēda eſt ꝯͣrietas: vbi prīa ē fallacia. ī his āt ē prīa fallacia: ex ꝗbꝰ gn̓atiōes oriūt̉ Generatiōes v̓o dico eſſe. que fiunt ex his: que id qd̓ fiunt non fuerunt. Generationes autem ex oppoſitis in oppoſitis eſt igit̉ prima fallacia: ſed in quibꝰ ē pri ma fallacia: maxime contraria illa ponenda ſunt: op poſita igitur maxime contraria ſunt: ſed bonum eſſe: ⁊ bonum. non eſſe oppoſita ſunt. Bonum igitur non eſſe ei quod eſt bonum eſſe contrarium eſt: non illud qd̓ eſt malum eſſe. qd̓ maiore argumētatiōe ꝯfirmat ¶ Si ergo quod bonum eſt. ⁊ bonum. ⁊ non maluꝫ eſt. ⁊ hoc quidem ſecundum ſe. illud v̓o ſecunduꝫ accidens Accidit enim ei malum non eſſe. magis autem in vnoquoqꝫ vera eſt. que ſecundum ſe eſt. etiam falſa. ſiquidem ⁊ vera. ergo ea que eſt quo niam non eſt bonum quod bonum eſt. ſecundum ſe conſiſtentis falſa eſt. Illa vero que eſt quoniam malum: eſt eius que eſt ſecundum accidens. Qua

In librum de interpretatione editio prima
re magis erit falſa de bono ea que eſt negationis opinio. ꝙͣ ea que eſt contrarii. ¶ Perſubtilis argumētatio tali ratione formata eſt. bonū inquit ⁊ bonū eſt: ⁊ nō malū. quorū vnū ẜm ſe ⁊ proxime: ⁊ naturaliter eſt: hoc.ſ. quod bonuꝫ eſt: al terum v̓o eſt accidenter: ideſt quod malū nō ē. Acci dit enim ei qd̓ bonum eſt: vt malū nō ſit: ergo qd̓ bo num eſt naturalius hꝫ bonum eſſe qͣꝫ non eſſe maluꝫ illud enim ẜm ſe ineſt: illud(vt dictum eſt) ẜm accn̄s Qd̓ ſi hoc eſt: verior non eſt illa ꝓpoſitio q̄ affirmat quod ẜm ſe eſt: qͣꝫ illa que affirmat qd̓ accn̄s eſt. Eſt autem ẜm ſe bonū eſſe quod bonū eſt: ẜm accidēs v̓o malum non eē qd̓ bonum eſt. verius igitur ⁊ ꝓpinꝗ eſt dicere de bono qm̄ bonum eſt: qͣꝫ dicere de bono qm̄ malum non eſt. qd̓ ſi hoc eſt: et ea opinio que ẜm ſe falſa eſt: mēdacior iuſte videbit̉ ab ea que ẜm acci dens mentitur. Nā ſi illa vera eſt propinquius: q̄ ẜm ſe eſt: illa erit falſa propinquius que ẜm ſe eſt. Hoc ē eniꝫ qd̓ ait: magis autē in vnoquoqꝫ eſt vera: que ẜꝫ ſe eſt: ēt falſa: ſiquidem ⁊ vera. ſi illa magis vera ē q̄ ẜm ſe eſt: recte illa magis falſa dicitur: que ẜm ſe fa ſa eſt.i. que id negat qd̓ ẜm ſe verum eſt. Ergo ea q̄ ē quoniā non eſt bonū: quod bonū eſt: ẜm ſe conſiſten tis falſa eſt: ad quid tendat tota ſuꝑior argumētatio continua diſputatione: ſubnectit. Superius eniꝫ dcm̄ eſt opinionem eā que putat bonum eſſe quod bonū ē ẜm ſe eſſe: quare illa opinio que dicit non eſſe bonu qd̓ bonū eſt: falſa eſt: ⁊ de ea re falſa ē: que ẜm ſe ve ra eſt. Scd̓m ſe enim vera eſt opinio: que putat bonū eſſe qd̓ bonum eſt: que v̓o arbitratur non eē bouuꝫ: quod bonū eſt: eius que ẜm ſe eſt veritatē opinionis intercipit. Nā bonū eſſe qd̓ bonū eſt quiſquis opinat̉ ẜꝫ ipſiꝰ bōi naͣꝫ hꝫ opinionē atqꝫ ideo ẜm ſe opiniōes hmōi nomināt̉. quare erit hec quoqꝫ ẜm ſe falſa: qm̄ ẜm ſe veritatis videtur auferre propoſitionē. idē āt bonum ẜm accidens eſt nō malū. Et hoc de bono ve rum eſt dicere: qm̄ non eſt malū. ſed accidēter. Bono enī accidit nō eē malū. illa v̓o que putat malū eē qd̓ bonum eſt: aufert non malum ab eo qd̓ bonū eſt: ⁊ in terimit rem ẜm accidens veram: vera nāqꝫ eſt opi nio: q̄ dicit non eſſe maluꝫ qd̓ bonū eſt: ſed ẜm accn̄s quare ẜm accn̄s falſa erit ea que dicit malū eē. qd̓ bo num eſt. Illam eniꝫ propoſitionem tollit: qͥ ẜm accn̄s vera eſt. Quare qm̄ prior eſt: ea que ẜm ſe eſt: qͣꝫ ea que ẜm accn̄s: falſitas que ẜm ſe eſt: fallatior erit ea falſitate: que ſcd̓m accidens eſt. Sꝫ ea q̄ putat bonū non eē: qd̓ bonū eſt: ſcd̓m ſe ueritatis peremptoria ea v̓o que dicit malū eſſe quod bonum eſt: eius qd̓ ē non eſſe malum qd̓ bonū eſt: ſcd̓m accn̄s rei vere per emptoria eſt. Quare falſior eſt ea qͥ dicit nō eē bonū qd̓ bonū eſt: qͣꝫ ea que dicit eſſe malū id qd̓ ē bonū. ¶ Falſus autem eſt maxime circa ſingula qui habꝫ contrariam opinionem. Contraria enim ſunt eor que plurimum circa idem differunt. Quod ſi ha rum contraria eſt altera: magis vero contraria con tradictionis ē: manifeſtū eſt: qm̄ hec erit cōtraria. ¶ Querebat̉ vtrum affirmatio cōtrarii. an negatio ꝓ poſite rei: eiuſdē ꝓpoſite rei affirmationi magis poſ ſit eē contraria. Sed nunc hoc dicit: qm̄ que falſa ſūt magis: ea ſunt magis contraria. Cōtraria.n. ſūt que cunqꝫ circa eandem rem plurimū differunt: vt circa colorē albū ⁊ nigrū: ergo qͥ maxime falſa ſūt: ⁊ maxi
eſt ẜm ſe conſiſtentis rei enunciatio. Maxime āt fa ſa ſcd̓m ſe conſiſtentis rei peremptoria. Neceſſe eſt inter affirmationē ꝯͣrii: ⁊ negationē ꝓpoſite rei vnā magis eē cōtrariā. falſior autē ⁊ magis cōtraria eſt opinio illa: que contradictionē cogitat: vt ea q̄ eſt nō eē bonū qd̓ bonū eſt. qͣꝫ ea opinio que hꝫ malū eē qd̓ bonū eſt: qm̄ ea que ſūt in vocibus opiniones ſequun tur ſimili mō negatio eius que eſt oē bonū bonū ē. ea .ſ. que dicit nullū bonū bonū eſt. Magis eſt cōtraria: quā ea que propōit omne bonū malū eſt: Quo circa ⁊ in alijs quoqꝫ: vt in ea que eſt omnis hō iuſtus mi gis eſt contraria illa que dicit nullus homo iuſtus eſ quā ea que dicit omnis homo iniuſtus eſt. ¶ Illa vero que eſt: quoniam malum eſt. quod bo num eſt. implicita eſt. ⁊ enim quoniam non bonuꝫ eſt neceſſe eſt forte idem ipſum opinari. ¶ Addit ad demonſtrationē ſuperiorē argumētum qd̓ demonſtret magis eſſe contrariam eā que negat. eā que contrariā affirmat. implicita eſt inꝗt affirme tio contrarii. Quiſquis enī putat id qd̓ bonū eſt ma lum eſſe fieri aliter non pōt: nifi illud quoqꝫ putet nō eſſe bonū: quare duplex quodāmodo ꝓpoſitio ē ea q̄ dicit malum eſſe quod bonū eſt. Nam etiaꝫ illud in ſe continet: quod bonū non eſt Simplex auteꝫ eſt ꝓpe ſitio bonū eſſe quod bonum eſt: ⁊ ſimplici ſimplex po teſt magis eſſe ꝯͣria. ſimplexqꝫ eſt negacio qd̓ bonū eſt non eſſe bonū: hec igitur magis contraria eſt. ¶ Amplius ſi etiam in alijs ſimiliter oportet ſe ha bere. ⁊ hic videtur bene eſſe dictum. aut enī vbiq ea que eſt contradictionis: aut nuſꝙͣ: quibus vere non eſt contrarium de his quidem eſt falſa ea qu eſt vere oppoſita: vt qui hominem non putat ho minē falſus eſt. ergo he ꝯͣrie ſunt. ⁊ aliaꝫ ꝯͣdictiōis ¶ Aut in omnibus inquit vere dr̄ contradictionē ma gis eē contrariā: qͣꝫ cōtrarij affirmationē: aut nuſqͣꝫ Aut enim ⁊ in alijs quoqꝫ idē euenire oꝫ: aut ne hꝫ quidem verum eſt: quod dicit̉ contrariaꝫ eſſe eā q̄ cō tradictionis eſt ideſt negationis potiuſqͣꝫ ꝯͣrii affir mationē. Hoc autem ſpeculemur inquit in his q̄ cor trarium non habent: vt in homine. Siquis enī pute hominem hominē eſſe: vera eſt. ſiquis v̓o hominē tet non eſſe hominē: falſa eſt. Siquis autē putet ho nem equum eſſe: nullus dixerit hanc magis eē cōtr riam qui putat hominem equū eſſe: quā qui homi non eſſe hoīeꝫ arbitratur. Quare ſi in his que ꝯͣria habent: illa contraria eſt: que cōtradictiōe formatur in his quoqꝫ que habent contraria: non cōtra matio: ſed negationis propoſitio magis contraria ē. Sii ¶ Amplius ſimiliter ſe habēt boni nō boni qm̄ non bonū eſt. ⁊ ſuper h bonū ē. ⁊ nō boni qm̄ bonū ē. Illi ergo qu ni qm̄ non bonū eſt: vere opinationi que ē e Non.n. ea que dicit qm̄ malū eſt. Sil̓ enim al erunt vere. nunꝙͣ autem vera vere ē enim ꝗdā non bonum malū. quare cōtingi nalū ve veraſ. At v̓o nec illa que eſt. qm̄ nor ⁊ hec. ſil̓ enī. ⁊ hec erunt. Relinꝗtur ergo nō boni qm̄ nō bonū eſt. vere ꝯͣria ea que eſt nō bo num qm̄ bonū eſt. Falſa enī hec. quare ⁊ ei q̄ ē bō qm̄ bonum ē. ca que eſt boni qm̄ non bonum eſt ¶ Ex ſimilitudine ⁊ proportione contrarietatis vir poſitionum veſtigare conatur. Sed has prius diſpo

In librum de interpretatione editio prima.
namus. poſt autem quantum poſſumus breuiter viꝫ Ariſtotelice argumentationis exequamur. Uera boni quoniam honum eſt. Falſa boni quoniam bonum non eſt Uera nō bōi quoniam non bonum eſt. Falſa non bōi quoniam bonū eſt. ¶ Haꝝ quattuor opinionū due vere ſūt: due falſe. illa quidē: qͥ eſt boni qm̄ bonū eſt: v̓a eſt. illa v̓o q̄ ē bon qm̄ bonū non ē: falſa ē. Rurſus illa q̄ eſt nō boni: qm̄ bonū nō ē: vera ē. illa v̓o q̄ ē nō boni qm̄ bonū ē: fal ſa eſt: Ergo hec eſt ſimilitudo ⁊ proportio haꝝ qͣtuor ꝓpoſitionū. Nā quemadmodū ſe hꝫ opinio boni qm̄ bonū eſt ad eā opinionē que eſt bōi qm̄ bonū n̄ ē: eo dem mō ſeſe hꝫ ⁊ opinio que ē nō boni qm̄ nō bonūē ad eam que eſt ſi boni qm̄ bonū eſt. Nā ſicut illic: ve ra vna eſt: altera falſa: ita quoqꝫ hic vna vera ē: alte ra falſa Capit igitur exēplū prius ab ea qͣ ē non boni qm̄ nō bonū eſt. Hec enī inquit cū vera ſit: quā huic ponemꝰ eē ꝯͣriam: eā ne que dicit malū eſt: ſꝫ nō eſt cōtraria. Pōt enī ſil̓ eē vera: ⁊ ea q̄ dicit non eē bo nū: qd̓ bonū non ē: ⁊ ea que dicit malū eē: qd̓ bonū n̄ eſt. Sūt.n. quedā non bona q̄ mala ſunt: quocirca ꝯͣ rie non ſunt: in quibꝰ ponit̉ qd̓ nō bonū eſt: bonū nō eē: Et qd̓ non eſt bonū: malū eē: Cōtrarie.n. vere ſil̓ nequeunt inueniri: ⁊ vera vere ꝯͣria nūqͣꝫ ē: ſꝫ nec il la poterit huic eſſe cōtraria: que dicit nō malū eē qd̓ bonū nō eſt. Poſſunt enī quedā nō quidē eſſe bōa: n̄ eſſe tn̄ mala: vt ex arbore nulliꝰ vtilitatis cā ramū de fringer̄: ſi arborē nihil ledat: neqꝫ malū neqꝫ bonū ē Quare vere ſil̓ poſſunt eē. ⁊ he quoqꝫ que opinātur id quod eſt nō bonū qm̄ non bonū ē: ⁊ id qd̓ nō ē bo num: qm̄ malū nō eſt. Quare nec hecōtrarie ſūt. re ſtat igitur ut eiꝰ opinionis q̄ eſt nō bōi. qm̄ n̄ bonū ē ea ſit contraria que eſt nō boni qm̄ bonū ē. Qd̓ ſi in his qͣttuor ꝓpoſitionibꝰ: qͣs ſupra deſcripſimꝰ ſimili tudo ſeruatur: ⁊ ſicut eſt opinio non boni qm̄ n̄ bonū eſt ad eā qͣ ē nō boni qm̄ bonū eſt: ſic opinio boni qm̄ bonū eſt ad opinionē boni quoniam bonū non eſt cō traria autem eſt opinio nō boni qm̄ bonū n̄ ē: opinio ni non boni qm̄ bonū eſt. ꝯͣria igit̉ erit opiniōi boni mm̄ bonū eſt: oꝑinio boni quoniam bonum non eſt: ¶ Manifeſtuꝫ eſt autē: qm̄ nihil intereſt nec ſi vni uerſaliter ponamꝰ affirmationē Huic eniꝫ vniuer ſalis negatio erit cōtraria vt opinioni que opinat̉: quoniā oē quod eſt bonuꝫ. bonum eſt. ea que ē. quo niam nihil horum que bona ſunt bonuꝫ eſt. Nam eius que eſt boni qm̄ bonum eſt. ſi vniuerſaliter ſit ponum. eadem eſt ei que opinat̉. quicꝗd bonū eſt quoniaꝫ bonū eſt. Hoc autem nihil differt ab eo qd̓ eſt: quoniam oē qd̓ eſt bonum. bonum eſt. Qua re ſi in opinione ſic ſe habet ſunt autem he que ſūt in voce affirmationes ⁊ negationes note eorum qͥ ſunt in aīa. manifeſtum eſt. quoniam affirmationi contraria quidem negatio eſt circa idem vniuerſa lis. vt ei q̄ ē qm̄ oē bonū. bonū eſt vel qm̄ oīs hō bo nus eſt ea que eſt. quoniā nullum. vel nullus con tradictorie āt: qm̄ non omne: aut non omniſ. ¶ Illud quoqꝫ recte cōmemorat: qd̓ nihil differt ī opi nionibꝰ hec eſſe contraria non vniuerſaliter conſtitu tis: ⁊ in his que ſibi vniuerſaliter opponunt̉. Sil̓iter enim in ea quoqꝫ opinione que arbitratur oē bonum bonum eſſe: illa cōtraria eſt q̄ putat nullum bonū: bo num eſſe. Nā qd̓ dicimꝰ bonum eē id qd̓ bonum eſt
id ſi ī opinione vniuerſaliter affirmetur: ita putāduꝫ eſt: ꝗcquid bonū eſt: bonū eſſe. Hoc aūt nihil differt tāqͣꝫ ſi dicamꝰ oē bonū bonū ē. Que opinio cū ſit ve ra: illa ei ꝯͣrie opponit̉: que dicit quicquid bonū ē: bo num non eſt. Hoc autem nihil differt tāqͣꝫ ſi opine mur nullū bonū bonū eſſe: ⁊ in non bono quoqꝫ eodē mō: vt ſi ita dicamus oē quod non bonū eſt: non eſt bonū: ⁊ rurſus oē qd̓ non bonū eſt bonum eſt: eodeꝫ mō ſibi ſunt iſte cōtrarie: vt vna vera ſit altera falſa Quod in contrariis maxīe reperitur: quare tota diſ putatio queſtioqꝫ ita ꝯcludit̉. Nā ſi ea que ſunt in aīa principia quedā ſunt eoꝝ que ſignificant̉ in voce: vox aūt nota quedam eſt aīe paſſionuꝫ: quicquid contin git ī aīa: idē quoqꝫ in vocē redir̄ neceſſe ē. Qd̓ ſi vni uerſalis affirmatio ⁊ vniuerſalis negatio ſunt in opi nione ꝯtrarie: eedem quoqꝫ in vocibus erunt i. non erit ea contraria q̄ contrariū affirmat: ſꝫ ea q̄ id qd̓ an̄ ꝓpoſitum eſt ꝑ vniuerſalitatis ꝯtrarietatē negat ut eſt oē bonū bonū eſt: vel oīs hō bonus eſt. his cō traria eſt nullū bonū bonū eſt nullus homo bonꝰ eſt. Hoc eſt enim qd̓ ait: vel qm̄ nullū: vel nullꝰ: nullū ad illam referens ꝓpoſitionē: que dicit oē bonū bonū ē Nullus illi.ſ. opponit q̄ dicit oīs hō bonus eſt: vt ſint hoc mō oē bonū bonū ē: huic ꝯͣria nullū bonū bonū eſt. Rurſus oīs hō bonus eſt: huic ꝯͣria nullus hō bo nus eſt: contradictorias aūt dicit eas eē qͣs ſupra ꝓ poſuit: dum de vniuerſalibꝰ ac particularibꝰ loq̄ret̉ eas.ſ. que ſūt angulares: Ul̓is enim affirmatio ꝑticu lari negationi. ⁊ ꝑticularis affirmatio vniuerſali ne gationi per contradictionem opponi monſtrata eſt. ¶ Manifeſtum eſt autem qm̄ ⁊ veram vere non cō tingit eſſe contrariam nec opinionem nec contradi ctionem. contrarie enī ſunt. que circa oppoſita ſūt circa eadē autem contingit veruꝫ dicere eūdē. Si mul autem non contingit eidem ineſſe contraria. ¶ Ex his que ſupra ſunt dicta.i. illud quoqꝫ colligit: qd̓ nec ea q̄ ſunt ꝯͣria vera ſil̓ eſſe poſſint: nec ea que ve ra ſunt ſibi poſſunt eē ꝯtraria. ⁊ hoc non ſolū in opi nionibus eſſe: vt vera opinio vere opinioni ꝯͣria ſit. ſꝫ in ꝓpōnibꝰ quoqꝫ nec.n. fieri p̄t: vt duas ꝯͣrias ſil̓ ve ras eſſe cōtingat. Et hoc ꝑ ſyllogiſmuꝫ colligit hmōi Oīa ꝯͣria ſunt oppoſita. Que aūt oppoſita ſunt: ſil̓ ei dem ineſſe non poſſunt. contraria igitur in vno eodē qꝫ eſſe vera non patitur. quare ſi duo de eodem p̄di cari poſſunt. duo aūt ꝯͣria eidē ineſſe non pn̄t. Que ꝯͣria ſunt: vera eſſe nulla naͣe rōne ꝑmittit̉. Hoc eſt eniꝫ quod ait. ꝯͣrie.n. ſūt: que circa oppoſita ſūt.i. oē ꝯͣrium oppoſitū eſt: nec fieri pōt: vt nō que ſunt ꝯͣria in oppoſitis contineātur: ſicut.n. in p̄dicamētis edo cuit: ꝯͣrioꝝ genꝰ quoddā eſt oppoſitio. circa eadeꝫ āt cōtingit verum dicere eundē.i. duo vera pn̄t ſil̓ eſſe ⁊ de eodē mō ſil̓ vere p̄dicari: vt cum dicimus aliꝗd bōuꝫ n̄ eē: ⁊ maluꝫ eē: vtraqꝫ ſil̓ v̓e dici pn̄t. poſſunt. n. q̄dā q̄ cuꝫ bōa no ſint: tn̄ mala eē: vt turpitudo bo na ꝗdē nō ē: maluꝫ tn̄ ē. Ergo ea q̄ v̓a ſunt ſil̓ vt p̄di cēt̉ v̓e fieri p̄t: ⁊ ut ī eodē ſint: ſil̓ āt eidē nō ꝯtingit ieſſe ꝯͣria. Quocirca ſi v̓a ꝗdē pn̄t eidē īeſſe ꝯͣria āt eidē ineē non pn̄t: ea q̄ ꝯͣria ſunt. vera ſil̓ eſſe nō pn̄t: quare conuertitur: nec q̄ vera ſil̓ ſūt: ꝯͣria eē poſſunt. Non igitur fieri poteſt: vt vel in opinionibus vel in propoſitiōibus ea que vera ſunt: poſſit aliquis recte contraria ſuſpicari. Hec autem qͣꝫtum breuitas ex poſitionis ꝑmittebat expreſſimꝰ. quid autē altior hꝰ libri tractatus erat: ſcd̓e editionis ſeries explicabit.

¶ Nicolaus Iudecus Uenetus: Petro Paſqualico Patricio Ue. Sal̓.
¶ Nullus fere liber Ariſtotelis eſt in ea facultate: quā greci Logicen appellant. Petre ſuauiſſime cuius a pluri bus tentata ſit expoſitio: quiqꝫ minus intelligatur(de recentioribus loquor) qͣꝫ hic qui τἕριέρμύυειασ ab eo inſcriptus eſt. Nam grecarum litterarum ignari ⁊ corrupte legunt omnia: ⁊ ſapientiſſimi philoſophi ſenſa con fundunt. Neqꝫ difficile admodum ſit iſtoꝝ Neotericorum errata ꝑuidere. Nam in ipſo ſtatim limine ignoran tiam ſuam manifeſtiſſime oſtendūt. Occurrit mihi nunc ridicula quedā Gratiadei eſculani expoſitio: quā non tacebo. Ille enim hunc Ariſtotelis librum ab eo loco concepit interpretari: vbi deſierat diuus Thomas i. ab illis verbis. Similiter aūt ſe habent: ⁊ ſi vniuerſalis nominis ſit affirmatio: vt omnis eſt homo iuſtus. negatio non omnis eſt homo iuſtus. Omnis eſt homo non iuſtus. non omnis eſt homo non iuſtus. Sed nō ſimiliter an gulares contingit veras eſſe inuicem. Contingit autem aliquando. Hic tria dicit: ⁊ tria peccat eſculanꝰ noſter Primū namqꝫ id quod ariſtoteles ait ſimiliter: ad numerū enūciationum: atqꝫ oppoſitionum refert: nō etiaꝫ ad conſequentiam propoſitionū. Quam ſententiam proh pudor iam reiecerat diuinus boetius. Hanc enī ⁊ an te eū quidam ſecuti fuerant. Quare qui diligentius hoc cognoſcere volūt. illū legāt. alteꝝ eſt: ꝙ ariſtotelis ver ba diminute legit hoc modo Similiter autem ſe habet. ⁊ ſi vniuerſalis nominis ſit affirmatio: vt omnis ē hō iuſtus: omnis eſt homo non iuſtus. Sed non ſimiliter. ⁊ reliqua. Quaſi ariſtoteles duas tantū affirmatiōes po ſuerit: ⁊ ex his contrapoſitas negationes(vt ait eſculanus) intelligi voluerit: cum tamen omnes greci codices ita habeant: vt nos prius diximus: atqꝫ ita legant diligentiſſimi expoſitores tum greci: tum latini. Tertium eſt in quo mirabilis iſte interpres maxime exorbitat. Nam neqꝫ propoſitiones ariſtotelico ordine diſponit: nec que ſint angulares intelligit. negationem enim infinitam ſub affirmatione ſimplici ⁊ negationem ſimplicem ſub al firmatione infinita collocat: neqꝫ id ſolum in indefinitis: verum etiam in vniuerſalibus. Hoc modo. Eſt omnis hō iuſtus Eſt oīs homo non iuſtus Eſt homo nō iuſtus Eſt homo iuſtus. Non oīs eſt hō nō iuſtꝰ Non oīs eſt homo iuſi
Non eſt hō iuſtus Non eſt hō non iuſtꝰ ¶ Ergo angulares enunciationes appellari putat eſculanus tam eas: quarum altera ſub altera ſita eſt: qͣꝫ illas: ē in angulis obuerſis ⁊ cōtrapoſitis cōſtituūtur: verbi gratia tam has. eſt hō iuſtus: non eſt hō non iuſtus. qͣꝫ il las eſt homo iuſtus: non eſt homo iuſtus. ⁊ in vniuerſalibus eodem modo. Inquit igit̉ in indefinitis propoſitio nibus fieri poſſe: vt oēs angulares ſimul vere ſint: ſiquidem ⁊ que altera ſub altera: ⁊ que obuerſe locate ſunt: hoc patiuntur. Idem tamen non euenire in vniuerſalibus. nam queuis contingat eas ſimul veras eſſe: quaruꝫ altera ponitur ſub altera: vt eſt oīs hō iuſtus: nō omnis eſt homo non iuſtus: tamen: obuerſe deſcriptas neqꝫ veritatem ſimul: nec ſimul mendaciū ſuſcipere de cauſa: ꝙ contradictorie ſint: vt eſt oīs homo iuſtus: non oīs eſt homo iuſtus. ⁊ in alijs eodem modo. en qͣꝫ turpiter labitur ſapientiſſimus iſte expoſitor. Primū enī igno rat enūciationes a boetio: cuius eſt illa traductio: quā ſequit̉: angulares appellari: eas: quas ariſtoteles κατα δίαμέροῦ. idē ꝑ lineā dimetientem oppoſite deſcriptas eſſe dicit. Deinde quod cōſeq̄ns eſt: totam ariſtote licā deſcriptioneꝫ corrumpit. At qui ſi grecas litteras non callebat homo iſte: debuit ſaltē boetiū legiſſe. Is. n vbi ꝓpoſitiones deſcripſit: in hoc inquit ordine propoſitionū: quē ſupra deſcripſimus: que ſint angulares mani feſtū eſt. Sūt nāqꝫ affirmatiōes quidē affirmationibus: negatiōes vero negatiōibus: Audis ne eſculane angu lares eſſe affirmatiōes affirmatiōibus: item negationes negatiōibus. at tu affirmatiōes negationibꝰ angula res cōſtituiſti. Eodē quoqꝫ errore tenet̉ burleus ille: qui o miſella tꝑa poſthabito diuino boetio publice legit̉ ir ſcholis: ⁊ quē etiā qui magni philoſophi habent̉: magnopere admirantur. Qui etiā minus venia dignus ꝙ meliora quidē vidit: deteriora ſecutus eſt. Nam ait quoſdā angulares ꝓpoſitiōes dixiſſe eas: que in obuer ſis angulis eēt cōſtitute. Cui ſnīe ſuā incōſiderate p̄fert. Cōdēde igit̉ in ordinē ſunt ꝓpoſitiōes hoc modo. ¶ Non omnis eſt homo non iuſtus Eſt omnis homo iuſtus. Eſt omnis homo non iuſtus Nton omnus eſt hō iuae P ¶ Et ille dicende ſunt angulares: que ꝑ diametrum obuerſe ſunt. atqꝫ hinc cōſtat in indefinitis eodem modo d poſitis omnes contingere ſimul veras eſſe: in vniuerſalibus autem non omnes. nam queuis he vere ſint ambe nō oīs eſt homo iuſtus: non omnis eſt homo non iuſtus. non tamen affirmationes ſimul veritatē ſuſcipiunt: eſ omnis hō iuſtus: eſt oīs homo non iuſtus. Sed pleniorem expoſitionem: ⁊ diligentiorem errorum reprehenſio nem audies: cum hoc anno diuinum hoc opus enarrabo. Ceterum vt haberent omnes ariſtotelicarum rerum ſtudioſi iuratiſſimum aliquem eius philoſophi interpretē: recognoui quāta potui diligētia ⁊ boetij tranſlatio nem conſulto greco exemplari: ⁊ eius ampliſſimos cōmentarios: in ꝗbus non tantum boetium ip̄m audies: ˢ rum etiam porphirium: alexandrum: herminium: ſirianum: aſpaſium. videbiſqꝫ quantum ab his diſtent neot
rici. Suſcipiēs igitur boetium noſtrum: dum erit impreſſus: ⁊ ei niſi primum in bibliotheca tua locum deder

De interpretatione editio nis ſecunde lib. i. s.
¶ Eiuſdem Boetii libri τέριἕρήήγίέάσ ariſtotelis eadem traductio: ⁊ in eam Comentariorum editio nis ſecunde liber primus. Lexander in comenta rijs ſuis hac ſe impul ſum cā ꝓnunciat ſum pſiſſe longiſſimum ex poſitionis laborem. qd̓ in multis ille a prioruꝫ ſententiis ſcriptorum diſſideret. Mihi vero maior perſequendi ope ris cauſa eſt: ꝙ non fa cile quiſqͣꝫ vel tranſfe rendi vel etiam cōmen tandi continuam ſum pſerit ſeriem: niſi ꝙ ve getius pretextatus priores poſtremoſqꝫ analyticos n̄ vertendo ariſtotelem latino ſermōi tradidit: ſed trāſ ferendo themiſtium qd̓ qui vtroſqꝫ legit facile intelli git. Albinus quoqꝫ de eiſdem rebus ſcripſiſſe ꝑhibe tur cuius ego geometricos quidem libros editos ſcio de dialectica vo diu multumqꝫ queſitos reperire nō valui Siue igitur ille oīno tacuit: nos pretermiſſa di cemus: ſiue aliquid ſcripſit. nos quoqꝫ docti viri imi tati ſtudium in eadem laude verſabimur. Sꝫ quāqͣꝫ multa ſint ariſtotelis que ſubtiliſſima philoſophie ar te celata ſunt. Hic tamen ante oīa liber nimis ⁊ acu mine ſententiarum: ⁊ verboruꝫ breuitate conſtrictus eſt. Quocirca plus hic qͣꝫ in decem predicamentis ex poſitione ſudabit̉. Priꝰ ergo ꝗd vox ſit diffiniendū eſt. hoc enim perſpicuo ⁊ manifeſto omnis libri hu ius patefiet intentio: ¶ Iſagoge ad hunc librum. Ox eſt aeris per linguā percuſſio: que per quaſdaꝫ gutturis partes: que arterie vo cantur: ab animali ꝓfertur. Sūt enim qui dam alij ſoni: qui eodem ꝑficiuntur flatu E quos lingua non percutit: vt eſt tuſſis. hec enim flatu ſit quodam per arterias egrediente: ſꝫ nul la lingue impreſſiōe format̉: atqꝫ ideo nullis ſubiacet elementis ſcribi enim nullo modo poteſt. Quocirca hec vox non dr̄ ſed tantum ſonus. Illa quoqꝫ poteſt eſſe diffinitio vocis: vt eam dicamus ſonum eſſe cuꝫ quadam imaginatione ſignificandi. Uox namqꝫ cū emittitur ſignificationis calicuius cauſa profertur. Tuſſis vero cum ſonus ſit nullius ſignificatiōis cā ſurrepit potius qͣꝫ profertur. Quare quoniam flatus noſter ita ſe habet: vt ſi ita percutiat̉ atqꝫ formetur vt ſolum eum lingua percutiat: vox ſit: ſi eum lingua ita percutiat: vt terminato ⁊ circunſcripto quodam ſono vox exeat: locutio ſit: que grece dicitur lexis. Lo cutio enim eſt articulata vox. neqꝫ enim hunc ſermo nem. id eſt lexin dictionē dicemus iccirco ꝙ phaſin di ctionem interpretantur lexin v̓o locutionem. Cuius locutionis partes ſunt littere: que cum coniuncte fuerint: vnam efficiunt vocem coniunctam compoſi tamqꝫ: que locutio predicatur. Siue auteꝫ aliquidq cunqꝫ vox ſignificet. vt ē hic ſermo homo: ſiue omn no nihil: ſiue poſitum alicui nomen ſignificare poſſi ut eſt blictiri. hec enim vox cum per ſe nihil ſignificet poſita tamen vt alicui nomen ſit: ſignificabit: ſiue ſe quidem nihil ſignificet: cum alijs vero iuncta deſi gnet: vt ſunt coniūctiones: hec omnia locutiones vo
cantur: vt ſit propria locutionis forma vox compoſita que litteris deſcribitur. vt igitur ſit locutio voce opꝰ eſt. ideſt eo ſono quem percutit lingua. ⁊ vt vox ipſa ſit per linguam determinata in eum ſonum qui inſcri bi litteris poſſit: ſil̓r opus eſt eo ſono quem percutit lingua. ſed vt hec locutio ſignificatiua ſit. illud quoq addi oportet vt ſit aliqua ſignificandi imaginatio: ꝑ quam id quod in voce vel in locutione eſt proferatur Aut certe ita dicendum ſit. ſi in hoc flatu queꝫ per ar terias emittimꝰ: ſit lingue ſola ꝑcuſſio: vox eſt Si v̓o talis percuſſio ſit vt in litteras redigat ſonum locutio eſt. ꝙ ſi vis quoqꝫ quedam imaginationis addatur: il la ſignificatiua vox reditur. Concurrentibus igitur his tribus lingue percuſſiōe: articulato vocis ſonitu imaginatione aliqua proferendi ſit interpretatio. In terpretatio namqꝫ eſt vox articulata ꝑ ſeipſam ſigni ficans. Quocirca nō omniſ vox interpretatio eſt. ſunt enim animalium ceterorum voces: que interpretatio nis vocabulo non tenentur. nec omnis locutio inter pretatio eſt: iccirco(vt dictum eſt) ſunt locutiones q̄ dam: que ſignificatione carent ⁊ cum per ſe quedam non ſignificent: iuncta tamen cum alijs ſignificant: vt coniunctiones. Interpretatio autem in ſolis per ſe ſi gnificatiuis ⁊ articulatis vocibꝰ ꝑmanet. Quare cō uertitur vt quicquid ſit interpretatio: illud ſignificet. Et quicquid ſignificat: interpretationis vocabulo nū cupetur: vnde etiaꝫ ipſe quoqꝫ. Ariſtotin libris quos de arte poetica ſcripſit: locutiōis eſſe partes ſyllabas ⁊ coniunctiones tradidit. Quare ſyllabe in eo ꝙ ſum ſyllabe nihil omnino ſignificant. Coniūctiones v̓o cō ſignificare quidem pn̄t: per ſe v̓o nihil deſignant. In terpretationis v̓o partes hoc libro conſtituit nomen ⁊ verbum: que.ſ. per ſeipſa ſignificant. nihilominus quoqꝫ orationem interpretatiōeꝫ eſſe conſtat: que ⁊ ipſa cū vox ſit ⁊ ſignificatiuis partibus iūcta: ſignifi catōe nō caret. Quare qm̄ nō de oratōe ſola ſꝫ ēt de nomīe ⁊ verbo: nec vero de ſola locutiōe ſed ēt de ſi gnificatiua locutiōe que eſt interp̄tatio: in hoc libro ab Ariſ. tractat̉. Iccirco qm̄ verbis atqꝫ nominibus ⁊ ſignificatiuis locutiōibꝰ nomē īterp̄tatiōis aptat̉: a cōmūi noīe eoꝝ de quibus in hoc libro tractatur.i. ab īterpretatiōe ipſe quoqꝫ liber de interpretatiōe. inſcriptus eſt: cuius expoſitionem nos.ſ. qͣꝫ maxime a porphirio: qͣꝫ qͣꝫ etiaꝫ a ceteris trāſferētes latina ora tiōe digeſſimus. Hic.n. nobis expoſitor ⁊ intellectus acumine ⁊ ſententiarū diſpoſitiōe videt̉ excellere. Erūt ergo interpretationis due prime partes nomē ⁊ verbū. his enī quicquid ē in aī intellectibꝰ deſigna tur. his namqꝫ totꝰ ordo oratiōis efficit̉. ⁊ inquantuꝫ vox ipſa quidē ītellectū ſignificat: in has duas(vt di ctum ē) ſecatur parteſ nomē ⁊ verbū: inquantū vero vox ꝑ ītellectuū medietatē ſubiectas ītellectui res de monſtrat. Significātiū vocū. Aꝝ. numerū in. x. predi camenta partitus ē. Atqꝫ hoc diſtat libri huius īten tio a p̄dicamētoꝝ in denariaꝫ multitudinē nūeroſita te collecta: ꝙ hic quidē tm̄ de nūero ſignificātiū vo cum querat̉ quantū ad ipſas attīet voces: ꝗbꝰ ſignifi catiuis vocibus intellectꝰ animi deſignent̉. q̄ ſūt ſim plicia quidē nomina ⁊ verba: ex his v̓o cōpoſite or̄o nes. Predicamētoꝝ v̓o hec intētio eſt de ſignificati uis rerū vocibus dicere in tm̄ qͣꝫtuꝫ eas animi medi us ſignificat intellectus. vocis enim quedā qͣlitas eſt nomen ⁊ verbū q̄ nimirū illa ipſa. x. p̄dicamēta ſigni ficant. Decē nāqꝫ predicamēta nunqͣꝫ ſine aliqͣ verbi qualitate vel nominis proferūt̉. Quare erit libri hu

De interpretatione editionis ſecunde lib. i.
ius intentio de ſignificatiuis reꝝ vocibꝰ in tm̄ quan tum cōceptiōes animi intellectuſqꝫ ſignificent. de de cem āt predicamentis libri intētio in eius cōmētario dicta eſt: qm̄ ſit de ſignificatiuis rerū vocibus: quot partibus diſtribui poſſit eaꝝ ſignificatio in tm̄ quan tum ꝑ ſenſuū atqꝫ ītellectuū medietatē res ſubiectas intellectibus voces ipſe valeant deſignare. In opere v̓o de arte poetica non eodē mō diuidit locutionē: ſꝫ oēs oīno locutionis partes appoſuit confirmans eſſe locutionis partes elementa: ſyllabas: cōiunctiōes: ar ticulos nomina: caſus: verba or̄ones. locutio nāqꝫ nō in ſolis ſignificatiuis vocibus conſtat: ſed ſuꝑgrediē ſignificatiōes vocū ad articulatos ſonos vſqꝫ cōſiſtit. Quelibet enim ſyllaba vel quelibet alia vox: que ſcri bi litteris poteſt: locutionis nomine continetur: que grece dr̄ lexis. Sed non eodē mō interpretatio. huic nāqꝫ nō eſt ſatis: vt ſit hmōi vox: que litteris valeat annotari. ſed adhuc vt aliquid quoqꝫ ſignificet. Pre dicamentorum v̓o in hoc ratio cōſtituta eſt: ī quo he due partes interpretatiōis res intellectibꝰ ſubiectas deſignant. Nam quoniam decem res omnīo in omni natura reꝑiuntur decē quoqꝫ intellectus erūt: quos intellectus quoniam nomina ⁊ verba ſignificant decē omnino erunt predicamenta: que verbis atqꝫ nomi nibus deſignentur. duo v̓o quedaꝫ ſunt ideſt nomen ⁊ verbū: que ipſos ſignificant intellectꝰ. Sunt igitur elementa interpretationis verba ⁊ nomīa proprie v̓o partes quibus ipſa conſtat interp̄tatio: ſunt or̄onis. Orationuꝫ v̓o alie ſunt perfecte: alie imperfecte. per fecte ſunt: ex quibus plene id quod dr̄ valet intelligi imperfecte v̓o in quibus aliquid adhuc animꝰ pleniꝰ expectat audire: vt eſt ſocrates cum platōne. Nullo enī addito adhuc or̄onis intellectus pēdet ac titubat: ⁊ auditor aliquid vltra expectat audire. Perfectaꝝ v̓o orationū ꝑtes. v. ſunt dep̄catiua: vt iupiter oīpo tens precibus ſi flecteris vllis. Da deinde auxiliū pa ter: atqꝫ hec omnia firma. Imꝑatiua: vt vade age na te voca zephyros ⁊ labere pennis. Interrogatiua: vt dic mihi dameta cuiū pecus: an melibei. Uocatiua: vt o pater o hominū rerūqꝫ eterna poteſtas. Enūcia tiua in qua veritas vel falſitas inuenitur. vt prīcipio arboribus varia eſt natura creandis. huius autem due partes ſunt. eſt nāqꝫ ⁊ ſimplex oratio enūciatiua ⁊ compoſita. ſimplex: vt dies eſt: lux eſt. cōpoſita vt ſi dies ē lux ē. In hoc igit̉ libro ariſt. de enūciatiua ſim plici oratione diſputat: ⁊ de eiuſ elementis nomine.ſ. atqꝫ ꝟbo. Que qm̄ ſignificatiua ſunt: ⁊ ſignificatiua vox ⁊ articulata interpretationis nomine cōtinet̉: de cōmuni(vt dictum eſt) vocabulo librū de interpreta tiōe appellauit. Et theophraſtꝰ quidē in eo libro quē de affirmatione ⁊ negatione cōpoſuit: de enūciatiua oratione tractauit: ⁊ ſtoici quoqꝫ in his libris quos πἕρίαξκο μάτώυ appellant: de eiſdem nihilominꝰ diſputant. ſed illi quidem ⁊ de ſimplici ⁊ de non ſim plici or̄one enuntiatiua ſpeculantur Aꝝ. v̓o in hoc li bro nihil niſi de ſola ſimplici enunciatiua oratione cō ſiderat. Aſpaſius quoqꝫ et alexander ſicut in alijs Ari ſtotelis libris in hoc quoqꝫ cōmentarios edidere. ſed vterqꝫ ariſtotelē de oratiōe tractaſſe ꝓnūciat. Nā ſi proferre aliquid oratione(ut aiunt ip̄i) interpretari ē de interpretatione nimirū liber veluti de oratione ꝑ ſcriptus eſt: quaſi v̓o ſola oratio: ⁊ non verba quoqꝫ ⁊ nomina interpretationis vocabulo cōcludāt̉. Eque namqꝫ ⁊ oratio ⁊ verba ac nomina: que ſunt interpre
Sed alexander addidit imperfecte ſeſe habere libri titulum. neqꝫ enim deſignare de qua oratione perſcri pſerit. multe namqꝫ(vt dictum eſt) ſunt orationes: ſꝫ adiciendum vel ſubintelligendum putat de oratione illum ſcribere philoſophica dialectica. ideſt qua ve rum falſumqꝫ valeat expediri. Sed qui ſemel ſolam orationem interpretationis nomine vocari recipit. in intellectu quoqꝫ ipſius inſcriptionis errauit. cur enim putaret imperfectum eſſe titulum: qm̄ nihil de qua oratione diſputaret: adiecerit: vt ſi quis interrogans quid eſt homo. alio reſpondente animal. culpet ac di cat imperfecte illum dixiſſe quid ſit. qm̄ nō ſit omnes differentias perſecutus Qd̓ ſi huic ideſt homini. ſūt quedam alia cōmunia ad nomē animalis: nihil tamē impedit perfecte demonſtraſſe quid homo eſſet: eum qui animal dixerit. Siue eniꝫ differētias addat quis ſiue non: hominem animal neceſſe eſt eſſe Eodē quo qꝫ modo ⁊ de oratione ſi quis hoc concedat primum nihil aliud interpretationem dici niſi orationem: cur qui de interpretatione inſcripſerit ⁊ de qua interpre tatione dicat non addiderit: culpetur. Non enim eſt ſatis eum libri titulum etiam de aliqua continenti cō munione feciſſe: vt nos eum ⁊ de nominibꝰ ⁊ verbis ⁊ oratiōibus: cū hec omnia vno interpretatiōis nomi ne continerēt̉: ſupra feciſſe docuimus: cū hic liber al eo de interpretatiōe nomīat̉. ſꝫ ꝙ addidit illā īterpre tionē ſolā dici: qua in oratione poſſit veritas ⁊ falſi tas inueniri: vt ē enūciatiua oratio: ſingentis eſt(vt ait porphyrius) potius ſignificatiōeꝫ noīs qͣꝫ docen tis: atqꝫ ille quidē ⁊ in intentiōe libri: ⁊ in titulo fal ſus eſt: ſed non eodē mō de iudicio quoqꝫ libri huius erat Andronicus enī librū hūc Ariſtote. eē nō putat: quē alexā. vere fortiterqꝫ redarguit. Quē cū acutu diligētēqꝫ ariſt. libroꝝ ⁊ iudicē ⁊ repertorē iudicaue rit antiquitas: cur in huius libri iudicio ſit falſus: ꝓr ſus eſt magna admiratiōe digniſſimū. Nō eē namq ꝓpriū ariſtotelis. hīc conat̉ oſtendere quoniā quedā ariſto. in principio libri huius de intellectibus animi tractat: quos ītellectus aīe paſſiōes vocauit: ⁊ de hi ſe plenius in libris de aīa diſputaſſe commemorat. quoniā paſſiones anime vocabat vel triſtitiā vel g dium vel cupiditatē vel alias hmōi affectiōes di andronicus ex hoc ꝓbari hūc librū ariſtote. nō eē: ꝙ de hmōi affectionibus nihil ī libris de aīa tractauiſ ſet: nō ītelligēs ī hoc libro ariſtotelem paſſiones aīt nō pro affectionibꝰ: ſed pro ītellectibus poſuiſſe. hi alexan. multa alia addit argumēta. cur hoc opuſma xime ariſtote. eē videatur. Ea nāqꝫ dicūt̉ hic que tentijs ariſto: que ſunt de enunciatiua oratione cō tiant. Illud quoqꝫ quod ſtilus ipſe propter breuitatꝭ preſſior ab ariſtote. obſcuritate non diſcrepat: vel ꝙ pꝰ tractat theophraſtꝰ vt ī alijs ſolet cū de ſcꝫ ab ariſtotele ante tractata ſunt: in libro quoqꝫ de affirmatione ⁊ negatiōe iiſdē aliquibꝰ verbis vtit̉: q lē quoqꝫ the bus in hoc libro ariſtoteles vſus ē. phraſtus dat ſignū hūc ariſtote. librū eē. in oībus. n̄ de quibꝰ ipſe diſputat poſt magiſtrū: leuiter ea tāgi que ab ariſtotele dicta an̄ cognouit: alias v̓o diligen tiꝰ: res nō ab ariſtotele tractatas exequit̉. hic quod idē faciat. nā q̄ ariſtoteles hoc libro de enunciatior tractauit leuiter ab illo tranſcurſa ſūt: q̄ v̓o magiſte eius tacuit: ipſe ſubtiliori mō cōſiderationis adiecit addidit quoqꝫ hāc cauſā: qm̄ ariſtote. ꝗdē de ſyllogi mis ſcribere animatus nūqͣꝫ id recte facere potuiſ niſi quidā de propoſitionibꝰ annotaret. Mihi quo

De interpretatione editionis ſecunde lib. i.
vr̄ hoc ſubtiliter perpendentibus liquere hunc librū ad analyticos eſſe preparatū. Naꝫ ſicut hic de ſimpli ci propoſitiōe diſputat ita quoqꝫ in analyticis de ſim plicibus tantum cōſiderat ſyllogiſmis: ut ipſa ſyllogiſ morum propoſitionūqꝫ ſimplicitas non ad aliud niſi ad continēs opus ariſtotelis ꝑtinere videatur. Qua re non eſt audiendus andronicus: qui ꝑꝑ paſſionum nomen hunc libruꝫ ab ariſtotel: operibꝰ ſeperat. Ari ſtoteles enim iccirco paſſiones anime intellectꝰ voca uit: ꝙ intellectꝰ quos ſermōe dicere ⁊ or̄one ꝓferre conſueuimus: ex aliqua cā atqꝫ vtilitate ꝓfecti ſunt. vt.n. diſperſi homines colligerētur: ⁊ legibꝰ vellēt eē ſubiecti: ciuitateſqꝫ condere: vtilitas q̄dā fuit ⁊ cā: quocirca que ex aliqͣ vtilitate vēiūt: ex paſſiōe quoqꝫ venire neceſſe eſt. Nā vt diuina ſine vlla ſūt paſſione ita nulla illis extrinſecꝰ vtilitas valet adiūgi. Que v̓o ſunt paſſibilia: ſemꝑ aliquā cām atqꝫ vtilitateꝫ qui bus ſubſtentētur inueniūt. Quocirca hmōi intellectꝰ qui ad alterum or̄one proferendi ſunt: qm̄ ex aliqua cauſa atqꝫ vtilitate vidētur eē collecti: recte paſſiōes animi nominati ſunt. Et de intentiōe ꝗdē: ⁊ de libri inſcriptione: ⁊ de eo ꝙ hic maxime ariſtotelis liber eē putandus eſt: hec dicta ſufficiant. Quid v̓o vtilita tis habeat: non ignorabit: qui ſciet qua in or̄one veri tas conſtet ⁊ falſitas. In ſola.n. enūciatiua or̄one hec conſiſtūt. iā v̓o que diuidāt verū falſumqꝫ: q̄ ve diffi nite. vel que varie ⁊ mutabiliter veritatē falſitatēqꝫ partiantur. que ve iūcta dici poſſint. cuꝫ ſeparata va leant predicari que ſeparata dicant̉. cum iuncta non ſint predicata. que ſint negationes cū modo propoſi tionum que eaꝝ conſequētie. aliaqꝫ plura in ipſo ope re cōſiderator poterit agnoſcere. quaꝝ magnā exꝑie tur vtilitatem. qui animū cura alicuiꝰ inueſtigatiōis aduerterit. Sꝫ nūc ad ipſius ariſtote. verba vēiamꝰ. Rimuꝫ oportet conſtituere. quid ſit no men. ⁊ quid ſit verbum. poſtea quid ne gatio ⁊ affirmatio. ⁊ enun ciatio. ⁊ or̄o: H ¶ Librū inchoans de quibꝰ in libri oī ſerie tractaturus ſint: an̄ propoſuit: ait enī oportere prius de quibus dſputaturus eſt diffinire. hic enim conſti tuere diffinire intelligendum ē: determinandū nam qꝫ eſt quid hec omnia ſint ideſt quid nomen ſit: quic verbum ⁊c. que elementa interpretationis eſſe predi ximus. Sꝫ affirmatio atqꝫ negatio ſub interpretatio ne ſunt. Quare nomen ⁊ verbum affirinationis ⁊ ne gationis elementa eſſe manifeſtū eſt. his enī compo ſitis affirmatio ⁊ negatio coniunguntur. Exiſtit hic quedam queſtio cur duo tātū ſe nomen ⁊ verbuꝫ de terminare promittat. cū plures partes or̄onis eē vi deantur. Quibus hoc dicendū ē tm̄ ariſtot. hoc libro diffiniſſe: qͣꝫtū illi ad id ꝙ inſtituerat tractare ſuffece rit tractat nāqꝫ de ſimplici enūciatiua or̄one qͣ.ſ. hu iuſmodi eſt: vt iunctis tm̄ verbis ⁊ nominibꝰ cōpona tur. Si quis nomen iūgat ⁊ verbū ⁊ dicat. ſocrates ambulat. ſimplice̓ enūciatiuā fecit or̄onē. Enūciatiua namqꝫ oratio eſt(ut ſupra memoraui) que hꝫ in ſe ve ri falſi ve deſignationē. ſꝫ in hoc qd̓ dicimꝰ ſocrates ābulat. aut veritas neceſſe ē vt cōtineat̉ aut falſitas hoc.n. ſi ambulāte ſocrate dr̄ veꝝ eſt ſi nō ambulan te: falſum eſt: Perficit̉ ergo enūciatiua or̄o ſimple ex ſolis nominibꝰ atqꝫ verbis. Quare ſuperfluū ē q̄ rere: cur alias quoqꝫ que vident̉ or̄onis partes nō ꝓ poſuerit: ꝗ non totius ſimpliciter or̄onis ſed tantum ſimplicis enunciationis inſtituit elemēta partiti. quā
qͣꝫ he due proprie partes or̄onis dicende ſint nomē .ſ. ⁊ verbū. hec.n. per ſe ſe vtraqꝫ ſignificant. Coniū ctiones aūt vel propoſitiōes nihil oīno niſi cū alijs iū cte deſignāt. Participia v̓o v̓bo cognata ſūt: vel ꝙ a gerundiuo mō veniant: vel ꝙ tēpus propria ſigniſi catione contineant. Interiectiones v̓o atqꝫ pronoīa nec̄ non aduerbia in nominis loco ponenda ſunt: iccir co ꝙ aliꝗd diffinitū ſignificant: vbi nulla ē vel paſſio nis ſignificatio vel actiōis. Qd̓ ſi caſibus hoꝝ quedā flecti non poſſūt: nihil īpedit. Sūt enī q̄dā nomina q̄ monoptota vocant̉. ꝙ ſi quis longius iſta ⁊ proxime petita eſſe arbitret̉: illud tn̄ concedat qd̓ ſupra iā di ximus. nō eſſe equū calumniari ei: ꝗ nō de oī or̄one: ſed tm̄ de ſimplici enūciatione: ꝓponat: ꝙ tm̄ ſibi ad diffinitionē ſumperit. qͣꝫtum arbitratus ſit operi in ſtituto ſufficere. qͣre dicēdū eſt ariſtotelē nō oīs or̄o nis partes opere hoc velle diffinire: ſed tm̄ ſolius ſim plicis orationis enunciatiue: q̄ ſunt.ſ. nomē ⁊ verbū. Argumentū auteꝫ huius rei hoc eſt: poſtqͣꝫ.n. ꝓpoſu it dicens. Primuꝫ oꝫ conſtituere quid ſit nomē ⁊ ꝗd verbum. non ſtatim inquit quid ſit or̄o: ſed mox ad didit qͣd negatio ⁊ ꝗd affirmatio: ⁊ ꝗd enūciatio: po ſtremo v̓o quid or̄o. ꝙ ſi de oī or̄one loq̄ret̉: poſt no men ⁊ verbuꝫ non de affirmatiōe ⁊ negatiōe: ⁊ poſt hāc de enunciatione. ſed mox de or̄one dixiſſet. Nūc v̓o qm̄ poſt nominis ⁊ verbi propoſitionē affirmatio nem ⁊ negationem ⁊ enūciationē ⁊ poſt or̄oneꝫ ꝓpo ſuit: cōfitēdū eſt id qd̓ an̄ diximus nō or̄onis vni uer ſalis. ſed ſimplicis enūciatiue or̄onis: q̄ diuiditur in affirmationē atqꝫ: negationē: diuiſionē partiū facere voluiſſe: que ſunt noīa ⁊ verba. hec enī ꝑ ſeipſa intel lectum ſimplicē ſeruant. que eedem dictiones vocāt̉ ſed n̄ ſole dicūtur. Sūt namqꝫ dictiōes ⁊ alie quoqꝫ vt or̄ones vel īperfecte: vel ꝑfecte cuiꝰ: plures eē ꝑ ter ſupra iā docui: inter quas ꝑfecte or̄ois ſpēs ē enū ciatio. Et huius quoqꝫ alia ſimplex: alia cōpoſita eſt. De ſimplicis v̓o enūciationis ſpēbꝰ inter philoſo phos cōmētatoreſqꝫ certat̉. Aiunt enī quidā affirma tionē atqꝫ negationē enūciationi vt ſpēs ſuppōi opor tere: in ꝗbus ⁊ porphy. eſt. Quidā v̓o nulla rōne con ſentiunt: ſꝫ cōtendūt affirmatiōem ⁊ negationē equi uoca eſſe: et vno quidē enūciatiōis vocabulo nūcupa ri. Predicari āt enūtiatōnē ad vtraſqꝫ vt nomē equi uocū: nō vt genꝰ vniuocū: quoꝝ prīceps alexander ē: quoꝝ cōtentiōes apponere nō videt̉ inutile. Ac prius ꝗbꝰ modis affirmationeꝫ atqꝫ negationē nō eē ſpēs enūciationis alexāder putet: dicēdū ē. poſt v̓o addā qua porphyriꝰ hec argumētatiōe diſſoluerit Alexā. nāqꝫ iccirco dicit. nō eē ſpecies enunciatiōis affirma tionē ⁊ negationē: qm̄ affirmatio prior ſit priorē v̓o affirmationē iccirco conatur oſtendere: ꝙ oīs nega tio affirmationē tollat ac deſtruat: ꝙ ſi ita ē pͥor ē af firmatio: que ſubruat̉: quā negatio q̄ ſubruat. ī ꝗbus autem prius aliquid ⁊ poſterius eſt illa ſub eodem gnͣe pōi nō poſſūt: ut in eo titulo predicamētoꝝ dcm̄ eſt qui de eis que ſunt ſil̓ inſcribitur. Amplius nega tio īꝗt diuiſio ē: affirmatio cōpoſitio atqꝫ cōiūctio ē Cū.n. dico ſocrates uiuit: uitā cū ſocrate cōiūxi cum dico ſocrates non viuit. vitam a ſocrate diſiunxi. di uiſio igit̉ quedā negatio ē: ⁊ cōiūctio affirmatio: cō poſiti aūt eſt cōiunctiqꝫ diuiſio. Igit̉ affirmatio q̄dā eſt cōiūctio. negatio uero cōpoſiti cōiūctiqꝫ ē diuiſio Prior igit̉ eſt cōiūctio: qd̓ ē affirmatio. poſterior v̓o diuiſio: quod ē negatio. Illud quoqꝫ adiecit: ꝙ oīs ꝑ affirmationē fcā enūciatio ſimplicior ſit ꝑ negatiōeꝫ

De interpretatione editionis ſecunde lib. i.
facta enūciatione. Ex negatiōe enī ꝑticula negatiua ſi ſublata ſit affirmatio ſola relīquit̉. De eo.n. qd̓ eſt ſocrates non viuit: ſi nō particula que ē ad verbū au ferat̉ remāet ſocrates viuit. Simplicior igit̉ affirma tio ē qͣꝫ negatio. Prius v̓o ſit neceſſe eſt qd̓ ſimplici eſt: in qͣꝫtitate ēt qd̓ ad qͣꝫtitatē minus eſt: prius eſt eo qd̓ ad qͣꝫtitatē plus eſt. Oīs v̓o oratio quantitas ē ſed cuꝫ dico ſocrates ambulat minor or̄o eſt: qͣꝫ cū di co ſocrates non ambulat. Quare qm̄ ẜm quantitateꝫ affirmatio minor eſt: eam priorem quoqꝫ eē neceſſe ē Illud quoqꝫ adiunxit affirmationē quēdā eē habitū negationē v̓o priuationem: ſed prior eſt habitꝰ priua tione. Affirmatio igit̉ negatione prior ē. Et ne ſingu la perſequi laborem: cū his alijſqꝫ modis demōſtret affirmationem negatiōe priorē eſſe: a cōmuni eas ge nere ſeparauit. Nulluſ.n. ſpēs arbitrat̉ ſub eodē gene re eſſe poſſe: in quibꝰ prius vel poſterius aliꝗd cōſide rat̉. Sed porphyrius ait ſeſe docuiſſe ſpēs enūciatio nis eē affirmationē ⁊ negationem in his cōmētariis quos in theophraſtū edidit. hic v̓o alexandri argumē tationē tali rōne diſſoluit. Aut enī nō oportere arbi trari quecūqꝫ quolibet mō priora eſſent alijs: ea ſub eodē genere non poſſe poni. Sꝫ quecūqꝫ ſecundū eē ſuū atqꝫ ſub̓aꝫ priora vel poſteriora ſūt ea ſola ſub eo dem gn̓e non ponunt̉. Et recte dr̄. Si.n. ꝗcꝗd quoli bet mō prius eſt: cū eo ꝙ poſteriꝰ eſt ſub vno gnͣe eē non pōt: nec primis ſubſtātiis ⁊ ſecūdis cōmune ge nus poterit eſſe ſub̓a. qd̓ qui dicit: a recto ordīe ratio nis exorbitat. Sed quēadmodum qͣꝫ qͣꝫ ſint prīe ⁊ ſe cūde ſub̓e: tn̄ vtreqꝫ eqͣliter in ſubiecto nō ſūt. ⁊ iccir co eē ipſoꝝ ex eo pendet. ꝙ in ſubiecto nō ſūt. atqꝫ iō ſub vno ſub̓e gn̓e collocant̉. ita quoqꝫ qͣꝫqͣꝫ affirma tiones negationibꝰ in or̄onis prolatione priores ſint: tn̄ ad eē atqꝫ ad naͣm ꝓp̓am equaliter enūciatiōe ꝑti cipant. Enūciatio v̓o ē in qua veritas ⁊ falſitas inue niri pōt. Qua in re ⁊ affirmatio ⁊ negatio eqͣles ſūt. Eqͣliter.n. affirmatio ⁊ negatio veritate ⁊ falſitate participant. Quocirca qm̄ id ꝙ ſunt affirmatio ⁊ negatio: eqͣliter ab enūciatione participāt: a cōmūi eas enūciationis gn̄e diuidi nō oꝫ. mihi quoqꝫ vr̄ ꝙ porphirii ſit ſequenda ſentētia: vt affirmatio ⁊ nega tio cōi enūciationis gn̓e ſupponātur. Lōga nāqꝫ illa ⁊ multiplicia argumenta Alexādri ſoluta ſūt: cū de monſtrauit porphirius nō modis omnibus ea q̄ pri ora ſunt: ſub cōmuni genere cōſtitui atqꝫ poni non poſſe. Sed quecūqꝫ ad eſſe proprium atqꝫ ſubſtantiā priora ſunt: illa ſola ſub cōmuni genere conſtitui atqꝫ poni ōn poſſe. Syrianus v̓o cui philoxenª cognomē eſt: hoc loco q̄rit: cur ꝓponēs priꝰ de negatione: poſt de affirmatione pronunciauerit dicēs Primū oꝫ con ſtituere quid ſit nomen: ⁊ quid verbum. poſtea quid negatio ⁊ affirmatio. ⁊ primo quidem nihil propriuꝫ dixit. qm̄ in quibꝰ affirmatio poteſt ⁊ negatio proue nire: prius eſſe negatio: poſtea v̓o affirmatio poteſt vt de ſocrate ſi ſanus ē. Pōt ei talis affirmatio apta ri vt de eo dicatur ſocrates ſanus eſt: ⁊ hmōi pōt ap tari negatio vt: de eo dicatur ſocrates ſanꝰ nō ē. qm̄ ergo in eū affirmatio ⁊ negatio poterit ꝓuenire. pri us euenit ut ſit negatio qͣꝫ affirmatio. an̄.n. qͣꝫ natus eēt potuit de eo dici ſocrates ſanꝰ non ē. qui enī natꝰ nō erat. nec eſſe poterat ſanus. huic illud adiecit ſer uare ariſt. cōuerſam propoſitiōis et executiōis diſtri butionē. hic.n. priꝰ poſt nomen ⁊ verbū de negatiōe propoſuit: poſt de affirmatione: ⁊ hīc de enunciatiōe tertio de affirmatiōe: poſtremo v̓o de or̄one: ſꝫ ꝓpo
ſita diffinitione: nominis ⁊ verbi prius or̄onē: poſtea enūciationē ⁊ affirmationē: vltīo v̓o loco negatiōem determinauit: quā hic poſt proſitionē verbi: ⁊ noīs primā locauerat. Ut igit̉ ordo ſeruaret̉ cōuerſus: ic ciro negationē prius ait eē propoſitā: qͣ in expoſitiōe ab alexādri quoqꝫ ſentētia nō diſcedit. Illud quoqꝫ ē additum ꝙ nō eēt inutile enūciationē genus affirma tiōis ⁊ negatiōis accipi oportere: ꝙ qͣꝫqͣꝫ(vt dcm̄ ē) ad ꝓlationē prior ē affirmatio: tn̄ ad ipſaꝫ enūciatio nem.i. veri falſiqꝫ vim vtraſqꝫ eqͣliter ſub enūciatio ne ariſtoteles conſtituit. Id ēt ariſtoteleꝫ probare di cit. premiſit.n. primā negationē: ſcd̓am poſuit affir mationē que res nihil hꝫ vitii. ſi ad ip̄aꝫ enūciationē affirmatio ⁊ negatio ponant̉ eqͣles. que enī naͣ equa les ſunt. nihil retinent contrarii indifferenter accepte Eſt igit̉ ordo: ꝙ propoſuit primū totius or̄oniſ elemē tum.ſ. nomen ⁊ verbū: poſt hec negationē ⁊ affirma tionem. que ſpēs enūciationis ſunt. Quoꝝ genus.i. enunciationem tertiam nominauit: quartā v̓o oratio nem poſuit: que ipſius enūciationis genus eſt. ⁊ hoꝝ ſe diffinitiones oīuꝫ datuꝝ eſſe promiſit: quas interi relīquens atqꝫ preteriens ⁊ in poſteriorem tractatū differens: illud nunc addit: q̄ ſunt verba ⁊ noīa: aut ꝗd ipſa ſignificent. qͣre an̄qͣꝫ ad verba ariſtotelis ipſa veniamus: pauca cōiter de noībus atqꝫ verbis: ⁊ de his q̄ ſignificāt̉ a verbis ac nominibus diſputemus. Siue.n. q̄libet ꝑpetua īterrogatio ſit atqꝫ reſpōſio: ſiue perpetua cuiuſlibꝫ orationis cōtinuatio: atqꝫ a teriª auditus ⁊ ītelligētia: ſiue hic ꝗdē doceat: ille v̓o diſcat: tribꝰ his totus orandi ordo ꝑficit̉: rebꝰ: ītelle ctibꝰ: atqꝫ vocibus. Res.n. ab intellectu concipitur Uox v̓o conceptiōes aī ītellectuſqꝫ ſignificat. ipſi v̓o ītellectus ⁊ concipiūt ſubiectas res ⁊ ſignificant̉. a vo cibus. Cū igit̉ tria ſint hec. per que omnis oratio col locutioqꝫ ꝑficit̉: res que ſubiecte ſunt: intellectus qui res concipiūt: ⁊ rurſus a vocibꝰ ſignificāt̉. Uoceſ v̓o que intellectus deſignāt quartū quoqꝫ ꝗddā eſt: que voces ipſe valeant deſignari. id autem ſūt lr̄e. Scri ꝑte namqꝫ littere ipſas ſignificant voces. Quare qͣt tuor iſta ſunt: vt lr̄e quidē ſignificēt uoces: uoces v̓o tellectꝰ: ītellectus aūt res cōcipiant: que.ſ. habet qͣi dam non confuſam neqꝫ fortuitā conſequētiā: ſꝫ te minato nature ſue ordīe cōſtāt res.n. ſemꝑ cōmittā tur eum: qui ab ipſis cōcipitur: intellectū: ipſum vere intellectū vox ſequit̉: ſed voces elementa.i. littere. r bus enim ante propoſitis ⁊ in propria ſubſtantia c tutis intellectus oriunt̉. Reꝝ eniꝫ ſemper intellectus ſunt: quibꝰ iteꝝ cōſtitutis mox ſignificatio vocis exo ritur. Preter intellectū namqꝫ vox penitus nihil de gnat. Sed qm̄ voces ſunt: iccirco littere: quas voca mus elemēta. reperte: ſūt: quibꝰ vocū qͣlitas deſigne tur. ad cognitionem v̓o conuerſim ſe ſe res hꝫ. nāqꝫ apud quos eedem ſunt littere: ⁊ qui eiſdem elemētis vtūtur: eiſdē quoqꝫ nominibus eos ac verbis.i. voci bus vti neceſſe eſt: ⁊ ꝗ vocibus eiſdē vtunt̉: iidē quo qꝫ apud eos intellectus in animi cōceptione verſant̉. Sed apud quos iideꝫ intellectus ſunt: eaſdē res eoꝝ intellectibꝰ ſubiectas eē māife tiōe cōuertit̉. Nāqꝫ apud quos eedē res ſūt: iidemo intellectꝰ: nō ſtatim eedē voces cedēqꝫ ſūt li cum romanus grecus ac barbarus hn̄t quoqꝫ de eo eundē intellectuꝫ ꝙ equꝰ ſit: ⁊ apud eos eadē res ſubiecta ē: idēqꝫ a re ipſa cōcipit̉ intelle ctus. ſed grecuſ aliter equū vocat: alia quoqꝫ vox ī eꝗ ſignificatiōe romana eſt: ⁊ barbarꝰ ab vtroqꝫ ī eꝗ. di ſignatione

De interpretatione editiōis ſecūde liber primus..
ſignatiōe diſſentit. quocirca diuerſis quoqꝫ voces ꝓ prias el̓entis īſcribūt. Recte igit̉ dictū ē apud quos eedē res ijdēqꝫ ītellectꝰ ſunt: non ſtatim apud eos vel eaſdē voces vel eadē el̓enta conſiſtere. Precedit aūt res ītellectū: intellectus vero vocem. vox litteras. ſed cōuerti hoc non poteſt. neqꝫ ſi littere ſūt: mox aliqͣ ex his ſignificatio vocis exiſtit. Hominibus namqꝫ qui lr̄as ignorāt: nullū nomē quelibet el̓enta ſignificant: ꝗppe que neſciūt. neqꝫ ſi voces ſunt: mox ītellectꝰ eſſe neceſſe eſt. Plures enī voces īueniūtur: q̄ nihil oīno ſignificent. nec intellectui quoqꝫ ſubiecta eſt res ſemꝑ ſunt enī ītellectus ſine re vlla ſibi ſubiecta: vt quos cē tauros vel chimeras poete finxerunt. hoꝝ.n. ītellectꝰ ſunt: quibus ſubiecta eſt nulla ſubſtantia. Sed ſi quis ad naͣm redeat eamqꝫ conſideret diligenter: agnoſcet cū res eſt eius quoqꝫ ītellectum eſſe. Qd̓ ſi non apud hoīes: certe apud deū: qui proprie diuinitati ſubſtan tie ī ꝓpa natura ipſius rei nihil ignorat. Et ſi eſt ītelle ctꝰ ⁊ vox eſt. ꝙ ſi fuerit vox: eiꝰ quoqꝫ ſunt littere: q̄ ſi ignorant̉: nihil ad ip̄am vocis naturaꝫ. Neqꝫ.n. qͣſi eā quedā eſt vocū ītellectꝰ: aut vox cauſa litteraꝝ: vt cū eedē ſint apud aliquos littere: neceſſe ſit eadē quoqꝫ eſſe noīa ⁊ verba. Ita quoqꝫ cum eedem ſint res vel intellectus apud aliquos: non mox neceſſe eſt intelle ctuū ipſoꝝ vel rerum eadē eſſe vocabula. Nāqꝫ cum eadē ſit ⁊ res ⁊ ītellectꝰ hoīs: apud diuerſos tn̄ hoīes hmōi ſubſtātia aliter ⁊ diuerſo noīe nuncupat̉. qua re voces quoqꝫ cum eedem ſint: poſſunt littere eē di uerſe: vt ī hoc nomine quod eſt homo cū vnū ſit no men diuerſis lr̄is ſcribi poteſt. nā que latinis litteris ſcribi poteſt: poteſt etiā grecis: poſt alijs nūc primuꝫ inuentis figurarū figuris. Quare quoniā apud quos eedē res ſunt: eoſdē ītellectꝰ eē neceſſe eſt: apud quos ijdē ītellectꝰ ſunt: voces eedē non ſunt: ⁊ apud quos eedē voces ſunt: non neceſſe eſt eadem elementa con ſtitui: dicendum eſt res ⁊ intellectꝰ: quoniā apud oēs iidē ſunt: eſſe naturaliter cōſtitutos. voces vero atqꝫ litteras: qm̄ diuerſis hominū poſitionibus permutan tur: nō eſſe naturaliter ſed poſitione. Cōcludendū eſt igit̉ qm̄ apud quos elementa ſunt eadē: apud quoq eos eedē voces ſunt: ⁊ apud quos eedem voces ſūt: ī dē ſunt intellectus: apud quos autem idem ſunt intel lectꝰ: apud eos quoqꝫ res eedē ſubiecte ſunt. Rurſus apud quos eedē res ſunt ijdem quoqꝫ ſunt intellectꝰ: apud quos ijdē ītellectus: non eedem voces ſunt: nec apud quos eedē voces ſunt: eiſdē ſemper litteris ver ba ipſa vel nomīa deſignātur. Sed nos in ſupradictiſ ſententijs cl̓ento atqꝫ littera promiſcue vſi ſumus. q̄ aūt ſit hoꝝ diſtantia paucis abſoluam. littera inſcri ptio eſt atqꝫ figura partis minime vocis articulate. Elementū v̓o ſonus ipſius inſcriptionis: vt cum ſcri bo lr̄aꝫ que ē. a. a. formula ipſa: que atramēto vl̓ gra phio ſcribitur: littera nominatur. ipſe v̓o ſonus: quo ip̄am litteraꝫ voce proferimꝰ: dicitur el̓entū. quocir ca hoc cognito illud dicendū eſt: ꝙ is qui docet: vel ꝗ cōtinua oratiōe loquitur. vel qui interrogat. cōtrarie ſe habet his vel qui diſcunt: vel qui audint: vel reſpō dent in his tribꝰ voce.ſ. ītellectu: ⁊ re. pretermittant̉ lr̄e ꝑꝑ eos: qui earum ſunt expertes. Nam qui docet ⁊ qui dicit: ⁊ qui interrogat: a rebus ad ītellectū pro fectus per nomīa ⁊ verba vī proprie actionis exercet atqꝫ officiū. Rebus enim ſubiectis ab his capiūt ītel lectꝰ. ⁊ per noīa ⁊ verba pronunciant. qui vero diſcit vel ꝗ audit vel ꝗ reſpōdet: a nominibꝰ ad ītellectus progreſſus ad res vſqꝫ peruenit. Accipiens enī is qu
diſcit vel qui audit vel qui reſpondet: docentis vel di centis vel interrogantis ſermonē quid vnuſꝗſqꝫ illo rum dicat intelligit: ⁊ intelligens rerum quoqꝫ ſcien tiā capit: ⁊ in ea conſiſtit. Recte igitur dictum eſt in voce intellectu atqꝫ re contrarie ſe ſe habere eos qui docent dicūt interrogāt: atqꝫ eos qui diſcunt audiūt ⁊ reſpondent. Cum igit̉ hec ſint quatuor lr̄e: voces: ī tellectus: ⁊ res proxime quidē ⁊ prīcipal̓r littere ver ba ⁊ nomina ſignificant: hec vero principaliter quidē intellectꝰ ſecundo vero loco res quoqꝫ deſignant. In tellectus v̓o ipſi nihil alius niſi reruꝫ ſignificatiui ſūt Antiquiores v̓o quorū eſt plato: ariſtoteles: ſiue chry ſippus. ⁊ xenocrates hi inter res ⁊ ſignificationes in tellectuum medios ſenſus ponunt in ſenſibilibuſ rebͦ vel imaginatiōes quaſdā: in quibus intellectus ipſius origo conſiſtat. Et nunc quidē quid de hac re ſtoici di cunt p̄termittendum eſt. hoc autem ex his omnibus ſolum cognoſci oportet: ꝙ ea que ſūt in litteris eā ſi gnificent orationē que in voce conſiſtit: ⁊ ꝙ ea q̄ ē vo cis oratio: animi atqꝫ intellectus orationē deſignet: q̄ tacita cogitatione conficit̉: ⁊ ꝙ hec intellectus oratio ſubiectas principaliter ſibi res concipiat ac deſignet. Ex quibus quatuor duas quidem Ariſtoteles eſſe na turaliter dicit res ⁊ aī cōceptōes ideſt eā que ſit ī ītel lectibus or̄onē: iccirco ꝙ apud omnes eedē atqꝫ īmu tabiles ſint. duas vero nō naturaliter ſed poſitiōe cō ſtituit que ſunt ſcilꝫ verba ⁊ nomina ⁊ littere: quas ic circo naturaliter fixas eſſe non dicit: ꝙ(vt ſupra de monſtratum eſt) non eiſdem vocibus omnes: aut eiſ dem vtantur elementis atqꝫ hoc eſt qquodait ¶ Sunt ergo ea que ſunt in voce earum que ſunt in anima paſſionum note. ⁊ ea que ſcribuntur eorum que ſunt in voce. ⁊ quemadmoduꝫ nec littere eedē omnibus. ſic nec eedem voces. Quorum autem he primorum note ſunt: eedem omnibus paſſioneˢ anime ſunt. ⁊ quorum he ſimilitudines ſunt. res iā eedem. De his quidem dictum eſt in his que di cta ſunt de anima. alterius enim eſt negocii. ¶ Cum igitur prius prepoſuiſſet nomen ⁊ verbum: ⁊ quecunqꝫ ſecutus eſt: poſtea: ſe diffinire/ promiſiſſet: hec interim pretermittens de paſſionibus anime de qꝫ earum notis: que ſunt ſcilicet voces: pauca premit tit. Sed cur hoc ita interpoſuerit: plurimi commenta tores cauſas reddere neglexerunt. ſed a tribus tantū quantum adhuc ſciam. ratio huius interpoſitionis ex plicata eſt. quorum. herminij quidem a rerum verita te longe diſiuncta eſt. Ait enim iccirco ariſtotelem de notis anime paſſionum interpoſuiſſe ſermonem: vt vtilitatem propoſiti operis īculcaret. Diſputaturus enim de vocibus que ſunt note anime paſſionum re cte de his quedam ante premiſit. Nam cum ſue nullꝰ anime paſſiones ignoret: notas quoqꝫ cū anime paſ ſionibus non neſcire vtiliſſimum eſt neqꝫ enim ille co gnoſci poſſunt niſi per voces que ſunt earum ſcilicet note. Alexan. vero aliam huiuſmodi interpoſitionis reddit cauſam. quoniam inquit nomina ⁊ verba īter pretatione ſimplici continēt̉. Oratio v̓o ex verbis no minibuſqꝫ coniuncta eſt: ⁊ in ea iam veritas aut falſi tas inuenitur. ſiue aūt quilibet ſermo ſit ſimplex ſiue iam oratio cōiūcta atqꝫ cōpoſita. ex his que ſignificā tur momentū ſumūt. In illis.n. priꝰ eſt eoꝝ ordo ⁊ cō tinētia: poſt redundat in voces. quocirca qm̄ ſignifi cātiū momētū ex his que ſignificātur oritur: iccirco

De interpretatione editiōis ſecunde liber primus
priꝰ nos de his que voces ipſe ſignificant: docere pro ponit. Sed herminius hoc libro repudiandus eſt. Ni hil enī tale qd̓ ad cauſas ꝓpoſite ſnīe ꝑtineret expli cuit. Alexan. vero ſtrictim proxima intelligentia p̄ter uectus tetigit quidē cauſam: nō tn̄ principalem rōnē Ariſtotelice propoſitionis exoluit. Sed porphyriꝰ hic ipſam plenius cauſam originemqꝫ ſermōis huius an te oculos collocauit: ꝗ oēꝫ apud priſcos philoſophos de ſignificationis in contentionē litēqꝫ retexuit. Ait namqꝫ dubie apud antiquoꝝ philoſophoꝝ ſentētiaſ cōſtitiſſe: quid eſſet proprie ꝙ vocibꝰ ſignificaret̉. pu tabāt nāqꝫ alij res vocibus deſignari: earūqꝫ voca bula eſſe ea que ſonuerint in vocibus arbitrabantur Alij v̓o incorporeas qͣſdā naturas meditabant̉. qua rum eēt ſignificationes quecūqꝫ vocibus deſignare tur platonis aliquo modo ſpecies incorporeas emu lati: dicentis hoc ipſum homo ⁊ hoc ip̄m equus: non hāc cuiuſlibet ſubiectā ſubſtantiā: ſed ip̄m illum ho minē ſpecialem ⁊ illū ip̄m equū vl̓r ⁊ incorporal̓r co gitantes incorporales quaſdā naturas conſtituebant quas ad ſignificandū prīas venire putabāt: ⁊ cū alijs item rebus in ſignificationibus poſſe coniungi. vt ex his aliqua enunciatio vel oratio conficeret̉. Alij vero ſenſus. alij imaginatiōes ſignificari vocibus arbitra bantur. cū igitur iſta eſſet contentio apud ſuperiores ⁊ hoc vſqꝫ. ad Ariſto. perueniſſet etateꝫ: neceſſe fuit vt qui nomen ⁊ verbum ſignificatiua eſſe dicturus erat: prediceret quorum iſta deſignatiua ſint. Ariſto les enī nominibus ⁊ verbis res ſubiectas ſignificari non putat: nec vero ſenſus vel etiam imaginatio: ſen ſuum quidem non eſſe ſignificatiuas voces nomina ⁊ verba in opere de iuſtitia ſic declarat dicens φυσει 5άόδίήῦ ξχόήσάῦτατέ ύοίμάτ ἄκ άιτά ἀίσύή μάτα que interpretari latine poteſt hoc modo. Na tura enim ſunt diuerſa intellectus ⁊ ſenſus. differre igitur aliquid arbitratur ſenſus atqꝫ intellectus ſed qui paſſiones anime a vocibus ſignificari dicit: is nō de ſenſibus loquitur. Senſus enim paſſiones corpo ris ſunt. Si igitur ita dixiſſet paſſiones corꝑis a voci bus ſignificari: tūc merito ſenſus intelligeremꝰ. Sed qm̄ paſſiones anime nomina ⁊ verba ſignificare pro poſuit: non ſenſus ſed intellectus eū dicere putandū ē. Sꝫ qm̄ imaginatio quoqꝫ res anīe eſt dubitauerit aliquis ne forte paſſiones aīe imaginatiōes: qͣs greci phātaſias vocant: dicat. Sed hec in libris de anīa ve riſſime diligentiſſimeqꝫ ſeparauit dicens 3γ1δc φg ύτασίἄε τεροῦόασέὠσκἄι ἄποό ἄσέωg μλοκντἄρυοήμάτὄύἕγίτο ἄλήθέσ ήꝙ ῦοήμάτἄτιλίōίσ εί Id z. IA gTtoce μτοάό λέτά αλλά φάύ ixixiigegͣ. τἀσμ άτά 5ύ τἄσ μ ἄωυ. Qd̓ ſic interpretatur. Eſt autem imaginatio diuerſa ab affirmatiōe ⁊ negatione. complexio nāqꝫ intellectuū eſt veritas vel falſitas. primi vero intellectus quid di ſcrepabunt: vt non ſint imaginationes an certe neqꝫ hec ſunt imaginationes: ſed ſine imagīationibus nō ſunt. que ſententia demonſtrat aliud quideꝫ eſſe ima ginationes aliud intellectus: ex intellectuum quidem complexione affirmationes fieri ⁊ negatiōes. quocir ca illud quoqꝫ dubitauit: vtrum primi ītellectus ima ginationes quedam eſſent. primos autē ītellectus di cimus: qui ſimplicem rem concipiunt. vt ſi quis dicat ſocrates ſolum. dubitatqꝫ vtrum huiuſmodi intelle ctꝰ: ꝗ in ſe nihil neqꝫ veri continet neqꝫ falſi: intelle ctus ſit: an ipſius ſocratis imaginatio. Sꝫ de hoc quo
qꝫ aperte ꝗdē videt̉ on̄dere. ait enī an certe neqꝫ hec ſunt imaginationes: ſed non ſine imaginationibꝰ ſūt. Id.n. quod hic ſermo ſignificat qui eſt ſocrates: vel alius ſimplex non eſt quidem imaginatio ſed intelle ctus: ꝗ ītellectus preter imaginationē fieri non pōt. Senſus.n. atqꝫ imaginatio q̄dā prīe figure ſunt: ſu pra quas velut fundamēto quodā ſuꝑueniēs ītelligē tia vitat̉. Nā ſicut pictores ſolēt d̓ſignare lineatī cor pus atqꝫ ſubſternere: vbi coloribus cuiuſlibet expri mant vultum: ſic ſenſus atqꝫ imaginatio naturaliter in aīa ꝑceptione ſubſternitur. Nā cū res aliqua ſul ſenſum vel cogitationem cadit: prius eius neceſſe eſ vt quedam imaginatio naſcatur. Poſt vero plenio ſuperueniat intellectus cunctas eius explicās parte que confuſe fuerant imaginatione preſumpte. Quo circa imperfectum quiddam eſt imaginatio. Nomi na vero ⁊ verba non curta quedam: ſed perfecta ſi gnificant: quare recta Ariſtotelis ſententia eſt queci qꝫ in verbis nominibuſqꝫ verſantur: ea neqꝫ ſenſus neqꝫ imaginationes: ſed ſolam ſignificare intellectur qualitatem. Unde illud quoqꝫ ab Ariſtotele fluentes peripathetici rectiſſime poſuere res eſſe orationes. vnam que ſcribi poſſit elementis: alterā que voce ferri. tertiā que cogitatione connectit̉. vnāqꝫ intelle ctibus: alteram voce: tertiam litteris contineri. que circa qm̄ id quod ſignificaret̉ a vocibus intellectuſ e ſe putabat: nomina vero ⁊ verba ſignificatiua eſſe in eorum erat diffinitionibus poſiturus: recte quorum eſſent ſignificatiua predixit: errorēqꝫ lectoris ex mul tiplici veterum lite venientem ſententie ſue mani feſtatione compeſcuit: atqꝫ hoc mō nihil in eo depre hendit̉ eſſe ſuperfluuꝫ: nihilqꝫ ab ordinis cōtinuati ne ſeiunctum. Querit v̓o porphyrius: cur ita dixer Sūt ergo ea q̄ ſunt ī voce ⁊ non ſic: ſūt ergo vo rurſus cur ita ⁊ ea q̄ ſcribūtur ⁊ nō dixerit: ⁊ lr̄e reſoluit hoc mō. Dictū ē tres eſſe apud peripatheti cos orationes: vnam que litteris ſcribit̉: aliam que ꝓ fertur in voce: tertiā qͣ coniungitur in animo. Qd̓ tres orationes ſunt: partes: quoqꝫ orationis ces eſſe nulla dubitatio eſt. Quare quoniam verbu ⁊ nomen prīcipaliter partes oratiōis ſunt. Erū verba ⁊ nomina que ſcribant̉: alia que dic que tacita mente tractent̉: ergo qm̄ ꝓpoſuit dicens Primum oportet conſtituere quid ſit nomen ⁊ē ſit verbum. Triplex autem nominuꝫ natura eſt verboꝝ: de quibus potiſſimū propoſuerit: ⁊ que d finire velit oſtendit. ⁊ quoniam de his nominibusˡ quitur ac verbis: que voce proferuntur: id ipſum pꝰ nius explicans ait. Sunt ergo ea que ſunt in voce ē rum que ſunt in anima paſſionum note: ⁊ ea que ſci buntur eorum que ſunt in voce: velut ſi diceret. Et verba ⁊ ea nomina: que in vocali oratione proferu tur: anime paſſiones denūciant. Illa aūt rurſus ve ba ⁊ nomina que ſcribuntur: eoꝝ verboꝝ nominūe ſignificationi preſunt. que voce proferuntur. Nam cut vocalis orationis verba ⁊ nomina cōceptiōes a mi intellectuſqꝫ ſignificant: ita quoqꝫ verba ⁊ nomi illa que in ſolis formulis litterarum iacent illorū ve boꝝ ⁊ nominū ſignificatiua ſunt que loquimur. idē que per vocem ſonamus. naꝫ ꝙ ait: ſunt ergo ea qu̓ ſunt in voce. ſubaudiendum eſt nomina ⁊ verba. E rurſus cum dicit. Et ea que ſcribuntur: idē ſubnect dū rurſus eſt verba ſcilicet ⁊ nomīa: ⁊ ꝙ rurſus ad cit: eoꝝ que ſunt in voce: addendū ē eorum nomīun atqꝫ verboꝝ: que profert atqꝫ explicat vocalis or̄o ē ſi nihil

De interpretatione editiōis ſecūde liber primus.
ſi nihil deeſſet oīno: ita foret totius plenitudo ſenten tie. Sunt ergo ea noīa ⁊ verba que in voce ſunt eaꝝ que ſunt in aīa paſſionū note: ⁊ ea verba ⁊ nomīa q ſcribūt̉: eoꝝ verboꝝ ⁊ nominum que ſunt in voce: qd̓ cōiter ſubintelligendū eſt: licet ea que ſubiunximus deeſſe videant̉: quare nō eſt diſiuncta ſententia: ſed prime propoſitiōi cōtinua. Nā cū quid ſit verbū ⁊ ꝗd nomē diffinire cōſtituit: cū nominis ⁊ verbi natura ſit multiplex: de quo noīe ⁊ verbo tractare vellet: cla ra ſignificatiōe diſtinxit. Incipiēs igit̉ ab his noībꝰ ⁊ verbis que in voce ſunt: quoꝝ eēnt/ ſignificatiua diſ ſeruit. Ait.n. hec paſſiones aīe deſignare. Illud quo qꝫ adiecit quibꝰ ipſa noīa ⁊ verba: que in voce ſūt: de ſignēt̉ de his.ſ. que litteraꝝ formulis exprimunt̉. Sꝫ qm̄ nō oīs vox ſignificatiua eſt: verba aut ⁊ noīa nū qͣꝫ ſignificatiōibꝰ carent: qm̄qꝫ nō oīs vox: que ſigni ficat: quadā poſitione deſignat: ſed quedā naturali ter vt lachryme gemitꝰ atqꝫ meror. aīaliū quoqꝫ cete roꝝ quedā voces naturaliter aliꝗd oſtendūt: vt ex ca nū latratibꝰ iracūdia eoꝝ q̄ alia quadā voce blādimē ta mōſtratur. Uerba aūt ⁊ noīa poſitiōe ſignificāt: nec ſolū ſūt v̓ba ⁊ noīa voces: ſꝫ voces ſignificatiue: nec ſolū voces ſignificatiue: ſꝫ q̄ pōne deſignēt aliꝗd: nō natura: nō dixit. Sūt igit̉ voces eaꝝ qͥ ſūt in aīa paſſionū note. Nāqꝫ neqꝫ oīs vox ſignificatiua eſt: ⁊ ſūt q̄dā ſignificatiue: que natural̓r nō poſitiōe ſignifi cāt: ꝙ ſi ita dixiſſet: nihil ad ꝓprietatē v̓boꝝ ⁊ nomi nū ꝑtineret. Quocirca nō voluit cōiter dicere voces ſꝫ dixit tm̄ ea q̄ ſunt ī voce. vox.n. vl̓ qd̓dā ē: noīa ve ro ⁊ verba ꝑtes: ꝑs aūt oīs ī toto ē verba ergo ⁊ no mīa qm̄ ſūt ītra vocē̓: recte dictū ē: ea que ſunt ī vo ce: velut ſi diceret: q̄ ītra vocē cōtinēt̉: ītellectuum ſi gnificatiua ſūt: ſꝫ hoc ſil̓e eſt ac ſi ita dixiſſet. vox cer to mō ſe hn̄s ſignificat ītellectꝰ. Nō.n.(vt dictū ē) no mē ⁊ verbū voces tm̄ ſūt. Sicut nūmus quoqꝫ nō ſo lū es īpreſſuꝫ quadā figura eſt: vt nūmus vocet̉: ſꝫ ēt vt alteriꝰ ſit rei preciū: eodē quoqꝫ mō verba ⁊ noīa nō ſolū voces ſūt: ſꝫ poſita ad quādā ītellectuū ſignifi cationē: vox.n. que nihil deſignat: vt ē gargulus: licꝫ eā grāmatici figurā vocis intuētes nomē eē cōtēdāt tn̄ eā nomē philoſophia nō putauit: niſi ſit poſita: vt deſignaret aliquā animi cōceptiōeꝫ: eoqꝫ mō ſignifi care aliꝗd reꝝ poſſit. ⁊.n. nomē alicuiꝰ nomē eē neceſ ſe erit: ſꝫ ſi vox aliqua nihil deſignat: nullius nomē eſt quare ſi nulliꝰ nomē ē. nec nomē ꝗdē eſſe dicet̉. Atqꝫ iō hmōi vox.i. ſignificatiua: non vox tm̄ ſed verbum vocat̉ aut nomē: quemadmodū nūmus non es: ſed ꝓ prio noīe nūmus: quo ab alio ere diſcrepet: nūcupat̉. Ergo ariſtotelis hec ſnīa: qua ait: ea que ſunt in voce nihil aliud deſignāt niſi eā vocē: que non ſolum vox ſit: ſed quecunqꝫ vox ſit: habeat tamē aliquā ꝓprieta tē ⁊ aliquā quodammodo figurā poſite ſignificatiōiſ impreſſam: hoꝝ vero ideſt verboꝝ ⁊ nominum: que ſunt in voce aliquo modo ſe ſe habēte: ea ſunt.ſ. ſigni ficatiua que ſcribūt̉: vt hoc qd̓ dictū ē que ſcribūtur de verbis ac noībꝰ dictū que ſunt in litteris ītelligat̉ Poteſt vero hec quoqꝫ eſſe rō cur dixerit. ⁊ ea q̄ ſcri būt̉: qm̄ litteras ⁊ ſcriptas figuras ⁊ voces: que eiſ dē ſignificāt̉ formulis: nūcupamus: vt. a. ⁊ ipſe ſonus lr̄e nomē capit: ⁊ ilia que in ſubiecto cere vocē ſignifi cās forma deſcribit̉. Deſignare ergo volēs ꝗbꝰ ver bis atqꝫ noībꝰ ea que in voce ſunt apparerēt: nō dixit lr̄as: ꝙ ēt ad ſonum referri poterat litterarū: ſꝫ ait q̄ ſcribūt̉: vt oſtēderet de his litteris dicere: que īſcri ptiōe cōſiſterēt.i. quarū figura ⁊ in cera ſtilo ⁊ ī mēbrana calamo poſſet effingi. Alioquin illa etiā que in ſonis ſunt ad ea noīa referūt̉: que in voce ſunt: quo niam ſonis illis nomina ⁊ verba iunguntur. Sed por phyrius de vtraqꝫ expoſitione iudicauit dicens. Id quod ait ⁊ que ſcribuntur: non potius ad litteraſ: ſed ad verba ⁊ nomina que poſita ſunt in litterarum in ſcriptione: referendum. Reſtat igitur vt illud quoqꝫ addam: cur non ita dixerit. Sunt ergo ea que ſunt in voce intellectuū note. Sed ita eaꝝ que ſunt in anima paſſionum note. Nam cum ea que ſunt in voce res ī tellectuſqꝫ ſignificent: principaliter quidē intellectus res vero quas ipſa intelligentia comprehendit: ſecun daria ſignificatione ꝑ ītellectuū medietatē: intellectꝰ ipſi non ſine quibuſdam paſſionibus ſunt que in ani mam ex ſubiectis veniunt rebus. Paſſus.n. quilibet eius rei proprietatem: quā intellectu complectit̉: ad eius enunciationem deſignationemqꝫ contendit: cuꝫ enim ꝗs aliquā rem intelligit. prius imaginatiōe for enam neceſſe eſt intellecte rei ꝓprietatēqꝫ ſuſcipiat: ⁊ fiat vel paſſio vel cum paſſione quedam intellectꝰ ꝑ ceptio: hac vero poſita ac in mentis ſedibus colloca ta ſit indicande ad alteꝝ paſſionis voluntas: cui actꝰ quidē cōtinuande intelligentie protinus ex ītime ra tionis ꝓprietate ſuperuenit: quem explicat.ſ. ⁊ effu dit or̄o nitēs ea que primitus in mente fūdata ē paſ ſione: ſiue quod eſt verius: ſignificatione ꝓgreſſa ora tio explicat progrediente ſimul ⁊ paſſione ſignificant ſe orationis motibus adequante: ſit vero hec paſſio vel vt figure alicuius īpreſſio: ſed ita vt in aīo fieri cō ſueuit. Aliter nāqꝫ natural̓r ē in re qualibꝫ ꝓpͥa figu ra: aliter v̓o eiꝰ ad aīuꝫ forma trāſfertur: vel vt non eodē mō cere vel marmori vel chartis littere.i. vocū ſigna mandāt̉ ⁊ imagīationē ſtoici a rebus in anīaꝫ trāſlatā loquūt̉: ſed cū adiectione ſemꝑ dicētes: vt ī aīa fieri cōſueuit. Quocirca cum oīs aīe paſſio que dā rei videat̉ eſſe proprietas. Porro aūt cū deſigna tiue voces ītellectuū prīcipaliter: reꝝ dehinc a quibꝰ ītellectꝰ profecti ſunt ſignificatiōe nitāt̉: quicꝗd ē in vocibus ſignificatiuuꝫ: id aīe paſſiones deſignat ſed he paſſiones aīoꝝ ex reꝝ ſimilitudine procreāt̉. vidēſ nāqꝫ aliquiſ ſperā vel quadratū vel quālibet reꝝ aliā figurā: eā ī aī ītelligētia qͣdā vi ac ſil̓itudine capit. nā qui ſperāt viderit: eiꝰ ſil̓itudinē ī aīo ꝑpendit ⁊ cogi tat: atqꝫ eiꝰ aīo qͣndā paſſus imaginē. id cuiꝰ imagi nē patit̉ agnoſcit. Oīs v̓o imago rei: cuiꝰ imago ē ſi militudinē tenet: mēs igit̉ cū ītelligit: reꝝ ſimilitudi nē deprehēdit. Unde ſit: vt cum duoꝝ corpoꝝ maius vnū minꝰ alteꝝ ꝯtuemur: a ſenſu poſtea remotis cor poribꝰ illa ipſa corpora cogitātes illud quoqꝫ memo ria ſeruante noſcemus ſciemuſqꝫ: qd̓ minꝰ: qd̓ v̓o ma ius corpꝰ fuiſſe cōpleximꝰ: qd̓ nullatenꝰ eueniret niſi qͣs mēs ſemel paſſa ē: reꝝ ſil̓itudīes obtineret. Qua re qm̄ paſſiōes aīe: qͣs ītellectꝰ vocant: reꝝ quedā ſi militudines ſūt: iccirco Ariſto. cū paulopoſt de paſſio nibꝰ loqueret̉ aīe: cōtinēti ordīe ad ſil̓itudinē trāſitū fecit. quoniam nihil differt: vtrum paſſiōes aīe dice ret an ſimilitudines. Eadem namqꝫ res anime quidē paſſio ē: rei vero ſimilitudo: ⁊ Alexander hunc locū. Sunt ergo ea que ſunt in voce earuꝫ que ſunt in ani ma paſſionum note. ⁊ ea que ſcribuntur eorum que ſūt ī voce ⁊ quēadmodū nec lr̄e oībꝰ eedē: ſic nec eedē voces. hoc mō conatur exponere. propoſuit īꝗt ea q̄ ſunt in voce intellectꝰ aī deſignare. ⁊ hoc probat exē plo. Eodē.n. mō ea que ſunt in voce paſſiones anime ſignificāt: quemadmodū ea que ſcribuntur voces de

De interpretatione editiōis ſecunde liber primus
ſignant: vt id quod ait: ⁊ ea que ſcribunt̉ ita ītelliga mus tanqͣꝫ ſi diceret: quemadmodū etiaꝫ ea que ſcri būt̉ eoꝝ que ſunt in voce: ea v̓o q̄ ſcribuntur inquit alexander notas eſſe vocū.i. nominum ac verboꝝ: ex hoc monſtrauit quod dixit: ⁊ quemadmodum nec lit tere omnibuſ cedē: ſic nec eedē voces. Signū namqꝫ eſt vocū ipſaꝝ ſignificationē litteris: cōtineri: ꝙ vbi varie ſūt littere ⁊ non eedē que ſcribunt̉: varias quo qꝫ voces eſſe neceſſe eſt. hec Alexander. Porphyriꝰ vero qm̄ tres poſuit orationes: vnā que litteris cōti neretur. ſecūdā que verbis ac nominibus perſonaret tertiā quā mentis euolueret intellectus: id ariſtotelē ſignificare pronunciat cum dicit. Sunt ergo ea q̄ ſū in voce earum que ſunt in anima paſſionum: note qd̓ oſtēderet ac ſi ita dixiſſet: ſunt ergo ea que ſunt invo ce ⁊ verba ⁊ nomīa anime paſſionū note. ⁊ qm̄ mon ſtrauit quoꝝ voces eēt ſignificatiue: illud quoqꝫ do cuiſſe: quibus ſignis verba ⁊ nomīa pāderēt̉: ideo ad didiſſe: ⁊ ea que ſcribūt̉ eoꝝ que ſunt in voce tanqͣꝫ ſi diceret ea que ſcribuntur nomina ⁊ verba: eoruꝫ q̄ ſunt in voce nominum ⁊ verborum note ſunt: nec di ſiunctam eſſe ſententiam: nec(vt alexander putat) io quod ait ⁊ ea que ſcribuntur: ita eſt intelligenduꝫ: tā qͣꝫ ſi diceret: ſicut ea que ſcribuntur. id eſt littere illa que ſunt in voce ſignificant: ita ea que ſunt ī voce no tas eſſe aīe paſſionū. Primo quidē ꝙ ad ſimplicē ſen ſū nihil addi oportet: deinde ꝙ tā breuis ordo tamqꝫ neceſſaria orationis nō eſt intercidenda partitio: ter tio vero quoniam ſi ſimilis eſt ſignificatio litterarum vocumqꝫ que eſt vocum ⁊ anime paſſionū: oporteret ſicut voces diuerſis litteris permutant̉: ita quoqꝫ paſ ſiones anime diuerſis vocibus permutari: quod non ſit: idem namqꝫ intellectus poteſt variatis vocibus ſi gnificari. Sed alexander id ꝙ eum ſenſiſſe ſuperius memoraui: hoc probare nititur argumento. ait enim etiam in hoc quoqꝫ ſimilē eſſe ſignificationem littera rum ac vocum: quoniam ſicut littere non naturaliter voces: ſꝫ poſitiōe ſignificant: ita quoqꝫ voces non na turaliter animi intellectus: ſed aliqua poſitione deſi gnant. Sed qui prius recipit: vt id quod Ariſtoteles ait: ⁊ ea que ſcribuntur: ita dictum eſſet tanqͣꝫ ſi dice ret ſicut ea que ſcribuntur: quicquid ad hanc ſenten tiā videt̉ adiūgere: equaliter nō dubitat̉ errare. quo circa noſtro iudicio qui rectius tenere volēt ſentētijs porphyrij ſe applicabūt. Aſpaſius quoqꝫ ſnīe alexan dri: quā ſupra propoſuimus: valde cōſentit: qui a no bis ī eodē quo ⁊ alexander culpabitur errore. Ariſto teles vero duobus modis has notas eſſe putat: litte raꝝ: vocū: paſſionūqꝫ aīe cōſtitutas: vno quidē poſi tione: alio vero naturaliter. Atqꝫ hoc eſt quod ait: ⁊ quēadmodū nec littere oībꝰ eedē ſint: nec eedem vo ces. Nā ſi littere voces: ipſe vero voces intellectꝰ ani mi natural̓r d̓ſignarēt: oēs hoīes: eiſdē litteris: eiſdē vocibus etiā vterēt̉. Quod qm̄ apud oēs nec eedē lit tere: neqꝫ eedē voces ſunt: conſtat eas nō eſſe naͣles. Sed hic duplex lectio eſt. Alexander enim hoc modo putat legi oportere: quorum autem he primorum no te: eedē oībꝰ paſſiones aīe ſunt: ⁊ quorum he ſimilitu dines: res etiam eedē. Uolens..n. Ariſtote. ea que po ſitione ſignificant ab his que aliquid deſignant natu raliter ſegregare hoc interpoſuit: ea que poſitione ſi gnificant: varia eſſe. Ea vero que natural̓r apud oēs eadē: ⁊ inchoās ꝗdē a vocibꝰ ad lr̄as venit: eaſqꝫ prīo non eſſe naturaliter ſignificatiuas demonſtrat dicēs ⁊ quēadmodū nec littere oībus eedē: ſic nec eedē voces: nā ſi iccirco littere ꝓbant̉ non eſſe naturaliter ſi gnificantes: ꝙ apud alios alie ſint ac diuerſe. Eodem quoqꝫ modo probabile erit voces quoqꝫ non natura liter ſignificare: qm̄ ſingule hominū gentes non eiſdi inter ſe vocibus colloquantur. Uolens vero ſimilitu dinē intellectuum rerūqꝫ ſubiectarum docere natura liter cōſtitutā ait: quoꝝ āt he primoꝝ note: eedē on nibus paſſiōes aīe ſūt: quoꝝ inquit voces que apu diuerſas gentes ipſe quoqꝫ diuerſe ſunt: ſignificatio nē retinent: que ſunt ſcilicet anime paſſiōes: ille apr̓ omnes eedē ſunt. Neqꝫ.n. fieri poteſt: vt quod apuc romanos hō ītelligit̉: lapis apud barbaros intellige tur. Eodē quoqꝫ mō de ceteris rebꝰ. Ergo huiuſmo di ſententia eſt que dicit: ea q̄ voces ſignificēt apuo oēs hoīes nō mutari: vt ipſe quidē voces: ſicut ſupr monſtrauit cū dixit quēadmodū nec littere oībꝰ eedē ſic nec eedē voces: cū apud plures diuerſe ſint: Illuc v̓o ꝙ voces ipſe ſignificāt apud omnes hoīes idē ſit nec vlla rōne valeat permutari: qui ſunt ſcilicet inte lectus rerum. qui quoniā naturaliter ſunt permutari non poſſunt: atqꝫ hoc eſt quod ait. Quorum autē he primorum note. ideſt voces: eedem omnibus paſſio nes anime ſunt: vt demonſtraret quidem voces eſt diuerſas. quorū autem ipſe voces ſignificatiue eēnt que ſunt.ſ. aīe paſſiones: eaſdē apud omnes eſſe: ne vlla rōne: qm̄ ſunt conſtitute naturaliter: permutari Nec vero in hoc conſtituit: vt de ſolis vocibus atqꝫ tellectibus loqueretur. Sed quoniā voces atqꝫ litte ras non naturaliter conſtitutas per id ſignificauit: eas nō apud oēs eaſdē eſſe propoſuit. Rurſus intel ctus quos aīe paſſiones vocat: per hoc eſſe natura les on̄dit: quod apud oēs ijdē ſint: a quibus. id eſt īt ctibus ad res tranſituꝫ fecit. Ait enim quoꝝ he ſimi tudines: res ēt eedem. Hoc.ſ. ſentiens quod res quo qꝫ naturaliter apud omnes eſſent eedem: ſicut enin ipſe anime paſſiones: que ex rebus ſumuntur: apuc oēs hoīes eedem ſunt: ita quoqꝫ ipſe res: quarum ſi militudines ſunt anime paſſiones: eedem apud oēs ſūt. Quocirca quoqꝫ res naturales ſunt: ſicut ſunt ē ſimilitudines reꝝ que ſunt paſſiones anime. Herm nius vero huic eſt expoſitioni contrarius. Dicit enir non eſſe veꝝ eoſdē apud omnes homines eſſe intell ctus: quoꝝ voces ſignificatiue ſunt. quid enim in ec uocatiōe dicetur: vbi vnus idēqꝫ vocis modus plur ſignificat: ſed magis hanc lectionem veram putat: v ita ſit: quorum aūt he primoꝝ note: he oēs paſſione aīe ſunt: ⁊ quoꝝ he ſimilitudines: res iam eedem: v demōſtraſſe videatur: quoruꝫ voces ſignificatiue ſin vel quoꝝ paſſiones aīe ſimilitudines. Et hoc ſimpl ter accipiendū eſt ẜm Herminiū: vt ita dicamꝰ. qꝛ rum voces ſignificatiue ſunt: ille ſunt anime paſſiōe tanqͣꝫ ſi diceret aīe paſſiones ſunt: quas ſignificam voces: ⁊ rurſus quorum ſimilitudines ſunt: ea que in tellectibus continēt̉: ille ſūt res. Tanqͣꝫ ſi dixiſſet: re ſunt: quas ſignificant intellectꝰ. Sed Porphyrius⁊ vtriſqꝫ acute ſubtiliterqꝫ iudicat: ⁊ alexandri ſenten tiā magis ꝓbat hoc quod dicit nō debere diſſimul ri de multiplici equiuocatiōis ſignificatione. Nam ⁊ qui dicit ad vnā quālibet rē accōmodat aīuꝫ.ſ. quā telligēſ voce declarat: ⁊ vnū rurſus ītellectū quēlibe is qui audit expectat. Quod ſi cū vterqꝫ ex vno noīe res diuerſas ītelligit: ille qui nomē equiuocū dixit de ſignet clarius: quid illo noīe ſignificare voluerit: acc pit mox qui audit. ⁊ ad vnū ītellectū vtriqꝫ cōueniui qui rurſus ſit vnus apud eoſdē illos: apud quos pri diuerſ

De interpretatione editiōis ſecūde liber primus
diuerſe fuerant anime paſſiones ꝓpter equiuocatio nem nominis. Neqꝫ eniꝫ fieri poteſt: vt qui voces po ſitione ſignificantes a natura eo diſtinxit: ꝙ eaſdem apud omnes eſſe non diceret: eas res quas naturali ter eſſe preponebat non eo tales eſſe monſtraret: ꝙ apud omnes eaſdem eſſe contenderet. Quocirca Ale xander vel propria ſententia vel Prophyrii auctori tate probandus eſt. Sed quoniam ita dixit Ariſtote. quorum autem he primorum note: eedem omnibus paſſiones anime ſunt: querit Alex. ſi rerum nomina ſunt: quid cauſe eſt: vt primorum intellectuum notas eſſe voces dixerit Ariſtote. rei enim ponitur nomen. vt cum dicimus homo: ſignificamus quidem intelle ctum: rei tamen nomen eſt.ſ. animal rationale morta le. Cur ergo non primarum rerum magis note ſunt voces quibus ponuntur: potiuſqͣꝫ intellectuū. Sꝫ for taſſe quidem ob hoc dictum eſt inquit. ꝙ licet voces rerum nomina ſint: tamen non iccirco vtimur voci bus: vt res ſignificemus: ſed vt eaſ que nobis ex rebꝰ innate ſunt: anime paſſiones. Quocirca propter quo rum ſignificantiam: voces ipſe proferuntur: recte eo rum primorum dixit eſſe notas. In hoc v̓o Aſpaſius permoleſtus eſt. Ait enim qui fieri poteſt: vt eedem apud omnes anime paſſiones ſint: cum tam diuerſa ſententia de iuſto ac bono ſit. Arbitratur enī aſpaſiꝰ paſſiones anime non de rebus incorporalibus ſed de his tantum que ſenſibus capi poſſunt: Ariſtotelē pa ſiones anime dixiſſe: quod perfalſum eſt. Neqꝫ enim vnqͣꝫ intellexiſſe dicetur: qui fallitur: ⁊ fortaſſe quidē paſſionem animi habuiſſe diceretur: quicunqꝫ id qd̓ bonum eſt: non eodem modo quo eſt: ſed aliter arbi tratur. intellexiſſe vero non dicitur. Ariſtoteles autē cum de ſimilitudine loquitur de intellectu pronūciat Neqꝫ enim fieri poteſt: vt qui qd̓ bonum eſt malum eſſe arbitret̉: boni ſimilitudinem mente conceperit: Neqꝫ enim intellexit rem ſubiectam: ſed quoniam q̄ ſunt iuſta ac bona ad poſitionem oīa naturam ue re ferūtur: et ſi de iuſto ac bono ita loquitur: vt de eo ci uile ius: aut ciuilis iniuria dicitur: recte non eedē ſūt paſſiones anime: quoniam ciuile ius ciuile bonū poſi tione eſt non natura. Naturale v̓o bonum atqꝫ iuſtū apud omnes gentes idem eſt. Et de deo quoqꝫ idem eſt cuius qͣꝫuis cultura diuerſa ſit idem tn̄ cuiuſdam eminentiſſime nature eſt intellectus. Quare repetē dum breuiter a principio eſt. partibus enim ad oratio nem vſqꝫ peruenit. nam ꝙ ſe prius quid eſſet nomen quid verbuꝫ conſtituere dixit. he minime partes ora tionis ſunt. Quod v̓o affirmationem ⁊ negationem iam de compoſita ex verbis ⁊ nominibꝰ oratione loꝗ tur: que eedem rurſus partes ſunt enunciationis Et poſt enunciationis propoſitioneꝫ de oratione loqui ꝓ poſuit: cuius ipſa quoqꝫ enuntiatio pars eſt. Et quo niaꝫ(vt dictum eſt) triplex eſt oratio: que in litteris: que in voce: que ī intellectibus eſt: qui verbū ⁊ nomē diffiniturꝰ eſſet: eaqꝫ ſignificatiua poſiturꝰ: dicit pͥus quorum ſignificatiua ſint ipſa verba ⁊ nomina: ⁊ in choat quidem ab his nominibus ⁊ verbis que ſunt in voce dicēs. Sūt ergo ea que ſūt in voce ⁊ demōſtrat quorum ſint ſignificatiua adiiciens earum que ſunt ī anima paſſionum note. Rurſus nominuꝫ ipſorū ver borūqꝫ que in voce ſunt ea verba ⁊ nomina que eēt in litteriſ conſtituta: ſignificatiua eſſe declarat dicēs: ⁊ ea que ſcribuntur eorum que ſunt in voce: ⁊ quo niam iſta quattuor quedam ſunt littere: voces: in tellectus: res: quorum littere ⁊ voces poſitione ſunt:
natura vero res atqꝫ intellectus: demōſtrauit voces non eſſe naturaliter: ſed poſitione per hoc ꝙ ait non eaſdem eſſe apud omnes ſed varias: vt eſt. ⁊ quemad modum nec littere omnibus eedem ſic: nec eedeꝫ vo ces. Vt v̓o demonſtraret intellectus ⁊ res eſſe na turaliter ait apud omnes eoſdem eſſe intellectus: quorum voces eſſent ſignificatiue: ⁊ rurſus apud oēs eaſdem eſſe res: quarum ſimilitudines eſſent aīe paſ ſiones: vt eſt. quorum autem he primorum note.ſ. q̄ ſunt in voce: eedem omnibꝰ paſſiones anime ſunt: ⁊ quorum he ſimilitudines: res etiam eedem. Paſſio nes autem anime dixit: quoniam alias diligēter oſtē ſum eſt omnem vocem animalis aut ex paſſione aīe aut propter paſſionem proferri. Similitudinem. ꝟo paſſionem anime vocauit: quod ſecundum Ariſtotelē nihil eſt aliud intelligere niſi cuiuſlibꝫ ſubiecte rei ꝓ prietatem atqꝫ imaginationem in anime ipſius repu tatione ſuſcipere. de quibus anime paſſionibus in li bris ſe de anima commemorat diligentiuſ diſputaſſe Sed quoniam demonſtratum eſt quoniam verba ⁊ nomina ⁊ oratio intellectuū prīcipaliter ſignificatiua ſunt: quicquid eſt in voce ſignificationis: ab intellecti bus venit. Quare prius paululum de intellectibus ꝑ ſpiciendum ei erat: qui aliquid recte de vocibus diſ putaret. Ergo quod ſupra paſſiones anime ⁊ ſimilitu dines vocauit: idē nūc apertiꝰ intellectū vocat dicēs. ¶ Eſt autem quemadmodum in anima aliquotiēs quidem intellectus ſine vero falſo ve. Aliquotiēs autemʸ cui iam neceſſe eſt horum alteruꝫ ineſſe: ſic etiam in voce: circa compoſitionem enim ⁊ diuiſio nem eſt veritas falſitaſqꝫ. Nomīa igitur ipſa ⁊ ver ba conſimilia ſunt ſine compoſitione ⁊ diuiſione ī tellectui: vt homo vel album. quando non additur aliquid: neqꝫ enim adhuc verum vel falſum eſt: hu ius autem ſignum hoc eſt. Hyrcoceruus enim ſi gnificat aliquid: ſed nondum verum vel falſum. ſi non eſſe vel non eſſe addatur vel ſimpl̓r. vel ẜꝫ tꝑs. ¶ Quoniam nomen ⁊ verbū atqꝫ omnis oratio ſigni ficatiua ſunt anime paſſionuꝫ: ex ipſis ſine dubio que deſignāt in eiidē vocibus proprietas ſignificationis ī naſcit̉. Hic vero eſt totus atqꝫ cōtinuus Ariſtote lice ordo ſnīe. Qm̄ inquit ea primū vocibus ſignificant̉: que in animo ⁊ cogitatiōe verſant̉: intellectuū vero alios ꝗdē ſimplices ⁊ ſin̄ v̓i vl̓ falſi enūciatiōe ꝑpēdi mꝰ vt cū nob̓ hoīs ꝓpetas tacita imagīatōe ſuggerit̉. nulla nāqꝫ ex hac ītelligētie ſimplicitate vl̓ v̓itatꝭ na ſcitur vel falſitatis agnitio. Sunt vero intellectus ꝙ dam compoſiti atqꝫ coniuncti: in quibus ineſt iaꝫ que dam vel veritatis vel falntatis inſpectio: vt cum ad quamlibet ſimplicem perceptionem mentis adiungi gitur aliud quod uel eſſe aliquid vel nō eſſe cōſtituat vt ſi ad hoīs intellectuꝫ eſſe vel non eſſe. vel albū eſſe vel non eſſe album copuletur. fient enim cogitabiles orationes veritatis vel falſitatis participes hoc mo do: homo eſt: homo non eſt: homo albus eſt: hō alb non eſt. Quarum quidem hō eſt: vel hō albus eſt: cō poſitio dicitur. Nam prior eſſe atqꝫ hominem: poſte rior hominem albo compoſita intellectus predica tione connectit. Si vero ad hominis intellectum adii ciam ꝗddam. vt ita ſit: homo eſt vel non eſt: vel albꝰ eſt: aut aliquid tale: tūc in ipſa cogitatiōe veritas aut falſitas innaſcit̉. Ergo inquit quemadmodum aliquo tiens quidā ſimplices intellectus ſunt: qui ꝟo falſoqꝫ

De interpretatione editiōis ſecunde liber primus
careant. quidam vero in quibus alterum horum repe riatur: ſic ēt in voce. Nā que voces denūciant ſimpli ces intellectꝰ: ipſe quoqꝫ a falſitate ⁊ veritate ſeiūcte ſunt. Que v̓o hmōi ſignificāt ītellectꝰ: in quibus iam veritas vel falſitas cōſtituta ē: in ipſis quoqꝫ hoꝝ al teꝝ inueniri neceſſe ē. Nā ſi quis hoc ſoluꝫ dicit hō vel albuꝫ: vel ēt hyrcoceruus qͣꝫ qͣꝫ iſta quidē ſignifi cēt. qm̄ tn̄ ſignificāt ſimplices ītellectꝰ: māifeſtuꝫ eſt oī veritatis vel falſitatis ꝓprietate carere. Et tota dē ſnīa hoc mō ſe hꝫ. Diligētiꝰ tn̄ ē attēdēdū quid ē ꝙ ait: circa cōpoſitionē enī ⁊ diuiſionē ē veritas fal ſitaſqꝫ: quid ēt ꝙ dictuꝫ ē. noīa igit̉ ipſa ⁊ verba cōſi milia ſunt ſine cōpoſitione vel diuiſione intellectui Illud quoqꝫ cur compoſito noīe: vel cur etiā vſus eſt rei nō exiſtentis exemplo: vt diceret: hyrcoceruus.n. ſignificat aliquid. Nec illud pretereūdū ē: ꝗd ſit qd̓ di ctū ē: vel ſimpliciter vel ẜm tēpus primū ꝗdem de eo dicēduꝫ ē ꝙ ait: circa cōpoſitionē.n. ⁊ diuiſionē ē ve ritas faſitaſqꝫ. Querit̉. nāqꝫ vtrū ne oīs veritaſ circa cōpoſitionē ⁊ diuiſionē ſit: an q̄dā ē q̄dā v̓o minime. Illud quoqꝫ an in oī cōpoſitiōe vel diuiſione veritas falſitaſqꝫ cōſtituta ſit: an hoc nō generaliter: ſꝫ ī qua dā cōpoſitionis vel diuiſionis parte veritas falſitaſqꝫ verſet̉. in opinionibus namqꝫ veritas eſt: quotiēs ex ſubiecta re capit̉ imaginatio vel etiā quotiēs: ita vt ſe ſe res hꝫ: imaginationē accipit ītellectꝰ. Falſitaſ v̓o ē quotiens aut nō ex ſubiecto: aut ita vt ſeſe res non hꝫ imaginatio ſubijcit̉ intellectui: ſꝫ adhuc in verita te atqꝫ falſitate nihil equidē aliud reperit̉: niſi quedā opinionis habitudo ad ſubiectam rem. Quadā enim habitudine ⁊ quo modo ſe habet imaginatio ad rem ſubiectā: hoc ſolum in hac veritate vel falſitate con ſpicit̉: quā quidē habitudinē nullus dixerit cōpoſitio nē. In hoc v̓o diuiſionis nullꝰ nec fictus quidē modꝰ ītelligi pōt. Illud quoqꝫ cōſiderandū eſt nōne aliqͣ ſit in his cōpoſitio vel diuiſio: que ẜm ſubſtantiā ſuā v̓a dicunt̉ aut falſa: vt ē vera voluptas bene viuendi: vt ē falſa voluptas bellādi. Etiā illud quoqꝫ reſpiciendū eſt: ꝙ in omnium maximo deo ꝗcꝗd intelligitur: non i eo accn̄tal̓r: ſꝫ ſubſtantialiter intelligit̉: ⁊ enī q̄ bōa ſunt ſubſtātialiter de eo nō accidētaliter credimus. Qd̓ ſi ſub̓al̓r credimꝰ deū: deū vero nullus dixerit falſum: nihilqꝫ in eo accidentaliter poterit euēire. ip̄a veritas deus dicēdus eſt: nō eſt igit̉ cōpoſitio vel di uiſio in his: que ſimplicia naturaliter ſunt: nec vlla cu iuſſibet rei collatione iungunt̉. Quare nō oīs veritaſ neqꝫ falſitas circa cōpoſitionē diuiſionēqꝫ cōſiſtit: ſed ſola tm̄: que in intellectuū multitudīe ſit: ⁊ ī prolatio ne dicendi. Nā ī ipſa quidē habitudine imaginatiōis ⁊ rei nulla cōpoſitio eſt: in cōiunctiōe v̓o intellectuuꝫ cōpoſitio fit. Nā cū dico ſocrates ambulat: hoc ipſuꝫ ꝗdē ꝙ euꝫ ābulare cōcepi: nulla cōpoſitio ē: ꝙ v̓o in tellectus ꝓgreſſione ābulationē cū ſocrate cōiungo: quedā iam facta ē cōpoſitio. Qd̓ ſi hoc oratione ꝓ tulero: rurſus eadē cōpoſitio eſt: ⁊ circa eam vis veri tatis ⁊ falſitatis apparet. Quo circa ī his ſolis cōpo ſitionibꝰ īuenit̉ veritas atqꝫ mendaciuꝫ: de quibuſto ta nunc queſtio ē: in noīe.ſ. ⁊ in verbo: in negatione ⁊ affirmatione: in enūciatione: ⁊ oratione. Quē.ſ. com poſitione veritatis ⁊ falſitatis naturā ab intellectibꝰ accipientes in vocis prolatione cōſeruant. De diui ſione aūt que ad negatiōeꝫ ꝑtinet: deqꝫ cōpoſitione: q̄ ad affirmationē: paulopoſt enucleatius dicā. Nūc illud ē videndū: vtꝝ verum ſit circa oēꝫ cōpoſitionē circaqꝫ oēꝫ diuiſionem veritatem vel mendaciuꝫ pro
uenire: quod falſum ē: quis.n. dixerit hmōi nominuꝫ coniunctionem: ⁊ ſocrates: ⁊ plato vel ſi a ſe hec noīa diuidant̉: nec ſocrates: nec plato: veri aliquā fal ſi ve tenere ſignificantiaꝫ. Quare cōfitēduꝫ ē: nec cir ca oēꝫ diuiſionē: neqꝫ circa oēꝫ cōpoſitionē eā ſcilicet que in oratione verſatur: mendaciū veritatēqꝫ ſubſi ſtere. Sed illud veriſſimuꝫ ē ꝙ oīs que in oratione veritas falſitaſqꝫ: in cōpoſitione ⁊ diuiſiōe naſcit̉: nō tamen omnis orationis cōpoſitio vel diuiſio iterum retinet: aut verum aut falſum. Ergo ſi ſic dixiſſet: cir ca oēꝫ cōpōnē vel diuiſionē v̓itas falſitaſqꝫ ē: menti retur. Sed qm̄ dixit ſimpliciter: veritas falſitaſqꝫ ci ca compoſitionē diuiſionēqꝫ ē veriſſime ſubtiliſſime qꝫ dixiſſe putandum ē. illa etiā nomina que ita dicur tur ſimplicia: vt veritatē aut falſitatē quodammodo valeant deſignare: huiuſmodi ſunt: vt intra ſe atqꝫ tra ſignificationē ſuam quandā retineant cōpoſit nē: vt ſi quis dicat lego: hoc eſt enī dicere lego: tanqͣꝫ ſi diceret ego lego. Hec autē cōpoſitio ē. Sꝫ vel quo tiēs interrogante alio reſpondet alius vno tn̄ ſermo ne videt̉ quoqꝫ tunc ſimplex ſermo veritatē menda ciūqꝫ ꝑficere. ꝙ ꝑfalſum eſt. Audiētis nāqꝫ reſpōſi ad totuꝫ ordinem ſuperioris enunciationis adiungi vt ſi quis interroganti mundus ne anīal ſit: reſpond at eſt videtur hec vna particula veritatem vel men daciuꝫ continere: ſed falſo. Nō.n. vna eſt: ſed ad vir ipſius reſponſionis intuenti tale eſt ac ſi diceret̉ mu dus aīal eſt. Quod v̓o ait noīa ipſa ⁊ verba conſimi lia eē ſine cōpoſitione vel diuiſione ītellectui: illud d fignat: quod ſupra iā dixit: ea que ſunt in voce eſſe anime paſſionum. Quod ſi note ſunt: ſicut re vocuꝫ in ſe ſimilitudinem gerunt: ita voces intell ctuum. Et quoniā dictuꝫ ē cur de ſimilitudine rum ⁊ nominuꝫ atqꝫ anime paſſionū dixerit: ca cōpoſitionem ⁊ diuiſionē falſuꝫ verūqꝫ eſſe pr ſuerit dicenduꝫ eſt quid ſit ipſa cōpoſitio vel diuiſio in qua aut veritas: aut falſitas inuenitur. N de ſimplici enunciatiua oratione perpendit: rius ipſe in diuiſione declarat dicens. Eſt autem prīa oratio enunciatiua affirmatio deinde neg lā nunc cōpoſitionē deſignare vult: que alicuit ſubſtantiā conſtituit: vel aliquid ẜm eſſe cō cuꝫ dico ſocrates eſt. hoc ipſum eſſe ſocrati ſubſtantiam eius eſſe conſtituo. Si vero dixero ſocra tes philoſophus ē. ph̓iam ⁊ ſocrateꝫ ẜm eē cōpo vel ſi dicam ſocrates ambulat. huiuſmodi eſt tanqͣꝫ dicā ſocrates ambulans eſt: igit̉ quotiēs hmōi fuer cōpoſitio: que ẜm eſſe verbuꝫ vel ſubſtantiam conſi tuat vel res cōiungat affirmatio dicitur. ⁊ in ea ve falſiqꝫ natura perſpicitur. ⁊ quoniam omnis negati ad predicationem conſtituit̉. huius enim. affirmatio nis que eſt ſocrates eſt: negatio non ea qu ſocrates eſt: ſed ea que pronunciat ſocrates non eſt. ad id quod eſſe ſocrates dictus eſt non nega ponitur: vt cum id dicamus non eſſe: qu ctuꝫ ē eē. ergo qm̄ id qd̓ in affirmatione ẜm eſt cōſtitutuꝫ vel cōiunctuꝫ fuerit: ad id addita neg ſeparat vel ip̄aꝫ ſubſtantie co ctam ꝑ id qd̓ dictuꝫ ē eſſe aliquid: coniunctionē: diu ſio vocat̉. Qn̄.n. dico ſocrates non eſt: eſſe a ſocrate ſeiunxi. ⁊ cum dico ſocrates: philoſophus nō ē ſo tē ab eo ꝙ eſt philoſophuꝫ eſſe ſeparaui quā ſepara tionē: que ad negationē ꝑtinet: diuiſionem vocauit Ergo māifeſtuꝫ ē ꝙ ſi ſimplex ī aīe paſſiōibus: inte lectus fuerit: cuꝫ ipſe ītellectus nullā adhuc veri fa

De interpretatione editiōis ſecunde liber primus.
ſiqꝫ retīeat naturā: eoꝝ quoqꝫ ꝓlationē ab vtriſqꝫ eē ſeparatam. Sed cum compoſitio ſecundum eſſe fa cta vel ēt diuiſio ītellectibꝰ: ī ꝗbꝰ prīcipaliter veritas ⁊ falſitas ꝓcreat̉: euenerit qm̄ ex ītellectibꝰ voces ca piunt ſignificationē: eas quoqꝫ ſecūdū intellectuū qͣ litatē veras ⁊ falſas eſſe neceſſe ē. Maximā vero ha bet vī hyrcocerui exempli nouitas ⁊ exquiſita ſubtili tas ad demōſtrādū enī ꝙ vnū ſolū nomen neqꝫ verū ſit neqꝫ falſum poſuit hmōi nomē: qd̓ cōpoſitū quidē eſſet: nulla tn̄ eius ſubſtātia reperiret̉. Si quod ergo nunqͣꝫ nomen vnum veritatem poſſet falſitatem ve retinere: poſuit huiuſmodi nomen: ꝙ eſt hyrcoceruꝰ ſed quoniam omnino in rebus nulla illi ſubſtantia ē: falſum aliquid deſignare videtur: ſed nō deſignat ali quā falſitatē. Niſi.n. dicatur hyrcoceruus vel eſſe vt̓ nō eſſe qͣꝫqͣꝫ ip̄m per ſe non ſit: ſolum tamen dictum nil falſi in eo ſermone veri ve perpendit̉. Ergo ad de monſtrādā vi ſimplicis nominis: ꝙ oī veritate atqꝫ mendacio careat tale in exemplo poſuit nomē: cui reſ nulla ſubiecta ſit. Qd̓ ſi ꝗdē veꝝ vl̓ falſū vnū nomē ſi gnificare poſſet: nomen ꝙ eam rem eſſe deſignat: q̄ rebus non ſit: oīno falſū eſſet. Sed non eſt. nō igit̉ vl la veritas falſitaſqꝫ in ſimplici vnqͣꝫ nomīe reperiet̉. Nec illud parue cure fuit nomē nō ponere: ꝙ oīno ni hil ſignificaret: ſed quod cū ſignificaret ꝗddā: tamen aut verū aut falſū eſſe nō poſſet: vt nō videat̉ verita tis falſitatiſqꝫ cauſa eſſe in eo: qm̄ nihil ſignificaret. Sed qm̄ eēt ſimpliciter dictū quāqͣꝫ ī eodē illud quo qꝫ conficit: vt oſtenderet nō ſoluꝫ ſimplex nomē ve itate atqꝫ mendatio eſſe alieniſſimū: ſed etiā cōpoſi a quoqꝫ nomīa: ſi nō habeāt aliquaꝫ ſecundum eſſe vel nō eē(ſicut ſuꝑius dictū ē) cōpoſitionē: verū vel falſū ſignificare nō poſſe. tāqͣꝫ ſi diceret: nō ſolū ſim plex nomē preter aliquā cōpoſitionē nihil verū falſū ve ſignificat ſed ēt cōpoſita vtroqꝫ carent(ſicut iam pſe dixit) niſi illi aut eſſe aut nō eſſe addat̉ ⁊ vel ſim liciter vel ſecūdū tēpꝰ. hoc v̓o iccirco addidit ꝙ ī ꝗ puſdā ita enūciationes fiunt: vt quod de ipſis dicit̉. ſecūdū ſubſtātiā proponat̉. ī quibuſdā vero hoc ip̄ꝫ ſſe quod addit̉ non ſubſtātiā ſed preſentiā quādā ſi gnificat. Cū enī dicimus deus eſt: nō eū dicimus nūc eſſe. ſed tātū in ſubſtātia eē: vt hoc ad īmutabilitatē potius ſubſtantie quā ad tēpuſ aliqd̓ referat̉. Si aūt dicimus dies eſt ad nullā diei ſubſtātiā pertinet: niſi antū ad tēporis cōſtitutiōeꝫ. hoc.n. ꝙ eſt tale ē: tan qͣꝫ ſi dicamus nūc ē. quare cū ita dicimus eē vt ſb̓am deſignemus ſimpliciter eſt addimus. Cū v̓o ita vt ali quid pn̄s ſignificet̉. ſecūdū tēpus. Hec eſt vna quā di ximus expoſitio. Alia vero huiuſmodi eſt eſſe aliquid duobꝰ modis dicitur aut ſimpliciter aut ſecūdū tem pus. ſimpliciter quidē ſecūdū preſens tempꝰ: vt ſi ꝗs dicat hyrcoceruus eſt. pn̄s autē ꝙ dicit̉: tempus nō ē ſed cōfiniū tēpoꝝ finis nāqꝫ p̄teriti ē futuriqꝫ princi piū. Quocirca quiſquis ſecūdū preſens hoc ſermone ꝙ ē eē vtit̉ ſimpl̓r vtit̉. ꝗ v̓o aut p̄teritum iūgit aut futurū: ille nō ſimpliciter: ſed iā in ip̄ꝫ tēpus incurrit Tp̄a nāqꝫ(vt dictū ē) duo ponūt̉ preteritū atqꝫ fu turū. Qd̓ ſi quis cū preſens nomīat. ſimpliciter dicit cū vtrūlibet preteritū vel futuꝝ dixerit: ſecūdū tēp vtit̉ enūciatiōe. Eſt quoqꝫ tertia hmōi expoſitio: q aliquotiēs ita tēpore vtimur: vt indefinite dicamus vt ſi ꝗs dicat. ē hyrcoceruus: fuit hyrcoceruus: erit hyrcoceruus: hoc īdefinite ⁊ ſimpliciter dictū ē. Sit vero aliꝗs addat: nunc eſt vel heri fuit: vel cras erit d hoc ipſum eſſe quod ſimpliciter dicit̉ addit tēpꝰ qͣ
re ẜm vnā triū haꝝ expoſitionū ītelligendū eſt ꝙ ait ſi nō vel eſſe vel nō eſſe addat̉: vel ſimpliciter vel ẜm tēpꝰ. Sꝫ ei qd̓ ante ꝓpoſuit: quēadmodū aliquotiēs quidē ī aīa ītellectꝰ ſiue vero vel falſo. poſt quaſi ꝯn̄s reddidit noīa ipſa per ſe v̓baqꝫ eē ſimplicibꝰ ītellecti bꝰ cōſimilia: vt hō vl̓ albū: ei v̓o qd̓ ait: cui iā neceſſe ſit alterū hoꝝ ineſſe: nihil interim reddidit: ſꝫ hoc eo ipſo ſuppleuiſſe putabit̉: ꝙ ait ſed nōdū veꝝ vel fal ſū ē ſi nō eſſe vel nō eſſe addat̉: hoc ē.n. ītellectuū q̄ dā cōpoſitio: cui iā neceſſe ē alterū hoꝝ ineſſe: qua ī or̄one vel eē vel n̄ eē addit̉. quocirca qm̄ de noīe ver boqꝫ ꝓpoſuit: ⁊ ꝗ potuit breuiter: vocū litterarū ītel lectuū rerūqꝫ ꝯn̄tias altiſſima rōne mōſtrauit: ad id qd̓ primū ꝓpoſuit dicens. Primū oꝫ cōſtituere: quid ſit nomen ⁊ quid verbū: ad hoc inquā ꝙ promiſerat diffinire: reuertitur: nomē enī diffiniens ita ſubiecit. Omen eſt vox ſignificatiua ad placituꝫ ſine tempore. cuius nulla pars ſignifica tiua eſt ſeparata. in nomine eniꝫ quod ē Mequiſerus ferus per ſe nihil ſignificat. quēadmodū in oratione que eſt equus ferus. ¶ Oīs diffinitio generis cōſtitutione cōformat̉: diffe rētiaꝝ v̓o cōpoſitione perficit̉. Nā ſi ad ꝓpoſituꝫ ge nus differētias colligamus: eaſqꝫ ad vnā: quā diffini re volumus: ſpeciē aptemꝰ: vſqꝫ dū vni tm̄ ſpeciei il la collectio cōueniat: nihil eſt ꝙ vltra ad faciēdā dif finitionē deſideret̉: vt ip̄m hoīeꝫ ſi quis diffiniat: ge neri eiꝰ qd̓ ē aīal duas. neceſſe eſt differētias iungat rōnale.ſ. atqꝫ mortale: faciatqꝫ hmōi ordinē aīal rō nale mortale: que diffinitio ſi ad hoīeꝫ referat̉: plena eſt rōis ſubſtātieqꝫ deſcriptio. Uolēs ergo ariſto. diſ finire quid eēt nomē priꝰ eius genꝰ ſumpſit dicēs vo cē eē: iccirco.ſ. vt hoc ꝙ dicimꝰ nomē ab alijs q̄ non voces: ſꝫ tm̄ ſoni ſūt ſepararet. Diſtat.n. ſonª a voce: ſonꝰ.n. ē ꝑcuſſio aeris ſenſibilis: vox v̓o flatus: qui ꝑ gutturis partes egrediēs: que arterie vocāt̉: aliqua ligue ip̄ſſiōe format̉. Et vox quidē niſi aīantiū nō ē: ſonus v̓o aliquotiēs īanīatoꝝ quoqꝫ corpoꝝ cōflicta tione ꝑficit̉. Quare qm̄ nomē vocē eē monſtrauit: ab alijs que voces non ſunt: ſꝫ tm̄ ſoni hanc orationis ꝑ tē ſeparauit atqꝫ diſtribuit: ⁊ vocē quidē noīs velut genus ſumpſit. Habet nāqꝫ aliud ꝗddā ſpēi loco dif ferens a noīe: qd̓ ē verbū. hꝫ quoqꝫ quaſdā locutiōeſ q̄ nihil vlla rōne ſignificent: vt ſūt inarticulate voceſ quaꝝ ipſa ſignificatio nō poteſt īueniri: vt ſindapſus huic ergo generi alias differētias rurſus apponit: q̄ nomē ſicut vox a ſonis alijs ſegregauit. Ita quoqꝫ he dr̄ie nomē ab alijs ſpēbꝰ ſub voce poſitis diuidāt at qꝫ diſcernāt: quod enī addidit nomē vocē eē ſignifica tiuam ab his inquā vocibꝰ nomē diſgregauit. que ni hil omnino ſignificant: vt ſūt ſyllabe. Syllabe enī cū ex his totum nomen conſtet: adhuc ipſe oīno nihil ſi gnificant. Sunt quoqꝫ quedam voces ſyllabis litte riſqꝫ compoſite: que nullā habent ſignificationē: vt ē blithiri. Ergo quoniā videbant̉ quedā voces eē que ſignificatione carerent. Nomē ꝙ vox eſt ⁊ alicuius d̓ ſignationis ſemꝑ cauſa profertur: non aliter diffiniē dū erat niſi illud ante a nō ſignificantibꝰ vocibꝰ ſegre garet: itaqꝫ ait nomē eſſe voce ſignificatiuā: vt voce quidē ab alijs ſonis: ſignificatione v̓o addita ab his q̄ ſub voce ſūt nihil deſignātia: ſegregaret. ſꝫ hoc nō dū ad totā diffinitionē valet: nꝫ ſolū nomē vox ſigni ficatia ē ſꝫ ſūt q̄dā voces q̄ ſignificāt ꝗdē: ſꝫ noīa non ſūt vt ea qͥ a nobis ī aliꝗbꝰ affectibꝰ ꝓferūt̉: vt cum

De interpretatione editiōis ſecunde liber primuquis gemitum edit vel cum dolore concitus emittit clamorem. Illud enim doloris animi: illud corporis ſi gnum eſt. ⁊ cū ſint voces ⁊ ſignificēt quandā vel ani iai vel corporis paſſionē: nullꝰ tamē gemitū clamorē qꝫ dixerit nomen. Mutoꝝ quoqꝫ aīaliū ſunt voces q̄ dā que ſignificent: vt canū latratꝰ iras ſignificat ca num: alia vero mollior quedā blādimēta deſignat: q̄ re adiecta differentia ſeperandū erat nomē ab hiſ oī bus que voces quidē eēt ⁊ ſignificarēt: ſed noīs vo cabulo nō tenerent̉: igitur adiecit nomē vocem eē ſi gnificatiua non ſimpliciter: ſed ẜm placitū. Scd̓ꝫ pla citū vero eſt ꝙ ſcd̓m quandam poſitionē placitumqꝫ ponentis aptat̉. nullum enim nomē naturaliter con ſtitutū ē neqꝫ vnqͣꝫ ſicut ſubiecta res a natura ē: ita quoqꝫ a natura venienre vocabulo nūcupat̉. Sꝫ ho minū genus ꝙ ⁊ ratione ⁊ oratione vigeret: nomina poſuit: eaqꝫ quibus libuit litteris ſyllabiſqꝫ coniun gens ſingulis ſubiectarum rerum ſubſtantijs dedit. hoc autem illo probat̉: ꝙ ſi natura eſſent nomina: ea dem apud omnes gentes eſſent vt ſenſus qm̄ natura liter ſunt ijdem apud omnes ſunt. Oēs.n. gentes non alijs niſi ſolis oculis intuentur audiunt auribus: nar bus odorantur ore accipiūt guſtꝰ: tactu calidū vel fri gidū. lene vel aſperum iudicant: atqꝫ hec huiuſmodi ſunt vt apud omnes(vt dictum eſt) gentes eadem vi deantur: ipſa quoqꝫ que ſentiuntur quoniam conſtitu ta naturaliter ſunt: non mutant̉. Dulcedo eniꝫ ⁊ ama ritudo: album ⁊ nigrum: ⁊ que alia ſenſibus. v. ſentiū tur: eadem apud omnes ſunt. Neqꝫ enī qd̓ italis dul ce eſt in ſenſu: idem perſis videt̉ amarum: nec qd̓ apd̓ nos oculis apparet album: apud indos nigrum eſt: ni ſi forte aliqua ſenſus egritudine permutet̉: ſed hoc ni hil attinet ad naturam. Igitur quoniā iſta ſunt natu raliter: apud omnes gentes eadem manent. Sic ⁊ no mina ſi naturaliter eſſe videantur: eadem eſſent apd̓ omnes gentes: nec vllam ſuſciperent mutationem. Nunc autem ipſum hominē alio vocabulo latini: alio gręci: diuerſis quoqꝫ vocabulis barbare gentes ap pellant: que in ponendis nominibus diſſenſio ſignuꝫ eſt non naturaliter: ſed ad ponētiū placitū voluntatē qꝫ rebus noīa fuiſſe compoſita: idem quoqꝫ mōſtrat ꝙ ſepe ſingulorum hominum ſunt permutata voca bula. Quē enī nūc vocamꝰ. Platonē Ariſtoteles an tea vocabat̉: ⁊ qui theophraſtus nunc dicit̉ ante ari ſtotelem a ſuis parentibus tirtamus appellabat̉: in eadem quoqꝫ lingua quādo plura vocabula vni addū tur rei monſtratur rem illam nō naturalibꝰ. ſed ap poſitis nominibus nuncupari: ſi.n. naturalibꝰ nomini bus res quoqꝫ vocaret̉ vnā rē vno tm̄ nomīe ſignare mus. Quid.n. attinet ſi naturalia ſunt vocabula: vniꝰ rei plures nominū eſſe voces: que ad vnā deſignatio nem demōſtrationēqꝫ cōcurrerent. Dicimus enī gla dius enſis mucro: ⁊ hec tria ad vnam ſubiectā ſubſtā tiā concurrunt. Ergo monſtratum eſt nomina eſſe ſe cundū placitū.i. ẜm ponentiū placitū: ac ſi diceret no men eſſe vocem quidem ⁊ ſignificatiuam: ſed non na turaliter: ſed ẜm placitū voluntatemqꝫ ponētis. hoc ſcilicet vt diuideret ab his vocibus que naturaliter deſignarent: vt ſunt he quas nos in paſſionibus affe ctibuſqꝫ proloquimur: vel quas aīalia muta conātur Sed nondū ſupra dicta differentia plenam noīs for mā diffinitionemqꝫ cōſtituit. Eſt nāqꝫ verbo cōe cuꝫ nomīe. quod vox deſignatiua eſt ⁊ ẜm placitum: ſed addita: differentia que eſt: ſine tempore: nomē a ver bo diſtinxit: neqꝫ enim nomen vllum cōſignificat tēpus: verbi nāqꝫ eſt: cū aut paſſio ſignificat̉ aut actio aliquā quoqꝫ ſecū trahere vim temporis: qͣ illud cu vel facere vel pati dicitur: proferat̉. Cum enim di co ſocrates: nullius eſt temporis: cū lego vel legi v legam tempore non carent. Addito ergo nomini ꝙ ne tempore eſſe dicatur: nomen a verbo diſiungitu Sane nos nemo arbitretur opinari: ꝙ nullum nomi ſignificet tempus. Sunt enim nomina que tempus gnificatione demonſtrent: velut cum dico hodie ve cras. temporis nomina ſunt ſed illud dicimus: ꝙ cun eodem nomine tempus quoqꝫ non conſignificatur. Aliud eſt enim ſignificare tempus: aliud cōſignifica re. Uerbum enim cum aliquo proprio modo tempu ſignificat: vt cū agentis vel patientis modum dem ſtrat Nā ſine tꝑe ipſa paſſio vel actio non profertur vnde nō dicimus ꝙ nomē nō ſignificet tempus: ſꝫ ꝙ nomen ſingnificatio temporis non ſequat̉. Reſtat a tem vna ſola differentia: que ſi ſuperioribus adiung tur: pleniſſima fere nomen diffinitiōe formabit̉. he autem eſt qua nomen ab oratione ſeparatur. Inue niūtur enim quedā ſine dubio orationes: que cum v ces ſint ⁊ ſignificatiue ⁊ ẜm placitum quippe que ſūt nominibus colligate: tamen ſunt ſine tempore: vt cuꝫ dico ſocrates ⁊ plato. hec namqꝫ oratio: cum ex no minibus iuncta ſit: nomen quidem non eſt. vox vero eſt ſignificatiua ẜm placitū ⁊ tempore vacat. vt igit̉ nomen ab huiuſmodi oratione diuideret addidit hā differentiā: que eſt. cuius nulla pars eſt ſignificatiuꝫ ſeparata. Oratio eniꝫ qm̄ verbis nominibuſqꝫ cōiūg tur verba vero vel nomina ſignificatiua eſſe palā eſt partes: quoqꝫ orationis ſignificare aliquid dubiū nō eſt. Nominis v̓o ꝑs quoniā ſimplex eſt: nihil oīno ſi gnificat ſed cum omnis oratio omneqꝫ nomen ⁊ ver bum ex ſubiectis intellectibus vim ſignificādi ſumat eſt autem aliquotiens. vt vnū nomen multos ſignifi cet intellectus. Quocirca erit quoqꝫ: vt non ſimple nomen ſit: ꝙ non vnā tantū animi paſſionē ītellecti qꝫ deſignet. Nam cum dico ſuburbanū vrbanū ima ginationē ſignificandi tenet: ſed ita vt a toto nomin ſeparatum: cum ad ipſum refert̉ nomen: ſignificet n hil: ⁊ vt in eo quod dicimꝰ equiferus: ferus quidē al quid ſignificare vult: ſed ſi a tota compoſitione ſepa ratur: nihil omnino deſignat in eo ſcꝫ nomine in qu cum equi particula iunctū equiferum cōſignificaha Omnis namqꝫ hec cōpoſitio vnius intellectus deſi gnatiua eſt. quare in oratione quidem ferus ſignifi cat. Etenī equus ferus oratio duos retinet intellect in nomine vero nihil: quoniam hoc ꝙ dicimus equi ferus vnius intellectus deſignatiuum eſt. Sed fo taſſe ferus cum ea parte qua iunctū eſt: ſimul quide conſignificat ſeparatū vero nihil. hoc eſt ergo qd̓ at ¶ At vero non quemadmodum in ſimplicibuſi minibus. ſic ſe habent etiam in compoſitis. In il lis enim nullo modo pars ſignificatiua eſt. In hi autem vult quidem. ſed nulliuſ ſeparata vt in eo q eſt equiferus ferus. Secunduꝫ vero placituꝫ. qu niam naturaliter nominum nihil eſt. ſed quādo ᶠ nota. nam deſignant ⁊ illiterati ſoni: vt feraruꝫ. qu rum nihil eſt nomen. ¶ Simplex enim nomē nec imaginationem aliquam partiū ſignificationis habet. Compoſita vero tales hꝫ ꝑtes: vt quaſi conētur quidē aliquid ſignificare ſed cōſignificēt potiuſqͣꝫ quicqͣꝫ extra ſignificent. ac

De īterpretatio. editio. ſecūde liber primus. s9
dito igitur nomini ꝙ eius partes nihil ſeparate ſigni ficant: nomē ab or̄one diſiūctū eſt. Poſtqͣꝫ adiectio nē q̄ eſt: cuiꝰ nulla pars eſt ſignificatiua ſeꝑata: ꝗd in noīs diſtinctōe valeret explicuit hoc ſcilicet quo no men ab or̄one ſeiungeret: illud quoqꝫ diſſerit cur ſit additū qd̓ dictum eſt ẜm placitum. Nam quoniā nul la naturaliter nominū ſignificatio ē: ſed oē nomē po ſitionem deſignat: idcirco dictum eſt ẜm placituꝫ. qd̓ eniꝫ placuit ei qui primus nomina indidit rebus: hoc illis vocabulis deſignatur. age enim quis naturali ter noīa eſſe cōfirmet: quoꝝ apud omnes gentes ē taꝫ diuerſa varietas. Nec vero dicit̉ ꝙ nulla vox natur liter aliquid deſignet: ſed ꝙ noīa nō naturaliter ſed poſitione ſignificēt. Alioquin habent hoc ferarū mu torūqꝫ aīalium ſoni: quorū vox quidē ſignificat ali quid: vt hinnitus equi cōſueti equi inquiſitionē: latra tus canū latrantiū iracūdiā mōſtrat: ⁊ alia huiuſmo di. Sed cū voces mutorum animaliū propria natura ſignificent: nullis tamē elemētorū formulis conſcri būtur. Nomen vero quāqͣꝫ ſubiacet elemētis: pͥus ta mē qͣꝫ ad aliquā ſubiecte rei ſignificationē ponat̉: ꝑ ſe nihil deſignat: vt cū dicimus ſindapſus vel herece lein: hec per ſe nihil ꝗdē ſignificant: ſed ſi ad ſubiecte rei alicuius ſignificatiōem ponātur: vt dicatur vl̓ ho mo ſindapſus: vel lapis herecelein: tunc hec q̄ per ſe nihil ſignificabant: poſitiōe ⁊ ſecūdū ponētis quod dā placitū deſignant. Ergo tūc nomē ſignificatiuum eſt: quādo(vt ipſe ait) ſit nota. tunc autē ſit nota cum ſecunduꝫ ponētis placituꝫ vocabuluꝫ: qd̓ naͣliter ni hil deſignabat: ad ſubiecte rei ſignificationē dat̉. hoc eſt enim quod ait fit. ſi enim naturaliter noīa ſignifi carēt: nunqͣꝫ de his Ariſtoteles diceret: ſit nota: tunc enim nō fieret nota: ſed eſſet. Ergo qm̄ nomina ẜm placitum ſignificatiua ſunt. Ferarum vero illitterati ſoni ẜm naturā: idcirco horum voces eſſe nomina nō dicuntur. Uniuerſaliter autē dicimus: oīum vocum alie ſunt que inſcribi litteris poſſunt: alie que nō pn̄t Et rurſus earum que īſcribuntur vel minime: alie ꝗ dem ſignificant: alie vero nihil. Amplius quoqꝫ oīuꝫ vocum: alie ẜm placitum deſignāt: alie vero naturali ter. Nomen ergo ſcd̓m placitum eſt: poſitione enī fa ctum eſt ſubiecte rei nota. Nihil enim nominum eſt: quod naturaliter ſignificet: nō enim nomen īformat ſignificatio ſcd̓m naturā: ſed ſcd̓m placituꝫ ſignifica tio. Nā ⁊ illitterati ſoni ſignificant: vt ſunt ferarum quos ideo ſonos vocauit: quoniā ſunt muta quedam animalia: que vocē omnino nō habēt: ſꝫ tātum ſoni tu quodā cōcreꝑant. Quidā enī piſces nō voce: ſꝫ brā cijs ſonāt ⁊(vt Porphirius autumat) cicada per pe ctus ſonitum mittit quoruꝫ oīum nihil eſt nomē: hoc autē dictum eſt nō ꝙ nullum nomē ſit haꝝ vocuꝫ: qͣs aīalia proferunt: ſed ꝙ his nō velut nominibus vtan tur. Naꝫ qͣꝫuis illitterata ſit vox ⁊ natura ſignificet: vt latratus canuꝫ. Dicit̉ tamē latratꝰ: ⁊ leonis fremi tus: ⁊ thauri mugitus: hec ſunt noīa ipſaꝝ vocuꝫ: q̄ a mutis aīalibus proferuntur: ſed nō hoc dicimus qm̄ eoruꝫ nihil eſt nomē: ſed qm̄ hoꝝ ſonoruꝫ nihil tale ē vt nomē eſſe poſſit.i. vt ſcd̓m ea velut nominibꝰ vten tes fere ſibi īuicē colloqͣntur hn̄t.n. ſignificationē ſed (vt dictū ē) naͣtē. Nomē autē ẜm placitum eſt. ¶ Non homo vero non eſt nomen: at vero nec poſt tum eſt nomen: quo illud oporteat appellare: neqꝫ enim oratio: neqꝫ negatio eſt: ſed ſit nomen infini tum quoniam ſimiliter in quolibet eſt ⁊ quod eſt: ⁊
quod non eſt. Catonis autem vel catoni ⁊ quecun qꝫ talia ſunt non ſunt nomina. ſed caſus nominis. Ratio autem eius eſt in alijs quidem eadem. ſed differt. quoniam cum eſt vel fuit vel erit adiūctum neqꝫ verum neqꝫ falſuꝫ eſt. nomen vero ſemper. vt catōis ē vel nō ē. nōdū enī aliꝗd dicit v̓ū neqꝫ falſū. ¶ Superiꝰ oīa quecunqꝫ extra nomē eēt: p̄dictis ad iectionibus a nomine ſcꝑauit: nunc uero quoniā ſunt quedā que ſub diffinitiōe quidē noīs cadunt: vident̉ tn̄ a noīe diſcrepare: de his diſſerit: vt ꝗd eſſe nomen integre videatur expediat. Quod eniꝫ dicimus non homo vel nō equus: oratio quidem non eſt. Oīs enim oratio aut noībus cōſtat ⁊ verbis: aut ſolis duobꝰ vel pluribus verbis: vel ſolis noībus. In eo āt ꝙ ē n̄ ho mo vnum tantum nomen eſt: qd̓ dicitur homo: id āt ꝙ eſt non: neqꝫ nomē eſt neqꝫ verbuꝫ. Quare neqꝫ ex duobus verbis cōſtat aut ex verbo ⁊ nomine: Uer bum.n. in eo nullum eſt: quare id quod dicimꝰ nō ho mo oratio nō eſt. Iam vero nec verbum eſſe mōſtra re ſuperfluuꝫ eſt: cum in verbis ſemper tempora re periantur: in hoc uero nulluꝫ quiſqͣꝫ oīno tempus in ueniat. Sed nec negatio eſt. Oīs enim negatio oratio eſt: nō homo uero cuꝫ oratio nō ſit: nec negatio eſſe pōt. Illud quoqꝫ ꝙ oīs negatio aut vera aut falſa ē: non homo vero neqꝫ veruꝫ neqꝫ falſum ē: ſenſus enī plenus nō ē: quare negatio eſſe ꝓpter hoc quoqꝫ nō dicitur. Nomē vero eē quis dicat: cum omne nomen ſiue proprium ſiue appellatiuuꝫ ſit: definite deſignet: Cum enim dico Cicero: vnā perſonā vnāqꝫ ſubſtan tiā noīaui: ⁊ cum dico homo qd̓ eſt nomen appellati uum definitā ſubſtātiā ſignificaui. Cuꝫ vero dico nō homo ſignifico quidē ꝗddā qd̓ homo nō ē: ſed hoc ī finitum eſt. Poteſt enim ⁊ canis ſignificari ⁊ equus ⁊ lapis ⁊ quodcunqꝫ homo non fuerit: ⁊ equaliter: dicitur ⁊ in eo quod eſt ⁊ in eo quod non eſt. Siquis enim de ſcylla qui non eſt: dicat nō homo: ſignificat ꝗddā: quod in ſubſtantia atqꝫ in rerum natura nō ꝑ manet. Si quis autē vel de lapide vel de ligno vel de alijs que ſunt rebus dicat nō homo: idē tamen aliꝗd ſignificat: ⁊ ſemꝑ preter id quod noīat: huiuſmōi vo cabuli ſignificatio eſt. Sublato enī hoīe ꝗcꝗd preter hoīem eſt: hoc ſignificat nō homo: quod a noīe pluri mum differt: omne enim nomē(vt dictuꝫ eſt) de fini te id ſignificat ꝙ nomīatur: ⁊ nō ſimiliter ⁊ de eo qd̓ eſt ⁊ de eo qd̓ non eſt dicitur: ſed hec huiuſmodi vox ⁊ deſignatiua eſt: ⁊ ad placituꝫ: ⁊ ſine tēpore: ⁊(vt di ctum eſt) partes eiꝰ nihil extra deſignant. Quare du bia apud antiquos ſententia fuit: vtruꝫ nomē hoc nō dicerēt: an hoc aliqͣ adiectiōe diffinitiōi noīs ſubijce rent. Et qui hoc a noīe ſeparabāt: ita nomē diffinitio ne claudebāt dicētes nomē eē vocē deſignatiuā ſcd̓ꝫ placitum ſine tēpore circunſcripte ſignificatiōis: cui partes nihil extra deſignarēt: vt quoniā nō homo rē circunſcriptā nō deſignaret: a nomine ſeparetur. alij vero nō eodē modo: ſed dicebāt quidē id eſſe nomen: ſed nō ſimpliciter. Quadā nāqꝫ adiectione ſub noīe poni poſſe illud putabāt hoc modo: vt ſicut hō mor tuus nō dicit̉ ſimpliciter homo: ſed homo mortuus. Ita quoqꝫ ⁊ nomē hoc quod nihil definite ſignifica ret: nō diceretur nomē ſimpliciter: ſed nomen infini tum: cuius ſentētie Ariſtoteles eſt auctor: ꝗ ſe hoc uo cabulum ei autumat inueniſſe. Ait.n. at vero nec no men eſt poſitum: quo illud oporteat appellare: dicēs id qd̓ dicimꝰ nō homo quo vocabulo debeat appella

De interpretati. editio. ſecūde liber primus.
ri: nō nouit antiquitas: ⁊ vſqꝫ ad Ariſtotelē nullꝰ no uerat quid eſſet id qd̓ nō homo diceretur: ſꝫ hic huic vocabuluꝫ ſermone poſuit dicēs: ſed ſit nomē īfinituꝫ nō ſmpliciter nomen: quoniam nulla circunſcriptio ne ſignificat. ſꝫ īfinitū nomē quoniā plura ⁊ ea īfini te ſignificat. Sed hoc nō ſoluꝫ huiuſmodi vocibꝰ cō tingit: vt ſimpliciter ſub nomine poni non poſſint: ſꝫ ſunt quedā alie que omnia quidē nominis habent: et definite ſignificant: ſed quadā alia diſcrepātia nomi na ſimpliciter dici nō poſſunt: vt ſunt obliqui caſus: vt cum dicimus catonis catoni catonē ⁊ ceteros: ho rum enim diſcrepantia eſt a nomine: ꝙ nomē rectuꝫ iunctum cum eſt vel non eſt enunciationē facit: ut ſi quis dicat: ſocrates eſt: hoc uerum uel falſum ē. Si enim uiuēte ſocrate diceretur: ueꝝ eſſet: ſi uero mor tuo: falſum eſſet: quare affirmatio eſt. Si quis autē dicat ſocrates nō eſt: rurſus facit negationē: ⁊ in ea quoqꝫ ueritas uel falſitas īuenit̉. Ergo omne nomen rectum iūctū cū eſt vel nō eſt enūciationeꝫ facit. H vero obliꝗ caſus iuncti cū eſt uel cū non eſt enūciatio nē nulla rōne perficiūt. Enūciatio nāqꝫ perfectꝰ ora tionis ītellectꝰ ē: ī quē veritas vl̓ falſitas cadit. Si ꝗ ergo dicat catōnis ē: nōdū ē plena ſētētia: ꝗd.n. cato nis ē nō dixit: atqꝫ eodē modo catōni ē: vel catonē ē In his ergo quoniā cū eſt vel nō eſt iuncti enūciatio nē nō perficiūt: eſt quedaꝫ a noīe diſcrepātia: quāqͣꝫ ſint nomini oī diffinitione coniuncti. Magna enim diſcrepātia: ꝙ rectū nomē cū ē iunctū perfectā ora tionē facit: obliqui caſus īperfectā. Quod autē dictū ē obliquos caſus cū ē verbo iunctos orationē ꝑfectaꝫ nō facere: nō dicimꝰ quoniā cū nullo verbo obliqui caſus iūgūtur: ita vt nihil indigētem ꝑſiciāt oratōeꝫ Cū.n. dico ſocratem penitet: enūciatio eſt: ſed nō cuꝫ oī verbo: ſed tātum cū eſt uel non eſt hi caſus iuncti perfectam orationem nulla rōne cōſtituūt: Atqꝫ hoc ē qd̓ ait. Catonis aūt vel catoni ⁊ quecūqꝫ talia ſunt nō ſunt noīa: ſꝫ caſus noīs. Unde ēt diſcrepare vidē tur hec enim noīa non vocantur. Illa.n. rectius dicū tur nomina que prima poſita ſunt.i. que aliquid mō ſtrant. Genitiuus.n. caſus non aliquid: ſed alicuiꝰ et datiuus alicui ⁊ ceteri eodē modo. Rectꝰ vero qui eſt primus rem monſtrat: vt ſi quis dicat ſocrates: atqꝫ ideo hic nominatiuus dicitur: ꝙ nominis quodāmo do ſolus teneat vim nomēqꝫ ſit. ⁊ veriſimile eſt eum ꝗ primꝰ noīa rebꝰ impoſuit: ita dixiſſe: vocet̉ hic hō: ⁊ rurſus vocet̉ hic lapis. Poſteriore v̓o vſu factuꝫ ē vt in alios caſus primitus poſitum nomen deriuare tur. Illud quoqꝫ maius eſt: quod oīs caſus nominis caſus eſt alicuius. Ergo niſi ſit nomen cuius caſus ſit: caſus dici nomīs recte non pōt. Caſus autem omnis inflexio eſt Sꝫ genitiuꝰ ⁊ datiuus ⁊ ceteri noīatiui in flexiones ſunt. qͣre nominatiui caſus erunt: ſꝫ omnis caſus qui ſecundum nomen eſt: nominis caſus eſt. No men igitur nominatiuus eſt. Aliud vero caſus eſt ali cuius quam eſt id ipſum cuius caſus eſt: caſus igi tur nominis nomen non eſt. Quod vero adiecit: ratio vero eius eſt in alijs quidem eadem: hoc inquit. Ra tio ⁊ diffinitio obliqui caſus ⁊ noīs eadē in omnibus alijs eſt. nam ⁊ voces ſunt ⁊ ſignificatiue ⁊ ſecundum placitum ⁊ ſine tempore ⁊ circunſcripte deſignant. Sed(vt ipſe ait) differt: quoniam cum eſt vel fuit vl̓ erit adiunctum neqꝫ verum neqꝫ falſum eſt. Quoda recto nomine ſine vlla dubitatione perficitur: vt cū eſt vel fuit vel erit adiunctum verum vel falſum cor ficiat: quod deſignauit per hoc ꝙ ait. Nomen vero ſe
per ſubaudiendum eſt ſcilicet facit verum vel falſū cum eſt vel fuit vel erit adiunctum: eorūqꝫ ponit ex empla. Catōnis eſt vel nō eſt. in his eniꝫ(vt ipſe ait) neqꝫ verum aliquid dicitur neqꝫ falſum. quare in tegra nominis diffinitio eſt huiuſmodi. Nomen eſt vox deſignatiua ſecundum placitum ſine tempore cir cunſcripte ſignificatōis: cuius partes extra nihil deſi gnant: ⁊ cum eſt vel erit vel fuit adiunctum nullius indigentis orationis perficiens intellectum enunci ationemqꝫ conſtituens: quoniam igitur de nomine expeditum eſt: ad diffinitionem verbi veniamus. Erbum autem eſt. quod conſignificat tē pus. cuius pars nihil extra ſignificat. ⁊ eſt ſemper eoꝝ que de altero predicant̉ nota. dico autem quoniam conſignifica tempus. vt curſus quidem nomen eſt. currit vere verbum. conſignificat enim nunc eſſe. ⁊ ſemper eſt eorum que de altero dicuntur. nota. vt eorum que de ſubiecto. vel in ſubiecto. ¶ Uerbi quidem integra difinitio eſt huiuſmodi. Uer bum eſt vox ſignificatiua ſecundum placitum ꝙ con ſignificat tempus: ⁊ cuius nulla pars extra ſignifica tiua eſt. Sed qm̄ cōmune ē illi cū nomine eſſe vocem ⁊ ſignificatiuā ⁊ ẜꝫ placitum: idcirco illa reticuit. Ab his aūt q̄ ꝓpͥa ſūt verbi: īchoauit. Uerbi aūt ꝓpum ē: quo a diffinitiōe noīs ſegregat̉: ꝙ cōſignificat tēpus Omne enī verbū cōſignificationē tꝑis retinet: ſignifi cationē nō. Nomē.n. ſignificat tp̄s. Uerbū āt cū pͥn cipaliter actus paſſiōetqꝫ ſignificet: cū ipſis actibꝰ et paſſionibꝰ tꝑis quoqꝫ vim trahit: vt ī eo ꝙ dico lego actionē ꝗdē quādā pͥncipal̓r mōſtrat hoc verbū: ſed cū ea ip̄a agēdi ſignificatiōe p̄ſēs quoqꝫ tp̄s adducit atqꝫ iō n̄ ait verbū ſignificare tp̄s: ſꝫ conſignificare. Neqꝫ.n. pͥncipal̓r ꝟbū ſignificat tp̄s(hoc.n. noīs ē) ſꝫ cū alijs q̄ pͥncipal̓r ſignāt vim quoqꝫ tꝑis īducit ⁊ iſerit. Ergo cū nomē ⁊ ꝟbū voces ſignificatiue ſint ⁊ ẜꝫ placitū: addito ꝟbo qd̓ cōſignificat tp̄s: a noīe ſegregat̉: vt.n. ſepe dictū ē: nomē ſignificare tp̄s po terit: ꝟbū vero cōſignificare: ⁊ ſicut ī diffinitōe noīa addidit: nihil oīno ꝑtes ſeparatas a tota cōpoſitiōe noīs deſignare ꝑꝑ or̄ones q̄ noībꝰ eēt cōpoſite: vt ē Plato ⁊ ſocrates: ita quoqꝫ ī ꝟbo addidit: nihil ex ꝟbi ꝑtes ſignificare: ꝑꝑ eas or̄ones: qͣs verba cōpo nūt: vt ē ābulare ⁊ currere: hec.n. or̄o ex ꝟbis cōpo ſita ē: ⁊ ſingula ꝟba ⁊ ī ipſa or̄one ⁊ p̄ter eā ꝑ ſe ipſa ſignificāt: In ꝟbo vero nullo modo: ⁊ ſicut ī noīe ꝑ noīs nihil ſignat ſeparata: ita ī verbo pars verbi ni hil extra deſignat. Dicit āt eē ꝟbū ſemꝑ eoꝝ qͥ d̓ al tero pͥncipal̓r notātur qd̓ huiuſmōi ē ac ſi diceret: ni hil aliud niſi accidētia verba ſignificare. Oē.n. ꝟbuꝫ aliꝗd accidēs deſignat cū.n. dico curſus: ipſū ꝗdē eſt accidēs: ſꝫ n̄ ita dicit̉: vt ipſū ꝗdē alicui ineſſe vel nō eſſe dicat̉. Si āt dixero currit: tūc ip̄ꝫ accidēs ī alicu ius actōe ꝓponēs alicui īeſſe ſignifico ⁊ qm̄ ꝙ dicim currit: p̄ter aliꝗd ſubiectū eē n̄ pōt(neqꝫ.n. dici po p̄ter eū ꝗ currit) idcirco dictū ē oē ꝟbū eoꝝ eē q̄ di altero p̄dicātur ſignificatiuū: vt ꝟbū quod ē currit tale ſignificat ꝗddā: qd̓ de altero p̄dicet̉.i. de curren te: his igitur expeditis ꝙ ait ꝟbū cōſignificare tēpꝰ exēplis aperuit. Ait.n. dico aūt qm̄ conſignat tp̄s: ẜ curſus ꝗdē ē nomē: currit vero verbū: cōſignificat. n̄ nūc eē: expeditiſſime ꝗd ꝟbū diſtaret a noīe: verbi noīs īterpoſitiōe mōſtrauit: ⁊.n. qm̄ curſus accidēsē ⁊ noīatū ē ita vt ſit nomē. nō cōſignificat tp̄s. Curri

De īterpretatio. editio. ſecūde liber primus. 50
vero.i. accidēs ī ꝟbo poſitū pn̄s tp̄s deſignat: ⁊ hoc ꝟbuꝫ diſtare videt̉ a noīe: qd̓ illud cōſignificat tp̄s: illud vero p̄ter oēm cōſignificationē tꝑis p̄dicat̉. Sꝫ poſtqͣꝫ verbū cōſignificare tp̄s on̄dit: id qd̓ ſupra iaꝫ dixerat ꝟbū ſemꝑ de altero p̄dicari: idem nūc me moriter quēadmodū p̄dicet̉ on̄dit. Ait.n. ⁊ ſemꝑ eoꝝ q̇ de altero dicūtur nota ē: vt eoꝝ q̄ de ſubiecto vel ī ſubiecto. Hoc.ſ. dicēs: ita v̓bū ſignificat aliꝗd: vt id qd̓ ſignificat de altero p̄dicet̉: ſꝫ ita vt accidēs: omne nāqꝫ accn̄s ⁊ ī ſubiecto ē ⁊ de ſubiecta ſubſtātia ſibi p̄ dicat̉. Nā cū dico currit: id de hoīe: ſi ita cōtīgit p̄di co.ſ. de ſubiecto ⁊ ipſe curſus ī hoīe ē. Un̄ verbū cur rit inflexū ē: ergo qd̓ dicit ſemꝑ eoꝝ eē notā ꝟbū q̄ de altero p̄dicet̉: hoc mōſtrat: verbū accn̄tia ſemꝑ ſi gnificare qm̄ ait eas res verbi ſignificatiōe mōſtrari q̄ vel ī ſubiecto eēnt vel de ſubiecto dicerēt̉: vel certe vt ſit aliꝰ ītellectꝰ: qm̄ ſolet īdifferēter vti de ſubie cto aliꝗd p̄dicari: tāqͣꝫ ſi dicat ī ſubiecto eē: ⁊ ſepe cū dicit de ſubiecto aliꝗd p̄dicari: ī ſubiecto eē ſignificat cū vellet on̄dere accidētiū ſignificationē ꝯtineri ver bis: ait ea ſemꝑ ſignificari verbis que de ſubiecto eſ ſent. Sed qm̄ hoc videbat̉ obſcuriꝰ: pate fecit addito vel ī ſubiecto: vt ꝗd eēt de quo ſupra dixerat de ſub iecto exponeret: cū addidit vel ī ſubiecto: tanqͣꝫ.n. ſi ita dixiſſet. Uerbū ꝗdē ſemꝑ eorū nota ē: q̄ de altero p̄dicant̉ ſubiecto: ſed ne hoc fortaſſe cuipiaꝫ videat̉ obſcuriꝰ: hoc dico eſſe de ſubiecto qd̓ ē eē ī ſubiecto Uel melior hec expoſitio ē: ſi ſimiliter dixiſſe eū arbi tremur: tāqͣꝫ ſi diceret: oē verbū ſignificat ꝗdē accn̄s ſed ita vt id qd̓ ſignificat aut ꝑticulare ſit aut vniuer ſale: vt id qd̓ ait de ſubiecto: ad vniuerſalitatē refe ramus: qd̓ in ſubiecto ad ſolā ꝑticularitatē. Cum.n. dico mouetur: uerbū ꝗdem ē: ⁊ accn̄s: ſꝫ uniuerſale. Motus.n. plures ſpēs hꝫ: ut curſus ſub motu ponit̉. Ergo curſus ſi diffiniēdus eſt: motū de curſu predica mus. Quo circa motus genus ꝗddā ē curſus: atqꝫ iō motus de curſu vt de ſubiecto p̄dicabit̉: curſus vero ipſe: qm̄ ſpēs alias nō hꝫ: ī ſubiecto tm̄ ē.i. īcurrente Motꝰ āt ⁊ ip̄e qͣꝫqͣꝫ ſit ī ſubiecto: tn̄ de ſubiecto p̄dica tur. Iō dicit eorū eē notā verbū que de altero p̄dicā tur: atqꝫ addit: vt eorū q̄ de ſubiecto vel in ſubiecto Hoc dicit ꝙ accidētiū vim verba ſignificāt: ſꝫ taliuꝫ que aut vniuerſalia ſint aut particularia: vt cū dico moueor: vniuerſale ꝗddā eſt: ⁊ de ſubiecto dr̄: vt de curſu. Cum vero dico curro: particulare ē: ⁊ quoniaꝫ de ſubiecto non dicitur: in ſubiecto ſolum eſt. ¶ Non currit autem ⁊ non laborat non verbū dico conſignificat quidem enim tempus: ⁊ ſemper de aliquo eſt. differentia autem huic non eſt poſitum nomen: ſed ſit infinitum verbum. Quoniam ſim liter in quolibet eſt ⁊ ꝙͣ eſt ⁊ ꝙ nō. eſt ſimiliter autē curret vel currebat nō eſt verbum: ſed caſus verbꝰ differunt autem a verbo quoniam hoc quidem p̄ ſens tēpus cōſignificat: illa v̓o quod complectitur ¶ Quēadmodum dixit ī noīe nō hō nō eē nomē. idcir co ꝙ multis alijs cōuēiret: que hoīes nō eēt: quo niāqꝫ de hoīe id qd̓ diceret auferret: nihilqꝫ defini tū in eadem predicatione relinqueret: ꝙ enī nō ho mo ē: pōt eē ⁊ cēthaurus pōt eē ⁊ equus: ⁊ alia q̄ vel ſūt vel n̄ ſūt: atqꝫ iō īfinitū nomē vocatū ē: ita quoqꝫ ī verbo qd̓ ē nō currit vel nō laborat īfinitum quoqꝫ ipſum eſt: qm̄ nō ſolū de eo qd̓ ē verū ē: ſed etiaꝫ de eo ꝙ nō ē predicari pōt. Poſſum nāqꝫ dicere hō nō currit: ⁊ id qd̓ animo nō currit vel nō laborat de ea
re qͥ ē p̄dico.i. de hoīe: Poſſuꝫ rurſus dicere ſcylla n̄ currit: ſꝫ ſcylla nō ē: ergo hoc qd̓ dico nō currit ⁊ de ea re qͣ ē valet: ⁊ de ea q̄ nihil ē p̄dicari. Sꝫ forte ali quis hoc quoqꝫ ī verbis eſſe finitis cōtēdat. Poſſum nāqꝫ dicere equus currit: hipocenthaurus currit: ⁊ d̓ ea re.ſ. que eſt ⁊ de ea que nō ē. Et de p̄terito dixit ꝙ futurū quidē ante preſens tēpus ē: p̄terituꝫ vero retro relinquit̉: ⁊ nouo admirabiliqꝫ ſermone vſus ē: ꝙ ait cōplectitur: ſed nos id quātū latinitas paſſa eſt: trāſferre diu multūqꝫ laborātes hoc ſolo potui mus: greca ꝟo or̄one luculētiꝰ dictū ē. Ita eniꝫ hēt τάλε τοῦηxpιξ. Quod qui grece lingue peritꝰ eſt quantum melius greca oratione ſonet: agnoſcit. ¶ Ipſa vero ſecundum ſe dicta verba nomina ſūt ⁊ ſignificant aliquid. Conſtituit eniꝫ qui dicit intel lectū: ⁊ qui audit quieſcit: ſed ſi eſt vel non eſt: non dum ſignificant: neqꝫ enim ſignū eſt rei eſſe vel nō eſſe: nec ſi ipſum eſt purū dixeris ipſū quidē enim nihil eſt: cōſignificat autem quandā compoſitionē: quam ſine compoſitis non eſt intelligere. ¶ Hoc ī loco Porphyriꝰ de ſtoicorū dialectica: alia rūqꝫ ſcholarū multa ꝑmiſcet: ⁊ ī alijs quoqꝫ huiꝰ li bri partibus ideſt ī expoſitionibꝰ idē facit: ꝙ īterduꝫ nobis ē negligēdū. Sepe.n. ſuꝑflua expoſitōe magis obſcuritas cōparat̉. Nūc aūt Ariſto. ſnīa huiuſmōi ē: verba āt īꝗt ip̄a dicta ẜꝫ ſe noīa ſūt: nō ẜm id qd̓ oīs ꝑs or̄onis cōiter nomē vocat̉: vt dicimꝰ noīa reꝝ ſꝫ ꝙ oē verbū per ſe dictū neqꝫ addito de quo illud p̄dicetur tale ē vt nomini ſit affine. Nā ſi dicā ſocra tes ambulat: id qd̓ dixi ābulat totuꝫ ꝑtinet ad ſocra tē. Nulla.n. ipſius ītelligentia propria ē. At vero cuꝫ dico ſolū ābulat: ita ꝗdē dixi tāqͣꝫ ſi alicui inſit: ideſt tāqͣꝫ ſi quilibet ābulet: ſꝫ tn̄ ꝑ ſe ē ꝓpriāqꝫ retinēs ſē tētiā huiᵈ verbi ſignificatio: vnde ſit vt apud grecos quoqꝫ cū articularibꝰ p̄poſitiuis ſola verba dicta ꝓ ferātur: vt eſt. τοπέριπ τείῦ τοῦτέρήπάτειυτω πέριπάτέίυ. Quod ſi verba cū noībus cōiūgantur in or̄one greca: articularia prepoſitiua addi nō pn̄t niſi ſola dicta ſint. Quoniā vero ſignificāt rem: ⁊ ita vt quāuis ea ſignificent que alicui inſint: tn̄ ꝙ ſecun dum ſe ⁊ ꝑ ſuā eſſētiā dicātur idcirco ſunt nomina: ⁊ ꝙ Ariſto. ait: Ipſa ꝗdē ſcd̓m ſe dicta verba nomīa ſūt: tale ē ac ſi diceret: ipſa quidē ſola neqꝫ cū alijs iū cta verba noīa ſunt. Cuiꝰ rei hoc argumentū reddit. Cōſtituit enī inꝗt ꝗ dicit ītellectū: ⁊ ꝗ audit quieſcit hoc aūt tale eſt. Omne nomē audituꝫ qm̄ ꝑ ſyllabas ꝓgrediens: vox aliquātulū tēporis ſpatiū decerpit: ī ipſa ꝓgreſſiōe tēporis: qͣ dicit̉ nomē audiētis quoqꝫ animꝰ ꝓgreditur: vt cū dico īperterritus. ſicut ꝑ ſyl labas im ⁊ per ⁊ ter ⁊ ceteras progreditur nomē: ita quoqꝫ animꝰ audiētis ꝑ eaſdē ſyllabas vadit. Sꝫ vbi ꝗs expleuerit nomē: ⁊ dixerit īperterritus ſicut no mē a ſyllabaꝝ progreſſiōe finitū cōſiſtit: ita quoqꝫ au audiētis animus cōquieſcit. Nā cū nomē audit totū totā ſignificationē capit: ⁊ animꝰ audiētis: ꝗ dicētis: ſyllabas ſequebat̉ volēs qd̓ ille diceret ītelligere: cū ſignificationē ceperit: cōſiſtit: ⁊ eius animꝰ ꝑfecto de mū nomine cōſtituitur: hoc ē.n. qd̓ ait: cōſtituit eni ꝗ dicit ītellectum ⁊ qui audit ꝗeſcit. Et enī is ꝗ loꝗt̉ poſtqͣꝫ totum ſermonē dixerit: audiētis animū conſti tuit(Nō ē enī quo ꝓgrediatur ītelligētia) ipſeqꝫ no mine terminato animus auditoris qui ꝓgrediebat̉: explicatione noīs cōſtituitur ⁊ ꝗeſcit: ⁊ vltra ad ītel ligentiā ꝗppe expedita ſignificatione nominis nō ꝓ m 2

De interpretati. editio. ſecūde liber primus.
cedit: ſed hoc verbo noīqꝫ cōmune ē: ſed ſi verbū ſo lum dicat̉. Nā ſi cū nomine cōiungatur: nōdū audiē tis cōſtituitur ītellectus. Eſt.n. quo vltra progredi animus audiētis poſſit. Qd̓ cum dico ſocrates ābu lat: hic ambulat non per ſe intelligit̉: ſed ad ſocratē refert̉: ⁊ in tota oratione cōſiſtit intellectꝰ non in ſolo ſermone: at vero ſi ſolū dictū ſit: ita in ſignificatione cōſiſtit quēadmodū in nomine. Recte igit̉ dictuꝫ eſt: ipſa ſecundū ſe dicta verba nomina eſſe: quoniā cōſti tuit is ꝗ dicit intellectum: ⁊ ꝗ audit ꝗeſcit. Uel certe erit melior expoſitio: ſi ita dicamꝰ: verba ipſa ſecūdū ſe dicta nomina eſſe: idcirco quoniaꝫ cuiuſdā rei ha bent ſignificationē: neqꝫ enī ſi talis rei ſignificationē retinēt v̓ba: que ſēper aut in altero ſit: aut de altero p̄dicet̉: idcirco iā nihil ōnino ſignificāt: nec qꝛ ſignifi cāt aliquid quod preter ſubiectū eſſe nō poſſit: idci co iā etiā illud ſignificāt: quod ſubiectū eſt vt cū dico ſapit nō idcirco nihil ſignificat qm̄ hoc ipſū ſapit ſine eo ꝗ ſapere poteſt eſſe nō poſſit: nec rurſus cū dico ſapit illū ipſū qui ſapiēs eſt ſignifico: ſed illud quod dico ſapit: nomē eſt cuiuſdā rei: que ſēꝑ ſit in altero ⁊ de altero predicet̉. vn̄ ſit vt ītellectꝰ quoqꝫ ſit. Nā qui audit ſapit: licet ꝑ ſecōſtātē rē non audiat(in al tero nāqꝫ ſēꝑ eſt) ⁊ in quo ſit dictū n̄ ē: tamē ītelligit quiddā ⁊ ipſius verbi ſignificatione nitit̉: ⁊ ī ea cōſti tuit intellectū ⁊ quieſcit: vt ad ītelligētiā nihil vltra querat omnino ſicut ſit ī nomine. Quēadmodū enī nomē cuiuſdā rei ſignificatio ꝓpria eſt ꝑ ſe cōſtātis: ita quoqꝫ verbū ſignificatio rei ē nō ꝑ ſe ſubſiſtentis ſed alterius ſubiecto ⁊ quodāmodo fudamēto niten tis. Eſt hic queſtio: nō enim verū videri pōt: qd̓ ait: cōſtituit eniꝫ ꝗ dicit ītellectū: ⁊ qui audit ꝗeſcit: nam neqꝫ ꝗ dicit cōſtituit ītellectum: neqꝫ ꝗ audit ꝗeſcit: deeſt eniꝫ ꝗddā ſermoni vel noī: vt ſi ꝗs dicat ſocra tes: mox audiētis animꝰ reꝗrit ꝗd ſocrates faciat ne aliquid: an patiat̉: ⁊ nōdū audiētis ītellectus ē ꝗetus cū horum aliꝗd requirit: ⁊ ī verbo idē: cū dico legit: ꝗs legat animꝰ audiētis reꝗrit. Nōdū ergo qui dicit cōſtituit ītellectū: nec ꝗ audit ꝗeſcit. Sed ad hoc ari ſtotelē retuliſſe putādū ē: qm̄ ꝗlibet audiēs cū ſigni ficatiuā vocē ceperit animo: eiꝰ ītelligētia nititur: ut cū ꝗs audit hō: quid ſit hoc ipſū qd̓ accipit mēte cō prehēdit: cōſtituitqꝫ animo audiſſe ſe animal rōnale mortale. Si ꝗs vero huiuſcemodi vocē ceperit: q̄ ni hil oīno deſignet: animus eiꝰ nulla ſignatione neqꝫ ī telligētia roboratus errat ac vertitur: nec vllis deſi gnationis finibꝰ cōquieſcit: qͣre Ariſto. recta ſētētia ē: ⁊ verba ſcd̓m ſe dicta eē noīa: ⁊ dicētē cōſtituere ītel lectū: audiētēqꝫ quieſcere: ſed huiuſmodi q̄ſtio ab Aſ paſio ꝓpoſita ē ⁊ ab eodē reſoluta. Poſtqͣꝫ igit̉ Ari ſto. ẜm ſe dicta verba noīa eē cōſtituit: īquit: ſed ſi eſt vel nō eſt nōdū ſignificant: ꝙ huiuſmodi ē ac ſi dice ret. Significatur ꝗdē quiddā a verbis velut a noībꝰ: ſed nulla tn̄ inde negatio affirmatio ue perficit̉. Cu enī dico ſapit: ē ꝗdē q̄dā ſignificatio: ſed nihil aut eē aut nō eē demōſtrat. ideſt neqꝫ affirmatiuū aliquid: neqꝫ negatiuū ē: nā ſi affirmatio aut negatio ī ītelle ctuū cōpoſitionibus īuenitur: ut ſupra iā docuit: neqꝫ ſola noīa dicta neqꝫ verba aut affirmationeꝫ: aut vl lā faciēt negationē. Pluribus enī modis docuit ari ſto. alias non ī rebus ſed ī intellectibus veritatē falſi tatēqꝫ eē cōſtitutā: qm̄ ſi ī rebus veritas falſitas ue eſſet: vna res ſola aut affirmatio eēt aut q̄ ei contra ria eſt negatio. Nūc vero qm̄ in ītellectibꝰ iunctis ve ritas ⁊ falſitas ponit̉: oratio vero opinionis atqꝫ ītellectus paſſionūqꝫ aīe īterpres ē. Quare ſine compoſi tione intellectuū verborūqꝫ v̓itas ⁊ falſitas nō vide tur exiſtere. quo circa preter aliquā cōpoſitionē nulla affirmatio vel negatio eſt. Uerba igitur per ſe dicta ſignificāt quidē quiddā: ⁊ ſūt rei nomina: ſed nōdum ita ſignificāt: vt vel eſſe vel nō eſſe aliquid cōſtituant ideſt vt affirmationē faciāt aut negationē. Nā ſicut in nominis partibus aut ꝟbi partes ipſe nihil ſigni ficāt: ōnes vero deſignāt ſimul: ita quoqꝫ in affirma tionibꝰ aut negationibꝰ partes quiddā ſignificāt: to te ꝟo coniuncte verū falſū ve deſignant: vt cū ſecra tes philoſophus eſt: ſocrates philoſophus nō eſt. ſin gillatī poſite partes ꝓpria ſignificatione nitūt̉: ſed nihil verū falſū ve ſignificāt: oēs vero ſimul iuncte: vt cum ſocrates philoſophus eſt: veritatem faciunt. vel ꝙ eſt huic cōtrariū falſitatem. Quare cuꝫ verba ſecūdū ſe dicta noīa ſint. Et ſignificāt aliquid: ⁊ par tes quedā eius cōpoſitionis ſunt: que verū falſum ue faciāt: non tamen ipſa ī propria ſignificatione vel eē quod ē affirmationis: vel nō eē: quod ē negationis: deſignant. niſi enim cui inſit verbum illud fuerit ad ditum: nō ſit enūciatio: vt cum dico ſapit: niſi quis ſa piat: dicam propoſitio non eſt. Quod aūt addit: neqꝫ enim ſignū eſt rei eē vel non eſſe: tale quiddam eſt et quod verbū ē: vel non eē quod īfinitū verbū eſt: nō ē ſignū rei: ideſt per ſe nihil ſignificat. Eſſe.n. niſi ī al qua cōpoſitione nō ponitur. Uel certe omne verbuꝫ dictū per ſe ſignificat quidē aliquid: ſed ſi ē vel nō ē nōdū ſignificat. Non.n. cum aliquid dictū fuerit id circo aut eſſe aut non eſſe ſignificat. Atqꝫ hoc eſt qd̓ ait: neqꝫ enim ſignum eſt rei eſſe vel non eſſe: etenin quā rē verbū deſignat: eſſe eius vel nō eſſe non eſt ſi gnū ipſuꝫ verbū: quod de illa re dicitur: ac ſi diceret: neqꝫ enī ſignū ē verbū quod dicitur: rei eē vel nō eē hoc ē de qua dicitur re vt id qd̓ dico rei eſſe vel n̄ eē tale ſit: tāqͣꝫ ſi dicam rem ipſam ſignificare eē vl̓ nō eſſe: atqꝫ hic eſt melior ītellectus: vt nō ſit ſignū ver bum eius rei de qua dicitur eſſe vel nō eſſe ſubſiſter di ſcilicet vel nō ſubſiſtendi: quod illud quidem affit mationis ē: illud vero negationis: vt ſit talis ſenſus: neqꝫ enī quod dicitur verbum ſignū ē ſubſiſtendi re vel non ſubſiſtēdi. Sed quod addidit: nec ſi hoc ipſi eſt purū dixeris: vel ſi ita dicamª. Nec ſi hoc ipſū en purum dixeris. Alexander quidē dicit eſt vel ens eꝗ uocum eſſe. Omnia enī p̄dicamēta: que nullo cōmu ni generi ſubduntur: equiuoca ſunt: ⁊ de oībus eē p̄ dicatur. Subſtātia.n. ē: ⁊ qualitas ē ⁊c̄. Ergo nūc hic dicere videtur ipſum ens vel eſt: vnde eſſe traductuꝫ eſt: per ſe nihil deſignat: omne enī equiuocū verbuꝫ per ſe poſitum nihil deſignat: niſi eniꝫ ad res quas voluntate ſignificat aꝑtetur: ipſum per ſe eo nullor deſignatiuum eſt: quod multa ſignificat. Porphyri vero aliam protulit expoſitionem: que huiuſmodi ē Sermo hic: quem dicimus eſt: nullam per ſe ſubſtan tiam monſtrat: ſed ſemper aliquam cōiunctionē ve earū rerū que ſunt: ſi ſimpliciter opponatur: vel alte rius ſecunduꝫ participationem: nā cū dico ſocrate eſt: hoc quod dico ſocrates aliquid eorum eſt que ſūt ⁊ in rebus his que ſunt ſocratem iungo: ſin vero dic ſocrates philoſophus eſt: hic inquā ſocrates philo ſophia participat. Rurſus hic quoqꝫ ſocratem phil ſophiamqꝫ coniungo: ergo hoc ꝙ dico eſt vim coni ctionis cuiuſdā obtinet nō rei: quo ſi propoſitionen aliquā copulationēqꝫ ꝓmittit: ſolū dictū nihil oīne ſignificat: atqꝫ hoc eſt quod ait: nec ſi hoc ipſum eſ purum

De īterpretatio. editio. ſecūde liber ſecundus. 5
purum dixeris: ideſt ſolum: non modo neqꝫ veritatē neqꝫ falſitatem deſignat: ſed omnino nihil ē: ⁊ quod ſequutus eſt planū fecit: ſignificat inquit quādaꝫ cō poſitionē: quā ſine cōpoſitis non eſt intelligere. Naꝫ ſi eſt verbū cōpoſitionis cōiūctioniſqꝫ cuiuſdā viꝫ ⁊ proprium obtinet locū: purum ⁊ ſine coniunctione p̄ dicatum nihil ſignificat: ſed eā ipſam cōpoſitionem: quā deſignat: cum fuerit cōiunctum ea que cōponū tur: ſignificare poteſt: ſine cōpoſitis vero ꝗd ſignifi cet: non eſt intelligere. Uel certe ita intelligendū eſt quod ait: ipſū ꝗdē nihil eſt: non quoniā nihil ſignifi cet: ſed quoniā nihil verum falſū ve demōſtret: ſi pu rum dictū ſit: cū enim coniungit̉: tunc fit enunciatio. Simpliciter enim dicto verbo nulla veri vel falſi ſi gnificatio eſt: ⁊ ſenſus quidem totus huiuſmodi eſt: ipſa verba quidē per ſe dicta noīa ſunt: nā ⁊ qui dicit ītellectū cōſtituit: ⁊ ꝗ audit quieſcit: ſed quāqͣꝫ ſigni ficent aliquid verba: nōdū tamē affirmationē nega tionem ve ſignificāt. Nā quāuis rem deſignēt: nōdi tamē ſubſiſtēdi eius rei ſignū eſt: nec ſi hoc ipſum eſt vel ens dixerimus: aliquid ex eo verum vel falſuꝫ pōt ſuenire. Ipſū eniꝫ quāqͣꝫ ſignificet aliquid: nōdū ta mē verū vel falſum eſt: ſed ī cōpoſitione ſit enūciatio ⁊ in ea veritas vel falſitas naſcitur: quā veritatē fal ſitatēqꝫ fine his que cōponūtur: cōiungunturqꝫ: ītel ligere impoſſibile eſt: ⁊ de verbo quidem ⁊ nomine ſufficienter dictum eſt. Secundo vero volumine de oratione eſt conſiderandum. ¶ Incipit cōmentariorum liber ſecundus. Nquātū labor humanum genus excolit ⁊ beatiſſimis ingenij fructibª cōplet: ſi ī tantum cura exercēde mentis inſiſteret: non tam raris homines virtutibus vte rentur: ſed vbi deſidia demittit animos tinuo feralibꝰ ſeminarijs animi vber horreſcit. Nec hoc cognitione laboris īuenire conceſ ſerim: ſed potius ignorantia: quis enī laborādi peri tus vnqͣꝫ a labore diſceſſit. Quare intēdēda vis men tis eſt: verūqꝫ eſt amitti animum: ſi remittatur. Mi hi aūt ſi potentior diuinitatis annuerit fauor hec fixa ſententia eſt: vt quāqͣꝫ fuerint preclara īgenia: quoꝝ labor ac ſtudiū multa de his que nunc quoqꝫ tracta mus: latine lingue contulerint: non tamen quendam quodāmodo ordinem ſtillūqꝫ diſponēdo diſciplinaꝝ gradus ediderūt. Ego omne Ariſtotelis opus quod cūqꝫ in manus venerit: ī romanū ſtilum vertēs: eoꝝ oīum cōmēta latina oratione perſcribā: vt ſi quid ex logice artis ſubtilitate: ⁊ ex moralis grauitate peri tie: ⁊ ex naͣlis acumine veritatis ab Ariſtotele cōſcri ptū eſt: id omne ordinatū trāſferam: atqꝫ id quodaꝫ lumine cōmētationis illuſtrem: oēſqꝫ Platōnis dia logos vertēdo: vel etiā cōmētādo in latinā redigam formam. His ꝑactis nō equidem cōtempſerim Ari ſtotelis Platōniſqꝫ ſententias ī vnā quodāmodo re uocare cōcordiā: eoſqꝫ non vt pleriqꝫ diſſentire ī oī bus: ſed in pleciſqꝫ ex his ī philoſophia maxime con ſentire demonſtrem: ⁊ hec ſi vita ociūqꝫ ſuꝑerit cuꝫ multao peris huius vilitate: necnō etiā labore contē derim: qua ī re faueant oportet: quos nulla coquit in uidia. Sꝫ nūc ad propoſita reuertamur. Ariſtoteles nāqꝫ īchoans librum prius nomē diffiniēdū eē pro poſuit: poſt verbū: hinc negationē: poſt hāc affirma tionē: inde cōſequēter enunciationē: orationem vero
poſtremā. Sed nūc cū de nomine ⁊ verbo dixerit cō uerſo ordine quod vltimū propoſuit: nunc excquitur primū de oratione namqꝫ diſputat: quam poſtremaꝫ in operis diſpoſitione propoſuit: ait enim. Ratio autē eſt vox ſignificatiua: cuius partiū aliꝗd ſignificatiuū eſt ſeparatū: Ivt dictio: non vt affirmatio vl̓ negatio. Dico autē: vt homo ſignificat aliquid: ſed nō quoniam eſt aut nō eſt: ſꝫ erit affirmatio vl̓ negatio: ſi quid addat̉: ſed nō vna hominis ſyllaba nec enim in hoc ꝗdē quod eſt ſorex rex ſignificat: ſed vox eſt nunc ſola. In duplicibꝰ vero ſignificat quidē aliꝗd: ſed nō ſecūdū ſe: quēadmodū dictū ē. ¶ Uidetur Ariſtoteles illas quoqꝫ voces or̄ones puta re: quecūqꝫ vel ex nominibus vel ex verbis conſtent: nō tātū que ītegrū colligāt ītellectū: vt ſūt ſocrates ⁊ plato: ⁊ ambulare ⁊ dicere. hec enī quāqͣꝫ pleni in tellectꝰ nō ſint: verbis tamē ⁊ noībus cōponūtur: ait enim orationem eē vocem ſignificatiuā: cuiꝰ partes ſignificarent aliquid ſeparatim: ſignificarent inquit non conſignificarēt: vt in nomine ⁊ verbo. Docet au tem illa quoqꝫ res: eum etiam imperfectas: compo ſitas tamen ex nominibus ac verbis voces orationes dicere: quod ait cum de nomine loqueretur: in eo ꝙ eſt equi ferus nihil ſignificare ferus: quēadmodum ī oratione: que eſt equus ferus: namqꝫ eſt equus ferus vox compoſita ex nominibus eſt: ſed ſententiam non habet plenam: ⁊ ille ait: quemadmodum in oratione que eſt equus ferus. Nam ſi ſecūduꝫ Ariſtotelē equꝰ ferus eſt oratio: cur non alie quoqꝫ que nominibus verbiſqꝫ conſtent: quamquā ſint imperfecte ſenten tie: tamen orationes eſſe videantur: cū preſertim ora tionem ipſe ita diffiniat: Oratio eſt vox ſignificatiua: cuius partium aliquid ſignificatiuum eſt ſeparatuꝫ. In his ergo vocibus que verbis ⁊ nominibus com ponuntur: partes extra ſignificant: ⁊ non conſignifi cant. Nam ſi nomen ⁊ verbum ſignificatiuum eſt ſe paratum: in his vero vocibus que verbis ⁊ nomini bus componuntur: partes extra ſignificant: non con ſignificant: etiam voces imperfecte nominibus ⁊ ver bis compoſite orationes ſunt. Nam ſi nomen omne ⁊ verbum ſignificatiuum eſt: he autem voces ideſt ora tiones nominibus componuntur ⁊ verbis: dubium non eſt in his vocibus que ex nominibus ⁊ verbis cō iuncte ſūt partes per ſe ſignificare: ꝙ ſi hoc eſt: ⁊ vox cuius partium aliquid ſeparatum ⁊ per ſe ſignificat: licet ſit imperfecte ſententie: tamen orationem eſſe maniſeſtum eſt. Sed quod addit orationis partes ſi gnificare: vt dictionem: non vt affirmationem vel ne gationem. Alexander ita dictum eſſe arbitratur. Sūt enim inquit alie quidem ſimplices oratioues: que ſo lis verbis ⁊ nominibus coniunguntur: alie vero com poſite: quarum partes in vnum corpus iuncte iam fa ciunt orationes: ⁊ ſimplices quidem orationes par tes habent eas: ex quibus componuntur: verba ⁊ no mina: vt eſt ſocrates ambulat. Compoſite autem ali quotiens quidem tantum orationes: aliquotiens ve ro etiam affirmationes: vt cum dico ſocrates ambu lat: ⁊ Plato loquitur vtreqꝫ ſunt affirmationes: vel cum dico. Aio te eacida Romanos vincere poſſe. ex orationibus non ex affirmationibus componitur ta lis oratio. Prior autem ſimplicitas eſt: poſterior ve ro compoſitio. In quibus eſt autem prius vel poſte rius aliquid: illud ſine dubio diffiniendum eſt priori

De interpretatio. editionis ſecūde liber. ij.
loco: quod natura quoqꝫ precedit. Ita ergo quoniaꝫ prior ſimplex oratio eſt: poſterior vero compoſita: pri us ſimplicem orationem diffinitione conſtituit dicēs cuius partes ſignificant vt dictio: non vt affirmatio dictionem ſimplicis nominis aut verbi nūcupationē ponens. In ſimplicibus enim orationibus huiuſmo di partes ſunt. In compoſitis vero aliquotiens qui dem orationes tantum aliquotiens vero affirmatio nem: vt ſupra mōſtrauimꝰ: addit quoqꝫ illud. Omnē inquit diffinitionem vel contractiorem eſſe diffinita ſpecie vel excedere non oportet: ꝙ ſi Ariſtoteles ita conſtituiſſet diffinitionem: vt ſignificare partes ora tionis diceret vt orationes: ac non vt dictiones: ſim plices orationes ab hac diffinitione ſecluderet: Ora tionum namqꝫ ſimplicium partes non vt orationes: ſed vt ſimplicia verba nominaqꝫ ſignificant. Nam ſi omnis oratio orationis habebit in partibus: rurſus ipſe partes que ſunt orationes: alijs orationibus con iungentur: ⁊ rurſus partiuꝫ partes: que eedē quoqꝫ orationes ſunt alias orationes habebunt in partibꝰ: at ſi quis hoc intelligentia ſumpſerit: ad infinitumꝓ cedet: nec ulla erit prima oratio: que ſimplices hēat partes. Neqꝫ enim fieri poteſt: vt prima dicatur ora tio: que alias orationes habet in partibus: partes.n. priores ſunt ꝓpria compoſitione: quod ſi in infinituꝫ ducatur intelligentia: nulla prima oratio reperitur: ⁊ cum nulla ſit oratio prima: nec vlla poſtrema eſt. Quo circa interempta: prima atqꝫ poſtrema omnis quoqꝫ interimitur: ⁊ nulla omnino erit oratio: qua re non recta fuiſſet diffinitio: ſi ita dixiſſet. Oratio ē vox ſignificatiua: cuius partes aliquid extra ſignifi cant vt orationes. At vero inquit Alexander. Nec ſi quedam orationes in partibus continent: idcirco iā neceſſe eſt ipſarum orationuꝫ partes affirmationes eſſe vt cuꝫ dico. Deſine meqꝫ tuis incendere teqꝫ que relis. Eſt ergo huius orationis pars vna. Deſine me qꝫ tuis incendere: teqꝫ querelis alia: neutra harum affirmatio eſt: quamquaꝫ videatur eſſe oratio. Quo circa nec illa fuiſſet recta diffinitio: ſi ita dixiſſet. Ora tio eſt vox ſignificatiua: cuius partes extra aliquid ſignificant: vt affirmatio: huiuſmodi eniꝫ orationes cuꝫ ſint eius partes ex orationibus iuncte: non tamē affirmationibus totū ipſius corpus orationis effici tur. Sed quoniam in omni oratione verba ſunt ⁊ no mina: que ſimplices ſunt dictiones: non autem in oī bus orationibus aut affirmationes aut oratiōes pa tes ſunt: quod commune erat: id in diffinitione con ſtituit: tanquam ſi ita diceret. Oratio eſt vox ſignifi catiua ſecūdum placitum: cuius partes aliquid extra ſignificant. Ex neceſſitate quidem vt dictio. Non ta men ſemper: vt affirmatio aut oratio. Neqꝫ enim po teſt fieri: vt inueniatur oratio: cuius partes non ita aliquid extra ſignificent ex neceſſitate vt nomen aut verbum cum inueniri poſſit: ut ita extra ſignificent orationis partes: vt tantum orationes aut affirma tiones non ſint. Quare ſi ita dixiſſet: oratio eſt vox ſi gnificatiua: cuius partes aliquid extra ſignificant: vt affirmatio: illas orationes hac diffinitione nō cir cunſcripſiſſet: quarum partes quidem orationes ſūt: ſed non affirmationes: vt ille verſus eſt: quem ſupra iam poſui. Sin vero ſic dixiſſet. Oratio eſt vox ſignifi catiua: cuius partes extra ſignificant aliquid vt ora tio: illas orationes in diffinitione reliquiſſet: quaruꝫ partes ſimplices ſunt: vt eſt ſocrates ambulat. Sed cum dicit orationis partes ita ſignificare vt dictiones non omnino vt affirmationes ⁊ ſimplices ⁊ com poſitas hac diffinitiue concluſit. Simplices quidem idcirco ꝙ quelibet ſimplex paruiſſimaqꝫ oratio nomi ne ⁊ verbo coniungitur: que ſunt ſimplices dictiones compoſitas vero: que cum habent orationes in part bus: partes ipſe habent ſimplices dictiōes: que ip̄e ſimplices dictiones totius corporis partes ſunt: vt cū dico ſi dies eſt lux eſt: dies eſt: ⁊ lux eſt: partes ſūt to tius orationis. Sed rurſus harum partium partes ſunt dies ⁊ eſt: ⁊ rurſus lux ⁊ eſt: que rurſus totius orationis per quam dico ſi dies eſt: lux eſt: partes ſūt ſed dies ⁊ eſt: ⁊ rurſus lux ⁊ eſt: ſūt ſimplices dictio nes. Quo circa etiam compoſitarum orationum par tes indubitanter: ita ſemper ſignificant vt dictiones non vt affirmationes: aut quedam orationes. Qua re hanc diffinitionem Ariſtoteles recte conſtituit. Ad hanc ergo ſententiam locum hunc Alexander ex pedit: Illud quoqꝫ addens ſepe Ariſtotelem de affir mationibus dicere dictiones: quod diſtinguere vo lens: cum diceret ita ſignificare partes orationis tā quā dictionem: ne forte dictionem hanc aliquis ī af firmationem ſuſciperet: addidit vt dictio non vt af firmatio: tanquā ſi diceret: duplex quidem eſt dicti vna ſimplex: alia vero affirmatio. Sꝫ ita partes ora tionis aliquid extra ſignificant: vt ea dictio: que eſ ſimplex: non vt ea que eſt affirmatio: ⁊ huiuſcemodi quodāmodo intellectum tota alexandri ſententia t net. Porphyrius quoqꝫ in eadem ſententia eſt: ſec̄ in vno diſcrepat: cuius expoſitio talis eſt. Dictio in quit eſt ſimplex nomen: ⁊ ſimplex etiam verbum: et ex duobus compoſitum: vt cū dico ſocrates: vel rur ſus ambulat: vel equi ferus: procedit etiam nomen dictionis ad orationes quidem: ſed ſimplicibus ver bis ⁊ nominibus coniunctas: vt cum dico ſocrates⁊ Plato ⁊ ſi ſit ex compoſito nomine: vt eſt equi ferue ⁊ homo. He orationes quamquā coniuncte ſint atqꝫ imperfecte: tamen dictionis nomine nuncupatur: ne non etiam tranſit nomen hoc dictionis vſqꝫ ad perf ctas orationes: quas enunciationes nuncupari poſt rius eſt dicendum. Eſt auteꝫ enunciatio ſimplex: vt ſi quis dicat ſocrates ambulat. Et hec dicitur affirma tio: huius negatio eſt: Socrates non ambulat. Sim. plices ergo enunciationes ſunt affirmationes vel ne gationes: que ſingulis verbis ac nominibus comp nuntur. Itaqꝫ cum dico cum dies eſt lux eſt: tota q dem huiuſmodi oratio dictio eſſe non dicitur. C poſita nāqꝫ cōiuncta que eſt ex orationibus: que dies eſt ⁊ lux eſt. He autem ſunt affirmationes: ⁊ d cuntur dictiones. Ipſe vero affirmationes: que dici ones ſunt: habent rurſus alias dictiones ſimplices vt eſt dies ⁊ eſt: ⁊ rurſꝰ ⁊ lux ⁊ eſt: ergo 3 dico So crates ambulat: hec oratio partes habet dictiones: nomen ſcilicet ⁊ verbum: que dictiones quidem ſun nō tamē affirmationes. Sin v̓o dicā Socrates in li tio cum Platōne: ⁊ ceteris diſcipulis diſputauit. Hec pars orationis que eſt. Socrates in litio: ipſ quoqꝫ eſt dictio: ſed non vt ſimplex nomen vel ver bum: que dictiones quidem ſunt non tamen affirma tiones: neqꝫ vt affirmatio: ſed tantum vt imperfecta oratio que verbis tamen nominibuſqꝫ compoſita eſt ꝙ ſi ſic dicam ſi homo eſt animal eſt. Hec rurſus or tio habet dictiones in partibus: ſed neqꝫ vt ſimpl̓ ces dictiones: neqꝫ vt imperfectas orationes: ſed ẜ perfectas: ſimpliceſqꝫ affirmationes: ⁊ vna eſt affir matio animal eſt: alia vero homo eſt. Tota vero ip oratio

De īterpretatio. editio. ſecūde liber ſecundus. 52
oratio dictio non eſt quod ſi dicam ſi animal non eſt homo non eſt: rurſus hec oratio ex duabus ſimplici bus dictionibus negatiuis videtur eſſe compoſita: que nihilominus tota dictio non eſt. Ita ergo dictio inchoans a ſimplicibus nominibus atqꝫ verbis vſqꝫ ad orationes quamuis ad imperfectas prouehitur: nec in his tantummodo conſiſtit: ſed vltra etiam ad ſimplices affirmationes negationeſqꝫ tranſit: ⁊ ſi in eo progreſſionis terminum facit: ergo quoniam non omnis oratio partes habet affirmationes ⁊ negatio nes: que ſunt ſimplicium dictionum perfecte enuncia tiones: quoniamqꝫ non omnis oratio imperfectas ora tiones habet in partibus: omnis tamen oratio ſimpli ces dictiones retinet: quippe cum omnis oratio ex verbis nominibuſqꝫ iungatur: hoc ait. Oratiōis par tes ſignificare ſemper quidem vt dictiones: non ta men ſemper vt affirmationes conſentiente Alexan dro: cuius expoſitionem ſupra iam docui: atqꝫ ita di ligentior vt lector differentias eoruꝫ recte perſpiciet: ⁊ conſentientes qui communicant intellectus. Hoc lo co Aſpaſius inconuenienter interſtrepit: ait enim Ari ſtotelem non in omnes orationes diffinitionem con ſtituere voluiſſe: ſed tantum ſimplices: que ex duo bus conſtant verbo ſcilicet ⁊ nomine: ſed ille perfal ſus eſt. Neqꝫ enim ſi ſimplex oratio ſimplicibus ver bis nominibuſqꝫ conſiſtit: idcirco non cōpoſita quoqꝫ oratio verba ⁊ nomina ſimiliter in partibus non ha bet. Quod ſi hoc commune eſt ſimplicibus orationi bus atqꝫ compoſitis: vt habeant in partibus quidem dictiones ſimplices: non etiam affirmatiōes: vt etiā orationes que affirmationes habent. He tamen ha beant in partibus ſimplices dictiones: Cur autem hanc queſtionem in Ariſtotelem iaciat: ratione relin quitur. Syrianus vero qui philoxenus cognomina tur: non putat orationes eſſe: quoniam intellectus ſit imperfectus: atqꝫ ideo nec eas aliquas habere par tes. Nam cum dicit Plato in achademia diſputans Hec quoniam perfecta non eſt: partes inquit non ha bet: arbitrans omne quod imperfectū eſt: nullis par tibus contineri: atqꝫ ideo cum dicit Ariſtoteles: ora tio eſt vox ſignificatiua: cuius partes aliquid extra ſi gnificant: illam orationem conſtitni putat que perfe ctum retinet ſenſum: ipſius enim partes eſſe verba nomina. Sed hoc ridiculum eſt: Neqꝫ enim aliquid compoſitum fieri poteſt: niſi proprijs partibus. Qd̓ ſi quelibet res vt componatur habeat decem partes: eas tamen ſingillatim apponi neceſſe ſit: antequam ad decimam veniamus partem: nihilo tamen minus erunt: quas ſibimet ad componendam totius corpo rib ſummam ſingillatim ſuꝑponimus: etiam ſi ad il lud: quod componendum fuit: minime peruentum ē Quo circa ſi antequam perueniatur ad decimam par tem prioris effecti compoſitiqꝫ partes ſunt nulla ra tio eſt imperfecte rei partes dici non poſſe. Neqꝫ enī dicitur totius compoſiti partes eſſe: que ſunt imper fecti: vt ſi ſit integrum nomen: habeat partes quatu or ideſt ſyllabas: vt merentius: ſi vnam ſyllabaꝫ de mam: dicamqꝫ merenti: vel ſi vnam rurſus duaſqꝫ po nam: vt ſunt meren: huius tamen vtraqꝫ ſyllaba me ſcilicet ⁊ ren. partes ſunt: ⁊ cum ſit compoſitio ipſa ſenſu vacua: ac ſit imperfecta: tamen partibus con tinetur. Syrianus igitur minime audiendus eſt. Sꝫ Porphyrius potius: qui ita Ariſtotelis mentem ſen tentiamqꝫ perſequitur: vt eius diffinitionem que ve ra eſt: labare ⁊ in aliquibus alijs diſcrepare non faciat. De his quidem hactenus. Porphyrius autem ita dicit. Uolens inquit Ariſtoteles oſtendere non omnem orationem: aut ſimplices tantum habere par tes aut compoſitas: a ſimplicibus ſumpſit exempluꝫ: vt diceret ſignificare partes orationis vt dictionem non vt affirmationem: vt cum eſt oratio. Plato diſ putat dictiones quidem ſunt: ſed non vt affirmatio nes. Si vero ſic eſſet oratio. ſi Plato diſputat: ve rum dicit: Plato diſputat: ⁊ verum dicit: cum ſint dictiones: non ſunt tantum vt ſimplices: ſed etiam vt affirmationes. Neqꝫ enim ſimplex dictio affirmatio eſt aut negatio: ſed tunc ſit cum additur aliquid: qd̓ aut affirmationis vim teneat aut negatiōis: atqꝫ hoc eſt quod ait. Dico autem vt homo ſignificat: aūt ali quid: ſed non quoniam eſt: aut non eſt: ſed erit affir matio vel negatio: ſi quid addatur. Huiuſinodi hoc eſt tanquam ſi diceret: nomen quidem ſimplex affir mationem: aut negationem non facit: niſi aut eſt ver bum addatur: que eſt affirmatio: aut non eſt que eſt negatio. Quod autem addit: ſed non vna hominis ſyllaba: nec in eo quod eſt ſorex rex ſignificat: ſed vox eſt nunc ſola. In duplicibus vero ſignificat quidem: ſed nihil ſecundum ſe: quemadmodum dictum eſt. Huius loci duplex eſt expoſitio. Quod enim dixerat prius: ſꝫ erit affirmatio vel negatio ſi ꝗd addatur ei dictioni: quam ſupra ſimplicem eſſe propoſuit: cum de ſignificatiua orationis parte loqueretur: nunc id adimplet ⁊ explicat dicens: non ſi quidlibet addatur ſimplici dictioni: ſtatim fieri affirmationem vel nega tionem: nec vero orationem: neqꝫ enim ſi quid non per ſe ſignificatiuum dictioni ſimplici copuletur: id circo iam vel oratio vel affirmatio vel etiam negatio procreabitur: neqꝫ enim ſi vna ſyllaba hominis que ſignificatiua per ſe non eſt: copuletur eidem ipſi di ctioni: iam vlla inde procreatur oratio. Quod ſi ora tio non ſit: nec affirmatio nec propoſitio eſt: he enim orationes quedam ſunt: vt ſi quis ex eo quod eſt ho mo tollat vnam ſyllabam: eamqꝫ toti dictioni ſimpli ci aꝑtet: dicatqꝫ o homo vel alio quolibet modo de cidens partem toti corpori dictionis adijciunt non fa ciet orationem. Quod ſi hoc eſt: nec affirmationem nec negationem: que quedam ſunt orationes. Ita er go accipiendum eſt: tanquam ſi hoc modo dixiſſet. di co autem vt homo ſignificat aliquid: ſed non quo niam eſt aut non eſt: ſed erit affirmatio: vel negatio ſi quid addatur: ſed non vt vna hominis ſyllaba ad datur: nec cuiuſlibꝫ alteriꝰ dictionis. ſi quid non per ſe ſignificat. vt in eo quod eſt ſorex rex non ſignificat: ſed vox eſt nunc ſola. Atqꝫ iō ſi ꝗs velut ꝑtē tollat id qd̓ ē rex: apponatqꝫ ei qd̓ ē Sorex: dicatqꝫ ſorex rex vt rex tamquam pars ſit eius quod eſt ſorex: oratio nulla eſt: atqꝫ ideo neqꝫ affirmatio nec negatio. Hee enim ex vocibus per ſe ſignificatiuis conſtant. Re vero in eo quod eſt ſorex: quoniaꝫ pars eſt nominis nihil ipſa ſignificat. Uel certe erit melior intellectus ſi hoc quod ait. ſed non vna hominis ſylaba. non ap temus ad orationis perfectionem: ſed potius ad di ctionis ſignificationem: vt quoniam dixit ſuperiꝰ ora tionis partes ſignificare ita vt dictionem non vt af firmationeꝫ: que eſſet dictio manifeſte monſtret. Di ctiones namqꝫ conſtituit voceꝫ per ſe ſignificantem. ergo cuꝫ dicit. Sed non vna hominis ſyllaba. tale eſt acſi diceret. ſignificat quideꝫ pars orationis vt dictio Sed he ipſe dictiones perfecte nomina ſunt ⁊ verba non partes nominuꝫ verborumqꝫ. In eo enim quod m 4

De interpretatio. editionis ſecūde liber. ij.
ē equiferus currit: equiferus quidem dictio ē totius orationis ſignificat eniꝫ vt pars orationis. ſed ferus conſignificat vt pars nominis. atqꝫ ideo ferus dictio non eſt. Quo circa ſi que alie ſyllabe in parte oratio nis ſunt: ideſt in nomine vel verbo: nihil per ſe ſigni ficant: quamquam ſint in parte nominis: quod nomē pars orationis eſt: nihil tamen ipſum ſignificat in to ta oratione: quare nec dictio erit. Audiendum ergo eſt ita: tanquam ſi ſic diceret. Oratio auteꝫ eſt vox ſi gnificatiua: cuius partium aliquid ſignificatiuum eſt ſeparatum: vt dictio: non vt affirmatio: dico autem vt homo ſignificat aliquid ⁊ eſt quedam dictio ſim plex. Nam neqꝫ oratio eſt quoniam ſimplex eſt: nec affirmatio neqꝫ negatio: quoniam non ſignificat: aut eſſe aut non eſſe. Sed erit tunc affirmatio: quando aliquid additur: quod affirmationem negationem ue conſtituat. Sed quod ad dictionem eſſe id quod dici mus homo. Idcirco dictio eſt: quoniam per ſe ſigni ficat. Syllaba vero eius nominis quod ē homo: quo niam nihil deſignat: non eſt dictio. Hoc eſt enim: ſed non vna hominis ſyllaba: vel ſi videatur quidem ſi gnificare: pars tamen ſit nominis: ⁊ conſignificet in nomine. in tota oratione nihil ſignificat. Neqꝫ enim ē pars oratiōis. Quod per hoc dixit quod ait. nec in eo quod eſt ſorex rex ſignificat. ſed vox eſt nunc ſola nihil ſignificans: vnde probatur huiuſmodi particu las non eſſe dictiones. Uox enim ſola non eſt dictio: ſed vox per ſe ſignificans. Si qua autem ſunt inquit nomina: que ſint compoſita ex alijs: vt eſt equiferus emittunt quidem quandam imaginem ſignificandi: ſed per ſe nihil ſignificant: conſignificant autem. In ſimplicibus vero nominibus nec imaginatio vlla ſi gnificandi eſt: vt in eo quod eſt cicero: partes eius cū ſimplices ſono: tum etiam intellectu preter cuiuſlibet imaginationis ſimilitudinem ſignificationem ue ſunt In duplicibus vero vult quod eſt pars ſignificare: ſꝫ nullius ſeparatim ſignificatio eſt. Idcirco quoniam ſolum conſignificat id quod totum compoſiti nomi nis corpus deſignat. ipſum vero ſeparatum(vt ſepiᵍ dictum eſt) nihil extra ſignificat. ¶ Eſt autem oratio omnis quidē ſignificatiua non ſicut inſtrumentum: ſed(quemadmodū dictū eſt) ſecundum placitum. ¶ Secundum placitum eſſe orationes illa res appro bat: quod earum partes ſunt ad placitum: ideſt no men ⁊ verbum. Quod ſi omne compoſitum ab his ex quibus eſt compoſitum: ſumit naturam. Uox que po ſitione conſtitutis vocibus iungitur: ipſa quoqꝫ ſecū dum Placitum poſitionemqꝫ formatur. Quare ma nifeſtum eſt orationem ſecundum Placitum eſſe. Plato vero in eo libro: qui ſcribitur cratylus: aliter eſſe conſtituit: eamqꝫ dicit ſuppellectilem quandam atqꝫ inſtrumentum eſſe ſignificandi res eas que na turaliter intellectibus concipiuntur: earumqꝫ intel lectum vocabulis diſcernendi. Quod ſi omne inſtru mentum naturalium rerum ſecundum naturam eſt: vt videndi oculus: nomina quoqꝫ ſecundum naturaꝫ eſſe arbitratur. Sed hoc Ariſtoteles negat: ⁊ Alexan der multis in eo nititur argumentis monſtrans ora tionem non eſſe inſtrumentum naturale. Ariſtoteles vero ita vtitur dicens. Eſt autem oratio omnis qui dem ſignificatiua: non ſicut inſtrumentum: tanquam ſi diceret. Eſt quidem omnis oratio ſignificatiua non
ſtrat: tanquam ſi diceret naturaliter ſignificare. Qd̓ qui inſtrumentum orationem eſſe negant: non eam naturaliter ſignificare dicunt: ſed ad placitum. Natu ralium enim rerum naturalia ſunt inſtrumenta. Id circo autem inſtrumentum pro natura poſuit: quod (vt dictum eſt) Plato omnium artium inſtrumenta ſecundum naturam ipſarum artium conſiſtere propo nebat. Et Alexander quidem non eſſe inſtrumentum orationem ſic ingreditur approbare. Omnis inquit naturalium rerum ſuppellex ipſa quoqꝫ naturalis ē: vt viſus quoniam natura datur: eius quoqꝫ ſuppel lex eſt naturalis: vt oculus. Eodem quoqꝫ modo au ditus cum naturalis ſit: aures nobis que ſunt audien di inſtrumenta: naturaliter eſſe datas cognoſcimus. Quare quoniam oratio ad placitum non naturaliter eſt. partes enim manifeſtum eſt orationis ad placituꝫ poſitas: que ſunt ſcilicet nomina ⁊ verba: ſicut mon ſtrat apud omnes gentes diuerſitas vocabulorum. Quoniam ergo per hec ſecundum placitum omnis oratio eſſe monſtratur. Quod autem ſecundum pla citum eſt: non eſt ſecundum naturam: nō eſt ergo ora tio ſuppellex. Significandi enim ratio atqꝫ poteſtas naturaliter non eſt. Quod ſi oratio naturaliter nō ē: nō ē ſuppellex. His alijſqꝫ ſimilibꝰ rōnibus mōſtrat non eſſe ſuppellectilem orationem. Quo circa dicen dum nobis eſt: naturaliter quidem eſſe voces pote ſtateſqꝫ naturaliter vocabula rebus imprimendi: nō tamen naturaliter ſignificatiuas: ſed poſitione. Sicut ergo naturaliter ſingularium artium ſumus ſuſceptibiles: ſed eas non naturaliter habemus: ſed doctrina concipimus. Ita vox quidem naturaliter eſt: ſed per vocem ſignificatio non naturaliter. Neqꝫ enim vox ſola nomen eſt aut verbum: ſed vox quedam addita ſignificatione: ⁊ ſicut naturaliter eſt moueri: ſaltare vero cuiuſdam iam artificij: ⁊ poſiti nis: ⁊ quemadmodum es quidem naturaliter ē. Sta tua vero poſitione vel arte. Ita quoqꝫ poſſibilitas ipſa ſignificandi: ⁊ vox naturalis eſt. Significatio ve ro per vocem poſitionis eſt: non nature. Hactenusq dem de communi oratione loquutus eſt: nunc autem tranſit ad ſpecies eius. Ait enim. ¶ Enunciatiua v̓o nō omnis: ſed illa in qua verun vel falſum ineſt. non autem in omnibus ineſt: vt de precatiua oratio quidē eſt: ſed neqꝫ v̓a neqꝫ falſa cetere quidē igitur relinquāt̉. rhetorice enim ve poetice conuenientior conſideratio eſt. enunciati ua vero preſentis ſpeculationis eſt. ¶ Species quidem orationis multe ſunt: ſed eas rie partiuntur: at vero peripatetici quinqꝫ parti bus omnes ſpecies orationis ac membra diſtribu unt. Orationis autem ſpecies dicimus perfecte: ne eius que eſt imperfecta: perfectas autem voco eas que complent expediuntqꝫ ſententiam. Et ſit no bis hoc modo diuiſio. Sit genus oratio: orationi: aliud eſt imperfectum: quod ſententiam non expe dit: vt ſi dicam Plato in licio: aliud vero perfe ctum. Perfecte autem orationis alia eſt deprecat ua: vt adſit letitie bachus dator. Alia imperatiua: vt accipe daqꝫ fidem. Alia interrogatiua: vt quo te me ri pedes: an quo via ducit: in vrbem. Alia voca tiua: vt o qui rex hominumqꝫ deumqꝫ eternis regi imperijs. Alia enunciatiua: vt dies eſt: dies non eſt In hac ſola que eſt enunciatiua: veri falſiue natur ꝑſpicitur

De interpretatione editionis ſecūde liber. il.
ꝑſpicitur. In ceteris eniꝫ neqꝫ veritas neqꝫ falſitas inuenitur. ⁊ multi quidem plures ſpecies eſſe dicunt perfecte orationis. alij autem innumeras eorum dif ferentias produnt. ſed nihil ad nos. Cuncte enim ſpe cies orationis aut oratoribus accommodate ſunt aut poetis. ſola enunciatiua philoſophis. Ergo hoc dicit. Non omnis oratio enunciatiua eſt. Sunt enim plu rime que enunciatiue non ſunt: vt he quas ſupra poſui. Hęc autem ſola eſt in qua verum falſum ve inueniri queat. Quocirca quoniam iſtam in qua ve ritas vel falſitas inuenitur. dialecticis philoſophiſqꝫ eſt requirere. Cetere autem oratoribus atqꝫ poetis accommodate ſunt: iure de hac ſola tractabitur. ideſt de enunciatiua oratione. Hucuſqꝫ ergo de par tibus interpretationis: ⁊ de communi oratione locu tus eſt. Nunc autem aſtringit modum diſputationis in ſpeciem: ⁊ de vna ſpecie orationis tractat: deqꝫ vna interpretatione q̄ eſt enunciatiua. Species nāqꝫ eſt enunciatio interpretationis: negatio vero ⁊ affir matio enunciationis. Quare de enunciatiua oratione conſiderandi hinc cum ipſo Ariſtotele cōmodiſſimuꝫ ſumamus initium. ¶ Eſt autem vna prima oratio enunciatiua affir matio: deinde negatio: alie vero omneꝫ coniun ctione vne. Neceſſe eſt autem omnes orationem enunciatiuam ex verbo eſſe vel caſu verbi. etenim hominis ratio ſi non eſt: aut fuit: aut erit: aut ali quid huiuſmodi addatur: nondum eſt oratio enū ciatiua. Quare autem vnum quiddam eſt: ⁊ non multa animal greſſibile bipes. Neqꝫ enī eo quod propinqꝫ dicuntur. vnum erit. eſt autem alterius hoc tractare negocij. ¶ Una oratio duplici modo tractatur: vel cum per ſe vna eſt: vel cum per aliquam coniunctionem iungi tur. Uel certe ita dicendum eſt. Alie orationes natu raliter vne ſunt: alie vero poſitione. Et naturaliter vne quidem ſunt orationes que non diſſoluuntur in alias orationes: vt eſt ſol oritur. Que autem poſitio ne ſunt vne in alias orationes diſſoluuntur: vt eſt. ſi homo eſt animal eſt. hec enim in orationes alias ſe paratur. ⁊ quemadmodum lignum vel lapis ſingil latim in propria natura conſiſtunt ⁊ ſunt vna: ex his autem facta nauis vel domus que cum pluribus qui dem conſtent: vne tamen arte ſunt. non natura. Ita quoqꝫ in orationibus ſimplices eas ⁊ per ſe natura liter vnas orationes dicimus: que verbo tantum et nomine iunguntur. Compoſitas autem que in alias (vt dictum eſt) orationes diuiduntur. multas enim orationes in huiuſmodi orationibus coniunctio iun git: vt ſi dicam Plato eſt ⁊ ſocrates eſt. hec coniun ctio ⁊ vtraſqꝫ coniunxit. atqꝫ ideo vna videtur poſi tione: que naturaliter ⁊ per ſe vna non fuerat. natu raliter autem vnius orationis due partes ſunt affir matio ⁊ negatio. ſed quoniam non ita dixit. eſt auteꝫ vna oratio enunciatiua affirmatio vel negatio. eſt enim vna coniunctione. Sed ait. Eſt autem vna prima oratio enunciatiua affirmatio. deinde nega tio. huiuſmodi oritur queſtio. Utrum id quod ait prima ad affirmationem referatur: vt ſit poſterior negatio. an id quod ait prima ad ſimplicem retule rit orationem: vt ſecunda ſit: que ex orationibus iun gitur. quam dubietatem ipſe diſſoluit. Sic enim in quit. Eſt auteꝫ vna prima oratio enunciatiua affirma
tio: ⁊ vt quam ſecundam diceret demonſtraret ait. deinde negatio. vt primam affirmationem poneret: ſecundam negationem. Quod ſi ita dixiſſet. eſt auteꝫ vna prima enunciatiua oratio affirmatio: vel nega tio deinde coniunctione vne. ita oporteret intelligi tanquam ſi diceret illam eſſe primam orationem que ſimplex eſſet: cuius partes affirmatio eſſent atqꝫ ne gatio: Secundam vero illam que coniunctione qua dam vna fieret: cum ex orationibus iungeretur. Sed quoniam id quod ait prima ad affirmationem iunxit dicens. eſt autem vna prima oratio enuncia tiua affirmatio. ad negationem vero deinde ſubi xit dicens: deinde negatio. Dicendum eſt primam eū orationem eſſe arbitrari affirmationem. Secundam vero negationem: cui deinde continenter appoſuit. Sed rurſus incurrimus Alexandri queſtionem. Per hoc enim negat affirmationem negationemqꝫ ſub vno genere poni oportere ideſt ſub enunciatio ne: ꝙ in his que priora vel poſteriora ſunt: commu ne genus non poteſt inueniri. Sed hoc ſupra iam dictum eſt non oportere omnia quecunqꝫ quolibet modo priora vel poſteriora ſunt: a genere communi ſecernere. Alioquin ſic prime ⁊ ſecunde ſubſtantie ſub vno genere ſubſtantie non ponentur. Sic etiam ſimplices ⁊ compoſite orationes. quarum ſimpli ces propoſitiones prime ſunt: poſteriores compo ſite vno genere non continebunt̉. Sed illa ſola pu tanda ſunt ſub eodem genere poni non poſſe: que ad ſubſtantiam priora vel poſteriora eſſe cognoſci mus. Que vero ad ſuum eſſe equalia ſunt: nihil prohibet ſub eodem genere vtraqꝫ conſtitui. Ergo quoniam affirmationi ⁊ negationi hoc eſt eſſe: ꝙ in his veritas ⁊ falſitas reperitur. hec autem eſt enunciatio: in qua ſcilicet veritatis ⁊ falſitatis con ſtituta ſit ratio. quoniam ad id quod veri falſiue ſi gnificatiue ſunt: neqꝫ affirmatio prior: neqꝫ nega tio poſterior eſt. Nullus dubitat quo equalier par ticipant affirmatio ⁊ negatio: idem generi poſſe ſuꝑ poni. ſed affirmatio ⁊ negatio equaliter participant enunciatione: ſiquidem enunciatio veri falſiqꝫ vti tur ſignificatione. ⁊ affirmatio ⁊ negatio verita tem atqꝫ mendacium equaliter monſtrant. enun ciatio igitur affirmationis ⁊ negationis genus eſſe ponenda eſt. Quod ergo ait. Eſt autem vna pri ma oratio enunciatiua affirmatio: deinde nega tio alie vero coniunctione vne. Ita intellegendum eſt: ꝙ affirmationem primam: ſecundam vero ne gationem: cui addidit deinde: in prolatione poſue rit. prior enim eſt affirmatio: poſterior negatio in prolatione duntaxat: non ſecundum veri falſiqꝫ de ſignationem. Quocirca nihil prohibet ⁊ priorem putari affirmationem negatione: ⁊ tamen vtraſqꝫ ſub vno genere ideſt enunciatione conſtitui. Sed quod ſecutus eſt. neceſſe eſt autem omnem oratio nem enunciatiuam ex verbo eſſe vel caſu. huiuſmo di eſt. volens Ariſtoteles diſtribuere dictioneꝫ: affir mationem: negationē: enunciationem: contradictio neꝫ: ſenſuꝫ confuſa breuitate permiſcuit: ⁊ nebulis ob ſcuritatis implicuit: oportuit nāqꝫ prius quid eſſet dictio. poſt autem ꝗd affirmatio: ⁊ negatio: ⁊ rurſus ꝗd eſſet enunciatio ⁊ contradictio cōſtituere. Sꝫ hoc interim p̄termittit. nunc vero quēadmodō cōſtituat̉ enunciatio docet dicens. Quod oīs enunciatio cōſtet verbo: quoniam ſimplex dictio eſt nomē aut verbuꝫ. Omnis enunciatio ſimplex huiuſmodi eſt: vt ſemper

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
quidem vel verbum vel aliquid qd̓ idem valeat: tam quam ſi diceretur: verbum vel caſum verbi ī predica tione retineat. ſed non ſemper ſubiectus terminus ſit ex nomine: ſemper tn̄ predicatus ex verbo ſit.n. huiuſ modi propoſitio: que eſt ſol oritur. in hac ergo propo ſitione ꝙ dico ſol oritur. ſubiectum eſt ſol. ꝙ vero di co oritur predicatuꝫ. ⁊ vtraſqꝫ has dictiones termīos voco. ſed quodcūqꝫ prius dicitur in ſimplici enūciatio ne: illud ſubiectum eſt: vt in hac ſol. quod vero poſte rius: illud predicatum: vt in eadem oritur: Ergo ne ceſſe eſt omnem enunciatiuam orationeꝫ ſi ſimplex ſit verbum in predicatione retinere: vt in eadeꝫ ipſa: cū dico ſol oritur. oritur verbum eſt. vel quod idem va leat: vt eſt ſocrates non ambulat. non ambulat enim infinitum verbum eſt: ⁊ verbum quidem non eſt: ſed eandem vim retinet quam verbum. Caſus etiam ver bi ponitur ſepe: ut ſocrates fuit. ſubiectus vero ter minus non ſemper conſiſtit in nomine poteſt enim in finitum nomen habere vt cum dico. non homo ambu lat. poteſt ⁊ verbum: vt cum dico. ambulare moueri ē ergo(vt arbitror) plene monſtratum eſt non ſemper ſubiectum nomen eſſe: ſed ſemper predicatum in ſolo verbo conſiſtere. Approbans ergo verba ſemꝑ in pre dicationibus poni. hoc addidit. niſi enim aut eſt aut fuit. aut aliquid huiuſmodi ſit additum: aut qd̓ ideꝫ valeat apponatur: enunciatio non ſit. cum enim dico homo eſt. eſt verbum in predicatione propoſui. Sin vero dixero. homo viuit. idem valet tanqͣꝫ ſi dicaꝫ ho mo viuus eſt. Ergo non poſſe ſine verbo affirmatio nem negationem ve conſtitui docuit per id quod ait. etenim hominis ratio ſi non aut eſt: aut erit: aut fuit aut aliquid huiuſmodi addatur: nondum eſt oratio enunciatiua. Hoc enim dicere videtur. Diffinitio ho minis eſt verbi gratia animal greſſibile bipes. ⁊ hec ratio eſt humane ſubſtantie. ergo hec ratio niſi ei eſt: aut erit: aut fuit: aut quodlibet verbum(ſicut ſupra dictum eſt) apponatur: enunciatio non fit. neqꝫ enim verum neqꝫ falſum eſt. Si enim dicam tantum aīa greſſibile bipes. nulla me veritas mendacium ve cō ſequitur. Sin autem dixero animal greſſibile bipes eſt vel non eſt. affirmatio mox negatioqꝫ conficit̉ qͣs enunciationes eſſe quis dubitet. Sed cum de ſimpli cibus enunciationibus loqueretur ait. hominis ratio nem ideſt diffinitionem non eſſe enunciationem: niſi ei aut eſt: aut erit: aut huiuſmodi aliquid apponatur approbans ſcilicet vnam eſſe ⁊ non multiplicem ora tionem diffinitionis humane: cui ſi eſt: aut erit: aut fu it adderetur: enunciationem ſimplicem faceret. Cur vero vna ſit talis oratio: cauſa queritur neqꝫ enim ex ſolis duobus terminis conſtat id quod dicimus ani mal greſſibile bipes. ⁊ que nominat: plura ſunt. qua re ipſe ſibi inſtitit: ⁊ de ſua propoſitiōe rationem que ſiuit: quam nunc dicere ſuperſedit. ait enim. Quare autem vnum quiddam eſt ⁊ non multa animal greſ ſibile bipes. neqꝫ enim in eo quod dicuntur propin que: vnum erit. Eſt autem alterius hoc tractare ne gocii. Hoc ſcilicet querens tanqͣꝫ ſi ita ipſe ex perſo na ſua diceret. de ſimplicibus enunciationibus omni bus ipſe loquebar. deqꝫ his propoſui eas preter ver bum eſſe non poſſe. ⁊ ad hanc rem probandam exem plum ſumpſi diffinitionem hominis: cui niſi eſt: aut erit aut fuit apponetur: enunciationem non fieri di xi: quaſi vna ⁊ non multiplex eſſet oratio ea per quaꝫ dicit̉ animal greſſibile bipes: de qua fieri poſſit ſim
greſſibile bipes: alterius inquit eſt hoc tractare ne gocii: cum de rebus: non de propoſitionibus perſpici endum eſt. Nam non idcirco vna oratio eſt quia con tinue dicitur: ⁊ coniuncte ſibimet: animal greſſibile bipes. hoc enim ſi ita eſſet: poſſemus ⁊ hanc orationē que tam multa ſignificat: vnam dicere ſi continue ꝓ feratur: vt eſt ſocrates pholoſophus ſimus caluus ſe nex. ergo quemadmodum huiuſmodi oratio ſit mult plex ⁊ non vna poſterius dicemus. ergo nunc manife ſtum ſit hanc orationem que dicit. ſocrates philoſo phus ſimus caluus ſenex. non eſſe vnam ſed multipli cem. ſi ergo propinquitas proferendi ipſa continua tione vnam faceret orationem: poſſet hec quoqꝫ vn eſſe oratio: que manifeſte non vna eſſe docebitur. Quare nō idcirco erit vna oratio ea que dicit animal greſſibile bipes. quod continue ⁊ propinque profer tur. Que autem cauſa ſit vt vna ſit: ipſe dicere ſuſtu lit. ſed in libris eius operis quod μετάταφύ σ ικό inſcribitur: expediuit. Theophraſtus autem in libri de affirmatione ⁊ negatione ſic docuit: diffinitionem vnam ſemper eſſe orationem: eamqꝫ oportere conti nuatim proferri. illa enim vna oratio eē dicitur: que vnius ſubſtantie deſignatiua eſt. Diffinitio autem vt verbi gratia hominis animal greſſibile bipes: vn eſt oratio per hoc: quoniam vnum ſubiectuꝫ ideſt ho minem monſtrat. Si ergo continue proferatur ⁊ nō diuiſe: vna eſt oratio: ⁊ ꝗa continue dicitur: ⁊ quia vnius rei ſubſtantiam monſtrat. Sin vero quis diu dat: ⁊ orationem vnam rem ſignificantem proferen di intermiſſione diſtribuat: multiplex fit oratio: vt ſ dicat animal greſſibile bipes. vnā rem mihi tota mi ſtrat oratio: ⁊ continue dicta eſt. Sin vero dicat ani mal: ⁊ rurſus greſſibile: ⁊ ſub intermiſſione repeta bipes: multiplex erit diſtributa intermiſſiōe oratio Et rurſum aduerſum id queſtio. ⁊ quis hoc non iur culpet poſſe eam: que vna eſt orationem intermiſſio ne proferendi fieri multiplicem: cum continuatio ꝓ ferendi non faceret vnam: que eſſet multiplex per na turam. Sicut enim in illis que multiplices ſunt nati raliter: non poteſt continuatio proferendi vnam face re orationem. Si quoqꝫ non debet que eſt vna natu raliter oratio: idcirco ꝙ de vno ſubiecto dicatur: fier multiplex per intermiſſionem. Sed hoc ita ſoluitur Nam cum animal dicimus. ⁊ ſub intermiſſione rur ſus greſſibile: eodemqꝫ modo iterum bipes: non he ita dicimus: tanquam ſi in vnū cuncta coniuncta ſin Quocirca quoniam eſt quidem animal: rurſus greſ ſibile eſt: rurſus bipes: quoniam plura ſunt. ⁊ plurali ter dicta ideſt diſtributa: non videntur ad vnum ſu biectum diſtributa poſſe predicari. ſicut cum dico ſo crates philoſophus ſimus. caluus. ſenex. hec omni non eſt ſimplex oratio: nec ſi continue proferatur: ꝙ ad vnam ſubſtantiam non tendunt. accidentia enin ſunt: ⁊ extrinſecus veniunt. Probatur autem neqͥ eas orationes: que per diuiſionem dicuntur: neq̄ eas que non ad vnam ſubſtantiam tendunt: vna eſſe hoc modo. ſi dicat quis animal. ⁊ rurſus gre ſibile: ⁊ iterum bipes: non vnum eſt animal: nec vni greſſibile: nec vnum bipes. Sin vero dixero aīal gre ſibile bipes continue: ⁊ propinque: vnū eſt: quod tri iſta iuncta ſignificant ideſt homo. Conuertamus nūc aīum ad eas: que plura quidem ſignificant: ſed conti nue proferuntur: vt cum dico ſocrates philoſophus caluus ſenex. videtur quaſi quedā ſocratis eē diffini tio philoſophus caluus ſenex. ſed non neceſſe ē. ſi hu iuſinodi

De interpretatione editionis ſecūde liber. il. 54
iuſmodi ratio ſocratis fuit: omnem quicunqꝫ philoſo phus eſt ſenex caluus: etiam ſocrateꝫ eſſe. In multis ergo continuatio iſta valet accidere. Quocirca non vnum ſignificat: qͣꝫ qͣꝫ continue proferatur. Ergo ſi ex omnibus vnum quidem ſignificetur: ⁊ continue pro feratur: vna eſt oratio: vt partes quedam rei definite ſint ea que in diffinitione ponuntur: non accidentia. ⁊ proficit quidem aliquid continua prolatio ad perfi ciendam vnam orationeꝫ: ſed ipſa ſola non ſufficit: ni ſi vnumquodqꝫ ſubiectum ſit. atqꝫ ideo dixit Ariſto teles animal greſſibile bipes non idcirco eſſe vnā ora tionem: ꝙ propinque dicatur. nam neqꝫ ſufficit ad cō ſtituendam vnam orationem propinquitas proferen di: nihilqꝫ prohiberet que naturaliter eſſent multi plices: eas continue ⁊ propinque prolatas vnas vide ri. ſed huius rei rationem Ariſto. ponere diſtulit. Sē ſus ergo huiuſmodi eſt. Neceſſe eſt inquit oēm enun ciatiuam orationem ex verbo eſſe vel caſu. Etenim ho minis ratio: que ⁊ ipſa quoqꝫ oratio eſt: ſi non eſt: aut erit: aut fuit: aut aliquid huiuſmodi illi addatur: non dum eſt enunciatio. hoc vero in ſolis ſimplicibus enū ciationibus venit. In his autē que coniunctione vne ſunt(vt ſupra iā uit) non omnino eſt. Cum enim di co dies eſt. vis tota in verbo eſt. Si autem cum con iunctione proferam ſi dies eſt. lux eſt. tota vis in con iunctione conſiſtit. Ueritatis enim aut falſitatis ra tionem ſola coniunctio tenet: que conditionem pro ponit: cum dicit. ſi dies eſt lux eſt. ſi enim illud eſt il lud euenit. igitur in coniunctione omnis vis huiuſ modi propoſitionis eſt. omnis autem ſimplex propo ſitio totam vim in verbo habet poſitam. Et quem admodum in his: que hypothetice vel conditiona les dicuntur. coniunctiones vim propoſitionis tenent ſic in ſimplicibus propoſitionibus prodicatio vim ob tinet. vnde ⁊ grece quoqꝫ tales propoſitiones catego rice. ideſt predicatiue dicuntur ſcilicet que ſunt ſim plices: quod in his totam propoſitionem obtineat p̄ dicatio. atqꝫ ideo Ariſtoteles ait ex verbo vel caſu fie ri ſimplicem enunciationem. nam preter id quod con tinet totam propoſitionem predicatiuam. ſcilicet pre ter predicationem enunciatio non ſit: non eſt: vt nega tio quoqꝫ non ad ſubiectum ſed ad predicatum ſem per aꝑtetur. Nam cum dico ſol oritur: non eſt huius negatio. non ſol oritur: ſed illa que eſt ſol non oritur. atqꝫ ideo negatio ad ſubiectum poſita non facit con trariam propoſitionem: ad predicatuꝫ vero reddit cō trariam. Recte igitur Ariſtoteles de ſubiecto nihil lo cutus eſt. Non enim predicatiuam propoſitionem ſu biectus terminus tenet: ſed tantum predicatuſ: qui to tam enunciationem propria virtute confirmat. ¶ Eſt autem vna oratio enunciatiua que vnum ſi gnificat: vel coniunctione vna plures vero: que plu ra ⁊ non vnum: vel inconiuncte. Nomē ergo ⁊ ver bum dictio ſit ſola: quoniam non eſt dicere ſic ali quid ſignificanteꝫ voce enunciare: vel aliquo inter rogante: vel non ſed ipſo proferente. Hinc monſtratur quoniam tunc cum dixit. Eſt autē vna prima oratio enunciatiua affirmatio: deinde ne gatio. primam eum non de ea oratione dixiſſe putan dum eſt: que naturaliter vna eſt: ſed de affirmatione alioquin hic quoqꝫ repetens ita dixiſſet. Eſt autē ora tio vna prima enunciatiua que vnum ſignificat. ſed quoniam non ita dixit: manifeſtum eſt ꝙ dudum ait primam: non ad orationem: que preter coniunctioneꝫ
vna eſt: retuliſſe: ſed ad affirmationem: quam nega tione priorem eſſe conſtaret. ſed hoc iam ſuperius di ctum eſt. Quid autem ſibi velit hec enunciatio: pau cis exponam. Multas enim confuſiones multoſqꝫ in orationibus errores hic locus optime intellectus: ve raciterqꝫ perceptus ſuſtulit. ⁊ hec eſt expoſitio: quam nullus ante Porphyrium expoſitorum vidit. Non eſt idem namqꝫ vnam eſſe orationem ⁊ multiplicem. quod ſimplicem ⁊ compoſitam: ⁊ diſtat vna a ſimpli ci: diſtat etiam multiplex a compoſita. Eſt ergo vna oratio que vnum ſignificat: multiplex autem que nō vnum ſed plura. Fit autem hoc in huiuſmodi oratio nibus: vt cum dico: cato philoſophus eſt hec oratio non eſt vna. non enim vnum ſignificat. poteſt.n. mon ſtrare ⁊ catōnem vticenſem eſſe philoſophum. po teſt etiam oſtendere ⁊ catōnem cenſorinum oratorem eſſe philoſophum. qua in re non vna eſt oratīo. atqꝫ idcirco in vticenſi quidem catōne eſt vera: in oratore vero falſa. Huiuſmodi ergo orationes multas voca mus. Sin vero vnum ſignificat. vt cum dicimus. in charta ſcribitur. illam dicimus vnam ergo vna que ſit vel multiplex oratio ex his intelligitur que ſignifi cātur. ſi enim vnam ſignificat rem. vna eſt. ſi multas. multiplex. Simplices autem ⁊ compoſite orationes non ad ſignificationem: ſed ad terminos ipſos dictio neſqꝫ: que in propoſitionibus ſumuntur: referende ſunt. Et eſt quidem ſimplex oratio enunciatiua: que ex ſolis duobus terminis conſtat: vt eſt homo viuit. Siue autem his propoſitionibus omnis addatur: vt eſt omnis homo viuit. ſiue nullus: vt nullus lapis vi uit. ſiue aliquiſ: vt aliquis homo viuit. vel aliquis ho mo non viuit. quoniam termini ipſi duo ſunt ſimplex vocatur propoſitio. compoſita vero ſi vltra terminos duos enunciat: vt eſt plato philoſophus in licio am bulat. hic enim quattuor ſunt termini. vel ſi tres ſint: vt plato philoſophus ambulat. he quoqꝫ ſi eis omniſ aut nullus aut aliquis addatur: eodem modo compo ſite ſunt. Ergo vna vel multiplex oratio intelligitur: ſi vnum vel multa ſignificat. ⁊ de propria ſignificatio ne ſemper iudicantur. Simplex autem ⁊ compoſita non ex ſignificatione: ſed ex verborum ⁊ nominum pluralitate cognoſcitur. ſi enim vltra duos terminos habet propoſitio compoſita eſt: ſi duos tātū ſimplex: ſi ergo ſemper oratio que ſimplex eſt. ideſt que duo bus terminis conſtat: vnam tantum ſignificantiaꝫ re tineret: indifferenter dici poſſet vna oratio ⁊ ſimplex eadem enim vna eſſet: que etiam ſimplex. ſed quoni am non omnis ſimplex vnum ſignificat. non omnis ſimplex vna eſt. Poteſt ergo fieri: vt ſimplex quideꝫ ſit propoſitio: muite tamen orationes: ſimplex quideꝫ ad compoſitionem dictionum: multe vero ad ſignifi cationē ſententiarum: quare erit in hoc gemina dr̄ia vt vnam dicamus ſimplicem namqꝫ orationē: alterā ſimplicem ⁊ plures orationes. Rurſus ſi omnes com poſite orationes plures etiam res ſignificarent. indif ferenter diceremus multiplicem ⁊ compoſitam. ſed qm̄ fieri poteſt. vt propoſitio aliquotiens quidē con ſtet ex numeroſiſ pluribuſqꝫ terminis qͣꝫ ſint duo: vnā tn̄ ſnīam monſtret. Pōt quidem fieri vt compoſita ſit: vna tamen oratio ſit ſignificatione: cōpoſita dictio ne: vt eſt aīal rationale mortale mētis ⁊ diſcipline ca pax. hec quidem plura ſunt: ſed his vna ſubſtantia ſu biecta eſt ideſt homo. Quare vna quoqꝫ ſnīa ē. Sin vero quis dicat. ſocrates ⁊ ambulat ⁊ loꝗtur ⁊ cogi tat. multa ſunt. diuerſa ſunt enim ⁊ ꝙ ambulat: ⁊ ꝙ

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
loꝗtur: ⁊ ꝙ cogitat. Quare erit aliqn̄ compoſita qui dem oratio: vna tn̄. ſed qm̄ compoſita oratio aliquo tiens ꝗdem continue ſine coniunctione dr̄: aliquotiēs cōiunctione copulatur. fiunt hinc quatuor differentie eſt.n. vna oratio. compoſita ex terminis continuatin dictis ⁊ ſine coniunctione vnam ſnīam monſtrans. vt eſt animal rationale mortale mentis ⁊ diſcipline per ceptibile. hec.n. oratio cōpoſita quidem eſt ex multis terminis: ſed coniunctionē non habet. nam qd̓ dictū eſt mentis ⁊ diſcipline ꝑceptibile: hec coniunctio q̄ ē. ⁊ nullā in tota propoſitione vim obtinet. neqꝫ.n. con iungit propoſitionē: ſed artem vel rem addit: cuiꝰ ſu ſceptibilis hō eſſe videatur. ⁊ habet vnam ſubſtantiā ſubiectaꝫ: que eſt homo. Alia vero eſt cōpoſita ex ter minis nulla ꝯiunctiōe copulatis multiplex: ⁊ nō vnaꝫ ſignificans propoſitionē: vt ē plato athenienſis ph̓us diſputat. Aliud.n. eſt eſſe platōnem. aliud eſſe ph̓um. aliud eſſe athenienſem. aliud diſputantē. ⁊ hec con iuncta vnum aliquid non faciunt quaſi ſubſtantiam. Quare hec multiplex eſt. ſed eā manifeſtuꝫ eſt nulla cōiunctione copulari. Alia vero eſt ꝯpoſita ex propo ſitionibꝰ incōiūctis multiplex: vt eſt iupiter optimus maximus eſt: Iuno regina eſt: minerua dea ſapiētie ē. quas ſi quis ſub vnū cōtinueqꝫ proferat: pluresq dem ꝓpoſitiōes ſunt: ⁊ oratio multiplex: ſꝫ cōiunctio ne carent. Alia vero eſt ꝯpoſita vel ex terminis vel ex ꝓpoſitionibus ꝯiunctione copulatis multiplex ⁊ mul ta ſignificans: ⁊ ex terminis quidē compoſita: vt ſi ꝗs dicat. iupiter ⁊ apollo ſunt dii. Ex propoſitionibus āt cōiuncta multa ſignificās eſt: vt ſi ꝗs dicat. ⁊ apollo vates eſt: ⁊ iupiter tonat. Eſt āt preter has alia cōpo ſita oratio ex ꝓpoſitiōibus coniunctiōe cōiunctis vnā ſignificans orationē: vt cum dico. ſi dies eſt lux ē. due .n. propoſitiones q̄ ſunt iſte. dies ē. lux eſt. ſi cōiunctio ne copulant̉. ſed hec oratio nō ſignificat multa: neqꝫ .n. diē eſſe ⁊ lucē proponit eſſe. ſed ſi dies eſt. lucē eē. Quocirca ſignificat ꝯſequentiā quādā: non exiſtētiā ꝓpoſitionis. non.n. dicit vtraſqꝫ eſſe: ſed ſi vna ē alia eſt conſequi: ꝙ vtrumqꝫ in vna quodāmodo intelli gentiā congruit. Sed hāc porphyrius propoſitioneꝫ extrinſecus ponit. idcirco ꝙ plura ſignificare videba tur. ipſa.n. propoſitionū pluralitas multitudinē ſimi lat ſignificationū: ſed(vt dcm̄ eſt) non plures ſignifi cat res: ſed vnā cōſequentiā. Compoſitaꝝ igit̉ ⁊ vnā rem ſignificantiū propoſitionū duplex modus ē. Aut .n. ex terminis incōiunctis vnam rē ſignificans cōpo ſita oratio: vt aīal rationale mortale eſt. Aut ex propo ſitionibus cōpoſita: ⁊ coniunctione copulata imaginē quidē emittens plura ſignificandi: vnā vero rē ſigni ficans oratio: vt ſi dicamus. ſi dies ē lux eſt. Cuꝫ ergo hec ſit diſtributio cōpoſitaꝝ ⁊ ſimpliciū orationū du plici mō vne orationes ſunt. ⁊ duplici multe. Simpli ci āt incōpoſite: ⁊ ſimplici cōpoſite. ⁊ vno quidē mō vna oratio dr̄: cum ſine cōiunctione nō eſt. Alio vero cū vnā rem ſignificat. rurſus vno dr̄ mō oratio multi plex: cū aliqua coniunctione non copulat̉: alio vero cū plura ſignificat. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. Eſt āt vna ora tio enunciatiua q̄ vnū ſignificat: vel coniunctiōe vna. Plures aūt que plura ⁊ non vnū: vel incōiuncte. eſt enim(vt dcm̄ eſt) dupliciter vna oratio: vel qn̄ cū cō iunctione eſt: vel cuꝫ vnā rē ſignificat. Multiplex ar tē oratio eſt: vel q̄ multa ſignificat. vel q̄ ſine coniun ctione coniungit̉. multas.n. orationes vocauit eas: q̄ ſint multiplices: vel ſignificatiōis pluralitatē teneāt: vel preter cōiunctiones ſint. Qd̓ aūt ait. vel inconiū
cte. totum complexus eſt. multiplex eſt.n. propoſitio vel ſi fuerit incōpoſita. quāadmodū eſt. Cato ph̓us ē Multiplex ēt vel ſi fuerit cōpoſita ex terminis preter cōiunctionē: quemadmodū dictū eſt: vt Plato athe nienſis in licio diſputat. vel ſi compoſita ſit ex propoſi tionibus preter coniunctionē: quēadmodū eſt. hō ē. aīal eſt. vel ſi compoſita ſit ex terminis coniunctione copulatis: vt ⁊ iupiter ⁊ appollo dii ſunt. vel ſi cōpoſi ta ſit ex propoſitionibus per coniunctionē: quēadme dū eſt. ⁊ apollo vates eſt: ⁊ iupiter tonat. Cur āt dixit plures aūt que plura. ⁊ non vnū addit. hoc eſt ꝙ ſū quedam que plura ſignificent in ſermonibus: vnum tn̄ in tota cōpoſitione demonſtrent: vt eſt aīal rōna le mortale. hec.n. oīa multa ſignificant. aliud eſt. n aīal: aliud rōnale: aliud mortale. ſed totū ſimul vnū eſt qd̓ eſt homo. Cum āt dico ſocrates atheniēſis ph loſophꝰ. ⁊ ſingula plura ſunt: ⁊ oīa ſimul plura nihi ominus ſunt. hec.n. accidentia ſunt: ⁊ nullā ſubſtan tiā informant. atqꝫ hoc quidē dixit de orationibus: vel coniunctione vne ſunt: vel ſignificatione ⁊ rurſus de multis q̄ vel preter coniunctionē multe eſſent: v ſignificatione multiplici. Que v̓o in ſimplicibus atqꝫ cōpoſitis poſterius dixit: cū ad id loci expoſitio vene rit: explicabit̉. nunc āt reuertamur ad ordinē: igitu qm̄ ſupra dixerat ſimplicē propoſitionē: quā cathege ricam greci dicunt: nos predicatiuā interpretari poſ ſumus: ſemꝑ verbi predicatione conſtitui: nō āt ſem pernoīe ſubiecto: ꝙ aliquotiēs quidē vel infinitū no men: vel caſus noīs: vel verba ſubiecta ſunt. Cū ergo dictiōibꝰ ſimplicibꝰ cōſtitui diceret ſimplicē orōnē: affirmationē negationēqꝫ orōnes eē ꝯſtaret: manif ſtū fecit affirmationē ⁊ negationē dictiōe ꝯſtitui ſormari ita ꝗdē vt affirmationē ⁊ negationē ſꝑ ſola v̓bi dictio predicata: nō aūt ſemper dictio noīs ſubi cta perficeret. Cum igit̉ hec ita propoſuiſſet: nunc ꝗd ſit dictio. quę predicatiuas.i. ſimplices propoſitiones format exponit dicens. Nomen ergo ⁊ verbuꝫ dictio ſit ſola: qd̓ ideo ait dictio ſit ſola ꝙ ſunt quedam di ctiones ſimul ēt affirmationes vel imperfecte oratio nes. quod iam ſupra dictū eſt. Cur aūt nomen ⁊ ver bū ſole ſint dictiones monſtrat. qm̄ non eſt dicere ſi aliquid ſignificantē voce enunciare: vel aliquo inter rogante vel nō ſed ipſo proferente. Senſus hmōi eſt Enunciatiua propoſitio his maxime duobus forma per propriam naͣm atqꝫ ſubſtantiā. ⁊ per eius vſur atqꝫ tractatum. ⁊ naͣ quidem ipſius eſt: vt in ea veri tas inueniat̉ aut falſitas. vſus aūt cū aliquid aut ī terrogādo proponit̉ ⁊ rn̄detur: vt vtrū aīa immori lis eſt. aut certe cū aliꝗs per ſuā ſnīam enunciat at profert. vt ſi quis dicat hoc ip̄m ex propria volunta aīa immortalis eſt: vnde definitio quoqꝫ enunciatio nis vnius quidē nature atqꝫ ſubſtantie talis reddit̉. Enunciatio eſt oratio: in qͣ verū falſumve eſt. Ex vſi vero eius atqꝫ tractatu enūciatiua oratio eſt quā in terrogātes proponimus: vt veꝝ vel falſum aliꝗd au diamus. ex nr̄a vero prolatione. quā proponentes al quid veꝝ falſumve mōſtramus. ergo cū oīs enunci tiua oratio aut in interrogatione poſita ſit: aut in ſp tanea prolatione: ⁊ in vtraqꝫ enunciationū naͣ ⁊ ſu ſtantia illa verſet̉: vt ſiue ī interrogatiōe ſit poſita ci rn̄ſione coniuncta: veꝝ habeat vel falſum ſiue ꝑ ſe lata vtrūlibet retineat: dictiones inquit vel alio ir rogante vel quolibet proferente ⁊ ſponte dicente ve ruꝫ falſumve nō continent. Si.n. quis dicat interri gans. ſocrates ne diſputat. alius rn̄deat diſputat. ho ꝙ rn̄dit

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
ꝙ rn̄dit diſputat ſi cum tota interrogatione iungat̉. pōt habere intellectū veꝝ falſumue ſignificātis orō nis. Sin vero per ſe intelligat̉ diſputat: qͣꝫ qͣꝫ alio in terrogante rn̄derit: ſine vero tn̄ falſoqꝫ relinquitur. Siml̓r ēt ſi quis dicat ſocrates vel ambulat nullo in terrogante: ſꝫ ipſe ꝓferens: nec veꝝ aliꝗd nec falſuꝫ deſignat. ergo verba ⁊ noīa dictiones ſolū ſunt: qm̄ ⁊ ſimplices ſunt. Erant.n. alie quedā dictiones in ora tionibus noībus v̓biſqꝫ cōpoſitis: ſed nondū perfecte ſnīe: qm̄ neqꝫ verū neqꝫ falſum: vel alio interrogāte vel quolibet ſponte proferēte ſignificāt. Erūt.n. alie quedā dictiones. q̄ alio interrogāte ⁊ quolibꝫ ſpōte proferente veꝝ falſumve retinerēt. in his.ſ. q̄ erāt af firmationes aut negatiōes. Quocirca ſenſus hmōi ē. ordo āt verboꝝ ſic ſe hꝫ. nomen ergo ⁊ verbū dictio ſit ſola: qm̄ non poſſumus dicere ſignificantē aliꝗd ſic voce.i. verbo vel noīe enūciare. Non.n. poſſumus di cere: qm̄ ꝗſꝗs verbo vel noīe ſignificat aliꝗd: ille enū ciat. vel aliquo interrogāte: vel nō ſed ipſo proferen te: tāqͣꝫ ſi ſic diceret. v̓ba ipſa ⁊ noīa dictiōes ſole ſūt qm̄ verbis ⁊ noībus ſignificantē hoīem aliquid non poſſumus dicere qm̄ enunciat quicqͣꝫ ſiue cū aliꝗs in terroget: ſiue ip̄e ſpōte ꝓferat ſimplicē dictionē. Enū ciare āt eſt orationē dicere: q̄ veꝝ falſumve deſignat ¶ Harum autē hec ſimplex quidē eſt enunciatio: vt aliꝗd de aliquo vel aliꝗd ab aliquo hec auteꝫ ex coniuncta: vel vt oratio quedam iam compoſita. ¶ Qm̄ ſuperius de vnis orationibus atqꝫ pluribꝰ di xit: ⁊ vnā quidem poſuit: que aut coniunctione vna eſſet ſcd̓m plationē: aut ſignificatione ſcd̓m propriaꝫ nam: plures vero que aut cōiunctione carerent: aut multa ſignificatione ſua ꝯplecterent̉: qm̄qꝫ alid̓ erat vna oratio: aliud ſimplex: aliud compoſita: aliud plu res: poſt illa ad ſimplicē compoſitamqꝫ reuertitur di cēs ſimplicē eſſe orationē enunciatiuaꝫ: q̄ duobus ter minis continet̉. quoꝝ vnum ſubiectū eſt: alteꝝ predi catū. Qd̓ vero ait. harum aūt enunciatiuaꝝ.ſ. oratio num dixit: quaꝝ hec quidē ſimplex eſt enunciatio. et que ſimplex eſt enunciatio: ipſe propoſuit dicens. vt aliquid de aliquo. ſubaudiendū eſt predicemus: vt ſit hic ſenſus. Harum aūt enunciatiuaꝝ orationum eſt ſimplex enunciatio ſi aliꝗd vnum de vno aliquo pre dicemus: vt ſi dicā plato diſputat: de aliquo platōne aliꝗd.i. diſputat predicaui. ⁊ hec ſimplex eſt enuncia tio. Idcirco qm̄ duobus terminis partibuſqꝫ cōiun gitur. Si qua vero plures habeat terminos: ⁊ eius ꝑ tes duoꝝ terminoꝝ multitudinē egrediant̉: ille com poſite orationes dicunt̉. etenim enunciatio cōpoſita hmōi eſt. ſi dies ē lux eſt. dies.n. eſt. ⁊ lux eſt. due ſūt ſimplices enunciationes: q̄ coniuncte vnam cōpoſitaꝫ ꝑfecerunt. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. hec autem.i. alia oratio ex his cōiuncta.i. ex ſimplicibus enunciationibus: ve lut oratio quedā iam cōpoſita eſt. hec.n. nō ſimplex ē oratio. Simplex.n. oratio ſolas dictiones hꝫ duas in partibus: cōpoſita vero ēt orationes ſicut hec quā ſu pra poſuit. Eſt ergo hic ordo quē ipſe cōfudit. prius .n. de affirmatione ⁊ negatione: q̄ prima eſſet: q̄ po ſterior: expediuit. dehinc de vnis orationibus ⁊ d̓ plu ribus dixit. poſtremo de ſimplicibus atqꝫ cōpoſitis Sed qm̄ quedā in medio permiſcuit: ea paululū diſ ferentes directā ſnīe ſeriem cōtinuauimus. Longun ariſt. hyperbaton partiū coniūctione recidentes. neqꝫ .n. ſimile videtur quod ait. Eſt aūt vna prima oratio enunciatiua affirmatio deinde negatio: alie vero cōiunctione vne: ⁊ rurſus cū dicit. Eſt vna oratio enun ciatiua q̄ vnū ſignificat: vel cōiunctione vna. Plureſ aūt plura ⁊ non vnū vel inconiūcte: vel cū rurſus ad dit. harum aūt hec ſimplex quidē eſt enunciatio: vt aliquid de aliquo vel aliquid ab aliquo: hec aūt ex his ꝯiuncta velut oratio iā compoſita. Sed illud qui dem qd̓ prius dixit. eſt aūt vna prima oratio enuncia tiua affirmatio: deinde negatio. ad hoc retulit: vt pri orem affirmationē eſſe monſtraret: poſteriorem vero negationē. ait.n. deinde negatio. vn̄ ꝙ ait prima ad af firmationē ponendū eſt. quod vero ſecutus eſt paulo poſt. Eſt autem oratio vna enunciatiua que vnū ſi gnificat vel cōiunctione vna. Plures autē q̄ plura ⁊ non vnū vel incōiuncte ad hoc retulit: vt doceret qͣs vnas eſſe orōnes putari opꝫ: expediens aut q̄ vnuꝫ ſi gnificarēt aut quas cōiūctio vnas faceret: vel quas plures: aut q̄ multa in ſignificatione retinerēt: aut qͣ rum corpus nulla eſſet cōiunctione cōpoſitū. Qd̓ ve ro poſtremo addidit: haꝝ aūt hec quidē ſimplex eſt enūciatio: ut aliꝗd de aliquo vel aliquid ab aliquo. hec āt ex his cōiuncta velut oratio quedā iam cōpo ſita. ad ſimplices orōnes retulit atqꝫ compoſitas. Si plices dicens duobus ſolis terminis iūctas: cōpoſitas q̄ ex ſimplicibꝰ orōnibus enunciatiuis cōiungerēt̉: vt ſit totus ordo hoc mō. Eſt aūt vna prima oratio enū ciatiua affirmatio: deinde negatio. ⁊ rurſus intermiſ ſis q̄ ſequunt̉ hoc ſubiiciat̉. Eſt aūt vna oratio enun ciatiua q̄ vnū ſignificat: vel cōiunctiōe vna. Plures āt que plurima ⁊ non vnū vel incōiuncte. ⁊ poſt hoc intermiſſis quoqꝫ ſequentibus hoc ſequatur. haruꝫ aūt hec quidē eſt ſimplex enūciatio: vt aliquid de ali quo vel aliquid ab aliquo: hec autem ex his coniun cta: velut oratio quedā iam compoſita. tanqͣꝫ ſi ſic di ceret. Prima quidē inter enunciationes oratio affir matiua eſt: ſecunda vero negatio. affirmationum āt ⁊ negationum vna oratio eſt. que vnū ſignificat vel que coniunctione vna eſt. Multiplex aūt vel cuius ꝑ tes coniunctione copulātur: que multa ſignificat: vel que coniunctione non iungitur. Haꝝ aūt ſimplex eſt que duobus terminis conſtat: vt aliꝗd de aliquo vel aliquid ab aliquo: alia vero compoſita: que ex ſimpli cibus affirmationibus iungit̉. Quod autem dicit ali quid de aliquo: vel aliquid ab aliquo tale eſt: aliꝗd .ii. de aliquo affirmationē ſignificat: vt cum dico ſo crates diſputat: de aliquo ſocrate aliquid.i. diſputat predicaui: ⁊ ſit affirmatio. Si aūt dico ſocrates nō di ſputat. a ſocrate diſpetationē ſeiunxi: ⁊ ab eo abſtuli. ⁊ hec negatio eſt. Affirmatio.n. aliā rem de alia pre dicat: eiqꝫ cōiungit. Negatio vero a qualibet re quā libet rem p̄dicando tollit. ergo hoc quod ait aliquid de aliquo: affirmationem ſimplicem ſignificauit. qd̓ dixit aliquid ab aliquo. negationem ſimplicem. ¶ Eſt aūt ſimplex enūciatio vox ſignificatiua de eo quod eſt aliquid vel nō eſt: quemadmoduꝫ tēpora diuiſa ſunt affirmatio vero eſt enūciatio alicuiꝰ de aliquo. negatio vero ē enunciatio alicuiꝰ ab aliquo. ¶ Poſtqͣꝫ de multis atqꝫ vnis necnon ſimplicibus compoſitiſqꝫ enunciationibus expediuit: enunciatio nem ſimplicem tractat: ⁊ eam diffinitione concludit dicens vocem eam eſſe ſignificantem aliquid eſſe vel non eſſe. Qd̓ ergo ait vocem eā eſſe: ad genus retulit ꝙ ſignificatiuam: ad ipſius differentiaꝫ vocis. Quod de eo ꝙ eſſet aut nō eſſet aliquid: ad ſignificatarū re rum rurſus differentiā retulit. habet.n. ſecum ipſam

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
vocem: qua profert̉: vt ſignificet quiddā quid autē ſi gnificet: aut circa ꝗd deſignationē enunciatio retine at: ad dr̄iam ſignificatiuaꝝ pertinet vocū: ita.n. dcm̄ eſt tanqͣꝫ ſi diceret̉. non oīa enunciatio ſignificat: ſed eē aliꝗd aut nō eſſe. Ergo eſt enūciatio ſimplex vox ſi gnificatiua de eo qd̓ ē eſſe aliꝗd vel nō eſſe.i. oīs enū ciatio aut affirmatio aut negatio eſt. eſſe.n. ponit af firmatio: nō eſſe negatio. ſed quāta diffinitionē bre uitate ꝯſtrinxit: ꝗdā nō vidētes in errorē ſtolidū fal ſitatis abducti ſunt. ꝯtendūt igr̄ affirmationis ⁊ ne gatiōis nō eē enunciationē genus. Nā ſi hec inꝗunt diffinitio ē enūciationis oīs āt generis diffinitio ꝓ priis ſpēbus accōmodari pōt(oē.n. genus vniuoce d̓ ſpēbus ꝓpriis predicat̉) dubiū non eſt: qn hec quoq diffinitio enūciationis: ſi eis enūciatio genus eſt: af firinatiōi negationiqꝫ cōueniat: ſi tn̄ eius ſpēs he ſūt ſed quis vnqͣꝫ dixerit affirmationi cōuenire hāc dif finitionē q̄ eſt: vox enūciatiua de eo ꝙ eſt aliꝗd eē vl̓ non eſſe. Neqꝫ.n. fieri pōt: vt affirmatio vox ſit ſigni ficatiua de eo qd̓ eſt eſſe ⁊ nō eſſe: ſed tm̄ de eo qd̓ eſt eē. negatio rurſus nō de eo ꝙ ē eē ⁊ de eo qd̓ eſt non eſſe: ſed tm̄ de nō eſſe: nunqͣꝫ ēt de eſſe. Interimit.n. ſemꝑ negatio iungit atqꝫ ꝯſtituit affirmatio. Quare ſi hec diffinitio enuciatiōis ad affirmationē negatio nēqꝫ non pōt predicari: affirmatio ⁊ negatio enūcia tionis ſpēs nō ſunt. ꝗ mihi nimiū vident̉ errare: qua ſi v̓o quicqͣꝫ vetet vtraſqꝫ affirmationē ⁊ negationē ſimul eadē diffinitione cōcludere. Poſſuꝫ.n. dicere affirmatio ⁊ negatio eſt vox ſignificatiua de eo ꝙ eſt eſſe aliꝗd vel nō eſſe. vt vox ſignificatiua vtriſqꝫ cōis ſit. de eo qd̓ eſt eſſe aliꝗd affirmatiōis ſoliꝰ. de eo qd̓ eſt nō eſſe ſolius ſit negatiōis. Sed nihil potuit fieri breuiꝰ: niſi vt in eadē diffinitiōe ⁊ enūciationis naꝫ ꝯſtitueret: ⁊ ipſiꝰ faceret diuiſionē. tāqͣꝫ.n. ſi ita dixiſ ſet. enūciatio vox ē ſignificatiua: ī qͣ veꝝ falſūqꝫ deſi gnat̉. huiuſ vna āt ſpēs affirmatiua eſt: alia negatiua ita ait. Enūciatio eſt vox ſignificatiua d̓ eo ꝙ ē aliꝗd vel nō eſt. Nā ꝙ dixit. de eo ꝙ eſt aliꝗd vel nō eſt. tā le ē. ac ſi diceret q̄ veꝝ falſumqꝫ demoſtrat. oē.n. qd̓ eſſe ponit aliꝗd: vt ſi dicam dies eſt: vel nō eē: vt ſi di cam dies nō eſt. veꝝ falſum demōſtrat. Si ergo ali ꝗd ponat̉ eſſe vel nō eſſe: in eo veritas ⁊ falſitas īue nit̉. eſt igr̄ in hoc ꝙ ait vocē ſignificatiuaꝫ eſſe de eo qd̓ eſt aliꝗd vel nō eſt. tanqͣꝫ ſi diceret. Eſt enūciatio vox ſignificatiua veꝝ falſumqꝫ ſignificans. Significa tio nāqꝫ de eo ꝙ eſt eſſe aliꝗd vero non eſſe v̓i falſiqꝫ demōſtratio eſt. ſed in eadē diffinitione ſpēs admira bili breuitate partitus eſt. tanqͣꝫ.n. ſi diceret: vox.n. ſi gnificatiua ē enūciatio: in qͣ veꝝ falſumqꝫ demōſtrat̉ Sed vna eius ꝑs affirmatiua ē: alia negatiua. ita ait de eo qd̓ eſt aliꝗd vel non ē. Significatio.n. de eo qd̓ eſt aliꝗd affirmatio eſt: de eo vero qd̓ nō eſt negatio ita id qd̓ ait deſignatiuā eſſe vocē enunciationē d̓ eo qd̓ eſt aliquid aut nō eſt. vtrūqꝫ vna colligit intelli gentia. hoc.n. qd̓ dixit de eo ꝙ eſt aliꝗd aut non eſt. vtrūqꝫ ſignificat ⁊ veri falſiqꝫ demōſtrationē: ⁊ affir matiōis negatiōiſqꝫ diuiſionē. Sed alexāder ⁊ ꝓpria ſnīa non deſiſtit. nec alio qͣꝫ ceteri tenet̉ errore. ait.n. hic quoqꝫ apparere nō eſſe genus affirmationis ⁊ ne gationis enunciationē: qm̄ ita in diffinitione enūcia tionis affirmatiōe ⁊ negatiōe vt partibus vſus ē. Oē aut compoſitū atqꝫ oē equocū vel ſuis ꝑtibus vl̓ ſui: ſignificatis deffiniri pōt: vt ſi ꝗs ternariū numerum deffinire volēs dicat: ternarius numerus ē ꝗ ex vno duobuſqꝫ cōiunctus eſt: vel ſi quis hoīeꝫ deffinire vo
lēs dicat hō eſt aut aīal rōnale mortale: aut hmōi co loribus vel metallo facta ſimulatio: ita nomen equo cum ex his q̄ ipſum nomen equiuocū deſignabāt: on̄ ſum eſt: hic ergo eodē mō. Enunciatio inquit eſt vox ſignificatiua de eo qd̓ eſt aliꝗd vel nō eſt: tanqͣꝫ ſi di ceret. Enunciatio eſt vox aut affirmatiua aut negati ua: in eundē.ſ. errorē labens: nec videns quēadmodū vna diffinitione ⁊ diuiſionē fecerit: ⁊ naͣm enunciatio nis on̄derit: ſed hanc expoſitionem(qd̓ adhuc ſciam neqꝫ porphyrius neqꝫ vllus alius cōmentatoꝝ vidit̉ Aſpaſius ēt cōſentit Alexandro. dicit.n. Alexāder eo dē mō hic diffiniſſe Ariſtote. enunciationē: ſicut alibꝰ quoqꝫ.i. in reſolutoriis. illic.n. ita ꝓpoſitionē q̄ ē enū ciatio diffinitione cōcluſit dicens. Propoſitio ergo ē oratio affirmatiua vel negatiua alicuius de aliquo vel alicuius ab aliquo. Idē quoqꝫ Aſpaſius ſequit̉ eū Porphyrius āt ſic dicit admirabilē eſſe ſubtilitate diffinitiōis: ex ſua.n. vi affirmatiōis ⁊ negatiōis em ciatio diffinita eſt. ex terminis vero ipſa affirmatio atqꝫ negatio: affirmatio nāqꝫ in duobꝰ terminis cor ſtans aliꝗd alicui ineſſe ſignificat. tota aūt visꝰ ipſiu eſt aliꝗd annuere: negatio quoqꝫ aliꝗd alicui nō incē ſignificat: ſed tota vis ipſius eſt aliꝗd abnuere atqꝫ diſiungere: vel rurſus affirmatio aliꝗd alicui ineſſe ſignat: ſed vis ipſiꝰ tota ponere aliꝗd eſt. cū.n. aliꝗd alicui ineſſe demōſtrat: pōit aliꝗd: rurſus negatio ꝙ aliꝗd alicui nō ineſſe declarat: ſed tota vis eius aufer re eſt. Ergo inꝗt enunciationē ex tota vi affirmat negationiſqꝫ diffiniuit dicēs: Enunciatio eſt vox ſigr ficatiua de eo ꝙ aliꝗd eſt vel non eſt. Hoc āt ad nega tionis pertinet affirmationiſqꝫ vim: tanqͣꝫ ſi diceret enūciatio eſt vox ſignificatiua q̄ ponit aliꝗd aut tolli q̄ ꝓprie virtutes ſunt affirmationis ⁊ negatiōis. Sꝫ .n. ita dixiſſet: enunciatio eſt de eo qd̓ eſt aliꝗd alicu vel non eſt. tunc ex terminis affirmatiōis vel ne tiōis enūciationē diffiniſſe videret̉. Cum aūt dicit de eo qd̓ eſt aliꝗd vel nō eſt. de tota vtrorūqꝫ vi deter minat. in hac.n. affirmatione q̄ dicit dies eſt: aliquid alicui ẜm terminos adeſſe monſtrauit. eſt.n. diei ap plicuit: ſed tota huius ꝓpoſitionis vis eſt aliꝗd eē de clarare: rurſus cū dico dies non eſt: aliꝗd alicui no eſſe pronūcio: ſed tota vis eſt huius non eſſe dicere: q̄ re manifeſtū eſt ſcd̓ꝫ porphyriū ex tota vi affirmati nis ⁊ negatiōis enūciationē eſſe deſcriptā: ex ſuis v terminis ipſaꝫ affirmationē ⁊ negationē: ait.n. affir matio v̓o eſt enunciatio alicuius de aliquo: ī affirin tiōis diffinitione genus ſumens: enunciatio.n.(vt d ctū eſt) genus eſt affirmatiōis ⁊ negationis: qd̓ ipſe Ariſto. plenius demōſtrat: ꝗ in vtrorūqꝫ diffinition enunciationis nomē aſcripſit dicens. affirmatio vero ē enunciatio. hoc.n. retulit ad genus. qd̓ vero addidi alicuius de aliquo reduxit ad terminos: in ſimplicibꝰ .n. affirmatione aliꝗd de aliquo enunciando predica vt in eo quod eſt dies eſt eſſe diē. Negatio quoqꝫ it diffinita eſt: negatio eſt enūciatio alicuius ab aliquo quantū ad enunciationē rurſus a genere. Quantum alicuius ab aliquo: rurſus ad terminos. In hac eniꝰ negatione que eſt dies nō ē eſſe a die enunciando to limus: ſed ut non ſolum preſentis temporis enuncie tionē diffiniſſe videretur: addidit enunciationis diff nitionē de alijs quoqꝫ tꝑibus intelligi: ait.n. enūcia tio eſt vox ſignificatiua de eo quod eſt aliquid vel ni eſt: adiecitqꝫ quēadmodū tempora diuiſa ſūt diuiſ enim ſunt tempora in tribus. omne enim tempus au futurum eſt aut preſens aut preteritū aut ex his mi tū. Enūciatio

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii. 9 6
tum. Enuntiatio eſt vox ſignificatiua ſignificans: aut eſſe aliquid aut non eſſe. Sed quoniam hoc tempus preſens deſignat: nō ſolū de preſenti inquit loꝗmur: ſed ēt de his tꝑibus que diuidunt̉: vt hic eſſe ⁊ non eſſe ⁊ in futuꝝ veniat ⁊ in preteritū: vt aliquotiens ſic eſſe ⁊ nō eē ſignificet.i. ſic ponat atqꝫ auferat enū ciatio: vt ⁊ preſens tp̄s ponat ⁊ auferat: vt eſt ſocra tes eſt: ſocrates non eſt: ⁊ preteritū ponat ⁊ auferat: vt ſocrates fuit: ſocrates nō fuit. eodem quoqꝫ mō futurū ſocrates erit. ſocrates nō erit. ergo in his oī bus tꝑibus ẜm eſſe aliꝗd vel nō eſſe aliꝗd.i. ẜm pone re ⁊ auferre tota enūciationis vis eſt: hoc ergo ē qd̓ ait: de eo qd̓ eſt aliꝗd vel nō eſt: quēadmodū tꝑa di uiſa ſunt: tanqͣꝫ ſi diceret. de eo qd̓ eſt aliꝗd vel non eſt. vox enūciatiua ſignificat vel in preſens vel in p̄te ritū vel in futuꝝ quēadmodū ipſa tꝑa diuidūt̉. Cur aūt talis ordo diffinitionis fuerit paucis abſoluam. Prius.n. de noīe: poſt de verbo: hinc de oratiōe: rur ſus de enunciatiōe: dehinc de affirmatiōe: poſtremo de negatione diſſeruit. Oē compoſituꝫ ſuis partibus poſterius eſt. oē genus ſuis partibus prius. ergo ī cō poſitis toto partes priores ſunt: in generibus ⁊ ſpe ciebus partes toto poſteriores. Rurſus in cōpoſitis totū partibus poſterius in ſpēbus ⁊ generibus totuꝫ partibus prius eſt: ergo qm̄ verba ⁊ noīa neqꝫ affir mationis neqꝫ negationis neqꝫ enunciationis neqꝫ orationis ſpēs erant: ſed quedā horum oīum partes quibus hec oīa iungerentur: oratio aūt genus enun ciationis: enunciatio affirmationis ⁊ negatiōis: affir matio prior negatiōe.ſ. ſcd̓m prolationem: ſicut ipſe teſtatus eſt. Ergo qm̄ hec oīa ⁊ oratio ⁊ enunciatio ⁊ affirmatio ⁊ negatio verbis ⁊ noībus coniungūtur: his oībus noīa ⁊ verba priora ſunt. Noīe autem res aut per ſe ſubſiſtens: aut tanqͣꝫ per ſe ſubſiſtens ſigni ficat̉. verbo vero accidens deſignat̉ ⁊ velut alij acci dens: quod ex ſupradictis planū eſt: qd̓ aūt per ſe cō ſiſtit prius eſt: ergo id qd̓ nomen ſignificat prius ē qͣꝫ id qd̓ verbū. quare prius verbo eſt nomen: ergo qm̄ nomen ⁊ verbū oratione enunciatione affirmatione ⁊ negatione priora ſunt. Partes.n. priores ſunt his q̄ componunt̉: iure ante hec oīa definita ſunt. Quoni am vero nomen prius eſt verbo: prius nomen: poſtea vero diffinitū eſt verbū. Sed qꝛ omne genus ſpecie bus ſuis prius eſt. poſt hec.i. nomē ⁊ verbū orationē diffinitione deſcripſit: q̄ ⁊ proximū enunciationis ge nus eſſet: ⁊ ſuperius affirmationis ⁊ negationis. poſt orationē vero enunciationemqꝫ cum ſit ſpēs oronis affirmationis tn̄ ⁊ negationis eſſet genus poſt enū ciationē vero affirmationē que qͣꝫqͣꝫ negationi eque ua ſpēs eſſet ſcd̓m genus ꝓprium.i. enunciationē: in prolatione tn̄ prior eſt vt ip̄ie ſupra iā docuit dicens. Eſt autē vna prima oratio enūciatiua affirmatio: de inde negatio. Sed qm̄ a nobis ſuperius dictū eſt ha eum quinqꝫ res diffinire velle: ꝗd ſit dictio: ꝗd enun ciatio: ꝗd affirmatio: ꝗd negatio: ꝗd contradictio: di ctionem quid ſit on̄dit per id qd̓ ait. Nomen ergo ⁊ verbum dictio ſit ſola. enunciationeꝫ vero per id qd̓ ait. Eſt āt ſimplex enunciatio vox ſignificatiua de eo qd̓ eſt aliquid vel non eſt quēadmodū tꝑa diuiſa ſūt Affirmationeꝫ vero per id qd̓ ait. eſt aūt affirmatie enunciatio alicuius de aliquo: negationē quoqꝫ diffi niuit dicens. Negatio vero alicuius enunciatio ab ali quo. Reſtat ergo de contradictione diſſerere. Quid ſit ergo contradictio ipſe proſequitur dicens. ¶ Quoniam autem eſt enunciare ⁊ quod eſt nō eē:
⁊ quod non eſt eſſe: ⁊ quod eſt eſſe: ⁊ quod eſt non eſſe ⁊ circa ea: que eſt extra preſens. tempora ſimi liter omne contingit quod quis affirmauerit nega re: ⁊ quod negauerit affirmare. Quare manifeſtū eſt: quoniam omni affirmationi negatio eſt oppoſi ta: ⁊ omni negationi affirmatio. ⁊ ſit hoc contradi ctio affirmatio ⁊ negatio oppoſite. ¶ Expeditis oībus que ſeſe explicatuꝝ eſſe promiſerat nunc ad reliquā.ſ. contradictionē ordine venit: eāqꝫ ab affirmationibus negationibuſqꝫ reperit dicēs: oī bus affirmationibus poſſe proprias negationes op poni: ⁊ oībus negationibus ꝓprias rurſus ex aduer ſo affirmationes poſſe cōſtitui. hoc āt hinc ſumitur: qm̄ nouimus alias res eſſe: alias nō eſſe. ⁊ qm̄ noſip ſi dicere poſſumus ⁊ ſentire alias res eſſe: alias nō eē Ex his quattuor enūciationibus fiunt gemine cōtra dictiones. ſi quis.n. id qd̓ eſt dicat non eſſe: vt ſi viuē te ſocrate dicat ſocrates nō viuit: qd̓ eſt negat ⁊ erit negatio falſa: Rurſus ſi quis id qd̓ non eſt eſſe cōfir met: vt ſi nō viuente ſocrate dicat ſocrates viuit. hec rurſus affirmatio falſa eſt. Si ꝗs ēt id qd̓ eſt eſſe enū ciatione cōſtituat: vt ſi viuēte ſocrate dicat: viuit ſo crates: vera erit affirmatio. Sin vero qd̓ non eſt eē negauerit: eſt negatio vera: vt ſi quis non viuente ſo crate dicat ſocrates nō viuit. Ex his igit̉.i. ex affirma tione vera ⁊ negatione falſa: ⁊ rurſus ex negatiōe ve ra ⁊ affirmatione falſa quattuor quidē ſunt enūcia tiones: ſed in duabus affirmatio: in duabus negatio ꝯtinet̉: Contradictiones v̓o due. hoc eſt.n. qd̓ ait: qm̄ aūt eſt enunciare ⁊ qd̓ eſt non eſſe. falſam enunciatio nem negationis on̄dit: quodqꝫ addidit ⁊ ꝙ non ē eē. falſam affirmationē in enunciatione propoſuit. illud quoqꝫ qd̓ dixit ⁊ ꝙ eſt eſſe enunciationē verā deſi gnat: qꝛ id qd̓ eſt eē vera affirmatione profert̉: ampli us qd̓ ait: ⁊ ꝙ non eſt nō eſſe: vere negationis ſpeciē dedit. Quare ⁊ ſi ꝙ eſt vere pōt dici eſſe. ⁊ id qd̓ eſt falſo pōt predicari nō eſſe. ⁊ id qd̓ nō ē vere pōt enū ciari non eſſe. ⁊ id qd̓ non eſt: falſo eſſe poterit affir mari. Manifeſtū eſt oēꝫ affirmationē habere aliquā cōtradictionē negationis oppoſitā. ⁊ oēm rurſus ne gationē affirmationis oppoſitione facere contradi ctionē. eteniꝫ ſi oē quod quis affirmauerit: negari po terit: ⁊ qd̓ quis negat: poterit affirmari: quis dubi tauerit nec affirmationem poſſe conſtitui: cui non ne gatio cōtradicat: nec negationē: cuius nulla affirma tio valeat inueniri. Oīs igitur affirmatio negationē: ⁊ negatio hēt oppoſitam affirmationē: eſt igitur con tradictio affirmatio ⁊ negatio oppoſite. quid autē ſit oppoſitio poſterius dicendū eſt: aut quid ſit contradi ctio poſt diligentiſſima ratione monſtrabo. Qd̓ autē ait: ⁊ circa ea que ſunt extra preſens tempora. tale eſt tanqͣꝫ ſi diceret. Sicut affirmatio ⁊ negatio in pre ſenti tempore fieri poteſt: ita etiam vel in preterito vel in futuro. nam ſicut poteſt id quod eſt eſſe conſti tui: ita poteſt id quod fuit fuiſſe proponi ⁊ id qd̓ fu turum eſt: in ſpecie futuri temporis affirmari vt cuꝫ dicimus ſocrates fuit: ſol eſtate in cancro futurus eſt Eodem modo ergo ⁊ de futuro ⁊ de preterito affir inatio ⁊ negatio conſtituuntur quemadmodum de preſenti: futurum autem ⁊ preteritum extrinſecus eſt ⁊ preter preſens tempus eſt. Illud enim veniet: illud receſſit. Recte igitur ⁊ circa ea que ſunt ex tra preſens tempora. huiuſmodi poſſe affirmationes negationeſqꝫ dixit euenire. circa enim preteritum

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
⁊ futurum: qd̓ eſt extrinſecus a preſenti tempore ſi militer omne cōtingit(vt ipſe ait) ꝙ quis affirmaue rit negare: ⁊ quod quis negauerit affirmare: vnde fit vt in oībus temporibus illud conſtet omni affirma tioni poſſe opponi negationeꝫ: omniqꝫ negationi op poſitam affirmationem poſſe conſtitui. Nunc auten qualis debeat ſumi oppoſitio in affirmatione ⁊ nega tione demōſtrat. hoc.n. eſt contradictio affirmatio ⁊ negatio oppoſite. Quod ſi he oppoſite conſtituunt cō tradictionem: qualis in his debeat eſſe oppoſitio: que contradictionem conſtituit: recte proſequitur. ¶ Dico autem opponi eiuſdem de eodem: nō au tem equiuoce: ⁊ quecunqꝫ cetera talium dete rmi nauimus contra ſophiſticas importunitates. ¶ Cuꝫ duobus terminis ſimplex propoſitio conſtet: ⁊ vijus ſubiectus ſit: ⁊ alius predicet̉: ſubiectus autem ſit: qui primus dr̄: predicatus vero qui poſterius: di cit illa oppoſitione affirmationeꝫ ⁊ negationem inte grā conſtituere contradictionē: que idem ſubiectum hn̄t: idem etiā predicatū: vt ſubiectum neqꝫ predica tū plura ſignificet: alioꝗn non erit contradictio neq aliqua oppoſitio: vt cum dico ſocrates albus eſt: ⁊ ali us dicit ethiops albus non eſt: hee affirmatio atqꝫ ne gatio non ſunt oppoſite. Idcirco qꝛ eſt aliud ſubiectū ⁊ idem predicatū. In affirmatione.n. ſocrates ſubie ctus fuit in negatione ethyops. Rurſus cum dico ſo crates albus eſt: ⁊ alius dicit ſocrates philoſophus non eſt: nec hec rurſus negatio contra affirmationeꝫ retinet oppoſitioneꝫ: ideo qꝛ aliud p̄dicatū in vtriſqꝫ proponit̉ in affirmatione.n. album predicat̉ ad ſocra tem: in negatione philoſophus. Quod ſi vtraqꝫ ſunt diuerſa: multomagis nulla ſit oppoſitio: vt cum di co ſocrates philoſophus eſt. ſi reſpondeat alius pla to Romanus non eſt. hic neqꝫ ideꝫ ſubiectū eſt: neqꝫ idem predicatum. ⁊ plus iſte diuerſe ſunt: ⁊ nulla con tra ſe oppoſitione cōpoſite: atqꝫ ideo poſſunt vtreqꝫ ſimul eſſe vere: ⁊ ſi ita cōtingit vtreqꝫ ſimul eſſe fal ſe: necnon etiā vna vera: altera falſa. Que.n. ſe nō ꝑi mūt: nihil eas īpedit aut vtraſqꝫ falſas: aut vtraſqꝫ veras: aut vnam verā: falſam alterā reperiri. quare quorum vel aliud ſubiectū eſt: vel aliud predicatum: illa oppoſita eſſe nō dicimus. vn̄ ſit vt nec illa quoqꝫ que plura ſignificant: ſi ſubiecta aut predicata ſint: cō tradictoriā negationem valeant cuſtodire: ſi quis.n nomen equiuocum ſubiciat ⁊ aliud predicet: ⁊ ſi quis contra huiuſmodi affirmationem cōſtituat negatio nem: nō faciet oppoſitionem vt cum dico cato ſe vti ce occidit. nomen hoc qd̓ dicitur cato equiuocum eſt pōt enim ⁊ orator intelligi: ⁊ hic qui exercitum duxit in Affricā. Si quis igit̉ dicat: cato ſe vtice occidit. po teſt fortaſſe intelligi de catōne martie. ſi quis reſpon deat cato ſe vtice non occidit. pōt de catōne cenſori no conſtituiſſe negationem. Sed qm̄ diuerſus eſt ca to cenſorinus catōne martie: ⁊ nomen ipſum catonis diuerſa ſignificat: diuerſe erunt a ſe affirmatio ⁊ ne gatio: ⁊ id non oīo perimit negatio: qd̓ ꝯſtituit affir matio. Affirmatio.n. conſtituit marcie Catonē ſe vti ce peremiſſe. Negatio vero dicit Catōnem ſi ita con tingit oratorem non ſe vtice peremiſſe. qͣre non cōſti tuūt veꝝ īter ſe falſūqꝫ: idcirco ꝙ a ſe diuerſe ſūt. nā vtrumqꝫ veꝝ eſt ⁊ ꝙ ſe cato vtice occidit ſcilicet mar cie: ⁊ ꝙ ſe cato vtice non occidit.ſ. orator atqꝫ hic eꝗ uocum ſubiectū fecit: vt hec affirmatio ⁊ negatio oꝑ poſitionem nullo mō conſtituerent. Quod ſi predica tum fuerit equiuocū: eodem mō contradictio nō ſit.
Dicat enim quiſqͣꝫ cato fortis eſt ⁊ de catōne predi cet fortitudinem mentis: aliuſqꝫ reſpondeat cato fo tis non eſt ad imbecillitatē corporis ſpectans: ita igit̉ equiuocatio fortitudinis ambiguitatem fecit: que or poſitionem nulla ratione cōponeret. ⁊ ſi vterqꝫ ter minus ſubiectus ⁊ predicatus equiuoci fuerint: mul tomagis diuerſe a ſe erunt ꝓpoſitiones ⁊ non oppoſi te: nec inter ſe verū falſumqꝫ diuidentes: ſed vtraſqꝫ veras: interdū vtraſqꝫ falſas eſſe contingit. Quare vnum opꝫ eſſe ſubiectum vnūqꝫ predicatū: vt id qd̓ affirmatio predicauit ⁊ iunxit: idē negatio diuidat ex abiungat: ⁊ id quod de ſubiecto affirmatio predica uit: de eodem negatio neget. Nam ſi ſit vterqꝫ equi uocus terminus aut quilibet vnus eorum: fieri pō vt aliud tollat negatio quaꝫ affirmatio poſuerat. it ꝙ nulla ſit oppoſitio. quare non ita faciendū eſt: ſec idem ſubiectum ⁊ predicatū in affirmatione eſſe de bet: idem in negatione: atqꝫ hoc eſt qd̓ ait: dico autē opponi eiuſdem de eodē: non autem equiuoce. Qꝛ enim ait eiuſdē ad predicatū retulit qd̓ de eodem ad ſubiectū. ⁊ ſubaudiendū eſt. dico autem opponi nega tionē eiuſdē predicati de eodem ſubiecto: ſed vt non ſint equiuoca neqꝫ ſubiectum neqꝫ predicatū: ⁊ mul tomagis vtraqꝫ: ſed vnum aliꝗd ſignificent. quod ꝑ hoc dixit: qd̓ ait. non aūt equiuoce: nec ſola ſi non ſi equiuocatio: ratio firma eſt ad conſtituendā oppoſi tionem. Multa.n. ſunt que in ſophiſticis elenchis cō tra eos qui argumentis fallacibus vere rōnis viā ce nant̉ euertere: determinauit quēadmodum faciende eſſent ꝓpoſitiones ⁊ quēadmodū inuenienda eſſet ar gumentoꝝ fallacia: qd̓ hic ait: ⁊ quecūqꝫ cetera tali um determinamus cōtra ſophiſticas importunitateſ tanqͣꝫ ſi diceret. dico ꝗdem opponi affirmationē ne gationi eiuſdē predicati de eodē ſubiecto: hoc ⁊ que cunqꝫ alia ſunt q̄ in ſophiſticis elēchis determinata ſunt cōtra argumentoꝝ importunitates. ⁊ hic quid qm̄ aliud negocium erat cōmodiſſime breuiterqꝫ ꝑ ſtrinxit. nos aūt quid in ſophiſticis elenchis determi nauerit ad conſtituendā oppoſitionis contradi quantū breuitas patitur: nō grauamur oppo Non.n. ſolum ſi equiuocatio in propoſitionibus colle cetur: nulla ſit cōtradictio: verū etiam ſi vniuocati in negatione ponit̉: illa oppoſitio contradictionē pe nitus non habebit: eſt.n. oppoſitio hn̄s contradicti nem: in qua affirmatio ſi vera eſt: negatio fal negatio vera eſt: fallax affirmatio videat̉. I ergo ẜm vniuocationē terminis vtraſqꝫ ſimul ⁊ affi mationē ⁊ negationē veras ieſſe contingit: vt ſi quis dicat homo ambulat: hō non ambulat: affirmatio de quodā homine vera eſt: negatio de ſpeciali vera: ſe ſpecialis homo ⁊ particularis vniuoca ſunt. Quocir ca ſumptis vniuocis contradictio non ſit: at vero ne ſi ad aliam ⁊ aliam partem affirmatio negatioqꝫ ſ natur: ſit in ipſis vlla veri falſiqꝫ diuiſio: ſed vtraſo veras eſſe contingit: vt cum dico oculus albus ē: oc lus albus non eſt. In alia.n. parte albus eſt: in alia bus non eſt: atqꝫ ita negatio v̓a eſt ⁊ affirmatio: ni ſi ad aliud: atqꝫ aliud referens dicat nulla inde cōtri dictio procreat̉: vt cum dico decem dupli ſunt decen dupli non ſunt: nā ſi ad quinariū referam: vera eſt a firmatio: ſi ad ſenariū: vera negatio: nec ſi diuerſum tēpus in affirmatione ac negatione ſumat̉: vt cū d̓ re non ſedere verā facit negationē. Amplius quoq ſi diuerſo

De interpretatione ſecunde editionis li. ii.
ſi diuerſo modo quis dicat in negatione quod iam in affirmatione propoſuit: vim contradictionis interci pit. Si quis enim dicat affirmationem poteſtate. ne gationem v̓o actu: poſſūt affirmatio ⁊ negatio vno tempore congruente veritate ꝯſtitui: vt ſi quis dicat catulus videt: catulus non videt. poteſtate enī videt actu v̓o non videt. Quocirca oportet fieri ſi facienda eſt contradictio eiuſdem(vt ipſe ait) predicati de eo dem ſubiecto non equiuoce ſed vniuoce: ad eandem partem: ad idem relatum ad idem tempus eodeꝫ mo do conſtitui. Que oīa in ſophiſticis elenchis diligen tiſſime proſecutus eſt. nunc pauca cōmemorās diſtu lit in illis libris integram diſputationem. Eſt aūt enū ciatio de eo quod eſt aliquid eſſe vel nō eſſe. Affirma tio quidem de eo quod eſt eſſe vt plato philoſophus eſt. Negatio v̓o de eo quod eſt non eſſe: vt plato phi loſophus non eſt: Hec vtraqꝫ enunciatio plato philo ſophus eſt. plato philoſophus non eſt ſeſe perimētia ⁊ in contrarium quaſi quodam locata ligitio faciunt contradictionem. Contradictio v̓o eſt oppoſitio affir mationis ⁊ negationis: in qua neqꝫ ambas falſas: ne qꝫ ambas veras eſſe contingit: ſed vnam ſemper ve ram: alteram v̓o falſam. ſi qua autem ſunt hmōi: in ꝙ bus verum falſumqꝫ affirmatio negatioqꝫ non diui dat: in illis aliquid diuerſum ⁊ non ad oppoſitionem integram reperitur. Dicit autem porphyrius argu mentum eſſe ad id quod dicimus affirmationem ne gationi ita oportere opponi: vt vna vera oppoſita ī alteram mox falſitas veniat cōmunem inter nos con ſuetudinem colloquēdi. Quādo enim quis aliquid eē dixerit idem alius negauerit. vnum ipſoꝝ verū dice re: mentiri alium ſuſpicamur. Amplius quoqꝫ. Si ali quid aut eſt aut non eſt mediumqꝫ inter eſſe ⁊ non eē nihil poterit inueniri. affirmatio auteꝫ ponit aliquid eſſe: idēqꝫ aufert negatio: ⁊ eſt contradictio affirma tio etiam negatio oppoſite: talis oppoſitio integram facit contradictionē: ī qua affirmatio ⁊ negatio vtre qꝫ vere ſimul eſſe non poſſunt. Affirmationis autem negationiſqꝫ natura ad qualitatem quandam refert̉. Qualitas enim quedam eſt affirmatio atqꝫ negatio: preter hanc v̓o qualitatem eſt etiam quantitas pro poſitionum. de qua poſterius paulo dicendum eſt. Sed volens Ariſto. quid eſſet contradictio nos doce ce prius vbi eſſet oſtendit. in oppoſitione enī contra dictionem omnem neceſſe eſt eſſe. Quare quoniam contradictio in oppoſitione eſt. qualis autem oppoſi tio hanc contradictionē faciat: adhuc ignota eſt. Eſt qꝫ hec oppoſitio aut in qualitate propoſitionum aut in quantitate aut in vtroqꝫ. ⁊ de qualitate propoſitio num que in affirmatione ⁊ negatione conſiſtit: di ctum eſt: nunc de quantitate dicetur: vt ea quoqꝫ co gnita perſpiciatur: an in qualitate: an in quantitate. an in vtroqꝫ propoſitionum contradictio ſit. ¶ Quoniam autem ſunt hec quidem reruꝫ vniuer ſalia. illa vero ſingularia. Dico autem vniuerſale quod in pluribus natum eſt predicari. ſingulare vero quod non vt homo quidem vniuerſale plato vero eorū q̄ ſunt ſingularia. neceſſe eſt autem enū ciare. quoniam ineſt aliquid aut non. aliquotiens quidem eorum alicui que ſunt vniuerſalia. aliquo tiens autem eorum que ſunt ſingularia. Omnis propoſitio ſignificationis ſue proprietatem ex ſubiectis intellectibus capit. Sed quoniam neceſſe eſt intellectus rerum eſſe ſimilitudines: vis ꝓpoſitio
num per intellectus ad res quoqꝫ continuatur. Atqꝫ ideo cum aliquid vel affirmare cupimus vel negare: hoc ad intellectus ⁊ conceptionis animi qualitatem refertur. Quod enim imaginatione intellectuqꝫ con cipimuſ: id in affirmatione aut in negatiōe ponentes affirmamus.ſ. ⁊ negamus ⁊ principaliter quidem ab intelligentia propoſitiones vim capiunt: ⁊ proprieta tem. Secundo vero loco ex rebus ſumunt: ex quibus ipſos intellectus conſtare neceſſe eſt. vnde ſit vt ⁊ qͣꝫ titate ꝓpoſitio ⁊ qualitate participet. Qualitate qui dem in ipſa affirmationis ⁊ negationis prolatione: quam ex proprio quis iudicio emittit ac profert. quan titate vero ex ſubiectis rebus quas capiunt intelle ctus: videmus nāqꝫ alias eſſe ī rebus huiuſmodi qua litates: que in aliam conuenire nō poſſunt niſi in vnā quamqꝫ particularem ſingularemqꝫ ſubſtantiaꝫ. alia eſt enim qualitas ſingularis: vt platōnis vel ſocratis: alia eſt que communicata cum pluribus totam ſe ſin gulis ⁊ omnibus prebet: ⁊ eſt ipſa humanitas. Eſt.n. quedā huiuſmodi qualitas: que ⁊ in ſingulis tota ſit: ⁊ in omnibus tota. Quotienſcunqꝫ enim aliquid tale animo ſpeculamur: non in quālibet vnam perſonaꝫ per nomen hoc mētis cogitatione deducimur. ſed in omnes eos quicunqꝫ humanitatis diffinitione parti cipant. vnde ſit vt hec quidem ſit communis omnibꝰ illa vero prior incommunicabilis quidem cunctꝭ. vni tamen propria. Nam ſi nomen fingere liceret: illam ſingularem quandam qualitatem ⁊ incommunicabilē alicui alij ſubſtantie ſuo ficto nomine nuncuparem: vt clarior fieret forma propoſiti. Age enim incommu nicabilis platōnis illa proprietas platonitas appelle tur. eo enim modo qualitatem hanc platonitatē ficto vocabulo nuncupare poſſumus. quomodo homi nis qualitateꝫ dicimus humanitatem. Hec ergo pla tonitas ſolius vnius eſt hominis. ⁊ hoc non cuiuſlibꝫ ſed ſolius platōnis. humanitas vero ⁊ platōnis ⁊ cete rorum quicunqꝫ hoc vocabulo continentur. vnde ſit vt quoniam platonitas in vnum conuenit platōnem: audientis animus platōnis vocabulum ad vnam per ſonam vnamqꝫ particularem ſubſtantiam referat. Cum autem audit hominem: ad plures quoſqꝫ intel lectum referat: quoſcunqꝫ humanitatem continere nouit: atqꝫ ideo quoniam humanitas ⁊ omnibus ho minibus communis eſt ⁊ in ſingulis tota eſt: equali ter cūctis homines retinent humanitatem ſicut vnꝰ homo. Si enim id ita non eſſet: nunqͣꝫ ſpecialis ho minis diffinitio particularis hominis ſubſtantie con ueniret. Quoniam igitur hec ita ſunt iccirco homo quidem dicitur vniuerſale quiddā ipſa vero platōni tas ⁊ ꝑlato particulare. His ergo ita poſitis quoniaꝫ vniuerſalis illa qualitas ⁊ in omnibus poteſt ⁊ in ſin gulis predicari: cum dicimus homo. ambiguum ē: ⁊ dubitari poteſt: vtrū de ſpeciali dcm̄ ſit: an de aliquo ꝑticulari: iccirco ꝙ nomē hominis ⁊ de oībꝰ dici po teſt ⁊ de ſingulis quibuſqꝫ: qui ſub hūanitatis ſpecie continēt̉. Quare īdefinitū eſt vtrū de omnibꝰ dictuꝫ ſit id quod diximus hō an de vnaquaqꝫ indiuidua ho minis ⁊ ꝑticulari ſubſtantia. Hanc igitur qͣlitatē hu manitatis ſi ābiguitate ītellectꝰ ſeparare nitamur: d̓ termināda ē aut in pluralitate diſtēdēda: aut ī vnita te numeri colligēda. nam cum dicimus homo īdefini tum eſt: vtrū oēs dicamus vnum. Sin vero addituꝫ fuęrit oīs: vt ſit p̄dicatio omnis homo vel ꝗdā: tunc ſit diſtributio ⁊ determinatio vniuerſalitatꝭ: ⁊ nomē ꝗdē quod vniuerſale ē ideſt homo vniuerſaliter ꝓfe

De interpretatione ſecunde editionis lib. ii.
rimus dicentes omnis homo aut particulariter dicē tes quidam homo. omnis enim nomen vniuerſalita tis ſignificatiuum eſt. Quocira ſi omnis quod vniuer ſale ſignificat: ad hominem quod idem ipſum vniuer ſale eſt adiungatur: res vniuerſalis que eſt homo vni uerſaliter predicatur ſecunduꝫ id ꝙ diffinitio ei adii citur quantitatis. Sin v̓o dictum fuerit quidam ho mo: tunc vniuerſale quod eſt homo addita particula ritate per id quod adiectum eſt quidam particulari ter profertur: ⁊ dicitur res vniuerſalis prolata parti culariter. Sed quoniam particularis eſt predicatio ꝗ dam homo. particularis rurſus predicatio platōnis de vno enim dicitur quidam homo: ⁊ de vno dicitur plato. non eodeꝫ modo particulares vtreqꝫ eſſe dicū tur. plato enim vnam ac definitam ſubſtantiam pro prietatemqꝫ demonſtrat: que conuenire in aliuꝫ non poteſt. quidam homo vero quod dicitur particulari ter ipſuꝫ nomē vniuerſale determinat: ſed ſi de eſſet quidam id quod dicimus homo vniuerſale eſſet ac ꝑ hoc ambiguum permaneret: quod vero dicimus pla to nunqͣꝫ eſſe poterit vniuerſale: Nam ⁊ ſi quādo no men hoc plato pluribus imponatur. non tamen hoc nomen: iccirco erit vniuerſale. Namqꝫ humanitas ex ſingulorum hominum collecta naturis in vnam quo dammodo redigitur intelligentiam atqꝫ naturaꝫ. nō men v̓o hoc ꝙ dicimus plato multis ſecundum voca bulum fortaſſe commune eſſe videret̉: nulli tamen il la ꝓprietas platōnis cōueniret: que erat proprietatis aut nature eius platōnis qui fuit ſocratis auditor: lꝫ eodem vocabulo nuncuparetur. hoc v̓o ideo quoniaꝫ humanitas naturalis eſt. nomen v̓o proprium poſitio nis. Nec hoc nunc dr̄: ꝙ nomen platōnis de pluribus non poteſt predicari ſed proprietas platōnis. Illa eniꝫ proprietas naturaliter de pluribꝰ nō dicitur ſicut ho minis: ⁊ ideo incommunicabilis(vt dictum eſt) qua litas eſt ipſa platonitas. cōmunicabilis v̓o qͣlitas vni uerſalis: que ⁊ in pluribus ⁊ ī ſingulis eſt. vnde ſit ut cum dico omnis homo in numerum propoſitioneꝫ tē dam. cum v̓o dico ſocrates aut plato: non in numerū emittam: ſed qualitatem proprietatemqꝫ vniuſ in ſua indiuidua ſingulariqꝫ ſubſtantia conſtringam ac pre dicem. Quare in hoc quoqꝫ maxime he due particu laritates quidam homo ⁊ plato diſtant. quod cum di co plato: quem hominem dixerim vocabulo deſigna ui: proprietatemqꝫ vniuſcuiuſqꝫ quem nomino. Cum v̓o dico quidam homo: numerum tm̄ reieci: ⁊ ad vni tatem propoſitionem redegi. De quo autem dicam: hec particularitas mihi non ſubdidit: quidam enim homo poteſt eē: ⁊ ſocrates ⁊ plato ⁊ cicero ⁊ vnuſꝗſ qꝫ ſingulorum: quoqꝫ ꝓprietates a ſe in ſingularitatꝭ rōe ⁊ natura diuerſe ſunt. vnde cōmodiſſime Theo phraſtus hmōi particulares ꝓpoſitiones: quales ſūt quidam homo iuſtus: ꝑticulares indefinitas vocauit Partem namqꝫ tollit ex homine ꝙ eſt vniuerſale vl̓ vocabulo vel natura. Que tamen ipſa ſit pars ⁊ qua proprietate deſcripta non determinat nec definit. vn de vniuerſale vocauit quod de pluribus naturaliter predicatur. vt homo: non quod poſitione quemadmo dum nomen Alexandri de troiano ⁊ de macedone ⁊ philippi filio de pluribus dicitur. hoc enim poſitione de pluribus dicitur: illud natura ⁊ perſubtiliter ait. quod in pluribus natum eſt predicari. Eſt enim hec vniuerſalitas naturalis. illaꝫ v̓o nominis reiqꝫ ꝓprie tatem que particularis eſt ſingularem vocauit dicēs. Plato eorum que ſunt ſingularia: quod auteꝫ ſecutꝰ
eſt dicens. Neceſſe eſt auteꝫ enunciare qm̄ ineſt aliꝗd aut non aliquotiens quidem eorū alicui que ſunt vni uerſalia aliquotiens autem eoruꝫ que ſunt ſingularia huiuſmodi eſt tanqͣꝫ ſi diceret. Omnis quidem affir tio ⁊ negatio ineſſe aut non ineſſe demonſtrat. Et ꝗ quid enunciatur. aut de eo quod eſt eſſe proponit̉: vt plato philoſophus hec enim ꝓpoſitio platōni ph̓iam in eē cōſtituit. aut de eo qd̓ ē nō īeſſe: vt plato ph̓us non eſt: hec enī a platōne ph̓iam diuidēs eidē ph̓iam non ineſſe ꝓponit. ergo qm̄ neceſſe eſt aut aliꝗd ali cui ineſſe dicere: at aliquid alicui nō ineē: illud quoq neceſſe eſt vt intelligamus cui ineſſe aliquid dicimus aut vniuerſale eſſe: vt cū dicimus hō albꝰ eſt: albed nem vniuerſali rei ineſſe mōſtramꝰ.i. hōini aut certe paticulare ac ſingulare vt ſi quis dicat ſocrates alb eſt albedinē enim ſocrati ſingulari ſub̓e ⁊ ꝓprietati incōmūicabili ineſſe ſignificauit: ſꝫ in ſingularibꝰ ſiu affirmetur aliquid ſiue negetur: vnꝰ oppoſitiōis mo dus eſt: qui vim contradictionis obtineat. nā qm̄ ſin gulare atqꝫ indiuiduū nulla ſectiōe diuidit̉: ſcd̓m ip̄ꝫ quoqꝫ facta contradictio ſimplex erit: In his āt que ſ vniuerſalibus fiūt nō eſt vnus modus contradictiōis Nā cū dico ſocrates hō ē ſocrateſ hō nō ē: ſola hmōi oppoſitio ſi oīa illa cōueniant: que cōtra argumento ruꝫ importunitates ſupra iam dicta ſunt ad faciendā contradictionē idonea reperit̉. Sin v̓o tale aliꝗd ſub iectum ſit: de quo aliꝗd predicet̉ qd̓ ſit vl̓e: ⁊ in pluri ribꝰ(vt ipſe ait) natum ſit predicari: non eſt ſimplex oppoſitio cōtradictionis. Sunt enim earum propoſi tionum que de vniuerſalibus rebus fiunt tres differ tie vna que omnis complectitur: vt cum dico omnis homo animal eſt. alia que ex indefinita multitudine innumera pluralitate ad vnam propoſitionis vim co ligit atqꝫ conſtringit. hec huiuſmodi eſt tanqͣꝫ ſi qu dicat quidam homo aīal eſt. alia vero eſt que neqꝫ in pluralitatem propoſitionē tendit: neqꝫ in particular tatem redigit: vt eam que ſine vlla determinatione ꝓponitur: vt eſt homo animal eſt: homo aīal non eſt. huic enim nec quidam quod particularitatis: nec oīs quod eſt vniuerſalitatis adiunximus. vnde ſit vt ſin gularitas ſimpliciter predicetur: vniuerſalitas v̓o a quotiens vniuerſaliter: vt omnis homo anīal eſt: ha res vl̓ is vl̓r predicata eſt. nā cū ſit homo vniuerſa qd̓ ei adiectu eſt oīs vniuerſalitateꝫ vniuerſaliter/ pellari facit. Rurſus eſt: vt vniuerſalitas particula ter predicetur: vt cum dico quidā homo aīal eſt. ꝙ ꝑticulare determinat: ſed iunctum ad hominē vl̓en ſb̓am particulariter predicari fecit. Eſt quoqꝫ vniuer ſale nō vniuerſaliter predicare: quotiēs ſine adiectiō vniuerſalitatis vel particularitatis ſimpliciter nomi vniuerſale ponit̉: vt eſt homo animal eſt. Determina tiones auteꝫ dicunt̉: que rē vniuerſalē vel in totū fi dunt: vt oīs: vel in partē contrahūt: vt quidā. oīs v̓o vel quidā qͣꝫtitatē ꝓpoſitionis determināt: q̄ qͣꝫtitas iuncta cū qͣlitate ꝓpoſitionū quatuor variat̉ mod Qualitas aūt propoſitionū in affirmatiōe ⁊ negatio ne eſt aut.n. vniuerſalē reꝫ vniuerſaliter p̄dicat affi matiue: vt oīs hō animal eſt. aut vniuerſalē rē pa culariter affirmatiue: vt quidā hō animal ē: aut vni uerſalē rē vniuerſaliter negatiue: vt nullus hō lapis eſt aut vniuerſalē rem particulariter negatiue: vtē dam hō lapis nō eſt. Oꝫ aūt in his que vniuerſali de terminatione ꝓponūt̉ in ipſis determinatiōibꝰ fier negationē: vt qm̄ determinatio vniuerſalis rei ē vni uerſaliter: cū dicimꝰ oīs homo iuſtus eſt: ſi vniuerſa liter negabimꝰ

De interpretatione ſecunde editionis li. ii.
liter negabimus: dicamus nullus homo iuſtus eſt: ⁊ ꝙ aio nullus eā vniuerſelitatē que eſt oīs intercipit: non eam que eſt homo. Rurſus ſi idem ipſum oīs ho mo iuſtus eſt. negare particulariter velim: dicaꝫ non omnis homo iuſtus eſt: per ꝑticularē negationeꝫ vni uerſalitatis vim interimens. in particularibus v̓o nō idem. Si enim eam que eſt particularis determina tio vniuerſalis rei: vt eſt quidam homo iuſtus eſt: ne gare velim particulariter dicā quidam homo iuſtus non eſt. hoc aūt iccirco ſit: qm̄ habet quandam ſimili tudinem atqꝫ ambiguitatem: vtrū vniuerſaliter an ſit particulariter dictū: ſi in vniuerſalibꝰ ꝓpoſitioni bus negatiue particule ad predicatiōes potiuſqͣꝫ ad determinationes ponant̉. Si eniꝫ cōtra hāc affirma tionem que eſt oīs homo iuſtus eſt: ponā hāc que di cit oīs homo iuſtus non eſt: hec duas res ſignificare videbitur: ⁊ ꝙ nullus iuſtus ſit. omnem enim iuſtum non eſſe ꝓpoſuit: ⁊ ꝙ ſint quidam homines non iuſti omnem enim hominem negauit iuſtum eſſe. hoc aūt nihil impedit vt aliquis ſit iniuſtus. aliquis iuſtus. nā ſi aliquis eſt iuſtus: nō repugnat ne vera ſit ꝓpoſitio que dicit omnis homo iuſtus non eſt: non enim eſt iu ſtus omnis homo. ſi alij iuſti ſint: alij vero iniuſti. qua re qm̄ duplicis ſignificationis eſt: iccirco vniuerſalis negationis diffinitio que eſt nullus: vniuerſalis affir mationis tollit determinationeꝫ que eſt omnis: atqꝫ ideo in particularibus negationibus ad ipſaꝫ vniuer ſalitatem affirmationum nagatio neceſſe eſt appona tur: vt in eo quod eſt oīs homo iuſtus eſt: illa eſt ei op poſita negatio que eſt non omnis homo iuſtus eſt: n̄ illa que eſt omnis homo iuſtus nō eſt: ne ſit ambiguū vtrum vniuerſaliter an ꝑticulariter neget. Dictuꝫ ē enim hanc negationem que eſt omnis homo iuſtus nō eſt: ⁊ vniuerſalitatis īterp̄tationē d̓ſignare ⁊ par ticularitatis ꝓpoſitionem. Quotienſ v̓o ꝑticulare ali quid tollitur: in his non iā ad determinationē: ſed ad predicatū ꝑ ticula negationis apponitur: vt in eo qd̓ eſt quidam homo iuſtus eſt: nullus dicit non quidam homo iuſtus eſt. Neqꝫ enim hic ad determinationeꝫ particularem quod ē quidam negatio ponit̉: ſed dici mus quidam homo iuſtus non eſt ſꝫ ad predicatū qd̓ eſt iuſtus. vnde etiam ad indeterminatas ꝓpoſitiōes que ſunt ſine omnis aut nullus: aut alicuius determi natione ad predicatum ſemper apponitur particu la negatiua: vt eſt homo iuſtus eſt. nemo enim dicit non homo iuſtus eſt: ſed homo iuſtus non eſt. In ſin gularibus quoqꝫ non dico non ſocrates iuſtus eſt: ſed ſocrates iuſtus non eſt: ⁊ niſi aliquotiēs ambiguitas impediret ad predicatum ſemper negatio poneretur Sed oīa quecūqꝫ in determinatione ponunt̉ talia ſūt que aut totuꝫ colligant in affirmatiuo: vt eſt oīs: aut totum perimant in negatiuo: vt eſt nullus: aut colli gant in affirmatiuo partem vt eſt quidam: aut inte rimant in negatiuo partem vt quidam non: aut in ne gatiuo perimant totum particulariter: vt eſt non oīs ſed quidā non: ⁊ non omnis particulares negationes ſunt ſiue enim quis partem ex toto ſurripiat partici lare eſt quod reliquit: quia a totius perfectione diſceſ ſit. ſiue quis totum eſſe neget ſiue partem relinquat: rurſus particulare eſt quod reliquum fit. Nā cum di eo quidam homo iuſtus non eſt: abſtuli partē: ⁊ rur ſus cum dico non omnis homo iuſtus eſt: cum nega ni omnem aliquem ꝙ iuſtus non eſſet oſtendi. hec er go non omnis ⁊ quidam determinatiōes planiſſime ſunt: ⁊ cōmuni intelligentie ſubiecte: has due particu
lares recipiunt negationes: vt ea que eſt quidam non determinationem particularem negat ea v̓o que eſt non omnis vniuerſalem negat determinationem: ſed vtreqꝫ negationeꝫ(vt dictuꝫ ē) in particularitatē cō ſtringunt. Quod auteꝫ dicimus nullus propriū quod dam videtur eſſe vocabulum: non omnis quod dicit̉ omnem per aduerbium negatiuum quod eſt non adi mit. Rurſus cum dicimus quidam in eo quod eſt qui dam auderbium quod eſt non additum a ſubiecto termino particulare ſeparat. nullus v̓o in vocabulo ipſo ꝙ ſeꝑaret non monſtrat: ⁊ videtur quodāmodo nō potius eē negatio q̄ affirmatio neqꝫ.n. aduerbiuꝫ ē nec coniunctio: aduerbiū nāqꝫ atqꝫ cōiunctio decli nationibus carent. nullus vero quod dicimus ⁊ gene ribus ſubiacet ⁊ inflectitur caſibꝰ: quid igitur eſt: an erit nomen: ſed nulla negatio nomen eſſe monſtratur Quid ſit ergo tali inueſtigatione querendum eſt: vi detur enim quod dicitur nullus tale eſſe tanqͣꝫ ſi dica mus nec vnus: nam qui dicit nullus homo animal eſt tantundem valet quantum nec vnus homo animal ē Quod v̓o dicimus vllus hoc ab eo diminutiuum eſt quod eſt vnus. Diminutio namqꝫ vnius vllus eſt: tā qͣꝫ ſi dicerē vnullus: ergo plus negat: quiſquis etiā diminutionem: vt ſi quis dicat non modo non habet geminam quod maius eſt: verum etiam nec gemmu lam. quod eſt minus Sic ergo qui negare vult etiam vnum: plus negat ſi dicat nec ipſum vnius diminu tiuum illud eſſe quod dicitur. vt ſi ꝗs velit dicere nec vnum eſſe hominem in theatro: ita dicat: non modo illic vnus homo non eſt: verum nec vllus. Cum ergo dicimus nullus: ita preponimꝰ tanqͣꝫ ſi dicamus nec vllus. tenet igitur hec in ſe determinatio: que eſt nul lus: vicem negationis ⁊ nominis. negationis quidem in eo quod eſt nec: nominiſ v̓o in eo quod eſt vlluſ: qd̓ eſt diminutiuum vnius. Ita igitur maxima ſit nega tio rei paruiſſime quod eſt vnus: ſi ipſius diminutiuū quoqꝫ ſubtrahat quod eſt vllus. quare ⁊ omnem ⁊ quendam ſtatī tollit negatio: que vnius quoqꝫ ipſius diminutiuuꝫ predicatione ſubducit: ut ea que eſt nul lus homo iuſtus eſt hoc enim tantum eſt tanqͣꝫ ſi di cat non vllus homo iuſtus eſt hoc idem valet tanqͣꝫ ſi dicatur non vnus homo iuſtus eſt. Quare quoniā de his quoqꝫ ſufficienter dictum eſt: ad Ariſtote. ver ba conſequenti ordine veniamus. ¶ Si ergo vniuerſaliter enunciet in vniuerſali. qm̄ eſt aut non eſt. erunt contrarie enunciationes di co autem in vniuerſali enunciationem vniuerſalē vt omnis homo albus eſt nullus homo albus eſt. ¶ Demonſtrare oppoſitionē contradictionis intendit ſed quoniā viā reperiendi ordinemqꝫ permiſcuit: ic circo nos quoqꝫ pauca quedā priuſ ordinata expoſitio ne p̄dicimꝰ. ne lector cōfuſionis caligine atqꝫ obſcuri tate turbet̉. Oīuꝫ propoſitionū que ſunt ſimplices qͣs cathegoricas grece uocant: nos p̄dicatiuas dicer̄ poſſumus: quattuor ſunt diuerſitates. Aut.n. affirma tio ē ⁊ negatio vniuerſalis: vt eſt omnis homo iuſtꝰ ē nullus hō iuſtus ē. Aut affirmatio ⁊ negatio particu laris: vt ē ꝗdā homo iuſtus eſt: quidam homo iuſtus non eſt: Aut affirmatio ⁊ negatio indefinita: ut hō iu ſtus ē: hō iuſtus non eſt. Aut de ſingulari ſubiecto af firmatio ⁊ negatio: ut catoi: ſtus eſt cato iuſtꝰ nō ē. Haꝝ v̓o inter ſe veritas falſitaſqꝫ non ſe habet ſimi liter ſꝫ diuerſe. Et prius de uniuerſalibus atqꝫ ꝑticu laribus. id eſt de his q̄ determinate ſunt dicendū eſt: n 2

De interpretatione ſecunde editionis lib. ii.
poſt de reliquis duſputabitur. Diſpōatur ergo affir matio vniuerſalis que eſt omnis homo iuſtus eſt. ⁊ contra hanc negatio vniuerſalis que eſt nullꝰ homo iuſtus eſt: ſub his autem ſub affirmatione quidē vni verſali particularis affirmatio que eſt quidam homo iuſtus eſt: ſub vniuerſali negatione particularis nega tio que eſt quidam homo iuſtus non eſt. hoc auteꝫ de monſtrat deſcriptio ſubiecta. Ul̓is negatio. Ul̓is affirmatio. Nullus hō iuſtꝰ eſt Omnis hō iuſtꝰ eſt Quidā hō iuſtꝰ nō ē Quidā hō iuſtꝰ eſt Particl̓aris affir. Particularis nega. ¶ He igit̉ due vl̓is affirmatio: ⁊ particularis affirma tio dicūtur ſubalterne. Rurſus vniuerſalis negatio ⁊ particularis negatio dicūtur ſubalterne. Iccirco qm̄ particularis ſemꝑ ſub vniuerſalitate cōcluditur. ī ꝙ bus illud eſt conſideranduꝫ ꝙ vbi eſt affirmatio vni uerſalis vera affirmatio quoqꝫ particularis vera eſt ⁊ vbi negatio vniuerſalis vera ē particularis quoqꝫ negatio vera eſt. Nam ſi vera eſt omnis hō animal eſt vera eſt quidaꝫ homo animal eſt ⁊ ſi vera eſt qm̄ nullꝰ homo lapis eſt. vera eſt quoniam quidaꝫ homo lapis non eſt. At ſi falſa ſit particularis affirmatio: ut ea que eſt quidam homo lapis eſt. falſa ē vniuerſalis affirmatio homo lapis eſt. Idem in negatione. ſi enī negatio particularis falſa eſt. ut quidam homo ani mal non eſt falſa eſt vniuerſalis nullus homo animal eſt. Et ut p̄cedunt vniuerſales in vero eodem modo precedunt particulares in falſo. Dicuntur v̓o affirma tio vniuerſalis ⁊ negatio vniuerſalis contrarie. Hoc autem iccirco quoniam contrariorum huiuſmodi na tura eſt: vt longiſſime a ſe diſtent: ⁊ ſi aliquā inter ſe habeant medietatem: ⁊ non ſemper alterum ipſorum ſubiecto inſit: vt album ⁊ nigrum: non poſſumus di cere quoniam omne corpus aut album aut nigrum ē poteſt enim nec album nec nigrum eſſe: ⁊ vtrumqꝫ falſum eſſe quod dicitur: iccirco quoniam medius eſt color. Quod ſi non habent medietateꝫ alterum ipſo rum neceſſe eſt inherere ſubiectis: vt cuꝫ dicimus oē corpus aut quietum eſt: aut mouetur horum nihil eſt medium. ⁊ neceſſe eſt omne corpus vel conſiſtere vel mouere. vt autem in eodem ſimul poſſint eſſe contra ria fieri non poteſt: Neqꝫ enim poſſibile eſt vt ideꝫ al bum nigruiqꝫ ſit: quod in affirmationibus ⁊ nega tionibus vniruerſalibus apparet negatiua eniꝫ ⁊ aſ firmatiua vniuerſales plurimū quidē diſtant a ſe. nā ꝙ illa ponit omnibus: illa tollit omnibus ⁊ totum ne gat. nam que dicit omnis homo iuſtus eſt omneꝫ ho minem ponit: que dicit nullus homo iuſtus ē: nihil eo rum que in humanitatis ſunt diffinitione iuſtuꝫ eſſe concedit. Ita ergo a ſe longiſſime diſcrepant. adhuc ſi ea que ſignificant habent inter ſe aliquaꝫ medieta tem: vnā veram vnam falſam eſſe non eſt neceſſe: vt in eo ꝙ eſt omnis homo iuſtus eſt: nullus homo iuſtꝰ eſt. Quoniam poteſt quedā eſſe medietas: vt nec nul lus homo iuſtus ſit cum ſit quidam: nec omnis homo iuſtus ſit cum non ſit quidam. Et poſſunt vtreqꝫ falſe ⁊ affirmatio ⁊ negatio reperiri. Neqꝫ enim verum ē
aut omnem hominem iuſtuꝫ eſſe: aut nulluꝫ hominē iuſtum eſſe. Quocirca poteſt fieri: vt in his in qui bus aliqua medietas inuenitur: vniuerſalis affirma tio ⁊ vniuerſalis negatio veritatem falſitatemqꝫ non diuidant: ſed vtreqꝫ ſint falſe ad exempluꝫ.ſ. cōtrario rum: que aliquā inter ſe continent medietatē. Pō enim in illis fieri vt vtraqꝫ cōtraria poſſint non inc ſubiecto: ſicut ſupra docuimus. In his v̓o que medi tate carent: neceſſe eſt vt vna vera ſit ſemper: alter ſemper falſa. vt in eo ꝙ eſt omnis homo aīal eſt: nul lus homo aīal eſt: he ꝓpoſitiones hmōi ſunt: vt vne vera ſit ⁊ vna falſa. iccirco quoniaꝫ inter animal eſſ ⁊ non eſſe nihil intereſt ad eorum.ſ. contrarioꝝ ſim litudinem que medietate carent. In illis enim nece ſe erat alterum eorum ineſſe ſubiecto. Sic ergo vl̓is affirmatio ⁊ vniuerſalis negatio vtreqꝫ falſe eſſe poſ ſunt. Ut v̓o vna vera ſit altera falſa id quoqꝫ conci tur: vt vtreqꝫ ſint vere fieri non pōt: ſicut illud quo verum ē cōtraria ſil̓ eſſe non poſſe. Rectiſſime igitur vniuerſalis affirmatio vniuerſaliſqꝫ negatio contra rie nominant̉. Particularis aūt affirmatio que eſt dam homo iuſtus ē: ⁊ particularis negatio que eſt dam hō iuſtus non eſt vniuerſalibus cōtrariis cōti rias proprietates habēt. Ille eniꝫ ſimul vere eē non poterant: vt v̓o eſſent ſil̓ falſe ſepe aliqua ratione c cedebatur. Particulares v̓o vt vtreqꝫ vere ſint eu nire pōt: vt vtreqꝫ falſe ſint fieri nō pōt: ut in eo qd̓ eſt: quidam hō iuſtus eſt. verum eſt. quidā hō iuſtu non eſt id quoqꝫ uerū ē: vt utreqꝫ falſe ſint: īueniri no pōt. ⁊ in hoc quidē ſunt diſſimiles contrariis. Simi les auteꝫ eis uident̉: ꝙ ſicut cōtrarie aliquotiēs ue rū falſumqꝫ diuidunt: vt vna vera ſit altera falſa ita quoqꝫ ⁊ particularis vna v̓a poteſt eē altera falſa: v quidam hō aīal ē: quidā hō aīal non eſt. Seruāt aū ſtabilē incōmutabilemqꝫ ordinē ⁊ ſimilitudinis ⁊ cō trarietatis. Contrarie enim qm̄ poſſunt eē utreqꝫ fa ſe ī ꝗbuſcūqꝫ vtreqꝫ falſe cōtrarie reperiūtur: in his ſubcōtrarie utreqꝫ uere ſunt. Sꝫ qm̄ utreqꝫ cōtrari uere inuēiri nō poſſunt: ideo vtreqꝫ ſubcontrarie f ſe nequeunt reperiri: vt in eo ꝙ eſt oīs homo iuſtꝰ e nullus homo iuſtus eſt. Qm̄ he falſe ſūt: he quas ſu ſe continēt: ꝑticulares uere ſunt: ut eſt quidaꝫ hom iuſtꝰ ē: quidā hō iuſtus nō ē: ſed ſi uniuerſales inter uerum falſumqꝫ diuidūt: ⁊ vna uera eſt ⁊ altera ſa: particulares quoqꝫ idē faciūt: ut in eo ꝙ eſt oīs aīal eſt: nullus hō aīal eſt uniuerſalis affirmatio uer eſt: falſa negatio. Sed cum dico quidā hō aīal eſt: dā hō aīal nō ē ꝑticularis affirmatio v̓a eſt: falſa r gatio particularis: he igitur dicuntur ſubcontr uel ꝙ ſub cōtrarijs poſite ſunt: uel ꝙ ipſe ſuꝑioribr ſub quibus ſunt(ut dictum eſt) cōtrarias ꝓprietat. hn̄t. In hac igit̉ recta oppoſitione ꝯtrariarū ⁊ ſube trariaꝝ in ſuꝑioribus utriſqꝫ falſitas eē pōt. nūqͣꝫ ritas: ī īferioribꝰ v̓o utriſqꝫ ꝗdē ueritas īeſſe p̄t nu falſitas. Sin uero ꝗs reſpiciat angulares ⁊ uniuer lem affirmationē ꝑticulari oppōat negationi uniue ſalēqꝫ negationē particulari cōparet affirmatōi: ut uera ſemper altera falſa reperiet̉. Nec unqͣꝫ fieri p ut affirmatione ul̓i uera ꝑticularis negatio non fa ſit: uel hac uera non illā ꝯtinuo falſitas ſubſeque Rurſus ſi negatio uniuerſalis uera ē falſa ꝑticular affirmatio. ſi ꝑticularis affirmatio vera ē: falſa ul negatio eſt: lꝫ aūt hoc ⁊ in ſub̓o deſcriptione mēti ⁊ in alijs quoqꝫ terminis quoſcūqꝫ ſibi mens ꝯſide tis affixerit: idē uidebit: nā in eo ꝙ eſt oīs hō iuſt

De interpretatione ſecunde editionis li. ii. 5
qm̄ hec falſa eſt: vera eſt quidā hō iuſtus non eſt. Et rurſus in eo ꝙ ē: nullꝰ hō iuſtꝰ eſt: qm̄ falſa negatio ē: v̓a eſt affirmatio ꝗdā hō iuſtꝰ ē: hec aūt vl̓is affir matio ⁊ ꝑticularis negatio q̄ ſunt angulares: ⁊ vl̓is negatio ⁊ ꝑticularis affirmatio: q̄ ip̄e quoqꝫ ſūt an gulares ꝯͣdictorie noīant̉. Et hec illa ē quā q̄rit ꝯͣdi ctio in qͣ vna ſemꝑ vera altera ſemꝑ falſa ſit. Suꝑio ris aūt diſputatiōis integrū deſcriptionis ſubdidimꝰ exēplar: quatenus qd̓ aīo cogitationeqꝫ cōceptū eſt: oculis expoſitum memorie tenatius infigatur. Affirmatio vl̓is Negatio vl̓is nullꝰ hō iu. ē oīs hō iu. ē cotrarie ꝗdā h. iu. ſ̄i ē ꝗd. hō. iu. ē ſubꝯͣrie affir. ꝑticularꝭ Negatio parti. LHis ergo ita ſeſe hn̄tibus indefinitas ꝓpōnes ſingu lareſqꝫ videamus. ⁊ primū de indefinitꝭ diſputandū eſt. Indefinite igitur ꝑ ſe v̓itatē falſitatēqꝫ nō diui dūt. ⁊ enim cū dico hō iuſtꝰ ē hō iuſtꝰ nō ē: vtraſqꝫ veras cōtingit eē indefinitas. quocirca eas a ꝯͣdictōe ſeꝑamꝰ. ꝯͣdictio nāqꝫ ꝯſtituit̉(vt ſepe dcm̄ eſt) eo ꝙ nūqͣꝫ vtreqꝫ vere aut vtreqꝫ falſe reꝑiri q̄ āt: ſꝫ vna ſꝑ veritatis: altera falſitatꝭ capax ē. Sꝫ q̄ vl̓itatē ꝓfe ūt indefinitā: ille definitaꝝ ꝑticulariū viꝫ tenēt: tale enim ē ꝙ dico hō iuſtꝰ ē: tāqͣꝫ ſi dicā quidā hō iuſtꝰ ē. ⁊ rurſuſ tale ē ꝙ dico hō iuſtꝰ nō ē: tāqͣꝫ ſi dicā qui dā hō iuſtꝰ non eſt. hoc illa res approbat: ꝙ quēad modum definite ⁊ ꝑticulares in aliꝗbꝰ vere eſſe pn̄t in aliquibꝰ veꝝ falſūqꝫ diuidūt: nūqͣꝫ v̓o vtraſqꝫ fal ſas eē ꝯtingit ita quoqꝫ in indefinitis vl̓e ſignificanti bus vtraſqꝫ ſil̓ veras eſſe contīgit: vt in eo ꝙ dicimꝰ hō iuſtus eſt: hō iuſtus non ē. vtraſqꝫ falſas ꝓferre ī poſſibile eſt: ſꝫ vnā veram: alterā falſam in his faci lime reꝑimꝰ in his.ſ. terminis ꝗ naturaliter ⁊ neceſſa rio ſubiectis ſubſtantiis inhereſcūt ⁊ in his ꝗ ineſſe non pn̄t: ut qm̄ aīal hoī ex neceſſitate ineſt ſiꝗs dicat homo aīal ē: idqꝫ neget̉ hō aīal non ē: vel hō lapis ē hō lapis non ē: vna vera ſtatī falſa altera reꝑit̉: atqꝫ iō he cōtra vniuerſales vniuerſaliter p̄dicatas faciūt ꝯͣdictionem. Nam ſi cōtra illam que eſt oīs hō iuſtus eſt: hō iuſtus non eſt in oppoſitiōe cōſtituat̉: vna ſē ꝑ v̓a eſt: altera falſa. Et ſi cōtra eā que eſt nullꝰ hō iu ſtus eſt. indefinita propoſitio que eſt hō iuſtus eſt oꝑ ponatur: veꝝ inter ſe propoſitiōes falſumqꝫ diſtribu unt: ſicut definite quoqꝫ vniuerſaliū propoſitiōes ſe cundum particulares atqꝫ vniuerſales oppoſite qͣꝫ ti tates contradictorias faciūt oppoſitiones. Quare cō ſtat eas que vl̓em non vniuerſaliter proferūt: ⁊ ſunt indefinite: neqꝫ particulare: neqꝫ vniuerſale proferen tes. ipſas quidē non ſemꝑ inter ſe verū falſumqꝫ diui dere: particularibus tn̄ definitis eē conſimiles. Sin gulares v̓o que ſunt: vnū oppoſitiōis modū inter ſe tenent. has ſi ad idem ſubiectum: ad idē p̄dicatū: ad eandē partē: ad idē tempus: ad eandē relationē eod mō propoſueris. inter ſe veꝝ falſuꝫ ve diſtribuūt: vt eſt ſocrates iuſtus eſt: ſocrates iuſtus nō ē. Sūt igit̉ due contradictiōes vna que ſit in vniuerſalibꝰ angu
lariter particularibꝰ cōtrapoſitis: altera que ſit ī ſin gularibus cuꝫ oībus his quas in ſophiſticis elenchis expoſuit determinatiōibus expoſitis. quare quoniaꝫ quemadmodū ſe habeāt propoſitiōes: quoqꝫ mō fa ciant contradictorias oppoſitiōes oſtēdimus: ad ipſa Ariſt. verba veniamus: in quibꝰ per hec ante cognita facilis poterit euenire cognitio. Suꝑioris deſcriptio nis intelligentiam plenius notat. Ait enī qn̄ res vni uerſalis vniuerſaliter deſignat̉: ⁊ eā ꝗs vniuerſaliter affirmat ſi eādē aliuſ vniuerſaliter neget. ita ſibimet comꝑatas propoſitiones eſſe ꝯͣrias. Atqꝫ in hoc ſuaꝫ ſententiā māifeſtiꝰ on̄dit. Ait enī dico autem vniuer ſalem enunciationē in vniuerſali: vt oīs hō albus eſt. nam cuꝫ vniuerſalis ſit homo: in vniuerſali hoīe vni uerſalis eſt enūciatio: ꝑ quaꝫ dicit̉ oīs homo. Res er go vniuerſalis.i. hō ꝑ oīs que eſt determinatio vni uerſaliter p̄dicata ē ⁊ hoc affirmatiue. negatiue v̓o vniuerſaliter ita dicetur nullꝰ homo albus eſt. nullus eniꝫ vl̓itas vniuerſalitati q̄ eſt hō adiecta ē hoc mō igitur. vniuerſale vniuerſaliter enunciantes affirma tio ⁊ negatio contrarie ſunt: ſicut ⁊ ipſe teſtat̉: ⁊ nos in ſuperiori expoſitione digeſſimus. ¶ Quando autem in vniuerſalibus non vniuerſali ter: non ſunt contrarie: que autem ſignificantur eſt eſſe aliquando contraria. dico autem non vniuerſa liter enūciare in his. q̄ ſūt vniuerſalia ut ē albꝰ hō nō eſt albus homo. cū enim vniuerſale ſit hō. non vniuerſaliter vtitur enunciatione. omnis nāqꝫ nō vniuerſale ſignificat. ſed quoniam vniuerſaliter. ¶ Uolenti indefinitā propoſitionem qualis eſſet on̄de re: non mō auferenda fuit ab vniuerſali termino vni uerſalis determinatio: veꝝ etiaꝫ particularis: ⁊ opor tuit dici hoc modo. Qn̄ autē in vniuerſalibus nō vni uerſaliter neqꝫ ꝑticulariter non ſunt contrarie. Nunc autem qm̄ non addidit neqꝫ ꝑticulariter: videt̉ non de indefinitis: in quibus neqꝫ vniuerſalitas neqꝫ ꝑti cularitas adeſt: ſed tantū de ꝑticularibus loqui: a ꝗ bus ſolum vniuerſale non ēt particulare ſubtraxit: ſꝫ quid velit on̄dere ipſe cōuenientibus exēplis edocuit Nō enī ꝓpoſuit exēpla ꝑticularis ꝓpoſitiōis ſed inde finite. Ait.n. dico autē non vniuerſaliter enunciare in his que ſunt vniuerſalia: vt eſt albus homo nō eſt albus homo. Qd̓ ſi particularem mōſtrare voluiſſet: ita diceret vt eſt quidam hō albus: non eſt quidā hō albus. ſed qm̄ ꝑ exemplum quid vellet oſtendit. Nos quoqꝫ ſuꝑiori propoſitioni que eſt. Qn̄ autem in vni uerſalibus non vniuerſaliter deeſſe putemus aut ꝑti culariter: vt ⁊ particularitatem ⁊ vniuerſalitatem ex tota auferat dictione: vt poſt exempla docuerunt nō eum loqui de particularibus ſed de indefinita. Qua re hoc dicit. vt ſi neqꝫ vniuerſales ſint propoſitiones neqꝫ particulares: quod ſubaudienduꝫ eſt: ille nō ſūt contrarie. ſunt enim contrarie que vniuerſaliter vni uerſalem terminuꝫ proponunt. Indefinite v̓o ad vni uerſalem terminum vniuerſalem determinationem non habent. Iccirco autem ab indefinitis vniuerſa litatē ſolā ⁊ non particularitatem quoqꝫ ſeiunxit: ꝙ indefinitas propoſitiones a contrariis ſolum non ēt a particularibus ſegregabat. Quod autem dico tale eſt ſi vellet oſtendere indefinitas propoſitiones: pro prie diceret indefinitas neqꝫ ꝑticulares eſſe neqꝫ vni uerſales que auteꝫ in vnuerſali neqꝫ vniuerſal̓r neqꝫ ꝑticulariter proponunt̉. id eſt que neqꝫ vniuerſales ſunt neqꝫ ꝑticulares indefinite ſunt: Nam que neqꝫ

De interpretatione ſecunde editionis lib. ii.
vniuerſales ſunt neqꝫ particulares: he neqꝫ cōtrarie ſunt neqꝫ ſubcontrarie. Subcontrarie quidem iccir co non ſunt qꝛ non habent additam particularem de terminationem iccirco v̓o contrarie non ſunt: qꝛ de terminatio vniuerſalis in his non eſt. Nunc auteꝫ cū tantum vellet oſtendere eas contrarias non eſſe de ſubcontrariis v̓o in preſenti vellet omittere: has eſſe indefinitas dixit: que vniuerſale determinatum vni uerſaliter non habent: ut.ſ. has non eſſe contrarias intelligeremus. Iccirco v̓o non adiecit ꝑticularitatē eas non habere: qm̄ a ſolis contrarijs ſeꝑare indefi nitas volebat non etiam a ſubcontrarijs. Ergo ſi in definitas a ꝯtrariis ⁊ ſubcontrariis ſeꝑare voluiſſet ita diceret. Qn̄ autem in vniuerſalibus non vniuer ſaliter nec ꝑticulariter: non ſunt contrarie neqꝫ ſub contrarie. Sed quoniam non eas volebat nunc nō eē ſubcontrarias demonſtrare: ſed tantū non eſſe ꝯͣrias iccirco ei dicto qd̓ eſt qn̄ auteꝫ in vniuerſalibꝰ nō vni uerſaliter non addidit vel particulariter. hoc enim ſi addidiſſet ad ſubcontrarias tenderet: de quibus ni hil eſt additum. quare hoc dicit. he que indefinite ſūt quoniam non habent vniuerſalitatem: contrarie non ſunt. Sed cum per ſe quidem contrarie non ſunt: poſ ſunt tamen quedaꝫ ſignificare contraria. hoc quid ſit multipliciter expoſitorum ſententiis expeditur. Her minius namqꝫ dicit iccirco indefinitas poſſe aliquan do ſignificare ꝯͣria: cū ipſe careāt ꝯͣrietate: quippe q̄ vniuerſalium rerum ſunt. additum tamen vniuerſale non habent: in ſolis his quibus ea que affirmant̉ aut negantur ſubiecto naturaliter inſunt. vt cum dicimꝰ homo rationaliſ eſt: homo rationalis non eſt. quoniā rationalitas huiuſmodi eſt que in natura ſit hominiſ Et affirmatio ⁊ negatio inter ſe verum falſumqꝫ di uidunt: ⁊ quedam quodammodo ab his contraria ſi gnificantur. Sed nihil hoc attinet ad contraria ſigni ficanda in his que ſunt indefinita. Nam etiam parti culares ipſe quoqꝫ in talibus verū falſumqꝫ diuidunt vt eſt quidam hō rationalis eſt quidam homo ratio nalis non eſt. has igitur ſecundum Herminium vide mus poſſe ſignificare cōtraria. Cur ergo dixit in his quoqꝫ quoniam quidem contrarie non ſunt: que aūt ſignificantur eſt eſſe contraria. Alexander auteꝫ hoc dicit. quoniam indefinite ſunt he: nihil eas inquit ꝓ hibet ſicut ad particulares ita quoqꝫ ad vniuerſales reducere: que videntur eſſe contrarie: vt in eo qd̓ eſt homo animal eſt: homo animal non eſt: quoniam he propoſitiones indefinite ſunt. poſſunt accipi quaſi cō trarie. Nam ſi dicimꝰ homo animal eſt poteſt ita ac cipi tāqͣꝫ ſi dicatur omnis homo animal eſt. ⁊ rurſus homo animal non eſt ita audiri poteſt tanqͣꝫ ſi dicat̉ nullus homo animal eſt. Cum autem dicitur homo ambulat: homo non ambulat non ad contrarias: ſed ad ſubcontrarias mens ducitur auditoris. Quocirca poſſunt indefinite aliquando ſignificare ꝯtraria qm̄ eo ipſo quo ſunt indefinite: nihil eas prohibet ad cō trariorum ſignificationem vniuerſaliumqꝫ reduci. ⁊ hec quidem ſententia habet aliquid rationis: non tn̄ integre id quod ab Ariſtotele dicitur oſtendit: ⁊ me liorem ſententiam ſponte reiecit: quaꝫ porphyriꝰ ap probauit ſunt enim quedam negationes: que intra ſe affirmationis eius quam negant retineant contrarie tatem: ut in eo ꝙ eſt ſanus eſt: ⁊ non eſt ſanus: id qd̓ dicitur non ē ſanus ſignificat eger eſt: qd̓ eſt ꝯtrariū ſano eſſe: Rurſus cum dicimus hō albus eſt: ſi cōtra hanc negemus ꝑ eā que dicit homo albus non eſt: ſi
gnificare poterit: qm̄ homo niger eſt: nam qui niger ē albꝰ nō ē. ſed nigꝝ eſſe ⁊ albū contrariū ē. Quare ſignificāt quedā negationes affirmatiōeſqꝫ ꝯͣria: ſed hoc non ſꝑ. nā in eo ꝙ eſt homo ambulat: homo nō ambulat: nullum ꝯͣriū ꝯtinet̉. Ambulationi.n. nihil eſt ꝯͣrium: atqꝫ ideo dicit conſtat duas has quidē con trarias non eē: iccirco ꝙ cū ſunt vniuerſales: non vl̓i ter enuncient̉ Poſſe autē aliquotiens ꝯtraria ſignifi care: cum intra negōeꝫ ꝯtrarium affirmationis inclu dit̉. Aſpaſius vero ⁊ alexander hanc poſteriorē no probāt. Nos v̓o dicimus nō ꝗdē Alexandri ſententiā abhorrere ratōe: ſꝫ hāc porphirii eſſe meliorē. Nā ꝙ ait qn̄ aūt in vl̓ibus nō vniuerſaliter nō ſunt ꝯtrario que autē ſignificant̉ eſt eſſe ꝯͣria. ab Alexandro non eſt expoſitū: ſed tātū dictum qm̄ poſſunt eē ꝓpoſitio nes ipſe ꝯͣrie. A porphirio v̓o expoſitū diligenter eſ qn̄ ea que ſignificantur poſſint eſſe contraria. Quod ipſe ariſtotelis textus exp̄ſſit. qͣꝫqͣꝫ Alexander quoqꝫ eandem: quā Porphyriꝰ expoſuit: viderit expoſitio nem. Eā tn̄(vt dictū eſt.) ſponte reiecit. ⁊ ſibi hmōi expoſitionis confirmauit ſententiā diſplicere. Mihi v̓o aut vtreqꝫ recipiende expoſitiones videntur: aut melior iudicanda poſterior: hoc.n. ip̄e quoqꝫ Ariſto. quodāmodo ſubter oſtendit cū dicit. Simul eniꝫ ve ruꝫ ē dicere qm̄ eſt homo albus non eſt homo albꝰ ⁊ eſt homo probus ⁊ non eſt homo probus. ſi enī tur pis eſt non ē ꝓbus: ⁊ ſi fit aliquid nō eſt. Cuius quidē loci que ſit expoſitio: cum ad id venerimus: demōſtra bimus. Cognoſcendum aūt eſt ⁊ memoria retinendū ꝙ quecūqꝫ ꝓpoſitiones vl̓es vl̓r fuerint p̄dicate: ſi he affirmatiue: ille v̓o ſint negatiue: ſemꝑ vtraſqꝫ eſſe ꝯͣ rias: ſi nihil equiuocationis aut tꝑis aut aliquoꝝ que ſupra determinata ſunt ad ſaciendā oppoſitionem ꝯͣrietatis īpediat. Non tn̄ oīs quecūqꝫ ꝯͣrie ſunt he aut in vl̓ibuſ vl̓iter ponūt enūciationē: aut vna affir matiua eſt altera negatiua: vt in eo ꝙ eſt ſocrates ſa nus eſt ſocrates eger eſt hic enī neqꝫ in vl̓i vl̓itaſ poſi ta eſt. neqꝫ rurſus vna eſt affirmatio altera v̓o nega tio: ſed ſunt contrarie ꝓpoſitiones. Contraria enim ſunt que ſignificāt. quocirca rectiſſime dictū eſt: ꝙ q̄ cunqꝫ in vl̓ibuſ vl̓r enūciarent: ſi vna earū eſſet affit matiua altera negatiua: ſtatim naturaliter eſſent ꝯͣ rie. Que aūt ꝯͣrie eſſent: non neceſſe eſt eas vel vl̓s vl̓r enunciare: vel vnā eſſe affirmatiuaꝫ alterā neg tiuam: Sed aliquotiens quidē poſſe has eſſe ꝯͣrias: q̄ vl̓e in vl̓ ibus non ſignificarent: ſꝫ hoc in his tm̄ que eēt in ſubiecto: de quo ſit affirmatio naͣlis: vt in eo qd̓ ē aīal ⁊ homo. Cū dicimꝰ hō aīal eſt: hō aīal non eſt: qm̄ in naͣ hoīs aīal eſt. iccirco hec affirmāſ illa ne gans vident̉ eſſe contraria: qͣꝫ qͣꝫ illic nulla determia tio neqꝫ ꝑticularitatis neqꝫ vniuerſalitatis addatur. ¶ In eo v̓o qd̓ rniuerſale p̄dicat̉: id qd̓ eſt vniuer ſaliter predicare non eſt verū. nulla enim affirma tio erit vera: in qua de vniuerſaliter predicato vle predicet̉: vt oīs homo eſt omne animal. ¶ Quod dicit hmōi eſt. oīs propoſitio ſimplex duobus terminis cōſtat. his ſepe addit̉ aut vl̓itatis aut ꝑticu laritatis determinatio: ſed ad quam ꝑtem he deter minationes addantur. exponit Uidet̉ enī Ariſtoteli p̄dicato termino determinationē nō oportere cōiun gi. in hac enī propoſitione q̄ ē hō aīal eſt. querit̉ ſub iectum ne debeat cū determīatiōe dici: vt ſit oīs ho aīal eſt: an p̄dicatū ut ſit hō oē aīal eſt. An vtūqꝫ ut ſit oīs hō oē aīal eſt: ſed neutꝝ eoꝝ que poſterius d

De interpretatione ſecunde editionis li. ii. o
cta ſunt fieri oꝫ: namqꝫ ad p̄dicatum nunqͣꝫ determi natio iungit̉: ſed ad ſubiectum tm̄. neqꝫ enī verū eſt dicere oē aīal oīs hō eſt. iccirco qm̄ oīs p̄dicatio aut maior eſt ſubiecto aut equalis. vt in eo ꝙ dicimꝰ oīs hō aīal eſt: plus ē aīal qͣꝫ hō. Et rurſus in eo ꝙ dici mus hō riſibilis eſt: riſibile equat̉ hoī. ut āt ſit minꝰ p̄dicatum atqꝫ anguſtius ſubiecto: fieri nō p̄t. Ergo in hiſ p̄dicatis que ſubiecto maiora ſunt: vt in eo ꝙ ē aīal perſpicue falſa eſt propoſitio: ſi determinatio vl̓ tatis ad p̄dicatū terminū ponitur. Nā ſi dicamꝰ hō eſt oē aīal. aīal qd̓ maius eſt hoīe ꝑ hāc determīatio nem ad ſubiectum hoīem vſqꝫ ꝯͣhimus: cū nō ſolum ad hoīem ſed ad alia quoqꝫ nomen aīalis poſſit apta ri. Rurſus in his que equalia ſunt: idē euenit. Nam ſi dicā oīs hō oē riſibile eſt. primū ſi ad humanitatē ip ſam referā ſuꝑfluū eſt adiicere determinationē. Qd̓ ſi ad ſingulos quoſqꝫ hoīm falſa eſt propō. nā cū di co oīs hō oē riſibile eſt: hoc videor ſignificare. ſingu li hoīes oē riſibile ſunt: qd̓ fieri nō p̄t. Nō igit̉ ad p̄di catum ſed ad ſubiectū ponēda determinatio eſt. ver ba aūt Ariſ. hoc mō ſunt ⁊ ad hanc ſententiā ducunt̉ in his predicatis que ſunt vl̓ ia his adicere vl̓e aliꝗd: vt vniuerſale predicatū vniuerſaliter predicet̉ nō eſt verum. hoc enī eſt qd̓ ait: In eo v̓o ꝙ predicatur vl̓e .i. qd̓ hꝫ predicatū vl̓: ip̄m vl̓e predicatū vl̓r non eſt verū. In predicato.n. vl̓ iter.i. quod vl̓e eſt: ⁊ p̄dicat̉ ip̄m predicatum qd̓ vl̓ ē: vl̓ iter predicare.i. adiecta determinatione vl̓itatis non ē verū. neqꝫ eniꝫ p̄t fi ri vt vlla ſit affirmatio: in qua de vniuerſaliter p̄dica to vniuerſalis determinatio predicetur. eiuſqꝫ rei no tionem exēplo aperit dicens: vt oīs homo oē aīal eſt. hoc autem qͣꝫ ſit inconueniens: ſupra iam diximus. ¶ Opponi autem affirmationem negōi dico cōtra dictorie. que vniuerſaliter ſignificat eidem qm̄ nō vniuerſaliter. vt oīs homo albus eſt. non oīs hō a bus eſt. nullus homo albus eſt. quidaꝫ homo albꝰ eſt. contrarie vero vniuerſalem affirmationē. ⁊ vni uerſalem negationem. vt omnis homo iuſtus eſt. nullus homo iuſtus eſt. Quocirca has quideꝫ im poſſibile eſt ſimul eſſe veras. his vero oppoſitas contingit aliquando in eodem. ut non oīs homo albus eſt. ⁊ quidam homo albus eſt. ¶ Que ſit integra ꝯͣdictio: his verbis on̄dit. ait eniꝫ il lam eſſe oppōꝫ ꝯͣdictoriam quecūqꝫ dicit nō eſſe vl̓r rem vl̓em ꝯͣ eā: que reꝫ vl̓em vl̓iter ꝓpōit. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. Opponi āt affirmationeꝫ negatiōi dico ꝯͣ dictorie que vl̓r ſignificat eidem. qm̄ non vl̓r: vt ei q̄ eſt: oīs homo iuſtus eſt: opponit̉ ea que vniuerſale ſignificat non tn̄ vl̓r: vt ea que eſt. quidam hō iuſtꝰ n̄ eſt. hoīem enim vl̓em ſignificat non vniuerſaliter: vt cū dicit nō oīs hō iuſtus eſt. hec eſt ꝯͣdictoria oppō: vt ſi ſit vniuerſalis affirmatio: ſit particularis nega tio: ſi ſit vl̓s negatio. ſit ꝑticularis affirmatio. Angu lares enim(vt dictum eſt) ſole faciūt ꝯͣdictionem. vt verba igit̉ ſe obſcure hn̄t: ſic ſententia māifeſta ē. di cit.n. eam opponi ꝯͣdictorie affirmationem negōi ve negōꝫ affirmationi quecūqꝫ id ꝙ res altera vl̓e vl̓r ſignificaret: idem ſignificaret non vl̓r ꝙ eēt vl̓e: ut in his qͣs ſupra diximus. ⁊ vt hec que eſt oīs hō iuſtꝰ ē reꝫ vl̓em vl̓r ſignificauit. illa que eſt non oīs hō iuſtꝰ eſt eidem affirmationi oppoſita de vl̓i hoīe non vl̓r negauit dicens non oīs hō iuſtus eſt. rurſus ea que dicit nullus hō iuſtus eſt rem vl̓em vl̓r negauit dicēſ
nullus Ea vero que dicit ꝗdā hō iuſtus eſt: rem vl̓eꝫ particulariter affirmauit ⁊ non vl̓r. hoīem enim quē dam iuſtum eſſe propoſuit. ſꝫ hominē nō vl̓r enuncia uit rem vl̓em. Perſeꝗtur ergo oēs ꝓprietates pro poſitionum. Ait enim contrarie v̓o vniuerſalem affir mationem ⁊ vniuerſalem negationem. ſicut enim ſu pra dixit eas q̄ vl̓r vl̓e ſignificarent vel in affirmatio ne vel in negatione eſſe ꝯtrarias: ita nūc quoqꝫ idem repetit contrarias eſſe dicens vniuerſaleꝫ affirmatio nem vniuerſalemqꝫ negōeꝫ. earūqꝫ ponit exempla. q̄ vniuerſales. vtraſqꝫ eſſe monſtrarent. vt omnis hō iuſtus eſt: nullus hō iuſtus eſt. horum. auteꝫ que pro prietas eſſet propoſuit dicens hmōi propoſitiones ī poſſibile eſſe vtraſqꝫ ſibi in veritate inuicem ꝯſenti re. que autem his eſſent oppoſite contingere vtraſqꝫ veras eſſe. ſunt auteꝫ oppoſite his vtreqꝫ ꝑticulares. vniuerſali. eniꝫ affirmationi particularis negatio o ponit̉: ⁊ vniuerſali negationi particularis affirmatio oppoſita ē. Quocirca he due particularis negatio ⁊ affirmatio: que oppoſite ſunt affirmatiōi ⁊ negationi vl̓ibus angulariter: he pn̄t aliqn̄ eſſe vere ⁊ in eodeꝫ vt in eo ꝙ eſt quidam hō iuſtus eſt: quidā hō iuſtus non eſt: ſed quidā iuſtus ē oppoſita eſt ei que eſt nul lus hō iuſtus ē. illa uero que eſt quidam homo iuſtuſ non eſt oppoſita eſt ei que eſt oīs hō iuſtus eſt. Sed vtreqꝫ inter ſe quidem quidā hō iuſtus eſt ⁊ ꝗdā hō iuſtus non eſt in ueritate conſentiūt. hoc eſt ergo qd̓ ait. His uero oppoſitis cōtingit in eodem. eaſqꝫ deſi gnat exēplis. ut non oīs hō albꝰ ē. eſt quidā hō albꝰ poſitis igit̉ duabus ꝓpōnibꝰ affirmatiōe ul̓i. ⁊ ul̓i ne gatione ars dāda ē qͣtenus eaꝝ īueniant̉ oppoſita. Oppoſita aūt dico ꝯͣdictorie nō ꝯͣrie neqꝫ ullo modo alio. ſit enim hec affirmatio oīs hō iuſtus ē. ⁊ hec ne gatio nullus hō iuſtus ē. ꝯͣ affirmatiōem que eſt oīs homo iuſtus eſt. uident̉ ergo eſſe negationes he: una nullus homo iuſtꝰ ē. altera quidā homo iuſtꝰ nō ē: al tera nō oīs hō iuſtus ē: ⁊ poſtrema indefinita hō iu ſtus non eſt. Que haꝝ igit̉ ꝯͣ eā que eſt oīs hō iuſtuſ eſt ꝯͣdictione ꝯſtituit̉. Contradictorie āt uoco oppoſi tionem. in qua affirmatio ⁊ negatio neqꝫ utreqꝫ uere ſint neqꝫ falſe utreqꝫ. ſed una ſemꝑ uera: altera falſa. Si ergo opponatur contra eā que eſt oīs hō iuſtꝰ ē: ca que ē nullus hō iuſtꝰ ē ul̓is.ſ. negatio: non eſt oppo ſitio ꝯͣdictoria: utreqꝫ enī falſe ſunt. Si uero ponatur ea que eſt hō iuſtꝰ nō ē indefinita: nec ipſa quoqꝫ fa cit oppōneꝫ. qm̄ enī īdefinita eſt pōt aliquotiēs ꝓ ul̓i negatione ꝓ expectatione auditoris intelligi. Quo circa nec ipſa facit oppōnem. ſi enī hoc modo audita ſit cū ita accipit̉ ut ꝯͣria: ſil̓ eas falſas inueniri cōtīgit Reſtat ergo ut aut ea ſit: que eſt non oīs homo iuſt ē: aut ea que eſt quidā hō iuſtus nō eſt. ſed he ſibi cō ſentiūt. Itē enī dicit qui proponit quidā hō iuſtꝰ n̄ ē ⁊ idē qui dicit nō oīs hō iuſtꝰ eſt: Nā ſi ꝗdā hō iuſtꝰ non eſt: non oīs hō iuſtus eſt. ⁊ ſi nō oīs hō iuſtꝰ eſt quidā hō iuſtus non ē. Quare vtreqꝫ ꝑticulares ne gationes ꝯͣdictorie opponunt̉ ꝯͣ vl̓em affirmationeꝫ In his eniꝫ. neqꝫ vere vtreqꝫ ſunt neqꝫ utreqꝫ falſe: ſed vna vera altera falſa. Rurſus ſit negatio ul̓is ea que eſt nullus hō iuſtꝰ eſt. ꝯͣ hāc uident̉ oppoſite af firmatiōes he. oīs hō iuſtus eſt: hō iuſtus eſt: quidā hō iuſtus eſt. ſed ꝯͣ hanc que ē nullus hō iuſtus. eſt ſi opponat̉ ea que eſt oīs hō iuſtꝰ ē: pn̄t utreqꝫ eſſe fal ſe: qͣre non opponūt̉ ꝯͣdictorie. At v̓o ēt ea q̄ dicit hō iuſtus eſt: qm̄ indefinita eſt: p̄t ita in aliꝗbus ītelligi tāqͣꝫ ſi dicat oīs hō iuſtus ē. Qd̓ ſi ſic ē poterit aliqn̄

De interpretatione ſecunde editionis lib ii.
cū ea negatiōe q̄ ē nullus hō iuſtus eſt: ſil̓ eē falſa. q non eſt oppoſita. Relinꝗtur ergo ut ea que ē quidaꝫ hō iuſtus eſt: contra eam que eſt nullꝰ hō iuſtꝰ ē: ꝯͣ dictorie videatur oppoſita. angulariter igitur requi rende ſunt: vt contra vl̓em affirmationem illa oppo natur que ſub vniuerſali negatione eſt. Contra vl̓em negationem illa ꝯͣdictorie conſtituat̉: que eſt ſub vl̓i affirmatione. ꝙ.ſ. volens Ariſtote. on̄dere ſic ait. ¶ Quecunqꝫ igitur contradictiones vl̓ium ſunt vl̓r neceſſe eſt alteram eſſe veram vel falſam. ⁊ que cumqꝫ in ſingularibus ſunt. vt eſt ſocrates albus. non eſt ſocrates albus. ¶ In illis enim que ꝯͣdictorie ſunt vl̓ibus vl̓r p̄dicatis in his veꝝ ſꝑ falſumqꝫ diuidit̉. ꝯͣdictorie autem ſūt vl̓is affirmationis particularis negō. ⁊ vl̓is negōis ꝑticularis affirmatio. In his igit̉ vna ſꝑ v̓a altera ſꝑ falſa. Atqꝫ hoc eſt ꝙ ait. Quecūqꝫ igit̉ ꝯͣdictiōes ſūt vl̓ium vl̓iter. ⁊ hic diſtinguēdū eſt: vt intelligat̉: ſic q̄ cūqꝫ igit̉ ꝯͣdictiones ſunt vl̓ium propoſitionū vl̓r ꝓ poſitaꝝ: neceſſe eſt alteram verā eſſe alteraꝫ falſam Et in his primū diuidit̉ veritas falſitaſqꝫ: q̄ ſibi ⁊ qͣꝫ titate ⁊ qualitate oppoſite ſunt. qualitate ꝙ illa nega tio eſt. illa affirmatio. quātitate ꝙ illa vl̓is: illa ꝑtici laris eſt. ſecundo autē mō in his que ſunt ſingularia ſi nulle argumentorum nebule ſint veritas falſitaſqꝫ diuiditur ut in eo ꝙ eſt ſocrates albꝰ eſt: ſocrates al bus non eſt. vna enim vera eſt altera falſa eſt: ſi(vt dictum eſt) nulla ambiguitas equiuocationis īpediat ¶ Quecūqꝫ autem vl̓ibus non vl̓r: non hec quideꝫ ſemper vera eſt. illa v̓o falſa. Simul enī veꝝ eſt di cere: qm̄ eſt hō albus. ⁊ nō ē hō albus. ⁊ eſt hō pro bus. ⁊ non eſt hō ꝓbus. ſi enim turpis eſt. ⁊ nō ꝓ bus eſt. ⁊ ſi ſit aliquid. ⁊ non eſt. Uidebit̉ aūt ſubi to incōueniens eſſe. iccirco qm̄ videt̉. ſignificare nō eſt hō albus ſil̓ etiā quoniā nemo hō eſt albus. hoc aūt neqꝫ idem ſignificat. neqꝫ ſil̓ neceſſario. ¶ Propōnes eas que in vniuerſalibus non vl̓r profe runtur: non ſemper veras eſſe vel falſas conat̉ on̄de re. hoc autem per contraria monſtrat. Ea eniꝫ prope ſitio que eſt hō albus eſt ⁊ huius negatio que eſt hō albus non eſt: hoc modo on̄dunt̉ veruꝫ ⁊ falſuꝫ inter ſe interdū nō poſſe diuidere. Nā ſi veꝝ eſt vt he due affirmatiōes hō albus ē. homo niger eſt vtreqꝫ vno tꝑe vere ſint: veꝝ eſt quoqꝫ affirmationē indefinitā. ⁊ indefinitā negatiōem vtraſqꝫ veras aliquotiens in ueniri. Nā ſi verū eſt. qm̄ eſt homo albus verū itidē eſt qm̄ eſt hō niger. nam cum gallus ſit cādidꝰ. ethi ops nigerrimꝰ inuenit̉ ſiml̓ ergo verū eſt dicere: qm̄ eſt hō albus. ⁊ non eſt hō albus. Idē quoqꝫ de ꝓbo ⁊ turpi. nam ſi veꝝ eſt dicere qm̄ eſt hō probus. ſi quis hoc de philoſopho dicat ⁊ rurſus qm̄ ē hō turpis ve ruꝫ eſt. ſi quis hoc de ſylla diceret. verū eēt vtrūqꝫ ⁊ qm̄ eſt hō probꝰ: ⁊ eſt hō turpis: ſꝫ ꝙ turpis eſt ꝓbꝰ non eſt. Simul igit̉ veꝝ eſt dicere qm̄ eſt hō probus: ⁊ non eſt homo probus. Sed videbit̉ fortaſſe aliquid ſibi dixiſſe cōtrariū. ⁊ difficilior procedit oſtēſio: que per hmōi exēpla proponit̉ que contraria eſſe videan tur. Albus eniꝫ ⁊ niger ⁊ probꝰ ⁊ turpis cōtraria ſūt ⁊ fortaſſe dubitet ꝗdā: vtꝝ vno tꝑe cōtraria hec in aliꝗbꝰ valeāt reperiri. Sꝫ adiecit exēplū aliud qd̓ cū cōtrariū nō ſit. tn̄ ex eo ſicut in contrariis quoqꝫ ne gatio ꝓcreat̉: vt ſi ꝗs dicat eſt hō ꝓbus: ⁊ aliꝰ dicat ſit hō probus: ſi ꝗs vel alio docēte: vel ſe ipſo corrigē
te aliqua diſciplina rōis eniteat. Nihil ergo cōtrariū hꝫ eſſe ꝓbum ⁊ fieri probū. neqꝫ enim ita contrariū eſt: vt eē hominem probū ⁊ eſſe hominē turpē. Qua re ſi nihil contrariū hꝫ: dubiū non eſt quin ſimul eſſe poſſint. ſed qd̓ ſit nondum eſt adhuc cū ſit. quare non dum eſt probus qui ſit probus. ſed veꝝ eſt dicere cu eo ꝙ eſt: eſt hō probus: qm̄ ſit hō ꝓbus ſꝫ qui ſit pro bus hō: nō eſt probus hō: veꝝ eſt igit̉ dicere ſil̓ qm̄ eſt hō probus ⁊ non eſt hō probus: lꝫ nō inualida exē pla ſint poſita de ꝯͣriis. Nihil enī prohibet vno tꝑe ꝯͣria alijs atqꝫ alijs īeē ſubiectꝭ. quocirca cōſtat iden nitas ꝑ id ꝙ in exēplis ſupra poſuit: ſimul aliquotiēs veras videri: ⁊ non ſemper inter ſe verum falſumqꝫ partiri. Qd̓ v̓o ait videbit̉ autem ſubito incōueniēs eſſe: icciro qm̄ videt̉ ſignificare non eſt albus hō ſil ēt qm̄ nemo hō albus eſt. hmōi eſt. Dixit enī propoſi tionē affirmationis eā: que dicit eſt hō albus: veraꝫ poſſe eē cū ea que dicit non eſt hō albus. Nūc hoc no tat. videt̉ inꝗt aliquotiens incōueniēs eē ⁊ incōgruū dicere eā que dicit eſt hō albꝰ: ⁊ eā q̄ ē nō ē hō albꝰ ſil̓ veras eſſe poſſe: iccirco ꝙ ea que eſt nō eſt hō al bus: emittit imaginationē quandā ꝙ ſignificet: qm̄ nullus hō albus ē. Uidet̉ enim negatio hmōi que eſt non eſt hō albus: illud quoqꝫ ſignificare ſil̓: qm̄ nullꝰ hō albus ē: vt ſi quis dixerit non eſt hō albus: hoc eū dixiſſe putandum ſit qm̄ nullus hō albuſ eſt. Hoc aūt inꝗt.i. non eſt hō albus: ⁊ rurſus nullꝰ hō albus ē: n qꝫ idē ſignificāt: neqꝫ ſꝑ ſil̓ ſunt. Naꝫ qui dicit nullu hō albª ē: ul̓itatē determinās negatiōem de vl̓itate ꝓponit. Qd̓ v̓o dicit non ē homo albus: non oīno de tota vniuerſalitate negat. ſed ei ta cularitate negaſſe: atqꝫ ea q̄ ē nullꝰ hō albꝰ fuerit. falſa eſt. Ea v̓o q̄ dicit nō ē hō vnꝰ hō albꝰ nō fuerit uera ē. qͣre nō īfuerit qm̄ nō co āt qm̄ nec oīno quotienſcūqꝫ dic eſt hō: albus: mox ſignificat qm̄ nullus eſt hi Nam cū dico nullus hō albus eſt. hec eadem ſ cat: qm̄ non eſt hō albꝰ. Uniuerſalis enim tinet indefinitā. Cū autem dicimus non e bus: non omnino ſignificat qm̄ n definita enim nō intra ſe cōtinet uniue rius nāqꝫ monſtrauimus ꝙ indefinite optinerēt. Quare ſi cū eſt uniuerſa definita negatio. Cū v̓o ē īdefinita eſt ul̓is negatio: nō ꝯuertit̉ ẜm ſul non ſunt ſimul. Que enim non cor nō ſunt: ut nos predicamentoꝝ libe neqꝫ idē ſignificāt negatiōes nō et ſglab hō albus eſt: neqꝫ ſimul ſunt: quon ad ꝯſ̄itiā ſubſiſtendi. Syrianus tn̄ pn̄dere. ⁊ l gatiōeꝫ uiꝫ definite optīere negatō tis ꝓbare nitit̉ argumētis. Ariſtotele maxīe te. neqꝫ hoc tantū ſuis ſed platonicis quo ue dicit liciſqꝫ rationibus probare cōtendit e ſt ea que eſt homo iuſtus: huiuſmodi eſſe: qu elice aut cit nullus hō iuſtus eſt. Sed nos Ar tati ſeruiētes id qd̓ ab illo vera Fagem Nam. ꝙ Syrianus dicit indefinit. tionem particularis optinere vim: tionem vniuerſalis: quā mendacit qꝫ vtreqꝫ in particularibꝰ rectiſſime proponeret ſupra mōſtrauimꝰ: ⁊ ī his libris quos de categor ſyllogiſmis cōpoſuimus: in libro prīo diligēter exp̄ſ indefinitis

De interpretatione ſecūde editiōis liber. iii.
indefinitis dicit̉ nō poſſe colligi ſyllogiſmū: cum ex af firmatiua ꝑticulari ⁊ negatiua vniuerſali ꝑticularis negatiua poſſit eſſe collectio. Qd̓ ſi indefinite affir matio ⁊ negatio negationis vniuerſalis ⁊ ꝑticularis affirmatiōis vim optinerēt: nūqͣꝫ ariſtoteles diceret has ꝓpōnes nō colligere ſyllogiſmū. Sed illud veri eſt qm̄ ex duabus particularibus nihil in qualibet ꝓ poſitionū ꝯplexione colligitur: ꝙ ī his propoſitioni bus: que indefinite ſunt: nihil colligi dixit: qꝛ ꝑticula riū vim ꝓpōnes indefinitas arbitratus eſt optinere. Quare multis modis. Syriani argumenta frangūt̉. Sed nos expoſitionis curſū ad ſeq̄ntia conuertamus ¶ Manifeſtum eſt autem quoniā negatio vna vni us affirmationis eſt. hoc enim idem oportet nega re negationem. ꝙ affirmatio affirmauit. ⁊ de eodē vel de aliquo ſingularium. vel de aliquo vniuerſa lium. vel vniuerſaliter. vel non vniuerſaliter. dico autem. vt eſt ſocrates albus. non eſt ſocrates albus Si autem aliud aliquid. vel de alio idem. non op poſita. ſed erit ab ea diuerſa. Huic vero que ē. oīs homo albus eſt. contradicit illa que eſt. non omniſ homo albus eſt. Illi autem que eſt: aliquis homo albus eſt. illa que eſt. nullus homo albus eſt. Illi autem que eſt. homo albus eſt. illa que eſt. non eſt homo albus. ¶ Hinc quoqꝫ apparet affirmationē indefinitā ⁊ inde finitā negatiōem nō ſemꝑ vnā in veritate: aliā in fal ſitate conſiſtere. Atqꝫ hinc docet̉ indefinitā negatio nē nō idē valere ꝙ vl̓is negatio pōt: ⁊ eſt alia vniuer ſalis: alia indefinita negatio. Nā ſi vnicuiqꝫ affirma tioni vna negatio videt̉ opponi. Cūqꝫ diuerſe ſint ea affirmatio que dicit ē hō albꝰ ⁊ ea que dicit eſt qui dā hō albus: diuerſas quoqꝫ habebūt in negatiōibꝰ enūciatiōes: ⁊ illa que indefinita eſt affirmatio: habe bit īdefinitā negatiōeꝫ: vt ea que dicit eſt homo alb huic opponit̉ non eſt homo albus ea vero que dicit ē quidā hō albus: negatiōeꝫ hēbit oppoſitā eā que di cit nullus hō albus ē. Quare ſi ꝑticularis affirmatio definita ⁊ rurſus affirmatio indefinita a ſe ip̄e diuer ſe ſunt: illud veꝝ ē oppoſitas quoqꝫ ꝯͣdictorie negatio nes habere diſſimiles. quare ea que ē nullꝰ hō iuſtꝰ ē: diuerſa ē ab ea que dicit hō iuſtꝰ non eſt. ⁊ hoc nunc Ariſ. exequit̉. Ait.n. vnā ſemꝑ negationē ꝯͣ vnā affir mationē poſſe cōſtitui. ⁊ eius cām conat̉ on̄dere: ꝙ oīs negatio eoſdē termīos hꝫ ī enūciatiōe: ſed in enu ciādi mō diuerſa ē. Nā qd̓ pōit affirmatio: id aufert negatio: ⁊ qd̓ illa p̄dicatū ſubiecto iungit: hoc illa di uidit atqꝫ diſiungit. Quare ſi idem ſubiectū idē p̄di catū in negatione ſit: qd̓ affirmatio āte poſuerat: nō eſt dubiū quin vniꝰ affirmatiōis vna negatio eſſe vi deat̉. nā ſi duę ſint: aut ſubiectū altera mutatū ē aut p̄dicatū. Sꝫquecūqꝫ ſunt hmōi: non ſunt oppoſite. hoc.n. enim eſt qd̓ ait Si aūt aliud aliꝗd: vel de alio idē: nō oppoſita. ſed erit ab ea diuerſa. Sēſus.n. hu iuſmodi ē. Si negatio aliud aliquid p̄dicando neget: quā ī affirmatione fuit: vt ſi Et affirmatio ē hō albꝰ: negatio dicat nō ē hō iuſtus: aliud p̄dicauit in nega tione quā in affirmatione fuerat cōſtitutū: vel ſi de alio ſubiecto quā in affirmatione fuerat idē qd̓ in af firmatiōe fuerit dixerit p̄dicatū: vt ſi affirmatio ſit eſt hō iuſtus: negatio rn̄deat nō eſt leo iuſtꝰ. idē p̄di catū eſt ſubiecta ſūt diuerſa. Si ergo vel aliud aliꝗd p̄dicet in enūciatione ꝓpoſitio: vel de alio ſubiecto p̄
dicet idem ꝙ affirmatio ante poſuerat: nō erunt illa affirmatio negatioqꝫ oppoſite. ſed tm̄ a ſe diuerſe. ne qꝫ enī ſe perimūt: ⁊ hāc rē demōſtratiuā addit ⁊ que eſſet argumentū vnius affirmationis p̄ter vnā nega tionē eſſe nō poſſe ſiue in ſingularibus: vt ī eo ꝙ ipſe dicit exēplo eſt ſocrates albus: non eſt ſocrates albus ſiue in vniuerſalibus vl̓r p̄dicatis: cū his ꝑticulares ī oppoſitiōe cōtradictorie ꝯſtituūt̉: vt ī vniuerſali vl̓r affirmatiua: oīs hō eſt albus: in vl̓i ꝑticulariter nega gatiua p̄dicat̉ nō oīs hō albus ē. Illi vero que ē ī vni uerſali ꝑticulariter affirmatiua: quidā hō albus ē. op ponat̉. in vl̓i vl̓r ꝓpō negatiua: nullus hō albus ē. il li v̓o que ī vl̓i nō vniuerſaliter affirmatio eſt. eſt hō albꝰ: illa que in vl̓i nō vniuerſaliter negatiua eſt non eſt hō albꝰ. vt qd̓ ait vel de aliquo ſingulariuꝫ ad hec ꝑtinet exēpla: eſt ſocrates albus. non eſt ſocrates albꝰ Qd̓ aūt ſecutus eſt vel de aliquo vniuerſaliū vniuer ſaliter ad illa exēpla dictū eſſe videat̉ que ſunt oīs hō albus ē: nō oīs hō albus ē. aliquis hō albus ē. nullus hō ē albus. Qd̓ vero addit vel nō vl̓r.ſ. in vl̓ibus ad illa exēpla retulit que ſunt hō albꝰ ē. hō albus nō eſt. ¶ Quoniam quidem igitur vna affirmatio vni ne gationi opponitur contradictorie. ⁊ que ſunt he di ctum eſt. ⁊ quoniam alie. contrarie. ⁊ que ſūt he. di ctum eſt. ⁊ quoniam non oīs vera vel falſa cōtradi ctio. ⁊ quare. ⁊ quando vera vel falſa. MHic ergo rurſꝰ oīa breuiſſime repetit dicēs iā ſe di xiſſe qm̄ vni negatiōi vna affirmatio eēt oppoſita. ⁊ hoc n̄ quōlibꝫ ſꝫ ꝯͣdictorie in ꝗbꝰ.ſ. veꝝ falſuve diui deret̉. Dixiſſe ēt ꝯmēorat q̄ eēt he: qͣs ꝯͣdictorias no minaret. dixit āt eē āgulares affirmatiuā vl̓eꝫ ⁊ ne gatiuā ꝑticularē: rurſus affirmatiuā ꝑticularē: ⁊ ne gatiuā vl̓eꝫ. Diſſerui quoqꝫ īꝗt qm̄ alie ſūt ꝯͣrie: alie ꝯͣdictorie: nō.n. cedē ſūt ꝯͣrie q̄ ſūt ꝯͣdictorie. Contra rie.n. ſūt vl̓is affirmatio: vl̓iſqꝫ negatio. Expoſui illd̓ quoqꝫ īꝗt qm̄ nō oīs v̓a vel falſa ē ꝯͣdictio nūc āt ꝯͣ dictiōꝫ nō illā ꝓpͥe ſꝫ cōiter de eis dixit que ſūt oppoſi te ſiue ꝯͣrio mō ſiue ſubꝯͣrio he nāqꝫ nō ſꝑ īter ſe ve rū falſūqꝫ diuidebāt: vt vna ſꝑ eēt v̓a alia falſa. pote rat enī fieri: vt ꝯͣrie ſil̓ īuēirēt̉ falſe: ſubꝯͣrie ſil̓ v̓e. de his āt q̄ ꝓpe ꝯͣdictorie ſūt: ſeꝗt̉ ⁊ ſe iā expoſuiſſe ꝯme morat. ⁊ qͣre vna v̓a altera falſa ē. ⁊ qn̄. iccirco enim vl̓is affirmatio ꝑticulari negatiōi ī ꝯͣdictiōis opponi tur: ꝙ ī oībꝰ a ſe ipſe diuerſe ſūt ⁊ qͣlitate ⁊ qͣntitate: illa.n. ē affirmatio illa negatio: illa vl̓is illa ꝑticularis Iō ergo aut vtreqꝫ falſe: aut vtreqꝫ v̓e inueniri non pn̄t. Qn̄ āt ita fuerit: cōſtat vnā verā eſſe alterā fal ſā. atqꝫ hoc eſt ꝙ ait ⁊ qͣre ⁊ qn̄ v̓a vel falſa dictū eſt .ſ. memoraris qͣre oppoſitio ⁊ qn̄ ſemꝑ vna ſit v̓a al tera falſa: tūc vtiqꝫ qn̄ āgulariter conſtituūt̉ iccirco qm̄ qͣntitate a ſe ꝓpōes ex qͣlitate diuerſe ſūt. Nobis aūt dicēdū ē qn̄ oppoſitiōes cōtrarie vel ſubꝯͣrie: aut vtreqꝫ ille ſil̓ falſe ſint aut vtreqꝫ ille ſimul vere: aut vna falſa alia vera rurſus inuēiatur. In cōtrarijs.n. ſi ea que nō ſūt naturaliter: predicēt̉ vtreqꝫ ſunt fal ſe: vt albedo qm̄ naturaliter hoī non ineſt: vtreqꝫ fa ſe ſunt que albedinē predicāt. falſa eſt enim oīs hō a bus eſt. ⁊ falſa eſt nullus hō albus eſt. Sed quādo il le ambe falſe ſunt: vere ſunt ſubcontrarie: ut eſt qui dā homo albus ē: ꝗdā homo albus non eſt. Qd̓ ſi ꝗd naͣle p̄dicet̉ in cōtrarijs: affirmatio uera eſt: falſa ne gatio: ut quoniā naturale eſt homini eē aīal v̓a ē ea q̄ dicit oīs hō aīal ē: falſa que dicit nullꝰ hō aīal eſt Eodē quoqꝫ mō ī ſubcontrarijs v̓a eſt affirmatio: fal

De interpretatione ſecunde editiōis liber. ii.
ſa negatio. Sin v̓o aliꝗd īpoſſibile p̄dicet̉: falſa ē af firmatio: v̓a negatio: vt qm̄ īpoſſibile eſt hoīeꝫ lapi dem eſſe. Si dicamus oīs hō iapis eſt. falſum ē. nullꝰ hō lapis eſt veꝝ eſt. eādē vim quoqꝫ retinet ſubcd̓tra rij natura affirmatio enī hic falſa eſt: vera negatio. ¶ Una autē ē affirmatio ⁊ nagatio: que vnū de vno ſignificat: vel cum ſit vniuerſale vniuerſaliter. vel non ſimiliter. vt oīs homo albus eſt nō omnis ho mo albus eſt. eſt homo albus. non eſt homo albus. nullus homo albus eſt. quidam homo albus eſt. ſi album vnum ſignificat. ¶ Ea que ſunt a nobis diligēter ſuperius expoſita: nūc ipſe clariuſ monſtrat. diximus namqꝫ vnā propoſitio nē eſſe: que vnā quālibet rem ſignificaret ⁊ non plu rimas: ita vt nec equiuocū ſubiectū haberet: nec eꝗ uocū p̄dicatum vna.n. ꝓpoſitio ſic fit. nunc hoc dicit vna ꝓpoſitio eſt que vna rem ſignificat.i. q̄ neqꝫ eꝗ uocū hꝫ ſubiectū: neqꝫ p̄dicatū: ſiue aūt vniuerſalis ſit affirmatio ſiue vl̓is negatio ſiue ꝑticularis nega tio ſiue ꝑticularis affirmatio ſiue īdefinite vtreqꝫ. ſi ue ꝯͣ ſe angulariter ponant̉: vna illa ꝓpō eſt: que vnā rem in affirmatiōe vel negatiōe ſignificat: Sed hic queſtio eſt quēadmodū vl̓is affirmatio vnā rē ſigni ficare poſſit: cū vniuerſalitas ip̄a nō de vno ſꝫ de plu ribꝰ predicet̉. Nam cū dico omnis hō albus eſt ſingu los homines qui plures ſunt ſignificans multa in ip̄a affirmatiōis predicatōe deſigno. Quocirca nulla erit aſſirmatio vel negatio vniuerſalis: que vnā reꝫ ſigni ficare poſſit: iccirco ꝙ ipſa vniuerſalitas de pluribus (vt dictum eſt) indiuiduis predicat̉. Sed ad hoc reſ pōdemꝰ cū vniuerſale ꝗddā dicit̉: ad vnā quodāmo do collectionē totiꝰ ꝓpōnis: ordo ducit̉: ⁊ eius nō ad particularitatē: ſed ad vniuerſalitatē: que eſt vna qͣli tas applicat̉: vt cū dicimꝰ oīs homo iuſtꝰ ē: nō tūc ſin gulos ītelligimꝰ: ſed ad vnā hūanitatē ꝗcꝗd de hoīe dictū ē dicit̉. Quare ſiue ſit vniuerſalis affirmatio ſi ue vniuerſalis negatio: vel in ſingularibus: poteſt fie ri vt he vne ſint: ſi vna ſignificatione teneantur. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait ꝓpōnes quas ſupra poſuit que ſūt oīs hō albus eſt: nō oīs homo albus eſt. hō albus eſt: hō albus non eſt. nullus hō albus eſt: eſt quidā hō albꝰ: vnas videri ſi albū inquit vnum ſignificat. Si enim albū quod p̄dicat̉ multa ſignificet: vel ſi hō qui ſubie ctus eſt: nō vnū: non eſt vna affirmatio: nec vna ne gatio. Hoc aūt in ſequētibꝰ clarius monſtrat dicēs. ¶ Sin vero duobus vnū nomē poſitū eſt. ex quibꝰ nō eſt vnū. nō ē vna affirmatio. neqꝫ vna negatio. ¶ Senſus hmōi eſt ſi vna res plura ſignificet: ex quibꝰ multis vnū effici nō poſſit. illa affirmatio in qua illd̓ nomē vel p̄dicat̉ vel ſubijcit̉: multa ſignificat: vt ī eo ꝙ eſt hō qd̓ dicimꝰ hō ſignificat aīal: ſignificat rōna le: ſignificat mortale: ſed ex his que multa ſignificat. vnū pōt effici: qd̓ ē aīal rōnale mortale. Quare hoc nomē hō licet plura ſint que ſignificet: tn̄ qm̄ cōiun cta in vnū quodāmō veniūt corpus: ⁊ vnū ꝗddā ex ſe iuncta perficiūt: cū id dictū ita fuerit quaſi ex his que ſignificet: vnū aliquid fiat: vnū qd̓ tota illa iūcta ꝑficiūt nomē illud ſignificare manifeſtū eſt. atqꝫ hoc ē qd̓ ait. ſin v̓o duobꝰ vnū nomē ſit poſitū: ex ꝗbꝰ nō eſt vnū: non eſt vna affirmatio nec vna negatio. Si enī talia quilibꝫ ſermo plura ſignificet: ex quibus iun ctis vnum nequeat fieri corpus. nec poſſint ea que ſi gnificantur: vno illo noīe in vnā ſpeciē ſubſtantie cō uenire non eſt illa vna affirmatio. Quale autē nomē
ſit qd̓ poſitū vnā affirmationē n̄ faciat: iccirco ꝙ plu ra ſignificet. ex quibus vnū fieri nō poſſit exempli ſo lertiſſima virtute monſtrauit dicens. ¶ Ut ſi quis ponat hoc nomen tunica hoī ⁊ equo. quoniam tunica eſt alba. hec non eſt vna affirma tio. nec vna negatio. nihil enim differt hoc ꝙͣ dice re quoniam eſt homo ⁊ equus albus. Hoc autem nihil differt ꝙͣ dicere eſt homo albꝰ. ⁊ eſt ęquꝰ alb ¶ Si quis ponat hoī ⁊ equo nomē tunica inquit. ⁊ inꝓ poſitiōe nomē hoc ponat̉: illa ꝓpō nō vna ſꝫ multi plex eſt: nā ſi verbi gratia tunica hō atqꝫ equꝰ dicat̉: vt cum dicit aliquis tunica aut hominem aut equum deſignet. ſi quis dicat in propoſitione tunica alba eſt: non eſt vna affirmatio qd̓ enī dicit tunica alba ē: hu iuſmodi eſt: qͣſi dicat hō ⁊ equus albus eſt. tunica enſ hoīem atqꝫ equū ſignificatione monſtrauit. Qd̓ v̓o dicit hō ⁊ equus albus eſt nihil differt: tanqͣꝫ ſi dicat equus albus eſt ⁊ hō albus eſt. ſed he due ſunt pro poſitiones ⁊ non ſimiles. in his enī ſubiecta diuerſa ſunt. Quocirca ſi he due affirmationes ſunt: duple quoqꝫ illa eſt affirmatio que dicit hō atqꝫ equus albꝰ eſt. Quod ſi hec rurſus ē duplex qm̄ hoīeꝫ atqꝫ equū tunicā ſignificare poſitum eſt: cum dicimus tunica a ba eſt non vnum ſed plura ſignificat. Quocirca ſi e affirmatio que multa deſignat: non eſt vna: hec quo qꝫ affirmatio vna non erit. cuius aut predicatio equi uoca fuerit aut ſubiectū. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. ¶ Si ergo he multa ſignificāt. ⁊ ſunt plures. mani feſtum eſt. quoniam ⁊ prima multa vel nihil ſigni ficat. neqꝫ enim aliquis eſt homo equus. quare nec in his neceſſe eſt hanc quidem contradictioneꝫ ve ram eſſe. illam vero falſam. In his ergo ⁊ que ſunt ⁊ que facta ſunt. neceſſe eſt affirmationem vel ne gationem veram vel falſam eſſe. in vniuerſalibus quidem vniuerſaliter ſemper hanc quidem veraꝫ. illam vero falſam eſſe. ⁊ in his que ſunt ſingula ria. quemadmodum dictum eſt. in his vero que in vniuerſalibus non vniuerſaliter dicuntur. non eſ neceſſe dictum eſt autem ⁊ de his. ¶ Quod ſi inquit eſt equus albus ⁊ eſt homo albꝰ mu ta ſignificant. illa quoqꝫ prīa ꝓpō que eſt tunica al ba eſt: vnde he fluxerunt: multa ſignificat: aut ſi quis dicat non eam multa ſignificare. concedit profecto ni hil omnino propoſitionis ipſius ſignificatione mon ſtrari. Tunc enim multa vnum nomen ſignificans in vnam ſignificationem poterat conuenire: quotiens ex his que ſignificat: vna poſſet coniungi conſtituiqꝫ ſubſtantia? vt in eo qd̓ ſupra poſui: cuꝫ homo animal rationale ⁊ mortale ſignificet: que in vnum poſſunt coniuncta congruere. Nunc autem ſi tunica homineꝫ equumqꝫ ſignificet multa deſignat: ſed ea ipſa in vnū corpus non veniunt. neqꝫ enim fieri poteſt: vt aliquiſ homo equus ſit. quare aut multa ſignificat qd̓ veruꝫ eſt: aut ſi contendat non eam multa ſignificare: ſed quiddam ex his que ſignificat iunctum. quoniam ni hil eſt qd̓ ex equo ⁊ homine coniūgatur: nihil omni no ſignificat hoc enim eſt quod dixit neqꝫ enim eſ aliquis homo equus. ⁊ hoc quidem ſub vno accentu legendum eſt: non diſcrete pronūciādum homo ⁊ rur ſus equus: ſꝫ homo equus: ut ex his iunctis nihil ap pareat omnino poſſe conſtitui. cur auteꝫ hoc dixit: ſe qn̄s monſtrat oratio. Si.n. ita faciēda ꝓpō ē ut ꝯͣ a firmatiōꝫ hmōi opponat̉ negatio: q̄ ī oppōe ueꝝ fa ſum qꝫ

De interpretatione ſecūde editiōis liber. iii.
ſumqꝫ diuidat: vt vna vera altera falſa ſit: vnā oꝫ eē affirmationē ⁊ vnam negationem. qd̓ ꝯtingit ſi neqꝫ ſubiectū neqꝫ p̄dicatū multa ſignificet. ꝙ ſi plura de ſignet ⁊ equiuocum ſit: non erit in huiuſmodi propo ſitionibus vna ſemper vera altera falſa: Herminius vero ſic ſentit: Quod ait Ariſtoteles. Sin vero duo bus vnū nomen eſt poſitū: ex quibus non eſt vnū: nō eſt vna affirmatio nec vna negatio: vt in eo īquit qd̓ eſt homo greſſibilis eſt. quoniam qd̓ dicimus greſſi bile poteſt ⁊ bipes eſſe ⁊ quadrupes ⁊ multiplex ani mal demonſtrari. Ex his inquit oībus vnum ſit quod eſt pedes habens. Iſta inquit huiuſmodi affirmatio non multa ſignificat. ſed ſententia ariſtotelis omnino non ſequit̉. neqꝫ enī ex his oībus vnū ſit. nec quadru pes bipes ⁊ multipes pedes habere faciūt. hic enim numerus pedū eſt: non pedū cōſtitutio. quare Her minius p̄termittendus eſt. Huic aūt expoſitioni quā ſupra diſſerui Aſpaſius ⁊ Porphyrius ⁊ Alexander in his quos in hunc librū edidere cōmētarijs cōſenſe re. ſed ne diutius nobis Ariſtotelis exemplū caliginis obſcuritatem ferat: hoc in aliquo noto exemplo voca buloqꝫ videndū eſt. Cum enim dicimus. Aiax ſe pere mit ⁊ Telamonis aiacem filium: ⁊ Oileū demōſtrat: ex quibus duobꝰ vnū fieri aliquid nō poteſt ex duobꝰ enī indiuiduis nihil omnino iungit̉. Quare huiuſmo di propoſitio multa ſignificat. ſed hec hactenus. nunc autē determinat hec que de propoſitiōibus ſu pra iā dixerat. non de oī tꝑe: ſed de ſolis tantū prete rito ⁊ preſenti: quēadmodū ſe in veritate ⁊ falſitate habent diſeruiſſe. In futuris vero non idē eſt: quale de p̄ſenti ⁊ p̄terito in propoſitiōe iudiciū: iccirco qꝛ iam vel cōtingit: vel cū eſt: definita veritas ⁊ falſitas in propoſitiōibus inuenit̉: vt cum dico brutus conſu latum primꝰ īſtituit ſub rege tarquinio: dicat alius brutus cōſulatū non primꝰ inſtituit ſub rege tarqui nio. Hic vna vera altera falſa ē etiā affirmatio deſi nite: vera eſt. definite falſa negatio. Rurſus in preſe ti cū dicimus vernū tempꝰ eſt: vernū tempꝰ nō eſt: ſi hoc verno tꝑe dictū ſit: affirmatio vera ē ⁊ definite vera negatio falſa ⁊ definite falſa eſt. Quod ſi haud verno tempore dictū ſit: definite falſa affirmatio: ⁊ definite eſt vera negatio. iccirco ꝙ ſiue in preſenti ſi ue in preterito veritas affirmationis negationis ve iam contingit. in futuro vero nō eodē modo ſe ſe hꝫ vt cū dicimus: franci gothos ſuꝑabunt: ſi quis negat franci gothos non ſuperabūt: vna quidē vera eſt: al tera falſa. Sed que vera que falſa ſit: nullus ante exi tū agnoſcit: atqꝫ hoc eſt quod ait. in his ergo que ſūt ⁊ que facta ſunt. neceſſe eſt affirmationem vel nega tionē verā vel falſam eſſe: in vniuerſalibꝰ quidē vni uerſaliter ſemꝑ hanc quidē verā: illam vero falſam. Et in his que ſunt ſingularia. vt dictū eſt: vt nō mō vna ſemper vera ſit altera falſa in tota contradictiōe Sed illud quoqꝫ habeat: vt in vna qualibet definit veritas aut falſitas reperiat̉ ita vt in his ſingularibꝰ veritas ⁊ falſitas in propoſitionibus diuidat̉: in vni uerſalibꝰ aūt ſi his ꝑticularitates opponātur(quēad modum dictum eſt) vnam neceſſe eſt veram eſſe al terā falſam. Sed definita propoſitionū veritate vel falſitate ſicut ſupra diſſerui. Quare in ſequentibus qͣ dam de futuris tractanda ſunt ⁊ quoniam maiuſ opꝰ eſt quā hic breuiter dici poſſe viderimus: ⁊ nos ſecū di voluminis ſeriem longius extraximus. hoc loco fa ſtidioſam longitudinem terminemus.
IMA que huius libri ſeries cōtinebit: expo ynere altioris pene tractatus eſt: quā vt ī Alogica diſciplina cōueniat diſputari. ſꝫ Aqm̄(vt ſepe dictū eſt) oratiōibꝰ ſenſa ꝓ ¶ ¶ Mceruntur: quibꝰ ſubiectas eſſe res mani feſtū ē: non ē dubiū quin qd̓ in rebus ſit. id ſepe trāſ ferat̉ ad voces. quare mihi recte cōſiliū fuit ſubtiliſ ſimas Ariſtote. ſētētias gemino ordine cōmentatio nis aperire. Nā quod prior tenet editio: ingredienti bus ad hec altiora ⁊ ſubtiliora quādā quodāmodo fa ciliorē ſemitam parat. Qd̓ aūt ſecūda editio in pate faciēdis ſubtilibus ſentētijs elaborat. Hoc ſtudio do ctrinaqꝫ ꝓuectis legendū diſcēdūqꝫ proponit̉: quare prius quedā pauca dicenda ſunt: quatenus ea de qui bꝰ poſtea tractaturi ſumꝰ. hec ip̄a legētibꝰ nō videā tur ignota. Categoricas ꝓpōnes greci vocant q̄ ſine aliqͣ ꝯditiōe ꝓpōnis ꝓmūt̉: vt ē dies ē: ſol ē. hō ē. ſol calet ⁊c. q̄ ſine alicuiª ꝯditiōis nodo atqꝫ ligamīe ꝓ ponūt̉. Sūt āt ꝯditiōales ꝓpōnes hmōi. ſi dies ē lux eſt: quas greci hypotheticas vocant. Conditionales aūt dicunt̉: ꝙ talis quedā proponit̉ cōditio: vt dicat̉ ſi hoc eſt illud eſt. ⁊ illas quidē quas cathegoricaſ gre ci nomināt. latine p̄dicatiuas dicere poſſumus. Nam ſi cathegoria predicamētū eſt: quare nō quoqꝫ cathe gorice propoſitiōes predicatiue dicant̉. Harum autē quedā ſunt: que cū ſempiterna ſignificent: ſicut he re quas ſignificant ſemper ſunt: ⁊ nunqͣꝫ a propria natu ra diſcedūt: ita quoqꝫ ip̄e propoſitiones īmutabili ſi gnificatiōe ſunt: vt ſi quis dicat deus eſt deus īmor talis ē. he nāqꝫ ꝓpoſitiōes ſicut de īmortalibus dicū tur: ita quoqꝫ ſempiternā habēt ⁊ neceſſariā ſignifi cationē: neqꝫ hoc in vniꝰ tꝑis natura ꝑſpicitur. ſed in oīuꝫ. Nā cū dicimus deus īmortalis ē: vel īmortalis fuit: vel īmortalis erit: a propria ſignificatiōis neceſ ſitate nō diſcrepant. neceſſarias autē propōnes voca mꝰ in ꝗbꝰ id qd̓ dicit̉. aut fuiſſe: aut eſſe: aut certe ne ceſſe ē euēire. ⁊ hec ꝗdē que ſēpiterna ſignificāt: ſem piterne neceſſitatis ſūt. Nā ēt ſi ī his nō ſit manife ſta veritatis natura: nihil tn̄ ꝓhibet fixā eē neceſſita tis ī natura cōſtātiā: vt ſi nobis ignotū eſt vtꝝ paria ſint aſtra an īparia: nō tn̄ iccirco poterit euenire: vt nec paria nec īparia videāt̉: ſꝫ ſine vlla dubitatione aut paria ſūt aut īparia. Oīs.n. multitudo hoꝝ alteꝝ retīet ī natura. quocirca ⁊ ī his ſi ꝗſdicat aſtra paria ſūt: aliuſqꝫ reſpōdeat aſtra paria nō ſūt. vel ſi ꝗs di cat aſtra īparia ſunt: aliuſqꝫ rn̄deat aſtra īparia non ſunt vnꝰ hoꝝ veꝝ ex neceſſitate ꝓponit. ⁊ qͣꝫ qͣꝫ id qd̓ ꝗlibet hoꝝ veꝝ dixerit: nobis ignotū ē: neceſſe ē tn̄ ī mutabiliter eē qd̓ dicit̉: atqꝫ he quidē ſūt īmutabili ter neceſſarie ꝓpōnes. Alie v̓o ſūt que non ſempiter na ſignificātes ſunt tn̄ ⁊ ipſe neceſſarie: quouſqꝫ illa ſubiecta ſūt. de ꝗhª ꝓpō aliꝗd affirmat aut negat: vt cū dico homo mortalis ē. qͣꝫdiu hō ē tādiu hoīeꝫ eſſe mortalē neceſſe ē: nā ſi ꝗs dicat ignis calidꝰ ē: quādiu ē ignis tādiu ex neceſſitate vera ē ꝓpō. Alie v̓o ſūt q̄ a natura neceſſitatis recedūt: ⁊ q̄dā tm̄ cōtīgentia ſi gnificāt. ſꝫ hec aut cqͣl̓r ſe ad affirmationē negationē qꝫ habētia ſūt: aut ad vnū vergētia frequētiꝰ. eqͣl̓r ſe ꝗdē hn̄t: vt ſi ꝗs dicat me hodie eē lauādū hodie me n̄ eē lauādū. Nihil.n. negatio vel affirmatio fiet ma gis. vtreqꝫ.n. eqͣl̓r neceſſarie n̄ ſūt. Ille v̓o q̄ plꝰ ad al terā ꝑte̓ vergūt hmōi ſūt: vt ſi ꝗs dicat hoīeꝫ ī ſene ctute caneſcere: hoīeꝫ ī ſenectute nō cāeſcere: ſit ꝗdē freq̄ntiꝰ vt caneſcat: nō tn̄ ītercluſū ē: vt nō cāeſcat. Predicatiuaꝝ āt ꝓpōnū naͣ ex reꝝ veritate ⁊ falſi

De interpretatione ſecunde editiōis liber. iii.
tate colligit̉. Quēadmodū ſe ſe res habent: ita ſe ſe ꝓ poſitiones habebūt que res ſignificāt. Nā ſi in ſe res vllam retinent neceſſitatem: propoſitiones quoqꝫ ne ceſſarie ſunt. ſin vero tantū ineſſe ſignificent: vt ſi ꝗs dicat homo ambulat: homini ineſſe ambulationē mō ſtrauit: preter aliquā neceſſitatē ſunt tantū ineſſe ſi gnificantes omni vacue neceſſitate. Quod ſi res īpo ſibiles ſunt. propoſitiones que illas res demonſtrant: īpoſſibiles nominant̉. ſi vero res cōtingenter ſunt ve nientes atqꝫ abeūtes: que illas prodūt: contingentes propoſitiones nuncupant̉. Quoniā aūt tempoꝝ alia ſunt futura: alia preſentia: alia vero p̄terita: res quo qꝫ ſubiecte temporibus: his quoqꝫ tempoꝝ diuerſita tibus varie ſunt. alie.n. preſentis tꝑis ſunt alie futu ri: alie preteriti. Eodē quoqꝫ modo propoſitiōes alie p̄teriti tꝑis ſignificationē tenēt: vt cū dico greci tro iam euertere: alie preſentis vt francorum gothorūqꝫ pugna cōmittit̉: alie futuri: vt ꝑſe ⁊ greci bello mor turi ſunt. ⁊ de preteritis quidem de preſentibus: vt res ipſe ſtabiles ſunt ⁊ definite: ſic ⁊ propoſitiones. Nam quod factū eſt: non eſt non factū: ⁊ quod eſt nō factū nondū factuꝫ eſt. iccirco de eo ꝙ factum eſt ve rū eſt dicere definite quoniam factum eſt. ⁊ falſum ē dicere quoniā factū nō eſt. rurſus de eo ꝙ factū non eſt verū eſt dicere quoniā factū non eſt: falſum ē qm̄ factum eſt. ⁊ de preſenti quoqꝫ qd̓ ſit definitam habꝫ naturam in eo ꝙ fit. definitam quoqꝫ in propoſitioni bus veritatē falſitatēqꝫ habere neceſſe eſt. Naꝫ ꝙ ſit definite verum eſt dicere quoniam ſit: falſum qm̄ nō fit. Quod non ſit verum eſt dicere non fieri: fieri aūt falſum. De definitione ergo propoſitionū p̄teriti vel preſentis ſupra iam dictum eſt. Nunc vero ad illaruꝫ propoſitionum veritatem falſitatemqꝫ diſputationis ordinem conuertit: que in futuro dicunt̉: queqꝫ ſunt contingentia. ſolet autem futura vocare: que eadem cōtīgentia dicere conſueuit. Contingens ẜm Ariſtote licam ſententiaꝫ eſt: quodcūqꝫ aut caſus fert aut ex li bero cuiuſlibet arbitrio ⁊ propria volūtate venit aut facilitate nature in vtrāqꝫ partem redire poſſibile eſt vt fiat.ſ. ⁊ non fiat. hec ergo in preterito quidem ⁊ p̄ ſenti definitum ⁊ conſtitutum habent euentum: que enim euenerunt non eueniſſe non poſſunt. ⁊ que nūc fiunt vt nunc non fiant cum fiunt fieri nō poteſt. ī his autem que in futuro ſunt ⁊ contingentia ſunt ⁊ fieri poteſt aliquid ⁊ non fieri. Sed quoniam tres modos ſupra poſuimus contingentis: de quibus meliꝰ ī phy ſicis tractauimus: ſingulorum ſubdamus exempla. ſi heſterno die egreſſus domo inueni amicū: quem in animo habebam querere non tamen tunc querebam vt nō inuenirē quem inueni anteqͣꝫ inuenirē fieri po terat. Cum autem inueni vel poſtqͣꝫ inueni: vt non in ueniſſem: fieri nō poterat. Rurſus ſi ipſe ſponte pre terita nocte profectus ſum in agrum: anteqͣꝫ hoc fie ret vt non proficiſcerer fieri poterat. poſtqͣꝫ profectꝰ ſum vel cum profectus ſum: vt nō hoc fieret quod fie bat: aut non factū eſſet quod erat factum fieri nō va lebat. Amplius poſſibile eſt ſcindi hāc quā veſtior tu nicam. ſi heſterno die ſciſſa eſt cum ſcindebatur aut poſtqͣꝫ ſciſſa eſt. vt non ſcinderetur aut non eſſet ſciſ ſa fieri nequibat. ante vero qͣꝫ ſcinderetur fieri pote rat vt non ſcinderetur. perſpicuum ergo eſt in preſen tibus preteritis earundeꝫ reꝝ que ſunt contingentes definitum conſtitutumqꝫ eſſe euentuꝫ. In futuris āt vnum quodlibet duorum fieri poſſe: vnum v̓o defini tum non eſſe: ſed in vtraqꝫ parte vergere: ⁊ aut hoc
quidem aut illud ex neceſſitate euenire: vt autem hoc quodlibet definite vel qd̓libet aliud definite fieri non poſſe. que enim contingentia ſunt: in vtraqꝫ parte cō tingūt. ꝙ autem dico tale eſt. egrediēte me hodie do mo amicū inuenire aut nō inuenire neceſſe eſt. In oī bus enim aut affirmatio eſt aut negatio: ſed inuenire ſine dubio definite aut certe ſi hoc non eſt rurſus de finite nō īuenire nō eſt: neceſſe quemadmodum he ſterno die quo amicū egrediens domo inueni defini tū eſt: definitū eſt aūt ꝙ non eſt veꝝ me nō inueniſt Non eodem modo ī his que ſunt cōtīgētia ⁊ futura ſꝫ tantū aut hoc quidē aut illud eſt: ⁊ hoc ex neceſſita te. Quod autem vna res vel quilibet vnꝰ euentꝰ defi nitus ⁊ iā quaſi certus ſit: in futuris fieri non poteſt ⁊ in hac re diſſimiles ſunt propoſitiones contīgētiū ⁊ futurorū his que ſunt preteritoꝝ vel preſentiū. nam cum ſimiles ſint in eo ꝙ ī his aut affirmatio ē aut n̄ gatio: ſicut etiam ī his que ſunt preterita vel preſen tia: in illo diuerſe ſunt ꝙ in his quidem. id eſt preteri tis ⁊ preſentibus rerum diffinitus euentus eſt. In fi turis vero ⁊ cōtīgentibus indefinitus eſt ⁊ incertus. Uidentur tamen quedam preſentia vel preterita in certa ⁊ indefinita ſed ſolum nobis ignorantibus no nature. nā licet ignoremus nos vtruꝫ aſtra paria ſin an īparia. vnum tamen quodlibet definite in natur ſtellaꝝ manifeſtū eſt eſſe. ⁊ hoc nobis quidē ignotur eſt: nature vero notiſſimū. Sed nō ita hodie me vi ſurū eē amicū aut nō viſuꝝ. nobis quidē quid euēia ignotū eſt: notum vero nature: nō.n. hoc naturalite ſed caſu euenit. quare huiuſmodi propoſitiones no mō ad noſtrā. ſed ad nature ipſius noticiā ẜm īcertū euentū ⁊ incōſtantē veritatē atqꝫ mendaciū deriua būt̉: talis enim eſt cōtīgentis natura: vt vel in vtra qꝫ parte equaliter ſeſe habeat vt hodie me eſſe laua dū vel hodie me non eſſe lauandū vel in vna plꝰ: mn nus in altera: vt hominē caneſcere ī ſenectute: vel h minē nō caneſcere in ſenectute. illud enim plus ſit: il lud minuſ. Sed nihil prohibet id qd̓ rariꝰ ſit: tamē fie ri. de his ergo ariſtotelica ſubtilitas diſputatura pr mū a ſingularibꝰ īchoās ad vniuerſalia tractatui vi pandit. duobus.n. modis cōtradictiōes fiebant aut ſingularibus aut in vl̓ibꝰ vl̓iter predicatis ⁊ hi poſitis. ingredit̉ aūt ex his tribus que ſupra iaꝫ dict ſunt ex caſu: ex libero arbitrio: ex poſſibilitate: q̄ oī vno noīe vtrūlibet vocauit fingens.ſ. nomen adhoc ꝙ nō vnius ⁊ certi euētus ſūt iſta: ſꝫ vtriuſlibet: ⁊ qu mō cōtingit ea fieri vel nō fieri: hoc aūt mōſtratiui ē nature īſtabilis ⁊ ad vtrāqꝫ partē ſine vlliꝰ rei obli ctatione vergētis. Non aūt oportꝫ arbitrare illa eſt vtrūlibet ⁊ cōtingētiū nature: quecūqꝫ nobis ig ſunt neqꝫ.n. ſi nobis ignotū ē a perſis ad grecos r̄ ſos legatos: iccirco miſſos eſſe incerti euentꝰ eſt ſi letale ſignū in egrotantis facie medicina dep̄h vt aliud eē nō poſſit: niſi ille moriat̉: nobis aūt ign ſit ꝑꝑ artis īperitiā: iccirco illū egꝝ eē morituꝝ libet ⁊ cōtīgentis nature eſſe iudicādū eſt: ſed illa ſo la talia ſine dubio eē putāda ſūt quecūqꝫ iccirco nō bis ignota ſunt: ꝙ ꝑ propriā naturā qualem ha euētū ſciri nō poſſūt: iccirco qm̄ ꝓpͥa inſtabilitate na ad vtraqꝫ vergunt̉.i. ad affirmatiōis ⁊ negatōis eū tū propria inſtabilitate atqꝫ incōſtātia ꝑmutant̉. En autem inter philoſophos diſputatio reꝝ q̄ fiūt cauſi neceſſitate ne oīa fiāt: an quedā caſu. ⁊ in hoc Epic reis ⁊ Stoiciſ ⁊ Peripateticis noſtris magna ꝯtētio ē: quorum pauliſper ſnīas explicemus. Peripatetic

De interpretatione ſecūde editiōis liber. iii.
enim: quorum Ariſtoteles princeps eſt: ⁊ caſuꝫ ⁊ libe ri arbitriū iudicij ⁊ neceſſitatē ī rebꝰ que fiūt: queqꝫ agūt̉ tū grauiſſima auctoritate tū apertiſſima rōne cōfirmāt. Et caſū quidē eſſe in phyſicis probāt: quo tiēs aliquid agit̉ ⁊ non id euēit: propter quod illa res cepta eſt: que agebat̉: id qd̓ euēit ex caſu eueniſſe pu tandū eſt: vt caſus quidē non ſine aliqua actione ſit: quotiēs aūt aliud ꝗddam euenit ꝑ actionē que gerit̉ quam ſperat̉: illud eueniſſe caſu peripatetica probat auctoritas. Si quis enī terram fodiens vel ſcrobem demittens agri cultus cauſa theſaurum reperiat: ca ſu ille iheſaurus inuentus eſt non ſine aliqua quidem actione. terra enim foſſa eſt cum theſaurus eſt inuen tus. Sed nō illa erat agentis intentio: vt theſaurꝰ in ueniret̉. Ergo aliquid agenti homini ꝑꝑ aliud tamē agenti res diuerſa ſucceſſit. Hoc igitur ex caſu euēire dicit̉: quodcūqꝫ ꝑ quālibet actionem euenit nō ꝑꝑ eā rem ceptam que aliquid agenti ſucceſſerit. ⁊ hoc qd̓ in ipſa reꝝ natura eſt: vt non hoc ex noſtra conſtaret ignorantia: vt non iccirco quedā eſſe caſu viderent̉: ꝙ nobis ignota eſſent: ſed potiꝰ iccirco a nobis igno rent̉: ꝙ hec in natura q̄cūqꝫ caſu fiunt nullam neceſſi tatis conſtantiam aut prouidētiā modo tenerēt. ſtoi ci quidē omnia ex neceſſitate ⁊ prouidētiā fieri putā tes: id quod ex caſu ſit: non ẜm ipſiª naturam fortūe: ſed ẜm nr̄am ignorantiā mentiūt̉: id enī caſu fieri pu tant: quod cū neceſſitate ſit: tamen ab hoībꝰ ignoret̉. Et de libero quidē arbitrio eadem nobis pene illiſqꝫ cōtentio eſt. Nos enim liberū arbitriū ponimus nul lo extrīſecus cogente in id quod nobis faciendum vel nō faciendū iudicantibꝰ ꝑpendentibuſqꝫ videat̉: ad quā rem preſumpta prius cogitatione ꝑficiendam ⁊ agendā venimus: vt id quod fit. ex nobis ⁊ ex nr̄o prī cipiū iudicio ſumat nullo extrīſecꝰ aut violēter cogē te: aut violēter impediente. Stoici autem omnia ne ceſſitatibus dantes cōuerſo quodam ordine liberum voluntatis arbitrium cuſtodire conāt̉. dicūt enim na turaliter quidem animam habere quādā volūtatem ad quā propria natura ipſius voluntatis impellit̉. ⁊ ſi cut in corporibus. inanimatis quedā naturaliter gra uia ferūtur ad terrā: leuia ſurſum meant. ⁊ hec natu ra fieri nullus dubitat: ita quoqꝫ in nobis ⁊ in ceteriſ animalibꝰ voluntatē quidem naturalem eſſe cunctis: ⁊ quicquid ſit a nobis: ẜm voluntatē que naturalis no bis eſt putant fieri: illud tamē addunt ꝙ ea volumꝰ: que prouidentie illius neceſſitas imperauit: vt ſit qui dem nobis voluntas cōceſſa naturaliter: ⁊ id quod fa cimꝰ voluntate facimus: que.ſ. in nobis eſt: ip̄aꝫ tamē voluntatē illius prouidentie neceſſitate cōſtringi. ita fieri quidē omnia ex neceſſitate: ꝙ voluntas ipſa na turalis neceſſitateꝫ ſequat̉ fieri etiā ꝙ facimus ex no bis: ꝙ ipſa voluntas ex nobis eſt ⁊ ẜm animalis nati rā. Nos auteꝫ liberum voluntatis arbitrium non id dicimꝰ: ꝙ quiſqꝫ voluerit: ſed ꝙ quiſqꝫ iudicio ⁊ exa minatione collegit. Alioquī muta quoqꝫ animalia ha bebunt liberum voluntatis arbitrium. Illa enī vide mus ſponte quedam refugere: quibuſdam ſponte cō currere. qd̓ ſi velle aliꝗd vel nolle recte liberi arbitrii vocabulo teneretur: non ſolum hoc eſſet hominū: ſed ceterorum quoqꝫ animalium: quibꝰ hanc liberi arbi trij poteſtatē abeſſe quis dubitet: ſed eſt liberum ar bitrium: ꝙ ipſa quoqꝫ vocabula produnt: liberum no bis de voluntate iudicium. Quotienſcunqꝫ enī imag nationes quedam concurrunt animo ⁊ voluntatē irri
melius videtur cum arbitrio perpenderit ⁊ iudicatio ne collegerit facit: atqꝫ ideo quedam dulcia ⁊ ſpecieꝫ vtilitatis monſtrantia ſpernimus quedaꝫ amara vel ardua licet nolentes fortiter ſuſtinemus: ideo non in voluntate: ſed in iudicatione voluntatis liberum con ſtat arbitrium: ⁊ non in imaginatiōe: ſed in ipſiꝰ ima ginationis perpenſione conſiſtit: atqꝫ ideo quarundā actionū nos ipſi principia non ſequaces ſumus. hoc ē enim vti ratione vti iudicatione. Eſſe enī cōmune no bis eſt cū ceteris aīantibus: ſola ratione diſiungimur Quod ſi ſola etiam iudicatiōe inter nos ⁊ cetera ani malia eſt diſtantia: cur dubitemus ratione vti hoc eſ ſe qd̓ vti iudicatione. Quaꝫ ſi quis ex rebus tollat: ra tionē hoīs ſuſtulit: hominis rōe ſublata nec ipſa quo qꝫ humanitas permanebit. Melius igit̉ Peripateti ci noſtri ⁊ caſum in rebus ipſis fortuitum dantes ⁊ p̄ ter vllam neceſſitatem ⁊ libeꝝ quoqꝫ arbitriū neqꝫ neceſſitate neqꝫ in eo ꝙ ex neceſſitate quidem non eſt non tamē in nobis eſt vt caſus: ſed in electione iudica tionis ⁊ in voluntatis eraminatiōe poſuere. In eo ar tem ꝙ poſſibile eſſe dicit̉ eſt quedam inter Peripa teticos ⁊ Stoicos diſſenſio: quam hoc modo paucis abſoluimus. Illi enī diffiniūt poſſibile eē ꝙ poſſit fie ri: ⁊ ꝙ fieri non prohibet̉ vt non ſit: hoc ad noſtram poſſibilitatē.ſ. referentes. vt ꝙ nos poſſumus id poſ ſibile dicerent. Quod vero nobis impoſſibile eſſet: id poſſibile negarent. Peripatetici autem non in nobiſ hoc: ſed in ipſa natura poſuere: vt quedam ita poſſi bilia eſſent fieri: vt eſſent poſſibilia non fieri: vt hunc calamum frangi quidem poſſibile eſt ⁊ etiaꝫ non frā gi. ⁊ hoc non ad noſtram poſſibilitatem referunt: ſed ad ipſius rei naturā. Cui ſententie ꝯͣria eſt illa que di cit omnia fato fieri: cuiꝰ Stoici auctores ſūt quod.n. fato ſit: ex principalibus cauſis euenit. Sed ſi ita eſt: hoc quod non fiat nō p̄t permutari. Nos autem dici mus ita quedam eſſe poſſibilia fieri: vt eadeꝫ ſint poſ ſibilia non fieri: hoc nec ex neceſſitate vel ex poſſibili tate noſtra metientes. His ergo expeditis illud adde re ſufficiat hoc Ariſtoteli fixum in ſententia ⁊ diſcipli na retinenti facile fuiſſe contingētiū ꝓpoſitionū mo dū de futuris oſtēdere.i. equaliter ſe habere in affir matione ⁊ negatione: ⁊ in vtraqꝫ parte facere: atqꝫ ideo determinatā euentus conſtātiā non habere: ꝙ niſi ita eſſet omnia ex neceſſitate fieri crederent̉: qd̓ melius liquebit cum ad ipſa Ariſtotelis verba veneri mus. Non autem icōmode neqꝫ incongrue. Ariſtote les de rebus altioribus ⁊ fortaſſe non pertinentibus ad artem logicam diſputationem tranſtulit: cū de ꝓ poſitionibus loqueret̉. Neqꝫ enim eſſet firmam re ctitudinem ⁊ ſignificantiaꝫ propoſitionū conſtituere niſi hanc ex rebus ita eſſe probauiſſet. Predicatiue enim ꝓpoſitiones(vt dictū eſt) nō in ſermōibus neqꝫ in cōplexione predicationū: ſed in reꝝ ſignificatiōe cō ſiſtūt. Quare omnibꝰ que predicēda erant explicitis ad ipſius Ariſtotelis ſentētias aperiēdas enotandaſ qꝫ ꝓueniamus. Categoricas ꝓpoſitiones que predica tiue latine poſſūt nomīari(vt ſupra iā diximus) ex re bꝰ qͣs ipſe ꝓpōnes ſignificāt integra rōcinādi norma diiudicat. Ille nāqꝫ qͣs hypotheticas vel cōditiōales vocamꝰ ex ipſa cōditiōe viā propriam trahunt nō ex his q̄ ſignificāt. Cū.n. dico ſi hō eſt aīal eſt. ⁊ lapis ē aīal nō eſt illud eſt cōſequēs illud repugnās. quare ex repugnātia: ⁊ ꝯſequētia ꝓpoſitionū tota in propoſi tione vis vertitur: vnde ſit vt non ſignificatio ſꝫ ꝯdi tio poſita hypotheticarū enūciationū vī naͣmqꝫ ꝯſti

De interpretatione ſecunde editiōis liber. iii.
tuat. predicatiue vero ꝓpoſitiones(vt dictum eſt) ex rebus principaliter ſubſtātiaꝫ ſumunt. atqꝫ ideo qm̄ quedam res ſunt preſentis temporis quedam prete riti: ſicut euentus ipſarum rerū preſentis tꝑiſ vel p̄te riti certus eſt: ita quoqꝫ predicatiuaꝝ propoſitionum de preteritis ⁊ de preſentibꝰ certa veritas falſitaſqꝫ eſt. Erat aūt ꝯͣdictionis modus duplex: aut.n. vniuer ſales particularibus angulariter opponebāt̉: aut ſin gularis ſignificatio affirmatiua ſingularem negatio nē contradictoria oppoſitione perimebat. Et in hi vna vera ſemper altera falſa reperiebat̉. In his aūt que eſſent indefinite non neceſſe erat vnam veram eſ ſe alterā falſam. ſed in his in quibus veritas ⁊ falſi tas diuidebat̉: in his nō ſolū vna vera ſemper eſt a tera falſa in preterito.ſ. ⁊ in preſenti. Sed etiam vna certā ⁊ definitā veritatē retinet: certam ⁊ definitam altera falſitatē. In his aūt que ſunt in futuro ſi neceſ ſarie quidē propoſitiones ſunt: licet ẜm tempus futu rū dicant̉: neceſſe eſt tamen non modo vnam veran eſſe alteram falſam: ſed ēt vnā definite veram alterā falſam definite: vt cum dico ſol hoc āno verno tēpore in arietem venturus eſt. Si hoc alius neget non ſolū vna vera eſt altera falſa: ſed etiam in hoc vera eſt aſ firmatio definite falſa negatio. ſed Ariſtoteles nō ſo let illa futura vocare que ſunt neceſſaria: ſed potius que ſunt cōtingentia. Contingentia auteꝫ ſunt(vt ſu pra diximus) quecūqꝫ uel ad eſſe vel nō ad eſſe equa liter ſe ſe habēt: ⁊ ſicut ipſa indefinitū habēt ⁊ eſſe nō eſſe: ita quoqꝫ de his affirmationes ⁊ negationes indefinitam habēt veritatē vel falſitatē: cuꝫ vna ſem per vera ſit altera falſa: ſed que vera ſit ⁊ q̄ falſa non dū in cōtingentibus notum eſt. Naꝫ ſicut que ſunt ne ceſſaria eſſe: in his eſſe definitū eſt: que autem ſunt ī poſſibilia eē. in his definitū non eſſe: ita quoqꝫ q̄ poſ ſunt eſſe: ⁊ poſſunt nō eſſe: in his neqꝫ eſſe neqꝫ nō eē eſt definitū: ſed veritas ⁊ falſitas ex eo ꝙ eſt eſſe rei ⁊ ex eo ꝙ non eſt eſſe rei ſumūtur. nā ſi ſit qd̓ dr̄ veꝝ eſt: ſi non ſit qd̓ dr̄ falſuꝫ eſt. Igit̉ in cōtingētibꝰ ⁊ fu turis ſicut ipſum eſſe inſtabile eſt ⁊ nō eſſe: eſſe tamē aut non eſſe neceſſe eſt. Ita quoqꝫ in affirmationibꝰ cōtingentia ipſa prodentibus veritas quidē ⁊ falſitaſ in incerto eſt. Que enim vera ſit que falſa ẜm ipſaꝝ propoſitionū naturaꝫ ignoratur: neceſſe eſt tamē vnā veram eſſe alteraꝫ falſam. Porphyrius tamē quedā de ſtoica dialectica permiſcet: que cuꝫ latinis auribꝰ nota non ſint: nec hoc ipſū ꝙ in queſtiōe venit agno ſcitur: atqꝫ ideo illa ſtudio pretermittemus. ¶ In ſingularibus vero ⁊ futuris non ſimiliter. nā ſi omnis affirmatio vel negatio vera vel falſa e ſt. ⁊ omne neceſſe eſt vel eſſe vel non eſſe. Quare ſi hic quidem dicat futurum aliquid. ille vero non dicat hoc idem ipſum. Manifeſtum eſt. quoniam neceſ ſe eſt verum dicere alterum ipſorum. ſi omnis af firmatio vera vel falſa eſt. vtreqꝫ enim non erunt ſi mul in talibus. nam ſi verum eſt dicere. quoniam ē album vel non album. neceſſe eſt album eſſe vel nō album. Et ſi eſt album vel non album verum ē vel affirmare vel negare. ⁊ ſi non eſt. mentitur: ⁊ ſi mē titur. non eſt. Quare neceſſe eſt aut affirmationem aut negationem veram eſſe vel falſam. Nihil ergo neqꝫ eſt: neqꝫ fit. neqꝫ caſu: neqꝫ vtrūlibet nec erit nec non erit. ſed ex neceſſitate omnia. ⁊ non vtrum libet. aut enim qui dicit verus eſt. aut qui negat ſimiliter enim vel ficret vel non fieret. ¶ Geminas eſſe contradictiones in propoſitionibus ſu pra iam dictum eſt: ⁊ nunc quoqꝫ commemorat in o bus neceſſe eſt verā eſſe ⁊ alterā falſaꝫ: ſed ea que d cent̉ de futuris ⁊ contingentibus melius intelligen ſi de his contingentibus loquatur que in ſingulari cō tradictione proueniunt. eſt enim vniuerſalium angi laris cōtradictio ī cōtingētibuſ huiuſmodi. Cras oī athenienſes bello nauali pugnaturi ſunt. Cras nō oēt athenienſes bello nauali pugnaturi ſunt. In ſingula ribus autem talis eſt. Cras ſocrates ī paleſtra pugna turus eſt. Cras ſocrates in paleſtra pugnaturus no eſt. Non autem oportet ignorare non eſſe ſimiliter ca tingentes has: que dicunt ſocrates morietur. ⁊ ſocri tes non morietur: ⁊ illas que dicunt ſocrates moriei cras: ſocrates non morietur cras: Ille enim ſuperio res omnino cōtingētes non ſunt: ſed ſunt neceſſarie Moriet̉ enim ſocrates ex neceſſitate: he vero quet pus diffiniunt: nec ipſe in numero contingentium re cipiuntur: iccirco ꝙ nobis quidem cras morituruꝫ ſe ſocratem incertum eſt. Nature autem incertuꝫ ꝑ eſt. Atqꝫ ideo nec deo quoqꝫ incertum eſt qui ipſan naturam optime nouit. Sed ille proprie contingēte ſunt: que neqꝫ in natura ſunt neqꝫ in neceſſitate: ſe aut in caſu aut in libero arbitrio aut in poſſibilitat nature. Ex caſu quidem vt cū egredior domo vt an cum videam non ob hoc egrediens. Ex libero arbi trio vt ꝙ poſſum ⁊ velle ⁊ non velle: an velim hoc ar teqͣꝫ fiat incertum eſt. Ex poſſibilitate ꝙ cū fieri po ſit ⁊ nō fieri poſſit: ⁊ anteqͣꝫ fiat ꝙ vtroqꝫ modo fieri incertum ſit. Ideoqꝫ cras ſocrates pugnaturu co venit ar eſt in paleſtra cōtīgens eſt: ꝙ hoc ex li s ſi in futu bitrio. Ergo in huiuſmodi conti ro vna ſemper vera eſt altera falſa: ⁊ vna defit ra altera falſa definite: ⁊ res ver neceſſe ē eſſe vel nō eſſe: ⁊ ꝗcꝗd nihil neqꝫ poſſibile eſt eſſe quod poſſibile ſit no neqꝫ liberum erit arbitrium: neqꝫ in rebus vl ſus erit in omnibus neceſſitate domināt qꝫ.i. in ſingularibus contradictionibus v vterqꝫ non poteſt. Contradictorie enim mul eſſe non poterant: ſed nec vtreqꝫ neg qꝫ affirmationes falſe eſſe in contrad Ille enim cōtradictorie erant: que ſimul eſ terant. Quare vnus verum dicturus ꝙ ſi nihil datur ī huiuſmodi rebꝰ.i. cōtins ſtabili euentus ordine ⁊ valde incerta ve ſitatis enunciatione prouenire: quicquid tur in affirmatione definite: hoc definite e eſt: quicquid falſum dicitur in negati hb̓taul̓. neceſſe ē. Oīa igitur ex neceſſitate ar ceſſitate non erunt. Nihil ergo nec caſus ne arbitrium nec poſſibilitas vlla in rebus et tenet cuncta neceſſitas. Ariſtoteles vero ſumee hypotheticam propoſitionē ſi omr dicitur aut definite verum aut falſum. oīa ex neceſſitate fieri ⁊ nihil caſu nih poſſibilitate ex ꝯuenienti ordīe vnam ſcilicet veram alteram falſam definite eſſe ex neceſſitate cōtingere. Ex conſenſu rerum prop tionumqꝫ oīa fieri ex neceſſitate monſtrat hoc n Proponit enī hāc conditionē ⁊ hāc verā eſſe ex re ipſaꝝ neceſſitate confirmat. Eſt āt ꝯdictio ſi oīs firmatio vel negatio ī futuꝝ ducta v̓a vl̓ falſa ē d̓ fin te: ⁊ oē ꝗcꝗd ſit ex nec̄itate fieri: ⁊ nihil nꝫ caſu nec

De interpretatione ſecūde editiōis liber. iii.
ꝓpria ⁊ libera volūtate atqꝫ iudicio. Nec vero aliqͣ poſſibilitate: que oīa vtrumlibet vocabulo nuncupa uit. Ponit enī hāc cōditionē dicens. Nā ſi oīs affir matio vel negatio vera vel falſa eſt ſubaudiēdū defi nite ⁊ oē neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe. Quare ſi hic qui dē dicat futuꝝ aliquid: ille vero nō dicat hoc idē ip̄ꝫ manifeſtū eſt qm̄ neceſſe eſt dicere veꝝ alteꝝ ipſoꝝ: ſi oīs affirmatio vel negatio vera vel falſa eſt. vtreqꝫ enī nō erūt ſimul in talibus. Ergo ſenſus hmōi eſt. ſi oīs inquit affirmatio vel negatio vera vel falſa eſt d̓ finite: ⁊ omne neceſſe eſt aut eē aut nō eſſe: ꝙ vel af firmatio ponit vel negatio perimit. Nam ſi quilibet dixerit eſſe aliquid. ⁊ alius dixerit: idem ipſum nō eē vnus quidē affirmat: alius vero negat: ſed in affirma tione ⁊ negatione que in cōtradictione ponunt̉ vna ſemper vera eſt altera falſa. neqꝫ enim fieri poteſt vt vtreqꝫ ſint vere. nō enī nūc ſermo eſt aut de ſubꝯͣrijs aut de indefinitis. nam ⁊ ſubcōtrarie.i. ꝑticularis ne gatio ⁊ affirmatio particularis: ⁊ īdefinite vtreqꝫ ve re in eodē eſſe poterāt. Cōtradictorie aūt mīme ne qꝫ enim fieri pōt vt he que vel in ſingularibus cōtra dictiones ſunt vel in vniuerſalibus angulariter oppo nūt̉: ſimul vnqͣꝫ vere ſint. hoc.n. eſt ꝙ ait: vtreqꝫ eniꝫ nō erūt ſimul in talibꝰ.i. vtreqꝫ enūciationes nō erūt vere in enūciatiōibus cōtradictorijs: poſita ergo hac cōditione ſi oīs affirmatio definite vera vel falſa ſit: oīa ex neceſſitate: euenire. Hanc ipſam rerum ipſaꝝ ⁊ propoſitionum cōſequētiā ⁊ ſimilitudinē monſtra re cōtendit dicens. Nam ſi verum eſt dicere quoniaꝫ eſt album vel nō album neceſſe eſt albū eſſe vel non album. ⁊ ſi eſt albū vel non albū: verum eſt affirma re vel negare: ⁊ ſi nō eſt mentit̉: ⁊ ſi mentit̉ non eſt. qͣ re neceſſe eſt affirmationē vel negationē verā eē vel falſam. Oīs inquit affirmatio omniſqꝫ negatio cum rebꝰ ipſis vel vera vel falſa ē. huiꝰ autem rei ex preſen tibꝰ exēpla ſumit. Nā ſicut ſe hn̄t ẜm neceſſitatem in preſenti tēpore enūciationes: ita ſe habent ⁊ in futu o. Speculemur igit̉ ⁊ in preſenti que ſit rerū propo tionūqꝫ neceſſitas. Si qua enim propoſitio de qua ibet re dicta vera eſt: illam reꝫ quā dixit eſſe neceſſe ſt. Si.n. dixerit qm̄ nix alba eſt ⁊ hoc verum eſt: ve itatē propoſitiōis ſequit̉ neceſſitas rei. Neceſſe ē.n. niuem eſſe albam: ſi ꝓpoſitio que de eadē re predica a eſt: vera eſt. Qd̓ ſi dixerit quis nō eſſe albam picē hec vera eſt. Manifeſtū quoqꝫ rem ꝓpoſitionis cō ſequi veritatē. Amplius quoqꝫ ⁊ ꝓpoſitiones rerum neceſſitateꝫ ſequūt̉. ſi.n. eſt aliqua res: verum ē de ea dicere qm̄ eſt: ⁊ ſi non eſt aliqua res verū eſt de ea di cere quoniā nō eſt ita ẜm veritatē affirmationis vel negationis neceſſitas rei ſubſtātiam ſequitur: ⁊ reꝝ neceſſitas propoſitionū cōmitatur neceſſitateꝫ: atqꝫ hoc quideꝫ in veris. In falſis quoqꝫ idē eſt contrario Nam ſi falſa eſt affirmatio: rem de qua loquit̉ nō eē neceſſe eſt: vt ſi falſa eſt affirmatio: que dicit piceꝫ e ſe albam: nō eſſe albam picem neceſſe eſt. Rurſus ſi falſa eſt negatio que dicit niuem nō eſſe albam: niueꝫ eſſe albā neceſſe eſt. Rurſus ſi nō eſt res: affirmatio quoqꝫ de eadē re neceſſario falſa eſt. Quod ſi rurſus res non ſit: id quod pōt dicere falſa negatio: ſine vlla dubitatione illa negatio falſa eſt: ⁊ hoc eſſe neceſſe ē vt quoniam de niue poteſt dicere falſa negatio qm̄ al ba nō eſt: hoc ipſum quod falſa negatio dicit.i. albaꝫ nō eſſe non eſt. Nix enim non alba non eſt. Quare re rū neceſſitati falſitas vtraqꝫ conuertit̉. nam ſi eſt al quid: vere de eodem dicit̉ quoniā eſt: ⁊ ſi vere dicit̉
illam rem de qua vere dicit̉ aliquid: eſſe neceſſe ē: ꝙ ſi nō eſt id quod dicit̉ falſa enūciatio ē: ⁊ ſi enūciatio nes falſe ſunt: res non eſſe neceſſe ē. Quod ſi hec ita ſunt: propoſitū eſt autē oēm affirmationē ⁊ negatio nem veram eſſe definite: quoniā propoſitionū verita tē vel falſitatē rerū neceſſitas ẜm eſſe vel nō eſſe con ſequit̉: eſſe quidē ẜm veritatē vt dictū eſt: nō eſſe ẜꝫ falſitatē. Nihil ſit caſu neqꝫ libera voluntate neqꝫ ali qua poſſibilitate. Hec enim que vtrūlibet vocamus talia ſunt: que cum nōdū ſunt facta ⁊ fieri poſſunt ⁊ nō fieri. ſi enim facta ſunt non fieri potuerunt: vt ho die me librū virgilij legere: quod nondū feci: poteſt ꝙ dem non fieri: poteſt etiam fieri: quod ſi fecero potui nō facere. hec igit̉ hmōi ſunt q̄cūqꝫ vtrūlibet dicūt̉. Utrūlibet autē quid ſit ipſe planius demōſtrat dicēs ¶ Utrūlibet enim nihil magis ſic vel non ſic ſe ha bet aut habebit. ¶ Eſt enim vtrūlibet ꝙ ad eſſe vel non ad eſſe equali ter ſe habet.i. neqꝫ illud eſſe neceſſe ſit neqꝫ nō eē ne ceſſe ſi. Putauerunt aūt quidā: quorum ſtoici quoqꝫ ſunt Ariſtotelem dicere in futuro cōtingētes nec ve ras eſſe nec falſas ꝙ enim dixit nihil ſe magis ad eſſe habere qͣꝫ ad non eſſe hoc putauerūt tanqͣꝫ nihil eas intereſſet falſas an veras putari. neqꝫ veras enim ne qꝫ falſas eſſe arbitrati ſunt: ſed falſum eſt. non enim Ariſto. hoc dicit ꝙ vtreqꝫ nec vere nec falſe ſint: ſed ꝙ vna quidem ipſarum quelibet aut vera aut falſa ē non tamen quemadmodum in preteritis definite: nec quemadmodum in preſentibus. ſed enunciatiuarum vocum duplicem quodammodo eſſe naturam: quarū quedam eſſent: in quibus non modo verum ⁊ falſum inueniretur: ſed in quibus etiam vnam eſſe definite veram alteram definite falſam: in alijs vero vna qui dem vera: altera falſa ſed indefinite ⁊ cōmutabiliter ⁊ hoc per ſuam naturam: non ad noſtram ignorantiā atqꝫ noticiam. Quocirca recte dictum eſt ſi omnis af firmatio vel negatio vera definite eſſet: nihil fieri ne qꝫ eſſe vel caſu vel a communi nomine vtrūlibet nec eſſe aut non eſſe contingenter: ſed aut eſſe aut non eſ ſc definite: ſed magis ex neceſſitate omnia. hoc enim conſequitur eum qui dicit aut eum qui affirmat veꝝ eſſe: aut eum qui negat ꝙ ſi hoc veruꝫ eſſet. ſimiliter cum veritate fieret: vel cum falſitate nō fieri: ⁊ ꝙ ve re falſe ve ab enūciationibꝰ dicebat̉. Quod ſi hoc im poſſibile eſt ⁊ ſunt quedaꝫ res: que neceſſitate nō ſūt videmus autem quaſdā eſſe caſu: quaſdam ex volun tate: quaſdam ex propria poſſibilitate nature: fruſtra putatur ſicut in preteritis: ita quoqꝫ in futuris enun ciationibus vnam eſſe veram alteram falſā definite. Quare hec vna fuit eius argumentatio: aliam vero quaſi ipſe ſibi opponens quandam queſtionem: ingre ditur validiore tractatu. ¶ Amplius ſi eſt album nunc: verum erat dicere prius quoniam erit album. quare ſemper fuit verū dicere quodlibet eorum que facta ſunt quoniam ē vel erit. ꝙ ſi ſemper verum fuit dicere: quoniam ē vel erit. non poteſt hoc non eſſe. vel non futurum eſſe. Quod autem non poteſt non fieri. impoſſibi le eſt non fieri. Et quod impoſſibile eſt non fieri. neceſſe eſt fieri. Omnia ergo que futura ſunt. ne ceſſe eſt fieri. nihil igitur vtrumlibet. neqꝫ caſu erit nam ſi caſu. non ex neceſſitate. ¶ Ad deſtruendum non eſſe omnes enūciatiōes veras

De interpretatione ſecunde editiōis liber. iii
definite in futuro vel falſas ex eadem argumentatio nis virtute ⁊ ex eodeꝫ poſſibilitatis euentū diuerſam tn̄ ingredit̉ rationis viam. Dudū enim ex his que nō dū erant facta: ſi vera futura eſſe predicerent̉ in re bus neceſſitatē ſolam eſſe poſſe collegit. nunc autem ex rebus que facte ſunt argumentationē capit. ſi ve re anteqͣꝫ fierent predicerent̉: neceſſitatis nexu euen tus reꝝ oīuꝫ contineri arbitrant̉.n. hi qui dicūt con tingētiū quoqꝫ propoſitionū ſtabilem eē ī enūciatio nibus modū ẜm veritatē.ſ. atqꝫ mendatiū: ꝙ oīa que cūqꝫ facta ſunt inquiunt potuere predici qm̄ fiēt. hoc enī in natura fuit ante: ſed nobis hoc rei ipſius pate fecit euētꝰ. Quare ſi oīa quecūqꝫ euenerūt ſunt: ⁊ ea que ſunt futura eſſe predici potuerūt: neceſſe eſt oīa que dicuntur aut definite vera eſſe aut definite falſa quoniā definitus eoꝝ euentus ẜm preſens tempus eſt Quare in omnibus in quibus aliquid euenit verum erat dicere qm̄ euenturū eſt: ⁊ ſi nondū adhuc factuꝫ eſt. hoc autem illa res probat verum fuiſſe tunc dici: qm̄ euenit id qd̓ predici potuerat: quod ſi predictum eſſet: res euentura definita veritate predicerēt̉. hoc Ariſtoteles ſumens ad idē impoſſibile validiſſima rō ne perducit: ⁊ p̄ſentis tēporis naturā cū futuri enun ciatione cōiungit. Ait enī ſimile eſſe de preſentibus enūciare ẜm veritatis neceſſitateꝫ ⁊ de futuris. Nā ſi verū eſt dicer̄ qm̄ eſt aliquid: eſſe neceſſe ē. ⁊ ſi veꝝ eſt dicere qm̄ erit futurū eſſe ſine dubio neceſſe ē oīa igit̉ ex neceſſitate futura ſunt: ad idē impoſſibile.ſ. ar gumētationē trahēs. Sumit aūt huiꝰ impoſſibilita tis ordinē ex his ꝓpōnibꝰ que faciliores quidem ad in tellectū ſunt: idē tn̄ valent hoc mō. ſi ſemꝑ inquit ve rū eſt dicere qm̄ eſt vel erit: quicquid tūc fuit verū p̄ dicere: illud nō pōt nō eē: nec nō futurū eſſe: quēad modū enī id quod in preſenti vere dicitur eē: hoc nō pōt nō eſſe: ⁊ vera de ea propoſitio fuit: que dicebat eſſe ita quoqꝫ in futuro que dicit aliquid futuꝝ eſſe: ī la ſi vera eſt: nō pōt nō futuruꝫ eē ꝙ predicit. Qd̓ ſi nō pōt non fieri qd̓ a vera propoſitione predicitur: poſſibile eſt nō fieri idē.n. ē dicer̄ n̄ p̄t n̄ fieri qd̓ dice re īpoſſibile ē n̄ fieri. qd̓ aūt impoſſibile eſt non fieri neceſſe eſt fieri. Impoſſibile enim eſſe idem neceſſi tati valet cōtrarie predicatū: vt ipſe poſt docuit. Nā qd̓ īpoſſibile eſt eſſe neceſſe eſt nō eē. ꝙ enī vt ſit. poſ ſibile nō ē: nō eſſe neceſſe eſt. Qd̓ ſi hoc ē ⁊ cōtraria ſe eodē mō habebūt. ꝙ eſt īpoſſibile nō eſſe: hoc eſſe neceſſe eſt. Sed dictū eſt ea que vere predicūt̉ īpoſſi bile eſſe non eſſe hoc aūt ē ex neceſſitate eē. Ea igit̉ q̄ predicūt̉ ex neceſſitate futura ſunt. Nihil igit̉ vtrūli bet neqꝫ caſu nec oīno ſcd̓m liberū arbitriū: ꝙ vtrū libꝫ clauſit totū ſignificatio. nā ꝙ dicit vtrūlibet: poſ ſibilitatē ⁊ caſum ⁊ liberum arbitriū tenet in ſignifi catione. Ergo nihil ſit caſu. Nā ſi quedā fieri caſu di cat ille rurſus in ea re perimit neceſſitatem. qd̓ enim caſu eſt nō eſt ex neceſſitate. nihil aūt ſit caſu qm̄ oīa ex neceſſitate proueniūt: quecunqꝫ enūciatio vera p̄ dixerit. euenit aūt huiuſmodi impoſſibilitas ex eo ꝙ conceſſum eſt priꝰ oīa quecunqꝫ facta ſūt definite ve re predici potuiſſe. naꝫ ſi ex neceſſitate cōtingit id qd̓ euēit verū fuit dicere qm̄ erit. ꝙ ſi ex neceſſitate hoc nō cōtingit ſꝫ cōtingēter: nō potius verū fuit dicere qm̄ erit: ſed magis qm̄ cōtingit eſſe. nā qui dicit erit: ille quādā neceſſitatē in ipſa predicatione ponit. hoc inde intelligit̉ ꝙ ſi vere dicat futurum eſſe id qd̓ p̄di citur: impoſſibile ſit nō fieri. hoc aūt ex neceſſitate ſit fieri. ergo qui dicit qm̄ erit aliquid eoꝝ que contingē
ter eueniūt: in eo ꝙ futurū eſſe dicit id qd̓ cōtinge ter euenit: fortaſſe mentit̉: vel ſi contigerit res ill quā p̄dicit: ille tamē mentitꝰ eſt. nō enim euētus fa ſus eſt: ſꝫ modus predicatiōis. Namqꝫ ita dicere cra bellū nauale cōtingēter euēiet: hoc eſt dicere ita eu niet ſi euenerit vt potuerit non euenire. Hoc ergo dicit: verū dicit. Euentū enī cōtingenter p̄dixit. qa ita dicit cras erit bellū nauale: quaſi neceſſe eē ſit: in ꝓnūciat. ꝙ ſi euenerit nō iā iccirco qꝛ predixit: ver dixerit: qm̄ id qd̓ cōtingēter euenturū erat: neceſſa rie futurū eſſe predixit. Nō ergo in euētu eſt falſit ſed in p̄dicatiōis mō. quēadmodū enī ſi quis ſocrat. ambulante dicat. Socrates ex neceſſitate ambulat: le mentitus eſt nō ī eo ꝙ Socrates ambulat: ſed ī eo ꝙ ille ex neceſſitate eū ambulare p̄dicauit. ita quoc ī hoc ꝙ dicit qm̄ erit aliquid: etiā ſi hoc fiat. ille tn̄ fa ſus eſt nō in eo ꝙ factū eſt: ſed in eo ꝙ ita factū nō vt ille p̄dixit futurū. Qd̓ ſi verū eſſet definite: ex ne ceſſitate eſſet futurū. Igit̉ ex neceſſitate futuꝝ eſſe dixit qd̓cūqꝫ ſine vllo alio mō euēturum enunciauit Quare nō in euētu rei: ſed in p̄dicatiōis enūciatiō falſitas inuenit̉. Oportet enī in cōtingentibꝰ ita aliꝗ p̄dicere ſi vera erit enūciatio: vt dicat ꝗdē futurū ē aliquid: ſed ita vt rurſus relinquat eſſe poſſibile vt fi turū nō ſit. Hec aūt eſt cōtingētis natura cōtingen ter in enūciatione p̄dicare. Qd̓ ſi quis ſimpliciter i qd̓ fortaſſe cōtingēter eueniet futurū eē p̄dixit. ill rē cōtingētē neceſſarie futurā p̄dicit. ideo ēt ſi euen rit id qd̓ dr̄: tn̄ ille mentit̉ in eo ꝙ hoc quidē ꝯtinge ter euenit: ille aūt ex neceſſitate futurū eē p̄dixera Cū ergo ſint quattuor enūciatiōis ⁊ veritatis ⁊ falſ tatis modi de his ſcꝫ ꝓpōnibꝰ que in futuro p̄dicant aut qm̄ erit ⁊ nō erit id qd̓ dicit̉.i. vt affirmatio ⁊ n̄ gatio vera ſit: aut qm̄ nec erit nec nō erit vt affirma tio ⁊ negatō falſe ſint: aut qm̄ erit aut nō erit: vt vn definite vera altera falſa: aut rurſus qm̄ erit aut nō erit: vtriſqꝫ ẜm veritatē aut falſitatē indefinitis ⁊ cō liter ad veritatē mēdaciūqꝫ vergētibꝰ docuit quide ſupra ⁊ eſſe ⁊ nō eſſe fieri non poſſe cū dixit. Utrec enī ſil̓ nō erūt in talibꝰ. Docuit etiā aliquātiſper a eſſe aut nō eſſe definite in contingētibꝰ ⁊ futuris ꝓ pōnibus eſſe nō poſſe. Nūc illud addidit ꝙ neqꝫ et neqꝫ non eē.i. ꝙ nec illud vere dici poſſit: poſſe vtra qꝫ inuenire falſas que dicuntur in futuro propoſitōe Qd̓ ſi neqꝫ vtreqꝫ vere ſunt: neqꝫ vtreqꝫ falſe: nec vna definite vera altera falſa definite. Reſtat vt vn vera ſit altera falſa: nō tn̄ definite: ſꝫ vtrūlibet ⁊ i ſtabili modo: vt hoc quidem aut hoc euenire neceſſ ſit vt tn̄ vna res quelibet quaſi neceſſarie ⁊ definit ꝓueniat aut nō ꝓueniat fieri nō poſſit. Quēadmod aūt vtraſqꝫ falſas nō eſſe demonſtraret: hic īchoat. ¶ At vero nec quoniam verum eſt neutrum conſ git dicere. vt quoniam neqꝫ erit. neqꝫ non erit p mum enim cum ſit affirmatio falſa. erit negation̄ vera. ⁊ cum hec ſit falſa: contingit affirmationē ē non veram. ad hec ſi verum dicere eſt: quoniam bum eſt ⁊ magnum. oportet eſſe vtrumqꝫ. ſi ver erit cras. oportet eſſe cras. ſi autem neqꝫ erit neqͥ non erit cras. non erit vtrumlibet. vt nauale beli oportebit.n. neqꝫ fieri nauale bellū: neqꝫ nō fieri ¶ Senſus huiuſmodi argumentationis eſt: nec illud quit dici poterit: ꝙ cōtingentiū propoſitionū neutre vera eſt in futuro. hoc auteꝫ nihil differt dicere qͣꝫ quis dicat vtraſqꝫ eſſe falſas. hoc enim impoſſibile in ꝯͣdictioni

De īterpretatio. editio. ſecūde liber terlius. 05
in contradictionibus. Nā vtreqꝫ falſe inueniri nō poſ ſunt. hoc.n. propriū contradictionū eſt: vt proprieta tē ſubcontrariaꝝ fugiāt ī eo ꝙ ſimul v̓e eē nō poſſūt ita quoqꝫ ꝯͣriarū proprietatē vitant: vt in eo ꝙ fal ſe ſimul non reperiunt. hn̄t ergo ꝓpriā naͣm: vt neqꝫ falſe ſint ſimul neqꝫ vere. quare vna ipſaruꝫ ſemper vera: ſemꝑ altera falſa. impoſſibile eſt igr̄ cū ſit falſa negatio: non verā eſſe affirmationē. Rurſus cum ſit falſa affirmatio: negationē eſſe non veram. Igit̉ nec hoc eſt dicere ꝙ vtreqꝫ non vere ſint. Qd̓ per hoc di xit ꝙ ait: at vero nec qm̄ neutrū verū eſt ꝯtingit dice re.i. non nobis contingit dicere hoc eſt impoſſibile di cere: qm̄ neutrum verū eſt.ſ. ꝙ in affirmationibus ne gationibꝰ q̄ proponit̉ cōtingentibus.ſ. ⁊ futuris. Qui aūt Ariſtotelem arbitrati ſunt vtraſqꝫ propoſitiōes in futuro falſas arbitrari. Si hec q̄ nunc dicit diligē tiſſime perlegiſſent: nunqͣꝫ tantis laberent̉ erroribꝰ. Neqꝫ.n. ideꝫ eſt dicere neutra vera eſt qd̓ dicere neu tra vera eſt definite. Futuꝝ.n. eſſe cras nauale belluꝫ ⁊ non futuꝝ non dr̄: qm̄ vtreqꝫ oīo falſe ſint: ſed qm̄ neutra vera ſit definite: aut quelibet ipſaꝝ definite ſit falſa: ſed hec quidē vera illa vero falſa: nō tn̄ vna ipſaꝝ definite: ſed quelibet illaꝝ contingenter. His aūt adiecit aliud quiddā dicens: ſi propoſitionū veri tas ex reꝝ ſubſtātia pendet: vt quicꝗd veꝝ eſt in ꝓpo ſitionibus dicere: hoc eſſe neceſſe eſt. ꝙ ſi veꝝ eſt di cere qm̄ erit albū aliquid: veritatē ꝓpoſitionis ſequi tur rei neceſſarius euentus. Qd̓ ſi quis dicat quāli bet illā rē cras albā futurā: ſi hoc vere dixerit: cras ex neceſſitate alba futura eſt. Sic igit̉ ſi quis veꝝ di cit neutrā verā eſſe propoſitionū eaꝝ: que in futuro dicūt̉: neceſſe eſt id qd̓ dr̄ ⁊ qd̓ ſignificat̉ ab illis pro poſitionibus nec eē nec nō eē. falſa.n. ⁊ affirmatio et negatio ē nec qd̓ affirmatio dicit fieri pōt nec qd̓ ne gatio: ergo ex neceſſitate neutrū ſit vel qd̓ affirma tio dicit vel quod negatio. Ergo ſi dicat affirmatio cras bellum nauale futurum: qm̄ falſa eſt: non erit cras bellum nauale. Rurſus ſi idem neget negatio di cens: non erit cras nauale bellum: qm̄ hec quoqꝫ fal ſa eſt: erit cras nauale bellū. Quare neqꝫ erit bellū na uale: qꝛ affirmatio falſa ē: nec nō erit bellū nauale: qꝛ negatio falſa ē. Sꝫ hanc ineptiā nec aīus ſibi fingere poteſt. Quis enim vnqͣꝫ dixerit aliquā rem ex neceſ ſitate nec eſſe nec non eſſe: ꝙ ille.ſ. dicit vtraſqꝫ ꝓpo ſitiones in futuro falſas exiſtere. ¶ Que ergo contingunt inconuenientia: hec ſunt ⁊ alia huiuſmodi: ſi omnis affirmationis ⁊ negatio nis: vel in his que in vniuerſalibus dicūtur vniuer ſaliter: vel in his que ſūt ſingularia: neceſſe eſt op poſitarum hanc quidem veram eſſe: illam vero fal ſā. Nihil autē vtrumlibet eſſe in his que fiunt: ſed omnia eſſe ⁊ fieri ex neceſſitate. Quare non opor tebit neqꝫ cōſiliari: neqꝫ negociari: quoniam ſi hoc facimus: erit hoc: ſi vero non hoc: non erit hoc. ni hil enī prohibet in milleſimū ānū hūc quidē dice re hoc futurū eſſe. illū vero nō dicere. quare ex ne ceſſitate erit: quodlibet eorū verū erat dicere tunc. COmnia in futuro vel vera vel falſa definite eſſe in ꝓ poſitionibus arbitrātes impoſſibilitas iſta cōſequit̉. nihil.n. neqꝫ ex libero volūtatis arbitrio: neqꝫ ex ali qua poſſibilitate: neqꝫ ex caſu quicqͣꝫ fieri pōt: ſꝫ oīa neceſſitati ſubiecta ſunt: qͣꝫ qͣꝫ quidā nō dubitauerūt dicere oīa ex neceſſitate eſſe ⁊ quibuſdā artibus cona
ti ſunt id qd̓ in nobis eſt cū reꝝ neceſſitate coniūgere Dicunt.n. quidā quoꝝ ſunt ſtoici oīa quecūqꝫ filint: fati ꝓuenire neceſſitate: ⁊ oīa que fatalis agit ratio ſi ne dubio ex neceſſitate cōtingere: Sed illa eſſe ſola in nobis ⁊ ex voluntate nr̄a: q̄cunqꝫ per voluntatē nr̄aꝫ ⁊ per noſipſos vis fati cōplet ac perficit. neqꝫ.n. inqui unt volūtas nr̄a in nobis eſt: ſed idē volumus idēqꝫ nolumus: quicꝗd fati neceſſitas imꝑauit: vt volūtas nr̄a quoqꝫ ex fato pendere vr: ita qm̄ per voluntateꝫ nr̄am quedā ex nobis fiūt: ⁊ ea q̄ fiunt in nobis fiunt qm̄qꝫ volūtas ipſa ex neceſſitate fati eſt: ēt q̄ nos nr̄a facimus voluntate eo ꝙ neceſſitas imꝑauit: ea ipſa ī pulſi facimus neceſſitate. Quare hoc mō ſignificatio nē liberi arbitrii permutantes neceſſitate. ⁊ id qd̓ in nobis eſt cōiungere impoſſibiliter ⁊ copulare conten dūt. Illud.n. in nobis eſt libeꝝ arbitrium ꝙ ſit oī ne ceſſitate vacuū: ⁊ ingenuū ⁊ ſue poteſtatis: quoꝝ nos dn̄i quodāmodo ſumus vel faciēdi vel non faciendi: ꝙ ſi voluntates quoqꝫ nr̄i fati nobis neceſſitas impe ret: in nobis voluntas ipſa nō erit: ſꝫ in fato: nec erit libeꝝ arbitriū ſed potius ſeruiēs neceſſitati. vn̄ ſit: vt qui oēs actus euentuū neceſſitate conſtringūt dicūt per hoc poplitem quoqꝫ nos non flectere niſi fatalis quoqꝫ neceſſitas iuſſerit. Caput quoqꝫ nō ſcalpere: qͣ re nec lauare: nec agere aliꝗd. His ēt adiiciā vel ali quid feliciter vel aliꝗd infeliciter facere vel pati. vn̄ ſit vt neqꝫ caſum: neqꝫ libeꝝ arbitriū: nec poſſibile ī rebus vllū eſſe contēdant: qͣꝫuis liberū deſtruere me tuētes arbitriū aliā ei fingāt ſignificationē per quā nihilominus libera hoīs voluntas euertit̉. Ariſtote lica vero auctoritas: ita hec in rebus poſita ⁊ cōſtitu ta eſſe cōfirmat: vt non exponat nunc ꝗd ſit caſus: ꝗd ve poſſibile: quidve in nobis: nec ea eſſe in rebus pro bat atqꝫ demonſtrat: ſꝫ in tm̄ apud illū hoc in rebus eſſe manifeſtū eſt: vt opinionē qua ꝗs arbitrat̉ enun ciationes in ſuturo oēs veras eſſe. per hoc impoſſibi lē eſſe dicat ꝙ caſum: ⁊ poſſibilitatē: liberūqꝫ arbitri um euertat. Hec.n. in rebus ita ꝯſtituta putat: vt nō de his vlla opus ſit demōſtratione: ſed impoſſibilis rō iudicet̉: q̄cunqꝫ vel poſſibile: vel caſuꝫ vel id qd̓ in nobis eſt conat̉ euertere. ⁊ caſuꝫ quidē quēadmoduꝫ definita in ꝓpoſitionibꝰ futuris deſtruat veritas ſu pra monſtrauit. Nūc aūt quēadmodū eadē ipſa veri tas definita futuraꝝ ⁊ ꝯtingentiū ꝓpoſitionū tollat liberi arbitrii facultatē maxima vi argumētionis exe quitur dicēs hmōi cuncta ꝯtingere impoſſibilia: ſiꝗs vna enūciatōis partē definite verā vel falſam eſſe cō fingat. ſed nos ſecuti porphyriū cū huius diſputatōis expoſitionē cepimus id qd̓ prius dixit in ſingularibꝰ ⁊ futuris: ob hoc dixiſſe prediximus ꝙ facilior ſit ītel lectus diſputatiōis: ſi hec prius in ſingularibꝰ ꝑſpice rent̉: de ꝗbus ſingularibꝰ diligentiſſime p̄locutꝰ. nūc de vl̓ ibus vl̓iter predicatis: ⁊ de his q̄ ſiunt ꝯͣdictio nes loꝗtur. Ita.n. dicit. Si oīs affirmationis ⁊ ne gationis vel in his q̄ in vl̓ibus dn̄r vl̓iter: vel in his q̄ ſunt ſingularia: neceſſe eſt oppoſitaꝝ hanc quidē eſſe verā: illā vero falſaꝫ. Alexander aūt in ſingularibus ⁊ futuris dixiſſe eū arbitrat̉: tanqͣꝫ ſi diceret̉ in hiſ fu turis q̄ in generatiōe ⁊ corruptione ſunt. Sunt.n. q̄ dā futura q̄ in generatiōe ⁊ corruptione nō ſunt: vt qd̓ de ſole ⁊ luna ⁊ de ceteris celeſtibꝰ ꝓnunciat̉. hec vero q̄ ſunt in rebꝰ his quaꝝ eſt naſci ⁊ corrumpi naͣ: vnā ſemꝑ non neceſſe eſt verā eſſe alteram falſam. Sed neutrā ego improbo expoſitionē. vtreqꝫ.n. ve riſſima rōne firmant̉. Oīs aūt ſenſus talis eſt ꝙ ne

De interpretatio. editionis ſecūde lib. tertius.
ceſſitatem ſolā in rebus imꝑare deſtruit Ariſtoteles oē..n. qd̓ naͣ eſt: nō fruſtra eſt. cōſiliari aūt hoīes na liter hn̄t. Qd̓ ſi neceſſitas in rebus ſola dn̄abit̉: ſine cā eſt ꝯſiliatio. Sed ꝯſiliatio fruſtra nō eſt. na.n. eſt. Nō igit̉ ī rebꝰ pōt cūcta neceſſitas. ordo aūt ſe ſic hꝫ Que ergo inꝗt ꝯtingūt incōueniētia hec ſūt ⁊ hmōi alia.ſ. qm̄ qui eſt in rebus caſus euertit̉. Alia v̓o qm̄ poſſibilitas ⁊ liberi arbitrii volūtas amittitur. ⁊ hec qūo ꝯtingūt: ipſe ſecutus eſt dicens. Si oīs affirma tionis ⁊ negationis vel in his q̄ in vniuerſalibus dn̄r vniuerſaliter: vel in his q̄ ſunt ſingularia neceſſe ē op poſitaꝝ hanc quidē verā eſſe: illā vero falſam. Nihil aūt vtrūlibet eſſe in his q̄ fiunt. Sed oīa eē ⁊ fieri ex neceſſitate. tunc.n. incōuenientia illa ꝯtingunt: ſi oīs affirmatio vel negatio definite vera vel falſa eſt: ſiue in his ꝯͣdictionibus: q̄ in vl̓ibus angulariter fiūt: ſiue in ſingularibus. Tunc.n. nihil eſt vtrūlibet: ſꝫ ex ne ceſſitate oīa: qm̄ veritatē ⁊ falſitatē ꝓpoſitionū reꝝ euētus ex neceſſitate conſeꝗtur. Quare(vt ipſe ait nō oportebit neqꝫ ꝯſiliari neqꝫ negociari qm̄ ſi hoc fa cimꝰ erit hoc: ſi vero nō hoc n̄ erit hoc. Euertit̉.n. ꝯſi liatio: ſi fruſtra ē: fruſtra āt eā dicit eē: ꝗſꝗs ī rebꝰ ſo lā ponit fati neceſſitatē. Cur.n. quis ꝯſiliū habeat ſi nihil ex eo qd̓ conſiliat̉ efficiet: cū adminiſtret cūcta neceſſitas. Quare nō oportebit ꝯſiliari: vel ſi ꝗs con ſiliat̉ negociari nō debet. Negociari aūt eſt actu ali quid ⁊ negocio agere: non lucrū: ſed aliquā cām vel actū. Nihil.n. ipſe per actū ſuū conſiliūqꝫ expediet: ni ſi fati neceſſitas iubeat. Docuit aūt quid eēt conſilia tio per id qd̓ ait: qm̄ ſi hoc facimus erit hoc: ſi vero nō hoc nō erit hoc. Ita.n. ſemꝑ ſit conſiliatio vt ſi ſit ſcipio: ita ꝯſiliabit̉. Si in aphricā exercitū ducā cladē hannibalis ab italia remouebo. Sin vero nō ducā: n̄ eripiet̉ italia. hoc eſt.n. dicere. Si hoc faciā: vt ſi in aphricā exercitū ducā: erit hoc.i. eripiet̉ italia. Si v̓o nō hoc..i. ſi hic māſero: non erit hoc. i. n̄ eripiet̉ italia Et in alijs oībus rebus eodem mō. ſimul aūt mōſtra uit in conſiliis non eſſe neceſſitatē. Si.n. hoc inꝗt fa ciam hoc erit: ⁊ ſi nō hoc: nō erit: qd̓ ſi neceſſitas eēt in rebus ſiue hoc ꝗs faceret ſiue nō faceret qd̓ neceſ ſe eēt eueniret. Quare ꝙ conſilii rōne ſit: non ſit vio lentia neceſſitatis. adiunxit āt ei ꝙ eſt conſiliari nego ciari ⁊ eſt ordo hoc mō. Quare nō oportebit neqꝫ ꝯſ liari qm̄ ſi hoc facimus: erit hoc. Si vero nō hoc: nō erit hoc. nihil.n. ꝓhibet in milleſimū annū hūc ꝗde dicere hoc futuꝝ eſſe: hūc vero nō dicere. Quare ex neceſſitate erit: qd̓libet eoꝝ veꝝ erat dicere tūc. neq negociari.i. actū inciꝑe atqꝫ negociū gerere. prior eſt .n. ꝯſiliatio: poſterius negociū ſꝫ negociū poſt ꝯſilia tionē poſuit: ⁊ cūcta q̄ ad ꝯſiliationis naͣꝫ addi opor tebat: poſt negatiōis ſubdidit interpoſitionē. Eſt aūt ordo hoc mō. Si oīa inꝗt neceſſitas agit: nō opꝫ cōſi liari: qm̄ ſi hoc facimus ꝓueniet hoc nobis: ſi v̓o hoc non facimus: non ꝓueniet. Nihil.n. ꝓhibet fruſtra vnū dicere: alteꝝ negare dicētē. Si hoc facimus hoc erit aut nō erit. qd̓.n. ventuꝝ eſt fiet: ſiue ille ꝑ ꝯſiliū cōiectet hoc poſſe fieri ēt ſi quid aliud fecerit: ſiue ille per conſiliū neget hoc poſſe fieri ēt ſi hoc qd̓ dixit fa ciat. Ex neceſſitate.n. futuꝝ eſt: ꝗcquid vnus eoꝝ veꝝ dixerit. Qd̓ ſi ꝯſiliari non oꝫ oīo: nec negociari opor tebit.i. nullū incipere negociū. Siue.n. quis incipiat: ſiue nō incipiat quicꝗd ex neceſſitate eſt: ſine vlla di bitatione ꝓueniet. qͣre nihil alter hō diſtabit ab alte ro hoīe. Eo.n. meliores hoīes iudicamª: ꝙ meliores ſunt in cōſilio: ſed vbi cōſiliatio fruſtra eſt cuncta neceſſitate faciente: hoīes quoqꝫ inter ſe nihil differūt. ipſa.n. conſiliatio nihil differt: vtrū bona an mala ſit cū ꝓuentus neceſſitas in fati adminiſtratiōe cōſiſtat. Quare ſi boni ꝯſilii hoīes laude digni ſunt: mali cōſi lii vituperatione. Nō aliter hoc erit iuſte: niſi vt ma lus actus malūqꝫ cōſiliū ⁊ ecōtra bonū in nr̄a ſit po teſtate ⁊ nō in fato. Cū.n. nulla ex neceſſitate cōſtrin gat̉ euentus rei: tūc ⁊ libeꝝ arbitriū voluntatis ē: v nō ſit fatali ſeruiens neceſſitati. Ergo neqꝫ ꝗ in hoc mūdo ſimplices reꝝ ordines poſuere: recipiēdi ſunt ⁊ hi ꝗ in ꝑmixta hac mūdana mole nō ꝑmixtas quoꝗ actoꝝ cās accipiūt: repudiandi. Nā neqꝫ qui caſu oī euenire dicūt: recte arbitrant̉: neqꝫ ꝗ oīa neceſſitatis violētia fingūt: ſana opiniōe tenent̉: neqꝫ.n. oīa ex li bero eē arbitrio manifeſtū eſt: ſed hoꝝ oīum ⁊ cauſe mixte ſunt ⁊ euētus. Sūt.n. q̄dā ex caſu: ſunt aliqͣ ex neceſſitate: quedā ēt videmus libero teneri iudicio actuū quidē nr̄oꝝ voluntas in nobis eſt. Nr̄a.n. vo luntas domina quodāmō eſt nr̄oꝝ actuū: ⁊ totius vi te rōnis: ſed nō eodē mō euentus quoqꝫ in nr̄a eſt po teſtate. pro alia nāqꝫ re aliꝗd ex libero arbitrio faciē tibus ex eiſdē veniens cauſis caſus interſtrepit: vt cū ſcrobē deponēs ꝗs: vt fodiat vitē ſi theſaurū īueniat ſcrobē quidem deponere ex libero venit arbitrio: vt tūc inueniret theſaurū ſolus attulit caſus: eam tn̄ cāꝫ hn̄s caſus: quā volūtas attulit. Niſi.n. foderet̉ ſcrobi theſaurus nō eſſet inuētus. Quidā aūt euentus nr̄is voluntatibus ſuꝑpetit. quoſdā vero impedit q̄dā vio lenta neceſſitas. Prādere.n. ⁊ legere ⁊ alia hmōi ſi cut ex nr̄a voluntate ſunt: ita quoqꝫ eoꝝ pendet euen tus ex nr̄a voluntate. ꝙ ſi nūc imꝑare perſis velit ro manus: arbitriū quidē voluntatis in ipſo eſt: ſed hūc euentū durior neceſſitas retinet: ⁊ ad perfectionē ve tat adduci. Ita quoqꝫ oīum reꝝ ⁊ caſus ⁊ voluntas. neceſſitas dominant̉. Nec vna haꝝ res in oībus po nenda eſt: ſed triū mixta potentia: vn̄ ſit vt peccantiū magis aīus conſideret̉ potiuſqͣꝫ euētus: ⁊ puniat̉ ani mus non perfectio: idcirco ꝙ voluntas ꝗdem nobis libera eſt: ſed aliquotiens perfectionis ordo retinet̉. Quod ſi oīa vel caſu vel neceſſitate fierent nec laus d̓ gna bn̄ facientibus: nec vltio delinquentibus: nec le ges vlle eſſent iuſte: que aut bonis premia: aut mali reſtituerent penas. Uenio nunc ad illud qd̓ multis queritur modis an diuinatio maneat: ſi non in rebu oīa ex neceſſitate cōtingant. nā ꝙ in vera prec̄ ne eſt: idem eſt in ſcientia. ⁊ ſicut cū quis verui dicit: ꝙ vere p̄dicit̉ eſſe neceſſe eſt. It nouit: illud futuꝝ eſſe neceſſe eſt. Sed diuinatio nor nouit ſic oīa: vt ex neceſſitate futura ꝓnunciet. atqꝫ idcirco frequenter ita diuinat̉: ꝙ facillime in vtri libet agnoſcit̉. hoc quidē futuꝝ eſt. Sed ſi hoc fi euenire. eueniet. quaſi interdici poſſit ⁊ alio ita eſt neceſſitate nō euenit. vtrū aūt ſi oīa futura ſci at deus: oīa eē neceſſe eſt: ita q̄ramus. dei ſcīam de futuris euentū reꝝ ſi te iſ profecto conuerſurus eſt ſi omnia ex neceſitatꝭ non contingunt: oīa deū ſcire non poſſe. Nā euentur dei ſeꝗtur euentuū neceſſitas: ſir non ſit: diuina ſcientia perimitur. et quis tā impia rtione aīum torqueat: vt hoc de eo dicere audeat. S fortaſſe quis dicat: qm̄ euenire non p futura non nouerit. Hinc euenire: vt omnia ex neceſ ſitate ſint: qm̄ deo noticiam rerū futurarum tollere nefas eſt. Sed ſi quis hoc dicat: illi videndi deuꝫ dum oīa ſcire conatur efficere: omnia neſcire cō tendit.

De īterpretatio. editio. ſecūde liber quarCS. 106
tendit. Binarium.n. numerū eſſe imparem ſi quis ſe ſcire proponat: non ille nouerit: ſed potius neſcit. Ita quoqꝫ non ē potentie noſſe: ſed id arbitrari noſſe po tius īpotentie eſt. ꝗſquis ergo dicat deū cuncta noſſe ⁊ ob hoc cūcta ex neceſſitate eē futura: is deū dicit ex neceſſitate cuncta ventura credere: quecūqꝫ ex neceſ ſitate nō eueniunt. Nā ſi oīa ex neceſſitate vētura no uit deus: in noticia ſua fallit̉. non.n. oīa ex neceſſitate eueniūt: ſed aliqua ꝯtingenter. Ergo ſi q̄ cōtingenter euētura ſunt. ex neceſſitate euētura nouerit: in ꝓpria ꝓuidentia falſus ē. Nouit.n. futura deꝰ nō vt ex neceſ ſitate eueniētia: ſed vt ꝯtingēter: ita vt aliud poſſe fic ri nō ignoret: ꝙ tn̄ fiat ex ipſoꝝ hoīum ⁊ actuū rōne ꝑſciſcat quare ſi ꝗs oīa ex neceſſitate fieri dicat: deo quoqꝫ beniuolentiā ſubripiat neceſſe eſt. nihil.n. illi benignitas parit: qn̄ quidē cuncta neceſſitas admini ſtrat: vt ip̄ꝫ dei bn̄facere ex neceſſitate quodāmō ſit nō ex ipſius voluntate. nā ſi ex ipſius voluntate q̄dā fiunt: vt ipſe nulla neceſſitate claudat̉: non oīa ex ne ceſſitate ꝯtingunt. Quis igit̉ tā impie ſapiens deum quoqꝫ neceſſitate cōſtringat: qui ſi oīa ex neceſſitate fieri dicat: iſta quoqꝫ vis impoſſibilitatis eueniet. qͣ re ponēdū in rebus ē caſu q̄dā poſſe: ⁊ voluntate effi ci: ⁊ neceſſitate cōſtringi. Et ratio q̄ vtrum vis horuꝫ ſubruit: impoſſibilis iudicanda eſt. Non igit̉ inmeri to Ariſtoteles ad impoſſibilem rationem produxit dicens ⁊ poſſibilitatem ⁊ caſum ⁊ liberum arbitrium deperire: quod fieri nequit: ſi oīum futurarū enuncia tionū vna ſemꝑ vera eſt definite: falſa ſemper altera definite. haꝝ.n. veritatē ⁊ falſitatē neceſſitas conſec tur: que ⁊ caſum de rebus ⁊ libeꝝ ſubducat arbitriū. vnde nunc quoqꝫ idem repetit dicens nihil impedire trum aliquis ante mille annos aliquid futurum eē icat: an alijs neget. Non enim facit dicere vel nega e cuncta que facienda ſunt vel non faciēda: ſed ſi ne eſſe eſt dicentem vel negantem res quoqꝫ affirma as vel negatas ſubſequi: etiam ſi illi non dicant: que llis dicentibus euenire neceſſe erat: etiam non dicen ibus euenire neceſſe eſt. dicit autem hoc modo. ¶ At v̓o nec hoc differt: ſi aliqui dixerint cōtradi ctionē: vel non dixerint. manifeſtū eſt enī quoniam ſic ſe habēt res: ⁊ ſi non hic quidē affirmauerit: ille vero negauerit. nō enī propter negare vel affirma re erit vel non erit nec in milleſimū annū magis ꝙͣ in quātolibet temꝑe. quare ſi in omni temꝑe ſic ſe habebat. vt vnuꝫ diceret̉ v̓e: neceſſe erat hoc fieri: ⁊ ynūquodqꝫ eoꝝ que fiunt: ſic ſēper ſe habebat: vt ex neceſſitate fieret. quādo enī vere dicit quis: quo niā erit: nō poteſt non fieri: ⁊ quod factū eſt: veruꝫ erat dicere ſēper: quoniam erit. ꝙͣ ſi hec nō ſūt poſ ſibilia. videmus enī eē principiū futurorū ⁊ ab eo ꝙ conſiliamur: atqꝫ agimus aliquid. ¶ Euentus neceſſariaꝝ reꝝ Ariſtoteles nō ex predicen tiū veritate. ſed ex ipſaꝝ rerum naͣ conſiderans ait: ꝙ licet neceſſe ſit quiſꝗs de re aliqua vere predixerit: rē quam ante pronūciauerit: euenire. non tn̄ idcirco re rum neceſſitas ex predicationis veritate pēdet: ſed di uinandi veritas ex reꝝ potius neceſſitate perpendit̉. Non.n. idcirco neceſſe eſt eſſe: qm̄ verum aliquid pre dictum eſt: ſed qm̄ neceſſario erat futuꝝ: idcirco de ea re potuit aliquid vere predici. ꝙ ſi ita ē: eueniendi rei vel non eueniendi non eſt cauſa is qui predicit reꝫ fr turam eſſe vel negat. Non.n. ꝑꝑ affirmationem vel
negationē eſſe neceſſe eſt. ſed idcirco ea eſſe neceſſe ē que futura ſunt: qm̄ in natura propria hn̄t neceſſita tem quandam: in qua ſi quis incurrerit: veꝝ predixit Ergo ſi quecunqꝫ nunc facta ſunt: veꝝ de his fuiſſet dicere qm̄ erunt: ſiue ille dixiſſet ſiue non: hec que fa cta ſunt erunt ex neceſſitate futura. non.n. propter di centem vel negantem in rebus neceſſitas eſt: ſed pro pter rerum neceſſitatē veritas in pronunciatione vel falſitas inuenit̉. quare ſi etiam ea que nunc facta ſūt vere potuiſſent predici qm̄ erunt: his ita poſitis rem neceſſe eſſet euenire: ſiue illi predicerent ſiue non: ne ceſſe eſt id ꝙ ſit ex neceſſitate eſſe futuꝝ. ⁊ nihil oīno vtrumlibet in rebus eſt. nāqꝫ ſi nihil neceſſitatem re rum adiuuat diuinatio: ⁊ nihil intereſt: vtrū quis pre dicet futurū eſſe aliquid an neget: an nullus oīno ali quid: nec in affirmatione nec in negatione predicat: manifeſtū eſt ⁊ qm̄ de eo nulla diſtantia eſt: ſiue quiſ ante quodlibet multū tp̄s aliquid euentuꝝ vere eſſe predixit: ſiue ante quoſſibet paucos dies vel horas vl̓ momēta. nihil.n. intereſt. Siue.n. quis ante mille an nos prediceret ꝙ ex neceſſitate rei euenture nihil mo ueret. ꝙ.n. nihil intereſſet. vtrum prediceret̉ an non prediceret̉ nihil quoqꝫ intereſt an iuxta p̄dicat̉ an lō ge. Quod ſi hec ita ſunt ⁊ oīa quecunqꝫ euenerunt fu tura fuiſſe neceſſe eſt. totū liberum arbitriū perit: to tus caſus abſumit̉: rerum poſſibilitas ꝑꝑ neceſſitatē oīs excluditur. Simul aūt Ariſtote. prenunciationem euentūqꝫ contingens reꝝ neceſſitatem ex ipſa propo ſitionū veritate confirmat dicens. Si hec ita ſunt: vt in omni tꝑe ſe ſic habeat vnū quodqꝫ qd̓ factū eſt vt hoc ipſuꝫ vere p̄diceret̉. neceſſe eſſet hoc fieri.i. neceſ ſe eſſet qd̓ predictū eſt vere euenire. vnuꝫ quodqꝫ.n. eoꝝ que fiunt ⁊ vere predicunt̉ ſic ſe habet: vt ex ne ceſſitate fiat. hoc aūt cur fiat hec ratio eſt. quod.n. ve re quis dicit: fieri neceſſe eſt. Illa.n. veritas ex neceſ ſitate reꝝ procreatur. ꝙ ſi ēt id qd̓ factum eſt veraci ter pronunciaret̉ futurum: nulla eſſet dubitatio oīa ex neceſſitate prouenire. Quod ſi hoc inquit impoſſi bile eſt(videmus.n. quaſdā res ex principio liberi ar bitrii ⁊ ex nr̄orum actuum fonte deſcendere) quid du bitamus friuolā rōnem oīum rerum neceſſitatis ex cludere: ⁊ delectum humane vite interpoſitione ne ceſſitatis non abſumere: que.n. erit vlla diſcretio in ter hoīes: ſi liberi arbitrii iudiciuꝫ perit. cur poſtre muꝫ leges condite. Cur rei publice iura. Cur reſpon ſa ſunt. Cur inſtituta. Cur mores publici ⁊ priuati actus cōſtitutionibus principū ⁊ iudicioruꝫ nexibus continent̉: ſi certū eſt nihil humanis licere propoſitis fruſtra.n. cuncta ſunt: ſi libeꝝ arbitriū non eſt. leges .n. ⁊ cetera ad continendos aīos hoīum condita ſci mus. Qd̓ ſi ſeipſi aī non regunt: ⁊ eos aliqua quedaꝫ violentia neceſſitatis impellit: dubiū non eſt: quin va cue iſte leges ſint: que nihil ſponte facientibus propo nuntur. Sed hec quā ſint impoſſibilia ipſe Ariſto. ꝓ bat: cuius recta ſnīa neqꝫ caſum neqꝫ neceſſitatē neqꝫ poſſibilitatē in vtraqꝫ parte nature: neqꝫ liberū tol lit arbitriū: ſed cuncta permiſcens rebus plurimis ar bitrat̉ mundū compoſitū non ſimplici vel caſu vel ne ceſſitate vel libere voluntatis iudicio contineri. Qd̓ ſi hec non ſunt poſſibilia. videmus.n. eſſe principium futuroꝝ ⁊ ab eo ꝙ conſiliamur atqꝫ agimus aliquid. Impoſſibilia inꝗt iſta ſunt vt oīa ex neceſſitate proue niant. Sumus.n. quorundā nos ipſi quoqꝫ principia: ⁊ aīus noſter rōne formatus: actioneſqꝫ noſtre ea rō ne directe quarundā reꝝ prīcipiū tenēt. Sic.n. id qd̓

De interpretatio. editionis ſecūde lib. tertius.
in nobis eſt habere dicimur: nullo extra impediente vel cogente ad qd̓ nobis videtur rōne iudicante pro ſilimus. Nec omnia neceſſitatibus ſurripienda ſunt. Oīum nanqꝫ aīalium genus in eo ꝙ aīalia ſunt ſubie ctum eſt aliud nature: aliud celeſtibus ſideꝝ curſibus aliud rōni quoqꝫ mentis ⁊ aī cogitationi. Arbores namqꝫ ⁊ aīalia non rōnabilia. Illa quidē tantū natu re ſubiecta ſunt. Pecora vero qꝛ libeꝝ arbitrium nō hn̄t: celeſtium etiā decretis. hoīes autem ⁊ nature ⁊ ſideribus ⁊ proprie voluntati ſubiecti ſunt. Multa.n. natura dominante vel facimus vel patimur vt mor tem vel hmōi habitudinem corporis. Multa etiam ſe cum rerum ipſaꝝ neceſſitas trahit: vt ea que cū face re volumus: non tn̄ facere valeamus. Multa autem dat voluntatis libeꝝ arbitriū: que nobis volentibus fiunt: q̄ non fierēt niſi vellemus. vn̄ ſit vt natura que motus eſt principiū: ⁊ liberi arbitrii facultate ⁊ ani mi quoqꝫ rōne participet. aīa vero velut illigata cor poribus: quibus natura dominat̉: imaginationibus ⁊ cupiditatibus ⁊ iracundie ardoribus ceteriſqꝫ: que afferunt corpora: ex ipſa cui illigata eſt natura parti cipat. Cuncti autē diuine prouidentie ſubiecti ex illa quoqꝫ diuinorum voluntate pendemus. itaqꝫ nec ce leſtium neceſſitas tota ſubruit̉ nec caſum diſputatio hec de rebus eliminat: ⁊ libeꝝ firmat arbitrium: ſed hec maiora ſunt: quā vt nunc digne pertractari que ant. Sumus igit̉ ⁊ nos quoqꝫ rerum principia ⁊ ex nr̄is conſiliis atqꝫ actibus in rebus plura conſiſtunt. Qd̓ ſi ea q̄ per hanc rōnem afferunt̉: perſpicua ſunt ꝙ vero ponit̉.i. affirmationes ⁊ negationes oēs in fu turo veras eſſe nō eque perſpicuū eſt: cur dubitamꝰ mendacē ſubterfugere rōnis viam ⁊ tenere ea q̄ cum vera ſint: tum manifeſta ſunt repudiatis his que nec veritate vlla firma ſunt: nec perſpicue clareſcunt. Et qm̄ iam ſupra dixerat: quare non oportebit neqꝫ cōſi liari: neqꝫ negociari. nūc hoc reddidit ad id qd̓ ait ꝯſi liari dicēs nos eē principiū futurorū ⁊ ab eo ꝙ ꝯſilia mur. ad id qd̓ ait neqꝫ negociari reddidit id qd̓ ſubie cit: ab eo qd̓ egimus. Quare tāta breuitate orō cōſtri cta eſt: vt in ea teneat̉ rationis ordiniſqꝫ neceſſitas. ¶ Et quoniā eſt omnino in his: que non ſēper actu ſūt: eſſe poſſibile ⁊ non eſſe ſimiliter: in ꝗbꝰ vtrūqꝫ contingit ⁊ eſſe ⁊ non eſſe: quare fieri ⁊ non fieri. ⁊ multa nobis manifeſta ſūt ſic ſe habētia: vt quoniā hanc veſtē poſſibile eſt incidi: ⁊ nō incidet̉: ſed pͥus exteret̉. Similiter autē ⁊ nō incidi poſſibile eſt. nō enī eſſet eā prius exteri: niſi poſſibile eſſet nō īcidi. quare ⁊ in alijs facturis: que ſecūdū potētiā huiuſ modi dicūt̉. manifeſtū igitur eſt: quoniā nō omnia ex neceſſitate vel ſūt vel nūt: ſed alia ꝗdē vtrūlibet ⁊ non magis vel affirmatio vel negatio vera eſt: alia vero magis quidē ⁊ in pluribus alterū: ſed cōtingit fieri ⁊ alterum: alterum vero minime. ¶ Continuus quidē ſenſus eſt ex ſuperioribus hoc mō: ſupra.n. ait: ꝙ ſi hec non ſunt poſſibilia.i. vt oīa neceſ ſitas adminiſtret. Uidemus.n. a nobis quoddam eſſe principium futuroꝝ ⁊ a noſtris actibus atqꝫ cōſiliis his illud addit. qm̄ ſunt aliqua que poſſibilia ſunt eē cum non ſint: ⁊ non eē cum ſint. hec ēt ſimul auferen tur: ſi neceſſitas in oībus dominet̉. ⁊ ſenſus quidē cū ſuꝑioribus ita cōiunctus eſt. Qd̓ autem hꝫ argumen tationis tota ſnīa. hoc mō perſpiciendum eſt. poſſibi le eſſe dr̄ ꝙ in vtramqꝫ partem facile nature ſue rōne vertatur: vt cum non ſit poſſibile ſit eſſe: nec cum ſit vt non ſit res vlla prohibeat: ita ergo ⁊ ꝙ poſſibi le dicimus a neceſſitate ſeiungimus. Aliter.n. dr̄ po ſibile me eſſe ambulare: cum ſedeam: aliter ſolē nūc eſſe in ſagittario: ⁊ poſt paucos dies in aquariū trāt gredi. ita.n. poſſibile illud eſt: vt etiam eē neceſſe ſit poſſibile aūt dicere ſolemus: ꝙ ⁊ cum non ſit eſſe pot ſit. ⁊ cum ſit non eſſe iterum poſſit. Si quis ergo oī neceſſitati ſubiecerit. ille naͣm poſſibilitatis intere pit. T res ergo ſunt ſnīe de poſſibilitate. Philo. eni dicit poſſibile eſſe quod natura propria enunciatiōi ſuſcipiat veritatem: vt cum dico me hodie eſſe The criti bucolica lecturum. hoc ſi nihil extra prohibeat quantum in ſe eſt pōt veraciter predicari. Eodem aū mō idē ipſe philo. neceſſariū eē definit: ꝙ cū veꝝ ſit qͣꝫtū in ſe ē nunqͣꝫ poſſit ſuſceptiuū eſſe mēdacii. no neceſſariū āt eē determinat: ꝙ qͣꝫtū in ſe eſt poſſit ſi ſciꝑe falſitatē. impoſſibile vero ſcd̓m propriam naͣn nunqͣꝫ poſſit ſuſciꝑe veritatē. Idem tn̄ ipſe ⁊ ꝯtingē ⁊ poſſibile vnū eē confirmat. Diodorus poſſibile eſ determinat: qd̓ aut eſt aut erit: īpoſſibile ꝙ cū falſu ſit: nō erit veꝝ. neceſſariū qd̓ cū ſit veꝝ non erit falſi Non neceſſariū qd̓ aut iā eſt aut erit falſū. Stoici v ro poſſibile ꝗdem poſuerunt qd̓ ſuſceptibile eſſet ve re p̄dicationis nihil ꝓhibentibus alijs q̄ cū extra ſin cū ipſo tn̄ fieri ꝯtingunt. Impoſſibile aūt ꝙ nullan vnqͣꝫ ſuſcipiat veritatē alijs extra euentū ipſius pro hibētibus. Neceſſariū aūt qd̓ cum veꝝ ſit: falſam pr dicationē nulla rōne ſuſcipiat. Sed ſi oīa ex neceſſit. te fiūt in diodori ſnīam non rectā ſine vlla dubitatō veniendū eſt. Ille.n. arbitratus eſt ſi ꝗs in mari mo reret̉: eū in terra mortē nō potuiſſe ſuſcipere. ꝙ neq philo. neqꝫ ſtoici dicunt. ſed qͣꝫ qͣꝫ iſta nō dicant: tn̄ vnā partē cōtradictionis euentu neceſſitatis metiūt̉ idē cū diodoro ſentire cogunt̉. Nā ſi ꝗs in mari mor tuus ē: illū neceſſe fuit in mari necari. īpoſſibile.n. e fuit in terra mortē ſuſciꝑe. qd̓ falſū eſt. Atqꝫ hec oī impoſſibilia ſubire cogunt̉: ꝗcunqꝫ.n. definite alter cōtradictionis partē in futuro verā eſſe ꝯtendunt: ſi lā neceſſitatē in rebus inducūt. Neqꝫ.n. ſi ꝗs naufr gio periit in pelago: idcirco ſi nunqͣꝫ nauigaſſet in talis in terra futurus fuiſſet. At vero nō ex euentu rū: ſed ex naͣ euentus ipſos ſuſcipientiū propoſitioni contradictiones iudicāde ſunt. Si.n. mihi oīa ſuppe tunt nūc. vt athenas eā. ēt ſi non vadam: poſſe tn̄ n̄ indubitatū eſt. Nō ergo idem eſt poſſibile: vt ſit nec ſariū. Sed qͣꝫ qͣꝫ quod neceſſariū eſt poſſibile ſit: ē t alia quedā extrinſecus poſſibilitatis naͣ: que ⁊ ab ii poſſibili ⁊ a neceſſitate ſeiuncta eſt. Ariſtoteles enir hanc hn̄s opinionē de his: q̄ ſemper neceſſe eſt eē: putat nullā habere ad contraria cognationē: vt n̄ qm̄ ſemper eſt frigida nūqͣꝫ calori cōiuncta ē. Igni quoqꝫ nunqͣꝫ frigori cognatus eſt. Idcirco qm̄ ſen in frigoris contrarietate verſatur.i. in calore. Er oīa quecunqꝫ ſunt neceſſaria: nullā ad contrariorun qualitatem: quam ipſa retinet hn̄t cognationeꝫ. Q ſi quā cognationem haberet ignis ad frigus fruſtr eſſet illa cognatio. nunqͣꝫ.n. ignis ſe in frigoris qua tatē verteret: ſed nouimus nihil propriū natū fruſti nam ſolere perficere. Ergo illa ſunt poſita neceſſar q̄cunqꝫ ad cōtraria nullam hn̄t cognationē: quecūc aūt hn̄t: illa ſunt non neceſſaria. Sed qm̄ ad vtrac partem contrarietatis naturali quadam cognatioi videntur

De īterpretatio. editio. ſecūde liber terſus. 105
videntur eſſe coniuncta: idcirco ad vtrāqꝫ parteꝫ eo rum euentus poſſibilis eſt: vt lignū hoc. Pōt.n. ſeca ri ſed nihilominus tn̄ hꝫ ad contraria cognationem. Pōt.n. non ſecari. ⁊ aqua quidē pōt caleſcere. ſed ni hil eā ꝓhibet ⁊ frigori quoqꝫ eſſe coniunctā. Et vni uerſaliter dicere eſt: q̄cunqꝫ neqꝫ ſemꝑ ſunt: neqꝫ ſē per nō ſunt. ſed aliquotiēs ſunt: aliquotiēs non ſunt: ea per hoc ip̄m ꝙ ſunt ⁊ nō ſunt: hn̄t aliquā ad con traria cognationē. Hec aūt impoſſibiliū ⁊ neceſſario rū media ſunt. Impoſſibile.n. nunqͣꝫ eſſe pōt. Neceſ ſariū nunqͣꝫ non eē. inter hec ꝓpria quorundā naͣ eſt: que hoꝝ vtrorūqꝫ ſit media: que ⁊ eſſe.ſ. poſſit ⁊ nō eſſe. ergo hoc nūc dicit. Uidemus inꝗt in his: q̄ non ſemꝑ actu ſunt. Illa vero nō ſemꝑ ſunt actu: que ad vtraqꝫ ꝯͣria hn̄t cognationē. ignis ſemꝑ actu calidus eſt. aqua vero nō ſemꝑ. Quocirca videmus in his: q̄ non ſemꝑ ſunt actu: eſſe quedā poſſibilia. ⁊ non.i. vt ⁊ ſint ⁊ nō ſint. qd̓ in his euenit in quibus vtrūqꝫ cō tingit.i. ⁊ eſſe ⁊ nō eſſe: vt aquā ⁊ eſſe calidam ⁊ non eſſe. fieri quoqꝫ ⁊ non fieri calidā. Multaqꝫ nobis ꝑ ſpicua ſunt ita ſe ſe habentia. vt in vtramqꝫ partem euentus ſine vllo alicuius rei impedimēto vertatur: vt veſtem poſſibile eſt quidē ſecari. Sed fortaſſe ita ꝯtingit: vt non an̄ ferro diuidat̉. qͣꝫ eam exterat vetu ſtas: ⁊ hoc fieri poteſt: vt quelibet veſtis nō ferro po tius minutatim pereat. quā vſu ipſo exterat̉. Simil̓r autem non ſolū eam ſecari poſſibile eſt: ſed eam pri exteri qͣꝫ ſecari: non.n. eſſet poſſibile nō ſecari niſi pri us eſſet poſſibile exteri. Cum.n. exteritur: non ſecatur hoc aūt in ꝗbus eueniat vniuerſaliter monſtrat. Eue nit hoc inquit in facturis. Facture aūt ſunt: in ꝗbuſ cunqꝫ generatio eſt atqꝫ corruptio. Siue.n. quid naͣ fiat ſiue arte: in his a faciendo facturā dixit. In his ergo facturis alia poteſtate quidem ſunt alia actu: vt aqua ꝗdem eſt calida poſſibilitate. Pōt.n. fieri ca lida: frigida aūt actu eſt. Eſt enim frigida actu. hoc autem actu ⁊ poteſtate fieri ex materia venit. Nā cuꝫ ſit materia contrarietatis ſuſceptrix: ⁊ ipſa in ſe vtri uſqꝫ cōtrarietatis habeat cognationē: ſi ipſa ꝑ ſe co gitet̉: nihil eoꝝ habet que in ſe ſuſcipit: ⁊ ipſa quideꝫ nihil actu eſt: oīa tn̄ poteſtate. Suſcipiēs autem con traria qͣꝫ qͣꝫ vnā habeat contrarietatē habet tn̄ ⁊ alte ram ſimul: ſed non actu: vt in eadē aqua. huius.n. ma teria ⁊ caloris ſuſceptrix eſt ⁊ frigoris. Sed cū vtrūli bet eoꝝ ſuſceperit vel calorē vel frigus: eſt quidem ſi ita contingit calida: eſt ēt ſimul ⁊ frigida: ⁊ non eodē modo. Nam fortaſſe actu calida eſt frigida poteſtate Ergo qd̓ poteſtate eſt ī rebus: ex materia venit. Alio quin diuinis corporibus nihil oīno eſt poteſtate: ſed oē actu: vt in ſole nunqͣꝫ eſt lumen poteſtate: ſed actu nec poteſtate quidē vlla obſcuritas: vel toto celo nul la quies. Ita ergo ſe ſe hn̄t ex materia: vt oīa ipſa eſ ſent poteſtate. nihil aūt actu introducta: ſed natura que in ipſa materia eſt: ſingulos pro rōne diſtribuit motus: ⁊ ſingulas qualitatū ꝓprietates ſingulis ma terie partibus ponit: vt alias quidē naͣ ipſa neceſſari as res ordinauerit ita vt qͣꝫdiu res illa eſſet eius in ij ſa proprietas ꝑmaneret: vt igni calor. Nā qͣꝫdiu igni eſt: tamdiu ignē calidū eſſe neceſſe eſt. alijs vero reb tales qualitates appoſuit: ꝗbus carere poſſunt. Et il la quidē neceſſaria qͣlitas informat vniuſcuiuſqꝫ ſub ſtantiā. illa.n. eius qualitas cū ipſa materia ex natu ra coniuncta eſt. Iſte vero alie qualitates extra ſunt: q̄ admitti poſſunt ⁊ nō admitti. atqꝫ hinc eſt genera tio ⁊ corruptio. Ex naͣ ergo ⁊ ex materia iſta in rebus
non neceſſaria poſſibilitas venit. qͣ in re caſus quoqꝫ aliqn̄ ſubrepit: q̄ eſt indeterminata cā ⁊ ſine vlla rō ne cadens. neqꝫ.n. caſus naͣ eſt: q̄ fruſtra nihil efficit. Nec libeꝝ eſt caſus arbitriū: ꝙ in iudicio ⁊ rōne cōſi ſtit. Sed extra eſt caſus: qui ꝑꝑ aliā rem quibuſdā fa ctis ipſe ſubitus ⁊ īpulſus exorit̉. Et ex hac aūt que ē vtrūlibet poſſibilitate ēt illa liberi arbitrii rō venit. Si.n. non eſſet fieri aliquid poſſibile: ſed oīa aut ex ne ceſſitate eſſent aut ex neceſſitate nō eſſent: liberū ar bitriū nō maneret. Recte igit̉ nec oīa caſu vt Epicu rus: nec oīa neceſſitate: vt Stoicus: nec rurſus oīa li bero arbitrio fieri propoſuit. Sed cūcta ꝑmiſcens in ꝑmixto mūdo ꝑmixtas quoqꝫ reꝝ cauſas eſſe propo ſuit: vt alie quidē ex neceſſitate: alie vero caſu: vel li bero arbitrio: vel poſtremo poſſibilitate ꝯtingerent Quoꝝ oīum vnū nomē eſt vtrūlibet vel in caſu vel ī volūtate vel in poſſibilitate. Sed hoꝝ diuiſionē fecit Nā eoꝝ que ſunt vtrūlibet alia ſunt: q̄ equaliter ad affirmationē ⁊ negationē ſe hn̄t. vt eſt lecturū me eē hodie virgiliū ⁊ nō lecturū. Utroqꝫ.n. mō vtrūqꝫ eſt hoc eſt.n. qd̓ ait ⁊ nō magis vel affirmatio vel nega tio eſt. Equaliter.n. ⁊ poſſū legere virgiliū nūc: ⁊ poſ ſum nō legere. Alia v̓o ſunt q̄ non ſe equaliter hn̄t. ſꝫ qͣꝫqͣꝫ in vna re frequentius eueniant: non tn̄ prohibi tu ē in altera ꝓuenire: vt in eo qd̓ ē hoīeꝫ in ſenecta caneſcere. In pluribꝰ ꝗd hoc ꝯtingit ſꝫ ꝯtīgit fieri ⁊ alterum.i. vt nō caneſcat. Alteꝝ vero minime.i. vt ca neſcat. Ita ergo ex poſſibilitate ⁊ caſu ⁊ libero arbi trio contradictioneꝫ in vna parte de futuro definite non eſſe veram vel falſam ꝑ firmiſſimā ⁊ validiſſimā argumentationē conſtituit. His autem adiicit hoc. ¶ Igit̉ eſſe quod eſt quando eſt: ⁊ nō eſſe quod non eſt quando non eſt: neceſſe eſt. ſed nō omne quod ē neceſſe eſt eſſe: nec quod nō eſt neceſſe eſt nō eſſe. non enī ideꝫ eſt omne quod eſt neceſſario eſſe quan do eſt: ⁊ ſimplicit̓ eſſe ex neceſſitate. Similiter aūt ⁊ in eo quod non eſt. ¶ Duplex modus neceſſitatis on̄ditur: vnus qui cum alicuius accidētis neceſſitate proponit̉. Alter ꝗ ſim plici predicatione profert̉: vt cum dicimus ſolē moue ri neceſſe eſt: non.n. ſolem qꝛ nunc mouet̉: ſed qꝛ nun qͣꝫ non mouebit̉: idcirco in ſolis motu neceſſitas ve nit. Alter vero qui cū conditione dr̄: talis eſt: vt cum dicimus ſocratē ſedere neceſſe eſt cū ſedet: ⁊ nō ſede re neceſſe eſt cū nō ſedet. Nā cum idē ī eodē tꝑe ſede re ⁊ nō ſedere nō poſſit. quicūqꝫ ſedet non pōt nō ſe dere tunc cū ſedet. Igit̉ ſedere neceſſe eſt. ergo tūc qn̄ quis ſedet euꝫ ſedere neceſſe eſt. fieri.n. non pōt vt cū ſedet non ſedeat. Rurſus qn̄ quis non ſedet: tunc cū non ſedet: non ſedere eū manifeſtum eſt. Non enim poteſt idē ſedere ⁊ non ſedere: ⁊ poteſt iſta eſſe cū con ditione neceſſitas: vt cū ſedet aliquis tunc cū ſedet ex neceſſitate ſedeat. ⁊ cū non ſedet: tunc cū non ſedet: ex neceſſitate non ſedeat. Sed iſta cū condictione q̄ pro ponitur neceſſitas non illam ſimplicē ſecum trahit. Non.n. ꝗcūqꝫ ſedet: ſimpliciter eū ſedere neceſſe eſt: ſed cū adiectione ea que eſt tunc cū ſedet: ſicut ſolem dicimus neceſſe eſt moueri. Nec hoc addimus: vt ſolē moueri neceſſe ſit cū mouet̉: ſed tantū ſimpliciter di cimus ſolē moueri neceſſe eſt. ⁊ hec neceſſitas ſimplici ter de ſole dicta veritatē in oratione ꝑficiet. At vero illa que cū condictione vicitur: vt cū dicimus ſocratē ſedere neceſſe eſt tūc cum ſedet id quod proponimus

De interpretatio. editionis ſecūde lib. tertius.
tunc cū ſedet: ⁊ hanc conditionē tꝑis ſi a ꝓpoſitione diuidimus: de tota propoſitione veritas perit. Nō.n. poſſumꝰ dicere qm̄ ex neceſſitate Socrates ſedet po teſt.n. ⁊ non ſedere. habet.n. quandā conuenientian ⁊ cognationē poteſtas ſocratis ſicut ad ſedendū ſic ēt ad non ſedendū. Ergo id qd̓ dicimus ex neceſſitate ſo cratē ſedere tunc cū ſedet ad accidens reſpiciētes pro ponimuſ. Nā qn̄ accidit Socrati ſedere. ⁊ eo tꝑe quo accidit: ei nō accidiſſe non pōt. ſic.n. fiet vt eadem res ⁊ accidat/ vno eodemqꝫ tꝑe ⁊ non accidat: qd̓ impoſ ſibile eſt. Idcirco accidens eius inſpicientes dicimus: neceſſe eſt ſocratē ſedere: ſed non ſimpliciter: ſed tunc cū ſedet. Et ſicut ſimpliciter ethiopem dicere eſſe can didū falſum eſt: veꝝ tn̄ eſt in aliquo eſſe candidū(It oculis.n. ⁊ dentibus illi candor ineſt) ita quoqꝫ falſū eſt Socratē ex neceſſitate ſedere ſimpl̓r. Uerum autē eſt hāc neceſſitatē in aliquo quodā ponere ⁊ non ſim pliciter predicari: vt dicamus tunc cū ſedet. Quēad modum.n. in ſole dicimus qm̄ ſolē moueri neceſſe eſt ſimpliciter: ſi ita dicamus Socratē ſedere neceſſe eſt falſum eſt. Sin vero marmoreū ſocratē dicamus: qm̄ marmoreū ſocratē ſedere neceſſe eſt: ſi fortaſſe ſedēs formatus ſit: veꝝ eſt: ⁊ ſimpl̓r de tali Socrate neceſſi tas poterit predicari. de ipſo aūt ſocrate ſimpliciter talis neceſſitas non dr̄. Neqꝫ.n. fieri pōt: vt ſocrate: ex neceſſitate ſedeat niſi fortaſſe cū ſedet. tunc.n. cum ſedet qm̄ ſedet ⁊ non pōt non ſedere: ex neceſſitate ſe det. alioꝗn ex neceſſitate non ſedet ſimpl̓r: ſed ꝯtingē ter. pōt.n. ſurgere. Qd̓ aūt ex neceſſitate ſimpl̓r eſt: lam ꝑmutare nō pōt neceſſitatē: vt qm̄ ſimpliciter ſo lem moueri neceſſe eſt: ſol ſtare nulla ratione poteſt. hoc igit̉ Ariſtoteles dicit. oē quod eſt qn̄ eſt: ⁊ oē ꝙ non eſt qn̄ non eſt: eſſe cū conditione ⁊ non eſſe neceſ ſe eſt. Sed non ſine conditione aut eſſe aut non eē ſu pliciter. hec.n. ſolis illis neceſſitatibus attributa ſūt: quecunqꝫ nullius potentie aut cognationis ad oppoſi ta ſunt: vt ſol ad quietē vel ignis ad frigus. Neqꝫ.n. idē eſt inꝗt. A. ex neceſſitate eē aliꝗd qn̄ eſt inditione vel non eſſe qn̄ non eſt: ⁊ ſimpl̓r dicere oīa ex neceſſi tate eſſe: vel non eſſe. illud.n. conditione verum ſit: in hac ſimplicitatis natura efficit veritatē. Similiter aūt inquit ⁊ in eo ꝙ non eſt idem eſt. Non.n. oē qd̓ n̄ eſt non eſſe neceſſe eſt: ſed tunc cum non eſt tunc non eſſe neceſſe eſt: ⁊ hoc in conditione rurſus non ſimpli citer. Duabus igit̉ neceſſitatibus demōſtratis vna.ſ. conditionali altera ſimplici. Rurſus ad contradictio nem de futuro contingentiqꝫ reuertitur. ¶ Et in cōtradictione eadē ratio eſt. Eſſe ꝗdeꝫ vel nō eſſe omne neceſſe eſt: ⁊ futurū eſſe vel non: non tamē diuidētē dicere alterum neceſſarium. Dico autē neceſſe eſt quidē eſſe futurū bellū nauale cras: vel non futuꝝ eſſe ſed non futurū eſſe cras bellū na uale neceſſe eſt. vel nō futurū eſſe. Futurū autē vel eſſe vel non eſſe neceſſe eſt. ¶ Planiſſime que ſnīa haberet̉ de ꝯtingentibus pro poſitionibꝰ ⁊ futuris expoſuit dicens. In his totā ꝗ dē cōtradictionē dictā vnā quālibet partē verā hēre alterā falſaꝫ. Sed nō vt aliquis diuidat atqꝫ rn̄deat Hanc quidē ex neceſſitate eē verā: illā vero ex neceſ ſitate alterā falſam: vt in eo qd̓ dicimus. ſol hodie oc cidet: ſol hodie nō occidet. facillime in his aliꝗs diui dēs dicit: qm̄ ſolem hodie occidere ex neceſſitate ē ve rum: nō occidente ex neceſſitate falſum. Ita ſe ſe hēt
diuinoꝝ corpoꝝ rō ⁊ naͣ: vt in his nulla cognatio ſit ad oppoſita. atqꝫ ideo vel ꝙ ſunt: ex neceſſitate ſunt: vel ꝙ non ſunt: ex neceſſitate non ſunt. Ea uero que generatione ⁊ corruptione ſunt. nō ſunt ita. Et.n. hn̄t hoc ipſo ꝙ gignunt̉ ⁊ corrumpuntur ad oppoſita co gnationeꝫ. atqꝫ ideo in his non eſt vnā partē contra dictionis aſſumere: ⁊ eā neceſſario eē predicare: ⁊ rui ſus aliā neceſſario non eſſe proponere: qͣꝫuis totius contradictionis vna quelibet pars vera ſit altera fa ſa: ſed incognite ⁊ indefinite: ⁊ non nobis: verum na tura ipſarum reꝝ que proponuntur dutabilis. vt ī ea propoſitione q̄ ē ſocrates hodie lecturus eſt: ſocrate hodie lecturus non eſt: totius quidē contradictioni vna vera eſt altera falſa. aut.n. lecturus eſt. aut no lecturus: ⁊ hoc confuſe ⁊ in tota oratione imperſpe ctū. Sed nullus pōt diuidere ⁊ reſpondere qm̄ veri eſt lecturū eum. eſſe: vel certe qm̄ eſt vera non eū eſſi lecturū. Hoc autem non ꝙ audiētes de futuro neſci mus: ſed ꝙ eadē res ⁊ eſſe poſſit ⁊ nō eſſe. Alioquin ſi ex noſtra ſcientia hoc eueniret ⁊ non ex ipſaꝝ reri variabili ⁊ indefinito prouentu: illa rurſus impoſſ bilitas contingeret: vt oīa neceſſitas adminiſtraret Non.n. propter ſcientiam nr̄am ꝙ ex neceſſitate e euenturū eſt. Sed ēt ſi nos neſciamus: erit tamen a cuius rei euentus conſtitutus: ⁊ indubitanter illar rē futurā eſſe neceſſe ē. Ergo qm̄ hoc fieri nō pōt: e ſunt quedā: que non ex neceſſitate proueniant ſed o tingenter: in his qͣꝫ qͣꝫ totius cōtradictionis in qual bet eius parte veritas inueniat̉ aut falſitas: nō tn̄ ꝑ aliquis diuidat ⁊ dicat hanc quidem veram eſſe: ill vero falſam: quod huiuſmodi monſtrauit exempl Cras.n. bellū nauale fieri: aut non fieri neceſſe eſt: ꝑ tamen ex neceſſitate fiet cras: aut neceſſitate nō fi cras. Ut poſſit aliꝗs diuidere ⁊ predicare dicens cr fiet: vt hoc vere dicat ⁊ ita ex definito contingat. rurſus cras non fiet: ⁊ hoc eodem modo proueniat hoc fieri non pōt: ſed tn̄ indefinite quecūqꝫ vna pa contradictionis vera eſt altera falſa: ſed que euen rit. Euentus autem ipſoꝝ indiſcretus eſt. ⁊ illud en ⁊ illud poterit euenire. hoc autem idcirco eſt quoni non eſt ex antiquioribus quibuſdā cauſis pendens rum euentus. Ut quedam quodāmodo neceſſitat catena ſit: ſed potius hec ex noſtro arbitrio ⁊ liber voluntate ſunt: in quibus eſt nulla neceſſitas. O ſi inquit ſimiliter orationes vere ſunt quēadmo ⁊ res: hoc ſumpſit a Platōne qui dixit ſimilit bere orationes rebus: ⁊ cognatas quodammo in ipſa ſignificatione: vt ſi ſint res impermutabiles. ratione ſtabili permanentes: oratio quoqꝫ de his ra eſſet ⁊ neceſſaria. Sin vero eſſet res que varie te nature nunqͣꝫ perpetuo permaneret in oration bus quoqꝫ fixa veritas non eſſet: ⁊ nulla per huiuſm di orationes demonſtratio ꝓueniret. hoc ergo ſur A. vt optime dictum ait. ¶ Quare quoniā orationes ſimilit̓ vere ſunt admodū ⁊ res Māifeſtū eſt: quoniā quecunqꝫ ſe habēt: vt vtrūlibet ſint: ⁊ cōtraria ipſoꝝ contigē neceſſe eſt ſimiliter ſe habere ⁊ contradictionen Quod contingit in his: que non ſemper ſunt non ſemper non ſunt. ¶ Neceſſe eſt ita contradictionē ſe habere: que de i nature inſtabilibus atqꝫ indefinitis rebus eſt. Q ſi res ſint dubitabiles ⁊ indefinito variabiliqꝫ pro tu: contradictio quoqꝫ que de his rebus ſit: variab ⁊ indefinito

De īterpretatio. editio. ſecūde liber quartus. 06
⁊ indefinito prouentu ſit. Que auteꝫ eſſent huiuſmno di res. quarū euentus variuſ indefinituſqꝫ conſtaret. planiſſime demonſtrauit dicens ꝙ contingit in his q̄ non ſemꝑ ſunt ⁊ non ſemper nō ſunt. Ea.n. ſunt in ꝗ bus contingit vtrūlibet que neqꝫ ſemper ſunt(poſſūt .n. corrumpi) neqꝫ ſemꝑ non ſunt. poſſunt.n. genera ri ⁊ fieri. Hec.n. ſūt que hn̄t ad oppoſita cognationē ſicut in ipſa propria ſubſtantia rerū ipſaruꝫ euentus docet. Nam eſſe ad non eſſe oppoſitū eſt. Quod autē non fuit ⁊ generat̉ ⁊ ſit: ex eo ꝙ non fuit eſt. Habuit igr̄ ī hoc ad eē ⁊ n̄ eē.i. ad oppoſita cognationē. Sī v̓o idē ipſuꝫ qd̓ eſt corrūpatur: ex eo ꝙ fuit nō erit. hēbit igr̄ rurſus ad oppoſita cognationē. Quare ⁊ ſicut ha rū q̄ ſunt in generatiōe ⁊ corruptione rerū prouentus indefinitª eſt: ita quoqꝫ ⁊ ꝯtradictionū partes qͣꝫqͣꝫ in tota ꝯͣdictione vna v̓a ſit altera falſa. Indefinituꝫ .ij. ⁊ indiſcretū ē: q̄ vna haꝝ vera ſit: que altera falſa. ¶ Horū.n. neceſſe eſt alterā partē contradictionis verā eſſe vel falſam. Non tn̄ hoc vel illud: ſed vtrū libet: ⁊ magis quidē alteram veram: non tn̄ iam ve ram vel falſam. Quare manifeſtū eſt: quoniā non eſt neceſſe oīs affirmationis ⁊ negationis oppoſita rum hanc quidem veram: illam vero falſam eſſe. ¶ Docuit ſupra nos in his que vtrumlibet ſunt rebus contradictionis vnam partē non eſſe definite veram: falſam vero eſſe alterā definite: nunc a frequentiori ⁊ a rariori argumentū trahit. Supra namqꝫ mōſtra uit eſſe quaſdā res que frequentius quidē cōtingūt: non tn̄ intercluſum ſit: vt ei oppoſita aliqn̄ contingāt Contingit.n. vt ei rarius infrequentiuſqꝫ contingāt. Ergo ſi in his quecunqꝫ in pluribus eueniūt: non ne ceſſe eſt vnā veram eſſe alterā falſam. Idcirco qm̄ ꝙ cunqꝫ dixerit hoīem in ſenecta caneſcere: ⁊ hoc ex ne ceſſitate eſſe protulerit: mētiet̉. Pōt.n. ⁊ nō caneſce re. Si in his ergo nō eſt definite vna vera: altera fal ſa: in ꝗbus vna res frequentius venit: rarius altera multo minus in his in ꝗbus oppoſitorū euentus eqͣ lis eſt. ⁊ verū eſt quidem dicere qm̄ hoc cōtingit: fre quentius: non tn̄ oīno: quoniam contingit: idcirco ꝙ licet rarius tn̄ cōtingit oppoſitum. Qd̓ ſi neqꝫ in his que in pluribus predicantur vna definite vera eſt al tera falſa: ⁊ multo minus in his quorum equaliter in diſcretus euentus eſt: manifeſtum eſt in futuris ⁊ cō tingentibus propoſitionibus non eſſe veram vnaꝫ: al teram falſaꝫ. hoc enim in principio vt monſtraret va lidiſſima argumentatione contendit. ¶ Neqꝫ.n. quemadmodū in his que ſunt: ſic ſe hēt etiam in his que non ſunt: poſſibilibus tn̄ eſſe vel non eſſe. ſed quemadmodum dictum eſt. ¶ Ad diuiſionem tꝑorum in principio factam totam re uocat queſtionē. Ait.n. prius propoſitiones eas q̄ fie rent: aut in preſenti: aut in futuro: aut in preterito pre dicari: ⁊ eas quidē que de preterito vel preſenti dice rent̉: definitā veritatē vel falſitatem habere: ſiue in ſempiternis ⁊ diuinis rebus dicerentur ſiue in naſcē tibus ⁊ morientibus: in quibus vtrūlibet cōtingeret: vt haberent ad oppoſita cognationē in futuris vero ſi de diuinis quidē rebus aliꝗs ⁊ immutabilibus loq̄ retur: eodem mō vnā veram definite: alteraꝫ falſam eſſe definite: Non.n. habeat hmōi nature ad oppoſi ta cognationē. In his aūt que in generatione ⁊ corru ptione eſſent de futuro p̄dicatis vel affirmatiue vl̓ ne gatiue non eundē eſſe modū veritatis definite: ſed to
teram falſam: definite autem vnam veram: definite alterā falſam minime. Nunc aūt non vtraqꝫ tempo ra poſuit preſens.ſ. ⁊ preteritū. Sed tantum preſens. dixit enim. Neqꝫ enim quemadmodū in his que ſunt ideſt que preſentia ſunt. Quod vero ait in his que nō ſunt poſſibilibus tamen eſſe: de futuris loquit̉ que cum non ſint: tamen eſſe poſſunt. Non enim ſic ſe hēt in preſenti predicta propoſitio: quemadmodum in fu turo in his.ſ. que vtrumlibet ſunt: ⁊ in generatione ⁊ corruptione conſiſtunt. In illis.n. ideſt preſentibus ⁊ preteritis definite vna vera ē altera falſa. In his ve ro ideſt futuris ⁊ contingentibus veritas ⁊ falſitas propoſitionum nulla definitione conſtringitur. Sed quoniam de futuris propoſitionibus Ariſtotelicam ſententiam quantum facultas fuit. diligenter expreſ ſimus: prolixitatem voluminis terminemus. ¶ Incipit cōmentariorum liber quartus. St quidem libri huius: ꝗ de in terpretatione apud latinos apd̓ grecos vero περιξρμηῦέῖασ inſcribit̉: obſcura orationis ſeri es obſcuriſſimis adiecta ſenten MN tiis atqꝫ ideo nō hoc magnis ex pediſſem voluminibus: niſi etiā nihil labori concedens quā poſ ¶LIII . ſem planiſſime qd̓ in prima edi tione altitudinis ⁊ ſubtilitatis omiſeram: ſecunda cō mentatione complerem. Sed danda eſt prolixitati ve nia: ⁊ operis longitudo libri obſcuritate penſanda ē. Sunt tn̄ gradus apud nos ſatiſfacientes lectoris ⁊ di ligentie ⁊ ſtudio cupientis facillime magna cognoſce re. Huius.n. libri poſt has geminas cōmentationes quoddā breuiariū faciemus: ita vt in quibuſdā ⁊ fe re in oībus Ariſtotelis ipſius verbis vtamur: tn̄ ꝙ il le breuitate dixit obſcure: nos aliquibus additis dul ciorē ſeriem adiectione faciamus: vt quaſi inter textꝰ breuitatem cōmentationiſqꝫ diffuſionem medius in grediat̉ ſtilus diffuſe dicta colligens: ⁊ anguſtiſſime dicta diffundens: atqꝫ hoc poſterius. Nunc vero qm̄ ab Ariſtotele ſupra monſtratum eſt: in futuro contin gentiū propoſitionū veritatem ⁊ falſitatem non ſta bili neqꝫ definita ratione eſſe diuiſam: ⁊ quicquid ſu pra latiſſima diſputatio cōplexa eſt: nunc hec eius in tentio eſt: vt categoricarū propoſitionum numerum tradat: quecunqꝫ cum finito vel infinito noīe ſimplici ter ſiunt. Primo.n. volumine dictum eſt nomen eſſe vt homo: infinitū nomen vero vt non hō. Predicati ue autem ⁊ categorice ꝓpoſitiōes ſunt. q̄ duobus tan tum ſimplicibus terminis cōſtant. hec āt ſunt ſiue cū finito nomine. vt eſt homo ambulat: ſiue cum noīe in finito: vt eſt non homo ambulat. Harum igitur pro poſitionū categoricarū atqꝫ ſimpliciū tradere nume rum contendit. quecunqꝫ fiunt adiectione nominis in finiti. Sed quoniam propoſitiones omnes aut ſecun dum qualitatem differunt. aut ſecundum quantita tem. Secundum qualitatem ꝙ hec quidem affirma tiua: illa vero negatiua. Secundum quantitatem: ve ro: ꝙ hec quidem plura complectitur. illa vero pau ca. ſecundum quam differentiam he propoſitiōes: q̄ dicunt homo ambulat: ⁊ rurſus non homo ambulat a ſe differunt aut ſecundum quantitatem: aut ſecun dum qualitatem videamus. Nam ꝙ dico homo am bulat: qualitatem quidem quandam ſubſtantie. ideſt o 4

De interpretatio. editionis ſecūde lib. quartus.
hominem ambulare deſignat: ⁊ rem definitam atqꝫ ſubſtantiam: que vnam ſpeciem ambulabilem eſſe ꝓ nunciat. Quod autem dico non homo ambulat: ho minē quidem rem definitā tollo innumerabilia vero ſignifico. quare illa quidē que dicit homo ambulat videbitur ſecundum quantitatem potius diſcrepare ab ea q̄ dicit. non homo ambulat. An certe illud ma gis eſt verius: vt ꝙ dico homo ambulat: homo ſim plex nomen quaſi affirmationi eſt proximum: ꝙ ve ro non homo ambulat: non homo infinitum nomen negationi videbitur eſſe conſimile. Sed affirmatio ⁊ negatio ſecundum qualitatem differunt. hec autem affirmationi ſunt negationiqꝫ conſimilia. Qualitate igitur potius qͣꝫ vlla diſcreꝑant quantitate. An ma gis illud eſt verius: ꝙ quemadmodum ſe hꝫ propoſi tio que dicit ſocrates ambulat ad eam que dicit qui dam homo ambulat. Ita ſeſe habet homo ambulat ad eam que dicit non homo ambulat. Propoſitio namqꝫ que eſt quidam homo ambulat: ſi plures am bulant: neceſſe eſt vt vera ſit. Si autem plures am bulent: vt Socrates ambulet non eſt neceſſe. poſſunt enim plures ambulare: ⁊ ſocrates non ambulare. Sed cum plures ambulant: quidam homo ambulat hoc autem ideo euenit. Quia ꝙ dicimus quidam ho mo ambulat particularitatem iungimus vniuerſali tati ideſt homini: ⁊ ſi qui ſub ipſa vniuerſalitate ſunt ideſt ſub homine ambulantes ſunt: eam que dicit qui dam homo ambulat veram eſſe neceſſe eſt. At vero cum dicitur Socrates ambulat: quoniā ſocrates cir ca vnius cuiuſdaꝫ proprietatem eſt. Niſi ipſe ſocrates ambulauerit: qͣꝫ qͣꝫ omnes homines ambulent: non ē verum dicere ſocrates ambulat. ſic ergo quidam ho mo ambulat: definite verum eſt: ſi plures ambulant. Non autem ſocrates ambulat: qͣꝫuis plures ambulēt niſi ipſe ſocrates ābulet. ſic ēt ī eo ꝙ ē hō ⁊ n̄ hō: qui dicit hō ambulat: dicit qm̄ quoddā aīal ambulat: ⁊ hoc nomīe ⁊ qͣlitate determinat dicens hō ambulat. Qui v̓o dicit non hō ambulat: nō quidē oīa ſubruit: ſed hominem tantum. Cetera vero animalia ambu labilia eſſe pronunciat. Ergo ſiue equus: ſiue bos: ſi ue leo ambulat: verum eſt non homo ambulat: ſed n̄ eſt verum homo ambulat: ſi non homo ipſe ambulet Quare quemadmodum ſe habet quidam homo am bulat ad ſocrates ambulat. Quod illic ſi plures ho mines ambularent. verum erat quidam homo am bulat. Non etiam ſocrates ambulat: niſi ipſe ſocra tes ambularet. Ita quoqꝫ in eo ꝙ eſt homo ambulat ⁊ non homo ambulat: dici pōt. Nā ſi plura q̄ ſunt n̄ hoīes ambulent: veꝝ eſt dicere qm̄ non hō ambulat non autem verum eſt dicere quoniā homo ambulat niſi ipſe hō ambulet. ⁊ ſcd̓m definitionē ergo potius ⁊ ꝓprietatē vident̉ diſcrepare: quā ſcd̓m aliquā totā quantitatē vel partē quantitatis. vel rurſuꝫ ſcd̓m ali quā qualitatē. Nā ſicut poſterius demonſtrabit̉ ea q̄ dicit non hō ambulat: affirmatio potius quam nega tio eſt. atqꝫ hec hactenus predixiſſe ſufficiat. Uoniam autem eſt affirmatio de aliquo ſignificans aliquid. hoc auteꝫ eſt vel no men vel innominatuꝫ. vnuꝫ autē oportet eſſe ⁊ de vno id: quod eſt in affirmatione Nomen auteꝫ dictum eſt: ⁊ innominatum prius. non homo enim nomen quidem non dico: ſed no mē infinituꝫ. Unuꝫ eniꝫ ſignificat quodammodo
infinituꝫ nomen: quemadmoduꝫ ⁊ non currit non verbum dico: ſed infinitum verbum. Erit omnis affirmatio ⁊ negatio vel ex nomine ⁊ verbo: vel ex infinito nomine ⁊ verbo. Preter verbum autem nulla affirmatio vel negatio eſt. eſt eniꝫ: vel erit: re fuit: vel ſit: vel quecunqꝫ alia huiuſmodi verbaer his ſunt: que ſunt poſita. conſignificant eniꝫ tēpus. Quare prima eſt affirmatio ⁊ negatio: eſt hō: non eſt homo: deinde eſt non homo: non ē non homo. Rurſus eſt omnis homo: non eſt omnis homo. eſt oīs non hō: non eſt omnis non hō. ⁊ in extrinſecus temporibus eadem ratio eſt. ¶ In ſecundo(vt arbitror) libro prediximus oēm enun ciationē ſimplicē. id eſt predicatiuam ex ſubiecto ⁊ pro dicato conſiſtere. Quorum ſemper predicatio aut ve bum eſſet. aut ꝙ idem poſſet: tanqͣꝫ ſi verbi dictio po neretur. vt cum dicimus: homo ambulat verbum po nitur. cuꝫ vero dicimus: hō rationalis ſubaudiat̉ hic verbum eſt: vt totus intellectus ſit homo rationabi lis eſt. Quocirca neceſſe eſt. aut verbum ſemper eſſe quod predicatur. aut qd̓ ſit verbo cōſimile: idemqꝫ in enunciationibus poſſit. Quod vero ſubiectuꝫ eēt. au omnino nomē eſſet: aut qd̓ vice nominis fungeretur Quocirca illud maxime colligendum eſt: omne in ca tegorica propoſitione ſubiectum eſſe nomē: omne ve ro predicatum verbum. Sed qm̄ cum de nomine lo queretur aliud quoddam nomen introduxit quod vi ſimpliciter quidem ⁊ per ſe nomen non eſſet: infi uitum tamen nomen vocaretur. id cum negatiua pa ticula proferetur. Omnis autē propoſitio ex nomini ſubiectione conſiſtit. Eſt auteꝫ categorica propoſitio que aliquid de aliquo p̄dicat vel negat: ⁊ de quo pr dicat quidem nomen eſt. Quandoqꝫ in nomine infi nitum etiam nomen dicitur: neceſſe non ſemper cat goricam propoſitionem aut nomen habere ſubiecti aut illud qd̓ infinitū dr̄. Infinitū vero nomen eſt qꝛ ipſe nunc innominatū vocat. Oīs ergo propoſitio pre nito quidē quemadmodū cum dico non homo amb lat. ex finito autem ⁊ ſimplici vt homo ambulat. Hi ius aūt que ex finito ⁊ ſimplici eſt ſpēs ſunt due: qui aut vniuerſale nomen ſubicit vt homo ambulat: at ſingulare: ut Socrates ambulat. Quare ita ſit diu ſio. Oīum enunciationum ſimplicium: q̄ duobus ter minis conſtant. alie ſunt ex infinito noīe ſubiecto ali vero ex finito ⁊ ſimplici. Earum que ſimplex haber propoſitionū ſimplex nomen in ſubiecto ponentit Qd̓ alie ſunt vniuerſales: alie ſunt particulares: ali ſunt indefinite. ⁊ ſcd̓m quantitateꝫ quidē hoc mode differunt. Scd̓m qualitatē vero ꝙ alie affirmat ſunt: alie negatiue: Idē quoqꝫ in his propoſitionibu que ex infinito noīe ſubiecto enunciant̉. Alie namqꝫ earum indefinite ſunt. alie definite. Definitarum alie ſunt vniuerſales: alie particulares hic quoqꝫ ſcd̓ꝫ qͣꝫ titatem: nec minus ſcd̓m qualitatem eedem infinito ruꝫ: quoqꝫ noīum in propoſitionibus dr̄ie ſunt. mus.n. alias eſſe affirmatiuas: alias negatiuas: ſubi cta vero deſcriptio docet que ſint affirmatiue ſim plices: ⁊ que ſint negatiue: ⁊ rurſus que ſint nega ue ex īfinito

De interpretatione editionis ſecūde liber. iiij. c
ue ex īfinito nomīe ⁊ que affirmatiue: eaſqꝫ oēs inꝓ bis determinationibꝰ adiunximꝰ nec minꝰ etiā īdefi nitas in vtraqꝫ ſpecie ꝓpoſitionū poſuimꝰ ſingulare habētibꝰ ſubiectū ſimplicibª ꝓpoſitionibꝰ reiectis Sūt enī indefinite ꝓpoſitiones ſimplices he. homo ābulat: homo nō ābulat. cōtra eas vero diuiſe ſcd̓m nomē infinitū he. Nō homo ambulat: nō hō nō am bulat: vniuerſales ex ſimplici ſubiecto noīe ſūt he Omnis homo ābulat: nullꝰ hō ābulat. Cōtra has diuiſe ex īfinito noīe vniuerſales. Omnis non hō am bulat: nullus nō homo ābulat. Rurſus ꝑticulares ex ſimplici noīe ſubiecto ſūt he. Quidā hō ābulat: qu dā hō n̄ ābulat. Rurſus ꝑticulares ꝯͣ has diuiſe ex īfi nito noīe ſubiecto ſūt he. Quidā n̄ hō ābulat: ꝗdā n̄ hō nō ābulat. hoc at ſubiecta deſcriptiōe declarat̉. Indefinite ex ſimplici nomine ſubiecto. Homo ambulat Homo non ambulat. Indefinite ex infinito nomine ſubiecto. Nō hō ambulat Nō homo nō ambulat. Uniuerſales ex ſimplici nomine ſubiecto. Oīs hō ambulat Nullus nō hō ambulat Uniuerſales ex infinito noīe ſubiecto. Oīs hō nō ambulat Nullus hō n̄ ābulat. Particulares ex ſimplici nomine ſubiecto. Quidā hō ābulat Quidā hō nō ābulat. Particulares ex īfinito nomine ſubiecto. Quidā n̄ hō ābulat ꝗdā n̄ hō n̄ ābulat. MHec ergo partiēs ⁊ de ꝓpoſitionibꝰ ex duobꝰ terin nis cōſtitutis faciens ꝓpoſitionē īquit ōnes ex ſubie cto fieri noīe ꝓpoſitiones ⁊ eas tātū ad diuiſionē ſu mit que ex īfinito nomine ⁊ finito nomine fiūt: faciēs huiuſmodi diuiſionē principalē: vt ſit. Propoſitionū alie ſūt ex finito noīe: alie ex īſinito. Oportuerat qui dē volēte̓ cūcta partiriad differētias ꝓpoſitionū nō ſolū īfinitū ſumere nomina: ſed etiā verba. Sed quo niā nouerat nomē quidē infinitū cōſeruare ꝓpoſitio nē quā īueniſſet: vt ſi ī affirmatiua diceret̉: affirmati uā ſeruaret enūciationē: vt eſt nō homo ābulat. Si negatiua: negatiuā ſeruaret enunciationē. negatiua autē ē vt eſt non hō non ābulat. Uerba vero q̄ ſūt īſi nita iūcta ī ꝓpoſitione nō affirmationē: ſed perficere negationē: idcirco de his reticuit: Qd̓ he magis que ex verbo infinito ſūt ad vnā qualitatē ꝑtinēt propo ſitiōis.i. ad negatiuā. Sēper enim ſit ex īfinito verbo negatio. Hec igit̉ colligēs ait. Quoniā autē eſt de ali quo ſubiecto affirmatio ſignificās aliꝗd.i. p̄dicans: hoc eſt quoniam omnis propoſitio eſt ex ſubiecto ⁊ predicato. qd̓ autem ſubiectu eſt vel nomen vl̓ inno minatum. Innominatum autem eſt quod propoſitū ſubruit: vt eſt non homo. Nomen enim quod eſt ho mo differt a nominis infiniti priuatione: ꝙ eſt nō hō atqꝫ in eo: ⁊ innominatum vocauit. Qualis autē de beat eſſe propoſitio de qua tractat oſtēdit dicēs: vnū autem oportet eſſe ⁊ de vno hoc quod eſt in affirma tione: ideſt ex duobus terminis propoſitionē oportet cōſiſtere. Cōmemorat quoqꝫ ꝗd ſit innominatum ſe ſupra dixiſſe: quoniam ꝙ dicimꝰ nō hō nomē quideꝫ Ariſtoteles non diceret: ſed ꝙ nomē ſimpliciter non vocaret: hoc addito infinito nomen diceret infinituꝫ: idcirco ꝙ vnum quidem ſignificat: ſed infinitum no men enim quod ipſam ſignificationem eius quod di cimus homo tollit: ideſt non homo: vnum eſt: ⁊ vnā per ſe ſignificationem ſubripiēs: multa ſunt que ītel ligentium ſenſibus relinquuntur. cōmemorat etiam quoniam non currit verbum ſuperius infinitum vocauit ⁊ non ſimpliciter verbum. Quoniam ergo ali quid de aliquo affiriatio eſt. hoc autem ꝙ ſubiectū eſt: aut nomen eſſe oportet: aut innominatum: ideſt ī finitum nomen. Duplex propoſitionis ſpecies inue nitur. Omnis enim affirmatio vel ex finito nomime eſt ⁊ verbo vel ex īfinito nomine ⁊ verbo. eodē quoqꝫ modo ⁊ negatio. Neqꝫ enim reperietur vnqͣꝫ vlla aſ firmatio: cuius negatio inueniri non poſſit. Quod fi duplex eſt ſpecies affirmationum: duplex quoqꝫ eſt ſpecies negationum: illud quoqꝫ cōmemorat quod ſu pra iam dixit. Nam licet ex nomīe ⁊ verbo ⁊ rurſus ex eo ꝙ non eſt nomen: ſed infinitum nomen ⁊ verbo ſit affirmatio ⁊ negatio predicatiua.i. cathegorica: vt autem ſit preter verbum vlla affirmatio atqꝫ nega tio: aut preter id quod idem ſignificet verbum vel in ſubauditione vel aliquo alio modo: fieri non poteſt. Ponit quoqꝫ verba que pene in omnibus propoſi tionibus aut ipſa cadant: aut que idem valeant. Eſt enim inquit vel erit vel fuit vel quecūqꝫ alia cōſigni ficant tempus: verba ſunt ſicut doceri ex his poſſumꝰ que antea poſita ſunt atqꝫ conceſſa: cuꝫ diffinitio ver borum daretur verba eſſe que conſignificarent tem pus. Quare ſi hec conſignificant tempus non eſt du bium quin verba ſint. ſed preter hec aut idem valen tia nulla propoſitio eſt. Recte igitur dictum eſt pre ter verba predicatiuam propoſitionem non peſſe con ſtitui. Iuſte tamen aliquis queſtionem videatur op ponere. Cur cum iam dixerit preter verbum enūcia tiones nulla ratione poſſe conſtitui: nunc idem repe tit: quaſi nihil de hoc antea predixiſſet: ſed ſuperfluū videri non debet. Qm̄ enim finitum nomen cum ne gatiua particula nomen eſt infinitum: idcirco putare tur fortaſſe negatio eſſe: ꝙ dicimus nō homo. Quod ſi hec ē negatio: hō ē affirmatio. Ne ī hūc ergo ꝗſqͣꝫ laberet̉ errorē: hoc dixit: ⁊ cōgrue repetiuit: qm̄ p̄ter verbū enūciatio eē nō poteſt: tanqͣꝫ ſi diceret: nemo arbtret̉ īfinitū nomē eē negationē: nec nomē afirma tionē. Preter v̓bū enī affirmatio ⁊ negatio nulla po teſt vnqͣꝫ ratiōe cōſtitui. In hoc illud quoqꝫ notaue rat: ꝙ v̓bū īfinitū ⁊ negationē ſignificaret ⁊ īfinitum v̓bū. Id enī ꝙ dicimꝰ nō ābulat ⁊ īfinitū v̓bū ē ⁊ ne gatio. ſed ꝑ ſe ꝗdē ſi dicat̉ ſimplex ſine aliꝗbꝰ alijs ad iectionibꝰ īfinitū v̓bū eſt. Sin vero cum nomine aut cuꝫ infinito nomine ꝓferat̉: non iā verbuꝫ infinituꝫ. Sꝫ negatio accipit̉: ſed ita vt nō. negatiua particula iūcta cū ābulat infinitū v̓bum efficiat nō ābulat. ſed in ꝓpoſitione que eſt homo nō ābulat hominem non ābulare deſignat. atqꝫ ideo ait ſubiecta ꝗdē in ꝓpoſi tionibꝰ poſſe eſſe vel nomina vl̓ īfinita nomina. p̄di cata v̓o p̄ter v̓ba eē nō poſſe. Nā ſiue in affirmatiōi bus ꝗs ponat: id v̓buꝫ ſine dubio p̄dicauit: ſiue ī nega tionibꝰ: eſt non īfinitū v̓bū ſed tātū v̓bū: cui addita nō ꝑticula totā qualitatē ꝓpoſitiōis ex affirmatiua in negatiuā cōmutat. Quare recte nullā differētiā ꝓ poſitionū de īfinitis v̓bis fecit. Infinita enī v̓ba tūc ſūt īfinita: cū ſola ſūt. Si v̓o cū īfinito noīe iūgantur aut noīe: nō īfinita ꝟba iā ſūt ſed finita. Cum nega tione tamē in tota ꝓpoſitiōe ītelligūtur. Si ergo quē admodū ſtoyci volūt ad noīa negatiōes ponētur: vt eēt nō hō ābulat negatio: ābiguū eē poſſꝫ cū dicim nō hō an īfinitum nomē eēt an v̓o finitū cū negatio ne cōiūctū. Sed quoniā ariſtoteli placet ꝟbis negatī ones oportere cōiūgi: īfinita magis ꝟba ābigui in tellectꝰ ſūt an īfinita videātur an cuꝫ negatiōe finita. Atqꝫ ideo ita diſcernit̉ ſūptū cū nomine infinitū ver

De interpretatione editiōis ſecūde liber. iiii.
buꝫ negatio ſit ⁊ negatiua ꝓpoſitio: vt eſt hō nō am bulat. Per ſe vero dictum infinitum verbum eſt: vt non ambulat. Atqꝫ ideo hic ſolaꝫ differentiaꝫ: nomi nū ⁊ īfinitoꝝ noīuꝫ ī ꝓpōnibꝰ dedit n̄ ēt īfinitoꝝ v̓bo rū: idcirco ꝙ de coniūctis loq̄bat̉.i. de nominibꝰ vel infinitis nominibus atqꝫ verbis. In qua cōiūctione id qd̓ ꝑ ſe infinitū verbū dicitur: negatio ē. Neqꝫ enī oportet ſic omnis ꝓpoſitio aut ex finito noīe aut ex in finito ꝯſtat: ſic quoqꝫ aut ex finito aut infinito ꝟbo cōſtare. Infinitū enī verbū in ꝓpoſitionibus nō eſt: ſed quotiēs aliquid(vt dictū ē) tale per ſe ponit̉. fini tū quidē verbum eſt: ſed illi coniuncta negatio totaꝫ ꝓpoſitionē priuat ac deſtruit ⁊ verbum quidē infini tum iunctum nominibus negationē vt faciat. neceſſe eſt. nomē vero infinitū iunctum verbo nō neceſſe eſt: vt faciat negationē. Qd̓ enī dicimꝰ nō homo ābulat affirmatio nō negatio eſt. Ergo quoniā affirmationē oportet aliquid de aliquo ſignificare. Nomē autē in finitū eſt aliquid: quotiēs dicimus nō homo ābulat: ambulatiōeꝫ ideſt aliquid de nō homine.i. de aliquo predicamus. Sꝫ ſi dicamus non ambulat nō potius de aliquo predicamꝰ aliquid: ſed ab aliquo tollimus. Qui enī dicit homo non ābulat. ābulationē ab hoīe tollit: nō de homine p̄dicat. Quare negatio potius qͣꝫ affirmatio eſt. Si enī affirmatio eſſet.i. ſi v̓bū eſ ſet infinitū aliquid de aliquo p̄dicaret. Nunc autē ali quid ab aliquo tollit. Nō eſt igitur verbū īfinitū: ſed potius negatio: quotiēs in tota ſumit̉ ꝓpoſitiōe. Nu merū vero ꝓpoſitionū: quas nos ſupra quidē deſcri pſimus: ipſe ſubiecit: ⁊ infinitas quidē pͥus: poſt vo cōtraiacētes. ꝙ ſi quis ad illa reuertitur vel hic intē dit animū: in quo vel noſtra vel ariſtotelica diſputa tio diſcrepet: diligēter agnoſcit. Nos enī ⁊ cōtrarias ꝓpoſuimus ⁊ ſubcōtrarias. Ariſtoteles vero ſolū cō tradictorie ſibimet cōtraiacētes oppoſitaſqꝫ ꝓpoſuit ſed Ariſto. nō ſolū in p̄ſenti temꝑe eaſdeꝫ ꝓpoſitionū dicit eē differentias quas ꝓpoſuit. ſed etiam in alijs quoqꝫ duobus temporibus: que extrinſecus ſunt. ex trinſecus autem tempora vocat. que preter pn̄tis ſi gnificationes ſūt. p̄teritum.ſ. ⁊ futurum. ¶ Quando autem eſt tertiuꝫ adiacens predicatur dupliciter dicuntur oppoſitiones. Dico auteꝫ vt eſt iuſtus homo. eſt certium dico adiacere nomen vel verbum in affirmatione. quare quattuor erunt iſte: quarum due quidem ad affirmationem ⁊ nega tionem ſeſe habebunt ſecundum conſequentiam: vt priuationes: due vero minime. Dico autē: quo niaꝫ eſt aut iuſto adiacebit: aut non iuſto. quare eti am negatio. quattuor ergo erunt intelligimus ve ro quod dicitur ex his q̄ ſubſripta ſūt. eſt iuſtus ho mo. huius negatio eſt non eſt iuſtus homo. eſt non iuſtus homo. huius negatio eſt: non eſt non iuſtus homo. eſt enim hoc loco ⁊ non eſt iuſto ⁊ non iuſto adiacet. Hec igitur: quemadmodum in reſoluto rijs dictum eſt: ſic ſunt deſpoſita. ¶ Qd̓ autē dicitur perobſcuruꝫ eſt: ⁊ expoſitū a plur bus incurate: quoꝝ cū iudicio ꝯpetēti enumerabo ſē tētias. Poſtqͣꝫ de his propoſitionibꝰ expediuit: que duobus cōſtiterāt terminis: ⁊ ſubiectum habuerant aut nomen aut(vt ipſe ait) īnominatum: ideſt infini tum nomen. Nunc ad eas trāſit: in quibus eſt tertiū
vt in eo qd̓ dicimꝰ homo iuſtus eſt: homo ſubiectuꝫ ē ⁊ iuſtus: ⁊ eſt. vtraqꝫ p̄dicātur. Ergo in hoc duo ſunt p̄dicata: vnū vero ſubiectū. ⁊ fortaſſe aliquis inꝗrat cur ita dixerit. Qn̄ autē eſt tertiuꝫ adiacēs predicat̉. non enī tertiū predicatur: ſed ſcd̓m. Duo enī ſūt que p̄dicāt̉ vnū vero ſubiectū ē. Sꝫ nō ita dictū ē qͣſi ē in ꝓpoſitiōe que dicit hō iuſtus eſt tertiū p̄dicaretur: ſꝫ qm̄ adiacet tertiū ⁊ p̄dicatur. ergo ꝙ dicitur tertiuꝫ ad adiacere refert̉. ⁊ enim in ea ip̄a ꝓpoſitione q̄ di cit: hō iuſtus eſt: eſt tertiū adiacet: predicatū aūt iam nō tertiū: ſed ſecūdū. Ergo tertiū numeratū adiacet ſecūdū vero numeratū p̄dicatur. hoc ē igitur qd̓ ait. Qn̄ ē tertiū adiacēs p̄dicat̉. nō qm̄ tertiū p̄dicatur. ſed p̄dicatur tertiuꝫ adiacēs.i. tertio loco. facit igitur nunc in his propōnibꝰ cōſiderationē ī quibꝰ ē tertiū adiacēs ē: ẜm p̄dicatū. ⁊ ſicut in his ī quibꝰ tātū pre dicatur eſt: nō etiā adiacēs p̄dicabat̉. vt hō ē de ſub iecto cōſiderationē fecit. quot modis ſubiectū ſūptū dr̄ias facēt ꝓpōnū. Aut.n. nomē dicebat eē ſubiectū aut īfinitū nomē. Ita hic nūc de p̄dicato loꝗt̉: ⁊ de ī dicati differentijs tractat. In his.n. ꝓpōnibus ī ꝗbꝰ ē tertiuꝫ adiacēs p̄dicat̉: ſūptū p̄dicatū alias nomen alias īfinitū nomē facit differēntias ꝓpōnum. Pre dicatum āt dico ī ea ꝓpōne que ꝓponit. hō iuſtus ē. iuſtus. hoc.n. p̄dicatum de hoīe ē. ē autē nō p̄dicatu Sed tertium adiacens p̄dicat̉.i. ſecundo loco. ⁊ adia cens iuſto. tertium vero in tota ꝓpōne p̄dicat̉. nō qͣſi q̄dā pars totius ꝓpōnis: ſed potius demōſtratio qͣl tatis hoc.n. qd̓ dicimꝰ ē n̄ cōſtituit ꝓpōnē totā ſed qͣ lis ſit.i. qm̄ ē affirmatiua demōſtrat: atqꝫ iō nō dixit tertium p̄dicatur tātū: ſꝫ tertiū adiacēs p̄dicat̉. N .n. poſitum eſt tertiū p̄dicat̉ ſolū. Sed adiacēs terti ſecūdo loco: ⁊(quēadmodū dictū ē) accidēter p̄dica Pōt aūt ⁊ ſic intelligi. Idcirco dixiſſe Ariſt. ē in hi tertiū adiacēs p̄dicari qm̄ poſſit aliquotiēſ ⁊ ꝑ ſe p̄di cari: vt ſi ꝗs dicat Socrates ph̓us ē: vt ꝓpoſitio hec hoc ſētiat. Socrates ph̓us viuit. Eſt.n. ꝓ viuit poſ tū ē. Si ꝗs ergo ſic dicat: duo īueniūtur ſubiecta: eſt vero ſolū p̄dicat̉: n̄ ēt adiacēs. Quod.n. dicimꝰ: ſocra tes phus: vtraqꝫ ſubiecta ſūt. Eſt.n. p̄dicat̉ ſolū. ſi ꝙ āt dicat ſic: ſocrates ph̓us eſt: vt non iā ſocratē phuꝫ eē atqꝫ viuere. ſed ſocratē philoſophari ⁊ ph̓um eſt enūciatione ſignificet: tunc inuenitur vnū ſubiectum ⁊ duo p̄dicata. Socrates.n. ſubiectuꝫ ē: ph̓us aut ē ⁊ er p̄dica eſt predicata: quorū ph̓us quideꝫ pͥncip Eſt autem adiacens noī qd̓ eſt ph̓us ⁊ ip̄um p̄dicat̉. Sed non ſimpliciter p̄dicat̉: ſed adiacēs: Sunt aut alie ꝓpoſitiōes hoc mō: ſocrates in licio diſ ſūt hee ex tribus terminis. Sed de hac int nū naͣ nihil tractat: ſꝫ d̓ his ſolū ī ꝗbꝰ ē te cēs pͥr: vt ē hō iuſtꝰ ē. ſꝫ d̓ his duas ꝗdē oppōes. que circa recte due oppōnes qͣtuor ꝓpōnū ſūt. hoc āt h iuſmōi ē. Qn̄ ē tertiū adiacēs pr̄. ꝙ pͥncipal̓r pͥr au nomē erit aut īfinitū nomē. Et hec aut affirmatiueſ dicāda ſūt: aut negatiue. Quo circa ſimplicis noīs aſ firmatio ⁊ ſimplicis noīs negatio vna ē oppoſitio: due ꝓpōes. Finitū āt ⁊ īfinitū hic n̄ ſubiectu ſꝫ ſumit p̄dicatū: vt ī eo ꝙ ē hō iuſtꝰ ē. iuſtꝰ pͣr. hoc āt nomer erit aut īfinitū nom̄. Fiūt ergo ex his due affirmatie nes ⁊ negatōes: hō iuſtꝰ ē: hō ē n̄ iuſtꝰ: n̄ ē n̄ iuſtꝰ hō nō ē iuſtꝰ hō. Atqꝫ hoc ꝗdē ī īdefinitis. Poſteriꝰ au mōſtrabit̉ hoc ēt ī his eē: q̄ determinatiōem hn̄t v uerſalitatis vel particularitatis. Nūc āt horuꝫ orc ſubiectus numerum oppoſitionemqꝫ declarat. Negatio ſimplex. Affir. ſimplex. Homo

De interpretatione editionis ſecūde liber. iiij.
Homo iuſtꝰ ē oppoſitio vna Homo iuſtꝰ n̄ ē Affir. ex īfinito Negatio ex īfinito Hō nō iuſtꝰ ē oppoſitio vna Hō n̄ iuſtꝰ ſi eſt ¶ Simplices ī ſuprapoſita deſcriptione ꝓpōnes voca ui: in quibꝰ nomē p̄dicat̉: vt hō iuſtꝰ ē: hō iuſtꝰ nō ē. Ex īfinitis aūt in ꝗbꝰ nomē īfinitū pͥncipal̓r p̄dicat̉: vt hō non iuſtꝰ ē: homo non iuſtus n̄ ē. Siue āt ē pri mo pr̄ ſiue poſtea idē ē nec hoc turbet ꝙ Ariſto. ē. pͥ mū dixit: nos v̓o poſteriꝰ: ſed idē eſt. fiūt igit̉ oppoſi tiōes due ꝓpōes qͣttuor: ⁊ ꝓpōnes ex ſenario ꝓpōnū numero ad pauciora reducte ſūt. Si enī ſimplices ⁊ ex duobꝰ terminis fuiſſēt: hoc mō eēnt: hō eſt: hō nō eſt. iuſtꝰ ē iuſtꝰ nō eſt. Nō iuſtꝰ ē. nō iuſtꝰ nō ē. ⁊ eēnt hee ſex ꝓpōes. Poſſet quidē adici hoc etiā: vt de in finito noīe ſubiecto fierēt ꝓpōnes: vt ē: nō hō ē: nō hō nō ē. Sꝫ de his poſteriꝰ dicit. Nūc aūt ſex ille ſim plices in qͣttuor reducte ſunt: idcirco ꝙ res ſimplices iūcte naturaliter redeūt pauciores. Cōiūctio enī ip ſa nūeꝝ minuit: vt ſi ſint. x. res ⁊ ſingule ſingul̓ iun gātur: vt bine fiāt: ꝗuariꝰ nūerꝰ cōiūctiōis redit. Ita enī hoc mō ſex erāt ꝓpōnes(vt ſupra docui) q̄ ⁊ ſim pliciter dicerēt̉: ſed hec aſtricte ſūt ⁊ cōiunctione di minute ſūt. Nā ꝙ ꝓpoſuerūt iſte qͣttuor hō ē: hō n̄ ē: iuſtꝰ ē: iuſtꝰ nō ē: hec cōiūctiōe in duas reducte ſūt: iūctꝰ enī hō cū iuſto duas ꝓpōes fecerūt hō iuſtꝰ ē: hō iuſtꝰ nō eſt. Rurſus ad eūdē ip̄m hoīnē infinitū cū pater. alie due ꝓpōnes ex infinito p̄dicato rationabili ter oriūtur hō nō iuſtꝰ ē: hō nō iuſtꝰ nō ē. quoꝝ due oppōes ſūt: ꝓpōes v̓o qͣtuor. Ita igit̉ ex ſex ꝓpōnibꝰ .i. ē hō: nō ē hō. ē iuſtꝰ: nō ē iuſtꝰ: ē nō iuſtꝰ nō ē nō iu ſtꝰ. Que cū ſint ſex ꝓpōes tres tm̄ hn̄t oppōes: homo iuſto ⁊ hō nō iuſto ſubiectꝰ qͣttuor ſolas ꝓpōnes fe cit: duplicē v̓o oppōeꝫ. Qui vero dixerīt nueroſiores fieri ꝓpōes ex his: in ꝗbꝰ ē adiacens pater. quaꝫ ex his q̄ duobꝰ terminis cōſtarēt: illos nō ītellexiſſe re rū naturā māifeſtū ē. Que ita fert. vt ſemꝑ ex pluri bus ſimplicibꝰ rariores redeāt res paucioreſqꝫ cōiun cte. Ait igitur ī his ī ꝗbus ē tertiū adiacens pater: vt hoc ꝙ ait tertiū nō ad p̄dicationē referat̉ potius qͣꝫ ad ordinē: vt ipſe diſtinxit dicēs. Dico āt vt ē iuſtus hō: eſt tertiū dico adiacere nomē vel verbū ī affirma tione: nō īꝗt tertiū p̄dicari. Sed adiacere tertiū: ſed ad ordinē.ſ. nō ad p̄dicationē refert vt tertiū quidem adiaceret. Adiacēſ āt p̄dicaret̉.i. nō ſimpliciter p̄dica retur. Neqꝫ.n. ſuperiꝰ ē terminatū: vt ī ꝓpōne eſt: ſit terminꝰ. Atqꝫ ideo ſi ꝗs reſoluere p̄pōnes velit ī ſuis terminis: ille nō reſoluit in eſt. Sed ī eo ꝙ ē hō ⁊ iu ſtus: ⁊ erūt duo termini ſubiectꝰ quidē hō: p̄dicatꝰ ve co iuſtꝰ. Eſt āt ꝙ adiacēs p̄dicat̉ ⁊ tertiū adiacēs nō ī terminis: ſed ī qͣlitate potiꝰ ꝓpōnis(vt dictū eſt) ac cipitur. Nomē āt vel verbū ait ē ꝓpter hanc cauſam tertiū.n. nomē adiacere dixit ē: vt doceret prīa duo eē hō.ſ. ⁊ iuſtus: idcirco aūt ait nomē vel verbū: qm̄ verba quoqꝫ noīa ſūt. Hoc āt priꝰ dixit dicēs: ip̄a ꝗ dē ẜmꝰ ſe dicta verba noīa ſūt. Poſtqͣꝫ igit̉ dixit: ꝗo vellet oſtēdere ꝑ id qd̓ ait ē tertiū adiacēs p̄dicatur: qm̄ qͣꝫtū ad ordinē nō ad p̄dicationē refert̉: ſubter ex poſuit quot fierēt ꝓpōnes dicēs. Quare quatuor iſte erūt. Dixit āt ī his qͣtuor cōem accidētiā: quā paulo poſt diligēter exponā. Quod aūt accidit hoc ē. Cum ſint hec qͣtuor ꝓpoſitiones: qͣs poſiturus ē. Due ipſaꝝ ſeſe ad affirmationem ⁊ negationē ita habebūt ẜm ꝯfitiā vt priuationes. Due vero minime. Sed hāc in his ꝓpoſitionibus accidentiam paulopoſt demōſtra bo. Nūc āt illud reſpiciamꝰ quēadmoduꝫ ipſe qͣtuor
fieri ꝓpoſitiōes dicat. Ait enim dico aūt qm̄ ē aut iu ſto adiacebit aut nō iuſto. Fiet.n. duplex ꝓpoſitio. Si aut iuſto aut nō iuſto ē adiacet hoc mō: ē iuſtꝰ homo eſt nō iuſtus homo. Quare īquit ſi ē affirmatiuo mō poſitū nūc quidē cū iuſto nūc aūt cū non iuſto gemi nas fecit ꝓpoſitiones.ſ. affirmatiuas: idem quoqꝫ eſt cū negatione cūiūctū.i. nō: geminas quoqꝫ facit nega tiones. Eas.ſ. q̄ ſūt: nō ē hō iuſtꝰ: nō ē hō nō iuſtus: hoc ē āt qd̓ ait. Dico aūt qm̄ ē aut iuſto aut nō iuſto adiacebit. Si.n. adiacet iuſto facit hāc affirmatiōeꝫ Eſt iuſtꝰ hō: ſi adiacet nō iuſto: facit hāc affirmatio nē: e nō iuſtus hō. Quare ēt negatio iūcta cū ē idē fa cit: hec igit̉ negatio q̄ ē: nō copulata iuſto ⁊ nō iuſto duas faciet negatōes cōtra eas: quas ſupra diximꝰ: ꝓpoſitōes. Si.n. addat̉ iuſto: talē facit negationem: nō ē iuſtus homo: ſi nō iuſto: ſi ē nō iuſtus hō: hoc āt cur euenit: qm̄ ē ⁊ nō ē iuſto: ⁊ nō iuſto adiacet: ē cum iuſto ⁊ nō iuſto duas faciēs ꝓpoſitiones. Nō ē iteruꝫ negatio cū iuſto ⁊ nō iuſto alias duas negatiōes. Ex ꝗbꝰ qͣtuor due oppōnes ſūt: vt ait ſupra. Qn̄ ē tertiū adiacēs pr̄: dupl̓r dn̄r oppōnes. Quare ſēſus ſeſe to tꝰ hoc mō hēat. Sꝫ qm̄ ē quoqꝫ alia deſcriptio loci q̄ ſic dicit. Dico āt qm̄ ē aut hoī adiacebit aut nō hoī: qͣre ⁊ negatio: qͣtuor ergo ꝓpoſitōes erūt. Intelligi mus āt ꝙ diximus ex his que ſubſcripta ſūt. Eſt iu ſtus hō: huiꝰ negatio: nō ē iuſtꝰ hō. Eſt n̄ iuſtꝰ hō. hu ius negatio: n̄ ē n̄ iuſtꝰ hō: ē enī hoc loco ⁊ n̄ ē hoī ⁊ n̄ hoī adiacet. turbabat expoſitores. ⁊ dubitabāt quid hoc eēt ꝙ cū ſupra dixiſſet. Dico āt qm̄ ē aut hoī ad iacebit aut n̄ hoī. ī eoꝝ exēplo ⁊ diſpōne ē ſi appoſuit hoī aūt n̄ hoī: ſed iuſto n̄ iuſto dicēs. Intelligimꝰ ꝟo qd̓ dr̄ ex his q̄ ſubſcripta ſūt: ē iuſtꝰ hō: huiꝰ negatio: n̄ ē iuſtꝰ hō. Eſt n̄ iuſtꝰ hō: huiꝰ negatio: n̄ ē n̄ iuſtꝰ hō. ⁊ poſtqͣꝫ iuſto ⁊ n̄ iuſto ⁊ n̄ ē appoſuit qd̓ an̄ n̄ dixit ſꝫ ad hoīeꝫ ⁊ n̄ hoīeꝫ ē adiacere ꝓpoſuit. Poſtea īfert. Eſt.n. hoc loco hoī adiacet ⁊ nō hoī: ꝗ poſuerat iuſto ⁊ nō iuſto ē ⁊ n̄ ē adiacere: vn̄ Alex. quoqꝫ dicit ſcrip ture eē culpā n̄ philoſophi recte dicentis: ⁊ emendā dā eē ſcripturā: ſꝫ n̄ eū oportuit cōfūdi: ſi ꝓ hoīe ⁊ r̄ hoīe iuſtū ⁊ nō iuſtū ītulit. hec enī exēpla ſunt potiꝰ quā ꝓpōnis neceſſitas: ꝙ.n. dixit ē hoī ⁊ nō hoī adia cere ita ſumpſit: tāqͣꝫ ſi hō p̄dicaretur: vt ī eo ꝙ ē ſo crates hō ē: vel rurſus ſocrates n̄ hō ē. Ergo volens ſumere qd̓cūqꝫ p̄dicatū: nūc ꝗdē ſimplex: nūc āt īfini tū: ītulit iuſtū ⁊ n̄ iuſtū īdifferēter hn̄s an hō ⁊ n̄ hō p̄dicaret̉: an iuſtꝰ ⁊ n̄ iuſtꝰ: ſolū ī p̄dicato al̓s ſume̓i nom̄: al̓s īfinitū nom̄. n̄ ergo oportuit alex. cōturbari Alioſqꝫ ī hac ſcriptōe ī qͣ nos ph̓us exerce̓ voluit: ſic̄ porphyriū: ⁊ herminiū n̄ turbabat: ꝗ dicūt exempla hec eē finiti p̄dicati ⁊ īfiniti: ī ꝗbꝰ qd̓libꝫ p̄dicatū ſit eq̄ accipi oporteret: vl̓ ſic cū dixiſſet hoī ⁊ n̄ hoī adia cere ē ⁊ n̄ ē: albū ⁊ n̄ albū poſtea ītuliſſet ſuffice̓t. hoc .n. ⁊ illud p̄dicatū alias finitū alias īfinitū ſume̓ ī ꝗ buſcūqꝫ noībꝰ eq̄ oꝑꝫ: ⁊ ꝙ hoī ait ⁊ n̄ hoī adiace̓ ē: ⁊ poſtea ītulit iuſto ⁊ n̄ iuſto: ⁊ ſubiecit hoīem: n̄ ita ⁊ putādū ē tāqͣꝫ d̓ ſubiectis.i. hō: ⁊ n̄ hō loꝗ voluerit: ⁊ poſtea ꝑ errorē ītulerit ī p̄dicato iuſto ⁊ n̄ iuſto: ſꝫ po tiꝰ ip̄ꝫ hoī ⁊ n̄ hoī ita ſumpſit: tāqͣꝫ ī aliquo p̄dicare tur vt ſic̄ dcm̄ ē: ſocrates hō ē: ſocrates n̄ hō ē: hic er go hō ⁊ n̄ hō pr̄. rurſꝰ ſi ꝗs dicat hō iuſtꝰ ē hō n̄ iuſtꝰ ē: nihil differt. eodē.n. mō p̄dicatū ī vna ꝓpōne ſim plex ſūptū ē. In altera īfinitū: velut ſi dicā nix alba ē nix n̄ alba ē: eodē mō: n̄ ergo culpāda ē ſcriptura q̄ cū pͥus ꝓpoſuiſſꝫ hoī ⁊ n̄ hoī adiacere ē iuſtū ⁊ n̄ iuſtū in tulit. Nihil.n. īter eſt ſiue iuſtū aut n̄ iuſtū p̄dicet̉: ſiue

De interpretatione editiōis ſecūde liber. iiii.
hō ſiue n̄ hō: dūmō p̄dicatiōeꝫ alias īfinitā: alias v̓o ſumat finitā tūc cū ē tertiū adiacēs pr̄. Exerce̓ igit̉ ī telligētiā nrāꝫ acūmēqꝫ ph̓s voluit reꝝ oīuꝫ ſolertiſ ſimꝰ nō ſcpͥtura falſa ꝯfūdere: qn̄ autē ea que ſupra dixit. colligēs ait. Eſt enī hoc loco: ⁊ n̄ eſt hoī adiacet. Hoc ſentit: qm̄ ī hac ꝓpoſitiōe: que dicit: hō iuſtꝰ ē: quā ſupra ꝓpoſuerat: iuſtꝰ d̓ hoīe p̄dicat̉. ē āt adiacēſ iuſto adiacebit ⁊ hoī. ⁊ ī ea: q̄ dicit. hō iuſtꝰ n̄ ē qm̄ iu ſtuſ p̄dicat̉ d̓ hoīe: n̄ ē āt adiacꝫ. nō ē ergo hoī quoqꝫ adiacebit. Hoc enī ē: qd̓ ait. ē enī hoc loco ⁊ nō ē hoī adiacet. Nā ſi iuſtꝰ pater de hoīe: ē autē ⁊ nō eſt adia cet iuſto: ⁊ hoī quoqꝫ adiacebit: vt dictum eſt. Hāc quoqꝫ ſcripturā emēdādā eē: faciēdūqꝫ eē alex. opīat̉ hoc mō. Sicut pͥus quoqꝫ expoſuimꝰ. Eſt enī hoc loco ⁊ n̄ ē iuſto ⁊ n̄ iuſto adiacet. Sꝫ ordo ꝗdē totiꝰ ſētētie diligēter expoſitꝰ ē. ſiue illa ſcriptio ſit: ſiue illa: neu tra enī mutāda ē. Et vna ꝗdē plus hꝫ exercitij: altera v̓o facilitatis: ſꝫ ad vnā inteligētiā vtraqꝫ ꝓueniūt. Reſtat igit̉ vt ꝙ ait. Quare idcircoqͣttuor iſte erūt: qͣꝝ ꝗdē due ad affōeꝫ ſe hn̄t ẜm ꝯn̄tiā vt pͥuatiōes: due v̓o mīme. diligētiꝰ exponamꝰ: Locꝰ enī magna breuitate ꝯſtrictus ē: ⁊ nimia ſubtilitate ac obſcuri tate difficil̓: ⁊ hūc ꝗdē in prīa editiōe huiꝰ oꝑis trāſ currētes expoſuimus. atqꝫ ī eo breuiſſimā: vt ī alijs: dedimus expoſitionē. Nūc autē ꝗd in ſe ſēſus habeat veri: quid hac breuitate latitet: qͣꝫtum facultas ſup petit: nos ipſi patefaciamꝰ: ⁊ qͣꝫtū valet: animꝰ lecto ris ītēdat. Cui ſi forte paulo obſcuriora vidētur: reꝝ īputet difficultati: ſi ꝟo planiora quā putauerit: ſuo gr̄am debebit acumini. Sed priꝰ ꝗd hoc loco hermi niꝰ arbitretur: quā poſſibiliter expediā. Ait hermini us tribus modis cū īfinito noīe ꝓpōnes poſſe profer ri. aut.n. infinitū ſubiectū hn̄t: vt nō hō iuſtꝰ ē: aut in finitū predicatū: vt homo nō iuſtus eſt: aut infinituꝫ ſubiectū ⁊ īfinitū p̄dicatū: vt nō hō nō iuſtus ē. Ha rū igitur īquit quecūqꝫ ad p̄dicatū terminū hn̄t no mē īfinitū ſimiles ſūt his: que aliquā denūciāt priua tionē. Denūciāt āt pͥuationē hec q̄ dicunt: hō īiuſtꝰ eſt: hō īiuſtus nō ē: ergo iſtiuſmodi que: ꝓponuntur hō īiuſtus eſt: homo īiuſtus nō ē: ille īquit cōſētiunt que ſūt ex īfinito p̄dicato: vt ea q̄ ē hō nō iuſtꝰ ē: hō n̄ iuſtus nō ē. Idē enī ē inꝗt eē hoīeꝫ iniuſtū: qd̓ hoīeꝫ nō iuſtū. Ille vero que hn̄t aut ſubiectū īfinitū: vt eſt nō hō iuſtꝰ ē. Aut vtraqꝫ īfinita: vt ē nō hō nō iuſtꝰ ē nō cōſētiūt ad pͥuatoriā ꝓpōnem que ē hō iniuſtus ē: Nulla.n. ſimilitudo ē eiꝰ ꝓpōnis que ē: nō hō iuſtꝰ ē: ⁊ eius que dicit hō iniuſtus ē. Nec vero eius que pro ponit nō hō nō iuſtꝰ ē: ⁊ eiꝰ que enūciat: hō iniuſtꝰ nō ē. Nāqꝫ ille q̄ īfinitū nomē hn̄t ī p̄dicatione: hee pri uatorijs cōſētiūt. Ille vero ꝓpōnes que aut ſubiectū hn̄t īfinitū: aut vtraqꝫ īfinita priuatorijs lōge diuer ſe ſūt. Sed hic herminiꝰ lōge a toto intellectu ⁊ rōne ſentētie diſcrepās has īterpoſuit: que aut ex vtriſqꝫ finitis: aut ex ſubiecto fierēt īfinito. Qd̓ aūt eſſet ꝙ ait ẜm cōſequētiā: vel que due haberēt ſe ẜm cōſeq̄n tiā vt pͥuationes: que vero nō: exponens nihil planū fecit: ⁊ ſenſus nihilo magis āte expoſitionē Hermi nij quā poſt expoſitionē obſcurū ē. Nos autē porphy riuꝫ ſequētes: eiqꝫ doctiſſimo viro cōſētiētes hec di cimꝰ eē qͣtuor propoſitiones: qͣrū due quidē ex finitis noībus ſūt: due vero ex īfinitis noībus p̄dicatis. Sūt autē ex finitis noībus hoc modo: affirmatio eſt iuſt homo: negatio non eſt iuſtus homo. Ex īfinitis vero nominibus predicatis affirmatio eſt que dicit eſt non iuſtus homo: negatio que promit: non eſt non iuſtus
homo. Sed has ex infinitis nominibus predicatis ꝓ poſitiones ī reliquo ſermone infinitas vocabimꝰ: vt affirmatio infinita ſit in hac expoſitiōe ea que dicit: eſt nō iuſtꝰ homo. negatio īfinita ea que dicit: non eſt non iuſtus homo: vt quod dicturi eramꝰ propoſitionē ex īfinito noīe p̄dicato: hāc īfinitā nominemꝰ: illas āt duas q̄ nullū nomē hn̄t īfinitū nec ſubiectū nec p̄dica tum: ſimplices vocemꝰ. Sunt ergo ſimplices ꝓpoſi tiōes hec: ē hō iuſtꝰ: nō ē hō iuſtꝰ. Priuatorias āt ꝓ poſitōnes voco: quecūqꝫ hn̄t priuationē: pͥuatorie āt ſūt hoc mō: ē iniuſtꝰ hō: hec.n. iuſtitia ſubiectū pͥuat ⁊ rurſus nō ē īiuſtus hō: hec rurſus īiuſtitia ſubiectū priuat: ergo cū ſint due ꝓpōnes ſimplices vna affir matiua altera negatiua: ⁊ ſint alie due pͥuatorie: eaꝫ quoqꝫ. vna affirmatiua altera negatiua: necnō etiaꝫ ſint alie due īfinite: affirmatiua rurſus ⁊ negatiua: d̓ co qm̄ quēadmodū ſe pͥuatorie ꝓpoſitōes affirmatio .ſ. ⁊ negatio ad affirmationes ⁊ negatiōes ſimplice habuerīt: ſic ſe habebūt: ⁊ que ſunt īfinite ad eaſdem ipſas.ſ. ſimplices.ſ. ẜm ꝯn̄tiā: qd̓ āt dico tale ē: diſpe nātur priꝰ due ſimplices.i. affirmatio q̄ dicit eſt iuſtꝰ hō. ⁊ rurſus negatio que dicit nō ē iuſtus hō. ſub his āt diſponātur priuatorie: ſub affirmatiōe ꝗdē ſimpl̓ ci priuatoria negatiua ſub negatiua ſimplici affirm tiua priuatoria: vt ſub ea que dicit ē hō iuſtꝰ pona que dicit nō ē hō īiuſtꝰ: ⁊ ſub ea q̄ dicit nō ē hō iuſtꝰ ponatur ea que proponit ē hō īiuſtꝰ. rurſus ſub pͥua torijs diſponātur īfinite: ſub affirmatiōe affirmatio ſub negatiōe negatio: ſub affirmatione ꝗdeꝫ pͥuato ria: q̄ dicit ē īiuſtꝰ hō diſponatur affirmatiua īfinit. ē n̄ iuſtus hō ſub negatiua ꝟo pͥuatoria q̄ dicit nō iuſtꝰ hō ponat̉ negatio infinita q̄ dicit nō ē nō iuſtu homo: hoc autem ſubiecta deſcriptio docet. Affir. Eſt iuſtꝰ hō. ſimplices nō ē iuſtꝰ hō Neg Neg. Nō ē īiuſtꝰ hō priuatorie ē iniuſtꝰ hō Affir Neg. nō ē n̄ iuſtꝰ hō infinite ē n̄ iuſtꝰ hō Affir. Is igitur ita diſpoſitis dico: qm̄ quēadmo dum ſe hn̄t priuatorie.i. affirmatio ⁊ nega tio q̄ dicūt ē iniuſtus hō: nō ē īiuſtus hō a UInmplices q̄ ꝓponūt ē iuſtus hō: nō ē iuſtiꝰ homo: ẜm cōſequētiam: ſic ſe hēbunt etiā infinite ꝓ poſitiones affirmatio ⁊ negatio hee.ſ. que ſūt eſt n iuſtus hō: nō ē non iuſtus homo: ad eaſdeꝫ ſimplice que ſunt: eſt iuſtus homo: non eſt iuſtus homo: vid mus que ſit ſimpliciū ⁊ priuatoriarū conſequentia: vtrum ſe ſic habeant infinite ad ſimplices: quēadm dū ſe hn̄t pͥuatorie ad eaſdē ſimplices cognoſcamu diſpoſite igitur ſunt ī primo quidem ordine ſimpli ces propoſitiones affirmatio ſimplex que ſtus homo: ⁊ negatio ſimplex que dicit non eſt iuſtu homo. Sub his: ideſt ſub affirmatione ſimplici du negationes vna priuatoria que eſt nō eſt iniuſtus ho mo: ⁊ altera infinita que eſt non eſt non iuſtus homo Sub negatione vero ſimplici que dicit non eſt iuſtu homo: due affirmationes vna priuatoria: que dicite iniuſtus homo: altera infinita que dicit: eſt non iu homo: illud quoqꝫ in deſcriptione videndum eſt: qͥ angulariter ſe affirmationes negationeſqꝫ reſpiciūt. nam affirmatio que eſt ſimplex eſt iuſtus homo: gulariter ſe contra reſpicit vtraſqꝫ affirmationes in finitam: ſcilicet ⁊ priuatoriam que ſunt: eſt nō iuſtus homo: ē īiuſtus hō. Rurſus negatio ſimplex que non ē iuſtus hō angulariter reſpicit duas negatides infinitaꝫ

De interpretatione editionis ſecūde liber. iiij.
īfinitā.ſ. ⁊ priuatoriā: ⁊ ī ꝟitate ſimplicē affirmatio nē priuatoria negatio ſeꝗt̉. nā ſi veꝝ ē dicere qm̄ eſt iuſtus hō. veꝝ ē dicere qm̄ nō ē īiuſtus homo. nā qui iuſtus ē non ē iniuſtus. ⁊ poſſumus iſtā cōtinuā ꝓpoſi tionē cōiunctāqꝫ ꝓponere: ſi iuſtꝰ ē hō: nō ē īiuſtꝰ hō. Seꝗt̉ ergo affirmationē ſimplicē pͥuatoria negatio vt ſi v̓a fuerit affirmatio ſimplex ꝟa quoqꝫ ſit nega tio pͥuatoria: ⁊ affirmatōis ſimplicis ꝟitatē negatio nis pͥuatorie ꝟitas cōſequat̉. at ꝟo nō hec cōuerſio eſt neqꝫ.n. affirmatio ſimplex negationē ſeꝗt̉ pͥuato riā. Nā ſi ꝟum ē dicere quoniā nō ē īiuſtꝰ homo: nō omnino verum ē dicere qm̄ eſt iuſtus homo. Poteſt enim vere de equo dici quoniā equus nō ē īiuſtus ho mo. neqꝫ enī oīno homo ē. ⁊ ideo nec iniuſtus homo eſt. ſed nō poteſt dici de equo qm̄ equus eſt iuſtus ho mo. ita ergo veritatem pͥuatorie negatiōis nō ſequit̉ veritas ſimplicis affirmationis. atqꝫ ideo nec cōtinua ꝓpoſitio hinc ⁊ coniūcta ꝓponi ꝓferriqꝫ poteſt. Nō enim vera propoſitio ē ſi quis dicat. ſi nō ē īiuſtus ho mo: ē iuſtus homo. de equo enī verū ē(vt dictū eſt. qꝛ nō ē iniuſtus homo: nō tn̄ verū ē eſſe iuſtum ho minem equū: quare negationē priuatoriā ſimplex af firmatio non ſequit̉. Honſtratū ē igitur qm̄ affir mationē ſimplicē negatio priuatoria ſequeret̉: nega tionē vero pͥuatoriā ſimplex affirmatio non ſequere tur. Rurſus videamꝰ ⁊ ī oppoſita parte qualis ſit cō ſequētia: ī diuerſa.n. parte affirmationē quidē priua toriā ſequit̉ negatio ſimplex: negationē vero ſimpli cem affirmatio priuatoria nō ſequitur. Nā ſi verum eſt dicere quoniā ē īiuſtus hō verū ē dicere quoniam nō ē iuſtus homo: qui enī īiuſtus ē iuſtus nō ē ⁊ affir matiue priuatorie eiꝰ: ſcilicet que dicit eſt iniuſtꝰ hō: veritatē ſeꝗtur negatiua ſimplex q̄ ē nō ē iuſtꝰ ho mo: hoc āt nō cōuertitur. Neqꝫ eniꝫ ſimplicē negati uā ſeꝗtur pͥuatoria affirmatiua. Nā ſi verū ē dicere qm̄ nō ē iuſtus hō: nō eſt oīno verū quoniā ē iniuſtꝰ homo de equo eniꝫ verum eſt dicere quoniam equus non eſt iuſtus homo: nam qui oīno hō nō ē nec iuſt hō ē: ſed nō de eodē equo pōt dici vere qm̄ equꝰ ē in iuſtus hō: nā qui homo nō ē nec iniuſtus hō eſſe po teſt. Quare ꝟitatē negatiue ſimplicis nō ſequit̉ veri tas priuatorie affirmationis: veritatē aūt affirmatio nis priuatorie ſequit̉ ex neceſſitate veritas ſimplicis negatiue: quo circa mōſtratuꝫ eſt hoc ī vtriſqꝫ qm̄ af firmationē ꝗdē ſimplicē ſequeretur negatio priuato ria: negationē vero pͥuatoriā non ſeꝗtur affirmatio ſimplex. Rurſus affirmationē pͥuatoriā ſeꝗtur nega tio ſimplex: negationē ſimplicē nō ſequitur affirma tio priuatoria. His ergo ita poſitis de īfinitis priua torijſqꝫ tractemꝰ. Priuatorie nāqꝫ ⁊ infinite affirma tiones affirmationibꝰ negationes cōſētiūt negatōibꝰ hoc mō. Affirmatio.n. priuatoria q̄ dicit eſt iniuſtus hō cōſentit īfinite affirmationi que dicit eſt non iu ſtus homo: nā ſi idē in re ſignificāt vtreqꝫ priuatoria affirmatio ⁊ īfinita: ⁊ quāqͣꝫ ī aliqua ſermonis ꝓla tione diſcrepēt tamē ſignificatione nil diſcrepāt: niſi tantum ꝙ quē illa iniuſtū ponit.i. priuatoria: hec pe nit eē nō iuſtū: ⁊ rurſus negatio priuatoria que ē nō ē iniuſtus homo cōſentit atqꝫ cōcordat ei negationi que ē īfinita: nō ē non iuſtus hō: hec quoqꝫ ideſt ne gationes ꝙ ſibi in cōſequētia cōſētiūt manifeſtū eſt. Seꝗtur aūt ſimplicē affirmationē eā que dicit ē iu ſtus homo: pͥuatoria negatio que dicit nō ē iniuſtus homo: ſeꝗtur ergo eādē ipſaꝫ ſimplicē affirmationē
ponit nō ē nō iuſtus homo: nam ſi ſibi priuatoria ne gatio ⁊ īfinita cōſētiūt ſi eā ſeꝗtur pͥuatoria negatio eādē quoqꝫ īfinita negatio cōieꝗtur: ſꝫ affirmatōeꝫ ſimplicē que proponit eſt iuſtus hō: priuatoria nega tio ſequit̉ que dicit nō ē īiuſtus hō: quare ſequit̉ etiā eādem ſimplicē affirmationē que enūciat eſt iuſt̉ hō īfinita negatio: que ē: nō ē non iuſtus homo. Rurſus e diuerſa parte idē euenit: quoniā affirmationē pri uatoriā que dicit eſt iniuſtus homo. ſequebat̉ negati ua ſimplex que proponit nō ē iuſtus homo: ſequitur quoqꝫ infinitam affirmationē que dicit eſt nō iuſtus homo: ſimplex negatio que proponit nō ē iuſtus ho mo. nā ſi priuatoriā affirmatio ⁊ īfinita cōſētiūt: que propoſitio ſequitur priuatoriā: eadē ſequitur īfinitā Sed priuatoriā affirmationē: que dicit: eſt iniuſtus homo: ſequitur ſimplex negatio: que proponit: nō eſt iuſtus homo. Sed priuatoria affirmatio ⁊ īfinita af firmatio idē ſignificāt ſibiqꝫ cōſētiunt. Sequit̉ ergo ſimplex negatio que ē nō ē iuſtus hō: īfinitā affirma tionē que dicit eſt nō iuſtus homo. ſed hoc ecōuerſo nō euenit. Nūc enī demōſtratū ē ꝙ ſimplicē affirma tionē ſequeret̉ īfinita negatio: ⁊ ſimplex negatio ve ritatem infinite affirmationis ſequeretur: ſed nō ē cō uerſio: vt rurſus īfinitā negationē ſequatur finita af firmatio: ⁊ ſimplicē negationē īfinita rurſus affirma tio cōſequat̉: nā ſi idē priuatoria negatio q̄ ē nō ē īiu ſtus hō: ⁊ īfinita negatio ſignificāt: que ē nō ē n̄ iuſtꝰ homo: quoniā affirmatio ſimplex que dicit ē iuſtꝰ hō nō ſequitur priuatoriā negationē que eſt nō ē īiuſtus homo: vt ſupra mōſtrauimus: eadē ipſa ſimplex affir matio que ꝓponit eſt iuſtus homo: nō ſequitur īfini tā negationē que enūciat nō ē nō iuſtus hō. Rurſus ī parte altera ſi affirmatio priuatoria que proponit ē īiuſtus homo: idem ſignificat cuꝫ īfinita affirmatōe: que dicit eſt nō iuſtus hō. Priuatoria aūt affirma tio que proponit eſt īiuſtꝰ homo: nō ſequebatur ſim plicē negationē: que dicit nō ē iuſtus homo: nec ean dē quoqꝫ ſimpliceꝫ negationē que ꝓponit nō eſt iu ſtus homo: ſequitur īdefinita affirmatio que dicit eſt nō iuſtus hō. Sed quāqͣꝫ hoc rō cōſequētie ⁊ neceſſi tas monſtraret: nos tamē id qd̓ demōſtrauimꝰ ratio ne: exēplis quoqꝫ doceamꝰ. dico.n. affirmationē ſim plicē que dicit ē iuſtus hō: ſeꝗ īfinitā negationē: que dicit nō ē nō iuſtus hō: ſicut eadē quoqꝫ ſimplicē af firmationē ſequebatur priuatoria negatio: que ꝓpo nit nō ē iniuſtus hō. nam ſi verū eſt dicere qm̄ ē iuſtꝰ hō: verū quoqꝫ d̓ eodē ē dicere quoniā nō ē nō iuſtꝰ homo. nā ꝗ iuſtus ē: non eſt nō iuſtus. ſicut verū erit dicere qm̄ idē ꝗ iuſtus ē: nō ē iniuſtus: quare ſimplicē affirmationē ſequitur infinita negatio: ſicut eandem quoqꝫ ſimplicē priuatoria negatio ſequebatur. ſꝫ hoc nō cōuertitur. neqꝫ ſtatim verū eſt qm̄ nō ē nō iuſtꝰ homo eūdē eē iuſtuꝫ: equus.n. nō ē nō iuſtus homo neqꝫ.n. oīno hō ē. Qd̓ āt oīno hō nō ē: nō poterit eē hō non iuſtꝰ. ſꝫ de equo d̓ quo verū eſt dicere quoniā non eſt non iuſtus homo: nō eſt de eo verū dicere qm̄ ē iuſtꝰ hō. Sicut de eodeꝫ equo verum eſſet dicere pͥ uatoriam negationem: quā ꝓponit: non eſt iniuſtus homo. hec.n. poterat etiā de equo dici. nec erat verū qm̄ ſeq̄retur hāc: ideſt priuatoriā negationē ſimplex affirmatio: qͥ dicit ē iuſtꝰ hō. Quare n̄ ſeꝗtur īfinitaꝫ negationem que ē nō ē non iuſtus homo: ſimplex af firmatio q̄ proponit eſt iuſtꝰ hō: ſicut nec illaꝫ ꝗdem que ꝯſentit īfinite negatiōi: ideſt pͥuatoriā negatiōeꝫ que ꝓponit nō ē īiuſtꝰ hō. ea que dicit eſt iuſtꝰ homo

De interpretatione editiōis ſecūde liber. iiii.
ſimplex affirmatio ſeq̄bat̉. Cōcludēti igit̉ dicēdū ē: quoniā affirmationē ꝗdē ſimplicē ſeꝗt̉ infinita nega tio: ſicut eā pͥuatoria ſequebat̉. Infinitā ꝟo negati onē nō ſeꝗt̉ ſimplex affirmatio: ſicut nec negatiōeꝫ pͥ uatoriā ſequebat̉. Rurſus in altera ꝑte idē ecōuerſo euenit. Affirmationē enī īfinitā ſeꝗt̉ negatio ſimplex ſicut pͥuatoriā quoqꝫ affirmationē eadē ſimplex ne gatio ſequebat̉. nā ꝗ eſt non iuſtus homo: ille ex ne ceſſitate nō eſt iuſtus: ſicut etiā qui eſt īiuſtus homo: ille ex neceſſitate nō eſt iuſtus hō. At ꝟo ſi ꝟū eſt di cere: qm̄ nō eſt iuſtus homo: nō oīno neceſſe eſt illū eſſe nō iuſtuꝫ hominē. equus enī nō eſt iuſtus hō. nā ꝗ oīno hō nō eſt nec iuſtus homo eſſe poteſt. ſed nul lus d̓ eodē dicere pōt. qm̄ equꝰ ē n̄ iuſtꝰ hō. qd̓.n. hō nō eſt: nec nō iuſtus homo eſſe poteſt. ſicut etiā cū di ceremꝰ nō eſt iuſtus hō: nō ſequebat̉ pͥuatoria affir matio: que dicit eſt īiuſtus homo. equus nāqꝫ nō eſt iuſtus hō. ſed de eodem equo nemo dicit: qm̄ eſt iniu ſtus homo. Iterū igitur cōcludēti dicēdū eſt affirma tionem īfinitā ſeꝗ ſimplicē negationē: ſicut affirmati onē quoqꝫ pͥuatoria ſequebat̉. ſed nō cōuertit̉. neqꝫ .n. ſeꝗt̉ ſimplicē negatiōeꝫ īfinita affirmatio: ſicut eā nec pͥuatoria affirmatio ſeq̄bat̉. ſic ergo cū ſint qua tuor ꝓpoſitiōes due ſimplices due īfinite ſūt: quarū quattuor due ſimplices ſunt: eſt iuſtus homo: nō eſt iuſtus homo: due vero īfinite eſt nō iuſtus homo: nō eſt non iuſtus homo. ⁊ harū quatuor due quidē.i. ne gatio īfinita ⁊ negatio ſimplex ſequūtur duas: ideſt negatio īfinita ſimplicē affirmationē ea que dicit nō eſt nō iuſtus hō: eam que dicit ē iuſtꝰ hō: affirmatio nē v̓o īfinitā ſeꝗtur negatio ſimplex: affirmatōeꝫ.n. īfinitā que dicit ē nō iuſtꝰ hō: ſeꝗtur ea q̄ꝓponit nō ē iuſtꝰ hō negatiua ſimplex: due vero alie.i. affirma tio ſimplex ⁊ affirmatio īfinita nō ſequitur negatio nē īfinitā ⁊ ſimplicē negationē: hoc āt ēt ī pͥuatorijs euenit: vt affirmatio priuatoria nō ſequat̉ ſimplicē negatiōeꝫ: cū illā ſimplex negatio ſequat̉. ⁊ rurſus ne gatio pͥuatoria ſequat̉ affirmationē ſimplice̓: cū ſim plex affirmatio n̄ ſequat̉ pͥuatoriā negationē. Recte igit̉ dictū eſt. haꝝ quattuor ideſt duaꝝ ſimpliciū ꝓ poſitionū: ⁊ duarū infinitarū duas duabꝰ eſſe cōſe qͥntes: ⁊ habere quādā cōſequētiā ad alias: ſicut infi nita negatio ⁊ ſimplex negatio ſequūtur ſimplicē af firmatōeꝫ: ⁊ īfinitā affirmatōeꝫ ſicut pͥuatōes quoqꝫ nā ⁊ pͥuatoria negatio ſeq̄bat̉ ſimplice̓ affirmationē: ⁊ ſimplex negatio ſeq̄bat̉ pͥuatoriā affirmationeꝫ: er go due hn̄t cōſequētiā.i. īfinita negatio ⁊ ſimplex ne gatio ad ſimplicē ⁊ īfinitā affirmatōes: ſicut pͥuatio nes quoqꝫ: nāqꝫ ⁊ pͥuatiōes ſimiliter ſūt: vt ſupra ſe pe mōſtraui: due vero minime hn̄t cōſequentiā: neqꝫ enī negatiuā īfinitā ſimplex ſeꝗtur affirmatiua: aut ī finita affirmatiua ſimplicē negatiuā ſequit̉: ſicut ī pͥ uationibꝰ quoqꝫ fuit. In pͥuationibꝰ nāqꝫ nec affirma tio ſimplex priuatoriā negationē ſequebat̉: nec ſim plicē negationē priuatoria affirmatio cōſequuta eſt: ſenſus ergo huiuſmōi ē. quatuor iſte erūt: ideſt qͣtuor ꝓpoſitiōes: ex quibꝰ duplicē fieri opoſitioneꝫ dixerat. qͣtuor āt iſte ſūt due ſimplices affirmatiua: ē iuſtꝰ hō: negatiua nō eſt iuſtus hō: ⁊ due īfinite: affirmatiua ē nō iuſtus homo: negatiua nō ē nō iuſtus homo. Qua rū īquit due negatiua.ſ. īfinita ⁊ negatiua ſimplex ſic ſe habebūt ad affirmationē ⁊ negationē ẜm cōſequē tiaꝫ.i. ita alias duas affirmationes ſimplicē ⁊ īfinitaꝫ ipſe due negatiōes ſequunt̉: vt eas priuatiōes ſeque bant̉. Due ꝟo minime.i. ſimplex affirmatio ⁊ īfinita
affirmatio non ſeſe habebūt ẜm cōſequētiā ip̄e duc affirmatiōes ad duas negatiōes īfinitā.ſ. ⁊ ſimplicē quas nō ſequebātur: ſicut nec dudū has negationes priuatorie quoqꝫ affirmatiōes ſequute ſunt. Qd̓ ꝟo ait ẜꝫ cōſequētiā ad affirmationē ⁊ negationē: nō ita ītelligēdū ē: quaſi vna ſit affirmatio aut vna nega tio. Sed qm̄ ī qͣtuor ꝓpoſitionibꝰ: ī quibꝰ due ꝗdē af firmatiōes erūt: due vero negatōes: affirmatōes ſim plex ꝗdē ē iuſtꝰ hō: īfinita āt ē nō iuſtus hō: negatio nes āt ſimplex ꝗdē nō ē iuſtꝰ hō. īfinita aūt nō ē no iuſtus hō. Qm̄ affirmationes duas ſimplicē quidē iuſtus hō: īfinitā āt ē nō iuſtꝰ hō: due negationes ſe quebātur: ſimplex negatio que ē nō ē iuſtꝰ hō: infinita affirmationē: q̄ dicit ē nō iuſtus hō: ⁊ rurſus infini negatio ſimplicē affirmationē ſequebat̉: qm̄ ergo(v dictū ē) duas affirmationes ⁊ ſimplicē ⁊ īfinitā: di negationes ſimplex ⁊ īfinita ſequebāt̉: hoc āt ⁊ ī pr uationibꝰ erat: idcirco dictū ē ad affirmationē ⁊ neg tionē ẜm cōſeq̄ntiā ſic ſe habere haꝝ qͣtuor ꝓpōnuꝫ duas: ſicut etiā ſe priuatiōes hērēt: ad affirmatiōen aūt ⁊ negationē dixit: ꝙ duas affirmatiōes due neg tiōes cōſeq̄rētur: due vero minime.i. due affirmat nes negatiōes duas nō ſeq̄rētur: neqꝫ.n. ſequebatu negationē īfinitā ſimplex affirmatio: aut ſimplicē n gationē īfinita affirmatio: ſicut nec in priuationibi erat: qd̓ ſepe ſupra mōſtratū ē. Ne ꝗs āt nos arbiti tur de eodē genere ꝓpoſitionū dicere ſeꝗ negatione affirmatiōes: neqꝫ.n. dicimꝰ negationē ſimplicē ſeꝗ affirinationē ſimplicē: hoc.n. īpoſſibile ē: nūqͣꝫ enin ſibi ꝯſētiūt ſimplex affirmatio ſimplexqꝫ negatio: ne rurſus īfinita negatio: ⁊ īfinita affirmatio: neqꝫ eni fieri pōt: vt aut negatio que dicit nō ē iuſtus homi affirmationi q̄ ꝓponit ē iuſtꝰ hō ꝯſētiat: aut affirin tio q̄ dicit eſt nō iuſtus hō: cōſētiat negationi qͣ dici nō ē nō iuſtus homo: eā.n. que dicit ē iuſtus hō ſim plicem affirmationē ſequit̉ priuatoria negatio: q̄ d cit nō ē īiuſtꝰ homo. ſꝫ negatiuā īquiūt īfinitā: q̄ ē: nō eſt nō iuſtꝰ hō: nō īſequitur affirmatiua ſimplex qͥ d cit eſt iuſtus homo: ergo quēadmodū negatiua priu toria: que eſt nō ē īiuſtus homo: ſequit̉ affirmatiua ſimplicē que dicit eſt iuſtus homo: nō eodē modo e dē ſimplex affirmatio: que dicit ē iuſtus ho infinitā negationē: que dicit non eſt nō iuſtus homo Quibus dicendū ē nō eos hāc cōſequētiā recte ligere: nec quicquā in hac huiuſmodi ꝓp ſequētia diſcrepare. Cur enī hoc notauer quitur negationem īfinitā que ē n̄ ē nō iuſtus affirmatio que dicit eſt iuſtus homo: nā hoc rabile debet videri: idcirco.n. ſimplex affirmatio dicit ē iuſtus homo: nō ſequitur īfinitā nega dicit nō eſt nō iuſtus hō: qm̄ nec antea priuator quebatur: neqꝫ.n. ſequebatur eadē ſimꝑ tio q̄ dicit ē iuſtꝰ hō: priuatoriā negatio ē iuſtus hō: ⁊ ea cauſa eſt: cur īfinitā qu tur. īfinita enim ⁊ priuatoria(vt ſupra ſe ſibi conſentiunt. Quare nulla eſt diſcre ſimplex affirmatio negationem priuatoriam ſequer tur: eodē quoqꝫ modo infinitam negationem/ ſeque retur: nūc aūt quoniam ſimplex affirmatio negatio nē priuatoriam non ſequitur: nec īfinitaꝫ ꝙ negatiuā. Illi āt qui ſumpſerūt quoniaꝫ ſe priuatoria negatio ſimplicem affirmationem: ⁊ in e dem cōſequētia diſcrepare dixerūt: ꝙ ſimplex a matio nō ſeq̄retur īfinitā negationē: nō ita oportui diſcrepātiā ſumere: ſed magis ſi quēadmoduꝫ priue

De interpretatione editionis ſecūde liber. iiij.
toria negatio ſequeretur affirmationem ſimplicem: ſic infinita negatio nō ſequeretur ſimpliceꝫ affirma tionem: tunc in conſequentia diſcrepare. nunc autem nulla eſt omnino diſcrepantia. atqꝫ in hac quidem ꝑte nihil oīno diſcrepāt atqꝫ diſcordāt: videamꝰ nūc i altera ꝑte: quā illi eē diſcrepātiā dicūt īfinitaꝝ cō ſequētie ⁊ pͥuatoriarū ad ſimplices: vt in ea quoqꝫ ſi ꝗd vere diſcrepet videamꝰ: dicūt enī affirmatiōi ꝙ dē priuatorie: qͥ dicit ē iniuſtus hō: cōſētiētē eē ⁊ cō cordātē ſimplicē negatiuā que dicit nō ē iuſtꝰ hō: ⁊ ſi cut ſimplex negatio priuatoriā ſequit̉ affirmationeꝫ ⁊ ſicut negatio pͥuatoria ſeꝗtur ſimplicē affirmatio nē: aiūt qm̄ nō ita ſequitur ſimplicē negationē que di cit nō ē iuſtꝰ homo: īfinita affirmatio que dicit ē non iuſtꝰ homo. Hec enī illā nō ſequit̉. Quibꝰ dicendum ē rurſus: qm̄ idcirco īfinita affirmatio que dicit ē nō iuſtus homo: nō ſequit̉ ſimplicē negationē q̄ ꝓponit nō ē iuſtꝰ hō. Qm̄ priuatoria affirmatio: q̄ dicit ē in iuſtus hō: nō ſeꝗtur ſimplicē negationē q̄ ꝓponit nō ē iuſtus hō. Qd̓ ſi pͥuatoria affirmatio ſequeret̉ ſim plicē negationē: ſequeret̉ ſine dubio īfinita quoqꝫ af firmatio eādē ſimplicē negationē. Nūc āt qm̄ priua toria affirmatio ſimplicē negationē nō ſequit̉: neqꝫ ī finita affirmatio ſimplicē ſequit̉ negationē: affirma tio.n. priuatoria ⁊ affirmatio īfinita ſibimet cōſētiūt Illi ꝟo ꝗ diſcrepātiā voluerūt oſtēdere īfinitarum ⁊ pͥuatoriarū cōſequētia ad ſimplicē: ꝙ cuꝫ negatio ſimplex ſeq̄ret̉ affirmationē priuatoriā: nō eodē mo do affirmatio īfinita ſeq̄ret̉ ſimplicē negationē: n̄ ita oportuit colligi diſcrepātiā: ſꝫ potiꝰ ſi quēadmoduꝫ affirmatio pͥuatoria: q̄ dicit ē īiuſtus hō: nō ita īfini ta affirmatio que enūciat ē nō iuſtus hō: ſequeretur ſimplicē negationē que ē nō ē iuſtus hō: tūc oportue rat dicere aliquid diſcrepare cōſequētiā priuatoria rū ⁊ īfinitaꝝ ad ſimplices: nūc aūt cū eodē mō priua toria affirmatio nō ſequit̉ ſimplicē negationē: eodeꝫ quoqꝫ mō īfinita affirmatio nō ſequit̉ eandeꝫ ſimpli cē negationē: manifeſtū ē nullā eē in his diſcrepātiaꝫ īmo in oībus ſimilimā cōſequētiā: ⁊ illos nihil ꝑ hāc rōnem: quā volūt addere: recte diſſerere: īmo potius maioribus obſcurā ſententiam obſcuritatibꝰ īplicare ſed potiꝰ ita ītelligēdū ē: vt id qd̓ ait. Quarū due ꝗ dem ad affirmationē ⁊ negationē ſeſe habebūt ẜꝫ cō ſequētiā: vt priuationes: due vero minime: ita acci piamꝰ tāqͣꝫ ſi ita dixiſſet: quatuor ꝓpoſitionum duaꝝ ſimpliciū duarū vero īfinitaꝝ: duas ideſt affirmatio nes ſimplicē ⁊ īfinitā ſequūtur due negatōes ſimple ⁊ infinita ſcilicet ſicut priuatiōes quoqꝫ. In pͥuationi bus enī affirmatiuā ſimplicē ſequebat̉ pͥuatoria nega tio: ⁊ ſimplex negatio pͥuatoriā affirmationē: relique vero due. id eſt ſimplex affirmatio ⁊ īfinita affirmatio nullā habēt cōſequētiā ad negationes ideſt ad ſim plicē ⁊ infinitā: ſicut nec priuationes quoqꝫ: nā affir matio priuatoria nō ſequebat̉ negationē ſimplicem: nec ſimplex affirmatio priuatoriā negationē vt dica mus hoc mō: quare qͣtuor iſte erūt due ſimplices due īfinite quarū.i. duarū ſimpliciū ⁊ duarū īfinitaꝝ due quidē: ideſt negationes ſimplex ⁊ īfinita ad duas af firmationes ſequūtur.i. ſimplicē ⁊ infinitā. hoc eſt.n. qd̓ ait: ad affirmationē ⁊ negationē ſic ſe habebūt ẜ cōſequētiā.i. cōſequūtur negatiōes ad eas q̄ ſūt affir matiōes: ſicut ī pͥuatiōibꝰ quoqꝫ dicebat̉: due ꝟo. i. affirmatiōes ſimplex ⁊ īfinita nō habēt ſe ẜm ꝯſequē tiā ad duas negatōes ideſt ſimplicē ⁊ īfinitā: ſicut pri uationes quoqꝫ ſe ẜm cōſequētiā nō habebāt. nā pri
uatoriā negationē non ſequebat̉ affirmatio ſimplex nec ſimplicē negationē pͥuatoria affirmatio. Eſt alia quoqꝫ ſimplicior expoſitio quā Alexāder poſt multas alias expoſitiones: ī ꝗbus aīaduertit: edidit hoc mō. Cū ſint īquit quatuor propoſitiōes quarū due ſūt īfi nite: due vero ſimplices: due īꝗt īfinite cqͣliter ſe hn̄t ẜm affirmationē ⁊ negationē ad priuatorias: due ve ro ſimplices ad eaſdē priuatorias ſe ſimiliter nō hn̄t hoc modo: affirmatiua enī infinita cōſētit affirmati ue priuatorie: ea enim que dicit īfinita affirmatio eſt nō iuſtus homo: ei cōſētit affirmatiue pͥuatorie que dicit eſt īiuſtus hō: ea vero īfinita negatio que dicit n̄ eſt nō iuſtus homo: pͥuatorie negationi cōſentit qͥ di cit nō ē iniuſtus homo: atqꝫ hec ꝗdē due ideſt īfinita affirmatio ⁊ īfinita negatio ita ſe hn̄t ad affirmatio nē ⁊ negationē: vt priuatiōes.i. eadē affirmāt vel ne gant q̄ ꝑuationes affirmant vel negāt: due vero mi nime.i. due ſimplices: minime ſe ita habent ad affir mationē ⁊ negationeꝫ ſicut priuatiōes: nā oīno nō cō tigit ſimplex affirmatio pͥuatoriā affirmationē: ea.n. que dicit ē iuſtus hō: nō cōſētit ei q̄ dicit ē īiuſtus hō nec rurſus negatio ſimplex pͥuatorie negationi cōſen tit: ea enī que dicit nō ē iuſtꝰ hō que ē ſimplex nega tio plurimū diſſidet ab ea q̄ dicit: nō ē īiuſtus hō que eſt priuatoria negatio: ergo cū ſint quatuor affirma tio ſimplex ⁊ negatio ſimplex: affirmatio infinita ⁊ ne gatio īfinita: harū due ideſt affirmatio īfinita ⁊ ne gatio īfinita ita aliquid affirmāt vel negant vt priua tiones: hoc eſt enim quod ait: ita ſeſe hn̄t ad affirma tionē ⁊ negationē: vt priuationes: due vero minime: neqꝫ enī ita affirmāt ⁊ negāt due ſimplices ſicut due priuatorie: affirmatio nāqꝫ ſimplex ab affirmatione priuatoria diſcrepat: ⁊ rurſus negatio ſimplex de ne gatiōe priuatoria longe deſſidet atqꝫ diſcordat: ſed hec(vt diximus) Alexandri expoſitio eſt poſt multas alias ſimplicior non tamē repudianda: ſed illa ſupe rior verior eſſe videt̉: quod Ariſt. ip̄e teſtatur ait: enī paulopoſt: hec igitur quēadmodū ī reſolutorijs dictū ē ſic ſūt diſpoſita: hanc enim cōſequētiā quā ī uꝑio ri expoſitione memoraui priuatoriaꝝ ⁊ īfinitaruꝫ ad ſimplices ī primi libri priorū reſolutoriū: que analy tica greci vocāt: fine diſpoſuit: dicit autē porphyriꝰ fuiſſe quoſdā ſui temporis: qui hunc exponerēt locū: ⁊ quoniam ab herminio vel Aſpaſio vel Alexandro expoſitiones ſingulas proferētes multa contraria et in expoſitionibus male ab illis editis ⁊ diſſidentia re perierunt: arbitratos fuiſſe hunc librum Ariſt. vt di gnum eſſet: exponi omnino non poſſe: multoſqꝫ illo tē pore viros totam huius libri preterijſſe doctrinā: ꝙ inexplicabilem putarent eſſe caliginem. Nos autem breuiſſime hunc locum in prima editiōe preteriuimꝰ: ſed quod illic pro intellectus ſimplicitate breuiter po ſuimus: hic omni latitudine totam ſententie vim et prolixitatem digeſſimus: quare quoniam ſuperiora digne(vt mihi videtur) expreſſimus: ſequentis textꝰ ordinem ſententiamqꝫ videamus. ¶ Similiter autem ſe habent: ⁊ ſi vniuerſalis nomi nis ſit affirmatio vt omnis eſt homo iuſtus. Nega tio. non omnis eſt homo iuſtus omnis eſt homo non iuſtus. non omnis eſt homo non iuſtus. Sed non ſimiliter angulares contingit veras eſſe: con tingit autem aliquando. ¶ De īfinitis q̄dā propoſitionibus preloquutus: nunc de his q̄ determīate ſūt ẜꝫ vniuerſalitatis ⁊ particu

De interpretatione editiōis ſecūde liber. iiii.
laritatis adiectionē dicit: quod etiam ſimiliter ipſe ſe habent ſicut ille quoqꝫ que ſine vlla determinatiōe di cebantur ſimplex ſcilicet propoſitio atqꝫ īfinita. Qd̓ vero ait. Similiter aūt ſe hn̄t ⁊ ſi vniuerſalis noīs aſ firmatio ſit alij ita intellexerūt: vt qd̓ ait ſimiliter re feratur ad numerū ꝓpoſitionū ⁊ oppoſitionū. Naꝫ ſi cut ī his que īfinite ſunt ⁊ īdeterminate due ſunt op poſitiones: vna ſimplicis negationis ⁊ ſimplicis affir mationis: altera īfinite affirmationis ⁊ infinite nega tionis: quatuor aūt ꝓpoſitiones: quod ſupra iam di ctum eſt: ita quoqꝫ in his que determinationem ſecū dum vniuerſalitatem particularitatemqꝫ habēt: fiūt quatuor ꝓpoſitiones ⁊ oppoſitio duplex. Oppoſitio eniꝫ vna eſt vniuerſalis affirmatiōis ſimplicis ⁊ par ticularis negationū ſimplicis: vt eſt: omnis homo iu ſtus eſt: non omnis homo iuſtus eſt: hec eſt quidem vna oppoſitio. Alia vero infinite vniuerſalis affirma tionis: ⁊ infinite particularis negationis vt ē: oīs ho mo non iuſtus eſt: non omnis homo non iuſtus eſt. Quare hic quoqꝫ cū due ſint oppoſitiōes: erūt ſine dubio ꝓpoſitiōes quatuor: ſicut ī his de quibꝰ ſupra iaꝫ dixerat: que.ſ. determinatione carebāt. Alij vero qui Ariſtotelis animū penitus inſpexerunt: nō aiunt ſimiliter ſolū ſe habere determinatas propoſitiones ad numerū oppoſitionū ⁊ propoſitionū: ſed etiam ad cōſequētiā: neqꝫ eſt cōſequētia negationum ad affir mationes ī his propoſitionibꝰ ſimplicibꝰ ⁊ infinitis: q̄ preter determinationē dicūtur: eadeꝫ ſimilitudo ha betur in his que cū determinatione proferuntur. Sꝫ quoniam nō in oībus omnia ſimilia habent: idcirco addidit notans: ſed non ſimiliter angulares contin git eſſe veras: cōtingit auteꝫ aliquādo. Senſus autē totus huiuſmodi eſt. Similiter inquit ſe hn̄t hee pro poſitiones que ſecundū determinationē dicuntur īfi nite ad ſimplices: ⁊ ſimplices ad infinitas: quēadmo dū ille quoqꝫ ſe habebant: que ſine determinatione ī definite dicebantur. Sed habēt quandā diſſimilitu dinem: ꝙ angulares ꝓpoſitiones in his que cum de terminatione dicuntur: non eodē modo vere ſūt: quo modo ille ſūt que ſine determinatōe proferebantur vel infinite vel ſimplices. videamus ergo prius an ea dē in his que determinate ſunt cōſequētia ſit: que in his eſt que indefinite ꝓferuntur. Poſt videamus ē ſit in angularibus diſſimilitudo: diſponātur ergo nō ſolum hec que ſimplices: vel infinite ſunt. Sed etiaꝫ que ſunt priuatorie: ⁊ prius quidem diſponātur hoc modo. Simplex quidem affirmatio ſimplex que ne gatio. Et hec quidē indefinite ideſt preter vniuerſali tatis: aut particularitatis adiectionem: ſub his ideſt ſub affirmatione quidem ſimplici ponatur negatio priuatoria: ſub negatiōe ꝟo ſimplici affirmatio pri uatoria hec quoqꝫ rurſus indefinite: ſub his autem ponatur ſub affirmatiōe priuatoria ⁊ ſub ſimplici ne gatione affirmatio infinita. Sub priuatoria aūt ne gatione ⁊ ſimplici affirmatione ponatur negatiua ī finita: ⁊ hec quoqꝫ indefinite ⁊ indeterminate ſine vl̓ la vel vniuerſalitate. Sub his autem diſponant̉ hee quas determinatas vel vniuerſalitatis quātitate vel particularitatis vocamus ⁊ primo quidē affirmatio vniuerſalis ſimplex cōtra hanc negatio particularis ſimplex. Sub affirmatione autem vniuerſali ſimpli ci ponatur negatio particularis priuatoria. ſub nega tione autem particulari ſimplici vniuerſalis affirma tio priuatoria. rurſus ſub negatione particulari/ pri uatoria ⁊ ſub affirmatione vniuerſali ſimplici pona
tur negatio particularis infinita. Sub affirmation vero vniuerſali priuatoria: ⁊ ſub negatione ſimplici particulari ponatur vniuerſalis affirmatio infinita erit autem huiuſmodi deſcriptio. Affirmatio ſimplex Homo iuſtus eſt Homo iniuſtus nō et Negatio priuatoria Homo nō iuſtꝰ nō eſt Negatio infinita Indefinite Negatio ſimplex Homo iuſtus non eſt Homo iniuſtus eſt Affirmatio priuato Affirmatio infinita Homo non iuſtus eſt Affirmatio vl̓is ſimplex Omnis homo iuſtus Nō oīs hō iniuſtus eſt negatio ꝑticularis pͥuatoria Nō oīs hō nō iuſtꝰ et negatio ꝑticularis īfinita Definite Negͦ ꝑticl̓aris ſimꝑ Nō omnis homo iuſtus eſt Affirmaº. vl̓ is pͥuatꝭ Oīs homo iniuſtus eſt Oīs homo non iuſtus eſt Affirmatio vl̓is īfinit ¶ In hoc ordine propoſitionū quē ſupra deſcripſimus que ſint angulares manifeſtum eſt. Sunt namqꝫ af firmationes ꝗdē affirmationibus: negationes v̓o ne gationibꝰ: ⁊ ī his ꝗdeꝫ que īdefinite ſūt eodē mō an gulares ſunt affirmatiōes. Simplex ꝗdē affirmatio que dicit ē homo iuſtus priuatorie affirmationi q dicit eſt homo īiuſtus: ⁊ īfinite affirmationi que pr ponit ē homo nō iuſtus angularis eſt. Negatio ver ſimplex que eſt nō eſt homo iuſtus: negatiōi priuato rie que dicit nō ē homo iniuſtus: ⁊ negationi īfinit que eſt nō ē homo nō iuſtus angularis ē. Itē ſi ꝗs a definitas propoſitiōes aſpiciat: idē ſine aliqua d tatione reperiet. Affirmatio enī vniuerſalis ſim que ē oīs homo iuſtus eſt: affirmatiōi vniuerſali p uatorie que enunciat oīs homo īiuſtus ē: ⁊ affirme tioni vniuerſali infinite que dicit oīs ē hō non iuſt angularis eſt. Itē negatio particularis ſimplex que non oīs ē homo iuſtus: negationi particulari priua rie que dicit non oīs ē homo īiuſtus: ⁊ negationi ticulari infinite que proponit non oīs ē hō non iu angularis ē: igitur affirmationes affirmatiōibꝰ ⁊ ī gationes negationibus angulares ſūt ⁊ ī ordine īdi finitarū propoſitionū: ⁊ ī ordine definitarū: quo d ca de earū cōſequentia ſpeculandum eſt: dictum enī prius ꝙ affirmationē indefinitā ſimplicē ſequ retur priuatoria ⁊ infinita negatio: eas v̓o ſim affirmatio non ſequeretur: rurſus infinitā affir tionē priuatoriāqꝫ affirmationeꝫ ſequit̉ ſimplex n gatio: hec vero ſimplicem negationē nō ſequuntur Rurſus ſi quis ad ordinē definitarū reſpiciat: ide inueniet affirmationē nāqꝫ vniuerſaleꝫ ſimplicē ſe tur particularis priuatoria negatio ⁊ particularis finita negatio. Naꝫ ſi vera eſt vniuerſalis affirmat ſimplex que dicit: omnis eſt homo iuſtus: vera eſt ē particularis priuatoria negatio que dicit: nō omni eſt homo iniuſtus. hoc autē idcirco euenit ꝙ ea qu dicit nō omnis homo iniuſtus eſt: idem poteſt quo ſimplex: ⁊ ſimilis eſt ei que ꝓponit quidā homo it ſtus eſt: particulari ſimplici affirmationi. nā ſi nō o nis homo iniuſtus eſt. quidā hō iuſtus eſt. ſed pari cularis affirmatio ſimplex ſequitur vniuerſalē ani matiuā ſimplicē. Quando enim vera eſt vniuerſat affirmatio que dicit omnis homo eſt iuſtus: vera et ⁊ particularis affirmatiua que ꝓponit quidā hont iuſtus

De interpretatione ſecunde editionis li. iiii.
iuſtus eſt. ſed ei que dicit quidam homo iuſtus eſt: cō ſentit particularis negatio priuatoria que ꝓponit nō omnis hō eſt iniuſtus. Quocirca etiam particularis negatio priuatoria vl̓i ſimplici affirmationi conſen tit. Sequitur igitur eam que dicit omnis eſt hō iuſtꝰ vniuerſalem.ſ. ſimplicem affirmationē: ea q̄ ꝓponit. non oīs eſt hō iniuſtus: particularis negatio priuato ria ſed huic particulari negationi priuatorie: q̄ dicit non oīs eſt hō iniuſtuſ: conſentit particulariſ infinita negatio: que dicit non oīs eſt hō non iuſtus: ⁊ veruꝫ eſt ſi non oīs eſt homo iniuſtus: qm̄ non oīs eſt hō nō iuſtus. idem enim eſt eſſe iniuſtum quod non iuſtum ſed particularis priuatoria negatio ſequit̉ ſimplicem vl̓em affirmationem. Infinita igit̉ negatio particula ris ſequit̉ ſimplicem affirmationem vl̓em: eiqꝫ conſē tit: ſi prius affirmatio vniuerſalis vera ſit. Quocirca eam que dicit omnis eſt homo iuſtus: vniuerſalē ſim plicem affirmatiuam ſequūt̉ ſine dubio particularis negatio priuatoria: non oīs eſt hō iniuſtus: ⁊ partici laris negatiua infinita: non omnis eſt homo nō iuſtꝰ Quare hic quoqꝫ affirmationem negationes ſequun tur. ſed hoc non conuertitur. qm̄ enim(vt dcm̄ eſt) ne gatio particularis priuatoria que dicit: nō oīs eſt hō iniuſtus: conſentit particulari affirmatiōi ſimplici ei. ſ. que dicit: quidā homo iuſtus eſt. hanc aūt particu larem affirmatiuam non ſequitur vl̓is affirmatiua. neqꝫ enim ſi verum eſt quendam hoīem eſſe iuſtum: iccirco iam ⁊ omnem eſſe hominem iuſtum neceſſe ē. quare non ſequit̉ affirmatio vniuerſalis ſimplex. oīs eſt hō iuſtus. affirmationem particularem. quidam homo eſt iuſtus. pōt eniꝫ hac vera.i. particulari vni uerſalis eē falſa. ſed particularis affirmatio ſimplex particulari negationi priuatorie cōſentit. qͣre nec pri uatoriaꝫ particularem negationē ſimplex affirmatio ſequit̉ vl̓is Eā igitur q̄ dicit non oīs eſt homo iniuſtꝰ non ſequitur affirmatio vniuerſalis ſimplex que pro ponit oīs hō iuſtus eſt. ſed particularis priuatoria ne gatio conſentit particulari negatiōi infinite. vl̓is ig tur affirmatio ſimplex non ſequitur particularem ne gationem infinitam. ea igit̉ que dicit oīs eſt hō iuſt affirmatio vl̓is ſimplex non ſequit̉ eā que dicit non oīs eſt hō nō iuſtus particularem infinitam negatio nem: due igitur negationes infinita ⁊ priuatoria ꝑti culares ſequuntur vniuerſalem ſimplicem affirmati uam: ſicut in his quoqꝫ erat que ſunt indefinite. due enim negationes infinita ⁊ priuatoria indefinite ſim plicem affirmatiuā ſequebant̉ indefinitā: ſed nō ecō uerſo. affirmatio eniꝫ vl̓is ſimplex nō ſequit̉ negatio nem particularem infinitā ⁊ priuatoriam: ſicut nec ī definita quoqꝫ affirmatio ſimplex indefinitas ſeq̄ba tur negationes priuatoriam atqꝫ infinitā. qꝛ̄ in hoc vno ordine ſimiliter ſe hn̄t definite his que ſunt inde finite equaliter enī affirmationibꝰ veris vere ſūt ne gationes: negationuꝫ veritatē affirmationū veritas non ſequitur: nec his conſentit. Rurſus in altera par te ꝑſpiciamus quēadmodū affirmationes vl̓es priua toriam.ſ. ⁊ infinitam particularis negatio ſimplex ſe quatur: nam affirmationem vl̓em priuatoriam oīs ē homo iniuſtus ſequitur particularis negatio ſimplex non oīs eſt homo iuſtus: ea enim que dicit omnis eſt homo iniuſtus: conſentit ſimplici vniuerſali negatiōi que dicit nullus homo eſt iuſtus: nam ſi oīs eſt hō iniuſtus: nullus eſt hō iuſtus. Sꝫ hanc ideſt vl̓eꝫ ſim plicem negatiuam ſeꝗt̉ particularis ſimplex negatio nam ſi vera eſt qm̄ nullus hō iuſtus eſt: vera eſt qm̄
non omnis hō iuſtus eſt. ſed vl̓is negatio ſimplex vni uerſali priuatorie affirmationi conſentit. ſequitur et go particularis ſimplex negatiua que eſt non oīs hō iuſtus: vniuerſalem affirmationem priuatoriā q̄ pro ponit oīs eſt homo iniuſtus. ſed hec vl̓i affirmationi indefinite ꝯſentit: idem enim ſignificat oīs eſt hō in iuſtus. ⁊ oīs eſt hō non iuſtus. quare ſeꝗt̉ quoqꝫ ꝑti cularis negatio ſimplex que eſt non oīs eſt hō iuſtus: vl̓em affirmationem infinitā que dicit oīs ē hō non iuſtus. hic quoqꝫ affirmatiōes vl̓es priuatoriā atqꝫ ī finitā ſequit̉ ꝑticularis negatio ſimplex que ē nō oīs ē hō iuſtus. ſed nō cōuertit̉. etenī qm̄ ſimplicē nega tionem particularē q̄ dicit non oīs eſt hō iuſtus: non ſeꝗtur vl̓is negatio que ꝓponit nullus hō iuſtus eſt. neqꝫ eniꝫ ſi vera ē non oēm hoīem eſſe iuſtum: vera eſt nullū hoīem eſſe iuſtuꝫ: hec aūt.i. vl̓ is ſimplex ne gatio ꝯſentit vnūqꝫ ſignificat cū affirmatiōe vl̓i pͥua toria. non ſeꝗtur igit̉ vl̓is affirmatiua que dicit oīs eſt hō iniuſtus: Simplicem ꝑticularē negationē que ꝓponit nō oīs ē hō iuſtus. ſicut nec eandem ꝑticula rem negationē vl̓is negatio ſeq̄bat̉. ſꝫ pͥuatoria vl̓ is affiriatio ꝯſentit cū infinita affirmatione vniuerſa li. igitur ꝑticularem negationem q̄ dicit non oīs ē ho mo iuſtus: vl̓is affirmatio infinita non ſequit̉ q̄ ꝓpo nit oīs ē homo non iuſtus. quare hic quoqꝫ affirma tiōes duas vl̓es.i. priuatoriā atqꝫ īfinitam ꝑticularis ſimplex negatio ſeꝗt̉: ſicut affirmatiōes duas quoqꝫ idefinitas negatiua īdefinita ſeq̄bat̉. ſꝫ due affirma tiōes vl̓es priuatoria ⁊ īfinita nō ſequūt̉ ꝑticularem ſimplicē negationē: ſicut due quoqꝫ īdefinite affirma tiōes priuatoria ⁊ īfinita ſimplicē negationē nō ſeque bant̉. ſil̓r igit̉ ſe hn̄t definite īdefinitis ẜm ꝯn̄tiaꝫ. an gulares nō eodē mō ſe hn̄t. nā īdefinitaꝝ ꝓpōnū an gulares ſil̓ v̓as eē ꝯtīgit. nā ſi veꝝ ē qm̄ ē hō iuſtꝰ: q̄ ē īdefinita affirmatio ſimplex: nihil ꝓhibet verā eſſe etiā q̄ dicit ē homo iniuſtus. ⁊ rurſus ea que dicit eſt hō nō iuſtus: que ſunt indefinite affirmatiōes priua toria ⁊ infinita. rurſus negationes negationibus que ſūt āgulares v̓as eſſe ꝯtingit: vt ea que dicit nō ē hō iuſtꝰ: ſi vera ē: nihil ꝓhibet verā eē ēt que dicit non eſt hō iniuſtª: et eam que ꝓponit non eſt hō non iu ſtus. angulares ergo ſibi īdefinitas in veritate ꝯſen tire nihil ꝓhibet: ſed in his terminis tm̄: vt ī ſcd̓o hu ius oꝑis volumine docuimuſ. que neqꝫ naͣlia ſūt īeſſe neqꝫ īpoſſibilia. Si ꝗs.n. ſic dicat eſt hō rōnalis. huic angulares vere eſſe non pn̄t: he.ſ. que dicūt: eſt hō in rationalis: ⁊ rurſus eſt hō non rationalis. Rationali tas enim hoī ꝑ naͣm eſt. ſil̓r aūt ⁊ de impoſſibilibus dicendum eſt. ꝙ ſi ſint talia que neqꝫ īpoſſibilia ſint eſſe nec naͣlia ſint ineſſe: vt in ea ꝓpoſitione q̄ dicit ē hō iuſtus: iuſtitiā neqꝫ naͣlē eē neceſſe eſt hoī: nec im poſſibilem eſſe. manifeſtuꝫ eſt qm̄ angulares ſibimet ſemꝑ in veritate conſentiūt: atqꝫ hoc idem de negati uis quoqꝫ angularibꝰ recte dr̄. In his igit̉ terminꝭ ꝙ nec naͣles ſūt nec īpoſſibiles. ſemꝑ angulares ⁊ nega tiones negationibus ⁊ affirmatiōes affirmatiōibꝰ ſil̓ veras eē contingit. ⁊ hoc ꝗdē in his q̄ indefinite ſūt. In his āt q̄ definite ſunt ⁊ vl̓itatis ꝑticularitatisꝙ ꝑticipes nō eodē mō ſūt. In ꝗbuſuis āt terminiſ ſiue poſſibilibus ſiue naͣlibꝰ ſiue impoſſibilibꝰ affirmatio nes affirmatiōibꝰ ſibimet angularibꝰ in veritate cō ſentire nō pn̄t. negatiōes aūt negationibꝰ angulares angularibus in his tm̄ terminis qui neqꝫ naͣles neqꝫ īpoſſibiles ſūt. in veritate poterūt cōuenire. ⁊ primū quēadmodū affirmatiōes affirmatiōibꝰ ſibimet an

De interpretatione ſecunde editionis lib. iiii.
gularibꝰ ī veritate conſentire non pn̄t: ī quibuſlibet terminis demonſtrādū ē. Ea que dicit oīs ē hō iuſt ⁊ ea que dicit oīs eſt homo iniuſtus: que eſt.ſ. angula ris: vere ſimul eſſe non pn̄t. Ea nāqꝫ que dicit oīs eſt homo iniuſtus: nihil differt ab ea que ꝓponit nullꝰ eſt homo iuſtus. ſed omnis eſt hō iuſtus: ⁊ nullus eſt homo iuſtus: qm̄ ꝯͣrie: ſunt ſimul vere eſſe non pn̄t. ſꝫ ea que dicit nullus eſt homo iuſtus: conuenit atqꝫ cō ſentit ei que proponit omnis homo eſt iniuſtus. qua re oīs homo iuſtus eſt ⁊ oīs homo eſt iniuſtus ſimul vere eſſe non pn̄t. ſed eadem que ꝓponit oīs eſt hō ī iuſtus: conſentit(vt ſepe dcm̄ eſt) ei que dicit omnis eſt hō non iuſtus. Quare nec in his hec in veritate conſentire poterit ei que dicit qm̄ oīs eſt homo iuſtꝰ affirmatio igit̉ vl̓is ſimplex omnis eſt homo iuſtus: affirmationibus vl̓ibus priuatorie ⁊ infinite que ſūt oīs ē homo iniuſtus: ⁊ omnis ē homo nō iuſtus: ſibi met angularibus in veritate ſimul nulla rōne conſē tit: ſicut in his que indefinite erant: ⁊ affirmationes affriationibus ⁊ negatiōes negationibus in verita te poterant ꝯſentire. in his auteꝫ que ſunt definite af firmationes angulares ſil̓ vere eē nō pn̄t. Recte igit̉ dcm̄ eſt: qm̄ in alijs oībus ſimilis eſt ꝯn̄tia diffinita rum ⁊ indefinitaꝝ. affirmationibus enī ꝯſentiunt in veritate negationes negationibꝰ aūt affirmatiōes non oīno conſentiunt: que ſil̓itudo ꝯn̄tie in vtriſqꝫ ē. i. ⁊ in his q̄ definite ſunt: ⁊ in his que indefinite ſunt ſed eſt diſtantia ꝙ non ſil̓r angulares contingit ve ras eſſe: ⁊ affirmationes affirmationibus ⁊ negatio nes negationibus. indefinitis autem veras eſſe con tingit eas.ſ. que ſunt angulares. in his aūt q̄ ſunt de finite: affirmatiōes affirmationibꝰ angulares veraꝫ eſſe aliqn̄ nulla rōne ꝯtingit. hoc āt manifeſtū erit: ſi ꝗs ⁊ ea ſibi ꝓponat exempla: in ꝗbus ſūt termini na turales atqꝫ īpoſſibiles: ⁊ ea in ꝗbus ſunt poſſibiles ⁊ non naͣles neqꝫ impoſſibiles. in oībus enī inueniet affirmationes affirmatiōibus definitis definitas an gulares ſil̓ veras eſſe. non poſſe. Qd̓ aūt addidit. cō tingit aūt aliqn̄. hmōi eſt. quāqͣꝫ enim affirmatiōes affirmationibus angulares definite ſimul vere eē nō pn̄t ꝗbuſcūqꝫ ꝓpoſitis terminis pōt tn̄ fieri vt nega tiones negationibus vere inueniant̉: ⁊ ſit hec ſil̓itu do ad infinitas angulares: nam ſic̄ illic negatiōes ne gationibus inde finite angulares vere ſil̓ eē poterant in his que neqꝫ naͣlia ſūt neqꝫ īpoſſibilia: ita hic quo qꝫ.i. in ordine definitaꝝ negatiōes definitas negatio nibus definitis angulares angularibus ſil̓ veras eſſe ꝯtingit in his que neqꝫ ſunt īpoſſibiles nec naͣles. ne gatio enim ſimplex particularis que dicit non oīs eſt hō iuſtus: pōt ſil̓ vera eſſe cū ea que dicit non oīs eſt hō iniuſtus. pōt enim fieri vt ꝗdā ſint iuſti: ꝗdā aūt non ſint iuſti. ⁊ in eo vtreqꝫ vere ſunt: ⁊ ea q̄ dicit nō oīs eſt hō iuſtus. qꝛ ſunt ꝗdam in iuſti: ⁊ ea que dicit non oīs eſt hō iniuſtus: qꝛ poterant aliqui eē iuſti. ſꝫ hec conſentit infinite negationi ꝑticulari que dicit n̄ oīs ē hō non iuſtus. idē enī eſt dicere non oīs eſt hō iniuſtus: qd̓ non oīs eſt hō nō iuſtus. Quocirca ⁊ he ſibi angulares ſil̓ vere eſſe pn̄t. nam ſi ꝗdā ſunt iuſti quidā iniuſti: veꝝ eſt dicere qm̄ non oīs eſt hō iuſtus qꝛ ſunt ꝗdam iniuſti. Rurſus verū eſt dicere non oīs eſt hō non iuſtus: qꝛ ſunt ꝗdā iuſti. negationibus igi tur negationes angulares definite ſil̓ vere eſſe pn̄t. ⁊ hoc eſt ſimile indefinitis in ꝗbus ſicut affirmationes affirmatiōibus: ita quoqꝫ ī veritate angulares nega tiones negationibus ꝯſentiunt. Senſus ergo totus
hmōi ē Sil̓r aūt inꝗt ſe hꝫ.i. ſimilis erit ꝯn̄tia ꝓpo ſitionum. quēadmodū fuit ī īdefinitis ēt ſi vl̓is noīs ſit affirmatio.i. ēt ſi definite affirmationes negatio neſqꝫ ponant̉. vt ꝑ ſubiecta exēpla monſtrauit dicen affirmationi ſimplici vl̓i oīs eſt hō iuſtus: opponi nō oīs eſt hō iuſtus: particularem.ſ. ſimplicem. ⁊ rurſus vl̓e affirmationem infinitam ꝓponens eam.ſ. que eſt oīs eſt homo nō iuſtus: huic illaꝫ oppoſuit que dicit non oīs eſt homo non iuſtus: he inquit ſil̓r ſe hn̄t ad conſequentiam quēadmodū indefinte. quomō aūt ſe ille hn̄t ad ꝯſequentiam: ſupra monſtratū eſt. ſed nō inquit ſimiliter angulares cōtingit veras eē. In his enim que erāt īdefinite. affirmatiōes affirmatiōibꝰ angulares ſil̓ v̓e eē poterāt. In his aūt que definit. ſunt ſil̓ vere eſſe nō pn̄t. Cōtingit aūt aliqn̄: vt ſil̓r ar gulares v̓e ſint ī his q̄ definite ſūt quēdmodū ⁊ ī īde finitis. negationes enī negationibus angulares defi nite ſil̓ in veritate ꝯſentiūt: vt his quoqꝫ īueniebat̉ quas indefinitas ſupra deſcripſimꝰ. Plenus eſt igit̉ hmōi intellectus. Herminiª aūt hoc aliter ſic expōit ſil̓r inquit duas facient oppoſitiones quattuor ꝓpo tiones ſi fuerint due ſimplices due infinite determīa tione tn̄ adiecta. hoc aūt ſic monſtrat. ꝓponet prius ſimplicē affirmationē vl̓em que dicit oīs eſt hō iuſtꝰ Contra hanc ꝑticularē ſimplicē negationē non oīs ē hō iuſtus. ſub affirmatione vl̓i ſimplici affirmation vl̓em infinitam que dicit oīs eſt hō non iuſtus. Con tra hāc ſub negatiōe ꝑticulari ſimplici ꝑticularē ne gationē infinitā que ꝓponit non oīs ē hō nō iuſtus. Omnis eſt iuſtus homo Nō omnis eſt iuſtus homo omnis eſt non iuſtus hō non oīs eſt non iuſtꝰ hom ¶ His ergo ita diſpoſitis due inquit fiunt oypoſitiōes Contra enim eam que eſt omnis eſt iuſtus homo: or ponitur illa que ꝓponit non oīs eſt iuſtus homo. ho aūt iccirco qm̄ ſibi cōtradictorie oppoſite ſūt ul̓is af firmatio ſimplex ⁊ ꝑticularis negatio ſimplex. ⁊ ē hec ꝗdē vna oppoſitio. Rurſus cōtra eādē affirmatione ſimplicē que dicit oīs ē iuſtꝰ homo: opponitur vl̓is aſ firmatio infinita que dicit oīs eſt non iuſtus homo hoc cōtrario mō. Ea nāqꝫ que dicit omnis eſt nō ſtus homo idē ſignificat eiqꝫ conſentit que dicit ni hō iuſtꝰ ē. ſed hec que ꝓponit nullꝰ homo iuſtus eſt cō trario modo oppoſita eſt ei que ꝓponit oīs eſt iuſ homo. Quocirca etiā ea que dicit oīs ē non iuſtꝰ l contrarie erit oppoſita ei que dicit oīs ē iuſtus hō Eſt igit̉ hic quoqꝫ altera oppoſitio. due ergo poſitiōes quēadmodū ēt ī his q̄ ſūt īdefinite. mō eēnt oppoſite: tn̄ due erāt oppōnes ẜꝫ diametꝝ āt nō cōtīgit ſil̓r veras eſſe: vt ipſe ait. definite erant ⁊ ẜm diametrum que erant: ſimul ī ras eſſe contingebat ⁊ oēſ oībus. C rum deſcriptiones redeat: diligētera inꝗt hoc ē in his q̄ definite ſūt ſtrat Ea.n. ꝓpoſitio q̄ dicit oīs eſt iuſtu ſentit ꝯtradictiōi ſue que dicit nō oīs eſt iuſtus Rurſus ea que dicit oīs ē nō iuſtus tit rurſus ei quę dicit nō oīs eſt nō iuſt contrarie ipſius cōſentiebat. qͣre cū y 8 firmatio ſimplex q̄ dicit oīs eſt iuſtus falſa eſt ea que dicit oīs eſt nō iuſtus hō. Sꝫ hac fal ſa contradictio eius vera erit: vera eſt igit̉ ea que ne gat dicēs non oīs eſt nō iuſtus hō. Quocirca he ꝓpoſitiones angulares vere aliquotiēs īueniunt. o eſt iuſtu

De interpretatione ſecunde editionis li. iiii.
eſt iuſtus hō. non omnis eſt non iuſtus hō. contingit ergo aliqn̄ veras eſſe. ſed nō inquit oīo. Naꝫ ſi a par ticulari negatione infinita ceperis non idem eſt. i. non eadem veritas venit. hoc autem tali probat̉ mo do. Si enim vera eſt qm̄ non omnis eſt non iuſtuſ ha falſa eſt ea que dicit omnis eſt non iuſtus homo. Eſ enim ei contradictorie oppoſita. hac autem falſa que dicit oīs eſt non iuſtus homo: non oīno verā neceſſe eſt eſſe eam que proponit oīs eſt iuſtus homo. iccirco qm̄ he due ſibi ꝯͣriorum loco oppoſite ſunt cōtrarias aūt propoſitiones ſimul falſas eſſe poſſe ſupra docui mus. ergo non neceſſe eſt ſi falſa eſt omnis eſt non iu ſtus homo. veram eſſe eaꝫ que dicit omnis eſt homo iuſtus qd̓ ſi nō neceſſe eſt: hoc pōt fieri vt vtreqꝫ ſint falſe. qͣre euenit aliqn̄ vera hac ꝓpoſitione que dicit non omnis eſt non iuſtus homo: falſa ſit illa que ꝓpo nit omnis eſt iuſtus homo. quare non ſil̓r ẜm diame trum in veritate ſibi propoſitiones conſentiunt. atqꝫ hoc qd̓ Herminiuſ non recta expoſitiōe dicit. ordinē turbat: Si ꝗs aūt vel hoc qd̓ Herminius ait diligen ter agnoſcit: vel id qd̓ ſupra nos diximus: cognoſcit multā eſſe differentiam expoſitionis: ⁊ meliorem ſu perioreꝫ iudicās eiqꝫ ſi ꝗs nobis credit. recte ꝯſētiet. ¶ He due igitur oppoſite ſunt. alie auteꝫ ad id qd̓ eſt non homo quaſi ſubiectum aliquod additum. vt eſt iuſtus non homo. non eſt iuſtus non homo. eſt non iuſtus non homo: non eſt non iuſtus nō ho mo. magis autem plures his non erunt oppoſitio nes. hee autem extra illas ipſe ſecundum ſe erunt. vt nomine vtētes eo quod eſt non homo. is eſt noni ¶ Supra iam dixerat oē ſubiectum aut ex noīe ſimpli ci ⁊ finito: aut ex noīe rurſus infinito conſiſtere: ⁊ eo rum oppoſitiones on̄dit ꝙ eſſent due: ⁊ quattuor ꝓ poſitiones. duę quidē ſimplex ſubiectū nomē hn̄tes. due v̓o infinitū. ⁊ poſt has qn̄ eſt tertiū adiacens p̄di caret̉. Illic quoqꝫ dupliciter oppoſitiones fieri dixit: cū.ſ. finitū nomen eſſet: vel infinitū predicatū: earum qꝫ inter ſe eam ꝯn̄tiam demonſtrauit: qualem habe rent priuatorie ad eaſdem ip̄as ſimplices: quibus ex fi nito noīe propoſitiones compararent̉: ⁊ qm̄ oīs haꝝ varietas ꝓpoſitionū ita ſit cum eſt tertium predicare tur: vt aut ſubiectū ⁊ p̄dicatum finita ſint: aut ſubie ctum quidē finitū predicatū v̓o infinitū: de ꝗbus ſu pra locutus eſt: cū eaꝝ conſequētiā demōſtrauit. aut infinitū hn̄t ſubiectū: finitū v̓o predicatū: aut infini tum ⁊ ſubiectum ⁊ predicatum. ⁊ habent quidem ꝓ poſitiones vtrūqꝫ finitū: vt eſt: hō iuſtus ē: hō iuſtus non eſt. finitū v̓o ſubiectū: infinitū p̄dicatū vt eſt hō non iuſtus eſt: hō non iuſtus non eſt. ⁊ harū quidē cō ſequentia ſupra monſtrata ē. alie v̓o ſunt q̄ infinitum hn̄t ſubiectū ⁊ quaſi noīe vtant̉ noīe infinito: vt non hō iuſtus ē: non hō non iuſtus ē. vtūt̉ enim he ꝓpoſi tiones ſubiecto.i. non hō vt noīe. p̄dicato v̓o eo. qd̓ ē iuſtus. hoc eſt enī qd̓ ait alie aūt ad nō hō: vt ad ſub iectum aliqd̓ additū. Si ꝗs enim ponat non hō ꝗdē ſubiectū: ⁊ de hoc aut finitū nomē p̄dicet vt eſt iuſtꝰ aut infinitū vt ē non iuſtus: vtroqꝫ mō rurſus dupl cem faciet oppoſitionē. quattuor aūt ſunt ꝓpōnes he Eſt non homo iuſtus. Non eſt non homo iuſtus. Eſt non homo nō inſtus non eſt non hō non iuſtus In his igitur quattuor propoſitionibꝰ: oppoſitiōibus v̓o duplicibus non hō quidem ſubiectu ē. ſed in ſup riori oppoſitione finitū ꝗdem p̄dicat̉ nomē qd̓ eſt iu
inquit que p̄dicatum quidem infinitum hn̄t: ſubiectū v̓o finitum: vel quibus ⁊ predicatū finitum eſt ⁊ ſub iectū: habent aliquam ad ſe conſequentiā. he v̓o qͣs poſtea memorauimꝰ.i. que infinitū hn̄t ſubiectum: ⁊ predicatū vel finitū vel infinitū: nullam hn̄t ꝯn̄tiā ad eas propoſitiones: que ſiue finito p̄dicato ſiue īfinito ⁊ finito tn̄ ſubiecto ꝯſiſterent. hoc enim eſt qd̓ ait. he aūt extra illas ipſe ẜm ſe erunt.i. nullā ꝯn̄tiam ad ſu periores que ex finito ſubiecto ꝯſtarent: habere ait eas q̄ infinitū ſubiectū in ꝓpoſitionū ordīe retinerēt Poſtqͣꝫ igit̉ enumerauit ⁊ eas que ex vtriſqꝫ finitꝭ conſiſterent.i. ⁊ ſubiecto ⁊ p̄dicato: ⁊ illas que ex ſub iecto ꝗdem finito: p̄dicato v̓o infinito eſſent: his ēt il las que ex ſubiecto infinito eſſent ⁊ ex finito p̄dicato: necnon illas addidit: que ex vtriſqꝫ infinitꝭ ꝯſtare vi derentur. Poſtqͣꝫ igitur has enumerauit: ait. Ma gis aūt plures his non erunt oppoſitiones. oīs enim oppoſitio(qd̓ ſupra iam dcm̄ eſt) aut eſt ex vtriſqꝫ fi nitis: vt eſt hō iuſtus: nō eſt hō iuſtus. aut ex finito ꝙ dem ſubiecto ⁊ infinito p̄dicato: vt eſt hō non iuſtus eſt: hō non iuſtus non eſt: aut ex infinito ꝗdē ſub̓o. ſi nito v̓o p̄dicato. vt eſt non hō iuſtus: non eſt non hō iuſtus. aut ex infinitis ꝗdem vtriſqꝫ. vt eſt nō hō non iuſtus eſt: non hō nō iuſtus non eſt. vt aūt ꝗnta oppo ſitio reꝑiri poſſit: nulla reꝝ rōne poſſibile eſt. de his ergo hec dicta ſunt: in ꝗbꝰ eſt tertiū adiacēs p̄dicat̉. ¶ In his v̓o in quibus eſt non cōuenit. vt in eo qd̓ eſt currere: vel ambulare. idē facit ſic poſitū. ac ſi ē adderetur. vt eſt currit oīs hō. nō currit oīſ hō. cur rit oīs non hō. non currit oīs non hō. non enim di cendum eſt non oīs hō. ſed noͣ negationē ad id qd̓ eſt homo addendū eſt. omnis non vniuerſale ſigni ficat. ſed qm̄ vl̓r. manifeſtum ē aūt ex eo qd̓ eſt. cur rit homo. nō currit hō. currit nō hō. nō currit non hō. hec.n. ab illis differūt eo ꝙ vniuerſaliter nō ſūt quare omnis vel nullus nihil conſignificat aliud. niſi quoniam vniuerſaliter de nomine vel affirma tionem. vel negationem. ergo ⁊ cetera eadem opor tet apponi. ¶ Sunt quedā ꝓpoſitiones in ꝗbus eſt quidem tertiū adiacens predicatū eſt: ⁊ hoc ſono ipſo ⁊ ꝓlatione di gnoſcitur. alie v̓o ſunt in quibus tale verbum predica tur qd̓ tertiū ꝗdē adiacens nō predicet̉: hꝫ tn̄ ꝯiun ctū atqꝫ intra ſe verbum ē: que propoſitio ſi ſoluat̉ in participiū atqꝫ verbū eſt: quod an̄ ſolo verbo dictum predicatū: ſcd̓o p̄dicabit̉: tertio loco p̄dicabit̉ ē: ⁊ ſit ſimilis ꝓpoſitio tāqͣꝫ ſi ꝓlatōe quoqꝫ hēret eſt verbū ſi ꝗs enī dicat oīs hō currit: in hac ꝓpoſitione vnum ſub̓m eſt alteꝝ predicatuꝫ. hō enī ſub̓m ē: p̄dicatū āt currit. neqꝫ enim poſſumus arbitrari in hac propōne tres eſſe terminos iccirco ꝙ oīs quideꝫ terminus nō eſt: ſed ſubiecti termini determīatio. Significat.n. qm̄ res vl̓is.i. hō vl̓i ſubiicitur curſui: cum dr̄ oīs hō currit. nulla eſt enī hoīs exceptio: vbi oēꝫ currere de terminatio eſt. ergo nō ponitur loco termini id quod dicimus oīs: ſed potius ſubiecti termini determīatio ē. Quocirca in hac propōne que dicit oīs homo cur rit. duo ſunt termini hō ⁊ currit. ergo in hac eadem quāqͣꝫ verbū ē nō p̄dicet̉ in prolatione tn̄ verbi quod eſt currit ſignificatione cōcluditur. Si ꝗs enim hanc ꝓpōnē que dicit oīs hō currit: ſoluat in ꝑticipium at qꝫ verbū: faciet oīs hō currēs eſt. ⁊ idē ſignificat ꝑti cipium v̓bo ꝯiunctū. qd̓ ſignificat v̓bū: qd̓ vtraqꝫ cō

De interpretatione ſecunde editionis lib. iiii.
plectitur nā cū dico oīs hō currit. oī homini actionē preſto eſſe pronūcio. qd̓ ſi idē rurſus dicā oīs hō cur rens eſt: eandem actionem homini rurſus adeſſe pro nuncio. idem igit̉ ſignificat verbū currit qd̓ currens eſt. ⁊ in eadem ꝓpōne que dicit oīs hō currit: lꝫ in ꝓ latione eſt non dicat̉: tn̄ tertiū ptāte p̄dicat̉: qd̓ hin cognoſcit̉ ſi tota ꝓpō ſoluat̉ in ꝑticipium.ſ. atqꝫ v̓bū Quāobrē ſicut ex noīe infinito ſub̓o ſit affirmatio: n̄ eodē mō ex infinito v̓bo affirmatio fieri pōt: ſꝫ mox in ea vis negōnis agnoſcit̉. qm̄ enī facimus affirma tionem dicētes oīs non hō currit. non hō.ſ. ſub̓m īfi nitum ponētes: nō ita poſſumus dicere affirmationē fieri cū ꝓponimus oīs hō nō currit: hec enī iā negō. eſt. qꝛ̄ vbicūqꝫ fuerit non currit vel nō laborat vel nō ambulat vel non legit in oībus negatio ſit: in ꝗbuſcū qꝫ infinitū verbo p̄dicabitur. Dubitabit aūt aliꝗs an ſi ex infinito v̓bo fieri affirmatio nō pōt: ſꝫ ſemꝑ ne gatio ex hoc p̄dicamēto ſit: ita quoqꝫ ſi eadē ꝓpō ſo luat̉ in ꝑticipiū atqꝫ verbū: an ex infinito poſſit affir matio fieri ꝑticipio: querit̉ enim an ſicut in hac ꝓpo ſitōe que dicit oīs hō currit. ꝗ ita ꝓpōit dicēs oīs hō non currit: facere affirmationē nō pōt: ſꝫ ſine dubio negationē facit: ita quoqꝫ ſi eadē ſoluat̉ in participiū atqꝫ verbū: vt ſi ꝗs dicat oīs hō currēs ē currēs ē ſi fiat infinitū nō currēs: ⁊ dicat̉ oīs hō nō currēs ē: an hec affirmatio ſit an certe negō tm̄dē valens tāqꝫ ſi aliꝗs dicat oīs hō non ē currēs. ſꝫ fuerūt ꝙ hoc tū ex multis alijs: tū ex aliquo platonico ſyllogiſmo collige rent: vt ꝗd ex ea re diffinirent: doctiſſimoꝝ viroꝝ au ctoritate cognoſcerent: ex duabꝰ.n. negatiuis ſyllogi mus fieri nō pōt. ī quodā eniꝫ dialogo. Plato hmōi interrogat ſyllogiſmū. Sēſuſ inꝗt non ꝯtingit rōneꝫ ſub̓e. qd̓ non cōtingit rōneꝫ ſub̓e: nec ipſius veritatꝭ notionem contingit. Sēſus igit̉ veritatis n̄ ꝯtingit notionem. vr̄ enī ex oībus negatiuis feciſſe ſyllogiſ mum qd̓ fieri nō pōt. atqꝫ iō aiunt infinitū verbū qd̓ eſt non contingit ꝓ ꝑticipio infinito poſuiſſe.i. nō cō tingens eſt: eſt enim in pluribꝰ alijs inueniendi facul tas freq̄nter v̓bū īfinitū poſitū ꝓ noīe īfinito. qꝛ̄ ver bum ꝗdem dixere ſemꝑ facere negōneꝫ. ſi infinitum apponatur. Participia aūt vel noīa ſi ſint īfinita poſ ſe facer̄ affirmationē. ⁊ iō quotiēſcūqꝫ a magnis virꝭ īfinituꝫ v̓bū ⁊ due negatiōes in ſyllogiſmo ponunt̉: hac rōne defendit̉: quo dicat̉ v̓bū infinitū pro ꝑtici pio eē poſitū: qd̓ ꝑticipiū noīs loco ī propoſitiōe pre dicat̉. ⁊ hoc ꝗdem Alexander aphrodiſius arbitraba tur ceteriqꝫ qͣꝫ plures. iccirco enī aiunt nō poſſe fieri ex infinito verbo affirmationē: qm̄ ſic̄ ad verbū ē in cta ꝑticula negatiua mox totā ꝑficiet negatiōē: ſic ēt v̓ba que ſunt infinita vel que in ſe cōplectūtur verbū eſt non facient infinitā affirmationē ſed potiꝰ nega tionem. Si ꝗs.n. ſic dicat hō currēs nō eſt. nullꝰ hāc dixerit affirmationem. Si quis v̓o ſic dicit: hō non currit: iccirco nec hec ꝓpoſitio affirmatio eſt: qm̄ cur rit ē v̓bū intra ſe ꝯtinet: ⁊ ſicut ad eſt v̓bū ꝑticula ne gatiua iuncta non facit affirmationē ſed potius nega gationē. Ita quoqꝫ ad illud v̓bū iuncta negatio qd̓ in tra ſe ꝯtinet eſt verbū: plenā ꝑficit negationē. Ariſto teles aūt nō vr̄ iſta diſcerner̄: ſꝫ ſil̓r arbitrari: ſiue cū participio ponat̉ ē verbū: ſiue ſine participio verbuꝫ illud qd̓ verbue̓ eſt eſt intra ſe claudat atqꝫ cōplectit̉ dicit enim hoc mō. In his v̓o in ꝗbꝰ eſt non conuēit vt in eo ꝙ eſt currere vel ambulare. idē faciunt ſic po ſita ac ſi eſt adderet̉ ⁊ huius ſubiecit exēplū. vt ē cur rit oīs hō. In hac enim ꝓpoſitione q̄ dicit currit oīs
hō. non ꝗdem ꝯuenit pōi eſt verbum. ⁊ eodē mō ver ſi ꝗs dicat oīs hō ambulat: hic quoqꝫ ē verbū non cō uenit poni: ſed hec talia ſunt tanqͣꝫ ſi eſt adderet̉ qꝛ̓ exemplo docuit. nā ſicut ē currens oīs hō affirmatio eſt curſus pn̄tiaꝫ mōſtrans. Ita quoqꝫ currit oīs hō affirmatio idem valens idēqꝫ ſignificans. has ex ſim plicibus ſubiectis affirmationes in ꝗbus eſt dici no conuenit cōſequēter enumerat dicens. currit oīs hō mediam ponens determinationē q̄ eſt oīs inter cur rit qd̓ eſt predicatio ⁊ ſub̓m qd̓ eſt hō. Contra hanc opponit ſimplicē negationē dicens non currit oīs he rurſus facit affirmationē ex infinito noīe currit oīs f hō. huic opponit negationē infiniti noīs ſub̓i non cur rit oīs non hō. ⁊ has iccirco propoſuit: vt mōſtraret idē in his euenire: in ꝗbus ē non conuenit p̄dicari: qꝛ in illis quoqꝫ in ꝗbus eſt tertiū adiacens predicabat̉. ſed qm̄ in negationē infiniti noīs ſubſtituit. non cur rit oīs non hō. Ait nō enī dicendū eſt non oīs hō: ſed non negatio ad id qd̓ eſt hō addēda eſt. Poterat.n. ꝗs dicere non recte feciſſe negationē eius affirmatio nis que eſt currit oīs non hō. hanc que dicit non cur rit oīs non hō. ſed potius ita debuiſſe oppoſitionē cō ſtitui: currit oīs nō hō: non currit non oīs hō. ex hoc aūt demōſtrat ita faciendā eē negationē: vt eam ip̄e diſpoſuit. dicit.n. nō.n. dicēdū ē nō oīs hō: ſꝫ ſi neg tio ad hō addenda eſt. qui eſt ſenſus hmōi quotiēs f cimus inquit negationē ꝯͣ hāc affirmationē que di cit currit oīs nō hō: nō ē negatiua ꝑticula: nō adiun genda ei qd̓ eſt oīs: ſed potius ſubiecto qd̓ eſt hō. Ci .n. ita dicimus currit oīs non homo: facienda ē nega tio. nō currit oīs nō hō. Non.n. dicendum eſt nō cui rit nō oīs hō. i. nō negatiua particula non ē adijcien da ad oīs ſed potius ad hō. huiꝰ hec cā eſt ꝙ oīs de terminatio in terminorum numero non aſcribit̉: ſec potius ad vī ſuā.i. ad determinationem. non.n. aliqꝫ vniuerſale ſignificat ip̄ꝫ oīs: ſꝫ ſignificat ꝗdē vl̓e qd̓ hō vl̓r oīs aūt determinatio eſt: qm̄ id qd̓ vl̓e eſt. i. hō vl̓r p̄dicat̉. nō ergo aliꝗd vl̓e ſignificat determi natio oīs: ſed potius ꝙ vl̓e nomē vl̓r p̄dicat̉. Atqꝫ i. quotiēs ī his negatio ſit: ad ſb̓m potiꝰ nomē trahi oꝫ negationē n̄ ad determīationē. ſꝫ ne forte ꝗs dubit vt ēt ī alijs quoqꝫ ita fieri oportere oppōnes dicat. i. his.n. q̄ ſb̓m finitū hn̄t: cū dicimꝰ oīs hō currit: ſic tra hāc ꝯͣdictorie oppoſita negatio ponit̉ ad detern nationē negatiua ꝑticula eſt ꝯſtituenda: vt ꝯͣ eā q̄ ī cit oīs hō currit: ea ſit q̄ dicit nō oīs hō currit. aūt q̄ ex infinito noīe ſub̓o fiunt: ſiue in affirmation ſiue in negatione: a ſub̓o noīe ē ſeperāda negō. ho aūt ita eſſe facillima rōne cognoſcit̉: ſi determinati nes pauliſꝑ auferant̉ ⁊ in his ꝓpoſitiōibꝰ ex infini noīe ſub̓o q̄ ſūt indefinite ſpeculatio fiat. Sit.n. affi matio indefinita. non hō currit. ꝯͣ hanc erit negatio non hō non currit. Si igit̉ he ꝓpoſitiones facte ſui in vl̓ibus termīs vl̓is enī terminus eſt: hō ſed nō hͦ berēt additā determinationē: qm̄ non vl̓r predican .i. oīs: ⁊ ſeruata ē ⁊ in affirmatiōe ⁊ negatiōe ad ſu iectū negatiua ꝑticula Sꝑ.n. fiebat neceſſarie infin tū. etiā tūc qn̄ addit̉ aliꝗd qd̓ determinet: non ad d terminationē addenda eſt negatio: ſꝫ potius ad ſb̓ nomen: ꝙ cuꝫ in affirmatione fuerit infinitū: hoc io infinitū ⁊ in negatione reuertatur prouidēdū ē. ſici enim finitū terminū ⁊ ſimplicē his indefinitis ꝓpoſi tionibus ad affirmationē ⁊ negationē cuſtodiri op vt dicamus currit hō. nō currit hō. ita quoqꝫ in ca poſitione que eſt ex īfinito noīe ſubiecto: idē ſeruat

De interpretatione ſecunde editionis li. iiii.
ē: vt qd̓ ī affirmatiōe ſub̓ꝫ ē: idē ſeruet̉ ēt in negōne ꝙ ſi hoc in his q̄ ſunt indefinite venit: cur nō ēt in il lis idem fieri oportere videat̉. q̄ definite ſūt: hoc ſoli enim definite ab indefinitꝭ differūt: ꝙ cū indefinite vl̓ia p̄dicant preter vl̓itatis determīationē: determi nate ⁊ definite idem predicant vl̓e cū adiectiōe ⁊ ſi gnificatione: qm̄ vl̓r p̄dicatur. Nihil igit̉ alid̓ oīs vel nullus ſignificat: niſi qm̄ id qd̓ vl̓e dr̄ vl̓r predicat̉. er go oīa eadē que in affirmatione ⁊ negōne in indefini tis ponebant̉. Eadem quoqꝫ ⁊ in eiſdē determinatis ſeruanda ſunt. oīs enī ⁊ nullus nō ſūt termini: ſꝫ vl̓is termini determinatiōes. His igit̉ ab Ariſt. decurſis nos quoqꝫ a Siriano: cui philoxeno cognomen eē ſu pra retullimus: ꝓpōnum omniū numeꝝ: de ꝗbꝰ in hac libri diſputatiōe ꝑpendit: nimis ad rem ꝑtinentē atqꝫ vtilē tranſferamus. ⁊ perſpiciendū eſt in catego ricis ꝓpōnibus quot indefinite ſint. Quāte.n. fuerīt indefinite: tot erūt vl̓es: tot ꝑticulareſ: tot ſingulariū atqꝫ indiuiduoꝝ ꝓpōnes: ⁊ prius ꝗdē affirmatiōes ꝑ ſpiciamus hoc modo. quattuor modi ſunt ꝓpōnum. aut enim indefinite ſunt: aut vniuerſales: aut parti culares: aut ſingularium atqꝫ indiuiduoꝝ. Si ergo ꝑ ſpiciant̉ quante ſint indefinite affirmationes: ⁊ has ſi per q̄ternarium numeꝝ multiplicauero: colligitur mihi numerus affirmationū. quē ſi duplico: colligit̉ et negationū hoc mō. Predicat̉ enim eſt aut ip̄m ſe lum aut certe tertiū adiacens cū alio. ⁊ ſi ſolū p̄dicat̉ aut ad nomē ſimplex atqꝫ finitū p̄dicatū ē aut ad infi nitum ex his q̄ ſunt affōnes. ē hō. eſt nō hō. Quotiēs aūt ē tertiū adiacēs p̄dicat̉: quattuor erunt affōnes aut cū ſub̓m infinitū ē ſolū: vt eſt nō hō iuſtꝰ: aut cū p̄dicatū infinitū eſt ſolū: vt ē hō ē n̄ iuſtꝰ. aut cū vtra qꝫ finita ſūt. vt eſt iuſtus hō. aut cū vtraqꝫ finita ſūt vt eſt nō iuſtus nō hō. Magiſ aūt plures his nō erūt oppoſitiōes: vt ipſe ait. cū igit̉ ſex ſint affirmatiōes. due ꝗbus eſt p̄dicatur: quattuor v̓o adiacētes: has ſi ꝑ quaternarium ducā. xxiiii. fient. qͣs rurſus ſi bīario numero multiplicem. xlviii. in ſummā ſuccreſcent. tot igit̉ erūt affirmationes: ⁊ negatiōes quecūqꝫ vel pre dicato eſt verbo vel adiacēti ex p̄dicato fiūt. Quare qm̄ tres ſunt alie qualitates ꝓpoſitionū: q̄ ſunt neceſ ſarie ꝯtingentes ⁊ ineſſe tm̄ ſignificantes: ẜm qͣs qͣli tates iſte oēs ꝓpōnes ꝓferūt̉: has. xlviii. ꝓpōnes ſi ī ternariū numerū duxerimus.ſ. ẜm ꝓpoſitionuꝫ qua litates. cxliiii. omniū ꝓpoſitionū p̄dicatiuaꝝ: de ꝗbꝰ hoc libro tractat: numeroſitas creſcet. Sed nūc p̄ter has tres qualitates eas que ſūt. xlviii. ꝓpoſitioneſ cū negationibus ſuis: quas ſi per qualitates ꝓpoſitio nis neceſſariā.ſ. ⁊ ꝯtīgentem ⁊ ineſſe ſignificantem multiplicauero. C. xliiii. fiēt: ſubter aſcripſimus. Eſt homo Non eſt homo. eſt omnis homo non eſt omnis homo eſt quidam homo non eſt quidam homo eſt ſocrates non eſt ſocrates Eſt iuſtus non homo Non eſt iuſtus nō. homo eſt iuſtus omnis nō homo. non eſt iuſtus oīs nō hō̓ eſt iuſtus quidam non hō non eſt iuſtꝰ quidā nō hō eſt iuſtus non ſocrates non eſt iuſtꝰ nō ſocrates Eſt non homo Non eſt non homo non eſt omnis non homo eſt omnis non homo non eſt quidam non hō eſt quidam non homo eſt non ſocrates non eſt non ſocrates
Eſt non iuſtus homo Non eſt non iuſtuſ homo eſt non iuſtus omnis hō non eſt non iuſtus oīs hō eſt non iuſtus quidam hō non eſt nō iuſtus ꝗdā hō eſt non iuſtus ſocrates non eſt nō iuſtꝰ ſocrates Eſt iuſtus homo Non eſt iuſtus homo eſt iuſtus omnis homo non eſt iuſtus oīs homo eſt iuſtus quidam homo non eſt iuſtus ꝗdam hō eſt iuſtus ſocrates non eſt iuſtus ſocrates Eſt non iuſtus non homo eſt non iuſtus omnis non homo eſt non iuſtus quidam non homo eſt non iuſtus nō ſocrates Non eſt non iuſtus non homo non eſt non iuſtus omnis non homo non eſt non iuſtus quidam non homo non eſt non iuſtus non ſocrates Has igit̉ ꝓpoſitiones Siriano calculis colligēte. Nos quoqꝫ noīatim diſpoſuimus iccirco qm̄ facilior fides hēbitur nūero. ſi ꝑ exēpla ꝓdant̉. Sil̓ ēt qm̄ male do ctus de his ꝓpoſitiōibꝰ ꝑuerſiſſime ꝯtendebat: ⁊ af firmationes ꝗdē negationū loco ponēs: ꝑ negatiōes v̓o affirmationū totū ordinē ꝯfundebat. Qr ne quē illius or̄o a recte rōnis v̓itate traduceret: iccirco hāc ad elatioris memorie ſubſidiū fecimus diſpoſitionē. ¶ Qm̄ v̓o ꝯͣria eſt negatio ei que eſt oē aīal eſt iuſtū illa que ſignificat: qm̄ nullū aīal eſt iuſtū. he quidē manifeſtū eſt qm̄ nūꝙͣ erunt neqꝫ vere ſil̓: neqꝫ in eodem ipſo. His v̓o oppoſite erūt aliqn̄. vt nō oē animal iuſtum eſt: ⁊ eſt aliquod animal iuſtum. ¶ Hoc quoqꝫ diligentiſſime ſupra demōſtratū eſt: ꝙ ꝯͣrie aliquotiens veꝝ falſumqꝫ diuiderēt: ſi aut in re bꝰ naͣlibus aut ī īpoſſibilibꝰ ꝓponeret̉: aliquotiēs v̓o ſimul īueniri poſſe falſas: ſi res neqꝫ naͣles neqꝫ īpoſſi biles p̄dicarēt ꝯͣrias aūt eē dcm̄ eſt. ſi ꝗs affirmatiue vel negatiue vl̓eꝫ facerent enumerationeꝫ. ergo nūc hoc dicit que ſūt inquit ꝯͣrie fil̓ vere eē nō pn̄t: ⁊ hoc ꝗdē nō ſine reꝝ determinatione locutꝰ eſt. ait..n. Qm̄ v̓o ꝯͣria ē negatio ei que eſt: oē eſt aīal iuſtū.ſ. affir matiōi: illa q̄ ſignificat qm̄ nullum eſt aīal iuſtū ſcꝫ ne gatio: he ꝗdē īꝗt qm̄ ſunt contrarie ſimul vere eē nō pn̄t. manifeſtū eſt qm̄ nūqͣꝫ erūt neqꝫ vere ſil̓: neqꝫ ī eodem: ſꝫ ꝙ dixit neqꝫ vere ſil̓: hmōi eſt. Nihil enim prohibet alio ⁊ alio tꝑe ⁊ affōnem vl̓em ⁊ negōnem veraciter poſſe ꝓponi: vt ſi ꝗs dicat oīs hō iuſtꝰ eſt. hoc ſi aureo ſeculo diceret̉. veriſſime ꝓponeret̉. Qd̓ ſi quis rurſus dicat. Nullus hō iuſtus ē. hoc ſi ferreo ſeculo enūciaret: erit v̓a ꝓpoſitio. Qr̄ ꝯtingit affōnē ⁊ negationē vl̓em veras eē: qͣs māifeſtū eſt eē ꝯͣrias ſꝫ non ſimul. Illa enim in aureo ſeculo ſi ita contin git: illa in ferreo ſeculo. ſꝫ hec tꝑa diuerſa ſūt. ⁊ n̄ ſūt ſil̓. qͣre recte hͦ quoqꝫ addidit vt diceret. māifeſtū eſt qm̄ nūqͣꝫ pn̄t neqꝫ vere ſil̓. ꝙ aūt addidit neqꝫ ī eodē ad aliā eiuſdē rei determīationē valet. pn̄t.n. rurſus eodē tꝑe ⁊ ſil̓ vl̓is affirmatio ⁊ vl̓is negatio vere eē. ſed ſi nō de eodē p̄dicet̉: vt ſi ꝗs dicat oē aīal rōnale eſt: hoc ſi de hoībꝰ predicet̉: v̓a ē affirmatio. ꝙ ſi ꝗs dicat nullū aīal rōale ē. hoc ſi de eꝗs enūciet: v̓a erit vno eodēqꝫ tꝑe ꝯͣ vl̓em affirmationē vl̓is facta nega

De interpretatione ſecunde editionis lib. iiii.
eſſe poſſe ſil̓ contrarias veras: neqꝫ in eodē.i. nec vno eodēqꝫ tꝑe. nec de vno ſub̓o. ſꝫ qm̄ his oppoſite erāt vl̓i quidē affirmationi particularis negatio: vl̓i autē negationi ꝑticularis affirmatio: ⁊ has diximus iccir co ſubꝯͣrias dici: ꝙ diuerſa quodāmodo ꝯͣriis patiā tur Manifeſtū eſt qm̄ ſicut cōtrarie vere ſil̓ eſſe non pn̄t. diuidunt tn̄ aliquotiens inter ſe veritatē ⁊ falſita tem ita quoqꝫ ſubcōtrarie diuidūt ꝗdē inter ſe verū falſumqꝫ aliquotiens: quod ꝯͣrie quoqꝫ diuiſerint. ſil̓ autem vere inueniri pn̄t: qn̄ ꝗdem vl̓es ⁊ cōtrarie ſil̓ vere nō ſunt: vt autem ſil̓ falſe ſint: nulla reꝝ rōne cō tingit. Ergo contrarias quidem ſil̓ veras eſſe atqꝫ in eodem nunqͣꝫ quiſqͣꝫ poterit inuenire. Subcontra rie aūt que vl̓ibus ⁊ ꝯtrariis oppoſite ſūt. ſibi inuicē comparatas veras inueniri poſſibile eſt: vt in eo ipſo exemplo quod ipſe ꝓpoſuit: non oē aīal iuſtum eſt ve ra eſt. rurſus ē aliqd̓ animal iuſtū: hec quoqꝫ vera eſt Quare contrarie ſimul vere eſſe non pn̄t. Subcōtra rias ſimul veras nihil prohibet inueniri. ¶ Sequuntur vero hec. hāc quidem que eſt: nullꝰ homo eſt iuſtus: illa que eſt. omnis homo eſt non iuſtus. Illam vero que eſt. aliquis homo iuſtus eſt oppoſita. quoniam nō omnis eſt homo non iuſtus. neceſſe eſt enim aliquem eſſe. ¶ De cōſequentia ꝓpoſitionum ſimplicium atqꝫ infini tarū ſupra ſufficienter diſſeruit. Sed nūc hec eſt huic intentio nō que ꝑticularis affirmatio quā vl̓em affir mationē vel negationē ſequit̉ qd̓ ſupra iā mōſtrauit Sed q̄ vniuerſaliſ negatio vniuerſalē ſequat̉ affirma tionē: vel que ꝑticularis negatio ꝑticulari.ſ. affirma tioni ꝯſentiat: ꝓponitqꝫ has qͣttuor dicēs negationē ſimplicē vl̓em ⁊ affirmationē infinitā vl̓em ſeꝗ: ⁊ ſi bimet ꝯſentire nec minꝰ his oppoſitꝭ.i. ꝑticularē af firmationē ſimplice̓: ⁊ ꝑticularē infinitā negationē ⁊ in veritate ⁊ in falſitate ſe ſeꝗ: ⁊ a ſe nullo mō diſcre pare. Diſponant̉ enī he qͣttuor prior affirmatio īfini ta vl̓i que dicit oīs hō eſt non iuſtus: ſub hac ei con ſentiens ſimplex vniuerſalis negatio que ꝓponit nul lus homo iuſtus eſt. Rurſus in altera parte cōtra af firmationem infinitam ꝑticularis ſimplex affirmatio que dicit eſt aliquis hō iuſtus: ⁊ ſub hac particularis infinita negatio q̄ proponit non oīs eſt hō nō iuſtus. Eſt aliquis homo iuſtus Oīs eſt hō non iuſtus Nullus eſt homo iuſtus Non oīs eſt hō non iuſtꝰ ¶ His ergo ita diſpoſitꝭ ſi affirmatio vl̓is infinita v̓a ſit ea q̄ dicit oīs eſt hō non iuſtus: vera eſt ēt ea que proponit. nullus eſt hō iuſtus: que eſt vniuerſalis ſim plex negatio. hoc āt meliꝰ in inferioribꝰ cognoſcitur exemplis. Dicat̉ enim oīs eſt hō nō quadrupes. vera eſt. rurſus eſt homo nullus quadrupes. hec quoqꝫ v̓a ē. ꝙ ſi vna haꝝ falſa ſit falſa quoqꝫ erit ⁊ altera. nā ſi falſa ē qm̄ oīs eſt hō non iuſtus: ſicut vere quoqꝫ fal ſa eſt: illa quoqꝫ negatio ſimplex mendaciſſime predi cabit: que dicit: nullus eſt homo iuſtus: quocirca affir matio vl̓is infinita: ⁊ negatio vl̓is ſimplex ſibimet cō ſentiunt: vt vna vera alterā verā eſſe neceſſe ſit. alte rius falſitatem relique quoqꝫ falſitas conſequat̉. idē quoqꝫ venit in parte altera. naꝫ ſi vera eſt qm̄ ꝗdam hō iuſtus eſt: vera quoqꝫ eſt qm̄ non oīs eſt hō nō iu ſtus. ē enim aliꝗs. Nam ſi qd̓ dr̄: non oīs: tm̄dem eſt tāqͣꝫ ſi quis dicat. quidā non eſt. qd̓ in alio quoqꝫ exē plo manifeſtius apparebit. Si quis dicat non omnis
eſt hō iuſtus. hoc eſt dicere quidā hō iuſtus non eſt ergo non oīs ꝗdam non ſignificat. Si quis ergo it ꝓponat ꝗdam homo non iuſtus non eſt: quē dicit nō eſſe non iniuſtum. iuſtum eſſe confirmat. Quare ille de quo dr̄ qm̄ non iuſtus nō eſt: erit iuſtus. Unde fi vt ea que dicit nō oīs eſt non iuſtus hō: ꝯſentiat. ei dicit quidam hō non iuſtus eſt: Sed hec non cōſentit que dicit ꝗdam hō iuſtus eſt. non igit̉ ꝯſentit ei que ꝓponit non oīs homo eſt nō iuſtus. Sed quoniā hoc fortaſſe aliquatenus videt̉ obſcurius: cōſequentie in ſarum hoc mō ſumēde ſunt. Sitqꝫ nobis hoc poſitū affirmationē vl̓em infinitā ⁊ negationem vl̓em ſu plicem ſibimet ꝯſentire: vt vnius veritatē ⁊ falſitat alteriª veritas aut falſitas ꝯſequat̉. Si falſa eſt affi matio infinita vl̓is q̄ dicit omnis eſt hō non iuſtꝰ: ve ra eſt huic oppoſita ꝑticularis infinita negatio queꝫ ponit non oīs eſt homo non iuſtus: ſed cum falſa eſt affirmatio vl̓is infinita: falſa quoqꝫ vl̓is ſimplex ne gatio que dicit nullus eſt hō iuſtus. ſed hac falſa ꝑti cularem affirmationē que huic cōtradictiorie oppoſ ta eſt: verā eſſe neceſſe eſt: que eſt. ꝗdam hō iuſtꝰ eſt Quocirca qn̄ affirmatio vl̓is infinita falſa eſt: veraē particularꝭ īfinita negatio. ⁊ qn̄ vl̓is negatio ſimplex falſa eſt: vera eſt ſimplex affirmatio ꝑticularis. Sec affirmatio vl̓is infinita ⁊ negatio vl̓is ſimplex ſil̓ fal ſe ſunt: ⁊ ſibimet in falſitate conſentiunt: ſil̓ igitur vo re erūt ſimplex ꝑticularis affirmatio: ⁊ infinita nega tio ꝑticularis. Rurſus ſi vera eſt vl̓is affirmatio infi nita: falſa erit negatio ꝑticularis infinita. ei enim co tradictorie oppoſita eſt. Si rurſus vera eſt vl̓is ſim plex negatio: falſa eſt ꝑticularis ſimplex affirmatio: ſed vl̓is affirmatio infinita ⁊ vl̓is negatio ſimplex ſil vere ſunt. ſil̓ igit̉ erūt falſe particularis affirmatio ſimplex ⁊ ꝑticularis inffnita negatio. Quare he quo qꝫ.i. particularis affirmatio ſimplex ⁊ particularis in finita ſibimet in veritate ⁊ falſitate ꝯſentiunt: ⁊ veri tatē ſuam ⁊ mendatiū inuicē ꝯſequunt̉. Quare affir matio ꝗdē ⁊ negatio vtraqꝫ vl̓is hec ſimplex illa infi nita ſequūtur ſe ſe ſibiqꝫ conſentiunt. Particula aūt.i. vl̓ibª oppoſite ſimplex affirmatiua ⁊ negatiu infinita ip̄e quoqꝫ ſibimet cōſentiūt. Quare rectꝰ qͥ do eſt: vt ſicut affirmationi vl̓i infinite conſentit ſin plex vl̓is negatio: ita particulari affirmatōi ſimpl ꝑticularis negatio inſinita conſentiat. ¶ Manifeſtum eſt autem. qm̄ etiaꝫ in ſingulari ſi eſt veruꝫ interrogatū negare. qm̄ ⁊ affirmare. rum eſt vt putas ne. Socrates ſapiens eſt. nō So crates igit̉ non ſapiens eſt. In vniuerſalibus vero non eſt vera: que ſimiliter dicitur. vera autem ne gatio eſt. vt putas ne oīs homo ſapienſ eſt. non or nis igitur homo non ſapiens eſt. hoc enim falſum ſed non igitur omnis homo ſapiens ē. vera eſt. hec enim oppoſita eſt. illa vero contraria. ¶ De conſequentia ꝓpoſitionum diſputans ⁊ ſibi que admodum conſentirent illuꝫ tractatū parūper egre ſus docere ꝓpoſuit: que veniant in reſponſionem ſingularibꝰ: ſi ad p̄dicationē eoꝝ ſit ꝑticula negatiua appoſita: que rurſus in his q̄ de vl̓ibus ſūt ꝓpoſitio bus: ſi ad predicationem addita ꝑticula negatiua cō currat. neqꝫ enim oportet ſil̓r facere enuntiati Non enim ſimile eſt ꝙ ex vtraqꝫ predicatiōe ꝯtīgi hoc aūt ita manifeſtuꝫ eſt ſi quis de ſingulari al interrogatuſ neget: ille qui interrogauerit pōt face re ex infinito noīe predicato cōcluſionē illā.ſ. negati nem iungen

De interpretatione ſecunde editionis li. iiii.
nem iungens quā reſpondēs an̄ negauerat. ⁊ hoc v̓ citer predicabit. De vl̓ibus aūt apparebit non eādē veritatem poſſe ꝯtingere: ſi ex his affirmatio cōpōa tur. Si ꝗs enim interroget alium: putaſne Socrates ſapiens eſt ſi ille rn̄det non: vere ille concludit dicens Socrates igitur non ſapiens eſt. Sit aūt hoc quoqꝫ in alio clariori exemplo manifeſtū. ſi interrogamꝰ ali quē hoc mō. Socrates ne romanꝰ eſt: atqꝫ ille rn̄deat non. nos vere concludere poſſumus. Socrates igitur non romanus eſt. facientes ex negatione quā ille re ſpondebat: ⁊ ex noīe: ꝙ in ꝓpoſitiōe noſ predicauim affirmationē ex infinito noīe que dicit. Socrates nō ſapiens eſt: vel Socrates non romanus eſt. Has enī affirmationes eſſe ex infinito noīe ſupra monſtratuꝫ eſt. Si igit̉ eodem mō aliꝗs in vl̓ibus ſubiectis inter roget dicens. oīs ne homo ſapiens eſt. nos vtiqꝫ re ſpondebimus non. Tum ille eadem ſil̓itudine conclu dit. dicit enim. oīs igit̉ homo nō ſapiens eſt. Quocit ca nullꝰ homo ſapiens eſt. ea enī que dicit oīs hō nō ſapiens eſt conſentire monſtrata ē ei q̄ dicit nullꝰ hō ſapiens eſt. Uidebit̉ igit̉ quodāmodo ex vera reſpō ſione falſa illata eē ꝯcluſio. cui nos dicimꝰ negationē ꝗdem nos reſpondiſſe nō vt ea negatio ad p̄dicatū iungeret̉ ſꝫ ad determinationē: neqꝫ enī nos voluiſſe ab oī hoīe ſapiētiā tollere: cū interrogāte aliquo oīs pō ſapiens eēt: nos negaremus. ſꝫ ab oī potius.i. de erminatione voluiſſe nos abſtrahere ſapiētiā illud . ſignificantes: ꝙ alicui eēt ⁊ alicui non eēt ſapientia vt qd̓ diximꝰ nō tm̄ valeret quātū ſi diceremus non oīs. igit̉ ſi illa negatio ad nomē.i. ſapiens iungat̉ vl̓is it affirmatio q̄ dicit oīs hō non ſapiens eſt ꝯſentiēs vl̓i negationi: qͥ ꝓponit. nullus hō ſapiēs eſt. ſed hec cōtraria eſt interrogationi. fuit enī interrogatio: oīs ne hō ſappiens eſt. hec hꝫ vl̓em affirmationeꝫ: cui ꝯͣ ria eſt vl̓is negatio: cui rurſuſ negationi ꝯſentit vl̓is affirmatio infinita. Quocirca affirmationi quoqꝫ vl̓ ſimplici: que ī interrogatione ē poſita.i. oīs ne hō ſa piens eſt: ꝯͣria ē ea q̄ dicit ꝯcluſio qm̄ oīs hō non ſa piens eſt. ꝙ ſi dicat̉ non oīs hō non ſapiens eſt: ⁊ ve rum eſt: ⁊ ei oppoſita eſt. Contra enī eaꝫ que dicit in terrogationē oīs ne hō ſapiens eſt: cui reſpōſuꝫ fuit non. ⁊ iuncta negatio fuerit ad oīs: particularꝭ nega tio ſit dicens non oīs hō ſapiens eſt: que eſt oppoſita vl̓i affirmationi ei que in interrogatione eſt poſita. hoc enim eſt qd̓ ait. hec eſt enī oppoſita: illa v̓o ꝯͣria. Per verba aut ſenſus iſte ſic ꝯſtat. Manifeſtum eſt aūt inquit qm̄ in ſingularibus vt eſt Socraes ⁊ quic quid indiuiduū eſt: ſi verū eſt interrogatū negare i. ſi qn̄ aliꝗd ꝗs interrogat vere ille negauerit: vt cum aliꝗs interrogat an romanus ſit. Socrateſ. ille neget qm̄ ⁊ affirmare veꝝ eſt vt ille qui īterrogat ex nega tione ⁊ noīe predicato infinitam faciat affirmationē ⁊ huius eſt exemplū putas ne Socrates ſapiens eſt. Rn̄ſio non ꝯcluſio. Socrates ergo non ſapiens eſt. ſꝫ hoc non ſil̓r in vl̓ibuſ ſe hꝫ. qd̓ ꝑ hoc mōſtrat qd̓ ait. in vl̓ibꝰ v̓o non eſt vera que ſil̓r dicitur.i. non eſt ve ra affirmatio infinita facta ex predicato nomine ⁊ rr̄ dentis negatione: ſed potius vera eſt negatio non af firmatio. huius exēplum tale eſt. nam interrogatio ē Putas ne homo oīs ſapiens eſt: Rn̄deo nō falſa cō cluſio. oīs igit̉ hō non ſapiens eſt. hoc aūt falſum eſt ⁊ nō ſil̓e eſt ei qd̓ ſupra de ſingulari ſubiecto predixi mus. ſed potius illa que dicit non oīs igit̉ hō ſapiens eſt: vt rn̄dentis negatio adiungat̉ ad oīs. ⁊ fiat nega
ſita. Naꝫ cū affirmatio vl̓is interrogata eſſet ea que dicit omnis ne hō ſapiens eſt. ex negatiua particula factū eſt non oīs hō ſapiens eſt in concluſione: ⁊ ſunt oppoſite. Illa eſt enim affirmatio vl̓is: hec āt particu laris negatio: illa v̓o ꝯͣria. Nam ſi. non. negatio ad p̄ dicatū iungat̉: ſit vl̓is affirmatio infinita que conſen tit vl̓i negationi finite. ſed ꝯͣ vl̓em affirmationē fini tam que in interrogatiōe eſt poſita: ꝯͣria eſt. Contra ria igit̉ erit ēt illa q̄ vl̓is eſt affirmatio infinita. Que aūt cā eſt cur in ſingularibꝰ vl̓ affirmatio ex infinito nomine vel negatio ſibimet finita ꝯſentiant. in vl̓ibꝰ autem vl̓is affirmatio ex infinito noīe non conſen tiat particulari negationi finite: querendū eſt ⁊ eniꝫ ſi quis dicat Socrates nō ſapiens eſt. ⁊ Socrates ſa piens non eſt. idē eſt ⁊ he due ſibimet ꝯſentiūt. ſi ꝗs aūt dicat oīs hō n̄ ſapiēſē: ⁊ rurſus nō oīs hō ſapiēs eſt he due non ſibimet cōſentiūt. Sed hec rō eſt: ꝙ ī ſingularibus ſubiectis non ſunt duplices oppoſitiōes ſed vna tm̄.i. que negationē facit: Ita vl̓ibus vniuer ſaliter predicatis duplex oppoſitio eſt vna cōtraria: vna v̓o contradictoria. Sit ergo hmōi affirmatio q̄ dicit Socrates ſapiens eſt. ꝯͣ hanc vna oppoſitio ē q̄ ꝓponit Socrates ſapiens non eſt. Si ergo dicat ali quis. Socrates non ſapiens eſt. hec nullum alium ha bebit intellectum qͣꝫ ea que dicit Socrates ſapiens non eſt. vnam enim tm̄ ſolā diximus in ſingularibus oppoſitionē. Quare quecūqꝫ alie fuerint: eadē ſigni ficatione cōcurrent. in vl̓ibꝰ v̓o vl̓iter p̄dicatis nō eo dem modo eſt. Nā ſi ſit affirmatio vl̓is que dicit oīs hō ſapiens eſt: ꝯͣ hāc ēt illa que dicit nullus hō ſapiēs eſt: ēt illa que dicit non oīs hō ſapiens eſt: ⁊ illa eſt ꝯͣ ria: hec ꝯͣdictoria. duplex ergo hec oppoſitio ſibi non pōt conſentire. illa enī totū tollit que ē vl̓is negatio illa partē diffinite: que eſt ꝑticularꝭ negatio: Sꝫ vl̓iſ negatio vl̓i affirmationi ex infinito noīe conſentit. di uerſa igit̉ erit hec quoqꝫ a particulari finita negatio ne. ⁊ qm̄ duplex eſt oppoſitio vl̓ibus: ⁊ ſimplex in ſin gularibus: recte ī eadeꝫ ſil̓itudine predicationis non eadem veritas falſitaſqꝫ contingit. ¶ Ille v̓o que ſunt ſecūdū infinita cōtra iacētes no mina vel verba. vt in eo qd̓ eſt nō hō vel nō iuſtus. quaſi negationes fine nomine ⁊ verbo eſſe videbū tur. ſed non ſunt. ſemper enim vel veram eſſe. vel falſam neceſſe eſt negationem. qui v̓o dixit non hō nihil magis de homine. ſed etiam minus verꝰ vel falſus fuit. ſi non aliquid addatur. ¶ Nouimus ꝓpoſitiones ex infinitis fieri poſſe nomi nibª. has ergo diſſoluēs Ariſtoteles ſumit ꝑ ſe dictio nem nominis infiniti: ⁊ de ea diſputat: ſi cōtra finitū nomen cōparet̉: an quedam enūciatiua oppoſitio vi deatur. Si quis ſumat id qd̓ dr̄ non hō: ⁊ oppōat cō tra id quod dicimus hō: videbitur fortaſſe aliquate nus facere oppoſitionē. qm̄ enī oīs negatiua particu la adiecta verbo: qd̓ continet ꝓpoſitioneꝫ: negationē facit ēt ſi modꝰ aliquis ꝓyoſitionis nō predicetur: qd̓ poſterius demonſtrandū eſt: ita ēt nomini videt̉ cuꝫ adiecta fuerit negatiua particula: quādam facere ne gationē: vt ſi non. particula iungatur ei ꝙ eſt hō: fa ciet nō hō. hoc eſt enim qd̓ ait. ille v̓o que ſunt ẜm in finita nomina vel verba oppoſite: vt in eo qd̓ eſt non homo vel non iuſtus: quaſi negatiōes ſine nomīe vel verbo eſſe videntur. Si quis enim dicat non currit: hec ſit ſine noīe negatio. ꝙ ſi quis dicat non hō: hec eſt negatio ſine verbo. Que dictiones ẜm infinitum

De interpretatione ſecunde editionis lib. iiii.
nomen vel verbum opponūtur finito nomini vel ver bo: quod eſt homo: ⁊ currit. videbunt̉ ergo he nega tiones ẜm infinitum nomen vel verbum: que predi cantur: ſed non ſunt. Maxime enim rō has negatio nes non eſſe conuincit: ꝙ omnis negatio vel vera vel falſa eſt. ꝙ autem dic̄imus non homo vel non currit licet ſimplicia quoqꝫ ⁊ finita homo.ſ. atqꝫ currit: ni hil verum falſumue ſignificēt: tamē hec infinita mul to minuſ aliquid verum aut falſum demonſtrant: nō ꝙ ſimplicia veruꝫ aliquid falſumue ſignificent Iccir co dicimus infinitas dictiones ſimplicibus minus ve rum aut falſum monſtrare: Sed ꝙ quāqͣꝫ nihil verū falſumue deſignet ſimplex nomen aut verbum: tamē definitum quidam proponit in eo ꝙ eſt homo finitū quiddam eſt vna ſpeciēs. Is v̓o qui dicit non homo preſentem quidem ſpeciem interimit infinitas tamē alias dat intelligere ip̄as nihil ponēs. Quocirca quā qͣꝫ finita verba vel nomina per ſe vera vel falſa eſſe non poſſunt: niſi cum alijs iuncta ſint: tamen lōge mi nus veritatis aut falſitatis capacia ſunt nomina infi nita vel verba. que nec hoc ipſum quidem quod ſigni ficant ponunt: ſed illud quidem perimunt nihilqꝫ per ſe aliud in ſignificatione conſtituunt. Poſtremo pro pinquius ad veritatis vel falſitatis finita ſunt intelle ctus. Minus igitur vera vel falſa eſt dictio nominis infiniti quā alicuius ſimplicis ⁊ finiti vocabuli ¶ Significat autem. eſt omnis non homo iuſtus nulli illarum idem. nec huic oppoſita ea que eſt nō eſt omnis non homo iuſtus. Illa v̓o que eſt. omnis non iuſtus non homo. illi que eſt. nullus iuſtus nō homo. idem ſignificat. ¶ Poſtqͣꝫ de propoſitionibus infinitum habentibus predicatum ſufficienti diſputatione locutus eſt: earū qꝫ oppoſitiones oſtendit: conſequentiaſqꝫ demonſtra uit: in medio de infinitis nominibus ꝙ non eſſent negationes breuiter pernotauit. Nunc redit ad eas propoſitiones que ſubiectum habent infinitum pred catum v̓o vel finitum vel infinitum: ⁊ primum quidē an eedem ſint idemqꝫ ſignificent habeantqꝫ ordine aliquam conſequentiam he ꝓpoſitiones que ex inſi nito ſubiecto ſunt. cum his que ex infinito predicato ſunt vel ex vtriſqꝫ finitis: docet. Ait enī has duas ꝓ poſitiones que ſunt. eſt omnis non homo iuſtus. non omnis eſt iuſtus non homo nulli illarum idem ſigni ficare: que aut ex vtriſqꝫ finitis ſunt: aut ex predicato infinito. ⁊ diſponantur quidem ille: que aut ex vtriſ qꝫ finitis ſunt: aut ex predicato infinito. ⁊ primum ꝙ dem ponatur ſimplex affirmatio vniuerſalis: ſub ha negatio vniuerſalis ex predicato infinito ſuꝑiori ſim plici affirmationi conſentiens. Contra v̓o ponat̉ vni uerſalis ſimplex negatio. ⁊ ſub hac vniuerſalis ex infi nito predicato affirmatio: quas conſtat ſibimet con ſentire precedente affirmatione vniuerſali que eſt ex infinito. ſcilicet predicato. Nullus ē hō iuſtus A Eſt omnis hō iuſtus To. piʳ P FCj5 Eſt oīs hō n̄ iuſtꝰ S Nullus ē hō nō iuſt Cum igitur ita ſint affirmationes ⁊ negationes poſi te que ſimplex quidem ſubiectum habent: infinitum
v̓o vel ſimplex predicatum: nūc Ariſtoteles dicit: qm̄ he propoſitiones que ſubiectum habēt infinituꝫ: nu li illarum ſuperiorum quas diſpoſuimus idem ſigniſi cant. hec enim que dicit eſt omnis non homo iuſtus: non cōſentit ei que dicit eſt omnis homo iuſtus: nec rurſus ei que dicit eſt omnis homo nō iuſtus nec his rurſus que ſunt. nullus eſt homo iuſtus: vel nullus en homo non iuſtus. he eniꝫ omnes hominem ſubiectū habent: ille vero non hominē. Quocirca nec huiꝰ ne gatio.i. vniuerſalis affirmationis ex infinito ſubiecto particularis.ſ. negatio. cum nulla earum que finitum habent ſubiectum: poterit conſentire. Ea enim que dicit non eſt omnis non homo iuſtus: neqꝫ cum ea que proponit eſt omniſ homo iuſtuſ: nec rurſus cum ea que proponit eſt omnis homo non iuſtus nec cuꝫ his que enunciant. nullus eſt homo iuſtus: vel nui lus eſt homo non iuſtus. Sed nō hoc dicit quoniam ex infinito ſubiecto propoſitiones diuerſe ſunt his q̄ ſunt vel ex finito predicato vel ex infinito ſubiectot men finito. poſſunt enim diuerſe quidem eſſe predice tiones idem tamen aliquotiens ſignificare: vt ea que dicit omnis eſt homo iniuſtus cum diuerſa ſit ab ea que dicit nullus eſt homo iuſtus: idem tamen aliquā do ſignificant: ſi affirmatio priuatoria preceſſerit. ī ctum eſt enim ꝙ affirmationibus precedentibus ne gationes ſine dubio ſequerentur ergo hoc non di quoniam diuerſe ſunt propoſitiones ex infinito no ne ſubiecto his que ſunt ex predicato vel finito vel ī finito ſubiecto tamen finito: ſed ꝙ omnino ſibi nō e ſentiant: vel non idem ſignificet.i. tota ſint virtute ꝓ poſitionis diſſimiles. Atqꝫ quidem hec dixit de his īfinitū ſubiectū haberēt īfinitū v̓o vel finitum pre dicatū. vēit aūt nūc ad ipſaꝝ cōſequētias q̄ ex īfinito nomīe ſubiecto conſtāt: ⁊ ex vtroqꝫ infinito ⁊ ſicut ſu pra cōſequētiā earū q̄ ex vtriſqꝫ finitis erāt vel ex ī nito p̄dicato docuit: ita quoqꝫ ecōuerſo que ex vtriſ qꝫ īfinitis noībꝰ cōſtāt: vel ex īfinito noīe ſubiecto: qͣ lē ad ſe hn̄t cōſequētiā: mōſtrat dicēs. Illa v̓o que oīs nō iuſtꝰ nō hō. illi q̄ ē nullus iuſtꝰ nō hō idē fi ficat: has tm̄ duas ꝓpoſitiōes mōſtrat affirma .ſ. vl̓em ex vtriſqꝫ infinitis: qͥ dicit. oīs nō iuſtꝰ nō hi ei cōſentire q̄ ē vniuerſalis negatio ex ſolo īfinito ſu iecto: que dicit. nullus iuſtꝰ nō hō. In his autē ſuba ditur particula ē: vt ſit tota ꝓpō. oīs nō iuſtꝰ nō hō ē ⁊ rurſus nullꝰ iuſtꝰ nō hō ē. nā ſicut ī his que finitum habebāt ſubiectū: īfinitū v̓o vel finitū p̄dicatū: affi mationē ex finito ſubiectio vl̓ īfinito p̄dicato. eā.ſ. q̄ dic̄ ē oīs hō n̄ iuſtꝰ: ſeq̄bat̉ ſimplex vl̓is negatio: vtriſqꝫ finitiſ cōſtat: nullꝰ hō iuſtꝰ ē. Ita quoqꝫ ī hiſi mutatis tm̄ ſubiectis idē vēit. Nā ſic̄ illic negatio ex vtriſqꝫ finitꝭ vl̓is ſeq̄bat̉ affirmationē ex finito ſub̓o ⁊ infinito p̄dicato: Ita quoqꝫ affirmationē ex vtriſqꝫ infinitis vl̓eꝫ ſequit̉ negatio ex īfinito ſub̓o. Ip̄a qu qꝫ vl̓is ⁊ has duas ꝗdē ꝓpoſitiones aſcripſit ſolaꝫ his conſequētiā ſpectans. Ceteras āt qꝛ putabat ītel lectu eē faciles ꝑſequi neglexit. Nos aūt eas ne ꝗd re lictū videat̉ apponimus: eſt enī conſequētia hoc n̄ Eſt omnis non homo non iuſtus Nullus non homo iuſtus eſt Eſt omnis non homo iuſtuſ Nullus non homo non iuſtus eſt Quidam non homo iuſtus eſt

De interpretatione ſecūde editiōis liber. v. 17
Non omnis eſt non homo non iuſtus Quidam non homo non iuſtus eſt Non omnis non homo iuſtus eſt ¶ Has igitur ſi quis diligenter inſpexerit duas com parationes duabus conuenientiſſimam conſequen tiam conſenſumqꝫ monſtrabunt. ¶ Incipit liber quintus Aximam operis huius emenſi parteꝫ ea que ſequuntur licet magnis queſtioni ¶ Ibus impedita tamen audacius atqꝫ ani moſius exequemur. nec defatigari ī ſin gulis partibus oportet totius dialectice prodere aggreſſuꝫ atqꝫ expedire doctri nam. itaqꝫ rectam cōmentationis ſeriē teximus. ¶ Tranſpoſita vero nomina ⁊ verba idem ſignifi cant: vt eſt albus homo. ⁊ eſt homo albus. nā ſi hoc non eſt: eiuſdem multe erunt negationes. ſed oſtē ſum eſt: quia vna vnius eſt. eius enim que eſt. eſt al bus homo. negatio eſt. non eſt albus homo. eiꝰ ve ro que eſt. eſt homo albus. ſi non eadem eſt ei que eſt. eſt albus homo: erit negatio vel ea que eſt. non eſt non homo albus. vel ea que eſt. non eſt homo al bus. Sed altera quidem eſt negatio eius que eſt. ē non homo albus. alia vero eius que eſt. eſt albꝰ ho mo quare erunt due vnius. ¶ Docet nunc quoniam ſi nomina ⁊ verba tranſferan tur ⁊ aliud prius aliud vero poſteriꝰ predicetur: vnā ſine dubio ſignificantiam retinere. Siue enim quis dicat. eſt homo albus: ſiue eſt albus homo ſiue ho mo albus eſt: ſiue albus homo eſt: ſiue quomodolibet aliter ordinem predicationis permutet: eadeꝫ ſine du bio ſignificatio permanebit. ⁊ hoc quidē fortaſſe ora toribus vel poetis non eodem modo perſpiciendum eſt: quo dialecticis. Etenim quantum ad compoſitio nem orationis ſpectat: maxime differt quo verba ⁊ nomina predicationis ſue ordine proferantur. Mul tum enim intereſt in eo ꝙ ait Cicero. ad hanc te amē tiam natura peperit: voluntas exercuit: fortūa ſerua uit. ita dixiſſe vt dictum eſt: an ita. ad hanc te amen tiam peperit natura: exercuit voluntas: ſeruauit for tuna. Sic enim minor eſt ſententie magnitudo: mi nuſqꝫ in ea lucet id ꝙ ſi ſic cōponatur eminet: ⁊ ſe ſe vel nolentibus hominum auribus animiſqꝫ pate facit Rurſus cum dicit virgilius paciqꝫ imponere morem potuiſſet ſeruare metrum: ſi ita dixiſſet. moremqꝫ im ponere paci. ſed eſſet debilior ſonus: nec eo ictu ver ſus tam preclare vt nunc compoſitus diceretur. ergo non idem valet oratoribus vel poetis verborum no minumqꝫ ordo mutatus. Quod enim ad compoſitio nem ſpectant: multum in ordine ſermonum ornamen ti reperient. Dialecticis vero quibus nulla eſt ad ora tionis leporē cura loquendi a quibuſqꝫ ſola veritas ꝑ ſcrutatur: nihil differt quolibet ordine verba ⁊ nomi na permutentur: cum tamen eandem vim quā prius in ſignificatione retineant. ſed nec apud ipſos modis omnibus permutato ordine dictionis eadem ſemper vis ſignificatioqꝫ ſeruatur. Hec enim particula que negatiua eſt ideſt non multum valet multamqꝫ diffe rentiam perficit varijs adiecta locis. Si quis enim di cat homo albus non eſt: faciet indefinitam ſimpliceꝫ negationem. Si quis vero dicat. homo non albus ef
Si quis autem predicet non homo albus eſt: idē quo qꝫ conſtituit ex infinito ſubiecto indefinitam affirma tionem. rurſus ſi quis dicat omnis homo non iuſtus eſt. hec conſentit ei que dicit nullus homo iuſtus eſt. Quod ſi idem non ad vniuerſalem determinationeꝫ ponatur: vt dicatur non omnis homo iuſtus eſt. non iam vniuerſalis affirmatio infinite predicationis con ſentiens vniuerſali ſimplici negationi ſit: ſed potius particularis negatio ſimplex: vides ne igitur quam multas faciat differētias negatiua ꝑticula diuerſe no minū predicationi coniūcta. Sed quāqͣꝫ hec ita ſint: poteſt tamen alio modo eadem diuerſis in locis poſi ta eandem vim ſignificationemqꝫ ſeruare. ſi enim ſit poſita non particula cum vniuerſalitate ſua: cum ea dem ipſa ſepius permutetur: idē ſine dubio in ſignifi catione conſiſtit. Si quis enim dicat non omnis ho mo albus eſt: particularis eſt ſimplex negatio. ſi quis v̓o ſic dicat. homo non omnis albus eſt: eadem ſigni ficatio eſt. Uel ſi hoc modo. homo albus non omnis ē nec hec a ſuꝑiore ſignificatione diſcedit. vel ſi quis amplius permutet dicens homo albus eſt nō omnis a ſuperiore ſignificatione nil diſcrepat. Eodem modo vel ſi quomodolibet aliter permutetur: cum propria tamen vniuerſalitatis determinatione diuerſo modo permutata ideꝫ ſemper neceſſe eſt in ſignificatiōe ſer vetur. eodem modo ſi eadem non particula cum alio nomine vel verbo iuncta ſepius tranſferatur. Ut cuꝫ dicimus homo iuſtus non eſt. Rurſus homo non eſt iuſtus. rurſus non eſt homo iuſtus. eadeꝫ ſignificatio retinet̉. Quocirca ſi ſola particula negatiua permu tata ſit: ⁊ non eodem ſemper ordine predicetur: mul tas differentias faciet propoſitionum. Si vero iūcta cum alio nomine ſepius(vt dictum eſt) tranſferatur eadem in tranſlationibus omnibus ſignificatio per manebit. His igitur ita diſpoſitis videndum eſt que ſit Ariſtote. demonſtratio. verba ⁊ nomina tranſpoſi ta eandem ſemper vim ſignificationemqꝫ ſubijcere. ait enim tranſpoſita vero verba ⁊ nomina ideꝫ ſigni ficant: vt eſt homo albus eſt. albus homo hec enī trā poſitis nominibus atqꝫ verbis eandem retinent figni ficationem. In illa enim prius albus eſt: poſterius ho mo. in hac autem prior homo: poſterior albꝰ ꝙ ſi hoc falſum eſt: ⁊ non ſint eedeꝫ: ſed a ſe diuerſe ſunt. Im poſſibile aliquid inconuenienſqꝫ contingit. erunt eniꝫ due negationes vnius affirmationis quod eſt impoſ ſibile. Oſtenſum enim eſt quoniam vna vnius eſt aſ firmationis negatio. Nunc igitur videamus ſi he aff firmationes que dicunt eſt albus homo: ⁊ eſt homo albus: non ſunt eedem: ſed diuerſe quemadmodum vnius affirmationis due ſunt negatiōes. ⁊ primo qui dem diſponantur hoc modo. eſt albus homo. eſt ho mo albus. huius ergo propoſitionis que dicit eſt al bus homo erit negatio ea.ſ. que proponit non eſt al bus homo. alia namqꝫ que eſſe poſſit rationabiliter non poterit inueniri. diſponantur igitur rurſus cedē ⁊ ſuperior affirmatio cum propria negatione. Eſt albus homo non eſt albus homo eſt homo albus ¶ Cum igitur eius que dicit eſt albꝰ hō. negatio ſit ea que ꝓponit nō eſt albus hō. ſi ea que dicit ē homo al bus diuerſa erit ab ea ꝓpoſitione que ꝓnūciat ē albꝰ hō alia erit eius negatio. ſit ergo aut ea q̄ dicit nō ē

De interpretatione ſecunde editiōis liber. v.
non homo albus: aut ea q̄ dicit non ē hō albus. Rur ſus igitur diſponantur due quidem affirmatiōes pri me alternatim poſite: ⁊ econtrario confeſſa prioriſ ne gatio. Contra ſecundum vero vtreqꝫ he negationes quas diximus aſcribantur. Non eſt albus homo Eſt albus homo Eſt homo albus Non eſt homo albus Non eſt non homo albus ¶ His igitur ita deſcriptis eius ꝓpoſitionis que dicit ē hō albus: non poteſt eſſe illa negatio que dicit non eſt non hō albus. Illius eſt enim negatio que habet ſubiectū infinitū: q̄ dicit: ē non hō albus. ſimiliter āt ſi quālibet aliam quis poſuerit negationem eius ſine dubio alia reperitur affirmatio. Unde ſit vt relinqͣt̉ ea eius eſſe negatio que proponit non eſt homo albꝰ eſt ergo negatio eius que dicit eſt homo albus ea que dicit non eſt hō albus. ſed eius affirmationis que proponit eſt albus homo negatio eſt ⁊ iſta que dicit non eſt homo albus. Quod probat ea res ꝙ inter ſe verum falſumqꝫ diuidunt. nam ſi veruꝫ eſt eſſe albū hominem: falſum eſt non eſſe hominem album. Qd̓ ſi in aliquibus verum inuenitur: hoc ẜm indiffinitio nē propoſitionis agnoſcitur non ẜm negationis for mam: vt magis ẜm quantitatem non ſint ſibi oppoſi te potius qͣꝫ ẜm qualitatem. ꝙ illa res monſtrat ſi ꝗs ſic dicat. Eſt albus omnis homo ſi contra hanc pona tur non eſt omnis homo albus: perſpicuum ē qm̄ in ter ſe ⁊ veritatem diuidunt ⁊ falſitatem. vnam enim veram eſſe neceſſe eſt. vnam falſā. quare etiam ſi de terminationes auferantur: eadē oppoſitio redit licet ſit indefinita. Nam ſicut in ea que dicit oīs hō iuſtus eſt: non omnis homo iuſtus eſt: ſublatis omnis ⁊ nor omnis hō iuſtus eſt: homo iuſtus non eſt: affirmatio ⁊ negatio oppoſite ſunt. Ita quoqꝫ in his ſublato oīſ ⁊ non omnis ea que dicit eſt albus homo ei que dicit non eſt homo albus oppoſita eſt. additis enim deter minatiōibus vna ſemper vera eſt: altera falſa ſed di ximus qm̄ affirmationis eius que dicit eſt albus hō negatio eſt non eſt albus homo. Due igit̉ negatiōes non eſt albus hō: ⁊ non eſt homo albus: vniꝰ affirma tionis ſunt: que enunciat eſt homo albus. ꝙ euenit ſi negationes he que dicunt non eſt homo albus: ⁊ non ē albꝰ hō a ſe diuerſe ſunt ꝙ ex eo contingit ꝙ prius propoſitū eſt eā que dicit eſt albus homo diuerſaꝫ eē ab ea que dicit eſt homo albus. ꝙ ſi hoc īpoſſibile eſt vt vna affirmatio duas habeat negationes. ⁊ perſpi cuum eſt contra eam affirmationē que dicit eſt hō al bus vtraſqꝫ has negatiōes que dicunt non eſt albus homo ⁊ non eſt homo albꝰ opponi he a ſe diuerſe nō ſunt ſibiqꝫ conſentiunt: ⁊ tm̄ permutatione nominis diſtant. Ceteris autem oībus eedē ſunt. ꝙ ſi he nega tiones eedē ſunt: eedem quoqꝫ ſunt affirmatōes. Re cte igitur dictum eſt qm̄ tranſpoſita nomina ⁊ verba eandem vim ſignificationemqꝫ tenent. Senſus ergo totus ita ſe habet. hoc autem modo ordo verborum T ranſpoſita inquit nomina ⁊ verba idem ſignificant ⁊ eſt horum exemplum vt eſt homo albus: eſt albus homo. In his enim nomina tranſpoſita ſunt. Nam ſi hoc nō eſt.i. ſi nō idē ſignificant nomina ⁊ verba trāſ poſita: quiddam īpoſſibile ⁊ inconueniens contingit Ait.n. eiuſdem multe erunt negationes.i. eiuſdem a
bile e̓. oſtēſum eſt enim qm̄ vna vnius eſt. Due ergo negationes vni opponi affirmationi: ſi verba ⁊ noīa tranſpoſita non idem ſignificant: ſic demonſtrat. eius enī que eſt. eſt albª homo.ſ. affirmationis. negatio ē non eſt albus hō. Cōtra illam enim affirmationē hec negatio iuſte opponit̉. eiꝰ v̓o q̄ ē. eſt homo albus.i. al terius affirmationis ſi non eadem ē ei que ē. ē albus homo.i. ſi diuerſa eſt a priori ꝓpoſitione que dicit eſt albus homo: ⁊ non eſt ei eadem: ac ſi diceret ſi ei non conſentit. erit negatio vel ea q̄ eſt non eſt albus ho mo: vel quecunqꝫ alia: quā ſi ꝗs ponat eſſe negationē vna ratione refellitur: quam hic quoqꝫ poſuit. refel litur autem hoc modo. ait enim. Sed altera ꝗdem ē negatio eius que eſt. eſt nō homo albuſ: altera v̓o eiꝰ que eſt. eſt albus homo. Inter duas enim negatiōe. quas poſuit illam.ſ. que dicit non eſt nō homo albus: ⁊ eā que proponit non eſt homo albus: illa que dici non eſt nō homo albus negatio eſt affirmationis inf nitū habentis ſubiectum: que dicit: eſt non homo al bus. alia v̓o ſcꝫ que proponit non eſt homo albus: eiꝰ eſt negatio que dicit eſt albus homo. cum ea eniꝫ v rum diuidit atqꝫ falſum. Quare erunt due negatio nes vnius affirmationis. ſed hoc impoſſibile eſt. ¶ Quoniam igitur tranſpoſito nomine ⁊ verbo ea dem ſit affirmatio ⁊ negatio manifeſtum eſt. ¶ Superiorem argumentationem hac huius ſenten tie cōcluſione confirmat. fecit aūt hūc ſill̓m in ſecun do mō hypothetico: quē īdemōſtrabilem vocat hoc mō ſi primū eſt: ſecūdū ē: ſed ſcd̓m non eſt primū ig tur non eſt.i. ſi tranſpoſitis verbis ⁊ nominibus non ſunt eedē ꝓpoſitiones: vnius affirmationis due ſunt negatiōes. ſed hoc īpoſſibile eſt. Non igit̉ diuerſe ſūt propoſitiones tranſpoſitis verbis ⁊ nominibus. ¶ At vero vnum de pluribus. vel plura de vno a firmare vel negare. ſi non eſt vnuꝫ ex pluribus. nō eſt affirmatio vna neqꝫ negatio. Dico aūt rnum. non ſi vnum nomen poſitum ſit. non ſit autem vni ex illis. vt homo eſt fortaſſe ⁊ animal. ⁊ manſuetum ⁊ bipes. ſed ex his vnum ſit. ex albo autem ⁊ homi ne. ⁊ ambulare non eſt vnum. quare nec ſi vnū al quid de his affirmet aliquis. erit affirmatio vna. ſꝫ vox quidem rna. affirmationes vero multe. nec de vno iſta. ſed ſimiliter plures. ¶ Multos talis loci huius caligo confundit: vt dign exequi ⁊ quod ab Ariſto. dicebatur expedire non po ſent. Nos autem ſupra iam diximꝰ magne fuiſſe cure apud peripatetice ſecte prīcipes diiudicare que eſſet vna affirmatio vel negatio: que plures. Neqꝫ enī vo cis ſonitu cognoſcuntur aut numero terminorum: eẜ enim vt vna quidem res de vna predicetur: ⁊ non ſi vna enunciatio. poteſt etiā fieri: vt vel plures de vna re predicentur vel vna de pluribus vna tamē ex hi omnibus enunciatio fiat: que res maxime apud eo: cautele fuit: vt vbi incidiſſet perſpecta regula non ſi teret. Nam ſi quis dicat canis animal eſt. non vna ē enunciatio. canis enim multa ſignificat. Si quis ver dicat homo animal rationale mortale eſt: vel anima rationale mortale homo. ſingule enuntiones ſūt: icci co qm̄ quiddam vnum ex omnibus fieri poteſt. na d̓ aīali rationali atqꝫ mortali ſimul iunctis vnus homi perficitur. Item alia ſunt que plura predicant̉. de qu bus vnum aliꝗd effici conſtituiqꝫ non poſſit. neqꝫ en ſi illa de altero p̄dicet̉: neqꝫ ſi de illis aliud: vna affit

De interpretatione ſecūde editiōis liber. v. e
matio vel negatio eſt: ſed tot dicēde ſunt affirmatōeſ eſſe: quot ſint he res: q̄ vel de vna predicātur: vel de ꝗbus vna dr̄. vt cum dicimus. Socrates caluus ph̓a ambulat: ex caluitie ⁊ ph̓ia ⁊ ambulatione nihil vnū cōiūgit̉: vt hec quaſi alicuius ſpeciem forment. Quo circa ſiue hec de vno p̄dicēt̉: ſiue vnū de iſtis: non po terit vna eſſe enunciatio. ⁊ cōiter quidem totius pro poſiti ſenſus huiuſmodi eſt. Nūc autem ad ipſiꝰ Ariſ. verba veniamus. Dicit. n. At v̓o vnum de pluribus ⁊ plura de vno affirmare vel negare: ſi non eſt vnum ex pluribus: nō ē vna affirmatio: neqꝫ vna negatio ſi īꝗt plura de vno p̄dices. vt cū dicis ph̓s ſimꝰ caluꝰ Socrates eſt: vel rurſus cum vnū de pluribus predi cas. cū dicis. Socrates ſimus ph̓s caluus eſt. ſi ex his pluribus que vel p̄dicas vel ſubijcis: vnum aliꝗd nor ſit quēadmodū vnum fieri poteſt de his que predica mꝰ ſubſtātia animata ſenſibilis: id qd̓ ē animal: non ſit vna affirmatio nec vna negatio. quādo ꝗdē plura vel p̄dicant̉ vel ſubijciūtur: ex quibꝰ cōgregatis vna ſpēs nō exiſtit. ꝙ ſi vnuꝫ de vno aliquis predicauerit quoꝝ nomen vnum plura ſignificat: ex quibus vnum aliꝗd non fiat: rurſus non eſt vna affirmatio nec vna negatio. Si quis enī dicat canis aīal eſt: nomē ē caniſ ſignificat ⁊ latrabilem ⁊ celeſtē ⁊ marinū: ex ꝗbꝰ iun ctis nihil vnum efficitur. Quare qm̄ ex his pluribus vnū aliquid effici non pōt: ex illo quoqꝫ canis noīe nō ſit vna affirmatio ⁊ vna negō: qd̓ p̄dicat̉ aut ſubijcit̉ cum multa ſignificet: ex quibus vnuꝫ fieri non poſſit qd̓ per hoc oſtendit quod ait dico autem vnum non ſi vnū nomē ſit poſitum: non ſit autem vnum ex illis. Poteſt.n. fieri vt vnum nomen de vno predicetur. ed ſi vnū ipſorum plura ſignificat: ex ꝗbꝰ vnum non ſit: nō ē vna negatio vel affirmatio. neqꝫ.n. vox vnaꝫ ꝑficit enūciationē: ſed eiꝰ quod ſignificat̉ ſimplicitaſ: vel ſi plura ſint in vnum collecta: aliquid vnū faciēdi potentia. huius autem rei ſubiecit exemplum: quod plurimos fefellit dicens: vt homo eſt fortaſſe ⁊ aīal ⁊ bipes ⁊ manſuetum. ſed ex his vnum fit. ex albo autē ⁊ hoīe ⁊ ambulare non vnum. Putauerunt alij hūc ita dixiſſe vt oſtenderet exempli gratia ſe hanc quaſi diffinitionē dediſſe: ne forte aliꝗs arbitretur hanc qͣ ſi veram hoīs diffinitionē poſuiſſe: que eſt aīal bipes māſuetū. Iccirco.n. īquiūt dixit fortaſſe. ⁊ aīal. ⁊ bi pes. ⁊ māſuetuꝫ. Ne ꝗs oīno putaret hmōi eſſe hoīs diffinitionē Ariſtotelem arbitrari. Alij v̓o hoc nō ita dictum accepere: ſed potius in hanc ſententiam dictū Ariſtotelis ſcripturamqꝫ īterpretati ſunt: vt hō eſt q̄ ⁊ aīal ⁊ bipes ⁊ manſuetum. ſed ex his vnum ſit: vt ita intelligeretur. homo quidē equaliter ſe habet ad id quod eſt homo: ⁊ ad id quod eſt animal bipes man ſuetum. Quocirca ſi idem eſt ⁊ equum dicere homi nē qd̓ aīal. bipes. manſuetū. neceſſe ē quotiēs de vno plura hec p̄dicant̉ ideſt animal. bipes. manſuetuꝫ de hoīe: qm̄ equale ē hoī quod vnum eſt vnum quiddaꝫ predices qͣꝫuis tres voces predicare videaris. Sꝫ oē. hi nihil oīno ītelligunt: ſed eſt melior expoſitio: qua Porphyrius dedit. volens inꝗt Ariſtoteles demon ſtrare que vna eſſet affirmatio: que non vna: dixit pri mo quoniam plura de vno p̄dicare: vel plura vni ſub ijcere nō ē vnā enūciationem facere: niſi ex illis plur bus vnum aliquid fieret. videns ideꝫ ꝙ adhuc plures poſſent eſſe affirmationes etiam in his predicatis: q̄ cū plura ſint: vnum tamē ex his fieri poſſit. hoc dixit hō ē fortaſſe ⁊ aīal. ⁊ bipes. ⁊ manſuetum. Qd̓ aūt dico tale eſt. manifeſtum quidem ſit quoniam ſi plu
ra de vno p̄dicentur: ex quibus vnum fieri non poſſit vel plura ſubijciantur vni: ex quibus vnū non ſit: non eſt vna affirmatio nec vna negatio. Nunc autem tra ctemus de his pluribus: ex quibus vnum aliquid fie ri poſſit. Inueniemus enim ⁊ in his ī ipſo modo enū ciandi plures aliquotiens enunciationes ⁊ non vnam reperiri: quāqͣꝫ ex pluribus vnuꝫ fier aliquid poſſit. Si quis enim dicat animal rationale mortale homo eſt: ſimul iungens animal rationale mortale: quoniaꝫ continue dictum eſt: ⁊ ex his vnum aliꝗd ſit: vna ē af firmatio. Si v̓o ſit aliquid interualli vt ita quis dicat homo animal: ⁊ rurſus rationale: et aliquantulum re quieſcens dicat mortale eſt. non eſt vna affirmatio nec vna negatio. Hec enī intercapedo plurimas effi cit enunciationes: rurſus ſi cum coniunctione dicant̉ homo animal ⁊ rationale ⁊ mortale ē. ſic quoqꝫ mul te ſūt propoſitiones. Nec differt aliquid vel requieſcē do: vel interponendo coniunctiones dicere: quā ſi ꝗs dicat homo animal eſt. homo rationale ē. homo mor tale eſt: que perſpicue propōnes multe ſunt. Uidens ergo hoc Ariſtote. ita dixit. homo eſt fortaſſe ⁊ anīal ⁊ bipes ⁊ manſuetum: ad hoc inquit fortaſſe tanqͣꝫ ſi ita diceret ⁊ de homine quidem ⁊ bipede ⁊ manſue to ſit vnum: ſed eſt aliquotiens forte: vt plures propo ſitiones ſint: cum ea coniunctio quedam ſeparat atqꝫ diſcernit. erit enim fortaſſe hō ⁊ animal: vt hec vna ſit ꝓpoſitio: ⁊ bipes vt altera. ⁊ manſuetum rurſus: vt altera. ſed ex his omnibus vnuꝫ aliquid ſit: que cū cōtinue prolata ſunt: quoniam ex his vnum aliꝗd ef ficitur: vna eſt propoſitio. nō aūt idē euenit in omni bus. ex albo enim ⁊ hoīe ⁊ ambulare non vnū fit. Si quis enim dicat Socrates homo albus ābulat: nō ē vna affirmatio quoniam ex homine ⁊ albedine ⁊ am bulare nulla omnino ſpecies fit. Quare ꝯcluſio ē: qm̄ nec ſi de his pluribus: ex quibus vnum non ſit vnum aliquid predicetur: vt ex terreno latrabili ⁊ celeſti ⁊ marino: quoniam vnum nō ſit: ⁊ de his unū aliquid predicetur: quod dicitur canis: huiuſmodi nomen qd̓ plura ſignificat: ex quibus unum non ſit: ſi de altero predicetur: uel ſubijciatur alteri: non ſit vna affirma tio nec una negatio. ſed erit quidem uox una: affirma tiones uero plurime. ſiue enim unum de pluribus pre dicetur: ex quibus unum non ſit: uel plura huiuſmodi de uno: uel ſi unum de uno predicetur: quod predi catum plura ſignificet: ex quibus unum non ſit: ſiue il lud predicatum alteri ſubijciatur: omnino non ſit una affirmatio nec una negatio. Eſt autem regula huiuſ modi una affirmatio eſt: ſi aut duo termini ſingulas res ſignificet: aut ſi plura ita de uno predicentur: uel uni ſubijciantur: ut ex his unū aliquid fieri poſſit: aut unum nomen quod predicatur uel ſubijcitur: talia ſi gnificet plura: que omnia unam quodammodo ſpeciē ualeant congregare. ¶ Si ergo dialectica interrogatio reſponſionis eſt petitio vel propoſitionis vel alterius partis contra dictionis. propoſitio v̓o vnius contradictionis ꝑs eſt. non erit vna reſponſio ad hec neqꝫ enim vna in terrogatio. nec ſi ſit vera dictum eſt autem de his ī topicis. Simul autē manifeſtum eſt. quoniā nec hoc ipſum quid eſt dialectica interrogatio eſt opor tet enim datum eſſe ex interrogatione eligere vtram velit contradictionis partem enuncia re. Sed oportet interrogantem determinare.

De interpretatione ſecunde editiōis liber. v.
vtrum hoc. ſit homo. an non hoc. ¶ Quiſquis dialectica vtit̉ interrogatiōe: hic aut ſim citer interrogat: atqꝫ vnam propoſitionem interro gatiōe ponit: vt ꝯͣ eam ſit vna reſponſio: aut vtraſqꝫ īterrogās dicit: ad quas non ſit ſimplex reſponſio: ſed vna tota ꝓpoſitio reſpondet̉. Si quis.n. dicat īterro gans. Socrates aīal eſt: cōtra hāc talis eſt reſponſio autꝰ ita aut non. Si quis v̓o hoc modo interroget. ſo crates aīal eſt an nō. contra hanc non eſt vna reſpon ſio. ſi.n. reſpondet̉ ita: de qua ānueris ignorat̉ d̓ aſ firmatiōe an de negatione. rurſus ſi non reſpōderis: neſcit̉ quā negari volueris affirmationē an negatio nē. Quare cōtra hmōi īterrogationes tota ꝓpō reſ pondenda eſt.i. altera ꝑs cōtradictionis: aut tota af firmatio aut tota negatio: vt dicas aut eſt aīal. So crates: aut ſi hoc non videtur: reſpondeas non ē ani mal ſocrates. In his igitur que multa ſunt: ex quibus vnum fieri nequit: ſi fiat vna interrogatio: ⁊ ipſa re prehenſibilis eſt: ⁊ contra eam vna reſponſio. quiſꝗs enim ea plura interrogat: ex quibus vnuꝫ eſſe nō poſ ſit: multas facit interrogationes contra quas ſi ſim pliciter reſpondeatur: etiam ſi vera ſit ipſa reſponſio tamen: iure reprehenditur. Cōtra enim multiplicem interrogationem multiplex debet eſſe reſponſio. Si quis enim dicat interrogans. Socrates philoſophus eſt ⁊ legit ⁊ ambulat: quia poteſt fieri: vt ſit quidem philoſophus ⁊ legat non āt ambulet: vel ābulet: ſed nō legit: poteſt ideꝫ fieri: vt ⁊ legat ⁊ ābulet. ꝯͣ huiuſ modi propoſitionem non erit vna rn̄ſio. Nā qui ita ī terrogauit. Socrates philoſophus eſt ⁊ legit ⁊ ābu lat: aut īperite: aut captioſe īterrogauit. Contra quā īterrogationem ſi contigerit. Socratē philoſophum eē ⁊ legere ⁊ ambulare. ſi reſpondeat̉ ita eſt: hec quo qꝫ reſponſio reprehenditur. Cōtra plures.n. īterroga tiōes vna reſponſio non debet adhiberi: etiam ſi per vnā illā vere reſpōdeat̉: ſicut ī hac quoqꝫ ſi ⁊ philoſo phꝰ ē ⁊ legit ⁊ ambulat: Quocirca ſi īterrogatio dia lectica reſpōſionis petitio ē: ꝑ quā reſponſionē fiat ꝓ poſitio: vt ſi dixerit quis īterrogās dies eſt: alius reſ pōdeat nō fiet inde negatio dieſ nō ē. vel certe altera pars oppoſitionis cum ita interrogat̉ dies ē an dies non eſt: vt congrue reſpōdeat̉ dieꝫ eſſe: aut diem nō eſſe.i. tota ꝓpoſitio. he que ex his pluribus fiunt atqꝫ īterrogāt̉: cū vnum ex his fieri non poſſit nō ſūt ſim plices īterrogationes. quocirca nec̄ ad eas reddenda eſt ſimplex reſponſio. de his aūt ſe ī topicis dixiſſe cō memorat. Rurſus qꝛ dialectica īterrogatio reſpōſio nis eſt petitio(vt ſupra dictum eſt) vel propoſitionis vel alterius partis ꝯtradictionis: quod paulopoſt de mōſtrabitur. Imperite illi interrogant: qui dicūt: vel ꝗd eſt animal: vel quid eſt homo: oportet enim ꝗ dia lectice īterrogat: dare ex interrogatione optionē: an ſibi reſpōdēs affirmationē eligere velit an negationē qui. v̓o ſic īterrogat: vt quid eſt aliqua res velit dice re reſpondentē: nō ē illa īterrogatio dialectica. Inter rogat aūt ꝗdā hoc mō. putas ne aīa ignis eſt: cuꝫ reſ pondens negauerit. addit. nōne tibi videt̉ aliꝗd eē ī ter ignem atqꝫ aerē mediū corpuſ: vt ſit aīa: cū reſpē dēs hoc quoqꝫ abnuerit: ille ꝑſeꝗt̉: an fortaſſe magis tibi videtur aquā eſſe aīaꝫ vel terrā. Cū ille neqꝫ ter rā neqꝫ aqͣꝫ aīaꝫ eē cōſēſerit: tūc defeſſi īterrogatiōi bus ita īterrogant: que res eſt ergo aīa: hec autē nō ē īterrogatio dialectica: ſꝫ potiꝰ diſcipuli ad magiſtꝝ aliquid diſcere cupiētis. qui enī aliquid cupit addiſce re: īterrogat eum qui docere poteſt: quid ſit de quo
ambiget. Dialecticus autem(vt dictū ē) ita interro gare debet: vt reſpondenti ſit copia an affirmationē an negationem velit eligere. Oportet enim ſcire quo niam omnia interrogatio eſt petitio reſpōſiōis. Di lectica v̓o non cuiuſdā reſpōſionis: ſed eiꝰ que ī vtr qꝫ parte habeat oppoſitionem. ergo hoc ipſum ꝗd nō ē dialectica īterrogatio. Oportet enim īterrogar ita: vt ex interrogatione reſpondens poſſit eligere a teram cōtradictionis partem debet enim determina re ⁊ diffinire is qui īterrogat: an hoc ſit quod dicitur an non: vt homo animal eſt an nō: vt ille aut affirme tionem reſpondeat aut negationem. ꝙ autem dixit dialecticam interrogationem petitionem eſſe reſpor ſionis vel propoſitionis vel alterius partis contradi ctionis: huiuſmodi eſt. Quiſquis interrogat affirma tionem: aut eandem expetit: vt auditor ſibi reſponde at: aut ꝯͣdictionē: vt ſi quis ſic interrogat. homo ani mal eſt: ſi ille annuerit: propoſitionē reddidit eam ſo licet quam propoſuit interrogās. ſi v̓o interrogant aliquo an hō aīal ſit rn̄dens dixerit nō eſt: contradi ctionē reſpondiſſe videbitur. Ille enī affirmationer interrogauit: ille negationē reſpōdit quod eſt contri dictio. Rurſus ſi negationem interroget: ⁊ ille reſpō deat negationē: eādeꝫ propoſitionē reddidit quā i īterrogauit ante propoſuit. Sin v̓o interrogante ali quo negationem: ille affirmationem reſponderit: co tradictio reſponſa eſt. hoc eſt igitur ꝙ ait. interrog tionē reſpōſionis eſſe petitionem. ⁊ cuius reſponſi addidit: vel ꝓpōnis: ſi idem rn̄deat: quod ille interi gat: vel alterius partis ꝯͣdictionis. ſi cū ille affirma tionē īterroget: ille reſponderit negationem: vel ſi cū ille negationem in īterrogatiōe poſuerit: ille affirm tionem in reſponſione reddiderit. Interrogatiōis ā ẜm peripateticos duplex ſpēs eſt: aut cum dialectio interrogatio ē: aut cū non dialectica. Non dialectice aūt interrogationis due ſpēs ſunt: vna ꝗdeꝫ qn̄ ſumt tes accidens interrogamus: cui illud accidat: vt cun videmus domū Ciceronis: ſi interrogemus: quis illi maneat: vel quando ſubiectuꝫ quideꝫ ipſum ⁊ re mimus: quid autem illi accidat interrogamꝰ. vt ſi Ciceronē ꝗs videat: ⁊ interroget: quo diuertat: ⁊ he vna ſpecies eſt eorum q̄ ẜm accidēs nō dialectice in terrogamus. Altera v̓o qn̄ proponentes nomen qꝛ ſit querimus aut genus aut differentiam aut diffini tionē requirentes: vt ſi quis interroget quid ſit aīa vel qn̄ diffinitionem aut aliquid ſupradictorum ſui mus: ⁊ querimus cuius illa ſint: vt. ſi quis querat aīal rationale mortale cuius ſit diffinitio. ¶ Quoniam vero hec quideꝫ predicantur compo ſita. vt vnum ſit omne predicamentum eorum que extra predicantur. alia vero non. que differentia ē. de homine enim verum eſt dicere. ⁊ extra anima ⁊ extra bipes. ⁊ hec. vt vnum. ⁊ hominem ⁊ album ⁊ hec vt vnum. ſed non ſi citharedus eſt ⁊ bonū ⁊ citharedus bonus. Si enim quoniam alterutri dicitur. ⁊ vtrumqꝫ dicetur. multa inconuenienti erunt. de homine enim verum eſt ⁊ hominem ⁊ a bum dicere. ⁊ quare ⁊ omne. Rurſus ſi albuꝫ ip ⁊ omne. quare erit homo albus albus. ⁊ hoc in nitum. ⁊ rurſus muſicus albus ambulans. ⁊ ſ eadem frequenter implicitam. Amplius ſi ſoc tes ſocrates eſt ⁊ homo ⁊ ſocrates homo. ⁊ ſi homē ⁊ bipes. ⁊ homo bipes. ¶ Multa

De interpretatione ſecūde editiōis liber. V. 9
¶ Multa ſunt que cum ſingulatim vere predicentur: ſi quis ea coniungat ⁊ predicet: veram predicationem tenēt. Sunt autem aliqua. que ſi per ſe ⁊ diſiuncta p̄ dicent̉. vera ſunt: ſin v̓o coniuncta dicantur: veritatē in predicatione non tenent. qͣ ergo ſit differentia eoꝝ oportet agnoſci. ſi quis enim dicat. ſocrates animal ē verum dixerit. ⁊ ſi quis rurſus predicet: qm̄ ſocrates bipes eſt: hoc quoqꝫ verum eſt. que ſi coniuncta dicā tur. vt eſt ſocrates aīal bipes ē: a ꝓpria veritate non diſcrepant. atqꝫ hec quidem in genere ⁊ differentia ea que ſubſtantialis eſt ſocrati. ꝙ ſi de accn̄te quoq dicatur: poteſt idem nihilominus euenire. Si quis eniꝫ ſic dicat. ſocrates homo ē veꝝ eſt. ⁊ rurſus ſocra tes caluus eſt hoc quoqꝫ verum eſt. ꝙ ſi iungat dicēs ſocrates homo caluus eſt. verum rurſus ex coniunctiſ faciet predicationem. Atqꝫ in his quidem ea q̄ ſingil latim vere dicebantur: iuncta veraciter predicata ſūt Sunt autem alia ī quibus ſingillatim quidem predi cata vera ſunt: iuncta v̓o qualitate veritatis amittūt vt ſi ꝗs dicat qm̄ Socrates bonus eſt verum eſt. rui ſus ſocrates quidem citharedus eſt: ſic quoqꝫ hoc ve rum eſt. Hec coniungere non neceſſe eſt: vt ſit veruꝫ Socrates bonus citharedus eſt. Poteſt enim bonꝰ ꝗdē eſſe homo: ⁊ cū ſit citharedus nō tn̄ eſſe bonus: ſed in alia quidem re bonus: ⁊ in alia tm̄ artis illiꝰ co gnitor: non tn̄ in ipſa perfectus. hoc autē facilius tali liquebit exēplo. Si ꝗs.n. dicat qm̄ Tiberiuſ Grachꝰ malus ē veꝝ eſt. rurſus Tiberius Grachꝰ orator eſt: hoc quoqꝫ veꝝ eſt. ſi cōiungens dicat. Tiberius ma lus orator eſt: falſo dixerit. optimꝰ enim orator fuit. ſꝫ ne quis nos ita dicentes ignorare putet oratoris eſſe diffinitionem virum bonum dicendi perituꝫ: hec ita dicta ſunt ad exemplū potius qͣꝫ ad veritatē. atqꝫ hec quidem propoſita ab Ariſtote. ſunt: cuiꝰ in textu ver ba ſic conſtant. Quoniam v̓o inquit alia quidem pre dicantur cōiūcta ⁊ cōpoſita: vt ex his vnum predica mentum fiat eorum que extra vere p̄dicata ſunt. alia v̓o cum extra ſingillatim vere predicantur: iuncta ve ram non faciunt predicationem. Inquirendū ē q̄ eo rū ſit differentia. exempla autem horum talia ſunt. Eoꝝ quidē que extra predicantur vere: nec ſi coniun cta ſunt: naturam veritatis amittūt tale exemplum ē de hoīe.n. verum eſt dicere qm̄ ⁊ animal ⁊ bipeſ. rur ſus quoniā animal bipes: veꝝ eſt de eodē hoīe dice re ut de ſocrate. de eodē quoqꝫ ſocrate ⁊ hominē ex tra ⁊ albū ſi ita contingit verum eſt dicere: ⁊ de eo p̄ dicare aīal bipes a veritate nō diſcreꝑat: atqꝫ hec qui dem que extra ſingillatim predicātur vere iuncta ve ra ſunt. ꝙ ſi de aliquo predicetur qm̄ citharedꝰ eſt: ⁊ verum ſit: rurſus qm̄ bonus ſit: ⁊ veruꝫ ſit: non neceſ ſe eſt dicere qm̄ bonus citharedꝰ eſt. Pōt enim ſoluꝫ eſſe quidē citharedus: bonus autem homo. hucuſqꝫ ꝗdē illa diſpoſuit. qm̄ autem videbant̉ quidā arbitra ri: ꝙ oīa q̄ ſingillatiꝫ vere p̄dicarētur: eadem quoqꝫ cōpoſita recte dicerent̉. Contra hos dicit qm̄ multa erunt incōueniētia multaqꝫ īpoſſibilia ſūt: ſi quis di cat oē qd̓ ſingillatim predicat̉ veraciter. id iūctū v̓e p̄ dicari. De hoīe enī veꝝ eſt dicere qm̄ hō eſt: nam de ſocrate qui hō ē: vere dicit̉ qm̄ hō ē. rurſus vere de eodē dici pōt. qm̄ albus ē. Quare ⁊ ſi hec iūgas: ⁊ vt vnū p̄dices: verū ē dicere de aliquo hoīe: qm̄ hō albꝰ ē ſed homo qui albus eſt: verum eſt dicere de eo qm̄ albus eſt. qͣre ēt ſi iungas: erit predicatio ſocrates hō albꝰ albꝰ ē nā de ſocrate veꝝ erat dicere qm̄ hō albus eſt. ſed de homine albo verū ē dicere qm̄ albus ē. hec
coniuncta ſocrates hō albꝰ albꝰ eſt faciūt. ꝙ ſi de ho mine eodē albo. rurſus albū p̄dicare velis: veꝝ ē: quo circa ⁊ ſi iungas erit igit̉ predicatio hō albus albꝰ: al bꝰ eſt: atqꝫ hoc ī īfinitū. Rurſus ſi quis de aliquo ho mine dicat: qm̄ ille hō muſicꝰ eſt: ſi veꝝ dicat adijciat qꝫ: qm̄ idē hō ābulās ē: veꝝ dicit: ſi iūgat: qm̄ ille hō ābulās muſicus eſt. ſꝫ ſi verū ē de aliquo hoīe p̄dica re: qm̄ ſit ābulās muſicꝰ. de ābulante aūt muſico ve rū ē dicere qm̄ muſicꝰ ē erit ille hō ābulās muſicꝰ mu ſicꝰ. ſed de eodē veꝝ ē dicere qm̄ ābulās eſt. veꝝ erit igit̉ de eo rurſus dicere: qm̄ hō ābulās ābulās muſi cꝰ muſicꝰ ē. Amplius quoqꝫ ſocrates ſocrates ē: ⁊ rur ſus hō. erit igit̉ ſocrates ſocrates hō. ſꝫ ⁊ bipes erit igit̉ ſocrates ſocrates hō bipes. ſꝫ de ſocrate veꝝ eſt dicere qm̄ ſocrates hō bipes ē. ſꝫ cū dixi hoīeꝫ: de eo iā ⁊ bipedē dixi. oīs enī hō bipes ē veꝝ ē ergo de eo dicere qm̄ bipes ē: ſꝫ veꝝ erat dicere qm̄ ſocrates ſo crates hō bipes ē: vera igit̉ predicatio erit. Socrateſ bipes bipes hō eſt. ſed rurſus hominē dixi: atqꝫ in eo aliud bipes noīaui. oīs.n. homo bipes eſt. Socrates igitur homo bipes bipes bipes ē. ⁊ hoc ī īfinitū pro tracto ſuperflua loquacitas inuenitur. nō igit̉ fieri po teſt vt modis omnibus quicquid extra dicitur: id iun ctum vere predicetur. ¶ Quoniam ergo ſi quis ſimpliciter dicat comple xiones fieri. plurima inconuenientia contingit di cere. manifeſtum eſt. quemadmoduꝫ autem ponē dum eſt. nunc dicimus. Eorum igitur que predi cantur ⁊ de quibus p̄dicātur quecūqꝫ ſecūdū acci dens dicūt̉. vel de eodē. vel alteꝝ de altero. hec nō erunt vnum. vt homo albus eſt ⁊ muſicus. ſed non ē idē muſicū ⁊ albū. accidentia enī ſunt vtraqꝫ eidē nec ſi albū muſicū verū ē dicere. tamen non erit al bū muſicū vnū aliquid. ſecundū accn̄s enī album muſicū dicitur. quare non erit album muſicū vnū aliquid. quocirca nec cytharedus bonū ſimplici ter. ſed aīal bipes nō.n. ſūt ſecūdū accn̄s. amplius nec quecunqꝫ inſunt in alio. quare neqꝫ album fre quenter neqꝫ homo. hō aīal ē vel bipeſ. Inſunt.n. in homine animal ⁊ bipes. ¶ Que ſuperius comprehendit: ea nunc apertiſſima ratione determinat dicens: de his ſolum extra predi catis veraciter non poſſe vnam predicationem fieri veram: ſi coniuncta ſint. quecunqꝫ aut accidentia ſunt eidem: aut cum vnum alij accidit: accidens aliud de illo accidenti predicatur. Si quis enim de ſocrate di cat: quoniam Socrates cytharedus eſt: rurſus ſocra tes bonus eſt. ſi vtraqꝫ vere predicet: duo accidentia de vno ſubiecto predicauit ideſt de ſocrate. Quocir ca non poteſt ex hiſfieri vna predicatio: vt dicatur ſo crates cytharedus bonus eſt. rurſus ſi de Socrate p̄ dicetur muſicus: ſit enim ſocrates muſicus: de muſico autem predicetur albus: ⁊ hoc fortaſſe ſit verum: nō tamen iam neceſſe eſt muſicum album eſſe. Si enim ſit muſicus ſocrates: ſi de eodeꝫ muſico albus predi cetur: predicatur quidem de ſocrate ſubiecto muſi cus. de muſico autem ꝙ eſt accidens predicatur albū rurſus aliud accidens. Ergo non poteſt hic vna fieri vera propoſitio: vt dicatur. ſocrates albus muſicus eſt neqꝫ enim ſemper muſicus albus eſſe poteſt: ſed hanc naturam habent accidentia: vt veniant ⁊ rece dant. ergo ſi eius qui muſicus albus eſt: in ſole ſtantis cutem calor fuſcauerit. non erit quidē albꝰ cum ſit mu

De interpretatione ſecunde editiōis liber. v.
ſicus. Quocirca neqꝫ tunc cuꝫ vere predicabatur. qm̄ ſocrates muſicus albus eſt: neqꝫ tunc fuit vera recta qꝫ predicatio. non enim habet naturā permanēdi ac cidens: vt ſemper vere predicet̉. Ratio aūt verboꝝ ſic conſtat. Qm̄ igit̉ ſi quis inquit dicat omnino quo modolibet complexiones fieri.i. vt ꝙ ſingillatiꝫ predi caueras: hoc complexū connexumqꝫ proponas: pluri ma inconuenientia dicere contingit. Multa enim cō currunt impoſſibilia: ſicut ſupra ipſe monſtrauit: tūc quando ad nimiam loquacitatem perduxit eos eadeꝫ frequenter nomina repetentes quemadmodum po nendum eſt nunc dicimus. ideſt quemadmodum autē debeant: que ſigillatim vere dicuntur iunctaʸ predica ri: nunc inquit dicimus. Omnia inquit que predicant̉ de alio ⁊ rurſus de quibus alia ponunt̉ duplici mo do ſunt: aut enim accidentia aut ſubſtantialia ſunt ⁊ alie quidem predicationes ſunt ſecundum accidens: quotiēs aut accn̄tia duo de ſubſtantia: aut accidens de accidenti alicuius ſubſtantie predicatur. alia vero non ſecundum accidēs: quotiēs aliquid de aliquo ſub ſtantialiter dicitur. Eorum igitur quecūqꝫ ẜm accidēſ dicūtur: eorum vel ſi duo ſunt accidentia ⁊ de eodem predicentur: vel ſi alterum accidens de altero accidē ti dicatur: ex his non poteſt vna fieri propoſitio: neqꝫ erit vnum ſi iuncta ſint: ut homo ⁊ albꝰ ē ⁊ muſicus. albū.n. muſicū: qm̄ ī vnā formā nō cōcurrūt: non fa ciūt vnam propoſitionē. Nō.n. idē ē albū ⁊ muſicum vtraqꝫ.n. eidem ſunt accidentia: non tn̄ idem ſūt. nec ſi album de muſico predicemus ideſt accidens de acci denti: ⁊ hoc verum ſit non tn̄ neceſſe eſt id ꝙ muſicū eſt eſſe album. neqꝫ enim eſt vnum aliquid. Accidēter enim id quod muſicū ē albū ē: qm̄ enim id ipſum cui muſicū accidit album ē: iccirco muſicū album dicitur non eſt autem idem muſicum album. Quocirca eadē ratione tenet̉: vt non poſſit idem eſſe cytharedus bo nus: nec in vnum corpus cōiuncta faciant vnuꝫ aliꝗd quamqͣꝫ ſingillatim vere predicentur. ꝙ ſiquis aliꝗd ſubſtantialiter predicet: duaſqꝫ res ſingillatim dicat poſſunt in vnam propoſitionem redire: que ſubſtātia liter vere ſeiuncte ſeparatimqꝫ ponunt̉. homo enim cum ⁊ animal ſit ⁊ bipes: eſt animal bipes: ⁊ ſit ex hil vna predicatio: Nam neqꝫ animal ſecundum accidēs ineſt homini nec bipes: quod per hoc oſtendit quod ait. ſed animal bipes. non ſunt enim ſecundū accidēs. Addit quoqꝫ illud quoniam nec ea iuncta recte ponū tur: quecunqꝫ vel latenter vel in prolatione in aliquo terminorum continentur: qui in propoſitione poſiti ſūt. Iccirco.n. de hoīe albo non debet dici albꝰ: vt ve niat predicatio homo albus albus: qm̄ iam in homi ne albo ꝯtinet̉ albū. rurſus de hoīe iccirco nō debet predicari bipes: qm̄ licet non ſit prolatū: tn̄ qui hō eſt bipes eſt. ſed de hoīe ſi ꝗs bipes p̄dicet: de re duos habente pedes neqꝫ hac differētia qd̓ ē bipes: p̄di cat bipes quocirca erit hic quoqꝫ hō bipes bipes hō enī bipes ꝯtinet intra ſe: ⁊ qui dicit hoīeꝫ cū ſua dif ferētia dicit. Si ꝗs ergo adhuc predicet bipes: de re duos hn̄te pedes bipede̓ p̄dicauit. Erit ergo homo bi pes bipes. ſꝫ ita p̄dicari n̄ dꝫ. Cōtinet̉.n. ī hoīe bipes ad ꝙ ſi rurſª bipes p̄dices: moleſtiſſimā facies repeti tionē. hoc.n. eſt quod ait. Amplius nec quecūqꝫ īſūt ī aliquo ideſt continentur vel prolatione: vt in eo ꝙ eſt homo albꝰ cōtinet̉ ī eo albus: qm̄ prolatiōe iam dictū ē. aut poteſtate ⁊ vi: vt in eo ꝙ eſt homo continetur bipes: quamqͣꝫ dictum penitus non ſit. ¶ Uerum autem eſt dicere de aliquo ⁊ ſimpliciter
vt quēdā hominē hominē aūt quēdā albū hominē hominē albū. nō aūt ſemper. ſed qn̄ ī adiecto aliꝗqͥ quidē oppoſitoꝝ ineſt: quod cōſequit̉ cōtradictio non verum. ſed falſum eſt. vt hominē mortuū ho minē dicere. qn̄ aūt non ineſt. verum eſt. MHec qō ſuꝑiori ꝯͣria ē. illic.n. querebat̉ ſi q̄ ſigillati: p̄dicarēt̉: an ſꝑ vere eadē ꝯiūcta cōpoſitaqꝫ dicerēt̉ hic āt cōuerſo ordine id q̄rit: an ea q̄ cōpoſita vere p̄ dicāt̉ ſingillatī dicta vere dicāt̉. pº obitū enī ſocrati poſſumꝰ dicere hoc cadauer hō mortuus ē: ⁊ hoīem mortuūqꝫ iūgētes vnā inde tn̄ verā p̄dicationē face re. ſolū aūt hoīeꝫ dicere cadauer. illud nō ē verū. rur ſus eundē Socratē viuū veꝝ ē dicere qm̄ aīal bipe ē: ⁊ ſingillatī veꝝ ē dicere qm̄ aīal eſt. quare q̄rit̉ qu ſit hꝰ quoqꝫ differētia p̄dicatiōis: vt cū cōiūcta dicā tur ⁊ v̓e de ſubiectis p̄dicāt̉: alias ꝗdē extra vere dici poſſint: alias v̓o p̄ter illā ꝯiūctiōꝫ ſi ſimplicia dicā falſa ſūt. hoc āt qͣſi dubitās dixit. ita enī legēdū ē qͣſi ſi dubitās diceret ſic. Ueꝝ ē āt dicere de aliquo ꝯpo tur. an vero nō ſꝑ. Et dat regulā qͣ ꝑnoſcamꝰ an q̄ cō beant ꝯͣdictionē p̄dicata pn̄t dici ⁊ ſeꝑata veraciter. Qd̓ ſi hn̄t ī ſe cōtradictionē aliquā: que p̄dicant̉ ⁊ cō poſita dicuntur: ſeparata vere predicari non poſſun vt ea que dicit cadauer hoīeꝫ mortuū vere dicit. ſoli autem dicere hoīeꝫ vere non poteſt: iccirco quonian prius cū coniunctione predicauit dicens homīeꝫ ī tuū: mortuuſqꝫ adiacet hominis p̄dicamēto. cū h enī p̄dicatū mortuū cōtradictionē tenet contra hoīe. Eſt.n. homo animal. mortuus v̓o non aīal. ergo mo tuus ⁊ homo cōtradictionē aliquā inter ſe habent. I lud enī eſt animal: illud vero non animal. Quociro qm̄ inter ſe hn̄t hec quādā cōtrarietatē ſeparatus ho mo de mortuo homine ſolus nō dicitur. Eodem quo qꝫ modo eſt ſi quis dicat manū eſſe marmoreā ſtatue verū dicit. ſolum autē manū dicere eam que ſtatue falſū ē. hꝫ.n. manus poteſtatem dandi accipiendiqꝫ. ſed illa marmorea non hꝫ. ergo eſt quedā cōtradicti inter manū ⁊ manū marmoreaꝫ: quod illa dare atqꝫ accipere poteſt: illa non poteſt. hec eniꝫ ſibi oppo tur cōtradictionis modo. Ergo quotienſcūqꝫ tale a ꝗd p̄dicat̉: vt hō de cadauere: cui tale aliquid coni ctū ſit atqꝫ adiaceat: quod faciat cōtradictionē cōtra predicatū vt hic adiacet mortuꝰ hoī. ſimulqꝫ p̄d ica de cadauere: vt faciat contra ip̄m hoīeꝫ contradict nem: eam que in ſe contineat: non poteſt ſeparari ra p̄dicatio: vt ſingillatim dicatur. Si vero nō ſit iſta cōtradictio poteſt: vt ī eo qd̓ ē. Socrates animal bi pes eſt: aīal ⁊ bipes nulla cōtradictiōe opponūt̉. qꝛ circa pōt de eo ⁊ animal ſingillatim atqꝫ ſimpliciter bipes dici. ſenſus quidem eſt huiuſmodi: Ordo autē ſe ſic habet. dubitans enim dixit. Uerum eſt auter aliquid dicere d̓ aliquo compoſite ⁊ cōnexe: ⁊ rurſuꝫ ſimpliciter: vt quendam hominem aut quendam a bum hominem. an certe non ſemper. ſed tunc quan do in adiecto ideſt in eo quod adiectum cum aliquo predicatur: ineſt aliquid oppoſitorum talium q̄ conſ quitur contradictio ideſt quā oppoſitionem mox c ſequit̉ contradictio: vt oppoſitioneꝫ hominis ⁊ in tui ſequat̉ contradictio. ſcilicet aīal ⁊ nō aīal. Si ig ſic ſint: nō ē verū ſimpliciter p̄dicari ſed falſuꝫ. vt ho

De interpretatione ſecūde editiōis liber. V. 2
minem mortuū: quem coniūcte vere dicere poſſis: eū dē hominē ſolum non vere predicabis. Quando eniꝫ hec oppoſitio in his que predicantur non eſt: verum eſt quod cōiuncte predicaueris: ⁊ ſimpliciter predica re. Adiectum eſt autem ī quo venit aliquotiens op poſitio huiuſmodi: vt in eo ꝙ eſt homo mortuꝰ: mor tuus adicitur homini. Aliter enim vere homo de ca dauere non poteſt predicari. ¶ Uel etiam quando ineſt: ſemper non verum eſt: quando vero non ineſt. non ſemper verum eſt: vt homerus eſt aliquid. vt poeta. ergo etiaꝫ eſt. an nō Secundū accidēs enim predicatur eſſe de home ro. quoniam enim poeta. ſed non ſecundum ſe pre dicatur de homero. quoniam eſt. Quoniam ſupra dixerat quando eſſet in adiecto con tradictio nō eē veꝝ ſimpliciter predicare. quando v̓o non eſſet verum eſſet quod coniūcte diceret̉ ſimplici ter dicere. hoc ipſuꝫ quoniā videbat̉ in aliquibus nō ſſe verum conſequenter emendat. Ait enim verum eſſe illud quod ſupra dictum eſt: quandocūqꝫ in adie to eſſet aliqua contradictio non eſſe verū ſimpliciter predicare quod coniūcte diceretur. Quando autē nō neſt contradictio non ſemper verū eſt predicare ſim pliciter quod cōiuncte vere diceretur. Sed aliquotiē quidem verum: aliquotiens autem falſum. huius rei tale exemplum eſt. Cum dico homerus poeta eſt: eſt ⁊ poeta coniuncte de homero vere predicaui. Sin vero dixero homerus eſt falſum eſt: quāqͣꝫ nō ſit ali qua contradictio inter eſt ⁊ poetam: neqꝫ in adiecto eſt vlla oppoſitio talis. quam conſequatur contradi c̓tio. cur autē hoc euenit talis ratio eſt. De Homero enim poetam quidem principaliter predicamus: cuꝫ dicimus Homerus poeta eſt. eſt autem verbum de poeta quidem predicamus principaliter: de homero autem ſecundo loco. non enim iccirco predicamus eē quia Homerus eſt: ſed quia poeta eſt. Sublato igit̉ eo quod principaliter predicatur ideſt poeta licet nul lam contradictionē habeat eſt quod adiacet poete: cō tra poetam: non ſit vera predicatio dicendo homerꝰ eſt: Scd̓m accn̄s.n. ē p̄dicat̉ non principaliter ſubla ta autem principali predicatione quod ſecundū accn̄s p̄dicabat̉: continuo falſum reꝑit̉. qd̓ aūt addidit. ¶ Quare in quantiſcumqꝫ predicamentis neqꝫ cō trarietas ineſt. ſi diffinitiones pro nominibus di cantur ⁊ ſecundum ſe predicantur. ⁊ non ſecundū accidens. in his aliquid ⁊ ſimpliciter verū erit di cere. Quod autem non eſt. quoniam opinabile eſt non eſt verum dicere eſſe aliquid. opinatio enī eiꝰ eſt. non quoniam eſt. ſed quoniam non eſt. ¶ Ea que ſupra dixit vna narratione colligit dice̓ſ. que cunqꝫ eo modo predicantur: vt neqꝫ ī nominibus: ne qꝫ in diffinitionibus proprijs aliquam teneāt cōtra rietateꝫ: hec ⁊ extra ſimpliciterqꝫ predicata vera ſūt vt in eo quod eſt mortuus atqꝫ homo. hec quidem no minibus nullius contrarietatis contradictioniſue ſūt Sed ſi horum pro nominibus diffinitiones reddant̉ mox cōtrarietas oppoſitionis agnoſcitur. Si quis.n. hominis diffinitionem dederit dicet eſſe animal ra tionale. Si quis mortui dicet eſſe corpus vita priua tum atqꝫ inanimatum: ⁊ ex hoc tota vis contradictio nis apparet. Quocirca ſi ſumantur diffinitiones pro nominibus: ⁊ in his aliqua contrarietas ineſſe vide bitur. vel ſi ſecundum accidens aliquid predicetur. vt
eſt de homero: cum de eo poeta principaliter predi cetur: non predicabuntur ſimpliciter vere: quecunqꝫ compoſita predicabuntur ꝙ ſi neqꝫ vlla contrarietas ſit: ⁊ per ſe predicentur ⁊ non per accidens: quicquid cōpoſite vere dicitur: hoc ⁊ ſimpliciter vere predicat̉ Quoniam autem fuerunt quidam qui hoc ipſum qd̓ non eſt eē dicerent totū ſyllogiſmū his propoſitioni bus coniungeres. Quod non eſt opinabile eſt. qd̓ aūt opinabile eſt ē. ergo qd̓ non eſt ē. hoc ergo dicit ſi ve rum eſt predicare inquit de eo quod non eſt quoniam opinabile eſt: eſt quidem verbum de opinabili predi camus: de eo autem quod non eſt ſecūdū accn̄s pre dicatur eſt. qm̄ enim qd̓ nō ē opinabile ē: iccirco ſcd̓o loco de eo quod nō ē verbū ē p̄dicamus. Quare non poſſumꝰ ſimpliciter dicere eſſe quod non eſt. Iccirco .n. opinabile ē qꝛ nō ē. Scibile.n. eēt ſi per ſe eſſet nō opinabile: ſicut homerus iccirco eē dicit̉. qꝛ poeta eſt nō qꝛ per ſe eſt. Uel certe iccirco dicit̉ homerus eſſe poeta qꝛ poeſis ipſius extat ac ꝑmanet: ſicut aliquos ī filijs ſepe viuere dicimus. Quocirca id qd̓ nō eſt ie circo eſſe dicit̉ opinabile: quoniam ipſius ē opinatio. Nō aūt quoniam id quod non eſt per ſe aliꝗd eſſe po teſt. his ergo ante perſtrictis atqꝫ ordine terminatis ad propoſitionum modo rem in dyalectica vtiliſſimā de propoſitionibus tractatum diſputationemqꝫ con uertit. Reſtat nūc de propoſitionū modis oppoſitio nūqꝫ diſſerere. Multis enim dubitatum eſt rationi bꝰ: an idem modus eſſet ꝓpoſitionū ſine mō ꝓpoſita rum qui illaꝝ quoqꝫ que ꝓprijs modis ⁊ qualitatibꝰ terminant̉. inchoat aūt de his rebus dubitationē ſic ¶ His vero determinatis perſpiciendū eſt quem admodum ſeſe. habent affirmationes ⁊ negatio nes ad ſeinuicem. he ſcilicet que ſunt de poſſibili eſſe ⁊ non poſſibili. ⁊ de contingenti ⁊ non contin genti. ⁊ de impoſſibili. ⁊ neceſſario. habent enim aliquas dubitationes. ¶ Omnis propoſitio aut ſine vllo modo ſimpliciter pro nunciatur: vt ſocrates ambulat: vt dies eſt. vel quic quid ſimpliciter ⁊ ſine vlla qualitate predicatur. Sūt autem alie que cum proprijs dicuntur modis: vt eſt Socrates velociter ambulat. Ambulationi enim ſo cratis modus eſt additus cum dicimus euꝫ velociter ambulare. quomodo eniꝫ ambulat ſignificat id quod de ambulatione eius velociter predicamꝰ. Similiter autem ſi quis dicat: ſocrates bene doctus ē: quemad modum ſit doctus oſtendit: nec ſolum doctus dixit: ſꝫ modū quoqꝫ doctrine ſocratis adiūxit. Sed quoniaꝫ ſunt modi alij: per quos aliquid poſſe fieri dicimꝰ ali quid ineſſe: aliquid neceſſe eſſe: aliquid cōtingere: que ritur in his quoqꝫ quēadmodum fieri contradictiōis debeat oppoſitio. in his enim propoſitiōibus que ſim pliciter ⁊ ſine vllo modo predicantur: facile locus cō tradictiōis agnoſcit̉. Huiª.n. affirmatiōis que eſt ſo crates ambulat: negatio ſi ad verbum ponatur: vt ē ſocrates nō ābulat: rectiſſime oppoſitione facta ābu lare a ſocrate diſiunxit. Rurſus huius propoſitionis q̄ ē ſocrates philoſophus eſt: ſi quis ad eſt verbum ne gationē ponat: ītegrā faciet negationem dicēs. So crates philoſophus nō ē. neqꝫ.n. fieri pōt: vt ad aliud in ſimplicibus affirmationibus negatio ponat̉ niſi ad id verbū qd̓ totiꝰ viꝫ cōtinet ꝓpoſitiōis. Si quis enī ī hac ꝓpoſitione que ē hō albus ē: non dicat fieri ne gationem eam que eſt homo albus non eſt. Sꝫ potiꝰ homo non albus eſt: hoc modo falſum oſtenditur ꝓ

De interpretatione ſecunde editiōis liber. v.
poſitum per lapidem: Interrogetur enim de eo an la pis ille homo albus ſit: vt ſi ille negauerit ponens ne gationem eius que eſt homo albus eſt eam que dicit homo non albus eſt. dicatur ei ſi non eſt de hoc lapi de vera affirmatio: que dicit homo albꝰ eſt vera erit de eo negatio ſcilicet ea que dicit homo non albus eſt ſed hec quoqꝫ falſa eſt. Omnino enim lapis homo nō eſt. atqꝫ ideo de eo non poterit predicari. quoniā hō non albꝰ ē. Qd̓ ſi neqꝫ affirmatio neqꝫ negatio de eo vera eſt: hoc autem impoſſibile eſt vt contradic̄torie affirmationes ⁊ negationes de eodem predicate vtre qꝫ falſe ſint. Conſtat eius affirmationis que dicit ho mo albus eſt non eſſe illam negationem que dicit ho mo non albus eſt. Sed potius eam per quam propo nitur quoniam homo albus non eſt. Nuſqͣꝫ igitur al bi ponenda eſt negatio in his q̄ ſimpliciter ⁊ ſine mo do aliquo ponuntur niſi ad verbum quod totam con tinet propoſitionem. de his autem ſufficienter ſupra iam diximus. In his autem in quibus modus aliquiſ apponitur: dubitatio eſt: an ad modum illum ponat̉ negatiua particula: an locum ſuum ſeruet ad uerbuꝫ ſicut in his quoqꝫ propoſitionibus fiebat: que ſimpli ces ⁊ ſine vllo modo proponuntur. Nam ſi ſeruet lo cum ſuum negatiua particula. vt ponatur ad verbuꝫ proprietas contradictionis excidit: ⁊ verum inter ſe falſumqꝫ non diuidit. Modus enim quidam eſt faciē di aliquid: quotiēs dicimus aliquid poſſibile eſſe vel neceſſe eſſe: vel quicquid huiuſmodi eſt. Ergo ſiquis dicat me nūc poſſe ambulare: idemqꝫ neget negatio nem ponens ad verbum quod eſt ambulare: dicatqꝫ me poſſe non ambulare: affirmatio ⁊ negatio cōtra dictorie de eodem dicte vere ſimul inuenientur. Me namqꝫ ⁊ ambulare poſſe ⁊ non ambulare manifeſtū eſt. Quod ſi in hoc modo poſſibilitatis non recte ver bo particula negatiua coniungitur: etiam in his quo qꝫ que nullam habent differentiam: an ad modū an ad verbum eſt ponatur negatio: cuſtodienda eſt talis oppoſitio: que huic ſpeciei propoſitionū cōuēiat que cum modo proferūtur: vt in hac propoſitione que di cit. ſocrates velociter ambulat. ſiue quis ita neget: ſo crates velociter nō ābulat: ad verbū ponens nega tionem: ſiue ſic. ſocrates non velociter ambulat. mo do negatiuam particulam iungens: prope ſimile eſſe videbitur. diuidit enim cum affirmatione veritateꝫ falſitatemqꝫ vtroqꝫ modo aptata negatio. Sed quo niam ſunt plures modi: in quibus ſi ad verbum iun gat̉ particula negatiua: non eſt negatio ſuperius enū ciate affirmationis: iccirco ſeruanda eſt in omnibus ẜm modum propoſitionibus iſta proportio: vt vno eo demqꝫ modo cunctarum fieri oppoſitiones dicantur vt in illis quidem negatio que ſimplices ſunt rem ne get. In his autē que cum modo ſunt modū neget: vt in eo quod eſt. Socrates ambulat: rem ipſam.i. am bulat neget: adimatqꝫ propoſitio dicēs. Socrates nō ambulat. In his autem que cum modo ſunt: rem qu dem eſſe conſentiat: modum neget: vt in ea propoſi tione que dicit. Socrates velociter ambulat: negatio dicat. Socrates non velociter ambulat: vt ſiue ambu let: ſiue non ambulet: nulla ſit differentia. Moduꝫ au tem ideſt velociter ambulandi perimat ex aduerſo cō ſtituta negatio quamqͣꝫ hoc in quibuſdam non ſit: ſi mul.n. cum modo ipſo ⁊ rem perimi neceſſe eſt: vt in eo quod eſt Socrates poteſt ambulare: ſocrates non poteſt ambulare. ⁊ modum ⁊ rem modo ipſi coniun cta particula negatiōis intercipit. ſed hoc in his fere
euenit in quibus non fieri quidem aliquid dicitur: actui ipſius non additur modus ſed potius faciendi in futuro modus: vt ſi quis dicat Socratem ambu lare poſſe: non ꝙ iam ambulet: ſed ꝙ eum ſit ambu lare poſſibile. hic ſi poſſibili negatio coniungat̉ etia rem ipſam tuliſſe videbitur: de qua illa poſſibilitas ī̄ dicabatur. ſi quis autem dicat quoniaꝫ Socrates vo lociter ambulat: facere eum aliquid dicit: modūqꝫ illi actui iungit: vt quemadmodum illud faciat: quod fa cere dicit quilibet agnoſcat. in his res quidem ꝑma net: modus autem ſubruitur: vt ſupra dictum eſt. A certe illud magis verius eſt dicendum: quod ſempe huiuſmnodi propoſitiones modum quidem auferunt. rem vero de qua modus ille p̄dicat̉: nō perimant ⁊ ſens: qꝛ fiat atqꝫ agatur: manifeſtū eſt modum ab̓e enim eum quidem non ſubtractū eſt: ſed tantuꝫ he negatio velocitatem ab ambulatione diſiūxit. In hi autem que poſſibilitatem aliquid in futuro facieno per modum ponunt: nullus omnino actus ponitur: tantū modus ad quem modū iuncta negatio modum quidem perimit. Sed res illa de qua modus predica batur non permanet: iccirco quoniam nec tunc cuꝫ ī dicabatur cum modo aliquid fieri agiue propoſit eſt: vt ſi quis dicat ſocratem poſſibile eſſe ambulare poſitus quidem modꝰ eſt: res vero actu cōſtituta n eſt. Non enim dictum eſt quoniam ambulat: ſed qn eum poſſibile eſt ambulare. Hanc ergo poſſibilitate tollit negatio in propoſitione que dicit Socratem nō poſſibile eſt ambulare. Sed in eadem propoſitiōe res de qua dicebatur modus ille non permanet. hoc au iccirco euenit quia nec in affirmatione quidem poſut eſt res de qua predicatus eſt modus. atqꝫ ideo non negatione perempta eſt res quippe quā negatio po tam non inuenit: ſed tantum modum: qui etiaꝫ ab a firmatione conſtitutus eſt. Magna autem diſtanti eſt an ad moduꝫ negatio ponatur an ad verbum. ſi ad verbum ponatur predicatum a ſubiecto diſi tur: vt eſt Socrates non ambulat. Nam ambulat. q eſt predicatio a ſubiecto quod eſt Socrates diuiſu eſt. Sin vero ad modum ponatur nō predi iecto diuiditur. Sed a predicatiōe potiꝰ diſiungit̉ mo dus vt in eo quod eſt. Socrates non velociter aml̓ lat: non ambulationem a ſocrate ꝓpoſitio git: ſed velocitatem ab ambulatione ideſt mo predicato. ⁊ hoc in his facilius euidentiuſqꝫ a quecūqꝫ ita predicant̉: vt ⁊ fieri ⁊ non fieri poſſe dice tur. Oportet autem quid ſit poſſibile: quid neceſſa riuꝫ quid ineſſe diffinire: eorumqꝫ ſignificati dere: quod ⁊ nobis ⁊ ad huius loci ſubtilitate rit: quem tractamus: ⁊ ſuperiora quecunc gentibus dicta ſunt magis liquebunt: ⁊ analyſ mentem nobis apertiſſima lucę vulgabit.( modi ſunt quos ariſtote. in hoc libro de in ne diſponit. Aut enim eſſe aliquid dicit̉: aut cōtinge eſſe: aut poſſibile eſſe: aut neceſſe eſſe. Quorum cont gens eſſe ⁊ poſſibile eſſe idem ſignificant. nec quica diſcrepat dicere cras poſſe eſſe circenſes. Et ri ſus contingere cras eſſe. Circenſes: niſi hoc tantun ꝙ poſſibile quidem poteſt priuatione ſubduci: cō gens vero minime. Contra enim id quod dicitur ſibile eſſe: ⁊ negatio poſſibilitatis infertur aliquql

De īterpretatio. editio. ſecūde liber quintus. 2
vt eſt nō poſſibile eſt eſſe: ⁊ priuatio vt eſt īpoſſibile eſſe. Nā ꝙ dicimꝰ īpoſſibile eſſe: priuatio poſſibilita tis eſt: in contingēti aūt quāqͣꝫ idē ſignificet: ſola ta men opponitur negatio: nulla enī priuatio reperitur vt in eo quod eſt cōtingens ſi hoc perimere volumꝰ dicimus non contingens ⁊ hec negatio eſt. Incōtin gens autē nullus dixerit: quod ē priuatio. Cum ergo contingens eſſe ⁊ poſſibile idē ſignificēt: multa ī his diuerſitas eſt ẜm porphy. que ſūt neceſſaria ⁊ eē tm̄ ſignificantia: ⁊ cōtingentia vel poſſibilia. Quod eni eſſe aliquid dicitur: de preſenti tempore iudicat̉. Si quid enī nūc alicui ē: hoc eſſe predicatur: Quod vero ita ineſt: vt ſemper ſit ⁊ nunqͣꝫ mutetur: illud neceſſe eſſe dicitur: vt ſoli motus: luneqꝫ cū terra obſiſtit de fec̄tus. Que autē contingere dicūtur vl̓ poſſibilia eē: illoꝝ neqꝫ ẜm preſens: neqꝫ ẜm aliquā immutabilita teꝫ ſpeculamur aduentū: ſed tantū reſpicimꝰ: quātū cōtīgētis ꝓpoſitio pollicet̉. Quod enī poſſe eſſe vl̓ cō tigere dicit̉: nōdū quidē eſt: ſed eē poterit. ſiue autē eueniat ſiue non eueniat: quod tamē eſſe pōt: cōtin gens ⁊ poſſibile dicit̉ propoſitio: nō.n. ex euētu diiu dicantur huiuſmodi propoſitiōes: ſed potius ex ſigni ficatione hoc mō. Si quis enī dicat poſſe eē cras cir cenſes: poſſibilis eſt cōtingenſqꝫ affirmatio. Quod ſi cras ſint Circenſes: nō tamē eſt aliquid actu propoſi tionis cōtingentis vel poſſibilis ꝑmutatū: vt neceſſe fuiſſe videatur: quod illa poſſibiliter promittebat. Quod ſi rurſus nō ſint circēſes oīno nec ſic aliquid ꝑ mutatū ē: vt neceſſe fuiſſe non eſſe circēſis videatur. Nomen.n.(vt dictū eſt) ẜm euentū iſta iudicantur ſꝫ ſecūdū propoſitiōes potius ipſius ꝓmiſſum: ꝙ enī di cit quiſꝗs dixerit cras poſſe eſſe circēſes. hoc(vt opi nor) ſiue ſint ſiue nō ſint: nulla tamē intercluſum ē ne ceſſitate: ne nō ſint. Quare quatuor modorū duo ꝗdē idem ſunt: ideſt contingens ⁊ poſſibile. hi duo autem cū duobus reliquis atqꝫ ipſi reliqui a ſe diſſentiunt. Poſſibile enim ⁊ contingens diſtat ab ea propoſitio ne que dicit aliquid eſſe: hec enim ẜm poſſibilitatē fu turi temporis affirmationē proponit: illa vero ſecun dū preſentis actū. Utreqꝫ vero ⁊ ea que eē ⁊ ea que poſſibile eſſe vel cōtingere eſſe ſignificātia neceſſaria propoſitione diſiuncte ſunt: neceſſitas.n. non modo in eſſe vult aliquid: ſed ēt īmutabiliter ineſſe: vt illd̓ qd̓ eſſe dicit̉ nūqͣꝫ eſſe nō poſſit. Quo circa cōſequentie quoqꝫ ordinis euidēter apparent. Quod eniꝫ eſt ne ceſſariū: ſine eo quod eſt eſſe vel cōtīgere eſſe vl̓ poſ ſibile eē nō dicitur. Quicꝗd enim neceſſarium eſt ⁊ ē: ⁊ eſſe pōt vel ſi eē nō poſſet nō eēt oīno. Qd̓ ſi nō eēt nec neceſſe eē diceretur. Quare oē neceſſariū ⁊ eē di citur ⁊ poſſibile. ſed non eque omne: quod eſt: neceſſa rium eſt. poſſunt enim quedā eſſe: que vt ſint nō ne ceſſe eſt: vt Socratem ambulare. vel cetera: que de ſe parabilibus ſumūtur accidentibꝰ. vel rurſus qd̓ con tingit eſſe vel eē poſſibile ē: mox eē nō neceſſe ē. Qua re neceſſe eē quidem ſequuntur eē ⁊ poſſibilitas. ſec neqꝫ eſſe neqꝫ poſſibile eē: neceſſitas vlla conſequitur Rurſus omne eē ſequit̉ poſſe eē. Quod enī eſt ⁊ pōt eē. Naꝫ ſi eſſe nō poſſet: ſine vlla dubitatione nō eēt poſſibile autē eē non ſequitur eē. Quod enī poſſibile eſt eſſe poteſt ⁊ nō eē: vt me poſſibile eſt nunc ꝗdē ꝓ cedere: ſed hoc nō eſt neceſſe. Nō enī nūc ꝓcedo. qua re gradatī omnis eſt hec cōſequētia. neceſſe eſt nāqꝫ ⁊ eſſe ſequitur ⁊ poſſibilitas. Rurſus eē eadē ſeꝗtur poſſibilitas: poſſibilitatē autē nec eē ſeꝗtur nec nece ſitas. Liquet ergo quoniā duo modi ſunt poſſibiliū.
vnū quod iā ſeꝗtur neceſſitatē: alterū quod nō ſequi tur ipſa neceſſitas. Nā cum dico neceſſe eſt vt nūc ſol moueatur. hoc etiā poſſibile eſt. cū dico poſſibile eſt nūc me ſumere codicē nō neceſſe ē eē. Recte ergo ab Ariſtote. paulo poſt dubitat̉: an ſit illud poſſibile qd̓ neceſſitati conueniat. Sed cum ad eadē loca veneri mus: quid ſibi iſta poſſibiliuꝫ ſimilitudo velit vl̓ quē admodū diſcerni poſſit agnoſcemus. Nunc autē quo niam affirmatiuarū ꝓpoſitionū conſequentias expli cuimus: negatiuarum rurſus cōſequētias exploremꝰ Harum nāqꝫ quatuor propoſitionū que fiunt ex eſſe ⁊ neceſſe eē ex poſſibili eē ⁊ cōtingere eē: quatuor ne gationes ſunt non eſſe non neceſſe eē non poſſibile eē nō cōtingens eſſe. Sed quēadmodū affirmatiōes cō tingere eē ⁊ poſſibile eſſe eedem erant ſecundū ſigni ficationū ſimilitudinē: ita quoqꝫ negationes eedē ſūt neqꝫ enim diſcrepat quicquā dicere non poſſibile eſt: quā ſi enūciet nō contingit. Conſequētie autē ſe in aſ firmatiuis habebant hoc modo: vt neceſſarias pro poſitiones ſequerētur eē aliquid ſignificantes atqꝫ poſſibiles. Eas aūt que eē aliquid dicerent eedeꝫ poſ ſibiles ſequerētur. ſed neqꝫ poſſibilibus eē aliquid ſi gnificantes nec neceſſarie cōſentiebāt. In negatiuis vero ecōtra eſt. negationē enī poſſibilitatis ſequit̉ et eius que eſt eē aliquid ſignificantis negatio ⁊ neceſſa rie. Negationē vero neceſſarij neqꝫ eius quod eſt eſſe neqꝫ eius ꝙ eſt poſſibile eē negatio ſequitur. Diſpo nantur enim in ordine omnes hoc modo. Non poſſibile eſſe. Poſſibile eſſe Non contingens eſſe. Contingens eſſe Eſſe Non eſſe. Neceſſe eſſe Non neceſſe eſſe. ¶ Repetēdū igitur breuiter ē affirmatiuarū cōſequē tias: vt quēadmodū ecōuerſo ſint. In negatiuis eui dētius patefiat. Eſſe ſequitur poſſibilitas ⁊ cōtīgen tia. Poſſibilitatē vero ⁊ cōtingētiā eſſe nō ſequitur. Neceſſe vero eſſe ſequitur ⁊ eē ⁊ poſſibilitas ⁊ cōtin gentia. poſſibilitatē autē ⁊ cōtingentiam nec eſſe ſe quitur nec neceſſitas. In negationibꝰ vero ecōtra eſt nō poſſe eē ⁊ non contingere eē ſequitur non eſſe: ꝗc quid eniꝫ non poteſt eē non eſt: non eē autē non poſ ſe eē non ſequitur: qd̓ enī nō ē: nō oīno ītercluſū eſt: vt eē nō poſſit. Nūc enī ego Traiani forum nō video ſed nō ē neceſſe vt nō videā: fieri.n. poteſt vt propiꝰ accedens videā. Rurſus non poſſe eē ⁊ non contīgēs eſſe nec non eē ſequitur nec non neceſſe eſſe. Qd̓ eniꝫ non ē: non videbitur vere dici: quoniam illud eſſe nō poteſt: ſed potius quoniā poteſt non eſſe vel eē: qd̓ ē non neceſſe eſſe: quod enī eē non poteſt: non videbit̉ vere dici: quoniā illud non neceſſe ē eē: ſed potiꝰ: qm̄ illud neceſſe eſt non eſſe: ideſt nullam eēntiā habere. Negationē aūt neceſſitatis.i. non neceſſe eē: neqꝫ nō eē ſequitur neqꝫ non poſſibile eſſe. Me enim ambulo non neceſſe eſt ābulare: neqꝫ enim ex neceſſitate ꝗſqͣꝫ ābulat: nec rurſus quod nō eſt neceſſe: id non pōt fie ri. ꝗſquis enim ābulat nō quidē ābulare illi neceſſe eſt ſed tamen pōt. Atqꝫ ideo quod non eſt neceſſe eē: non oīno intercluſum ē vt eē nō poſſit. Et de nō con tingēti eadē ratio eſt: diuerſo ergo modo qͣꝫ ī affir mationibus negatiua cōuerſio ē. Illic enim neceſſi tateꝫ ⁊ eſſentia ⁊ poſſibilitas ſequebat̉. eſſentiā autē poſſibilitas. ſed neqꝫ poſſibilitatē eſſentia vel neceſ ſitas. nec rurſus neceſſitas eſſentiā ſequebatur. Hic

De interpretatio. editionis ſecūde lib. quintus.
autē nō autē non poſſibile eſſe ⁊ non neceſſe eſſe con ſequitur. Sed neqꝫ non neceſſe eſſe non eē ſequitur: neqꝫ vtraſqꝫ poſſibilitatis negatio: que non poſſe eē aliquid ꝓponit. An magis illud dicēdū eſt: ꝙ ſicut ſe in affirmationibus habet: ita quoqꝫ in negationibus: vt theophraſtus acutiſſime ꝑſpexit. fuit enim conſe quētia ī affirmatiuis: vt neceſſitatem ⁊ eſe cōſeque retur ⁊ poſſibilitas: poſſibilitatē vero nec eſſe ſeque retur nec neceſſitas. Idē quoqꝫ penitus perſpicienti bus in negationibus apparebit: veniēs nāqꝫ negatio ī neceſſario facienſqꝫ huiuſmodi negationē que dicit nō neceſſe eſt eē vim neceſſitatis infringit ⁊ totaꝫ ꝓ poſitionē ad poſſibile ducit quod enim nō neceſſe eſt eſſe: fracto rigore neceſſitatis ad poſſibilitatem per ductum eſt: ſed poſſibilitatem nec eſſe ſequebat̉ nec neceſſitas: recte ergo fractā neceſſitatē ⁊ ad poſſibi litatem perductā cū negatio dicit non neceſſe eē: nec nō eſſe: necnon cōtingere eē cōſequitur. Rurſus qui dicit poſſibile eē: ſi ei diſiunctio negationis addatur: tollit poſſibile: ⁊ ad neceſſitatis perpetuitatem nega tiua forma totam propoſitionem reuocat: vt eſt non poſſibile. quod enim eſt poſſibile: non eſt adhuc: quā do dicitur ſed in futuro: ſic quidem negatio illius in neceſſitatem verſa de eo quod eſt mutare non pote rit: quod enim nō poſſibile eſt eē fieri non poteſt vt ſit: quod autem fieri non poteſt vt ſit: neceſſe ē vt nō ſit: ergo neceſſariam quandā vim habet propoſitio ī qua dicimus nō poſſe eē aliquid: ſꝫ neceſſitatē ſeque batur ⁊ eēntia ⁊ poſſibilitas. Non neceſſe autē eē ad poſſibilitatē reſpicit. Recte ergo non neceſſe eſſe: qd̓ eſt iam poſſibilitatis: ſequitur propoſitionem que di cit non poſſe eē: quod eſt neceſſitatis. Alij ergo ordi nes propoſitionum ſunt vis tamen eadē: vt neceſſita tem cuncta ſequātur: poſſibilitatem vero neceſſitas r̄ ſequatur. Hic oritur queſtio difficilis: nam ſi neceſſi tatē ſequitur poſſibilitas: non neceſſe autē poſſibili tati confine eſt: cur neceſſe eſſe non ſequatur id qd̓ di cimꝰ non neceſſe eſſe: nam ſi poſſibilitas ſequitur ne ceſſitatē non neceſſe autē eē ſequitur poſſibilitatem. Sequi debet neceſſitatē ergo id qd̓ nō neceſſe ē pre dicamus. Que hoc modo diſſoluitur. nō poſſibile eē qͣꝫ qͣꝫ vim habeat neceſſitatis: differt tamen a neceſ ſitate: ꝙ illa affirmatiuam habet ſpeciem: illud vero negatiuam. ſic etiam poſſibile eē ⁊ non neceſſe eē dif ſerunt eo tantum ꝙ illud eſt affirmatiuum: illud ve ro negatiuum: cum vis eadem ſignificationis ſit. Sꝫ neceſſitatem affirmatio poſſibilitatis ⁊ contingentis ſequebatur qͣꝫ qͣꝫ enim poſſibilitatem imitet̉ eiqꝫ con ſentiat id quod dicimꝰ non neceſſe eē: tamē quedā ne gatio ē. Recte ergo affirmationē que ē neceſſe eē: nō ſequitur negatio: per quā aliquid nō neceſſe eē pro ponimus. Et hanc quidem huius ſolutionē queſtiōis theophraſtus vir doctiſſimus reperit. Nos auteꝫ his determinatis ad ſequētia procedamus. Sunt eniꝫ vt ipſe Ariſto. ait in his multe dubitationes: ſed totius textus pleniſſimum ſenſum primo ponamus: qui etſi longus eſt tamen ne interciſa videatur eſſe ſententia non grauabor apponere. ¶ Nam ſi eoruꝫ que complectūtur ille ſibiinuiceꝫ oppoſite ſūt cōtradictiones: quecunqꝫ ſcd̓m eſſe ⁊ nō eſſe diſponūtur: vt eius: que eſt eē hominē nega tio eſt nō eſſe hominē: nō eſſe nō hominē. ⁊ eius que eſt eſſe albū hominē: negatio ea que eſt nō eſſe albū hominē: ſed nō eē nō albū hominē. Si enī de omnibꝰ aūt dictio eſt: aut negatio. lignū erit verū dice re eē noͣ albū hominē. Quod ſi hoc modo: ⁊ quan tiſcunqꝫ eſſe non additur: idem faciet id quod pro eſſe dicitur: vt eius q̄ eſt ambulat homo: negatio eſt non ea que eſt ambulat nō homo: ſed ea que eſt nō ambulat homo. nihil enim differt dicere homineꝫ ambulare: vel hominē ambulantem eſſe. ¶ Hec Ariſtotele ſubtiliter diſcutiente illud opꝫ agno ſcere: ꝙ multuꝫ differt ipſius poſſibilitatis vim natu ramqꝫ diffinire vel proprie ſciētie qualitate cōclude re: ⁊ poſſibilē enūciationem qualis eē debeat iudica re. Nāqꝫ īpoſſibilis cognitione illud ſolum perſpicit̉ an id quod dicitur fieri poſſit nullo extrinſecus im diēte caſu: quod etiam ſi accidat nihil de ſtatu prio poſſibilitatis ꝑmutatur: verum ipſius poſſibilis enū ciationis diiudicatio plurimū differt: quod mox po terit ex ipſa de poſſibilibus enūciationibꝰ diſputatio ne cognoſci. Nam ſicut non ē idē hominis diffinitio nē reſpondere querētibus: ⁊ ipſam diffinitionē alio termino diffinitionis includere: ita non idē ē de poſſi bili enūciatione ⁊ quid ipſum poſſibile eſt tractare. Unde ſit vt cū poſſibile atqꝫ contingens idem ī ſigni ficationibus ſit diuerſum eē in enūciationibus videa tur. Supra nāqꝫ docuimus poſſibilitatem ⁊ cōtingē tiam eiuſdē ſignificationis eē: vt quod cōtingeret fie ri: idē eſſet poſſibile: ⁊ quod poſſibile eēt ideꝫ quoqꝫ contingeret. Sed poſſibilis enunciatio non eſt eadē: que contingens: neqꝫ enim ſiquis poſſibilem affirm tionē proponat eiqꝫ opponat contingentem negatio gans rem illam contingere: licet quantum in ſignifi catione ē priorem poſſibilitatem abſtulerit: non ta men dicenda eſt cōtradictio: in qua alij termini in n gatione: alij in affirmatiōe enūciati ſunt. Poſſibili enim affirmatio de poſſibilitate negationem non d̓ contingētia habere debebit. Idem quoqꝫ in contir tibus. Neqꝫ enim ſi quis aliquid contingere dixit: o ponenda illi eſt poſſibilitatis negatio: licet idē ſit pe ſibile quod contingens. Conſtat ergo diuerſiſſimam eſſe rationem modi per ſe diiudicandi ⁊ enunciatio Irdeſitfiit quig tfitetꝰ ab̓ Aͣnote liiꝰ n̄cacit neceſſario. Diuidunt enim enunciationes hoc modo Enunciationum inquiunt alie ſunt poſſibiles: alie it poſſibiles. Poſſibilium autem alie ſunt neceſſa alie non neceſſarie. Rurſus non neceſſariaꝝ alie poſ ſibiles alie īpoſſibiles ſtultē atqꝫ improuide idē poſ ſibile ⁊ genus non neceſſarij ⁊ ſpeciem conſtituētes Nouit autem Ariſtote. id poſſibile quod non neceſ ſariuꝫ eſt: ⁊ id poſſibile rurſus quod neceſſariuꝫ eſſe poteſt. Eodem namqꝫ modo non dicitur poſſibil quod vel ex falſitate in verum tranſit aliquando rurſus ex veritate tranſit in falſitatem: vt ſi quis di cat nunc quoniam dies eſt verum dixerit: idem ſi hoc nocte predicet falſum eſt: ⁊ hec veritas propoſitioſ in falſum eſt permutata. Sic ergo quedam ſunt po ſibilitates: vt eas eſſe ⁊ non eſſe contingat: que nō et dem modo dicuntur quēadmodum ille que mutabi lem naturam non habent: vt he ſcilicet quas nece rias diximus: vt ſi quis dicat ſolem moueri: vel ſoleꝫ poſſibile

De īterpretatio. editio. ſecūde liber quintus. 22
poſſibile eſſe moueri: hec nunquā ex veritate in falſi tatem mutabuntur. Sed nunc de Ariſtotelis ⁊ ſtoy corum diſſenſione tacendum eſt. Illud tamen ſolum ſtudioſius perquirendum eſt: quo loco ſit ponenda ne gatio in his propoſitionibus in quibus modus aliꝗs predicatur: aut que dicentur enunciationes eſſe poſſi biles contingentes ⁊ neceſſarie ⁊ quecūqꝫ cū modo ſint propoſitiones. Ille veraciter eſſe ſecundum mo dum ſicut alie ẜm eſſe dicentur: in quarum ſignificati onibus rei de qua predicantur ſubſiſtendi qualitas in uenitur: vt cuꝫ dico Socrates bene loquitur. modus quidaꝫ eſt bene loquendi Socrateꝫ. Ergo ſicut in his propoſitionibus: quecūqꝫ cuiuſlibet illius rei ſubſiſtē tiam promittunt: ad ipſā ſubſiſtētiā negatio ponitur vt cuꝫ dicimꝰ. Socrates ē: ad eſſe aptatur negatio cū negamus. Socrates nō eſt. Ita quoqꝫ in his que mo dū ſubſiſtētie dant: ad eū moduꝫ ponēda ē negatio: qui ad illā ſubſiſtētiā videtur adiectus: vt cū dicim Socrates bene loquitur: modus ipſius rei eſt id qd̓ predicamus bene. Ad hunc ergo modū ⁊ qualitateꝫ ponenda eſt negatio. Poſſibiles autem propoſitio nes vel contingentes eas eſſe dicimus: in quibus ip̄e modus monſtratur ⁊ nō potius eē de modo dicitur: ſed modus de eo quod eſt eē. Cum enī dicimus poſſi bile ē eē quidem ꝗddam dicimus: quēadmodum aūt ſit additum eſt: id eſt poſſibile vt nō neceſſariuꝫ neqꝫ alio aliquo modo: niſi tantum ſecundū poteſtateꝫ di catur: ſit ergo eē ſubiectū: p̄dicatuꝫ vero modus vel contingens vel poſſibile vel neceſſariuꝫ vel quilibet alius. atqꝫ he quidem propoſitiōes ẜm modū dicun tur: in quibus de ſubſtātia nihil ambigitur. De mo do autem ⁊ ſola qualitate tractatur. Sin vero ſubij ciatur modus quidem: predicetur vero eē: tūc de ſub ſtantia rei queritur non de modo: vt ſi quis dicat poſ ſibile eſt: vt ipſum poſſibile in rebus eē pronunciet. huic propoſitioni nullus modus adiectus eſt. Cū enī dicimus poſſibile eſt modum habere: hoc ita per ſe non dicimus: ſed ſit particulam propoſitionis abla tam ita eā perſpicimus quaſi cū propoſitione eēt con iuncta: quam ſi cum propria propoſitione iunximꝰ qͣli modo predicetur apparet. Cum enim dicimꝰ poſſibi le eſt: vt modum ſignificet: particula propoſitionis ē quam ſi ſuo corpori aggregemus facientes aliquam propoſitioneꝫ: quid modus ille perficiat agnoſcimus age enim id quod dicimus poſſibile eſt coniungamus alijs predicamentis: atqꝫ inde vna enunciatio confi ciatur: dicamuſqꝫ ſocratem ambulare poſſibile eſt. Uides ne modum in propoſitione poſſibile: vt etiam ſiue Socrates ambulet: ſiue non ambulet poſſe eum tamen ambulare ex ipſo propoſitionis modo quili bet agnoſcat. Ita ergo de toto auferentes parteꝫ poſ ſibilem enunciationem quaſi tota ſit propoſitio ſpe culamur: vt in his dictionibus fieri ſolet: que plurali tatem determinant: vt ſi dubitamus: contra omnis an nullus ponatur an nō omnis: ita eas ſpeculamur quaſi integras propoſitiones: quas determinationēs propoſitionum eē manifeſtum eſt. Concludenti ergo dicendum eſt in his que modū predicant: omnes alie res ſubiecte ſunt vl̓ eē vel ābulare vel legere vel dic re vel quicquid aliud cum aliquo modo fieri dicimꝰ in his autem vbi modus ipſe ſubijcitur: eē vero p̄di catur: vt ſit integra propoſitio: non eſt cum modo ꝓ poſitio. Sed ibi tantum de ſubſtantia modi proponi tur: vt ſi quis dicat poſſibile eſt quidam in rebus di cit eſſe poſſibile: ⁊ rurſus contingens eſt: quidam ī re
bus dicit eē quod contingat: ⁊ rurſus neceſſe eſt: qui dam eē dicit in rebus quod ſit neceſſe: hic non de mo do ſed de ſolo eē tractatur: quare quotiens quideꝫ eē ſubijcitur: modus autē predicat̉: vt cū dicimus So cratem ambulare poſſibile eſt: ad modum iungenda negatio eſt. Quotiens vero modus ſubijcitur: eē aūt predicatur: ad eē ponenda eſt negatio: vt cuꝫ dicimꝰ poſſibile eſt: quia ita dicimus tanqͣꝫ ſi diceremꝰ poſ ſibilitas eſt: ⁊ cum dicimus contingens eſt: ita dicimꝰ tanqͣꝫ ſi diceremus contingentia eſt: ad eē ponenda negatio eſt: dicendumqꝫ eſt poſſibile non eſt: quod idē valet tāqͣꝫ ſi diceremꝰ. poſſibilitas nō ē. Eodē quoqꝫ modo ⁊ de contingentia. Non autem perfecte ſpecu lantibus idem ſemper videtur ſubiectū: quod primo loco reperiri dicitur. Idem predicatum ſemper: qd̓ ſecūdo loco predicat̉. In quibuſdā enim verum eſt. In alijs vero ex ſignificatione potius propoſitionuꝫ colligimus: qui terminus ſubiectus ſit: qui vero pre dicatus. Nam cum dico homo animal eſt: prius mi hi neceſſe eſt hominem dicere: poſt predicare animal atqꝫ ideo ſubiectus dicitur homo: animal vero pre dicatur. In his autem in quibus modus additur: ſi cut eſt cuꝫ dicimus: ſocrates bene loquitur. idē valet tanqͣꝫ ſi dicamꝰ: ſocrates bene loquens eſt: ⁊ hic qui dem bene prius dictum eſt: poſtea vero loquens eſt: ⁊ videtur eſſe quideꝫ ſubiectuꝫ id quod dictuꝫ eſt be ne. Predicatuꝫ auteꝫ id quod dictuꝫ eſt loquens eſt. Sed hoc falſū eſt. ⁊ hinc facilime poteſt inueniri: ꝙ loq̄ntem quidem eum eſſe nullus ignorat: quiſquis audit ſocrateꝫ bene loquentem eſſe. viꝫ auteꝫ totius ꝓpoſitionis modus continet. in id enim intendendus eſt animus non ſi loquatur hoc enim indubitatuꝫ eſt. Naꝫ qui euꝫ bene dicit loqui: loqui quoqꝫ conſentit. Quare ad moduꝫ intēdendus eſt animus ad id quod dictum ē bene: Socrates enim bene loquitur: qd̓ di xit loqui quidē nō ſufficit dicere niſi etiam dicat be ne. Continet ergo totam propoſitionē modus: ſꝫ rur ſus totam propoſitionē continet p̄dicatio: modus igi tur in his propoſitionibus potius p̄dicatur. Conclu dendum eſt ergo vniuerſaliter omnem modorū con tradictionem non ſecūdū eē verbum fieri: nec ſecun dum id rurſus verbum quod in ſe eſſe cōtineat: ſꝫ po tius ſecundum modum. Continere autem in ſe verba id quod eſt eē dicuntur: vt cum dicimus loquitur. tā tūdē enim valet tanqͣꝫ ſi dicamus loquens ē. Quare quecūqꝫ propoſitiones quēlibet illum in ſe retineant modum. Dubitandum nō ē: quin non ad id quod po nit eē: negatio iuſte applicetur. Sed potius ad eum modum: quo aliquid eē fieri ve pronunciet. Omnis nanqꝫ cum modo affirmatio taliū ē: vt nō intendere debeat animū auditor ad id quod eē dicitur. Sꝫ ad id potiꝰ qūo illud eē dicat̉: vt cū dicimꝰ: ſocrates be ne loquitur. nō ꝑſpiciēdum ē an loquatur: ſꝫ potius illuc animi dirigēda intētio ē quēadmodum loquat̉. hoc enim videtur continere totam propoſitionē. Er go contra poſſibile eē non ē ea negatio: que dicit poſ ſibile non eē: ſed non poſſibile eē: eodē modo ⁊ cōtra eam que dicit cōtingere eē: nō ea que enunciat contī gere nō eē ſed potius ea negatio ē: que dicit non con tingere eē. Idē quoqꝫ in neceſſarijs impoſſibilibuſqꝫ modis ceteriſqꝫ: q̄ nunc Ariſtote. pro ſolita breuitate tranſgreſſus ē: faciēdum videtur. Sed quoniam cō mentationis virtus ē non ſoluꝫ vniuerſaliter viꝫ ſen ſus exprimere: verum etiam textus ipſius ſermoni bus ordiniqꝫ cōnectere: que ſuperius confuſe dicta

De interpretatio. editionis ſecūde lib. quintus.
ſunt nunc ꝑ ſermonum ipſorum ab Ariſtotele dicto rum ordinē diuidamus. ¶ His vero determinatis ꝑ ſpiciendum ē quēadmodū ſe habent negationes ⁊ af firmationes adinuicē he. ſcilicet que ſunt de poſſibili eſſe ⁊ non poſſibili eſſe ⁊ cōtingere ⁊ non cōtingere ⁊ impoſſibili ⁊ de neceſſario. habent eniꝫ aliquas du bitationes. Perſpiciendū inquit eſt de affirmationi bus negationibuſqꝫ qua ratione videantur opponi. In his propoſitiōibꝰ quas quidā modꝰ cōtinet: vt in his q̄ ſūt poſſibiles vel cōtīgētes vel neceſſarie vl̓ ī poſſibiles vel vere vel falſe vel bene vel male: vl̓ ꝗc quid aliqua qͣlitate p̄dicatur. Hn̄t enī inꝗt aliqͣs du bitatiōes ⁊ qͣs dubitatiōes habeāt cōtinuo eas ſubij cit. Nā ſi eorū que cōplectūtur ille ſibiinuicem oppo ſite ſūt cōtradictiones: q̄cūqꝫ ſecūdū eē vel nō eē diſ ponūtur. Senſus totus huiuſmōi ē: ī oībus cōplexio nibus propoſitionū illa in his oppoſitio valet: que cūqꝫ ẜm eē vl̓ nō eē ſit: vt cū dicimꝰ homo ē huius ne gatio ē hō nō ē. Sed nō ea que dicit nō hō ē: ⁊ rur ſus eius que proponit ē albus hō illa negatio ē que dicit nō ē albus homo: nō ea que proponit eſt non al bus hō. hoc ipſū autē quoniā eiꝰ que dicit eſt hō al bus negatio eſt que dicit non eſt albus homo non ea que proponit eſt non albus homo ſic demonſtrat. Si enim de omnibus aut dictio aut negatio: lignuꝫ erit verum dicere eē nō albū hominē. Greuiter dictum ē ſꝫ ita poſſe videtur exponi: propoſitū inquit ſit lignū de quo due enūciationes dicantur: illud tn̄ nobis ma nifeſtum ſit de oībus ſi affirmatio vera ē faliaꝫ eē ne gationē eā.ſ. que cōtradictorie opponit̉. ⁊ ſi vera ne gatio eſt falſa affirmatio eē ꝓnucietur. Igitur de ꝓ poſito ligno qm̄ lignū hoc ē albꝰ hō hoc falſuꝫ ē. Si igitur hec affirmatio falſa ē: vera debet eē eiꝰ nega tio. Si ergo ea ē negatio affirmationis que dicit ē al bus homo: que negat dicēs ē nō albꝰ hō: hec negatio vere p̄dicatur de ligno dicēte quolibet quod lignum hoc ē nō albus hō. Sed hoc fieri nō pōt: perſpicue enim falſū ē lignū nō albū hominē eē: quod eniꝫ oī no non eſt homo: nec non albus homo eē poteſt: fal ſe ergo ſūt vtreqꝫ ⁊ affirmatio que dicit de ligno qm̄ lignū eſt albus homo: ⁊ negatio de eo que dicit quo niam eſt non albus homo. Quod ſi ſunt falſe vtreqꝫ hec negatio illius affirmationis nō ē. Querēda ē er go alia que cum ea diuidat verum atqꝫ falſum. Qua in re nulla alia reperitur contra eā que dicit eſt albꝰ homo preter eam que dicit non ē albus hō: nā ſi ea dicit̉ eē affirmatiōis huius que dicit ē albus hō ne gatio: que enūciat eſt nō albus homo: erit vt d̓ ligno de quo affirmatio dicta falſa eſt: vera ſit enūciata ne gatio: eritqꝫ de ligno verū dicere qm̄ lignū hoc ē nō albus hō. ſed hoc impoſſibile eſt. Conſtat ergo eā ꝓ poſitionē que dicit ē nō albus homo illius affirma tionis non eſſe negationem que proponit eſt albꝰ hō. Sed eā que dicit nō ē albus hō negationē eē eiuſdeꝫ affirmatiōis que dicit eſt albus homo. Uides ne er go vt prope in oībus affirmatiōes ⁊ negationes ſecū dum eſſe vel non eſſe fiant. Illa enim albū quideꝫ eē dicit: illa negat albū nō eē dicēs: rurſus illa dicit ho minē eē: illa vero negat dicēs hominē nō eē ⁊ in cete ris eodē modo eſt. Quod ſi hoc modo ⁊ ī quātiſcūqꝫ eē nō addit̉: idē faciet quod pro eſſe dicitur: vt eiꝰ q̄ ē ambulat homo non ea que eſt ambulat non homo negatio eſt. Sed ea que eſt non ambulat homo. Ni hil enim differt dicere hominē ambulare vel hoīem ambulantem eē. Nec hoc ſolum inquit in his euenire
poteſt propoſitionibꝰ: que ẜm eē vel non eſſe diſpo nuntur. Sed etiam in his quecūqꝫ verbis talibus cō tinētur: vt verba illa vim eius: quod eſt eſſe conclu dant: vt eſt homo ambulat. ambulat in ſe cōtinet eē Idem enim ē ambulat quod ambulans ē. Ad hec ex go verba que in ꝓpoſitionibꝰ eſſe continent aptand negatio eſt: ſi eniꝫ oīs cōtradictio ẜm eſſe vel nō eſſe ſit: hec autē verba eſſe propria ſignificatione cōclu dūt: quoniāqꝫ verba hec ita ponūtur tāqͣꝫ ſi hoc ip̄ꝫ eē poneretur: manifeſtū ē ad ea verba que eē conti nent negationem poni oportere ad earum ſimilitudi nē ꝓpoſitionū que ſecūdū eē vel nō eē ſupradicta ra tione ſibimet opponuntur. His ergo ante predictis quid inconueniens ex his poſſit eſſe proſequitur. ¶ Quare ſi hoc modo in oībus: ⁊ eius que eſt: poſ ſibile eſt eſſe: negatio eſt poſſibile eſt non eſſe: ſed non ea que eſt non poſſibile eſt eſſe. videtur autem idem poſſe ⁊ eſſe ⁊ non eſſe. omne eniꝫ quod eſt po ſibile diuidi vel ambulare: ⁊ non ambulare ⁊ non diuidi poſſibile eſt. ¶ Superius demonſtratum eſt quēadmodum in his que complectuntur enunciationibus ſecūdū eſſe po tius ⁊ non eſſe fierent oppoſitiones: nunc hoc dicit. Si hoc inquit in omnibus propoſitionibus faciendi eſt: vt earum contradictiones ſecūdū eſſe ⁊ non eē nantur: in his que aliquid poſſibile eſſe pronūcia non ita ponenda negatio eſt: vt dicat non poſſibile e Sed potius ſecūdum non eſſe conſtituenda eſt: vt di catur poſſibile non eſſe negationem eius eſſe que di cit poſſibile eſſe. Sed ſi hoc inquit dicimus: affirma tio ⁊ negatio contradictorie veruꝫ inter ſe falſūqꝫ nō diuidunt: omne enim quod poteſt eſſe: idem etiā pō non eſſe. Quod enim poteſt diuidi: idem poteſt no diuidi: ⁊ quod poteſt ambulare: idem poteſt nō am bulare. Que autem ſit huiuſmodi poſſibilitas ꝑ q cum dicitur aliquid fieri poſſe. Illud tn̄ relinquaꝫ poſſe non fieri: conſequenter explanat dicens. ¶ Ratio autē eſt: quoniam omne quod ſic poſſibi le eſt: non ſēper in actu eſt. quare inerit etiam nege tio. poteſt igitur ⁊ non ambulare quod eſt ambula bile: ⁊ non videri quod eſt viſibile. At vero impo ſibile eſt de eodem oppoſitas eſſe veras dictiones. Non igitur eius que eſt: poſſibile eſt eſſe: negati eſt. poſſibile eſt non eſſe. contingit eniꝫ ex his au ideꝫ ipſum dicere: ⁊ negare vel de eodem: aut no ſecundum eſſe ⁊ non eſſe: que opponuntur: fieri af firmationes ⁊ negationes. Si ergo illud impoſſib le eſt: hoc erit magis eligendum. eſt igitur negatio eius que eſt poſſibile eſſe: ea que eſt nō poſſibile eē ſed non ea: que eſt poſſibile non eſſe. eadem quoq ratio eſt in eo quod eſt contingens eſſe. etenim ne gatio eius eſt non contingens eſſe. ⁊ in alijs quod ſil̓i modo: vt in neceſſario ⁊ impoſſibili. ¶ Cauſa eſt ergo inꝗt: cur id qd̓ poſſe eē dicit̉ idē ſit nō eſſe. ꝙ omne qd̓ poſſibile dicimꝰ: ita ꝓnūc qb̓fegfiatiuſiſefrbeeaaitnifr̄geet Sfalra aneb me dicat ambulare poſſe. quoniaꝫ mihi ambulatio nis motus ſemper nō agitur: ⁊ ineſt mihi aliquotiēs non ābulare: ineſt quoqꝫ illud vt vere de me dicatu poſſe me non ambulare cū vere pronunciatur ponſe ambulare

De īterpretatio. editio. ſecūde liber quintus. 23
ambulare. Ergo quecunqꝫ non ſemper in actu ſunt ⁊ poſſe eſſe ⁊ poſſe non eſſe recipiunt. Poteſt ergo qd̓ eſt ambulabile ideſt quod ambulare poteſt non ābu lare: ⁊ qd̓ eſt viſibile non videri. Quocirca docet non eſſe negationē eius que dicit poſſe eſſe eam que pro ponit poſſe non eſſe. Idcirco quoniā vtreqꝫ ſunt ve re: vt in his que(vt ipſe ait) non ſemper actu ſūt. Cō tingit enim vnū ex vtriſqꝫ: que Ariſto. dicit aut idem ip̄m dicere ⁊ negare ſimul de eodeꝫ: aut non ſecūdū eſſe ⁊ non eſſe: que opponuntur: fieri affirmationes: ⁊ negationes ideſt vt aut ideꝫ ſunt affirmatio ⁊ nega tio ſibiqꝫ conſentiant: ſi ſecundū eſſe ⁊ non eſſe in on nibus cōtradictio ſit: vt eſt in eo ꝙ eſt poſſe eſſe ⁊ poſ ſe non eſſe. Idē eniꝫ vtreqꝫ ſunt ſibiqꝫ conſentiūt: ⁊ ſi quis dicit eaꝫ eſſe contradictionē: dicit cōſentire ſi bi contradictionē: quod impoſſibile eſt. Aut certe nō in omnibus affirmationibus ⁊ negationibus ſecūdū eſſe ⁊ non eſſe ea que opponūtur: fieri affirmationes ⁊ negationes.i. non in omnibus affirmationibꝰ ⁊ ne gationibus ſecundū oppoſitionē eſſe vel non eſſe vel eoꝝ verborū que eſſe ꝯtinent: fieri contradictioneꝫ. ſi ergo īquit illud īpoſſibilius eſt: hoc erit magis eli gendū. Duo ſupra poſuerat que ex ſupradictis ratio nibus euenirent: at vnuꝫ ⁊ ideꝫ dicere ⁊ negare ſimul de eodē.i. vt ⁊ dictio ⁊ negatio idem eſſent ſimul de eodē predicate ſibiqꝫ conſentirent: aut non ſecunduꝫ eſſe vel non eſſe contradictionē fieri. Sed videntur vtraqꝫ quaſi quodāmodo īconuenientia eſſe: quippe cum illud vnum etiam īpoſſibile ſit: vt affirmatio no gatioqꝫ cōſentiāt: illud alterum non ẜm eē vel nō eē fieri oppoſitiones inconſentiens ſit alijs propoſitioni bus in quibus hoc modo fieri cōtradictionē manife ſtum ē. Nūc ergo hoc dicit: qm̄ vtrūqꝫ inquit īconue niēs ē: vnum ex his erit eligēdū: ideſt qd̓ minꝰ eſt im poſſibile: hoc ſumēduꝫ ē. Minus aūt eſt īpoſſibile: vt ſecūdū eē ⁊ nō eē nō fiāt oppoſitiōes: hoc.n. nihil ꝓ hibet. Illud aūt impoſſibilius eſt: vt affirmatio ne gatioqꝫ ſibi cōſentiant. hoc ergo erit eligendum po tius.i. has que cū modo fiunt propoſitiones non eas habere oppoſitiones que ſecūdū eē vel non eſſe ſiūt: ſed potius eas que ad modum ponuntur. Non auteꝫ dixit ita impoſſibilius eſt tanqͣꝫ ſi alterum impoſſibi le ſit. Sed ad hoc potius retulit: ꝙ vtraqꝫ quaſi īcon uenientia videntur: quorum vnū etiā īpoſſibile eē nō dubiū ē. hinc quoqꝫ diſpoſuit ordinē ẜm modum ali quem pronūciataꝝ propoſitionū: que nō ſecūdū eſſe negationes ponūt. dicit enim. Eſt ergo negatio eius que eſt poſſibile eſſe: ea que eſt: nō poſſibile eē: nega tionē ſcilicet addens nō ad eſſe verbū. Sed ad modi quod eſt poſſibile: eandem quoqꝫ rationem dicit eſſe ⁊ in cōtingentibus. Eius enim que eſt contingere eē negatio eſt non contingere eſſe. Docet etiam de ne ceſſario ⁊ impoſſibili idem ſibi videri. Que autē na tura ſit huius oppoſitionis: licet breuiter veraciſſime tamen expreſſa eſt: de qua nos ſuperius diutius lo quuti ſumꝰ: qd̓ ſi ꝗs ꝑſpicatiꝰ ītēdit illiꝰ ītelligētiā lo ci: cū hac gradatiꝫ ꝓficiſcēte expoſitiōe cōmunicet. ¶ Fiunt enim quemadmoduꝫ in illis eſſe ⁊ nō eſſe appoſitiones: ſubiecte vero res: hoc quidem albuꝫ: illud vero homo: eodem quoqꝫ modo hoc loco eſ ſe quidem ⁊ non eſſe ſubiectum ſit: contingere ve ro ⁊ poſſe appoſitiones determinantes quēadmo dum in illis eſſe ⁊ non eſſe: veritatem ⁊ falſitatem: ſil̓r hec in eo quod eſt eſſe poſſibile: ⁊ eē non poſſibi
le. eius vero que eſt: poſſibile eſt non eſſe: negatio eſt non ea que eſt: non poſſibile eſſe: ſed ea que eſt: nō poſſibile nō eſſe. ⁊ eius que eſt poſtibile eſt eſſe: nō ea que eſt. poſſibile eſt nō eē: ſed ea que eſt: non poſſibile ē eſſe. Quare ⁊ ſequi ſeſe inuiceꝫ videbun tur hee poſſibile eſt eſſe: poſſibile eſt non eſſe. Ideꝫ eniꝫ poſſibile eſt eſſe: ⁊ non eſſe. Non eniꝫ contra dictiones ſunt ſibiinuiceꝫ huiuſmodi: poſtibile ec̄: ⁊ poſſibile non eſſe. ſed poſſibile eſt eſſe: ⁊ non poſ ſibile eſt eſſe nunꝙͣ ſimul in eodē vere ſunt. oppo nuntur enim. At vero poſſibile eſt non eſſe et non poſſibile eſt non eſſe: nūquaꝫ ſimul ſunt. Similiter autem ⁊ eius que eſt neceſſarium eſſe: non ea que ē neceſſarium non eſſe negatio eſt: ſed ea que eſt non neceſſarium eſſe. eius vero que eſt neceſſarium eſt non eſſe: ea que eſt non neceſſariuꝫ non eſſe. ⁊ eius que eſt impoſſibile eſſe: non ea que eſt impoſſibile non eſſe ſed non impoſſibile eſſe. eius vero que eſt impoſſibile nō eſſe ea que ē nō īpoſſibile eſt nō eſſe. ¶ Appoſitiones vocat predicationes: dicit ergo in his propoſitionibus que preter aliquem modum dicun tur predicantur quidem ſemper eſſe ⁊ non eſſe vel ea verba que eſſe continent. ſubijciuntur vero res de ꝗ bus illa predicantur: vt album. cum dicimus album eſt vel homo cum dicimus homo eſt. Atqꝫ ideo quo niam in his predicatio totam continet propoſitioneꝫ veritatem ⁊ falſitatem predicatio illa determinat. Predicatur autem eſſe vel aliquid quod eſſe conti net. Iure ẜm eſſe vel non eſſe contradictiones ponun tur. In his autem: ideſt in quibus modus aliquis p̄ dicatur eſſe quidem ſubiectum eſt vel ea verba que eſſe continent. Modus autem ſolus quodāmodo pre dicatur: nam quod dicitur eſſe ſolum ſine modo ali quo ipſius rei ſubſtantia pronunciatur: ⁊ queritur in eo quodāmodo an ſit: idcirco eſſe ponente affirma tione dicit negatio non eſſe. In his autem in quibus modus aliquis eſt: non dicitur aliquid eſſe. Sed cum qualitate quadam eſſe: vt eſſe quidem nec affirma tio ambigat nec negatio. De qualitate autem: ideſt quomodo ſit: tunc inter aliquos dubitatur: atqꝫ ideo ponente aliquo quoniaꝫ Socrates bene loquitur nō ponitur negatio: quoniam bene non loquitur. Sed quoniam non bene loquitur. Idcirco quoniam(vt dictuꝫ eſt) non ad eſſe vel ad verba que eſſe continēt ⁊ propoſitionem totam conſtituunt. ſed potius ad mo dum intenditur animus audientis: cuꝫ affirmatio ali quid eſſe pronunciat. Si igitur hoc continet totius ꝓ poſitionis vim quod autem propoſitionis vim conti net predicatur: ⁊ ẜm id quod predicatur ſemper op poſitiones fiunt: recte ſolis modis vis negationis ap ponitur. His autem rationabiliter conſtitutis: illud rurſus exequitur quod non modo cōtradictio non eſt poſſe eſſe ⁊ poſſe non eſſe: verum etiā huiuſmodi ꝓ poſitiones: que cum modo ſunt poſite: ſi negationem tamen habent ad eſſe iunctam: omnino negatiōes nō ſunt: ſed affirmationes: poſſunt enim earum negatio nes alie reperiri: ait enim: eius vero que eſt poſſibile non eſſe negatio eſt non poſſibile non eſſe: intantum inquit non eſt vlla contradictio eius que eſt poſſe eē ⁊ eius que eſt poſſe non eſſe: vt ea que dicit poſſe nō eſſe: non eſſe negatio: ſed potius affirmatio cōuincat̉ Affirmatio autem affirmationi nunqͣꝫ opponitur cō

De interpretatio. editionis ſecūde lib. quintus.
tradictorie. Docetur autē eſſe affirmatio ea que dicit poſſe non eſſe: quod eius quedaꝫ alia negatio reper tur ea.ſ. que dicit non poſſe non eſſe: ſimulqꝫ illud ac iungit. Cuꝫ ſint inquit huiꝰ ꝓpoſitionis que dicit ali quid poſſe eē due q̄ videant̉ eē negationes ea.ſ. que dicit poſſe nō eſſe: ⁊ ea que ꝓponit non poſſe eē: hinc agnoſcit̉ que haruꝫ ſit contradictoria contra eā que dicit poſſe eſſe affirmationē. que eniꝫ veruꝫ falſumqꝫ cuꝫ ea diuidit: ipſa potiꝰ pōt negatio eſſe qͣꝫ ea que il li conſentit. Ei vero que eſt poſſe eſſe cōſentit ea que dicit poſſe non eſſe: vt ſupra iā docui. ea aūt que dicit nō poſſe eſſe. ſi falſa eſt: vera eſt que dicit poſſe eſſe Sꝫ ſi hec rurſus falſa eſt: vera eſt illa que enūciat nō poſſe eſſe. diuidūt ergo hee veritatem falſitatemqꝫ. quod in ſingulis exēplis facile poterit inueniri. Age eniꝫ dicat quis me poſſe ābulare: ille verum dixerit Si vero quis dicat non poſſe me ambulare: mētitus eſt. Rurſus ſi ꝗs dicat poſſe ſolē conſiſtere: mentitur Si quis vero dicat non poſſe ſoleꝫ conſiſtere de ipſi us nullus ambigit veritate. Diuidūt ergo veritatem falſitatēqꝫ he.ſ. que dicunt poſſe eſſe ⁊ non poſſe eē: ille vero ſeſe ſequuntur que dicunt poſſe eſſe ⁊ poſſe non eſſe. Que ergo ſibi conſentiunt contradictiones nō ſunt: que aūt veritatem falſitatēqꝫ diuidunt: ip̄as eē cōtradictiōes magis putādū ē qd̓ ꝑ hoc ait. Qua re ⁊ ſeſe ſequi inuicem videbuntur: que autem propo ſitiones ſequātur ſeſe dicit.i. poſſibile eſt eē ⁊ poſſibi le nō eſſe. Cur autem ſeſe ſequantur monſtrat adij ciens: non enim contradictiones ſibiinuicem ſunt: ſi enim cōtradictiones eēt nunqͣꝫ ſeſe ſequerent̉. Sꝫ que ſint cōtradictiones declarat dicēs. Sed poſſibi le eſt eē ⁊ nō poſſibile eē nūqͣꝫ ſimul ſunt. Cur auteꝫ nūqͣꝫ ſimul ſunt: nō tacuit. ait nāqꝫ. Opponūtur eniꝫ nā idcirco nūqͣꝫ ſimul ſunt: qꝛ veritatem falſitatēqꝫ diuidūt: qm̄ opponūtur. Docet quoqꝫ eiꝰ ꝓpoſitiōis que dicit poſſe nō eē illā eſſe negationē q̄ ꝓponit no poſſe nō eē: ⁊ ex eadem vim ad hāc ꝓpoſitionē trāſit. Dicit enim. At vero poſſibile nō eē ⁊ nō poſſibile nō eē nunqͣꝫ ſimul ſunt: per quod oſtenditur illā eē affir matiuā: illā vero negatiuā. Uniuerſaliter enim que cūqꝫ idē de eodē hec ponit: hec aufert: ſi illa ſit affir matiua: illa negatiua: ⁊ nihil equiuocatiōis: aut vni uerſalium determinatiōis īpediat cōtradictorie ſibi met opponūtur. Cetera iā ita ait ꝑ ſe expedita ſunt: vt longa expoſitiōe nō egeant. Sed quedā in eorum ordine permiſcenda ſunt: ꝑ que id quod per ſe eſt lu cidum: clarius monſtretur. Proſequitur enī ſimili ter ceteros modos: dicēs que propoſitiōes quaꝝ affir mationū nō ſint negatōes ⁊ que ſint: ⁊ eis quas nega tiones nō eē dicit: vt affirmatiōes eē demōſtret: ali as negationes opponit. Sil̓r aūt īquit ⁊ eiꝰ ꝓpōnis: que ē neceſſarium eē: nō eſt ea negatio que dicit ne ceſſarium non eē: hec enim affirmatio ē: ſicut mox ne gatiōe oppoſita cōprobauit: ſed potius ea negatio eſt eiꝰ que ē neceſſarium eē: que dicit non neceſſariū eē. Eodē quoqꝫ modo cuncta proſequitur dicens. eiꝰ ve ro que eſt neceſſarium nō eē: quā ſupradixerit nō eē oppoſitā ei que dicit neceſſariū eſt eſſe: illa negatio eſt q̄ ꝓponit non neceſſariū nō eē. Quecūqꝫ enim ne gationē ad eē poſitā habēt: ille ſi cum modo ſunt: af firmationes eē putande ſunt. Eius vero que ē īpoſſi bile eē nō ē ea negatio que dicit impoſſibile nō eē: nō enim ad modū habet negatiuā particulā iunctā: ſed potiꝰ ea q̄ dicit nō īpoſſibile eē: he nāqꝫ īter ſe veruꝫ talſūqꝫ diuidūt: illiꝰ vero q̄ ad eē hꝫ particulā negatiuā: quā affirmationē eē manifeſtū ē.i. eiꝰ q̄ dicit im poſſibile n̄ eē ea negatio ē q̄ dicit nō īpoſſibile nō eē Cōcludit ēt breuiter id qd̓ ſupra demōſtrauit dicēs. ¶ Uniuerſaliter vero(quemadmodum dictuꝫ eſt) eſſe quidem ⁊ non eſſe oportet ponere: quemadmo duꝫ ſubiecta: negationem vero ⁊ affirmationeꝫ hec facientem ad eē: ⁊ non eē apponere ⁊ has putare oportet cē oppoſitas dictiones ⁊ negationes: poſ ſibile non poſſibile. contingens non contigens impoſſibile. non īpoſſibile neceſſarium non neceſ ſarium. verum non verum. ¶ Uniuerſaliter īꝗt dicimus ſicut iam ſupradictuꝫ ē ſ his ꝓpoſitionibus que modos additos hn̄t: eē ⁊ non eē ſubiecta potiꝰ fieri: modos vero p̄dicari: atqꝫ ide ad vnū quēlibet modū.i. ẜm vnū fieri debere affir mationē ⁊ negationē ſemꝑ: vt ſicut p̄dicatꝰ modus af firmationē continet: ita negatiua ꝑticula ad moduꝫ iūcta totaꝫ hoc modo cōtineat negationē: ꝓponit ā eas qͣs putat eē oppoſitas dictiōes hoc mō: poſſibi nō poſſibile: cōtingēs nō cōtingēs: īpoſſibile n̄ īpobile: neceſſariū nō neceſſariū. Qd̓ āt addidit veꝝ nō verū: ad hoc ꝑtinet: vt oēs modos īcluderet: vere n modus quidē ē ſicut ⁊ bene: ſicut velociter: ſicut lete ſicut grauiter. ⁊ ꝗcūqꝫ modi ſunt: hoc mō faciēda eſt cōtradictio: verū eſt: nō verū ē: nō aūt nō ē veruꝫ: ⁊ lociter ābulare: nō velociter ābulare. ſed nō illa q̄ d cit velociter non ambulare. Cōcludēti ergo ſemꝑ ad modū iungēda negatio ē. ille enim ſemꝑ ſibimet op ponunt̉: vt ſupra iā dictū ē. q̄ ẜm p̄dicatiōes hn̄t ne gatiuas ꝑticulas iunctas. Predicant̉ autē in his mo di: vt ſupra iā demōſtrauimꝰ. Scd̓m modos ergo i his negatio poſita integram vim cōtradictionis effi ciet. Expeditis modorū oppoſitionibꝰ de cōſequētia propoſitionū atqꝫ cōſenſu habebitur ſubtilis vtiliſqꝫ tractatus. Si ergo poſſibile eē ſimpl̓r diceretur: ſim plex ⁊ facilis ꝓpoſitionū videretur eſſe conſēſus: ne ꝗcqͣꝫ ī earū cōſequētia poſſet errari. Nūc āt qm̄ du pliciter dicitur ẜm diuerſos modos nō eedē ꝓpoſitio num ſūt cōſequētie. Quod āt dico tale ē. Poſſibil due ſūt ꝑtes: vnū qd̓ cū nō ſit eē pōt. Alteruꝫ ꝙ ide ſit poſſibile: qd̓ iā ē: pͥor ꝗdē pars corruptibilibꝰ ⁊ pe mutabilibus propria eſt: mortalis enī Socrates pot rat eē cū nō fuit: ſicut ipſi mortales ꝗ ſūt id qd̓ an̄ nō fuerāt: poteſt enim homo cum nō loquitur loqui: cū non abulat ambulare. Ergo hec pars ẜm id dici o alia ꝑ tur qd̓ iam quidem non ē eē tn̄ pōt. illa poſſibilis que ẜm id dicitur qd̓ iā ē aliquid ac poteſtate: vtriſqꝫ naturis accomodatur ⁊ ſemi nis ſcilicet ⁊ mortalibus. Nā qd̓ in ſempiternis. poſſibile ē. Rurſus quod ē ī mortalibꝰ nec hoc ſiſtendi poſſibilitate diſcedit: ſed tantum differ id quod in eternis eſt nullo modo permutatur per eſſe neceſſe eſt: illud vero quod in rebus mo bus inuenitur poterit ⁊ non eſſe: ⁊ vt ſit non ē ne Ego namqꝫ cum ſcribo ineſt mihi ſcribere. C ca ⁊ ſcribere mihi poſſibile ē: ſed quoniam lis ſum: non eſt hec poteſtas ſcribēdi neceſſaria enim ex neceſſitate ſcribo. At vero cum dicimus ce ineſſe motum: nulla dubitatio eſt quin ne lum moueri: in mortalibus ergo rebus ci ⁊ eſſe poteſt: ⁊ vt ſit non eſt neceſſe: in ſempiteri quod eſt neceſſe eſt eē: ⁊ quia eſt eē poſſibile eſt. Cū ergo poſſibilis principaliter due ſint partes vna qui ẜm id dicitur quod cum non ſit eē tamen poteſt. Al

De īterpretatio. editio. ſecūde liber quintus. 24
tera que ẜm id predicatur quod iam eſt aliquid actu non ſolum poteſtate: huiuſmodi poſſibile qd̓ iam ſit actu. duas ex ſe ſpecies profert: vnā que cum ſit nō ē neceſſaria. Alteram que cum ſit illud quoqꝫ hꝫ: vt eā eē neceſſe ſit. Nec hoc ſolius Ariſtotelis ſubtilitas de prehendit: verum Diodorus quoqꝫ poſſibile ita diffi nit dicens quod eſt aut non eſt. Unde Ariſtoteles id quod Diodorus ait non eſt illud poſſibile putat: qd̓ cum non ſit fieri tamen poteſt. Quod autem dixit dio dorus eſt id poſſibile Ariſtoteles interpretatur: quod idcirco dicitur eſſe poſſibile: quia iam eſt actu. Cuius poſſibilitatis modi duas ꝑtes eē docuimus vnam ſci licet quam neceſſariam dicimus. Alteram quaꝫ non neceſſariaꝫ predicamus. huius auteꝫ non neceſſarie. due rurſus partes ſunt: vna que a poteſtate peruenit ad actum: altera que ſemper actu fuit aliquando res illa que ſuſceptibilis illius eſt fuit. ⁊ illa quideꝫ que a poſſibilitate ad actum venit: vtriuſqꝫ partis contra dictionis ſuſceptibilis eſt: vt nunc ego ſcribo: ⁊ ex po teſtate ad actum veni: ⁊ agens poſſum ſcribere. ante enim qͣꝫ ſcribereꝫ erat mihi ſcribendi potentia. Sed ex pote ſtate ſcribendi veni ad actū ſcribendi. Quare vtraqꝫ mihi conueniūt ⁊ ſcribere ⁊ non ſcribere. poſ ſuꝫ eniꝫ ⁊ non ſcribere: poſſuꝫ ⁊ ſcribere: que eſt quo dammodo contradictio. Atqꝫ ideo quecūqꝫ a poteſta te ad actum veniunt: ea ⁊ facere poſſum ⁊ non facere ⁊ eſſe ⁊ nō eē: vt qui loquitur quia ante potuit loqui uaꝫ loqueretur: ⁊ nūc ideo poteſt loqui quia loꝗtur poteſt loqui ⁊ poteſt nō loqui. Alia vero que nūqͣꝫ intea poteſtate fuit: ſed ſemper actu: aliquando res pſa fuit que aliquid poteſtate eſſe diceretur: ad vnā cem tantuꝫ apta eſt: vt ignis nunqͣꝫ fuit ante poteſta ecalidus: vt poſtea calidꝰ actu ſentiretur: nec nix an ea frigida poteſtate: poſt actu. Sed aliquando fuit ignis actu calidus: fuit ⁊ aliquando nix frigida actu. Quo circa he potentie nō ſunt aꝑte ad vtraqꝫ. Neqꝫ enim ignis frigus incurrere: nec nix caliduꝫ vnqͣꝫ po teſt efficere. Quare faciēda a pͥncipio huiuſmodi di uiſio ē. Poſſibilis alia pars ē q̄ cū non ſit tn̄ eē pōt. Alia vero que actu ē: ⁊ ideo poſſibile dicitur. Si eniꝫ eſſe nō poſſet: nec eēt oīno: huius āt poſſibilitatis q̄ ſecūdū illū dicitur modū: quod iā actu ſit: due partes ſūt vna ſecūdū id qd̓ ex neceſſitate eē dicimꝰ. Altera vero ſecūdū id qd̓ cū ſit: nō tamē eē ex neceſſitate ali quid arbitramur: huius autem nō neceſſarie poteſta tis due ſunt alie partes: vna que quoniam ex poteſta te ad actū venit: ⁊ eē ⁊ nō eē recipiet facultatem. Al tera que quia nūquā actū habere deſtitit. Aliquādo fuit id quod dicitur ei eē poſſibile: ad vnā tātū partē apta ē atqꝫ poſſibilis ad eā ſcilicet quā actu ſemper exercuit: vt igni calor vel niui frigus: vel adamāti du ricies: vel aque liquor. Sed nullus arbitretur ex ne ceſſarie poſſibilitatis ſpecie eē id quod dicimꝰ nūquā poteſtate fuiſſe actꝰ quoſdā ī quibuſdā rebus: vt igni calorē: ipſe enī extingui ignis poteſt. In illis auteꝫ q̄ neceſſarie ſunt: non modo qualitas a ſubiecta re diſce dere nūqͣꝫ debet: quod videtur etiā ī igni: a quo ſua qualitas caloris non recedit. Sed etiā illud qd̓ ſubie cta illa ſubſtātia īmortalis eē videatur: quod igni nō accidit. Solē enī ⁊ cetera huiuſmodi corpora que ſu perna ſunt ⁊ celeſtia: īmortalia ꝑipatetica diſciplina putat. atqꝫ ideo conſentienter ſibi docet ſolem neceſ ſario moueri: quod non modo a ſole motus ille nun quā recedit: ſed ne ſol quidem ipſe eſſe deſinet. His ergo predictis id ad quod hec premiſſa ſunt.i. cōſeq̄n
tia propoſitionum diligentius exequenda eſt. ¶ Conſequentie vero ſecundum ordineꝫ fiunt ita ponentibus. Illi enim que eſt poſſibile eſt eē. illa que eſt contingens eē̄: ⁊ hec illi conuertitur: ⁊ non impoſſibile eē: ⁊ non neceſſarium eē. Illi vero que eſt poſſibile non eē ⁊ contingens non ec̄: ea que eſt non neceſſarium non eē: ⁊ non impoſſibile non eē. illi vero que eſt non poſſibile eē: ⁊ non contingens eſſe. ea que eſt neceſſariū nō eē. ⁊ impoſſibile eē. Il li vero que eſt. nō poſſibile non eē. ⁊ non contingēs nō eē. illa que eſt neceſſe eſt eē. ⁊ īpoſſibile nō eē. cō ſideret̉ autē ex ſubſcriptione quēadmodū dicimꝰ. ¶ Hec Ariſto. conſentienter his que nos ſupra premiſ ſimus addidit de cōſequētia propoſitionum: que etſi manifeſta ſunt acute perſpicientibus: tamen ne nos nihil huic quoqꝫ loco addidiſſe videamur: breuiſſi ma expoſitiōe ea percurrimus. Primum voluit de monſtrare: quoniā quecūqꝫ de poſſibili dicerētur: ea etiā de cōtingenti veraciſſime dici poſſunt: atqꝫ ideo ait illi que eſt poſſibile eē cōſequētē eē illā que dicit cōtingere eē: Et ne ī his aliꝗd diſcrepās videret̉ ad iecit dicēs: ⁊ hec illi cōuertit̉: vt ītelligeremꝰ qd̓ eſſet poſſibile hoc cōtingere: ⁊ ꝙ cōtingeret illud eē poſſi bile: qͣre q̄ ſibi cōuertūtur: ea eqͣlia ſunt atqꝫ eadem Quicꝗd ergo ī poſſibili dici pōt: idē ī cōtīgēti p̄dicat̉ hec ergo ideſt cōtingēs ⁊ poſſibile ſeꝗ dixit illā ꝓpo ſitionē que diceret nō īpoſſibile eē: ⁊ eam que neceſſa rium negat ideſt non neceſſe eē. ait. n. Illi enī que eſt poſſibile eē illa que eſt contingere eſſe: ⁊ hec illi con uertitur: ⁊ ea que ē non īpoſſibile eē ⁊ nō neceſſariuꝫ eē: tāqͣꝫ ſi hoc diceret: ⁊ poſſibile eē ſequitur cōtingē tia. Et hec vtraqꝫ ſibi cōuertuntur: ſed has ſequitur nō īpoſſibile eē ⁊ non neceſſarium eē: hoc quaꝫ recte dictū ſit nemineꝫ latet. Nam quod eſt poſſibile eē id eē contingit: vt ſit non impoſſibile eē. Nam ſi eēt im poſſibile: non diceretur poſſe eē: quod vt non eēt ra tio impoſſibilitatis aſtringeret. Ergo id quod poteſt eē nō īpoſſibile ē eē. Similiter autē non eſt neceſſe eſſe id quod poſſe eē dicitur. Hoc autē idcirco euenit quia id quod poſſibile predicamus ad vtramqꝫ partē facile vertitur. Naꝫ ⁊ vt ſit fieri poteſt ⁊ vt non ſit. At vero neceſſitas ⁊ īpoſſibilitas in alterutra parte con ſtringitur. naꝫ quod impoſſibile eſt eſſe: eſſe nunquā poteſt. Porro auteꝫ quod neceſſe eſt eē: non eſſe nun quaꝫ poteſt. ergo id quod negamus impoſſibile eſſe: conſentire facimus poſſibilitati. Id auteꝫ quod nega mus neceſſarium: rurſus eidē nature vim poſſibilita tis adiungimus: vt ſit hoc modo dicēdum: ⁊ vt veri us loquamur ita dicēdum eſt quod poſſibile eſt ⁊ eē poteſt ⁊ non eē. Rurſus quod impoſſibile ē eē: nō po teſt eē. quod neceſſe eſt: non poteſt non eē. ergo ſi im poſſibilē enunciationē negationis adiectiōe franga mus dicētes non impoſſibile eē: illi partem poſſibili tatis adiungimus. in qua eē poſſe aliꝗd dicimꝰ. Sin uero neceſſarie propoſitionis rigorē negatiōe minua mus dicētes non neceſſe eē: illud euenit vt ad eā ꝑteꝫ neceſſariam propoſitionē applicemus: que in poſſibi litate ē: vt poſſit non eſſe. Quare poſſibilitateꝫ ſequi tur nō eē impoſſibile: idcirco ꝗa quod poſſibile ē: fie ri poterit eandē poſſibilitateꝫ rurſus ſequitur ꝓpoſi tio: que dicit non neceſſe eſt eſſe: idcirco quia qd̓ poſ ſibile ē: poterit ⁊ non eſſe. Aliter ideꝫ dicimus. ꝙ poſ ſibile eſt non eſt verum dicere quoniaꝫ impoſſibile ē: q 4

De interpretatio. editionis ſecūde lib. ſextus.
quia fieri poteſt. Rurſus quod poſſibile eſt non ē ve rum dicere quoniaꝫ neceſſe eſt. poteſt eniꝫ quod poſ ſibile eſt eē: ideꝫ non eē. Quare ſi de poſſibilitate im poſſibilitas ⁊ neceſſitas recte dici non poteſt: eorum negationes poſſibilitati conſentient: que ſūt non im poſſibile eē ⁊ nō neceſſariuꝫ eſſe. Sed meminiſſe de bemus eandeꝫ ſemper in omnibus de contingenti ⁊ de poſſibili rationeꝫ eſſe. De eo ſcilicꝫ poſſibili quod cum adhuc non ſit poterit tamē eſſe aut non eſſe. Ali am rurſus conſequentiam dicit hoc modo. Illi vero que eſt poſſibile non eē ⁊ contingere nō eſſe illa que eſt non neceſſarium non eſſe ⁊ non impoſſibile non eē propter eandem cauſam hanc quoqꝫ conſequētiam dicit. Illi eniꝫ que eſt poſſibile non eſſe ⁊ ei que eſt cō tingere non eſſe illa conſentire ait que dicit non ne ceſſe non eē ⁊ non impoſſibile non eſſe. Hoc autem ideo quia quod poteſt non eſſe poteſt etiaꝫ eſſe. ⁊ rur ſus quod contingit non eſſe contingit eſſe. At vero quod neceſſe eſt non eſſe illud non poteſt eſſe: quod autem impoſſibile eſt non eſſe. illud non eſſe non po terit. quare a poſſibili vtreqꝫ diſcrepant. Namqꝫ poſ ſibili tali que poſſe aliquid eſſe promittit: contrariū ſentit ea que dicit neceſſe eſſe non eſſe. Rurſus quia poſſibilitas habet in ſe vim vt id quod pōt eſſe: poſ ſit ⁊ non eſſe: diſſentit ab ea multumqꝫ diſcrepat que dicit impoſſibile eſſe non eſſe. Quod ſi ſit propoſitio que predicat neceſſe eſſe non eſſe: ⁊ rurſus que dicit impoſſibile eſſe non eſſe a poſſibilitate diſſentiunt. Recte nimirum harum negationes poſſibilitati con ſentire creduntur. Poſſibiles autem propoſitiones voco huiuſmodi que vel in affirmatione vel negati one poſſibilitatem aliquam monſtrant altera parte non intercluſa: vt que dicit poſſibile eſſe aliquid ab hac non intercluditur ea per quaꝫ dici poteſt poſſibi le eſſe non eſſe. vel ſi quis dicat poſſibile aliquid non eſſe. ab hac rurſus intercluſum non eſt: vt eſſe poſſit. atqꝫ ideo affirmationem que dicit poſſe eſſe poſſibilē voco. Nec minus eaꝫ que dicit aliquid poſſe non eē Et in iſtis propoſitionibus quas Ariſtoteles ponit: in quibus dicit poſſibile non eſſe: non videatur ita dicere tamqͣꝫ ſi hoc modo pronunciet: vt velit inten dere aliquid impoſſibile eſſe: cum dicit poſſibile non eſſe Ita eniꝫ hanc propoſitionem dicit non quod poſ ſibilitatem illaꝫ auferat: ſed ꝙ dicat poſſibile eſſe ali quid vt non ſit. Subaudiendum enim eſt adiungen dumqꝫ ad poſſibile verbum quod eſt eſſe: vt cum ille dicit poſſibile non eſſe: nos intelligamus poſſibile eē non eſſe ideſt poſſibile eſſe vt non ſit. Tertiam conſe quentiam ponit hanc in qua conſentire dicit illi que eſt non poſſibile eſſe ⁊ non contingens eſſe illam que dicit neceſſariuꝫ non eē ⁊ īpoſſibile eē. hoc ita planū eſt vt expoſitione non egeat. Quod eniꝫ non poſſibi le eſt: hoc fieri nō poteſt. Quod fieri non poteſt ne ceſſe eſt: vt non ſit: quod autem neceſſe eſt vt non ſit impoſſibile eſt. Recte ergo dicitur eaꝫ propoſitioneꝫ que dicit aliquid non poſſe eē ⁊ eaꝫ que dicit non con tingere eē conſequi illas ⁊ que eē cuꝫ neceſſe eſſe ne gant: ⁊ que impoſſibilitatem affirmant. Quod auteꝫ dicit tale eſt. non neceſſe eē contingēs eſt eſſe. neceſſe aūt non eē n̄ ꝯtingēs eē. n̄ ē ꝯtīgēs.ſ. eē: ⁊ neceſſariū non eſſe. reliquam conſequentiam in qua eas ꝓpo ſitiones que dicerent non poſſibile eē aliquid non eē: ⁊ non contingere non eē illis que proponerent nece ſſe eē: ⁊ impoſſibile non eē conſentire dicit. neqꝫ vllaꝫ habet hoc obſcuritatem. Nam quod non eſt poſſibile
poſſibile eſt non eſſe: late patet quia neceſſe eſt eſſe Ergo ⁊ quod nō eſt poſſibile vt nō ſit: manifeſtum ē quoniam neceſſe eſt eē. idem quoqꝫ ⁊ de contingenti dicendum eſt. Deſcribit autem eas hoc modo. vt nō ſolum mente ⁊ ratione capiantur: verum etiam ſubi ectis oculis facilior intellectus ſit. Nos autem vt ſu lucidior explanatio: de his duos facimus ordinesˢ: ⁊ in primo quidem eas poſuimus que precedunt. in ſe cundo vero eas que ſequuntur: vt ſit multa facultas ꝑ ſe earum rationes non ītelligentibus ad deſcripti onē tamē reſpicientibꝰ que quaꝫ ſequatur agnoſcere. Precedentes Sequentes. Non impoſſibile eſſe. Poſſibile eſſe Contingens eē Non neceſſe eē. Precedentes Sequentes. Non neceſſariū non e Poſſibile non eē Non poſſibile non eē. Contingens non eē Sequentes. Precedentes Neceſſarium non eē. Non poſſibile eē Impoſſibile eſſe Non contingens eē Sequentes. Precedentes Neceſſe eē Non poſſibile non eē Non contingens non eē Impoſſibile non eē. ¶ Hac ergo deſcriptione facta quid Ariſtote. cōmun que ſingulatim de eorū cōſequentijs diſputauit: qm̄ defatigari volumꝰ lectores: ſextū volumē expediet ¶ Liber ſextus incipit. a Extus hic liber longe commentationi ter minum ponit: que quodam magno l re conſtiterit ac temporis mora. Nā ⁊ plu ML morum ſunc im pnum coateruate ſuuo tie: ⁊ duorum ferme annorum ſpacium continuo mentandi ſudore conſumpſimus. Neqꝫ ego arbitro ne doctrine. non ad lectorum ſcientiam potius quaꝫ prolixitate ad faſtidium tenderemus. Quibus reſ ſum velim non hoc tam mendaciter eſſe ſenſuros: ſi prioris cōmenti perlegerent breuitatem: nam n breuius explicari potuit anguſtiſſimorum obſcurita impedita ſermonum: ⁊ qͣꝫ multa ad plenam huius li bri intelligentiam deſint agnoſcent. Quid auten vtrumqꝫ opus legētibus vtilitatis exhibeat: hinc fa cillime mihi videtur poſſe perpendi. Quod cum hac ſecundam editionem in manus quiſqͣꝫ primum ſum pſerit: ipſarum rerum ſpacioſa varietate confundi tur: vt qui in maioribus mentem intendere nequit editionis prime breuitatem ſimplicitatemqꝫ deſide ret. Quod ſi quis ad prioris editionis duos libros le ctor acceſſerit: ſumpſiſſe ſibi ad ſcientiam quidam fō taſſe videbitur. ſed cum poſtremo hanc ſecundam cō gnouerit editionem: quam multa in prima ignoraret agnoſcit: nec homines a legendo longum opus labo re deterreat: cuꝫ nos non impedierit ad ſcribendoꝫ Sed

De interpretatione editionis ſecūde liber. Vi. 33
Sed ne ipſum quoqꝫ prohemiū tendi longius videa tur. ad Ariſto. ſeriē ⁊ ad ea que de conſequentia pro poſitionuꝫ diligēter exequitur: reuertamur. Ea que cōiter vniuerſaliterqꝫ de propoſitionibus ⁊ de earuꝫ ad ſeinuicem conſequentiis ſpeculanda fuerāt. In ſu periori ipſarum propoſitionum deſcriptione diſpo ſuit. Nunc vero que ſingillatiꝫ ſingulis accidunt dili gentiſſimo tractatu perſequitur. ait enim ita. Rgo impoſſibile ⁊ nō impoſſibile: illud quod eſt contingens ⁊ poſſibile: ⁊ non cō tingens ⁊ non poſſibile ſequuntur qui em contradictorie: ſed conuerſim. ilid enim quod eſt poſſibile eſſe: negatio ſequitur īpoſ ſibilis: negationem vero affirmatio. Illud enim quod eſt non poſſibile eſſe: illud quidem quod eſt impoſſibile eſſe. affirmatio enim eſt impoſſibile eē non impoſſibile vero negatio. ¶ Conſequentia propoſitionuꝫ(vt ſuperior deſcriptio docet) ẜm poſſibile ⁊ neceſſariū facta eſt. quā rem il la quoqꝫ ſecuta eſt. vt ex cōtingentibus ⁊ impoſſibili bus propoſitionibus conſequētiiſqꝫ diceret. Nā cum contingēs recto modo poſſibili conſentiat: impoſſibi le conuerſo ordine neceſſarium ē: vt paulopoſt doce bimus. Speculat̉ ergo de poſſibili ⁊ contingēti ⁊ im poſſibili: quēadmodum ad ſeinuicē vel quas habeāt conſequētias: idqꝫ conſtituit hoc modo dicēs: impoſ ſibile ⁊ non impoſſibile ſequunt̉ quidem poſſibile ⁊ n̄ poſſibile contradictorie quidem: ſed conuerſim. Hoc autem huiuſinodi eſt. Scimus affirmationem priua toriam eſſe eam que dicit impoſſibile eſſe. huius ve ro negationem non impoſſibile eſſe. Rurſus affirma tionem poſſibile eam que dicit poſſibile eē: huius ne gationem q̄ proponit non poſſibile eē. Sequitur er go affirmationē poſſibilem negatio impoſſibilis. nā quod poſſibile eſt idem eſt non impoſſibile. Alioꝗr ſi ea que dicit non impoſſibile eē non ſequitur poſſibi litatē ſequitur eius affirmatio.i. impoſſibile eē. Erit ergo ꝙ poſſibile eſt impoſſibile quod fieri nō poteſt. Quod ſi impoſſibilitas poſſibilitatem non ſequitur: non impoſſibile eē ſequitur poſſibilitatem. At vero negationem poſſibilitatis ſequitur affirmatio impoſ ſibilitatis. Nam qd̓ non poſſibile eſt impoſſibile eſt. Eandem.n. vim obtinet negatio in propoſitionibus quam ⁊ priuatio. ⁊ de contingēti hoc modo. Naꝫ qd̓ contingēs eſt eē: illud eſt non impoſſibile. nam ſi con tingens ⁊ poſſibile ſequuntur ſe: poſſibile vero ⁊ non impoſſibile conſentiunt: contingēs ēt ⁊ non impoſſi bile idem deſignāt. Rurſus non contingēs ⁊ impoſſi bile idem videri poterit perſpicienti: ꝙ nō contingēs quidem ⁊ non poſſibile idem ſentiunt. Sed non poſ ſibile impoſſibili conſentit. Quocirca ⁊ non cōtingēs quoqꝫ impoſſibile aliquid eſſe denunciat. Fit ergo vt affirmatio impoſſibilitatis contradictionem poſſibi litatis ſequatur. Sed non vt affirmatio affirmatio nem: nec vt negatio negationem: ſed conuerſim ideſt vt affirmatio negationi: negatio vero affirmationi conſentiat. Affirmationē namqꝫ que eſt poſſibile eſſe ſequitur negatio impoſſibilitatis que dicit non im poſſibile eſſe: negationem vero poſſibilitatis que eſt non poſſibile eſſe ſequitur impoſſibilitatis affirma tio: que proponit impoſſibile eſſe. Idem quoqꝫ ⁊ de continginti dicendū eſt. affirmationē namqꝫ contin gentis ſequitur negatio impoſſibilitatis. negationeꝫ
vero contingentis ſequitur affirmatio impoſſibilita tis. omnino enim quicquid de poſſibilitate proponi tur: idem de contingentibus iudicatur. Diſponātur ergo hoc modo primum affirmatio impoſſibilis: cō tra eam negatio impoſſibilis. Et ſub affirmatione impoſſibili ponantur ex contingentibus ⁊ poſſibili bus: quas ipſa ſequitur impoſſibilitas. Sub nega tione vero impoſſibilitatis ille poſſibilis ⁊ contingē tis propoſitiones: quibus ipſa impoſſibilitatis nega tio conſentit. hoc modo. Impoſſibile eē Non impoſſibile eē. Poſſibile eſſe Non poſſibile eē Non contingens eē Contingens eſſe ¶ Patet ergo vt contradictiones quidem alijs cōtra dictionibus conſentiant. Qua in re illud quoqꝫ ma nifeſtuꝫ eſt: ꝙ affirmationes negationibus: negatio nes vero affirmationibus conſentiāt. ſenſus ergo to tus talis. Sermonum vero ratio hec eſt. impoſſibile inquit ⁊ non impoſſibile. ſcilicet que eſt contradictio duas contradictiones ideſt illud quod eſt contingēs ⁊ poſſibile ⁊ non contingens ⁊ non poſſibile ſequitur quidem contradictorie. Nam vna contradictio impo ſibilis: ⁊ non impoſſibilis duas ſequitur contradi ctiones ideſt contingens ⁊ non contingens poſſibile ⁊ non poſſibile. ſed quamquam contradictiones ſe quatur alia contradictio: conuerſim tamen ſibi con ſentiunt. Nam quod eſt poſſibile eſſe ſequitur nega tio impoſſibilis. vt ſuperior deſcriptio docet. negatio nem vero poſſibilis ſequitur affirmatio impoſſibilis nam quod eſt non poſſibile conſentit ei quod impoſ ſibile. Eſt autem affirmatio impoſſibilis ea que dicit impoſſibile eſſe. ⁊ quamqͣꝫ inuoluta ſit ſermonum ra tio: tamen ſi quis ſecundum ſuperiorem expoſitioneꝫ ad ipſius Ariſtote. ſermones ſuperiores redeat: ⁊ qd̓ illis deeſt ex noſtra expoſitione compenſet. ſenſus pla niſſimus a ratione non deuiat. ¶ Neceſſarium vero quemadmodum ſit: conſide randuꝫ eſt. Manifeſtum eſt autem: quoniam non eodem modo: ſed contrarie ſequuntur. Contradi ctorie autem ſunt extra. non enim eſt negatio eius quod eſt neceſſe non eſſe: non neceſſe eſt eſſe. conti git enim eſſe veras vtraſqꝫ in eodem. quod enim eſt neceſſarium non eſſe. non eſt neceſſarium eſſe. ¶ Poſſibilis atqꝫ impoſſibilis dudum comparatio ne didicimus: quod affirmationem poſſibilem impoſ ſibilis negatio ſequeretur: rurſus negationi poſſibi lis affirmatio impoſſibilis conſentiret. Querens er go nunc quemadmodum poſſibilium ⁊ neceſſariarū propoſitionū fiant conſequentie dicit non eodem mo do in his euenire quemadmodum in illis euenit: que ex poſſibilis ⁊ impoſſibilis comparationibus naſce bantur. in illis enim contradictiones oppoſite con tradictiones rurſus oppoſitas ſequebantur: vt affir mationem negatio negationem affirmatio ſequere tur. In his auteꝫ hoc eſt impoſſibilibus ⁊ neceſſariis non eodeꝫ modo eſt. ſed contrarie quideꝫ conſequūt̉ cōtradictorie vero ⁊ oppoſite extra ſunt ⁊ nō ſequūt̉ Et prius quidem que ſint contrarie: q̄ contradictorie diſponamus. propoſitionis enim que dicit neceſſe eē ea que proponit non neceſſe eſſe contradictoria eſt.

De interpretatione editiōis ſecūde liber. vl.
ergo propoſitionē ſeꝗtur contradictio neceſſaria. Cō tradictionem vero poſſibilis non ſequit̉ neceſſitas. Qd̓ eueniret ſi in his ſeſe oppoſite ſeq̄rentur. Sꝫ po tius ea qͥ eſt contraria neceſſitati. Age.n. oppoſitioni q̄ dicit poſſibile eē videamus q̄ ex neceſſariis conſen tiāt. Illa quidē que dicit neceſſe eſſe nō ei poterit cō ſentire. Quod n. poſſibile eſt eſſe pōt ⁊ non eē. qd̓ aūt neceſſe eſt eē non poterit non eē. Ergo ſi poſſibilita tem neceſſitas non ſeꝗtur: ſeꝗtur eam neceſſitatis cō tradictio non ſeꝗtur ergo propoſitionē poſſibilem ea q̄ proponit neceſſe eſſe. Sꝫ contradictio neceſſitatis q̄ proponit non neceſſe eſſe. Sꝫ contradictioni poſſi bilis neceſſitas non conſentit. Neqꝫ.n. dicere poſſu mus qm̄ eam propoſitioneꝫ que dicit non poſſibile eē ſequitur ea que proponit neceſſe eſſe. Sed potius contraria neceſſarie illa que dicit neceſſe eſſe non eē. Nam cū non poſſibile eſt: neceſſe eſt non eē. Diſponā tur.n. he.ſ. que ſequunt̉ ⁊ ſub his neceſſarie ⁊ que ſit contradictio: que contrarietas aſcribatur. Poſſibile eſſe Nō poſſibile eē Neceſſe eē nō eē Nō neceſſe eē Ieteſſeee ¶ Nulli ergo dubium eſt: quin affirmatione poſſibilis ſequatur neceſſarii negatio: negationem vero poſſi bilis non ſequatur neceſſarium. ſed potius cōtrarie tas neceſſarii: nam cū poſſibile eſſe ſequatur contra dictio neceſſitatis: que eſt non neceſſe eē: cōtradictio nem poſſibilis: que dicit non poſſibile eē non ſequit̉ neceſſitas ipſa. Sed potius contraria illa.ſ. que ꝓpo nit neceſſe eſſe non eſſe. Senſus ergo hmōi eſt. talis vero eſt ordo ſermonū. neceſſarium vero inquit quē admodum ſit.i. quas habeat conſequentias conſide randū eſt. Primo quidem definit dicēs. Manifeſtū eſt qm̄ non eodem mō. quo loco ſubaudiendum eſt quēadmodum in his que poſſibiles ſunt ⁊ impoſſibi les: ſed contrarie ſequunt̉: contradictorie vero extra ſunt: ⁊ non ſequuntur. Namqꝫ contradictionem poſ bilis non neceſſarii contradictio: ſed(vt ſupra docui mus) contrarietas ſequebatur. Non.n. contradictio contradictioni in hac neceſſarii conſequentia conſen tiebat. Sequebatur namqꝫ poſſibilitatem illud qd̓ eſt non neceſſarium. non poſſibile autem ſequebatur ea propoſitio que dicit neceſſe eſſe non eſſe: non autē neceſſe eſſe. Sed rurſus neceſſe eſſe non eſſe. ⁊ nō ne ceſſe eſſe non ſunt contradictiones. Sed non neceſſe eſſe quidem negatio neceſſarii eſt: illa vero que dicit neceſſe eſſe non eſſe contraria neceſſarii. contra ſe ai tem non ſunt contradictorie. Poſſunt namqꝫ in vno eodemqꝫ ſimul inueniri. quod per hoc ait. quod dixit Contingit.n. veras eſſe in eodem vtraſqꝫ. nam quod neceſſarium non eſſe non eſt neceſſarium eſſe: vt qm̄ neceſſe eſt hoīem quadrupedem non eē: non eſt ne ceſſarium hoīem quadrupedē eē. Nam ſi hoc falſū ē neceſſe erit hoīeꝫ eē quadrupedem: cū neceſſe ſit non
Ea vero quedicit neceſſe non eſſe contraria: vt ſi quis dicat ſolem eſſe neceſſe moueri. huic eſt oppoſi ta contradictorie ſolem non neceſſe eē moueri. Cōtra ria vero ſolem neceſſe eſſe non moueri. Poſſibilen
eſſe. Quocirca manifeſtum eſt qm̄ ſimul aliqn̄ inue niri poſſunt non neceſſe eſſe ⁊ rurſus neceſſe eſſe non eſſe propoſitiones que cum contra ſe ſunt. contradi ctiones non ſunt. Cauſam vero reddens cur cum ſe cundum poſſibilis comparationem ad contradictio nes ſit reddita conſequentia non eodem modo in ne ceſſariis potuerit euenire ſic dicit. ¶ Cauſa autem eſt: cur nō ſequantur ſimiliter cete ris: quoniam cōtrarie impoſſibile neceſſario red ditur idem valēs. nam quod impoſſibile eſt eſſe: ne ceſſe eſt hoc non quidem eſſe: ſed potius non eſſe. Quod vero impoſſibile eſt non eſſe: hoc neceſſari um eſt eſſe. quare ſi illa ſimiliter poſſible: ⁊ nō poſ ſibile hec econtrario. Quoniaꝫ nō ſignificant id ē neceſſarium ⁊ impoſſibile: ſed(quemadmodum dictum) eſt conuerſim. ¶ Cauſa eſt inquit cur conſequentia in neceſſariis ita redditur: ꝙ neceſſarium ſemper impoſſibili contra ria rōne conſentit. Nā ꝙ impoſſibile eſt eſſe neceſſa rium eſt non eſſe. ⁊ rurſus quod neceſſe eſt eſſe. hoc poſſibili eſt non eſſe. ſit igitur contrarietas quedam nam cum impoſſibilitas eſſe hꝫ: neceſſitas non eſſe: ⁊ cū neceſſitas eſſe: impoſſibilitas non eſſe. Ergo idē valet impoſſibilitas ⁊ neceſſitas non eodem mō red dita ſed ſi neceſſitas ſecundū eſſe: īpoſſibilitas ẜꝫ nō eſſe redditur. ⁊ ſi impoſſibilitas ſecundum eſſe: ſecū dum non eſſe neceſſitas. quare idcirco euenit iſta con trario modo conuerſio. nam vbi eſt impoſſibile eſſe: ibi eſt neceſſe non eſſe: ſed impoſſibile eſſe ⁊ non po ſibile eſſe conſentiunt: Igitur non poſſibile eſſe: ⁊ ne ceſſe non eſſe conſentiunt. Nulli ergo dubium eſt id circo neceſſe non eſſe ſequi poſſibilis negationeꝫ: qm̄ impoſſibilitas que ſequitur poſſibilis negationē con ſentit ei que dicit neceſſe non eſſe. hoc autem ideo ꝗa impoſſibilitas ⁊ neceſſitas idem valent(vt dixi) ſi cō trarie proponantur. Quare quod dicitur hoc modo eſt. Cauſa autem eſt inquit cur non ſequantur ſimili ter ceteris. ideſt que ſecundum poſſibile ⁊ non im poſſibile facte ſunt: quoniam contrarie impoſſi bile neceſſario redditur idem valens ideſt contra rio modo reddita ⁊ pronunciata impoſſibilitas ne ceſſitati idem valet. Nam ſi impoſſibile eſt eſſe: ne ceſſe eſt hoc non eſſe. Sed ſi eſt neceſſe non eſſe: hoc non eſt poſſibile eſſe. Nullus ergo dixerit quoniam neceſſe eſt eſſe ſed potius quoniam neceſſe eſt non eē tanquam ſi ita dixiſſet. Nam ſi impoſſibile eſt eſſe: neceſſe eſt hoc non eſſe. Sed non putandum eſt: quo niam impoſſibile eſt eſſe hoc eſt quod neceſſe eſt eſſe Quod ſi rurſus impoſſibile eſt non eſſe. hoc neceſſe eſt eſſe. Conuerſim igitur ⁊ contrarie impoſſibilitas neceſſitati redditur idem valens. ideſt contrario mo do reddita ⁊ pronunciata impoſſibilitas neceſſita ti. Quod ſi impoſſibilitas ad poſſibile ſimili contra dictione: ⁊ contradictionum conuerſione conſequen tiam reddit: idem aūt valet impoſſibilitas ⁊ neceſſi tas contrarie predicata. Nulli dubium eſt quin recte hic contraria ⁊ non oppoſita fuerit conſequentia. an certe ija exponendum eſt: quoniam in conſequen tia impoſſibilis: ⁊ non impoſſibilis ad eas que ꝓpo nebant poſſibile ⁊ non poſſibile eam q̄ eſt non poſſi bile ea q̄ dicit aliquid eſſe impoſſibile ſeq̄batur cōtra rie vero impoſſibile idem valet quod neceſſariū ma nifeſtum eſt: quoniam ſimiliter ſe habet ideſt eo mō quo dictum eſt impoſſibile ad conſequentiam poſſibi

De interpretatione editionis ſecūde liber. Vi. 26
lis ⁊ nō poſſibilis. Impoſſibile vero ei quod eſt non poſſibile conſentaneū ſit id qd̓ ecōtrario idē valet.i. neceſſariū non eē: id ſequi eā propoſitionē: quā ēt im poſſibilitas ſequebat̉. Eſt aūt contrarie idē valens ī poſſibilitati ea q̄ eſt neceſſariū non eē: ſequiturqꝫ im poſſibilitas eā propoſitionē: que eſt non poſſibile eē: neceſſariū non eē igitur ſequitur eam q̄ eſt non poſſi bile eē. vt ſit ſenſus hic. qm̄ īpoſſibile neceſſario ideꝫ poteſt econtrario. Similiter vero ſeſe habet.i. eodeꝫ mō quo dictum eſt impoſſibilis conſequentia ad eas quas dixi poſſibile ⁊ non poſſibile. ¶ An certe īpoſſibile eſt ſic poni neceſſarij contra dictiones. Naꝫ quod eſt neceſſariuꝫ eſſe: poſſibile eſt eſſe. naꝫ ſi nō negatio conſequetur. Neceſſe enī eſt aut dicere aut negare. qͣre ſi nō poſſibile eſt eſſe: impoſſibile eſt eſſe. Igitur īpoſſibile eſt eſſe: quod neceſſe eſt eſſe. quod eſt inconueniens: At vero il lud quod eſt poſſibile eſſe: nō īpoſſibile eſſe ſeꝗtur. hoc vero illud quod eſt nō neceſſariū eſt eſſe. Qua re contingit: quod eſt neceſſariū eſſe. non neceſſari uꝫ eſſe. quod eſt incōueniens. At vero neqꝫ neceſ ſariū eſſe ſequitur poſſibile eſſe: neqꝫ neceſſariū nō eſſe. Illi eniꝫ vtraqꝫ contingit accidere: horū autē vtrūlibet veruꝫ fuerit: non erunt illa vera. Simul eniꝫ poſſibile eſt eſſe ⁊ non eſſe. Si vero neceſſe eſt eſſe: vel non eſſe: non erit poſſibile vtrūqꝫ. Relin quitur ergo non neceſſariū non eſſe: ſequi poſſibile eſt eſſe. Hoc eniꝫ verū eſt ⁊ de neceſſe eſſe: hec enī ſit contradictio eius que ſequitur non poſſibile eē. Illud eniꝫ ſequitur hoc quod eſt impoſſibile eſſe: ⁊ neceſſe nō eſſe. Cuius negatio eſt non neceſſe nō eſſe. Sequuntur igitur ⁊ hec contradictiones ſe cundum predictum modum. ⁊ nihil impoſſibile contingit ſic poſitis. ¶ Superius quidem propoſitionuꝫ facta conuerſio ita eſt: vt poſſibilem propoſitionem: neceſſarii negatio ſe queretur. atqꝫ his ita poſitis non euenit: vt contradi ctio contradictionem ſequeretur: nec vt cōuerſo mo do ſequeretur: ꝙ in illis ſcilicet eueniebat in quibus poſſibilium ⁊ impoſſibilium conſequentia conſidera batur: quoniam contradictio neceſſarii quod eſt ſci licet non neceſſarium eſſe: ſequebatur poſſibilem pro poſitionem. Poſſibilis vero contradictionem nō cō ſecuta eſt neceſſitas. ſed contrarium neceſſitatis. Hoc permutare volens intendit ita conſtituere con ſequentias: vt ſimili modo contradictio quidem con tradictioni conſentiat: ſed conuerſim. hoc autem hac ratione diſponit. Dicit enim erraui fortaſſe ꝙ neceſ ſarii ⁊ poſſibilis conſequentiam ex poſſibili inchoa ui ⁊ non ex neceſſario: vt hac eius conſenſione menti retur. poſuit enim precedens poſſibile eſſe: eiqꝫ fuit conſentiens non neceſſarium eſſe. Et hoc quidem ſu perius. Nunc autem conuertit ⁊ dicit. An fortaſſe in quit errore lapſi ita has conſequentias conſtituimꝰ: vt primo poneremus poſſibile eſſe: huic autem adiun geremus velut conſequens neceſſarii negationem q̄ diceret non neceſſe eſſe. An potius illud verum eſt: vt poſitio prius neceſſario neceſſitati poſſibilitas cō ſentiens ſubſequatur. Uidetur enim omnem neceſ ſariam propoſitionem poſſibilitas conſequi. ꝙ ſi ꝗs negat illi confitendum eſt: quoniam negatio poſſibi
lis ſequitur neceſſitatem. In omnibus enim aut af firmatio aut negatio eſt. ergo ſi neceſſariam propo ſitionem non ſequitur poſſibilitas: poſſibilitatis ne gatio conſequitur: vt ita dicatur. ergo recta cōſequē tia ita dicit. quod neceſſe eſt eſſe non poſſibile eſt eē. ſed dudum dictum eſt: ꝙ ei propoſitioni que propo neret non poſſibile eſſe impoſſibilitas conſentiret. ſꝫ non poſſibile eſſe conſequitur neceſſitatem: ⁊ impoſ ſibilitas igitur conſequetur neceſſitatem. Erit itaqꝫ recta propoſitionum conſequentia ſi neceſſe eſt eē im poſſibile eſt eſſe. ſed hoc fieri non poteſt. Si igitur ī poſſibilitas non ſequitur neceſſitatem. ſequitur au tem propoſitio que aliquid non poſſe eſſe denunciat impoſſibilem propoſitionem: neceſſarie propoſitioni poſſibilitatis negatio que eſt non poſſibile eſſe non conſentit. ꝙ ſi hec neceſſarie enunciationi non conſen tit: conſentiet affirmatio. Neceſſitatem igitur poſſi bilitas conſequitur. Erit ergo recta propoſitionum conſequentia hoc modo. Si neceſſe eſt eſſe poſſibile eſt. Sed rurſus alia nobis ex his impedimenta na ſcuntur. Nam ſi quis neceſſitati dicat propoſitionem poſſibilem conſentire: quoniam poſſibilitati ea pro poſitio que dicit nō impoſſibile eſſe: ⁊ rurſus ea que enunciat non neceſſe eſſe conſentit: quod ſuperior or do predocuit: erit vt neceſſarie propoſitioni conſen tiat ea que dicit non neceſſe eſſe: erit igitur recta cō ſequentia ſi neceſſe eſt eſſe non neceſſe eſt eſſe. ſed hoc rurſus eſt impoſſibile. ꝙ ſi ita eſt: aliquid impoſſibile conſequentiis propoſitionum permutandum eſt: vt poſſit ipſa ſibi ratio conſentire. Aut igitur illud pri mo inconuenienter dictum eſt: ꝙ neceſſarii negatio affirmationem poſſibilem ſequeretur: vt ea que eſt non neceſſe eſſe ſequatur eam que dicit poſſibile eſſe vel certe illud non recte ſenſimus poſſibilem propo ſitionem ad neceſſariam cōſentire. quod quia perab ſurdum eſt. nullus enim dixerit neceſſitati poſſibilita tem eſſe contrariam(euenit eniꝫ ꝙ neceſſe eſt: hoc fie ri non poſſe) rectaqꝫ eſt hec conſequentia. Si neceſſe eſt eſſe poſſibile eſt eſſe: ſit vt potius contradictio ne ceſſarii propoſitionem poſſibilem non ſequatur. ſed cum hec dicuntur illud intelligi placet: ꝙ neceſſitatē poſſibilitas ſequatur: vt id quod eſt neceſſe: hoc poſ ſibile eſſe dicatur. Iſtud altius perſpicientibus pro poſitum eſt. Nam aliud eſt rem dicere: aliud eſſe poſ ſibile. illud autem quod per ſe poſſibile eſt: non mo dis omnibus ſit neceſſe. Nam ſi neceſſe eſt: fieri non poteſt: vt non ſit. quod vero poſſibile eſt ⁊ non eē po teſt. igitur quod poſſibile eſt ⁊ non eſſe poteſt. igitur quod poſſibile eſt non erit neceſſe. Dico autem quia neqꝫ ea propoſitio ſequitur poſſibilitatem que neceſ ſitati omnino contraria eſt: Eſt namqꝫ neceſſarie pro poſitioni contraria ea que dicit neceſſe eſt non eſſe. Hanc poſſibilitati conſentire nullus impellet. Nam quod neceſſe eſt non eſſe: illud non poteſt eſſe. quod autem poſſibile eſt: illud eē ⁊ non eē poteſt. Neceſſi tas ergo propoſitionis que ſcd̓m eſſe predicatur: id circo non ſequitur poſſibilitatem: qm̄ poſſibilitas ꝗ dem ⁊ non eē poteſt. neceſſitas vero que ſcd̓m eē eſt: non poteſt non eſſe. Rurſus neceſſitas que ſecunduꝫ non eſſe predicatur: a poſſibilitate differt eamqꝫ non ſequitur: ꝙ neceſſitas ea que ſecundum non eē dici tur: non poteſt eſſe. Poſſibile vero ⁊ eē ⁊ non eē pōt ꝙ igitur vt neqꝫ oppoſita negatio neceſſarii poſſibi litatem ſequat̉: que non neceſſe eſſe ꝓponit: nec ipſa neceſſitas affirmandi que dicit neceſſe eſſe neqꝫ huic

De interpretatione editiōis ſecūde liber. vt.
contraria q̄ dicit neceſſe eſſe nō eſſe. Sed in his qua tuor videbunt̉ eſt.n. neceſſaria affirmatio q̄ dicit ne ceſſe eſt eſſe. huic oppoſita eſt ea q̄ predicat̉ nō nece ſe eē. Rurſus contraria neceſſitati affirmatio eſt q̄ di cit neceſſe eſt nō eſſe. huic opponit̉ ea q̄ proponit nō neceſſe eſt non eſſe: quod ſubiecta deſcriptio docet. Neceſſe eſt eſſe Non neceſſe eſt eſſe Neceſſe eſt non eſſe Non neceſſe eſt non eſſe ¶ Si igit̉ neqꝫ ea q̄ dicit neceſſe eſt eſſe: neqꝫ huic op poſita q̄ proponit non neceſſe eſt eē: nec neceſſitati cō traria cuius ſnīa eſt qm̄ neceſſe eſt non eſſe poſſibili tati conſentit: reſtat vt ei conſentiat quarta q̄ dicit n̄ neceſſe eſt non eſſe. que.ſ. quarta aliquatenus ēt ipſi neceſſitati cōſentit: neceſſitas v̓o ipſi poſſibilitati mi nime. Oē.n. qd̓ neceſſe eſt eſſe ⁊ poſſibile eſt eē ⁊ vt non ſit nō eſt neceſſe. Idcirco aūt hec propoſitio q̄ di cit: non neceſſe eſt non eē neceſſitati conſentit: qꝛ ne ceſſitati quidē contraria eſt ea q̄ dicit neceſſe eſt nor eē: huic v̓o oppoſita eſt ea q̄ proponit non neceſſe eſt non eē. Quare conſentiet ei propoſitio: q̄ cōtradicto ria eſt ſibimet oppoſite affirmationi. Qd̓ ſi ꝗs attēti us inſpicit: ⁊ ad ſupraſcriptū oīno reuertitur: facile cognoſcit. Si igit̉ poſſibile eſſe(vt dcm̄ eſt) ſequitur ea propoſitio qͥ dicit non neceſſe eſt non eſſe: negatio nē poſſibilē ſequitur huic oppoſita q̄ dicit neceſſe eſt non eſſe. erit itaqꝫ hmōi conſequentia. ſi poſſibile eſt eſſe: n̄ neceſſe ē non eſſe. Rurſus ſi non poſſibile eſt eē neceſſe eſt non eē. Reuerſa eſt igr̄ illa cōſequentia q̄ contradictorie quidē fiebat: ſed conuerſiꝫ ſicut ſupra de īpoſſibilibus dcm̄ eſt. hic nāqꝫ affirmationē poſſi bileꝫ negatio ſeꝗtur q̄ neceſſariū quidē deſtruit: ſed id qd̓ ad non eſſe ponit̉ ea.ſ. q̄ dicit non neceſſe ē nō eſſe. rurſus negationē poſſibileꝫ affirmatio ſequitur neceſſaria que ſcd̓m non eſſe ponitur. Eſt igitur hic quoqꝫ eadē conuerſio: vt contradictio ꝗdem cōtradi ctionē ſequat̉ ſed conuerſim: vt affirmatio negatiōi: negatio v̓o affirmationi cōueniat. Melius v̓o hoc ſi ſub oculis cadet liquere credimus. atqꝫ ideo apertiſſi me ſnīam rei ſubiecte diſpōnis nos ordo cōmoneat. Nō poſſibile eſt nō eē Poſſibile eſt eſſe Non neceſſe eſt nō eē Neceſſe eſt non eſſe COmnis quidem ſnīa talis eſt. Ordo aūt ſermonum hmōi eſt. Poſtqͣꝫ dixit de poſſibiliū ⁊ impoſſibiliuꝫ conſequentia: qd̓ contradictiones quidē cōtradictio nibus conuenirent ſed conuerſim.i. ꝙ affirmatio ne gationi: negatio vero conſentiret affirmationi. Hec eadē inꝗt ꝯſequentia quēadmodū in neceſſariis eue niat videndū ē. Speculatus igit̉ ⁊ de neceſſariis idē non reperit. nam cū dixiſſet neceſſarii negationē poſ ſibilitati conſentire: affirmatio neceſſaria negationi poſſibilitatis non conſentit. Eiuſdē rei reddens cau ſas illud arguit: ꝙ impoſſibilitas neceſſitati idē vale ret contrarie reddita. Quā rem emendare volēs ita dixit. an certe inꝗt impoſſibile ē ſic poni neceſſarii cō tradictiōes: vt negationē.ſ. neceſſarii poſſibilitati cō ſentire diceremus. Addidit aūt dubitationē quādā: qͣ ita ſeſe hēt. Nam qd̓ eſt inquit neceſſariū eē: illud ſine dubio poſſibile eſt eſſe. Nā ſi non.i. ſi qd̓ neceſſa rium eſt poſſibile non eſt: negatio poſſibilitatis con ſequitur. Neceſſe.n. in oībus rebus aut dicere.i. affir mare aut certe negare. in oībus nāqꝫ rebus aut affir
eſſe ideſt ſi hoc eſt nō poſſibile eſſe: ꝙ impoſſibile eſt fiet id qd̓ neceſſarium eſt eē. Sequitur autem ꝓpo ſitionem que dicit non poſſibile eſt eſſe illa que pro ponit impoſſibile eſt eſſe ⁊ ſit aliquid impoſſibile vt dicatur. igitur impoſſibile eſt eſſe id quod neceſſe eſt eſſe. ſed hoc inconueniens eſt. ergo id docuit ꝙ nece ſitatem poſſibilitas ſequeretur. Nūc autem aliud ad dit: qm̄ ſupra dixit poſſibili propoſitioni neceſſarie af firmationis negationē conſentire. nunc de eadem dubitationem profert dicens. At vero illud qd̓ po bile eſt eſſe: non impoſſibile eſſe ſequitur. Naꝫ quod poſſibile eſt hoc non eſt impoſſibile. ſed quod nonī impoſſibile eē: non neceſſe eſt eſſe. ergo ſi non impoſ ſibile eſt eſſe ſequitur poſſibilitatem: non impoſſibili tatem autem ſequitur id qd̓ dr̄ non neceſſariū eſſe: ſeꝗturqꝫ poſſibilem propoſitionē id quod dicimus ne neceſſariū eſſe: nulli dubiū quin ſi neceſſitatem poſſi bilitas ſequit̉: ſequatur affirmationem neceſſariam negatio neceſſarii. Quare contingit ꝙ neceſſarium eſt eſſe: id ipſum non neceſſariū eē quod eſt inconue niens. Conſtat ergo qm̄ affirmationē poſſibilem nō ſequitur oppoſita negatio neceſſarie affirmationi: iō circo ꝙ illud remouendū eſt vt ſupra diximus ne ſe quatur poſſibilem affirmationem negatio neceſſarie vt neceſſitatem poſſibilitas ſequatur. Qd̓ quia fieri nullo mō pōt: illud eſt remouendum: ne poſſibilita tem neceſſitati oppoſita negatio ſubſequatur. Igit̉ ea qͥ dicit non neceſſe eſt eē non ſequitur poſſibilita tem. Et qꝛ hec oīa in medio tacuerat: ſupradictis ad didit. At vero neqꝫ neceſſariū ſequitur poſſibile eē. hoc.ſ. ſententie includens poſſibilitati non conſentire neceſſarium. Nec hoc ſolum ſed neqꝫ illud quod dici mus neceſſarium non eē. hoc vt tractatū ſit ipſe pla nius monſtrat. Illi enim ideſt poſſibili vtraqꝫ cōtin git accidere ⁊ eſſe ſcilicet ⁊ non eē. horum autē ideſt neceſſarii ẜm eē: ⁊ neceſſarii ẜm non eē: ſi vtrumli bet verum fuerit: non erunt illa vera. ⁊ hoc ipſe ex ponit de poſſibili enim vtroqꝫ ita dicit. Simul enim eſt poſſibile ⁊ eē ⁊ non eē. hoc eſt ergo quod ait. illi enim vtraqꝫ contingit accidere. Sin vero inquit ne ceſſe eſt eē ⁊ non eē ideſt ſi non poteſt non eſſe: ⁊ non poterit eē: non erit poſſibile vtrumqꝫ: vt ſi eē neceſſe eſt non poterit non eē: vel ſi non eē neceſſe ſit: non po terit eē. tres igitur propoſitiones non neceſſe eē. ne ceſſe eē neceſſe eē n̄ eē. poſſibilitatē non ſequūt̉. Reli quitur ergo hoc ideſt vt quarta propoſitio que op ponitur neceſſarie ſecundum non eſſe affirmationi: poſſibilitatem ſequitur ideſt non neceſſarium non eē ſequi poſſibile eē. ſed quia poſſibile conſentit neceſſa rio: hec quoqꝫ conſentit neceſſario. Namqꝫ hoc eſt quod dixit: hoc enim verum eſt ⁊ de neceſſitate eſſe. Nā quod neceſſe eſt eē non neceſſe eſt vt non ſit. hec igitur propoſitio que dicit non neceſſe eſt non eē con tradictio eius affirmationis eſt q̄ ſequitur negati nē poſſibilitatis eaꝫ ſcilicet que dicit non poſſibile eē Nam cum affirmationem eam que eſt ſcilicet poſſi bile eē ſeq̄tur neceſſarii ſecundū non eē negatio ea proponit non neceſſe eſt non eē. Negationem poſſibi lem eam ſcilicet que proponit non poſſibile eē ſequi tur affirmatio neceſſaria ſecundum non eē que dici neceſſe eſt non eē: quā eandē q̄ proponit non poſſibꝰ le eſt eē que eſt ſcilicet negatio poſſibilitatis: īpoſſibi lis affirmatio ſequitur q̄ proponit impoſſibile eſt et hoc eſt ergo quod ait. hec.n. ſit contradictio eiꝰ que ſequitur id quod eſt non poſſibile eſſe. Nam cū poſ ſibilem

De interpretatione editionis ſecūde liber. vi. 27
ſibilem affirmationem ſequatur neceſſarie ſcd̓m nō eſſe negatio que dicit nō neceſſe eſt non eē: hec neceſ ſaria ſcd̓m non eē negatio contradictio eſt eius qͥ ſe quitur negationem poſſibilitatis. Illud.n. ideſt nega tionē poſſibilitatis ſeꝗtur: id qd̓ eſt impoſſibile: Naꝫ cum negatio poſſibilitatis ſit q̄ dicit non poſſibile eē hanc ſeꝗtur ea q̄ dicit impoſſibile eſt eē: cui cōſentit ea ꝗ dicit neceſſe eē non eē. Seꝗtur igitur poſſibilis propoſitionis negationē ea q̄ dicit neceſſe eē non eē. cuius eſt contradictio ea q̄ dicit non neceſſe eſt nō eē Fit ergo id quoqꝫ vt contradictio contradictionē ſec̓ tur ſed conuerſim. Qd̓ ait per hoc cū dixit. ſequunt̉ igitur ⁊ he contradictiones ẜm predictuꝫ modū eū.ſ. vt affirmatio negationē: negatio vero ſequat̉ affir mationē. ⁊ nihil quidē erit vel inconueniēs vel īpoſ ſibile ita poſitis cōſequentiis: vt affirmationē quidē poſſibilē negatio neceſſarii ſcd̓m nō eē ſequat̉: nega tiōi v̓o poſſibilis affirmatio neceſſaria ſcd̓ꝫ nō eē cō ſētiat. ꝗbꝰ explicitis alias rurſus adiicit dubitatōes. ¶ Dubitabit autē aliquis ſi illud quod eſt neceſſa riū eſſe poſſibile eſſe ſequat̉. naꝫ ſi non ſequat̉: con tradictio ſequet̉ nō poſſibile eſſe: ⁊ ſi quis dicat nō hanc eſſe cōtradictionē: neceſſe eſt ipſū dicere poſ ſibile nō eē. ſed vtreqꝫ falſe ſūt de neceſſe eſſe. Ar vero rurſus idem videtur eſſe poſſibile incidi ⁊ nō incidi: ⁊ eē ⁊ non eē. Quare erit neceſſe eſſe contī gens non eſſe. hoc autem falſum eſt. ¶ Supra conſequentias ita diſpoſuit: vt precedens ne ceſſarium poſſibilitas ſequeretur: nunc de eodē ipſe ambigit. Siue.n. diſponat conſentire neceſſario poſ ſibile ſiue quis neget vtrūqꝫ videtur incongruū. Nā ſi quis neget poſſibilitatem neceſſitati congruere: id dicit qm̄ poſſibilitatis negatio neceſſarie propoſitio ni conueniet. Si quis.n. abnuat propoſitioni q̄ dicit aliꝗd neceſſe eē conſentire eam que proponit poſſibi le eſſe: is illud abnuere non pōt quin uegatio poſſibi litatis neceſſitati conſentiat: eritqꝫ integra conſequē tia: q̄ dicit ſi neceſſe eſt eē non poſſibile ē eſſe: qn̄ qui dem illa falſa eſt conſequentia q̄ dicit ſi neceſſe eſt eē poſſibile eſt eſſe. Qd̓ ſi hoc fieri non pōt: vt poſſibi litatis negatio neceſſarie cōſentiat affirmatiōi: illud verū eſt affirmationē poſſibilem neceſſarie conueni re. Sed in hoc quoqꝫ maior inerit difficultas. Omne nāqꝫ qd̓ poſſibile eſt eē: poſſibile eſt ⁊ non eē. Sed ſi poſſibilitas neceſſitatē ſequitur: erit id qd̓ neceſſe eſt vt poſſit eē ⁊ poſſit non eē ẜm naͣm.ſ. poſſibilitatis: q̄ ipſi conuenit neceſſitati. ſed hoc impoſſibile eſt: Non igitur poſſibilitas ſequit̉ neceſſitatē. ꝙ ſi poſſibilitas neceſſitatē non ſeꝗtur: negatio poſſibilitatis ſequit̉ ea.ſ. que eſt non poſſibile eſſe: euenientqꝫ ea rurſus incōmoda que dudum cū eum locuꝫ tractaremus ex preſſimus ꝙ ſi quis poſſibilitatis non velit eſſe nega tionē eam q̄ dicit non poſſibile eſſe: ſed potius eam q̄ dicit poſſibile eſſe non eē. qͣꝫ qͣꝫ ille non recto ordine affirmationi negationē accōmodet: dictum ſupra ſi quotiens cū modo propoſitiones dicūtur ad modos ipſos potius negationeꝫ poni oportere qͣꝫ ad verba: dande tn̄ manus ſunt: vt cum eo quoqꝫ cōceſſo quod ad defenſionem vtile aliquibus videri poſſit: argu mentationis falſaꝫ ſnīaꝫ fregerimus penitus atqꝫ al tius ſit veritas conſtituta. Sit ergo negatio poſſibi litatis quā ipſi volunt.i. ea que dicit poſſibile eē non eſſe. ſed hec quoqꝫ neceſſitati non cōuenit. Si quis enim dicat qm̄ poſſibile eē neceſſariū non ſeꝗtur: ſequitur mox poſſibilis contradictio neceſſitatem. ꝙ ſi quis contradictionē poſſibilis ponat eā que dicit poſ ſibile non eē: eamqꝫ neceſſitati conſentire putat: erit ẜm eum recta conſequentia: ſi neceſſe eſt eſſe: poſſibi le eſt non eſſe: ſed hoc fieri non pōt. quod.n. neceſſe ē eſſe non poteſt non eſſe. ſi igitur poſſibilitas non ſeꝗ tur neceſſitatem. erit.n. quod neceſſe eſt contingens. Poſſibile namqꝫ ⁊ contingens idem valent. negatio nes poſſibilitatis ſiue ea que dicit non poſſibile eſſe: ſiue ea cuius ſententia eſt poſſibile eſt non eſſe: neceſ ſitati conuenient: ſed vtrumqꝫ impoſſibile eſt. ꝙ ſi hec non ſequuntur: ſequitur ea que eſt earum affir matio ideſt poſſibilitatis. ſed hoc quoqꝫ fieri non po teſt vt ſepius ſupra monſtrauimus: Hec ergo huiuſ modi queſtio in ſequenti ordine ab ipſo reſoluitur. Nunc autem quoniam queſtionis ſupradicte talis ſē ſus eſt: verba ipſa ſermonumqꝫ ordo videatur. Ait namqꝫ. Dubitabit autem inquit aliquis ſi illud qd̓ eſt neceſſarium eſſe poſſibile eſſe ſequatur ideſt ſi ne ceſſitati poſſibilitas conſentit. Nā ſi nō ſequit̉ ideſt ſi negat aliquis vt poſſibilitas neceſſitatem ſequat̉: cōtradictio conſeꝗt̉ poſſibilitatis. Nā ꝙ poſſibilitas non ſequitur: contradictio poſſibilitatis ſequitur ea ſcilicet que dicit non poſſibile eē: ⁊ prētermiſit ꝙ ex his eēt impoſſibile. Hoc autem eſt vt ſi neceſſitatem poſſibilitas non ſequatur ⁊ contradictio poſſibilita tis conſentiat: ſit recta conſequentia ſi neceſſarium ē eſſe non poſſibile eſt eſſe: quod eſt inconueniens. ⁊ ſi quis non hanc dicat eſſe contradictionem ideſt ſi ꝗs neget poſſibilitatis contradictionē eſſe que dicit non poſſibile eſſe illud certe neceſſe eſt ei dicere ꝙ poſſi bilitatis contradictio ea ſit que dicit poſſibile eē non eſſe. ſed vtreqꝫ falſe ſunt de neceſſe eſſe. Nam quod neceſſe eſt: fieri non poteſt vt nō poſſibile ſit. Et rur ſus qd̓ neceſſe eſt: fieri non poteſt vt poſſibile ſit non eſſe. Rurſus videtur idem eſſe poſſibile incidi ⁊ non incidi. Poſſibilitas enim affirmationi negationiqꝫ communis eſt. namqꝫ ⁊ eſſe ⁊ non eſſe poteſt: quod poſſibile eſſe dicitur. hoc autem falſum eſt de neceſ ſario predicari. Neceſſarium namqꝫ ſi eſt: non eſſe non poterit: ſi non eſt: nulla rōne contingit: ꝙ ſi quis dicat quoniā poſſibilitas neceſſitatem ſequitur: ea dem poſſibilitas conſentit contingenti: ⁊ erit neceſſe eſſe contingēs non eſſe: ideſt erit contingens id quod neceſſe eſſe predicatur. Naꝫ ſi quod poſſibile eſt eſſe: poteſt non eſſe. quod auteꝫ poteſt non eſſe contingit vt non ſit: non dubium eſt quin ſi neceſſitatem poſ ſibilitas ſequitur: eam ſequatur quoqꝫ ⁊ contingen tia. ſed contingens poſſumus dicere in negatione: vt dicatur contingit non eſſe eſt igitur quod neceſſe eſt eſſe contingens non eſſe. hoc autem falſum eſt. atqꝫ hic quidem ordo ſermonum eſt vt in alijs fere omni bus perplexus atqꝫ conſtrictus. alias enim ſimilitu do enunciationum: alias id quod deeſt implicitā red dit obſcuramqꝫ ſententiam. ꝙ ſi quis Ariſt. verbis ſe riem noſtre expoſitionis annectat: ⁊ ꝙ illic ꝑꝑ ſimi litudinem confuſum eſt: per expoſitionis nr̄e diſtin ctionē ac ſeparationē diſgreget: qd̓ vero in Ariſtote lis ſermonibus minus eſt: hic cōpenſet: ſnīe ratio to tius elucebit. Nunc ergo qm̄ propoſuit queſtionē: eā continenter exequitur his verbis. ¶ Manifeſtum eſt autē quoniam non oē poſſibile vel eſſe vel ābulare: ⁊ oppoſita valet. Sed eſt in ꝗ bus non ſit veruꝫ. ⁊ primuꝫ quideꝫ in his que non

De interpretatione editiōis ſecūde liber. vl.
ſecunduꝫ rationeꝫ poſſunt. vt ignis calefactibilis eſt: ⁊ habet viꝫ irrationabilē. ergo ſecundū rationē poteſtates eedem plurimoruꝫ etiaꝫ contrariorum ſunt. Irrationabiles vero non omnes. ſed quēad moduꝫ dictuꝫ eſt igneꝫ nō eſt poſſibile calefacere. ⁊ nō calefacere neqꝫ quecunqꝫ alia ſem per agunt. Alia vero poſſunt ⁊ ſecundū irrationabiles pote ſtates ſimul oppoſita. ſꝫ hoc idcirco dictū eſt. quo niā nō omnis poteſtas oppoſitoruꝫ eſt. neqꝫ que cunqꝫ ſecundū eandem ſpeciem dicuntur. ¶ Cum de poſſibilis ⁊ neceſſarii conſequentia dubitaſ ſet cūqꝫ ſi poſſibilitas neceſſitati conſentiret: qd̓ erat incōmodum: vel ſi poſſibilitas rurſus neceſſitateꝫ ſe queret̉: neceſſitas ipſa cui poſſibilitas conſentiret in ſe ⁊ eē ⁊ non eē ſuſciperet. Nunc incongruentē ambi guitatē ratiocinabili argumētatione diſſoluit dicēs Non vere illud metuit: ne poſſibilitas neceſſitatē cō ſequens ipſam naͣm neceſſitatis atqꝫ rigorē frange ret: vt id qd̓ neceſſe eēt: in contingentiaꝫ permutet̉. neqꝫ.n. inquit oē qd̓ poſſibile eſt eē ⁊ poſſibile eſt nō eſſe. Sunt.n. plura q̄ vnam tm̄ vim continent: ⁊ ad negationē nullo mō ſunt apta: vt in his poſſibilitati bus qͣs irrationabilis actus efficit. Nā cū ſit poſſibi le ignē calefacere: nō eſt poſſibile vt non calefaciat. Quare hec poteſtas non pōt oppoſita. Si qua.n. po teſtas oppoſita pōt: illa ⁊ non eē pōt ⁊ eē ⁊ facere ⁊ non facere. q̄ vero non pōt oppoſita: vnā rem tantū pōt: que affirmationē tm̄ dat: negationē vero repu diat. Si quis.n. ponat poſſibilitatē neceſſitati conſen tire: non idcirco iā neceſſe eſt ipſaꝫ neceſſitatem in cō tingentiā verti: cui contingenti.ſ. poſſibilitas conſen tit. Non.n. inꝗt oē poſſibile vtrūqꝫ pōt.i. ⁊ poſſe eſſe ⁊ poſſe non eē. Atqꝫ ideo non oē poſſibile contingen tie conſentit. docet aūt hoc his modis. In his inquit que non ẜm rōnem poſſunt: poſſibilitas que eē dici tur non valet oppoſia. vt ignē calefacere irrationa bile eſt. nulla.n. ratio eſt cur ignis calefaciat. Oīum nāqꝫ que naturaliter fiunt nulla ratio eſt. ergo hec quoꝝ poteſtas irrationabilis eſt non poſſunt oppoſi ta. vt ignis non pōt calefacere ⁊ non calefacere. Si .n. vtrumqꝫ poſſunt oppoſita poſſunt. Calefacere.n. ⁊ non calefacere oppoſita ſunt. Cū ergo irrationabi les poteſtates oppoſita non habeant agendi faculta tem: illa que ẜm rōnem fiunt ad oppoſitorum actuꝫ poterunt retineri: vt quicꝗd ex voluntate ⁊ rōne cō ceptū ē ad vtrūqꝫ valeat. Medicinā nāqꝫ mihi exer cere ⁊ poſſibile eſt ⁊ poſſibile nō eſt. Uel rurſus am bulare ⁊ non ambulare. Qd̓.n. quiſꝗs aī ratione vel appetentia vult: hoc ex rōne venire dr̄. Et in his oī bus illa poteſtas eſt que ad vtrūqꝫ valeat idē ad af firmationē ⁊ negationē vt ſit.ſ. ⁊ non ſit. In his aūt q̄ ſunt irrationabilia licet in ſolis venire poſſit: vt ea poteſtas q̄ dr̄: non ēt poſſit oppoſita: tn̄ non oīs irra tionabilis poteſtas oppoſita non pōt: vt aqua eſt fri gida ⁊ humida eſt. ergo ⁊ frigeſcere pōt facile ⁊ hu mectari: ſed eadē permutata in calidā pōt frigeſcen di vim non hēre: cum nō poſſit humectandi amitte re poteſtatē: dū aqua ſit. Quocirca non oīs poteſtas valet oppoſita. ſed valet quidē oppoſita poteſtas: ea que ẜm rōnabiles motus valuit. Illa vero poteſtas que oppoſita non valet: in ſolis irrationabilibus in uenit̉ licet nō in oībus. Sunt.n. irrationabiles pote ſtates q̄ vtrūqꝫ poſſunt: vt id qd̓ dcm̄ eſt de aque fri
gore. Et tota quidē ſnīe vis talis eſt. Nunc ꝗs ſit ſer monum ordo explicetur. Manifeſtū eſt inquit qm̄ fi oē poſſibile vel eē vel ambulare oppoſita valet. Qd̓ ita dcm̄ eē manifeſtū eſt: nō vt putaremus ꝙ oē qd̓ ambulare pōt: vel qd̓ eſſe pōt: non poſſit oppoſita.i. non poſſit nō eſſe. hoc.n. vr̄ textus on̄dere. ſed nemo ita intelligat. potiuſqꝫ ſic dcm̄ videatur. Manifeſtuꝫ eſt qm̄ non oē poſſibile vt poſſibile frequenter ī mus vſurpare cū dicimus poſſibile eē ambulare poſita valet. Neqꝫ.n. oīs poteſtas affirmationi nega tioniqꝫ cōuenit. Sed ſunt quedā q̄ vnū tm̄ poſſunt. vt ſupra iā diximus atqꝫ hoc apertius intelligitur ſi ita dicamus. Manifeſtum eſt enim qm̄ non oē poſſi bile ⁊ oppoſita valet. qm̄.ſ. poſſibile frequēter ⁊ de eſſe ⁊ de ambulare predicamus hoc ita cogitans fac lius quis agnoſcit: quid ipſius textus verba denun cient: cum etiam adminiculari quis debeat obſcuri ſenſibus patientia atqꝫ conſenſu: quod ad ſententia potius dicentis ſpectet: ⁊ ſi ſermonum ratio ita no habeat. hoc ergo ita conſtituto manifeſtum eſt.ſ. nō omnes poteſtates oppoſita valere: ſed eſſe quaſdam in quibus non ſit verum dicere qm̄ oppoſita valent: ⁊ datur exemplum in his quidem que irrationabili ter poſſunt.i. non ẜm aliquam rationem: quarum.ſ poteſtatum reddi ratio non poteſt: quod ipſarum ſit natura: vt qm̄ ignis calefactibilis eſt: idcirco de eo ratio reddi non poteſt. hoc nāqꝫ illi naturaliter adeſt vt hec quidem ignis poteſtas nō valeat oppoſita lꝫ ſit irrationabilis. Que vero rationabiles ſunt ⁊ ẜm rationabilem poteſtatē eedem plurimoꝝ etiam con trariorum ſunt. Naꝫ ꝗbus ratio dominat̉: ad vtraqꝫ oppoſita natura ipſoꝝ apta ē: vt eedē poteſtates ſint plurimoꝝ que ſunt ꝯͣria vt ſi eſt mihi poſſibile ambi lare: qm̄ hoc ex rōne ⁊ voluntate ſit: ſit poſſibile non ambulare. ⁊ eſt hoc poteſtatis nō vnius ſed plurimo rū eorūqꝫ contrariorū: licet.n. affirmatio ⁊ negatio ſit quodāmodo ambulare ⁊ non ambulare: tn̄ nunc ab Ariſtotele in contrarii vice diſponitur. ⁊ hoc qui dem in oībus rationabilibus poteſtatibus planū eſt eas plurimoꝝ eſſe contrariorum ⁊ oppoſita valere que vero ẜm rōnem non ſunt: licet ſint quedam que oppoſita valeant non tamen omnia. Nam cuꝫ aqua frigefaciendi habeat poteſtatem quod irrationabi le eſt: Eſt ei rurſus alia poteſtas calefaciendi: cum ip ſa ſit calefacta: ſed nō in oībus poteſtatibus irratio nabilibus hoc inueniri poteſt. Ignis enim(vt dictu eſt) vnā calefaciendi tantū videtur habere poteſta tem. hoc.n. eſt quod ait. Irrationabiles vero nō oēs .i. oppoſita valent: ſed quēadmodum dcm̄ eſt: ignem non eſt poſſibile calefacere ⁊ non: daturqꝫ in oībuꝫ regula que non ſint poſſibilia contrariorum ea ſcili cet que ſemper vnā rem actu cōtinent: vt ignis ſem ꝑ calet. ſol ſemper mouetur: ⁊ cetera huiuſmodi oͥ per hoc ait: quod dixit. Neqꝫ quecunqꝫ alia ſemꝑ agunt: alia vero poſſunt quedam oppoſita: etiam ẜm irrationabiles poteſtates: vt dictum eſt de aqua. Sed hoc idcirco dictum eſſe teſtatur vt cognoſcere mus nihil euenire contrariorum: ſi quis diceret poſ ſibilitatem neceſſario conſentire. Cum enim non or nis poſſibilitas contraria valeret: ea.ſ. neceſſitati cō ſentit: que contraria non valet: ſed vnam rem ſemꝑ agit. hoc eſt enim quod ait. Sed hoc quidem idcirco dictum eſt: qm̄ non oīs poteſtas oppoſitoruꝫ eſt: nec quecūqꝫ ẜm eandem ſpeciem dicuntur quod ait. Nec quecūqꝫ ẜm eandem ſpeciem dicuntur tale eſt. Non modo oē

De interpretatione editionis ſecūde liber. Vl. 32
modo oē qd̓ dicitur poſſibile contrarioꝝ eſſe nō pōt ſed ēt ea q̄ ſub eadem ſpecie ſunt: quedā cōtraria nō poſſunt: vt ea q̄ ſunt irrationabiliū. Nā cum oīum ir rationabiliū in eo qd̓ irrationabilia ſunt: vna ſit ſpe cies: tn̄ ne in his quidē inueniri pōt vt in oībus eadē ſit contrarioꝝ poteſtas: vt de igne qd̓ ſupra dcm̄ eſt. Nam cū eius irrationabilis ſit poteſtas: non tn̄ talis eſt vt ad contraria tranſferat̉. Recte igit̉ dictū eſt: qm̄ neqꝫ q̄ ſub eadē ſpē ſunt poterunt oīa contrarioꝝ eſſe potentia. Nam cū ignis poteſtas cū alijs oībus poteſtatibus irrationabilibus ſub ea ſit ſpecie q̄ irra tionabilis eſt poteſtas: tn̄ non valet oppoſita. Atqꝫ hoc quidē qd̓ attēptare poſſit totam queſtionē: non tn̄ validiſſime diſſoluere prediximꝰ. Qd̓ vero maxīe dirigat dubitationeꝫ ambiguitatēqꝫ conſtituat: ipſe continuata oratione addidit dicens. ¶ Quedā vero poteſtates equoce ſunt. Poſſibi le.n. non ſimpliciter dr̄: ſed hoc quidē quoniā ve ruꝫ eſt vt in actu: vt poſſibile eſt ambulare quoniā ambulat iam: ⁊ oīno poſſibile eſt eſſe quoniā iam ē actu qd̓ dr̄ poſſibile. Illud vero qd̓ forſitan aget vt poſſibile eſt ambulare quoniā ambulabit: ⁊ hec quidē in mobilibus ſolis eſt poteſtas. Illa vero ⁊ in īmobilibus. In vtriſqꝫ vero verū eſt dicere nō impoſſibile eſſe ambulare: vel eſſe: ⁊ quod ambu lat iam ⁊ agit ⁊ ambulabile eſt. hic ergo poſſibile non eſt verū de neceſſario ſimpliciter dicere: alte rum aūt dicere verū eſt. Quare quoniam partem vniuerſale ſequitur: illud quod ex neceſſitate eſt ſe quitur poſſe eſſe: ſed non omne. ¶ Quid hec ſnīa contineret quā nunc Ariſto. ꝓpoſuit ꝗnto quidē libroꝝ diligenter expreſſimus ⁊ nunc eaꝫ breuiter exequamur. Expoſitionis.n. cā doctrineqꝫ hunc ẜm nobis expoſitionis ſumimus laborē nō au gēdi ꝓlixitate faſtidii. Talis ergo eſt ſnīa tota. Poſ ſibile qd̓ frequēter in rebus dicimus nō ſimpl̓r dr̄. Atqꝫ ideo qm̄ poſſibile a ptāte traductū eſt: vt ipſa quoqꝫ ptās equiuocū eſt. Hoc hinc manifeſtū eſt qd̓ quedā poſſibilitates ad hoc dicunt̉ non qm̄ agunt̉: ſed qm̄ vt agantur nihil impedit: vt ſi de aliquo ſa no corpore oībuſqꝫ alijs q̄ impedire poterant remo tis ſedente dicatur poſſibile eſſe ambulare eū: nō qm̄ ambulat: ſed qm̄ vt ambulet nihil oīo ꝓhibet. Que dā vero poſſibilitates ita dicunt̉ qm̄ iā actu ſūt atqꝫ agunt̉: vt ſi quis de ambulante hoīe dicat: poſſibile eſſe eū ambulare. atqꝫ ideo ea poſſibilitas q̄ non ẜm actum aliquē dr̄: ſed ẜm id qd̓ poſſet agere dr̄ eo ꝙ agere non prohibet̉ a poteſtate poſſibilitas noīatur Hec vero que iā agit atqꝫ in actu eſt: actus ipſe poſ ſibilitas appellat̉. Due vero ſunt ſignificationes poſ ſibilitatis: vna que eā poſſibilitatē deſignat: que eſt poteſtate: que ẜm actu non ſit. Altera que eā poſſibi litatē ſignificat que actu ſit. Hec āt poſſibilitas que iam actu eſt: aut ex poteſtate ad actum tranſit: aut ſē per in actu naturaliter fuit: vt cum hō ex eo quod ſe det non ambulat poteſt ambulare: atqꝫ ideo ex pote ſtate in actum vertitur. Sol vero cum mouetur: nū qͣꝫ ex poteſtate in actū vertitur. Neqꝫ.n. aliquando hunc motum non egit. Neqꝫ ignis vt nunc non cale ret: aliquando non caluit. Ergo ea rurſus poſſibili tas que ẜm actum aliquem dicitur duas intra ſe ſpe cies continet: vnam que talem actum poſſibilitatis deſignet: quemqꝫ non eſſe non liceat. ⁊ hec dicit̉ neceſſaria: que nunqͣꝫ ex poteſtate ī actuꝫ vertitur: ſed in actu naturaliter manſit: Alteram vero quā liceat ⁊ non eſſe: que.ſ. ex poteſtate in actū migrauit: ⁊ hoc non neceſſarium cū ſit actu: ⁊ hec talis poſſibilitas q̄ ex poteſtate in actuꝫ vertitur: in ſolis mobilibus eſt hoc eſt que moueri poſſunt hec autem ſunt corpora lia. incorporalia vero non moueri: quibus rationibꝰ aſtruatur paulopoſt dicemus. Ille vero que ſemper in actu proprie nature qualitate manſerunt: ⁊ in mo bilibus inueniuntur: vt igni calor qui ſemper actu ⁊ nunqͣꝫ fuerit poteſtate: ⁊ in his que ſunt immobilia. hec autem ſunt incorporalia ⁊ diuina. Quare poſſibi litas ea que ex poteſtate in actum migrauit ſolorum eſt corruptibilium ⁊ corporalium. Ea vero que ſem per actu fuit: diuinis corporalibuſqꝫ cōmunis eſt: vt igitur tota ratio breuiter attingatur ita dicendum ē poſſibilitas equiuoca eſt ⁊ multa ſignificans. Eſt enī vna poſſibilitas: que ipſa quidem cū non ſit in actu eſſe poſſit. Atqꝫ ideo de ea poſſibilitas predicatur. Eſt autem alia que iam eſt actu. hec autem que iam actu eſt non equiuoca eſt: ſed genus. habet enim ſub ſe ſpecies eam poſſibilitatem que actu quidem eſt: ſꝫ ex poteſtate migrauit. Aliam vero que actu eſt: ſed ex poteſtate non migrauit. Et illa quidem que ex po teſtate non migrauit: ipſa dicitur neceſſaria que nun qͣꝫ relinquit ſubiectuꝫ. Illa vero que ex poteſtate ad actum tranſit: ſine vlla dubitatione dicitur non ne ceſſaria. Idcirco ꝙ poterit relinquere aliquando ſu biectum: ſed de his vtriſqꝫ ſcilicet que vel in poteſta te vel in actu poſſibilitates dicuntur: communis eſſe poterit predicatio: ſi dicamus vtraſqꝫ eſſe non im poſſibiles. Nam ⁊ qui poteſt ambulare cum non am bulet ⁊ qui iam ambulat veruꝫ eſt de his dicere quo niam non eſt impoſſibile eos id agere quod poſſunt agere vel agunt. Cum vero ſub ſignificatione poſſi bilitatis duo ſint: vna poſſibilitas que actu non eſt. Alia vero que actu eſt. Illa poſſibilitas que ẜm pote ſtatem dicitur neceſſarie non accommodatur: neqꝫ aliquando neceſſitati poterit conſentire. Reſtat igit̉ vt ſub ea poſſibilitate neceſſitas ponatur que actu ē ſed ea quoqꝫ hꝫ vnam ſpēm: per quam ex poteſtate in actum migrat: que eſt non neceſſaria. Quare ne ī hac quidem poni poteſt neceſſitas. Reſtat igitur vt quoniam id quod neceſſe eſt eſſe: nullus negat eſſe poſſibile. Sub poſſibili autem eſt ⁊ ea que poteſtate eſſe dicitur. Sed neceſſitas non ponitur: neqꝫ ſub ea poteſtate que actu eſt ⁊ ſubiectum poterit relinque re: ſed ponatur ſub eo actu qui ſubiectuꝫ relinquere non pōt: vt ſit neceſſitas poſſibilitas que actuꝫ ⁊ ſub iectum nunqͣꝫ relinquat: eo quod ad actum ex pote ſtate non venerit. Spēs igitur quedam erit neceſſi tas poſſibilitatis ſiquidem illic ponitur vbi eſt ea poſſibilitas que actu ſemper eſt: quod ſi ſpeciem ſe quitur genus: ⁊ vbi eſt ſpēs genus deeſſe non poteſt ſequitur ſpeciem ſuam.i. neceſſitatem generi propriū ideſt poſſibilitas: ſed non omne. Ea vero poſſibilitas neceſſitatem non ſequitur que poteſtate tm̄ eſt non etiam actu: neqꝫ ea que cum ſit actu relinquere ſubie ctū pōt: ſed ea tm̄ que cū actu ſit nunqͣꝫ poterit a ſub iecto diſcedere. Sequit̉ ergo poſſibilitas neceſſitatē nihilqꝫ euenit impoſſibile: ſed ea vt dcm̄ eſt que in actu ſit: ⁊ nunqͣꝫ in ſubiecto natura eē deſiſtat. Totꝰ quidem ſenſus hmōi eſt. rō vero verboꝝ ita cōſtabit Quedā vero inquit poteſtates equiuoce ſunt: ſꝫ hoc idcirco dcm̄ eſt qm̄ non omnis poteſtas equoca eſt.

De interpretatione editiōis ſecūde liber. vl.
Eſt eniꝫ poteſtas que vt genus ſit ea.ſ. qͥ ẜꝫ actuꝫ pre dicatur. Quemadmodū aūt quedam poteſtates eꝗ uoce ſint exequitur dicens. Poſſibile.n. non ſimplici ter dr̄: ⁊ hoc partitur: ſed hoc quidem qm̄ verum ē vt in actu: vt poſſibile eſt ambulare: qm̄ iā ambulat: ⁊ omnino poſſibile eſt eſſe: qm̄ iam eſt actu qd̓ dicit̉ poſſibile. Hoc planius nihil potuerit demōſtrari qͣꝫ ſi illud poſſibile dicatur: qd̓ iam agitur. Quod ſi ꝗs poſſibile eſſe neget: hoc ait ⁊ fieri atqꝫ eſſe dicit qd̓ impoſſibile eſt: ſed hoc oēm modum rōnabilitatis ex cedit. Aliā vero partem ſignificationis poſſibilitatis hanc dicit. Illud vero qd̓ forſitan aget ⁊ dat huius exemplū vt poſſibile eſt ambulare qm̄ ambulabit. Non ergo qd̓ iam agit: ſed quod forſitan aget.i. qꝛ vt agat fortaſſe nihil prohibet. Et hoc quidē inquit in mobilibus ſolis eſt poteſtas. hec.ſ. poteſtas q̄ po teſtate dr̄ non ẜm actum. Mobilia vero vt dcm̄ eſt ſola corpora dicit. Illa vero.i. que actu eſt: ⁊ in im mobilibus. atqꝫ ideo addidit hoc cum dicit ⁊ in īmo bilibus: vt non ſuſpicemur in ſolis eſſe diuinis actuſ poſſibilitatem: ſed etiā in mortalibus atqꝫ corporeis. In vtriſqꝫ vero veruꝫ eſt dicere: non impoſſibile eē ambulare vel eſſe qd̓ ambulat iaꝫ ⁊ quod agit ⁊ am bulabile. In vtriſqꝫ inquit ſignificationibus vna pre dicatio poterit conuenire: vt dicamus non eſſe īpoſ ſibile vel ambulare quod iam ambulat: vel ambula re quod poteſt ambulare ⁊ non ambulat: qd̓ ꝑ hoc ait qd̓ diximus ambulabile. Ambulabile eniꝫ eſt qd̓ non quidem ambulat poſſit tn̄ ambulare. his addit ſic igit̉ poſſibile non eſt veꝝ de neceſſario ſimpliciter dicere.i. ſic poſſibile quēadmodum equiuoce poſſibi litas predicat̉: nō eſt veꝝ de neceſſario ſimpliciter ⁊ vniuerſaliter atqꝫ oīno predicare: hoc eſt non omne poſſibile neceſſario conſentit. Alteꝝ autem.i. poſſibi le verū eſt hoc eſt de neceſſario predicare. Illud ſcili cet qd̓ ẜm actum dr̄ immutabilē. Quare qm̄ parteꝫ ſuam.i. ſpeciem.i. id qd̓ eſt vniuerſale.i. genus ſequi tur: illud quod ex neceſſitate eſt: qd̓.ſ. ſpecies eſt poſ ſibilitatis: ſequitur poſſe eſſe.i. poſſibilitas: ſed nō in quit omne. Nam illa poſſibilitas que in actu predi catur ⁊ relinquere ſubiectum pōt non ſequit̉ neceſſi tatem: ſed ea tm̄ que cum in actu ſit neqꝫ ex poteſta te in actū vertitur neqꝫ poterit ſubiectū relinquere: Atqꝫ hec quidem que. Ariſtoteles dixit huiuſmodi ſunt. Que vero nos diſtulimus vt doceremus immo bilia eſſe diuina. Mobilia vero ſola corpora vocari breuiſſime demonſtrandū eſt. Sex motus ſpecies eē manifeſtum eſt: ſicut in predicamentoꝝ libro Ariſto. digeſſit: qͣꝫ qͣꝫ hoc in phyſicis permutauerit: ſed nūc ita ponamus tanqͣꝫ ſi omnino ſex ſint. Si ẜm nullaꝫ motus ſpeciem moueri diuina atqꝫ incorporalia ra tio declarauerit: ordine conuincit̉ non moueri diui na. Ergo que neqꝫ generātur neqꝫ corrumpuntur: neqꝫ creſcunt: neqꝫ minuunt̉: neqꝫ de loco in locum tranſeunt: quippe que plenitudine nature ſue vbiqꝫ tota ſunt: nec de deo aliquid intelligi fas eſt: nec rur ſus aliquibus paſſionibus permutant̉. Quod ſi ẜm nullum hoꝝ motuum diuinaꝝ reꝝ permutabilis eſt natura: manifeſtum eſt ea oīno nō eſſe mobilia atqꝫ ſex motus hos ſolis corporibus euenire. Atqꝫ hec ꝗ dem de plurimis que de ea re poſſunt dici rōnibus atqꝫ argumentis libaſſe ſufficiat. Nunc qm̄ Ariſtote les conſentire neceſſario poſſibilitatem non oēm do cuit: ⁊ que ei conueniret expreſſit. Rurſus de ipſorū conſequētia ⁊ quid primo ⁊ quid poſterius poni debebat memoriter ſubiicit dicens. ¶ Eſt quidē fortaſſe principium quod neceſſariuꝫ eſt ⁊ quod non neceſſarium eſt omniuꝫ vel eſſe ve non eſſe ⁊ alia quēadmodum horum conſequen tia conſiderare oportet. Manifeſtum eſt autē ex his que dicta ſunt: quoniam quod ex neceſſitate ē ſecundum actum eſt. Quare ſi priora ſunt ſempi terna: ⁊ que actu ſunt poteſtate priora ſunt. ⁊ hec quidem ſine poteſtate actu ſunt: vt prime ſubſta tie. Alia vero ſunt actu cum poſſibilitate: que nati ra priora ſunt: tempore vero poſteriora. Alia ver nunquam ſunt actu: ſed poteſtate ſolum. ¶ Poſtqͣꝫ de poſſibilis ⁊ neceſſarii conſequētia quid videretur expoſuit: hec ad emendationem quodam modo ſuperioris cardinis apponit. Et qm̄ ſuperius/ poſſibili inchoans ceteras omnes ꝓpoſitiōes ad po ſibile ⁊ contingens ⁊ ad eoꝝ conſenſum reduxit. Nū hoc rationabiliter mutat: vt non potius a poſſibili tate inchoandū ſit: ſed a neceſſitate. Nam ſi quis ad uertat diligentius ſuperiorem deſcriptionem: prime poſitum eſt poſſibile ⁊ contingens: ⁊ ad eadem cun ctoruꝫ ſenſus relatus eſt. Nunc hoc permutandū vi Dicit.n. fortaſſe hoc eē rectius vt magis ꝓpoſitioni conſequentia a neceſſariis inchoetur. Eſt aūt totus ſenſus hmōi. Qm̄ inquit neceſſaria ſempiterna ſūt que aūt ſempiterna ſunt: oīum aliorum que ſempi terna non ſunt: principiū ſunt: neceſſe eſt vt id qd̓ ne ceſſarium eſt ceteris oībus prius eſſe videatur: erg conſequentie quoqꝫ eodem mō faciende ſunt: vt pri mum quidem neceſſitas: poſt vero poſſibilitas ⁊ cet ra proponantur: ſintqꝫ conſequentie hoc modo. Non neceſſe eſſe Neceſſe eſſe Non poſſibile nō eſſe Poſſibile non eſſe ¶ Uides ne igitur vt primo quidē neceſſe eē ⁊ noni ceſſe eſſe propoſitum ſit: ſcd̓o vero loco ad neceſſita tis cetera conſenſum conſequentiamqꝫ relata ſint. Hoc eſt ergo quod dixit fortaſſe principium quodd eſſe omnium vel eſſe vel non eſſe id quod eſſet neceſ ſarium: vt a neceſſario ſpeculandarum propoſitioni principiū ſumeretur: qd̓ eſſe aliarum propoſitionum vel non eſſe ẜm conſequentiam conſenſum conſtitue ret: ⁊ qm̄ prius poſitum eſt neceſſe eſſe huic cōſentit ea que dicit. Non poſſibile non eſſe. Iſtius ergo pro poſitionis que dicit non eſſe poſſibile vt non ſit: qu .ſ. non eſſe denunciat. Tollit.n. poſſibile: qd̓ modus eſt principiū eſt neceſſitas: cui ſine vlla dubitatione conſentit: ⁊ rurſus qm̄ ei que dicit non neceſſe eē ci ſentit ea que dicit poſſibile eſſe non eſſe huius ꝓpo ſitionis que aliquid eē cōſtituit.i. poſſibile principit eſt ea propofitio que dicit non neceſſe eē: Ergo ſiut affirmatiue neceſſitas proponat̉ ſiue negatiue videt̉ quoddam principiū eſſe ceterorū: ⁊ cetera velut his .i. neceſſariis cōſentientia iudicari oportere. Et ho eſt qd̓ ait. ⁊ alia quēadmodū iſta conſequētia conſi derare oporteret. Cur aūt illud eueniat conſequēte on̄dit dicens. Qm̄ ea q̄ neceſſaria ſunt actu ſunt: ẜ frequenter ſupra monſtratū eſt. Ea v̓o q̄ neceſſarꝭ ſunt ſempiterna ſunt: q̄ vero ſempiterna ſunt prior ſunt his quoꝝ ſunt hmōi poteſtates que in actu no dum ſunt. Manifeſtū eſt qm̄ ⁊ que actu ſunt ⁊ ex te ſtate

De interpretatione ſecunde editionis li. vi. 29
teſtate ad actum non veniunt priora ſunt: ſed de eo actu loquimur qui ex ptāte ad actum non venit: ſec ſemper actu proprie nature conſtitutione permanſit: vt cum ignis calet vel ſol mouetur et cetera huiuſmo di ita ſunt vt actum nunqͣꝫ relinquerint neqꝫ ab his actus abfuerit aliquādo: neqꝫ ex poteſtate ad hūc ve nerint actum: Quoniam ergo huiuſmodi fuerunt vt ſemper eſſent: que autem ſemper ſunt ea omnibus ſunt priora: erunt etiam poteſtate ẜm propriam natu ram priora: ſed que priora ſunt ſemper ſempiterna ſunt: ⁊ rurſus eadem neceſſaria ſunt actu ⁊ neceſſe. vt ea que actu ſunt his que ſunt poteſtate priora ſint Poſt hec ſit rerum diuiſio ab Ariſtotele hoc modo. Rerum alie ſunt actu ſemper qui ex poteſtate non ve nerit: ⁊ iſte ſunt quaruꝫ nulle ſunt poteſtateſ: ſed ſem per in actu ſunt. Alie v̓o que ex poteſtate in actum re migrauerunt: quarum quidem ſubſtantia ⁊ actus ẜꝫ tempus poſterior eſt poteſtate. natura v̓o prior. In omnibus enim illud quod eſt actu prius eſt ⁊ nobilius qͣꝫ id quod poteſtate eſt. Illud enim quod poteſtate eſt adhuc ad actum feſtinat ⁊ ideo perfectio quedaꝫ actus eſt: poteſtas v̓o adhuc quiddam eſt imperfe ctum: quod tunc perficitur cum ad actum aliquando peruenitur. Quod autem perfectum eſt eo quod eſt imperfectum generoſius ⁊ prius eſſe manifeſtum eſt Nam ſi res que ad actum ſuum ex poteſtate venerūt prius fuerunt poteſtate. poſt v̓o actu: ergo actus ea rum rerum poſterior eſt poteſtate ſi ad tempus refe ramus. prior v̓o eadeꝫ poteſtate ſi ad naturaꝫ: ⁊ hoc eſt quod ait. Alias res eſſe que cum poſſibilitate ſunt ⁊ actu ſunt: ſed actum poteſtate tempore quidem po ſteriorem hn̄t: natura v̓o priorem. Quaſdam autem res eſſe in quibus ſola poteſtas ſit nunqͣꝫ actus: vt numerus infinitus Creſcere enim numerus poteſt in infinita. Quicumqꝫ vero numerus dictus ſit vel centum vel mille vel decemmilia ⁊ ceteri finitus eſſe neceſſe eſt: ergo actu numerus nunqͣꝫ eſt infinitus. Quoniaꝫ v̓o poteſt in infinita concreſcere. iccirco ſo lum poteſtate eſt infinitus. Eodem quoqꝫ modo ⁊ te pus. Quantumcūqꝫ enim tempus dixeris finitum ē: ſed quoniam tempus poteſt in infinita concreſcere: ic circo dicimus tempus eſſe infinitum quod poteſtate ſit infinitum non actu. Nihil enim actu poterit eſſe in finituꝫ. Quod autem ſupradiximus que ſemper actu eſſent primas eſſe ſubſtantias non ita putandum eſt. Primas eum ſubſtantias dicere quemadmodum in categoriis vbi primas ſubſtantias indiuiduas dicit. hic autem primas ſubſtantias que ſemper actu ſunt: iccirco nominat qꝛ vt dictum eſt que ſemper actu ſūt principalia ceterarum rerum ſunt: atqꝫ ideo primas ſubſtantias eas eſſe neceſſe eſt. ¶ Utrum autem contraria ſit affirmatio negationi an affirmatio affirmationi ⁊ oratio orationi que di cit quoniam omnis homo iuſtus eſt ei que eſt. nul lus homo iuſtus eſt. an omnis homo iuſtus eſt ei que eſt omnis homo iniuſtus eſt: vt Callias iuſtus eſt. Callias iuſtus non eſt. Callias iniuſtꝰ eſt. que harum contraria eſt. ¶ Poſt propoſitionum conſequentias pertractatas ⁊ eas ſubtili inquiſitione diſpoſitas: illud exoritur inqui rendum: quod magnam vtilitateꝫ ita prefert: vt quā tum in eo vtilitatis ſit prima quoqꝫ fronte legentium mentibus ingeratur. Nam cum ſit manifeſtum qm̄ affirmationem oppoſita negatio ſemper oppugnet
maximeqꝫ perimat vl̓em affirmationem vniuerſalis negatio. qm̄qꝫ non ignoratur quod affirmatio priua toria que contrarium affirmat ipſi quoqꝫ cōtrarii pe rimat propōnem. Queritur que magis ꝑimat magiſ qꝫ oppugnet affirmatiuam vtruꝫ ne ea que vl̓is nega tio eſt: an ea que contrarii vel priuationis affirmatio ſit enim poſitum hanc eſſe affirmationeꝫ: q̄ proponit Omnis homo iuſtus eſt. hanc ergo due perimunt ꝓ poſitiones ⁊ vl̓is.ſ. negatio que dicit quoniam nullus homo iuſtus eſt: ⁊ ea que priuationem iuſtitie predi cat affirmando ea.ſ. que dicit. omnis homo iniuſtus eſt. Affirmatio igitur quę proponit. omnis homo iu ſtus eſt perimit̉ ⁊ a negatione propria vl̓i: que dicit. nullus homo iuſtus eſt: ⁊ ab affirmatione priuatoria que proponit. omnis homo iniuſtus eſt. Cum igitur ab vtriſqꝫ perimatur: que auteꝫ perimitur ei que eā perimit videtur eſſe contraria: qm̄qꝫ vt dictum eſt a duabus perimitur: ⁊ due vnius contrarie eſſe nō pn̄t que duarum propoſitionuꝫ quaſ ſupra memorauimꝰ .i. negōnis vl̓is ⁊ priuatorie affirmatiue contraria ſit vl̓i affirmationi ſuperius comprehenſe querendum eſt. In qua re qͣꝫ ſit vtilis queſtio nullus ignorat qui cogitat: qꝛ niſi hoc ab Ariſtotele queſituꝫ enodatum qꝫ eſſet magna foret dubitatio an illud reciperetur: vt duo vnius poſſēt eē contraria: quod manifeſte fie ri non poteſt. Nam cum duo vnam rem perimant: quis eſſet qui dubitaret aut vnam rem duabus oppo ni: aut duabus vnam rem perimentibus queri opor tere que magis earum videret̉ cōtraria. Contrarias autem dicimus: non ẜm eum modum quem Ariſt. in predicamentis explicuit: ſed tm̄ ad id quod res rem vel propoſitio perimit propōnem: vt quaſi hoc modo queratur. Affirmatio vl̓is ẜm quam magis ꝑimitur: vtrūne ẜm eam que vl̓is eſt negatio aut ẜm eam que vel priuationeꝫ predicat vel quodlibet aliud quod ex ipſa oppoſitione vim contrarii repreſentet. vnde etiā illud latere non oportet vl̓i eſſe dubium inter vl̓em affirmationem priuatoriaꝫ: ⁊ vl̓em negōem: que eēt oppoſita contrarie. Supra enim iam dictum eſt affir mationi vl̓i negationem vl̓em eſſe contrariam. Sed hic vt dictum eſt: non hoc dicitur: ſed illud potius: q̄ magis perimat rem. Nam que magis perimit ea pro pe modum videbitur eſſe magis ꝯͣria Atqꝫ ideo non ſolum de vniuerſalibus propoſuit ſed ne ſuſpicaretur quis quod illam contrarietatem diceret quaꝫ vel in predicamentis loquutus eſt: vel rurſus ſupra cum de vl̓i affirmatione ⁊ negatione loqueretur: de particu laribus adiecit: quibus non erant contrarie affirma tio ⁊ negatio. Nam ſi recte ſuperius comprehēſa me minimus affirmatio vl̓is ⁊ negatio vl̓ is contrarie eē dicebantur. Nec ſolum hoc ſed etiam ẜm iuſtum ⁊ in iuſtum conſtituit queſtionem quod habitus ⁊ priua tio potius eſt qͣꝫ vlla contrarietas. Quare vt diximꝰ intelligendum eſt eſſe nunc in queſtiōe: que ꝓpoſitio quam ꝓpōnem ꝓxime efficatiuſqꝫ deſtruat ac peri mat. huius inquirende rei ratio exiſtet hoc modo. ¶ Nam ſi ea que ſunt in voce ſequuntur ea que ſūt in anima. illic autem contraria eſt opinio contrarii vt omnis homo iuſtus eſt. ei que eſt omnis homo iniuſtus. etiam in hiſ que ſunt in voce affirmationi bus neceſſe ē ſimiliter ſeſe habere. Quod ſi neqꝫ illic contrarii opinatio contraria. eſt nec affirma tio affirmationi contraria erit. ſed ea que eſt dicta negatio. Quare conſiderandum eſt: que opinatio

De interpretatione ſecunde editionis lib. vi.
vera falſe opinationi contraria eſt: vtrum nega tionis an certe ea que contrarium eſſe opinatur. Dico autem hoc modo. Eſt quedam opinatio ve ra boni. quoniam bonum eſt. alia vero falſa quoniā non bonum eſt. alia v̓o ꝙ malum eſt. que nam er go harum contraria eſt vere. ⁊ ſi eſt vna. ſecundum quam contraria. ¶ Hec eſt inueſtigatio que magis ſit vniuerſali affir mationi contraria: vtrūne priuatoria vl̓is affirmatio an vniuerſalis negatio. Hinc ſumitur quod omnis fe re ꝓprietas: quam in vocibus neceſſe euenire eſt: ex opinionibus venit quas voces ipſe ſignificant. Quod igitur querendum in vocibus eſt: hoc prius eſt in opi nionibus perſpiciendum. Neqꝫ eniꝫ fieri poteſt vt cū vocum ſignificationes ex opinionibus veniant. quas. ſ. voces ipſe ſignificant. non prius proprietates vocuꝫ in opinionibus reperiantur. Requirenduꝫ igitur eſt quemadmodum ſe iſta in opinionibus poſita habeāt vt quod in his fuerit repertum: ad voces rōnabiliter tranſferatur. Queratur igitur prius in opinionibus hoc modo. Si opinio priuatoria vl̓is affirmationis magis eſt contraria opinioni ſimplicis vl̓is affirma tionis: qͣꝫ opinio vl̓is negationis: manifeſtum eſt qm̄ priuatoria vl̓is affirmatio magis perimit vl̓em ſim plicem affirmationem qͣꝫ vniuerſalis negatio. Quod ſi illud magis non repererit: quod opinio vniuerſalis negationis opinionem vniuerſalis affirmatiōis ma gis perimat potius qͣꝫ opinio priuatorie affirmatio nis Conſtat quod vl̓is negatio magis cōtraria eſt vl̓ affirmatiōi potiuſqͣꝫ priuatoria affirmatio. Hoc aūt vt inueniatur: ita faciendum eſt: ponatur opinio que dam vera: contra eam due falſe: quarum vna af firmatio ſit priuatoria: altera vl̓is negatio. De dua bus igitur falſis quam mendatiorem rō inuenit: eaꝫ dicimus vere opinioni magis eſſe contrariam. Sint igitur tres opiniones vna vera due falſe. ⁊ ſit quideꝫ vera hec que id quod bonum eſt bonum eſſe arbitra tur: ea.ſ. quam dicit Ariſtoteles opinionem eſſe boni qm̄ bonum oſt: falſa v̓o vna que quod bonum eſt bo num non eſſe dicit: ea eſt quam dicit Ariſtoteles fal ſa boni qm̄ non bonum. Reliqua que id quod bonum eſt malum eſſe arbitratur ea eſt que ab Ariſtotele di cta eſt opinio boni qm̄ malum eſt. Ex his igit̉ tribus vna vera duabus falſis querendum eſt: que magis ſit ꝯͣria vere: ſed qꝛ contingit ſepe ⁊ negationem ⁊ priua tionem vnum ſignificare in his preſertim ꝯͣriis in qui bus nulla mediętas inuenitur. Addit ⁊ ſi eſt vna: ẜm quam contraria. Hoc auteꝫ hmōi eſt. ī his ꝯͣriis in ꝗ bus nulla medietas eſt: idem negatio valet quod etiā priuatio. In his v̓o in quibus eſt quedam medietas affirmatio priuatoria ⁊ negatio non eiuſdē ſignifica tionis ſunt. Age enim ſint hmōi cōtraria que ſint im mediata genitum eſſe ⁊ ingenitum eſſe. In ꝯͣriis igi tur immediatis idem priuatoria affirmatio quod ne gatio valet. In his autem que medietatē hn̄t nō idē Neqꝫ enim equū eſt dicere quemlibet illum eſſe ma lum: ⁊ rurſus non eē bonum. Nam cum bonum nega tur pōt aliquid medium audientis animus ſuſpicari Cum v̓o malum ponit̉ tota audientis ſuſpicatio in rium reiecta eſt Atqꝫ ideo non idem ſignificant: ſec qꝛ ſepe(vt dictum eſt) priuatio vel contrarietas ne gationi conſentit: quotiens tales quedam ꝓpoſitio nes reperiuntur in quibus nihil negatione diſcrepet priuatoria affirmatio: querēdum eſt vt Ariſtoteli videtur ẜm quam potius prolationem vel opinionē ve re affirmationi vel opinioni contraria propoſitio vel opinio fiat. Quamqͣꝫ enim interdum idem ſignificēt alio tn̄ modo ipſis propoſitionibus vtimur. Nam qui negationem ponit: id quod eſt dicit nō eſſe: qui vero priuationem id quod non eſt dicit eſſe. Cum igitur d uerſum initium ⁊ diuerſa intentio quodammodo ſut propoſitionum ſub eadem ſignificatione: ⁊ que earū magis vere propoſitioni ꝯͣria ſit: ⁊ ẜm quem motum animi magis vera ꝓpoſitio perimat̉ querendū eſt. Hoc eſt enim quod ait: ⁊ ſi eſt vna ẜm quam contr ria. Non enim dicit quod oīo negatio ⁊ priuatio vi ſunt: ſed in his in quibus idem ſunt: hoc eſt in imme diatis contrariis ⁊ quando idem ſignificant: qm̄ non ẜm vnuꝫ motum animi vnam ſignificationem dicū qui contrarium vel priuationem ponunt: ⁊ qui nega tionem ẜm quam contraria magis eſt propoſitio: vtrum ne ẜm eam que priuationem ponit: an ẜm eā que negationem. Poſt hec quemadmodum ſit con trarietatis natura deſignat. ¶ Nam arbitrari ꝯͣrias opiniones definiri in e quod contrariorum ſunt. falſum eſt. Boni enim qm̄ bonuꝫ eſt. ⁊ mali qm̄ malū eſt eadē eſt fortaſſe opinio ⁊ vera ſiue plures ſiue vna ſit. Sunt auten contraria iſta. ſed non in eo quod contrariorū ſun contraris. ſed magis in eo quod contrarie. ¶ Senſus quideꝫ breuiter expeditus: ſꝫ ſumma rōnis veritate contextus eſt. Cū enim de cōtrariis diſputat quemadmoduꝫ contrarie opiniones eē poſſint prima fronte diſponit. Arbitrabāt̉ enim quidam cōtrarias eē ꝯpiniones que de contrariis aliquid arbitrarent̉. ſed hoc falſum eſſe conuincitur. Neqꝫ enim ſi bonun ⁊ malum ꝯͣrium eſt: ⁊ aliquid de bono ⁊ malo opinẻ mox neceſſe eſt: vt contrarietas ſubſequat̉. Age eniꝫ quilibet de bono opinetur qm̄ bōuꝫ eſt: rurſus de ma lo opinet̉ qm̄ malum eſt. Cum igit̉ ideꝫ de bono ⁊ ma lo opinet̉: illud qm̄ bonum eſt: hoc qm̄ malum tn̄ cor trarie opiniones non ſunt. Neqꝫ enim ꝯͣrium eſt op nari id qd̓ bonum eſt bonū eē: ⁊ id qd̓ malū eſt: ma lum eſſe: vtreqꝫ enim vere ſunt. Opinionum aūt ꝯͣrie tas veritate ⁊ falſitate agnoſcitur. Hoc auteꝫ modo hmōi opiniones cōtrarie eſſe poſſunt: que de eaden quodāmodo affectione animi proficiſcunt̉.i. opiniō cognoſcentes ꝗcqͣꝫ qd̓ veꝝ eſt. Non igit̉ ſi quis ꝯͣri rū aliquā opinionē habeat: ⁊ ꝗcqͣꝫ de cōtrarijs: arb tret̉: ſtatī neceſſe eſt ſubſequi in opinionibus contra rietatē: ergo non eſt ꝯͣrietas opinionū in ea arbitra tione que ꝯͣrioꝝ eſt vel que de ꝯͣrijs habet̉. Sꝫ potiꝰ ꝯͣrietas in opiniōibꝰ tūc ſit quotiēs de vna eadēqꝫ cōtrarie quis opinat̉: vt quelibet res ſit propoſita bo na: de ea ſi quis cōtrario modo opinetur qm̄ bonū de eadē rurſus qm̄ malū eſt: opinio que id qd̓ ē bor bonū eē putat vera. ē. Altera v̓o q̄ id qd̓ eſt bonū ma lū eē arbitrat̉: falſa eſt: Uera autem ⁊ falſa ꝯͣrie ſunt Recte igit̉ has opiniones: qͣs veritas falſitaſqꝫ diſit git ꝯͣrias eē dicimꝰ: ⁊ ſi nō ꝯͣrioꝝ ſunt: ſed de vna ea demqꝫ re per ꝯͣrietatem dicte. Recte igitur dcm̄ ef non oportere definire ꝯͣrias opiniones in eo qd̓ ꝯri rum ſint: ſed potius in eo qd̓ de eadem re ꝯͣria ſuſpi centur. ordo v̓o ſermonum talis eſt. Nam arbitrari quit ꝯͣias opiniones definiri in eo qd̓ ꝯͣriorum ſint. ſ in eo quod quedā de ꝯͣriis opinent̉ falſum eſt. Quo modo autē falſum ſit ipſe declarat. Boni eniꝫ qm̄ b num eſt: ⁊ mali qm̄ malum eſt: eadem fortaſſe eſt. ī

De interpretatione ſecunde editionis li. vi.
non ſibi ſunt ꝯͣrie opiniones: ſed vtreqꝫ idem ſunt. Quemadmodum aūt idem ſint ipſe ſubiungit dicēs ⁊ vera. Iccirco enim idem ſunt: qꝛ vere ſunt. Contra rietas autem in veritate vt dcm̄ eſt ⁊ falſitate eſt po ſita. Quare ſi conſentiunt idem in veritate ⁊ in falſi tate eſſe videbunt̉. Nec hic numeroſitas impediet. ſi ue enim plures ſiue vna ſit: in eo qd̓ vere ſunt idem ſunt. Sunt autem inquit iſta contraria.i. que in opi nionibus verſantur ſed non in eo quod vel contrario rum ſunt vel de contrariis arbitrant̉ contrarie opi niones inueniuntur: ſed ipſorum cōtrarietas inde na ſcitur: quod de vna re contrario modo opinātur. hoc eſt quod ait. ſed magis in eo quod contrarie. hic autē contrarie aduerbii loco poſitum eſt tanqͣꝫ ſi diceret. ſed magis ea re contrarie ſunt quod contrarie opinā tur: ⁊ ſubintelligimus de vna.ſ. re. Si eniꝫ de vna re non contrarie opinentur: ſed de pluribus poterunt non eſſe contrarie. Quod facile cauteqꝫ perſpiciens vnuſquiſqꝫ reperiet ¶ Si ergo eſt boni qm̄ eſt bonum opinatio. alia v̓o qm̄ non eſt bonum. Eſt v̓o qm̄ aliquid aliud eſt. quod non eſt neqꝫ poteſt eſſe. Aliarum quidē nul la ponenda eſt: neqꝫ quecunqꝫ eſſe: quod non eſt: opinantur. neqꝫ quecūqꝫ non eſſe qd̓ eſt. Infinite enim vtreqꝫ ſunt. ⁊ que eſſe opinantur quod non ē ⁊ que non eſſe quod eſt. ſed in quibus eſt fallacia. He autem ſunt ex his ex quibus ſunt ⁊ generatio nes. ex oppoſitis v̓o generatiōes quare ēt fallacie. ¶ Ualidam quidem ſententiam breuiſſimis ſermoni bus clauſit: cuius vt breuiter dicendum ſit hec vis eſt Qui de contrarietate propoſitionum noſſe querebat debebat primo que propoſitionum eſſet infinitas cō ſtituere: atqꝫ ad eā vim contrarietatis aptare. In omnibus enim contrariis vnū vni cōtrarium eſt. Si autem ſit quedā in propoſitionibus infinitas: illa tota infinitas propoſitionum vni propoſitioni contraria eſſe non poterit. Hoc ſumendo totū textum argumē tationis ingredit̉. Atqꝫ non ſolum expectari oportet in propoſitionibus quod falſa vere ſit ꝯtraria: ſꝫ qd̓ inter omnes falſas: illa falſa ſit vere ꝯͣria: que vna eſt ⁊ non infinita. Poſſunt aūt eſſe infinite propoſitio nes ⁊ falſe: poteſt vna infinita eadem quoqꝫ falſa: que vere contraria eſſe rōnabiliter ponenda eſt. Uo lens ergo conſtituere qm̄ negatio potiuſ ꝯͣria ſit affir mationi: qͣꝫ ea affirmatio que contrariuꝫ ponit. hoc dicit. Poteſt inquit eſſe opinatio quedam que id qd̓ eſt de vna quaqꝫ re eſſe opinetur. Eſt etiā alia que id qd̓ non eſt rem illam eſſe arbitret̉. Eſt autem alia q̄ id quod ſecum habet res illa propoſita non eam ha bere putet. Eſt rurſus alia que id qd̓ eſt res ipſa: non eam id eſſe arbitret̉. Ut autem hoc peruagatum lu ceat: exemplum ſumpſit ꝓpoſitū de quo opinaretur aliquis id quod eſt bonū. Si quis igit̉ hoc bonū bo nuꝫ eſſe opinet̉ vere opinabit̉. Rurſus ſi quis hoc eē bonum quod non eſt bonū putet falſe opinabit̉: ut ſi quis arbitret̉ qm̄ bonum ledit: qm̄ inutile eſt qm̄ bo num iniuſtum eſt is ea de bono opinabitur que non ſunt: et hoc falſum eſt. Rurſus qui id quod in ſe habꝫ bonum non habere arbitratur: is opinabitur hoc modo. bonū non eſt vtile. bonum non eſt iuſtum bo num non eſt expetendum: ⁊ is quoqꝫ fallitur. Quod ſiquis ſit qui hoc ipſū quod eſt bonum non eſſe bonū arbitret̉. vt non putet bonū neqꝫ malū eſſe id quod non eſt: neqꝫ expetēdū eſſe id qd̓ in ſe habet ſed id qd̓
eſt ip̄m bonū.i. ipſam boni eſſentiā ita arbitret̉ bo num non eſſe bonuꝫ. Cetere igit̉ oēs opiniones infini te ſunt. Poſſumus enim ꝑmulta colligere falſa q̄ cū non ſint de vnaqͣqꝫ re: ea tamē eſſe dicamus: vt in eo ipſo bono poſſum dicere: qm̄ malum eſt: poſſuꝫ quia turpe: quia iniuſtum: qꝛ vitabile: qꝛ ꝑiculoſſum eſt: ⁊ cetera quecūqꝫ in bono nullus inueniet ⁊ hec ſunt in finita. Rurſus poſſum dicere ea que hꝫ bonum non eſſe in bono ut ſi dicam bonum non eſſe vtile: bonuꝫ non eſſe expetendum: bonum non eſſe quod auget. atqꝫ hec quidem rurſus infinita ſunt. Sed quando id qd̓ eſt aliqͣ res aufert opinio hoc facere niſi ſemel non poteſt. Neqꝫ enim aliqua ꝑ id effici poſſunt: ſi qd̓ bonum eſt non eſſe bonum arbitrat̉: ergo cetere que cunqꝫ aut id quod non eſt eſſe arbitrant̉: aut id quod hꝫ in ſe bonum non habere arbitrantur falſe ſunt: ſꝫ in infinitum. Bonum autem nunc ita vſurpat: tāqͣꝫ ſi dicat bonitas. Si quis autem ipſam bonitatē non eſſe bonum arbitret̉ is et falſus eſt ⁊ definito modo falſus eſt. Sꝫ in falſis que definita ſunt ⁊ vna nume ro: ea magiſ ⁊ proxime veris vident̉ eſſe ꝯͣria. vna.n. res ſemper vni rei eſt contraria. Quocirca hec recte magis contraria eſt que negat id qd̓ eſt potius qͣꝫ ea que negat vel id quod in ſe hꝫ: vel affirmat qd̓ in ſe non hꝫ. Hoc autem vt clauderet non recto ſermone vſus eſt: ſed ad quiddā aliud orationem detorſit. que res confuſionem non minimā fecit: Nā cum dixiſſet non debere nos illas potius ponere cōtrarias. vere opinioni que infinite ſūt ſubiunxit. illud quod ait: ſed in quibus eſt fallacia. he āt ſunt ex his ex quibus ſūt ⁊ generationes. hoc autem talē ſententiā claudit. in quit opiniones veris opinionibus opponendū eſſe cōtrarias in quibus principium eſt fallacie. Fallacie autem ex his naſcunt̉: ex quibus ēt generationes. ge nerationes autem in oppoſitis inueniuntur. hoc autē tale eſt. Omnis generatio ex ꝑmutatione eius quod fuit ſurgit: niſi.n. id qd̓ fuit: prius eſſe deſierit nō pōt eſſe generatio. Oē enim qd̓ gignit̉ in aliaꝫ quodāmō formā ſubſtātie permutat̉. Ergo cū nō fuerit id qd̓ fuit tunc gignitur ⁊ eſt quoddā aliud qͣꝫ fuerit: ⁊ qui fallitur id quod eſt quelibꝫ res non eſſe arbitratur. Nam qui quod bonum eſt malum eſſe putat fallitur ſed fieri aliter non poteſt: vt ſit maluꝫ niſi non ſit bo num: ⁊ de ceteris eodem modo. Fallacia igitur eſt ⁊ principium fallacie: cum quis id quod ē aliqua res nō cauſa eſſe arbitratur: Hec autem fallacia ex his eſt ex quibus ſunt generationes. Omnis enim generatio vt dixi: ex detrimento ſurgit: vt quod ſit dulce non ſit ex albo: ſed ex non dulci. Et rurſus quod ſit album nō ſit ex duro: ſed ex non albo. ⁊ cetere generationes ex generationibus potius proficiſcuntur: ⁊ eſt prima in fallacia. Quod ſi ibi prima fallacia ex quibus ſunt ge nerationes: vbi ītegerrima falſitas eſt ⁊ proxima ve re opinioni. Non hec autem niſi in oppoſitis reperiū tur: hoc eſt in affirmationibus ⁊ negatiōibus: dubiū non eſt quin negationis opinatio magis cōtraria ſit ei opiniōi: q̄ cōtrariū aliꝗd ī arbitratione cōfirmat. Et ſenſus ꝗdē huiuſmodi eſt verba aūt ſeſe ſic habēt Si ergo inquit eſt boni: qm̄ bonum eſt opinatio que ſcilꝫ vera eſt. Eſt autem qm̄ non bonum eſt: que falſa eſt ac definita. Eſt vero qm̄ aliquid aliud eſt: qd̓ non eſt neqꝫ poteſt eſſe.i. ea que id eē aſcribit qd̓ non eſt: aliarum quidē omnium nulla ponenda eſt: neqꝫ que cūqꝫ eſſe qd̓ non eſt opinatur.i. que id qd̓ non eſt res ꝓpoſita: eam eē putat: neqꝫ quecūqꝫ non eſſe quod ē.

De interpretatione ſecunde editionis lib. vi.
.i. neqꝫ ea que id quod hꝫ res ꝓpoſita in opinionibus negat. Cur autē iſta non opinant̉ cōtrarie docet hoc modo. Infinite enim inquid vtreqꝫ ſunt: ⁊ que eē opi nantur: qd̓ non eſt: ⁊ que non eſſe quod eſt: ſed q̄ ma gis ponenda eſt. In quibus eſt inquit fallacia.i. in ꝗ bus principium fallacie ē. Principium auteꝫ fallacie vnde ducitur: ex his ducitur. ex quibꝰ ſunt ⁊ genera tiones. vnde autem ſunt generationes: ex oppoſitis. Omnis enim vt dictum eſt generatio ex eo quod non eſt id quod fuit quod.ſ. ad negationem vergit. Qua re inquit etiam fallacia ⁊ principium fallacie in oppo ſitis inuenitur: vbi etiam generationes: ex quibus eſt ipſa fallacia. ¶ Si ergo quod bonum eſt ⁊ bonum ⁊ non malum eſt: ⁊ hoc quidem ſecundum ſe. illud vero ſecūduꝫ accidens. Accidit enim ei malum non eſſe magis autem eſt in vnoquoqꝫ vera que ſecundum ſe eſt. etiam falſa ſiquideꝫ ⁊ vera. ergo ea que eſt quoniā non eſt bonum quod bonum eſt eius que ſecundū ſe eſt falſa eſt. Illa v̓o que eſt quoniam malum eſt eius que eſt ſecundum accidens. Quare magis erit falſa de bono ea que eſt negationis opinio ꝙͣ ea que eſt contrarii. ¶ Licet hec oīa prime editionis cōmentario diligentiſ ſime explicuerimus: ne tn̄ curta expoſitio huius libri eē videat̉: hic quoqꝫ eadē repetens explicabimuſ. Eſt namqꝫ ingreſſus huius argumentationis hmōi. Si inquit vera poſita ꝓpoſitione plures ſunt: que eaꝫ pe rimunt falſe: illa inter eaſ vere ꝓpoſitioni magis eri contraria: quecūqꝫ magis eſt falſa. Querendum igit̉ eſt: que inter plures falſas propoſitiones magis falſa ſit: vt ea vere ꝓpoſitioni magis videat̉ eſſe cōtraria hoc aūt per veritatem dicendum eſt. Nam cum vere ⁊ per ſe aliquid dici poſſit. ⁊ per accidens: Illud tn̄ maxime veritatis naturam tenet: quod ẜm rem ipſaꝫ dicitur potius qͣꝫ qd̓ ẜm accidens venit: vt ſi quis de bono opinet̉: qm̄ bonū eſt: hic ẜm rem ipſam veram opinionem hꝫ. Sin quis v̓o arbitretur qm̄ bonum vtile eſt: verum ꝗdem opinabitur: ſed iſta veritas de bono per accidens ſit boni. Accidit enim bono vt vti le quoqꝫ ſit. Quare illa que bonum bonū eſſe arbitra tur per ſe vera eſt.i. ẜm ipſam reꝫ vera eſt. Illa vero que id quod bonum eſt vtile eſſe opinat̉: per accidēs boni vera eſt. In quam rem ꝓpinquior nature boni tatis eſt ea que id quod bonum eſt: bonū eſſe arbitra tur: quam ea que id quod bonum eſt: vtile. ꝙ ſi ita ē: verior eſt illa que ẜm ipſam reꝫ vera eſt: potiuſqͣꝫ ea que eſt ẜm accidens vera eſſe videtur. Hiſ igit̉ ita cō ſtitutis ⁊ de falſitate idem dicendum eſt. Falſa enim propoſitio que illi vere contraria eſt: ea que ſcd̓m ſe eſt magis falſa eſt qͣꝫ ea: que eaꝫ verā perimat. q̄ ẜm accidens eſt. Nam ſi verior eſt ea que de ipſa natura rei veruꝫ aliquid opinat̉: illa erit magis falſa que pe rimit veriorem: quod ſi illa qͣꝫ qͣꝫ ſit vera minus tn̄ qꝛ de rei accidente pronunciat: minus quoqꝫ illa erit fal ſa: que minus veriorem perimit. His igit̉ ita conſti tutis videmus nunc quēadmodū ſe in his habent opi nionibus vel propoſitionibus de quibus nunc tracta tur. idem igit̉ ſit exemplum vt ſupradictum eſt. id qd̓ bonum eſt: ⁊ bonum eſt: et non malum: ſed qd̓ bonū eſt: ẜm ipſam rem eſt Quod v̓o maluꝫ non eſt: accidit ei. nam id quod bonum eſt ꝑ naturam bonum eſt. qd̓
Ergo opinio de bono qm̄ bonum eſt: verior eſt pro pinquiorqꝫ nature ea opinione que eſt de bono: qm̄ malum non eſt. Si igitur ita eſt: ⁊ ea que veriorem opinionem perimit: magis falſa eſt: quā ea que verā que qͣꝫqͣꝫ vera ſit minus tamen eſt vera: manifeſtum eſt qm̄ negatio magis falſior eſt qͣꝫ affirmatio: que ꝯͣ rium ponit. Nam negatio dicit non eſt bonum quod bonum eſt. affirmatio v̓o malū eſſe quod bonum eſt negatio que eſt non eſſe bonum quod bonuꝫ eſt. Illā ſecundum ſe opinionem veram perimit que dicit bo num eſſe quod bonum eſt. Illa v̓o affirmatio contra rii: q̄ eſt malum eſſe quod bonum eſt. illam opinionē perimit veram que de bono ẜm accidens eſt.i. nō ma lum eſſe quod bonuꝫ eſt. Conſtat igit̉ magis falſā eē opinionem que dicit non eē bonum: quod bonum eſt potius qͣꝫ ea que opinat̉ malum eē quod bonum eſt Quod ſi eſt falſior magis contraria magis igitur cor traria eſt negationis opinio qͣꝫ contrarie affirmatio nis. Expedito igitur ſenſu verba ipſa demonſtranda ſunt. Si ergo inquit qd̓ bonum eſt ſit bonum et non ſit malum ⁊ hoc quidē ẜm ſe. i. ut quod bonum ſit: bo num eſſe dicatur. Illud vero ẜm accidens. hoc eſt qꝛ bonum eſt: ut malum non ſit. Accidit enim ei malun non eē. magis autem in vnoquoqꝫ eſt vera: que ẜm ſe eſt. Nam qd̓ ſcd̓m vniuſcuiuſqꝫ naturam eſt prop quius eſt ei rei cui eſt ẜm naturam. Quocirca et ve ritas ẜm rem: qꝛ rei proxima eſt: verior eſt: qͣꝫ ea que ẜm accidens eſt. hoc eſt enim quod ait: Magis āt in vnoquoqꝫ eſt vera que ẜm ſe eſt: qd̓ ſi hoc ita eſt etiā falſa.i. etiam illa falſitas eſt magis falſior q̄ illam pe rimit opinionem vel propoſitionē: que ẜm ſe vera eſt Siquidem illa ẜm ſe vera: verior eſt qͣꝫ que ẜm acci denſ rei vera eſt. hoc eſt enim quod dicit. Siquidem ⁊ vera. hoc igitur exponens exemplo confirmat. Er go ea que eſt: qm̄ non eſt bonum quod bonum eſt eius que ẜm ſe eſt falſa eſt: hoc eſt illa que opponitu illi opinioni que ẜm ſe vera fuit. hoc enim hec verba demonſtrant: quū dixit. Ergo ea que eſt: qm̄ non et bonum qd̓ bonum eſt eius que ẜm ſe eſt falſa eſt.i. qͥ ipſum bonū negat bonum eſſe per ſe vere propoſiti nis falſa eſt.i. oppoſita: falſitas enim veritati oppon tur. Illa vero que eſt quoniam malum eſt: eius qui eſt ẜm accidens. hoc eſt illa opinio: que id quod bonū eſt: malum arbitratur eſſe: falſa eſt: ⁊ apta ei propo tioni. que eſt ẜm accidens vera ideſt que opinabatur bonum non eſſe malum. Quare magis erit falſa de bono: ea que eſt negationis opinio: qͣꝫ ea que eſt con trarij ideſt magis contraria eſt negatio qͣꝫ affirma tio contrarij. Siquidem cum ſint de bono vtreqꝫ pre dicate: falſior tamen negatio reperitur. Sed quod di xit bono accidere: vt malū non ſit: non ita intelligen dum eſt quemadmodum ſolemª dicere: ſb̓e aliquid ac cidere. Neqꝫ enī fieri poteſt. ſꝫ accidere hic ītelligēdū eſt ſcd̓o loco dici. principaliter enī quod eſt bonū di bonū: Scd̓o v̓o loco dicit̉: nō eſt malū: hoc auteꝫ tr ctum eſt a ſimilitudine ſubſtantie ⁊ accidentis. vna queqꝫ enim ſub̓a principaliter quidē ſubiecta eſt. ſeci do v̓o loco vel alba vel bipeda vel iacens: vel quicꝗ ſubſtantiis accidere poteſt. ¶ Falſus autem eſt maxime circa ſingula. ꝗ habe contrariam opinionem. Contraria enim eorum ſunt q̄ plurimum circa ideꝫ differunt Quod ſi ha rum contraria eſt altera. magis v̓o contraria cōtr dictionis. manifeſtū eſt. qm̄ hec erit contraria.

De interpretatione ſecunde editionis li. vi.
¶ Uis omnis argumentationis: vt breuiſſime expedia tur: hmōi eſt. Omne verum aut ẜm ſe verum eſt: aut ſecundum accidens: qꝛ neceſſe eſt etiam falſum: aut ẜm ſe falſum eſſe: aut per accidens. Uerum autem il lud eſſe verius conſtat quod ſcd̓m ſe eſt potius qͣꝫ il lud quod per accidens: qui v̓o cōtrariam de re alicu ius hꝫ opinionem qͣꝫ res ipſa eſt: neceſſe eſt ut pluri mum falſus ſit. Etenim contrarietas opinionum eſt quotiens de vna eademqꝫ re longiſſime a ſe abſiſten tes opiniones ſunt. Quod igit̉ magis falſum eſt: hoc erit etiam contrarium. Illud enim quod magis a veritate abeſt: hoc magis falſum eſt. In opinionibꝰ v̓o que a ſe plurimum differunt: ea ſunt contraria. i. la igit̉ in opinionibus contraria eſt que plurimū fal ſa eſt. Eſt autem vt dictum eſt plurimum falſa. que ſcd̓m ſe falſa eſt.i. que illam perimit propoſitionem quę ſcd̓m ſe vera eſt. hec autem negatio eſt. negatio igitur contraria eſt affirmationi potius qͣꝫ ea affir matio que contrarium ponit. Talis igitur ſenſus his verbis includitur. Falſus eſt autem magis inquit cir ca ſingula qui hꝫ contrariam opinionē. Quamqͣꝫ enī poſſit eſſe quilibet falſus: etiam ſi de eadem re cōtra riam non habeat opinionem ille tn̄ magis fallitur ꝙ contrarium aliquid opinatur Hoc autem cur euēiat dicit. Contraria enī eoꝝ ſunt que plurimuꝫ circa idē differunt. Iccirco enim maxime falſa contraria oppo nuntur: qꝛ contrarietas non niſi in plurimum diſcre pantibus inuenitur. Quod ſi harū contraria eſt alte ra.i. ꝙ ſi harum propoſitionum vel que per ſe falſa ē vel que per accidens: vnam contrariam eſſe neceſſe eſt: magis v̓o contraria contradictionis. hoc eſt ma gis autem falſa negatio. Hoc enim quod ait: magis vero contraria hec. hoc ſenſit tanqͣꝫ ſi dixiſſet. magis vero falſa contradictionis eſt.i. magis v̓o falſa nega tio eſt: concludit: ſi illa vt dictum eſt ſuperius ita ſūt manifeſtū eē qm̄ hec.i. contradictionis erit cōtraria. ¶ Illa vero que eſt quoniam maluꝫ eſt quod bonū eſt implicita eſt. Etenim quoniam non bonum eſt neceſſe eſt forte idem ipſum opinari. ¶ Poſtqͣꝫ iccirco contrarium potius negationem mō ſtrauit eſſe: qd̓ hic magis eſſet falſa qͣꝫ ea que contra rium affirmaret: ⁊ diſtinctione falſitatis contrariam eſſe propoſitionem opinionemqꝫ: que rem propoſitaꝫ negaret edocuit. Nunc ex ſimplicibus: implicitiſqꝫ ꝓ poſitionibus opinionibuſqꝫ idem nititur approbare. Dicit enim quod ea affirmatio que contrarium pōit implicita et non ſit ſimplex. Iccirco aūt implicita eſt quod que arbitratur id quod bonum eſt malum eſſe: mox illū quoqꝫ opinari neceſſe eſt id quod bonum eſt bonum non eſſe: Neqꝫ enim aliter malum eſſe poteſ niſi bonum non ſit. Quare qui quod bonum eſt malū eſſe arbitratur: ⁊ rem bonā malum putat: et eandem ipſam non eſſe bonum. Nō igitur ſimplex eſt hec opi nio de bono. quoniam malum eſt. continet eniꝫ intra ſe illam quoniam non eſt bonum. Qui v̓o opinat̉ non eſſe bonū quod bonum eſt: non illi quoqꝫ neceſſe eſt opinari qm̄ malum eſt. Poteſt enī ⁊ nō eſſe aliꝗd bo num ⁊ malū non eſſe. Atqꝫ hoc quidem in his inueni tur rebus in quibus aliqua medietas poterit inueniri hoc quoqꝫ cautiſſime addidit. His igitur ita poſitis: qm̄ ꝯͣrii opinio non eſt ſimplex: ſimplex v̓o ē negatio nis: neceſſe eſt vt contra ſimplicem opinioneꝫ ſimplex potius videatur eſſe cōtrariū. Eſt autem ſimplex opi nio: boni qm̄ bonum eſt vera. Simplex v̓o boni: qm̄
bonum non eſt falſa. Simplici igitur opinioni de bo no qm̄ bonū eſt: ſimplex erit ꝯͣria negationis: que eſt boni: qm̄ non eſt bonum. Tota v̓o vis huius argumē tationis hinc tracta eſt: quotiens vera eſt quedam ꝓ poſitio: et due que eam perimere poſſint: ſi vna earū nihil indigens alterius verā propoſitionem perimat Reliqua v̓o preter alteram eandem propoſitionem perimere non poſſit illa magis dicenda cōtraria eſt: que ſibi ſufficiens nec relique indigens propoſitam ꝓ poſitionem perimere valet. veram autem propoſito nem de bono qm̄ bonum eſt: ſola negatio perimere poteſt: ⁊ ad illius vere interituꝫ eſt ſibi ipſa ſufficiēs que dicit qm̄ bonum non eſt. Illa v̓o que opinat̉ ma lum eſſe ſibi ſola non ſufficiet: niſi illa quoqꝫ ei auxilie tur: que eſt id quod bonum eſt bonum non eſſe. Iccir co enim contraria illam aufert: qꝛ ſecū negatiōes tra hit: manifeſtum eſt hanc que ad vere propoſitionis interitum ſibi ipſa ſufficit: recte magis contrariam videri qͣꝫ que ſibi ipſa non ſufficit niſi ei vis negatiue propoſitionis addatur. ¶ Amplius ſi etiam ſimiliter in alijs oportet ſe ha bere ⁊ hic videbitur bene eſſe dictum. Aut enim vbiqꝫ ea que eſt contradictionis. aut nuſꝙͣ quibus vero non eſt contrarium. de his quideꝫ eſt falſa ea que eſt vere oppoſita: vt qui hominem non putat hominem falſum eſt. Si ergo he contrarie ſunt ēt alie que ſunt contradictionis. ¶ Quod de his inquit propoſitionibus dicimus ſi hoc in omnibus inuenitur firmū debet eſſe quod dicimꝰ Neqꝫ enim veriſimile eſt in alijs quidem propoſitio nibus negationes eſſe cōtrarias. In alijs v̓o affirma tiones: que contrarium ponunt. Sed ſi hoc in oībus propoſitionibus inuenitur ⁊ cōtradictionibus vt con trudictio potius contraria ſit.i. negatio qͣꝫ que cōtra rium hꝫ: nihil eſt dubium quin hec rō cōſiſtat in oī bus: Sin v̓o in alijs ea que contrarium ponit magis contraria eſt. qͣꝫ negatio. Hic quoqꝫ ita ſeſe manife ſtum eſt non habere. vbi enī inueniri poteſt cōtrarie tas: in his dubitatio eſt que nā ſit contraria: vtrūne ea que contrarium affirmat. an ea que id quod ꝓpo ſitum eſt negat. Ergo in his in quibus dubiū non eſt quemadmodū ſit hoc ſpeculandum eſt. Dubiū autē non eſt in his in quibus non eſt contrarietas: vt ī ſub ſtantijs. Hic enim ſole ſunt contrarie negationes. Si ergo huic contrarie opinioni que eſt de homine quo niam homo eſt illa opponitur: que eſt de homīe quo niam homo non eſt: manifeſtum eſt in alijs quoqꝫ in quibus contrarietas inuenitur. locum contrarietatis negationem potius optinere. Nam ſi in his in quibꝰ contrarietas: eſt vt in bono vel malo manifeſtum eſt non potius illam eſſe contrariam que bonum nega ret qͣꝫ illam que malum optineret: ei que id quod bo num eſt bonuꝫ eſſe arbitretur: nec in his eā contrari am eē oporteret: ī ꝗbꝰ cōtrarietas nulla ē. Quid eniꝫ attinet cū ex homine dicimꝰ qd̓ contrarium nō habꝫ ibi eſſe negationem contrariā. Cuꝫ vero de bono qd̓ contrarium hꝫ ibi non eē. Sed potius eaꝫ que cōtra rium poneret. Quocunqꝫ enī vertit̉ negatio: ſuaꝫ vi in omnibus ſeruare dꝫ. Quod ergo dr̄ ab Ariſtote le: vt breuiter explicem tale eſt: ſi in alijs negatio eſt contraria: hic quoqꝫ negationem eſſe contrariā ma nifeſtum eſt. Quod ſi in alijs minime in his quoqꝫ q̄ ſupra poſuit: ſed in oībus alijs in quibus cōtrarietas non inuenit̉ contradictio contrarietatis locum tenei

De interpretatione ſecunde editionis lib. vj.
⁊ in his igitur in quibuſ eſt contrarietas eundeꝫ locū neqꝫ alium tenebit: quod his verbis explicuit. Ampli us ſi etiam in alijs ſimiliter oportet ſe habere: ⁊ hic videbitur bene eſſe dictum. Nam ſi in omnibus alijs ita ſe habere neceſſe eſt: et in his que ſupradicta ſūt ita ſeſe habet: ⁊ id quod dictum eſt optime dictum eſſe videbitur. Aut enim vbiqꝫ ea que eſt contradi ctionis: aut nuſqͣꝫ alicubi quidem cōtrariam reperiet Alicubi v̓o minime. quibus v̓o non eſt contrarium vt in ſubſtātiis in quibus nulla eſt contrarietas. Hoc.n. nos ſi bene meminimus predicamenta docuerunt. de his eſt quidem falſa ea que eſt oppoſita vere: ideſt in in his īuenitur quidē oppoſita falſa opinio vere opi nioni: ſed que ſit iſta manifeſtum eſt. Nam vbi nulla contrarietas eſt liquet contradictionis eſſe contrarie tatem: vt qui hominem non putat hominem falſus ē Hoc enim ſola contrarietas vere propoſitionis inue nitur. Si ergo he cōtrarie ſunt: ⁊ ille alie que ſunt cō tradictionis.i. ſi in his que contrarietateꝫ non habēt negationes ſunt contrarie(neceſſe eſt eniꝫ aliquas eē contrarias) in alijs omnibus etiam in quibus eſt ali qua contrarietas: vt bono et malo negatio locum ob tinet contrarietatis. ¶ Amplius ſimiliter ſe habent boni quoniam bo num eſt et non boni quoniam non bonum eſt: ⁊ ſu per has boni quoniam non bonum eſt. ⁊ non boni quoniam bonum eſt. Illi ergo que non boni quo niam non bonum eſt vere opinioni que nam eſt cō traria. Non enim ea que dicit quoniam maluꝫ eſt ſimul enim aliquando erunt vere. Nunꝙͣ autem vera vere contraria eſt. Eſt enim quiddaꝫ non bo num malum. quia contingit ſimul eſſe veras. At v̓oⁱ nec illa que eſt quoniam non malum vera enim et hec. ſimul enim et he erunt. Relinquitur ergo ei que eſt non boni quoniam non bonum eſt vere contraria ea que eſt non boni quoniam bonum eſt falſa enim hec. quare ⁊ ea que eſt boni quoniaꝫ nō bonum eſt ei que eſt boni quoniam bonum eſt. ¶ Quecūqꝫ ſuperius dicta ſunt: ea rurſus validiore ꝑ proportionem argumētatione cōfirmat. Proportio autem eſt rerum inter ſeinuicem ſimilitudo. Si igit̉ poſite ſint res quattuor: quarum due ſunt proceden tes. relique ſequentes ⁊ ſic ſe hꝫ prima ad ſcd̓am quē admodum tertia ad quartam: neceſſe eſt ita ſe habe re primam ad tertiam quemadmodum fuerit ſecun da ad quartam. Hoc enim ip̄m breuiter facilimeqꝫ numeris agnoſcimus. Sit enim primus numerus. ii. ſcd̓us. vi. rurſus inchoantibus. Tertius. iiii. Quartꝰ. xii. In his igitur precedentes ꝗdē ſunt duo quattuor ſequentes v̓o ſex ⁊ duodecim. Sunt āt vt duo ad ſex ita quattuor ad duodecim. Nam ſicut duo ſenarii te tia ꝑs eſt: ita quaternarius duodenarii tertia ꝑs eſt. Quocirca ſicut quaternarius precedens ad ſequen tem: ita alius p̄cedens ad alium ſequentem erit: ⁊ ut precedens ad precedentem ite ſeqͥns ad ſequentem. ſꝫ ad quatuor qui ſunt precedentes duo medietas eſt. ⁊ ſex igitur ad duodeciꝫ medietas eſt. Ergo in omni ꝓ portione hoc reſpiciendū eſt ꝙ ſi de quatuor ꝓpoſitꝭ rebus ſicut prīa eſt ad ſecūdā ita tertia ad quartam erit ut prīa ad tertiā ita ſecūda ad quartā. Iſta igit̉ numerorum ꝓportio ad propoſitionū vim naturāqꝫ tranſferatur. ſuntqꝫ due propoſitiones prime quaruꝫ vna precedens altera ſequens ⁊ alie rurſus due quaꝝ
vna precedens altera ſimiliter ſequens. ⁊ in his ſit ali qua ſimilitudo. Si enim. prima boni qm̄ bonum eſt. hanc ſequatur boni qm̄ non bonum eſt. Rurſus ſit p̄ cedens tertia non boni qm̄ non bonum eſt. hanc autē ſequens quarta non boni quoniam bonum eſt. Sequentes. Precedentes. .i. Boni qm̄ bonum eſt. ii. Boni qm̄ bonū ſi ē .iii. Nō boni qm̄ n̄ bonū ē. iiii. Nō boni qm̄ bonū ē ¶ Perſpiciatur igitur in his que ſi ſimilitudo ꝓportio num. Eſt enim vt prima boni qm̄ bonum eſt ad ſecū dam boni: quoniam bonū non eſt: ita tertia non bon qm̄ bonum non eſt ad quartā non boni qm̄ bonuꝫ ē Nam ſicut boni qm̄ bonum eſt vera ꝓpō eſt. falſa ā boni qm̄ non ē bonū: ita quoqꝫ non boni qm̄ non eſ bonum vera ꝓpō eſt: falſa autē non boni qm̄ ē bonū Quod ſi ita eſt ⁊ eodē mō ſeſe hꝫ opinio boni qm̄ bo num eſt ad opinionem que eſt boni qm̄ bonū non eſ quēadmodū ēt opinio nō boni qm̄ n̄ bonū eſt ad opi nionem nō boni qm̄ bonū ē: ⁊ quemadmodū ſe habꝫ prima ad tertiaꝫ: ita ſeſe habebit ſcd̓a ad quartam Quemadmodū ſeſe hꝫ igit̉ boni qm̄ bonum ē ad eaꝫ que eſt non boni qm̄ non bonum eſt: cum vtreqꝫ ſin vere ita ſeſe habet opinio boni qm̄ bonum non ē ac opinionē non boni qm̄ bonum eſt: ꝙ ipſe quoqꝫ vtre qꝫ ſunt falſe: nā ſicut iſte ſil̓ vere: ita ille ſil̓ falſe. quo circa vt eſt prima ad tertiam ita ſecunda ad quartā Oſtenſa igitur hac ꝓportione īmutato ordine eedem diſponantur. ſed ſit prior opinio ea que eſt non boni qm̄ bonum non eſt eamqꝫ ſequatur boni qm̄ bonum eſt: ⁊ ſub his precedēs tertia n̄ bōi qm̄ bonū eſt: qua ta ſequens boni qm̄ bonum non eſt. Precedentes Sequentes Nō boni qm̄ bonū nō ē..i. v̓a. ii. v̓a Boni qm̄ bonū nō bōi qm̄ bonū ē. iii. falſa. iiii. falſa. bōi qm̄ bonū n̄ ¶ Ut igitur ſuperius demonſtratum ē ita ſeſe hꝫ opi nio non boni qm̄ non bonum eſt ad eam opinionem que eſt boni quoniam bonum eſt quemadmodum nō boni quoniam bonum eſt: ad eam que eſt boni quo niam non bonum eſt. Ut enī ille ſimul vere ita he ſi mul falſe eademqꝫ proportio eſt. Quocirca erit ſic̄ pr ma que eſt non boni quoniam non bonum eſt ad ter tiam eam que eſt non boni quoniam bonum eſt: it erit ſecunda boni quoniam bonum eſt ad quartaꝫ be ni quoniam non eſt bonum. Requirendum igitur e quemadmodum ſit prima ad tertiam: vt ex eo ſpeci lemur quemadmodum ſit ſecunda ad quartaꝫ. Dico .n. qm̄ huic opinioni que arbitrat̉ non eſſe bonuꝫ ꝙͥ bonū ē: qm̄ cōtra illā ē q̄ arbitrat̉ id quod bonū no eſt bonum eſſe. Age enim ſi potius ē cōtra eam opi nionem que id qd̓ bonū non eſt bonum putat ſit ea q id quod bonū nō ē malū putat. ſꝫ hoc fieri nō poteſt Cōtrarie enī opiniones ſimul nunqͣꝫ vere ſūt. poſſu autem ſil̓ he eſſe vere. Si quis enim parricidiū ꝙ n̄ eſt bonum putet non eſſe bonū idē quoqꝫ parricidit quod per naͣm non eſt bonū malū putet: vere vtra qꝫ opinione arbitratur. igit̉ non eſt ꝯͣria opinio ea que id qd̓ bonū non eſt non bonū putet ei que id qͦ bonum non eſt malū arbitrat̉. Rurſus ponatur eidē opinioni de non bono qm̄ non eſt bonuꝫ ꝯͣria ea que arbitrat̉ id qd̓ non eſt bonū non eſſe malū. Id quod contrarium non eſt. fieri enim poteſt vt id qd̓ bon

De interpretatione ſecunde editionis li. vl. 32
non eſt nec malū ſit. Neqꝫ enī oīa quecūqꝫ bonū non ſunt mala ſunt ſtatim: ſed eſt vt bona quidē non ſint tn̄ nec mala ſint. Si ꝗs enim lapideꝫ ne quicqͣꝫ iacen tem quod per ſe bonum non eſt non bonuꝫ eſſe putat vere arbitretur. idem ipſum lapidem ꝙ per ſe bonū non eſt ſi non malum putet nihil eius opinioni falſita tis incurrit. Quare qm̄ ea que ē non boni qm̄ n̄ bonū eſt ⁊ cum ea que eſt non boni qm̄ malum eſt: ⁊ cuꝫ ea quę nō boni qm̄ non eſt maluꝫ vera aliquotiens inue nitur. neutri contraria eſt. Reſtat igitur vt ei ſit con traria opinio non boni qm̄ bonum eſt: qm̄ opinat̉ id quod non eſt bonum eſſe. hec autem eſt non boni qm̄ bonum eſt: qm̄ opinatur id qd̓ non eſt bonum bonuꝫ eſſe. Contraria igitur eſt non boni qm̄ non bonum ē ei que eſt non boni qm̄ bonuꝫ eſt. Sed hic ita ſeſe hꝫ opinio non boni qm̄ bonum eſt ad opinionē non bōi qm̄ non bonum eſt: quemadmodū opinio boni qm̄ bo num eſt ad eandem opinionem que eſt boni qm̄ non bonuꝫ eſt. Sed prima tertiaqꝫ contrarie. Secūda ig tur quartaqꝫ ẜm ſimilitudinem proportiōis ſunt ſine vlla dubitatione contrarie. Poteſt v̓o ⁊ ſimplicius ī telligi hoc modo. ſi boni qm̄ bonum eſt opinio ⁊ non boni qm̄ non bonum ē opinio ſimiles ẜm veritatem ſunt: boni autem qm̄ non eſt bonum: ⁊ rurſus non bo ni qm̄ bonum eſt ipſe quoqꝫ ſimiles ẜm falſitateꝫ ſūt: ſi vna falſarum vni verarum opinionum inuenta fue rit contraria erit reliqua falſa relique vere contraria ꝙ ſola efficit ſimilitudo. Oſtenditur autem vna falſa vni vere quemadmoduꝫ ſupra expoſuimus contraria hoc eſt ea que dicit id quod non eſt bonum eſſe ei que arbitratur id quod non eſt bonum non eſſe boni Relinquitur igitur ea que arbitratur id quod bonū eſt non eſſe bonum contraria eſſe ei que opinatur id quod bonum eſt eſſe bonum. Qua in re colligitur ne gationem potiuſqͣꝫ contrarium ponentem affirma tionem vere affirmationi eſſe contrariaꝫ. Perplexa igitur ſententia his modis quibus diximus expedita eſt. ſed ſe ſic habet ordo ſermonum. Amplius inquit ſimiliter ſe habet boni qm̄ bonum eſt. ⁊ non boni qm̄ non bonum eſt que vtreqꝫ vere ſunt. ⁊ ſuper has bōi qm̄ non bonum eſt: ⁊ non boni qm̄ bonum eſt: q̄ ſunt vtreqꝫ mendaces. Illi ergo que eſt non boni qm̄ non bonum eſt vere opinioni que nam eſt contraria. hoc quaſi interrogatiuo modo dictum eſt. Non ea que di cit qm̄ malum eſt qm̄ ſimul aliquando eſſe poterunt vere. hoc autem in contrariis non poteſt inueniri. nū qͣꝫ enim vere vera contraria eſt. quemadmoduꝫ aūt fieri pōt vt ſimul ſint vere qm̄ eſt quiddaꝫ non bonū malum. quare contingit ſimul veras eſſe. At v̓o nec illa que eſt non malum. Simul enim ⁊ he erunt.i. poſ ſunt aliquando ſimul eſſe vere: in his preſertim rebꝰ que inter bonum malumqꝫ ſunt. Relinquitur ergo ei que eſt non boni qm̄ non bonuꝫ ē que vera eſt contra ria ea que eſt non boni qm̄ bonum eſt: que falſa eſt ⁊ ſimul vera nō pōt inueniri. Quare ad ſimilitudineꝫ ſuperius poſitā reuertitur: vt dicat ⁊ eam que eſt bo ni quoniā non bonum eſt contrariam ei que eſt boni qm̄ bonum eſt: ꝙ ſi quis ea que ſuperiuſ dicta ſunt di ligentius intuetur: nec in totius ſententie ſtatu nec quicqͣꝫ in ordine fallitur ¶ Manifeſtum eſt autem quoniam nihil intereſt. nec ſi vniuerſaliter ponamus affirmationem. huic enim vniuerſalis negatio erit contraria: vt opinio ni que opinatur. quoniam omne quod eſt bonum
bonum eſt: ea que eſt. quoniam nihil horum que bona ſunt bonum eſt. ¶ In ſuperiori argumentatione omnia de infinitis ex plicuit. Sed qm̄ fortaſſe aliquiſ poterat ſuſpicari non eandem rationem eſſe poſſe in his ꝓpoſitionibꝰ que ſunt definite: atqꝫ in his aliquid intereſſe: vtrum ea dem demonſtratio eis que definite ſunt eueniret hoc addit nihil intereſt vtrum eandem demonſtrationē quam ipſe ſuperius in propoſitionibus indefinitis fe cit. quiſqͣꝫ faciat in vniuerſalibus que iam ſine dubio definite ſunt. Si quis enim ẜm indefinitarum propo ſitionum ſuperiorem diſpoſitionem definitas diſpo nat: eaſqꝫ ẜm predictum modum ſpeculetur: non aliā vniuerſalis affirmationis opinioni contrariam repe riret: quam eam que vniuerſalis negationis opinio Nihil enī ītereſt īter indefinitas definitaſqꝫ ꝓpoſitio nes: niſi ꝙ indefinite quidem ſine determinatione de finite v̓o cū augmento determinationis ſunt: vel vn uerſalitatis vel particularitatis. hoc eſt enim quod ait: nihil intereſt nec ſi vniuerſaliter pōatur affirma tio. vniuerſali namqꝫ affirmationi vninuerſalis con traria erit negatio: vt opinioni que opinatur quoniā omne quod eſt bonum bonum eſt: que.ſ. eſt vl̓is affir mationis: ea ſit contraria que eſt: qm̄ nihil eorum q̄ bona ſunt bonum eſt: hoc eſt opinio vl̓is negationis. hoc autem cur fiat oſtendit. ¶ Nam eius que eſt boni quoniā bonum eſt ſi vni uerſaliter ſit bonum. eadem eſt ei que opinatur ꝗc quid bonum eſt. quoniam bonum eſt. Hoc autem nihil differt ab eo quod eſt. qm̄ omne qd̓ eſt bonū bonum eſt. Similiter autem ⁊ in non bono. ¶ Gradatim indefinitam propoſitionem ad ſimilitudi nem vniuerſalis adduxit. dicit autem quecūqꝫ fuerit indefinita propoſitio ei ſi quod in ſermone ſolemꝰ di cere quicquid addat̉ vniuerſalis ſit: vt nihil omnino diſtet ea que ad rem in affirmatione omne predicat: vt ea opinio vl̓ propoſitio que eſt de bono quoniā bo num eſt. hoc.ſ. opinatur quoniam bonum bonum eſt huic ſi addatur quicquid: vt ita dicamuſ quicquid bo num eſt bonum eſt: nihil differt ab ea que opinatur omne bonum bonum eſt. Quare eadem vis eſt ſupe rioris demonſtrationis in propoſitionibus indefini tis que etiam in vniuerſalibus que paululum quiddā diſtant: ſed non ad qualitatem nec ad vim propoſitio nis ſed ad quantitatem refertur. Uniuerſalitas eniꝫ quantitati opponitur. Et ſenſus quidem huiuſmodi eſt: verba v̓o ſic ſunt. Superius propoſuerat nihil in tereſſe an indefinita eſſet propoſitio an vniuerſalis. Cur autem nihil interſit hoc modo dicit. Nam ea q̄ eſt boni quoniam bonum eſt.i. indefinita affirmatio ſi vniuerſaliter ſit bonum.i. ſi bonuꝫ vniuerſaliter ꝓ feratur. eadem eſt ei que opinatur quicquid bonum eſt: quoniam bonuꝫ eſt.i. nihil diſcrepat ab ea opinio ne que opinatur quicquid bonum eſt bonum eſſe. hu iuſmodi autem opinio nihil differt ab ea que aperte vniuerſaliter proponitur: que eſt omne quod eſt bo num bonum eſt: Similiter autem ⁊ in non bono. i. n̄ bonum eadem ratione dicimus. Ea namqꝫ propo ſitio vel opinio que opinatur non bonum eſſe: ſi ei ad datur vniuerſalitas: nihil differt ab ea que vniuer ſaliter aperte proponitur: que eſt omne quod bonum non eſt non eſt bonum. ¶ Quare ſi in opinione ſic ſe habet. Sunt autem he que ſunt in voce affirmationes ⁊ negationes no

De interpretatione ſecunde editionis lib. vi.
te eorum que ſunt in anima: Manifeſtum eſt quo niam affirmationi contraria quideꝫ negatio eſt cir ca idem vniuerſalis. vt ei que eſt quoniam omne bonum bonum eſt. vel quoniam omnis homo bo nus eſt. ea que eſt quoniam nullum vel nullus. Cō tradictorie autem qm̄ non omne: aut non omnis. ¶ Superiores omnes argumentationes ad bonuꝫ tol lit: redigitqꝫ ad concluſionem omnem queſtionis vi Supra enim negationes ⁊ affirmationes earum con trarietates de opinionibus penſare oportere predixe rat: Nunc v̓o quoniam in opinionibus reperit illam ꝯͣriā eē q̄ eēt vl̓is negatio: ideꝫ refert ad ꝓpoſitiōes: qͣs māifeſtū ē qm̄ voces ſūt ⁊ ſignifiatiue aī paſſiōis deſignare. In principio enim libri ſignificatiuas vo ces paſſiones anime monſtrare veraciter docuit. nūc ea velut probaturus quoniam in opinionibus illa con traria vniuerſali affirmationi reperta eſſet: que eēt vniuerſalis negatio potius eſt qͣꝫ ea que contrariam vniuerſali affirmationi affirmaret: idem quod arbi tratur in vocibus prouenire hoc eſt affirmationi vni uerſali non affirmationem contrariam rem ponentē ſed vniuerſalem negationem eſſe contrariam. contra dictorias v̓o eas que cum affirmatio vniuerſalis eſſet particularis negatio inueniretur. Atqꝫ hoc quidē ple niſſime dictum eſt: nec aliquis in verbis error eſt. ſed nos vt cetera nihil ambiguum relinquentes ipſorum quoqꝫ verborum ſenſum eorumqꝫ ordinem proſequi mur: Ait enim. Quare ſi in opinione ſe ſic habet.i. ꝙ opinio negationis contraria inuenitur opinioni affir mationis potius qͣꝫ contrarium ponens affirmatio Sunt autem he que ſunt in voce affirmationes ⁊ ne gationes note earum que ſunt in anima. Nam ſicut in voce affirmatio ⁊ negatio eſt. ita quoqꝫ etiam in opinione cum ipſe animus in cogitatione ſua aliquid affirmat: aut aliquid negat. quod nos alio loco dilige tius expediemus. ergo quoniam affirmationes ⁊ ne gationes que ſunt voce note earum ſunt affirmatio num vel negationum que ſunt in anima: manifeſtum eſt quoniam eſt affirmationi contraria quidem nega tio circa idem vniuerſalis. circa idem autem addidit ne diſiunctim affirmationes ⁊ negationeſ cōtrarias diceremus: ſed ait affirmatio ⁊ negatio eſſet de vna eadēqꝫ re: ⁊ illam quidem vniuerſaliter affirmare il lam v̓o vniuerſaliter negare. Earum autem hec ſunt exempla: vt ei que eſt quoniam omne bonum bonuꝫ eſt: vel quoniam omniſ homo bonus eſt: ea que ē quo niam nullum.i. nullum bonum bonum eſt que contra ria eſt: vel ꝙ nullus hoc eſt nullus homo bonus eſt. Contradictoria autem aut non omnis ideſt non om nis homo bonus eſt contra eam que dicit omnis ho mo bonus eſt. aut non omne hoc eſt non omne bonū bonum eſt contra eam que dicit quoniam omne bo num bonum eſt. Conſtat igitur in his propoſitionibꝰ quas ſupra poſuit magis eſſe contrariam affirmatio ni que dicit omnis homo iuſtus eſt eam que dicit nul
lus homo iuſtus eſt potiꝰ qͣꝫ eam que dicit omnis ho mo iniuſtus eſt. ¶ Manifeſtum eſt autem quoniam ⁊ veram vere non contingit eſſe contrariam. nec opinioneꝫ: nec contradictionem. Contrarie enim ſunt que circa oppoſita ſunt. circa eadem autem contingit veruꝫ dicere eundem. ſimul autem non contingit eidem ineſſe contraria. ¶ Poſt hec libri terminum expedit in ea ſpeculatione ⁊ demonſtratione: per quam lꝫ verum ſit manifeſtū qꝫ omnibus duas propoſitiones veras non eſſe cōtra rias: tamē idipſum monſtrare conatur. Eſt auteꝫ hu ius argumētationis ingreſſus huiuſmodi ea que ſūt contraria: oppoſita ſunt. oppoſita v̓o non poſſunt ei dem ſimul ineſſe. Cōtraria igitur eidē ſimul ineſſe nō poſſunt. de quibus autem ſimul aliquid verum dici poteſt: illa ſimul eidem ineſſe poſſunt que v̓o ſimul e dem ineſſe non poſſunt: de his ſimul vere propoſitio nes affirmatio ⁊ negatio eſſe non poſſunt. Sed con traria ſimul eidem ineſſe non poſſunt. que igitur ſil verum dicunt: contrarie non ſunt. iccirco quoniaꝫ de quibus affirmatio ⁊ negatio ſimul vere eſſe poſſunt. illa ſil̓ eidem inſunt. Quocirca que ſimul vere ſunt cō trarie non ſunt. Senſus quidem hic eſt: verba auteꝫ ſic conſtant. Manifeſtum eſt autem inquit quoniam ⁊ veraꝫ vere non contingit eſſe contrariā ideſt duas veras propoſitiones non poſſe eē contrarias nec opi nionem nec contradictionem. ſi opinio non eſt vera vere contraria: multo magis nec contradictio que ex opinionibus venit. Contradictionem autem hic pro contrarietate poſuit. de ea enim non agebatur. Cor trarie enim ſūt que circa oppoſita ſunt.i. omne cōtra rium eſt oppoſitum. Circa autem eadem contingit verum eundem dicere: iccirco ꝙ de his ſolis ⁊ nega tio ⁊ affirmatio vere ſimul eſſe poſſunt: que eidem ſi mul eſſe contingit: ſimul autem eidem non contingit ineſſe contraria: vt concludatur quoniam de quibus ⁊ affirmatio ⁊ negatio ſimul vere ſunt: ea ſimul eidē ineſſe poſſunt. contraria vero ſimul eidem ineſſe nō poſſunt. q̄ ergo ſil̓ vere ſūt: nō poſſūt eē cōtraria. PERRORRATIO Noſter quoqꝫ labor iam tranquillo conſtat portu. ni hil enim(vt arbitror) relictum eſt: quod ad plenan huius libri noticiam pertineret. Quare ſi rem propo ſitā ſtudio diligentiaqꝫ perfecimus erit. perutile hi qui harum rerum ſcientia complectendarum cupidi tate tenebuntur. Sin v̓o minus id effecimus: quod nobis propoſitum fuit: vt obſcuriſſimas huius libri ſententias enodaremus. Labori noſtro nihil vt alij nocituro ⁊ ſi non oportebit obloquitur. FINIS.

De diuiſionibus
¶ Eiuſdem de diuiſionibus liber Incipit. Uaꝫ magnos ſtudioſis afferat fructus ſcientia diuidendi: quāqꝫ apud peripateticam diſcipli nam ſemper hec fuerit in honore notitia: docꝫ ⁊ Andronici diligentiſ ſimi ſenis de diuiſione liber editus: ⁊ hic idem a Plotino grauiſſimo philoſopho comproba tus: ⁊ in libri Platoniſ ꝗ ſophiſtes īſcribit̉ cō mentarijs a Porphirio repetitus: ⁊ ab eodeꝫ ꝑ hāc ītroductionis laudata in Cathegorias vtilitas. Dicit enim fore neceſſariā generis ſpeciei differentie pro prij accidentiſqꝫ peritiam: tum propter alia multa: tū propter vtilitatem que eſt maxima partiendi. Quare quoniam maximꝰ vſus facilimaqꝫ doctrīa ē ego quo qꝫ id ſicut pleraqꝫ omnia romanis auribus tradens ī troductionis modo habita in eandem rem competen ti ſubtiliqꝫ tractatione ⁊ moderata breuitate perſcri pſi: vt nec anxietas deciſe orationis ⁊ non perfecte ſe tentie: legentium mentibus ingeratur: nec ſuperua cuam loquacitatem harum reruꝫ inexpertes rudes ī ſolerteſqꝫ noui audientium mentes habere eſt equuꝫ Nec vllus liuor: id quod ⁊ arduum natura eſt ⁊ igno tū noſtris. nobis aut magno labore ⁊ legentiū vtili tate digeſtū: obliꝗs morſibꝰ obtrec̓tationis obfuſcet. Dentqꝫ potius viaꝫ ſtudijs nūc ignoſcendo: nūc ēt cō probando qͣꝫ frena bonis artibus ſtringant: dū ꝗcꝗd nouū eſt īpudenti obſtinatione repudiāt. Quis enim nō videat plurimū ad bonarū artiū defectū valere: ſi apud mentes hominū nūqͣꝫ ſit deſperatio diſpliciē di. Sed hec hactenus. Nunc diuiſionis ipſiꝰ nomē di uidēdū ē: ⁊ ẜm vnūqd̓qꝫ diuiſiōis vocabulū vniuſcu iuſqꝫ ꝓpoſiti ꝓprietates ꝑteſqꝫ tradende ſunt. Diui ſio nāqꝫ multis modis dicit̉. Eſt.n. diuiſio gn̄is ī ſpe cies. Eſt rurſus diuiſio quū totū ī proprias diuidit̉ ꝑ tes. Eſt alia cū vox ſignificans multa ī ſignificatiōes ꝓprias recipit ſectionē. Preter has aūt tres ē alia di uiſio que ẜm accidēs fieri dicit̉. Huius aūt ē triplex modus: vnus cū ſubiectum ī accidētia ſeparamus. al ter cuꝫ accidēs ī ſubiecta diuidimus. Tertius cū acci dens in accidentias ſecamus. hoc ita ſit: ſi vtraqꝫ eidē ſubiecto ineſſe videantur. Sed harum omniuꝫ exem pla ſubdenda ſunt quatenus huius totius ratio diui ſionis eluceſcat. ¶ Genus diuidimꝰ ī ſpēs: cū dicimꝰ aīaliū alia ſunt rationalia: alia irrationalia. Rationa liū alia mortalia alia īmortalia. Uel cuꝫ dicimꝰ colo ris alia ꝗdē alba ſunt: alia nigra: alia media. Opꝫ āt omnem diuiſionē generis in ſpecies: aut in duas par tes fieri: aut in plures. Sed neqꝫ infinite ſpecies eſſe generis poſſunt. nec minus duabus. Hoc autem cur eueniat poſterius demonſtrandum eſt. ¶ Totum v̓o in partes diuiditur: quotiens in ea: ex quibus eſt com poſitum: vnumquodqꝫ reſoluimus: vt cum dico do mus aliud eſt tectum: aliud paries: aliud fundamen tu: ⁊ hominē cōiūgi aīa ⁊ corpore. Cūqꝫ hominis dici mus partes eſſe Catōnem Uirgilium Ciceronē ⁊ ſin gulos: qui cū particulares ſint: vim tamen totius ho minis iungunt atqꝫ cōponūt. Neqꝫ.n. homo genꝰ nec ſinguli homines ſpecies: ſed partes quibus totus hō
coniungitur. ¶ Uocis autem in ſignificationes pro prias diuiſio ſit: quotiens vna vox multa ſignificans aperitur: ⁊ eius pluralitas ſignificationis oſtendit̉ vt cū dico canis qd̓ eſt nomē: ⁊ hūc qͣdrupedē latra bilemqꝫ deſignat: ⁊ celeſtem ꝗ ad orionis pedeꝫ mor bidum micat. Eſt quoqꝫ alius marinus canis qui ī im moderatam corporis magnitudinē creſcēs ceruleus appellatur. Sed huius diuiſionis duplex modus eſt. Aut enī vnū nomē multa ſignificat: aut oratio iaꝫ no minibus verbiſqꝫ compoſita: ⁊ nomen quidem multa ſignificat: vt id qd̓ ſupra poſui. oratio v̓o multa deſi gnat. vt eſt aio te eacida romanos vincere poſſe. ⁊ no minis quidem per ſignificationes proprias diuiſio eꝗ uocationis partitio nuncupatur. orationis v̓o in ſigni ficationes ꝓprias diſtributio ambiguitatis diſcretio ē quā greci āphiboliā vocant: ita vt nomen multa ſi gnificans equiuocū. oratio v̓o multa deſignans āphi bola atqꝫ ambigua predicet̉. ¶ Eoꝝ aūt qͥ ẜm accidēſ diuidūt̉: ſubiecti in accidētia diuiſio eſt vt cū dicimꝰ omnium hominum alij ſunt nigri: alij ſunt candidi: alij medij coloris. Hec.n. accidētia ſunt hominibꝰ nō horum ſpecies: ⁊ homo his ſubiectum non horuꝫ ge nus ē. ¶ Accidentis vero in ſubiecta ſectio euenit: vt eſt omnium que expetuntur: alia in anima alia ī cor poribus ſita ſunt. Anime namqꝫ atqꝫ corpori id quod expetitur: accidens non genus eſt: vt boni quod eſt ſi tum in anima: ⁊ in corpore nō ſunt hec ſpecies ſꝫ ſub ſtantia. ¶ Accidentiuꝫ v̓o in accidentia diuiſio eſt: vt omnium candidoruꝫ alia ſūt dura vt margarita: alia liquentia: vt lac. Liquor nāqꝫ ⁊ albedo atqꝫ durities hec ſunt accidentia. Sed album in dura atqꝫ liquida ſeparatum eſt. Cum ergo ſic dicimus accidens: ī alia accidentia ſeparamus. ſed huiuſmodi diuiſio viciſſiꝫ ſemper in alterutra permutatur. Poſſumus eniꝫ di cere eoꝝ que dura ſūt alia ſūt nigra alia alba. ⁊ rur ſus eoꝝ que liquida ſūt alia ſunt alba ⁊ alia ſūt nigra Sed hec rurſus conuerſa diuidimus eorum que ſunt nigra alia ſunt liquentia: alia dura. ⁊ eorum que ſunt alba: alia ſunt liquentia: alia ſunt dura. ¶ Differt aūt huiuſmodi diuiſio ab omnibus que ſupradicte ſunt. Nam neqꝫ ſignificationem partiri poſſumus in voceſ vbi vox in proprias ſignificationes diſcernatur. Nec partes in totum diuiduntur: qͣꝫuis totum ſeꝑaretur ſ partes: nec ſpecies ſecantur in genera: licet genus in ſpecies diuidatur. Quod vero ſuperius dictum ē hāc diuiſionem ita fieri: ſi vtraqꝫ contingerent eidem in eſſe ſubiecto: ſi attentius perſpicitur liquet. Nam cū dicimus eorum que ſunt dura alia eē alba: alia nigra vt eſt lapis atqꝫ ebenus: manifeſtū eſt ebeno vtraqꝫ ieſſe ⁊ duritiē ⁊ nigredinem. In ceteris quoqꝫ id dili gēs lector inueniet. ¶ Quibus autē ſumma operatio veritatis inꝗrit̉ his prius intelligendū eſt que ſit oīm horum proprietas ſimul quibuſqꝫ inter ſe ſigillatim differentijs ſegregentur. Oīs.n. vocis ⁊ generis to tiuſqꝫ diuiſio ẜm ſe diuiſio nuncupatur. Relique v̓o tres in accidentis diſtributione ponunt̉. Secundū ſe aūt diuiſiōis huiuſmodi differentia eſt. Differt enim diuiſio generis a vocis diuiſione: ꝙ vox quidem in ꝓ prias ſignificationes ſeparatur. Genus vero non in ſignificationes: ſed in quaſdam a ſe quodammodo ꝓ creationes diſiūgit̉: ⁊ genus ſemꝑ ſpeciei proprie to tum eſt: vt vniuerſalius in natura: equiuocatio vero vl̓ior ꝗdē ſignificata re dicit̉ tm̄ ī voce: nō etiā totū ī natura. Illo quoqꝫ modo a vocis diſtributōe diuidit̉ ꝙ nihil habent commune preter ſolum nomen que

De diuiſionibus
ſub voce ſunt. Que vero ſub genere collocantur: ⁊ no men generis ⁊ definitionem ſuſcipiunt. Amplius quo qꝫ non eadem apud omnes vocis diſtributio eſt. Qd̓ enim apud nos dicitur canis cum eius multe ſignifi cationes in lingua romana ſint ſimpliciter fortaſſe p̄ dicatur in barbara: cum ea que apud nos vno nomi ne nuncupantur: illi pluribus fortaſſe ſignificent. Ge neris vero apud omnes eadem diuiſio diſtributioqꝫ permanet. Unde ſit vt vocis quidem diuiſio ad po ſitionem conſuetudinemqꝫ pertineat: generis vero ad naturam. Nam quod apud omnes idem eſt natu re eſt Conſuetudinis vero eſt: quod apud aliquos ꝑ mutatur. Et hec quidem ſunt differentie generis di ſtributionis ⁊ vocis. Generis quoqꝫ ſectio a totiꝰ di ſtributione ſeiungitur: ꝙ totius diuiſio ẜm quanti tatem fit. Partes enim totam ſubſtantiam coniūgē tes actu: aut ratione animi ⁊ cogitatione ſeparantur Generis vero diſtributio qualitate perficitur. Nam cum hominem ſub animali locauero: tunc qualitate diuiſio facta eſt. Quale namqꝫ animal ē homo: iccir co quoniam quadam qualitate formatur. Unde qua le animal ſit homo interrogatus reſpondebit aut ra tionale aut certe mortale. ¶ Amplius genuſ omne na turaliter prius eſt proprijs ſpeciebus: totum autem proprijs partibus poſterius eſt. Partes autem que totum coniungūt: ſed compoſiti ſui perfectionē alias natura tm̄ alias ratione quoqꝫ temporis antecedunt. Unde ſit vt genus in poſteriora. totum vero in prio ra ſoluamus. Hinc quoqꝫ illud vere dicitur: ſi genus interimatur ſtatim ſpecies deperire. Si ſpecies inte rempta ſit: non peremptum genus in natura conſiſte re. Contra euenit in toto. Nam ſi pars totius perit: totum non erit cuius pars vna ſit interempta. Sed ſi totum pereat partes permanent diſtribute: vt ſi de ī tegra domo quis abſtulerit tectum totum quod ante fuit interimit. Sed perempto toto parietes: ⁊ funda menta conſtabunt. ¶ Amplius quoqꝫ genus ſpeciebꝰ materia eſt. Nam ſicut es accepta forma tranſit ī ſta tuam: ita genus accepta differentia tranſit in ſpecieꝫ Totius v̓o partium multitudo materia eſt forma v̓o earundem partium compoſitio. Nam ſicut ſpecies cō ſtat ex genere ⁊ differentia: ita totum conſtat ex par tibus: vnde ſit vt totum ab vnaquaqꝫ parte ſua par tium ipſarum compoſitione differat: ſpecies vero a genere differentie coniunctione. Amplius quoqꝫ ſpe cies idem quod genus eſt vt homo eſt idem quod ani mal: ⁊ virtus idem eſt quod habitꝰ. Partes vero nō ſemper idem ſunt quod totum. Neqꝫ eniꝫ manus idē eſt quod homo: nec idem paries quod domus. Et in his que diſſimiles partes habent. hoc clarum eſt. Sed non eodem modo in his que ſimiles habent partes: vt in eris virgula: cuius partes que ſunt continue quoniam eiuſdem ſunt eris: videntur idem eſſe quod totum eſt: ſed falſo fortaſſe enim idem ſunt partes huiuſmodi in ſubſtantia non etiam in quanti tate. ¶ Reſtat autem vocis ⁊ totius diſtributiōis dif ferentias dare. Differunt autem ꝙ totum quideꝫ cō ſtat ex partibus. Uox vero non conſtat ex his que ſi gnificat: ⁊ ſit totius diuiſio quidē in partes: vocis au tem non ſit in partes: ſed in eas res: quas ipſa vox ſi gnificat. vnde fit vt ſublata parte vna totum pereat: ſublata vna re quam vox ſignificat multa deſignans: vox illa permaneat. ¶ Nunc ergo quoniam ẜm ſe di uiſionis differentie dicte ſunt: generis diſtributio ꝑ tractetur. Primum quideꝫ genus quid ſit diffiniendum eſt. Genus eſt quod predicatur de pluribus ſꝑ cie differentibus in eo quid eſt. ſpecies vero eſt qu ſub genere collocamus. Differentia eſt: qua aliud ar alio diſtare proponimus. Et eſt quidem genus quod terroganti quid queqꝫ res ſit: conuenit reſponderi. Differentia eſt que ad qualis percunctationeꝫ rectiſ ſime reſpondetur. Nam cum quis interrogat quid homo. recte animal. Qualis eſt homo conuenienter rationalis reſpondetur. ¶ Diuiditur autē genus alia in ſpecies: alias ī differentias: ſi ſpecies quibus opo tet genus diuidi nominibus carent: vt cum dico ani malium alia rationalia ſunt: alia irrationalia. Ratio. nale ⁊ irrationale ſunt differentie. Sed quoniam ſpe ciei huius que eſt animal rationale: nomen vnum nō eſt: iccirco pro ſpecie differentiam ponimus: eāqꝫ ſu periori generi copulamus. omnis enim differentia in proprium genus veniens ſpeciem facit. Unde ſit vi materia quedam genus ſit forma differentia. Cuꝫ at tem proprijs nominibus ſpecies appellatur: nō in di ferentias ſed in ſpecies ſit recta generis diuiſio: vnde eſt vt ex pluribus terminis diffinitio colligatur. S enim omnes ſpecies ſuis nominibus appellarentur ex duobꝰ ſolis terminis omnis fieret diffinitio: vt ci dico quid eſt homo quid mihi neceſſe eſſet dicere an mal rationale mortale: ſi animal rationale eſſet pro prio nomine nuncupatum: quod cum reliq̄ quoqꝫ diſ ferentia ideſt mortali iunctum diffinitionē homin veriſſima ratione ⁊ integra concluſiōe ꝑficeret. Nū autem ad diffinitiōes ſpecieꝝ integras diuiſio neceſ ſaria ē: ⁊ fortaſſe ī eodē diuiſionis ⁊ diffinitiōis ratio verſatur. Nā diuiſionibus iunctis vna cōponitur di finitio ¶ Sed qm̄ alia ſunt equiuoca alia vniuoca: ⁊ q̄ ſunt vniuoca ipſa in geneꝝ ſuſcipimus ſectiōes. Que v̓o ſunt equiuoca in his diuiſio ſola ſignificationis ē videndum eſt prius quid ſit equiuocū quid vniuocū ne cum iſta fefellerint equiuocum nomē quaſi in ſpe cies: ita in ſignificatiuas voces reſoluamus. vnde fi vt rurſus ad diuiſionē neceſſaria ſit diffinitio. Qui. enim ſit equiuocum quid vniuocum diffinitione colli gimus. ¶ Sunt autem differentie alie per ſe: alie ve ro per accidens: ⁊ harum alie ſunt conſequentes ſta tim: alie relinquentes ſtatim. Relinquentes huiuſmo di ſūt: vt dormire vel ſedere vel ſtare vel vigilare ꝑſ quētes v̓o vt capilli criſpi: ſi n̄ ſūt amiſſi: ⁊ glauci ocu li: ſi nō ſint qͣdā extrīſecus debilitate turbati. Sꝫ hec ad diuiſionē generis ſumēda nō ſūt. Neqꝫ.n. ad diffi nitiones ſūt cōmoda. oē.n. qd̓ ad diuiſioneꝫ genet aptū ē idē ad diffinitionē rectiſſime cōgregamus la v̓o q̄ ꝑ ſe ſunt ſola ad diuiſionē generis apta ſum Hec.n. īformāt ⁊ ꝑficiūt vniuſcuiuſqꝫ ſubſtātiaꝫ: ⁊ hoīs rōnalitas ⁊ mortalitas. Sꝫ has quēadmodū ꝑ bare poſſimus vtꝝ ex eo ſint genere ſtatiꝫ relīquēt an ꝑſequētiū: an ī ſubſtātia ꝑmanētiū hoc mō ē vio dū. Neqꝫ.n. ſufficit ſcire quas ī diuiſiōe ſumamꝰ: niſ illud quoqꝫ cognitū ſit: quēadmodū eaſdē ipſas qͣ ſu mēde: ⁊ que reijciēde ſūt rectiſſime cognoſcamꝰ. Ui dēdū ergo primū ē: vtꝝ propoſita differentia oī pol ſit: ⁊ ſemꝑ ineſſe ſubiecto. ꝙ ſi ipſa vel actu vel rōne ſeiūgit̉: hec a diuiſiōe generis ſeparāda ē. Si.n. ſepe ⁊ actu ⁊ rōne ſeiūgūt̉: ex eoꝝ genere ſūt: q̄ ſtatī reli quūt: vt ſedere qd̓ frequētiꝰ ꝗdē ſeꝑat̉ ⁊ actu ipſo ſubiecto diuidit̉. Que v̓o rōe ſola a ſubiecto diuidui ea ſūt ꝯſeq̄ntiū differentiaꝝ: vt glaucis oculis eſſe a ſubiecto rōe ſeiūgimꝰ: vt cū dico aīal ē luminibꝰ gla cis: vt quilibꝫ ho. ꝙ ſi hic non eſſet hmnōi: non eū̄ te

De diuiſionibus
aliqua eſſe hominem prohiberet. Aliud rurſus eſt qd̓ non poſſit ratione ſeparari: quod ſi ſeparatuꝫ ſit: ſpe cies interimatur. vt cum dicimꝰ ineſſe homini vt ſo lus numerare poſſit: vel geometriaꝫ diſcere. ꝙ ſi hec poſſibilitas ab homine ſeiūgitur: homo ipſe nō per manet. Sed he non ſtatim earum differentiaruꝫ ſūt que ſubiecto inſunt. Nam non iccirco homo eſt quo niam hec facere poteſt: ſed quoniam rationalis eſt at qꝫ mortalis. He igitur differentie per quas ſpēs con ſiſtit: ipſe ⁊ in diffinitiōe ſpeciei: vt hominis: ⁊ in ge neris eius diuiſione: quod continet ſpeciem vt ipſum hominem collocantur. ⁊ vniuerſaliter dicendum eſt: quecunqꝫ differentie huiuſmodi ſunt: vt non modo preter eas ſpecies eſſe non poſſit: ſed per eas ſolas ſit he vel in diuiſione generis: vel in ſpeciei diffinitione ſumende ſunt. ¶ Quoniam vero quedam ſunt: q̄ dif ferunt: que contra ſe in diuiſionibus poni non debēt. vt in animali rationale ⁊ bipes. Nullus enī dicit ani malium alia ſunt rationalia: alia duos pedes haben tia: iccirco ꝙ rationale ⁊ bipes licet differant: nulla tamen a ſe oppoſitione ſeiunguntur. Conſtat quecun qꝫ a ſe aliqua oppoſitione differunt eas ſolas differt tias ſub genere poſitas: genus ipſum poſſe diſiunge re. Sunt autem quattuor oppoſitionet: aut vt contra ria: vt bonum malo: aut vt habitus ⁊ priuatio: vt vi ſus ⁊ cecitas. Quamqͣꝫ ſint ⁊ quedam res: in quibus diſcernere difficultas ſit: vtrum in contrarijs an ī pri uatione ⁊ habitu eas oporteat collocari: vt ſunt mo tus: quies: ſanitas: egritudo: vigilatio: ſomnus: lux te nebre. Sed hec alias nunc de reliquis oppoſitionibꝰ dicendum eſt. Tertia oppoſitio eſt que eſt ẜm affir mationem ⁊ negationem: vt So. viuit: So. non viuit Quarta que ẜm relationem vt pater filius: dominus ſeruus. Secundum quas igitur harum oppoſitionuꝫ quattuor diuiſio generis ſit: rectiſſima ratione mon ſtrandum eſt. Manifeſtum eſt enim ⁊ oppoſitiones eē quattuor: ⁊ genera ⁊ ſpecies ꝑ oppoſita ſeparari. Nunc ergo dicendum eſt: ẜm quam oppoſitionem ha rum quattuor vel quemadmodum ſpecies a genere diſiungi conueniat. ⁊ prima quidem ſit oppoſitio con tradictioni. Uoco autem contradictionis oppoſitio nem: que affirmatione ⁊ negatione proponitur. In hac igitur negatio per ſe nullam ſpeciem facit. Nam cum dico homo vel equª: vel aliquid huiuſmodi ſpe cies ſunt. Quicquid autem negatione quis protulerit ſpeciem non declarat. Non eſſe hominem ſpecies nō eſt. omnis enim ſpecies conſtituit eſſe. Negatio vero quicquid proponit ab eo quod eſt eſſe diſiūgit: vt cū dico homo quaſi ſit quiddam locutus ſum. Cum vero non homo ſubſtantiam hominis negatione deſtruxi. Sic igitur per ſe caret diuiſio generis in ſpecies ne gatione. Neceſſe eſt autem ſepe ſpeciem negatione componere: cum ea quam ſimplici nomine ſpecieꝫ vo lumus deſignare: nullo vocabulo nuncupatur: vt cuꝫ dico imparium numerorum alij ſunt primi vt tres ꝗn qꝫ ſeptem. Alij non primi vt nouem. ⁊ rurſus figura rum alie ſunt rectiſſime: alie non rectiſſime: ⁊ colorū alij ſūt albi alij nigri: alij nec albi nec nigri. Ergo qm̄ vnum nomen ſpeciebus poſituꝫ non eſt: eas negatiōe proferre neceſſe eſt. Hoc igitur cogit interduꝫ neceſ ſitas non natura. Ideoqꝫ quotiens negatione facimꝰ ſectionem: prius aut affirmatio: aut ſimplex dicendū eſt nomen: vt eſt numerorum: alij ſunt primi: alij nō primi. Nam ſi prius negatio dicta ſit: tardior ſit ei rei quam proponimus intellectus. Nam cum primuꝫ di
cis eſſe aliquos primos numeros: cum quales ſint pri mi exemplo vel diffinitione docueris: quales non ſūt primi: mox auditor intelligit. Sin vero contrario fe ceris: aut neutruꝫ ſubito: aut tardius vtrumqꝫ cogno ſcet. Diuiſio enim que propter apertiſſimam generis naturam reperta eſt: debet potius ad intelligibiliora deducere. Amplius quoqꝫ prior eſt affirmatio: poſte rior vero negatio. Quod autem primum eſt: in diui ſione quoqꝫ primitus oportet ordinari. Neceſſe quo qꝫ eſt ſemper infinitis finita eſſe priora: vt equale in equali: virtutem vitijs: certum incerto: ſtabile ⁊ fixuꝫ inſtabili ⁊ mutabili. Sed omnia que aut definita par te orationis aut affirmatione proferuntur: plus fini ta ſunt: qͣꝫ aut nomen cuꝫ particula negatiua: aut to ta negatio. Quare finito potius qͣꝫ infinito eſt facien da diuiſio. Sed ſi cui per hec quedam paretur anxie tas aut obſcuriora ſunt fortaſſe qͣꝫ ipſe deſiderat: ni hil ad me facilem cognitionem pollicentem. Neqꝫ enī rudibus hec totius artis: ſed imbutis ⁊ vlteriore pe ne loco progreſſis legenda ⁊ diſcenda proponimus. Qui vero huiꝰ operis.i. dialectici ordo ſit: cum de or dine peripatetice diſcipline mihi dicendum eſſet: dili genter expoſui. Hec quidem dicta ſunt de oppoſitio ne quam affirmatio ⁊ negatio conſtituit. ¶ Illa vero que ẜm habitum priuationemqꝫ ſit: ipſa quoqꝫ vide tur ſuperiori eſſe conſimilis. Negat enim quodā mo do priuatio habitus: ſed differt ꝙ ſemper quidem po teſt eſſe negatio. priuatio autem non ſemper: ſed tūc quando habere habitum poſſibile ē. hoc vero nos iā predicamenta docuere. Quare forma quedam intel ligitur eſſe priuatio. Non enim tm̄ priuat: ſed etiam certa ſeipſam priuatum quēqꝫ diſponit. Neqꝫ enim ce citas oculum ſolum priuat lumine: ſed ipſa quoqꝫ ẜm ſe priuatum luce diſponit. cecus enim dicitur ad pri uationem quodammodo diſpoſitꝰ ⁊ affectꝰ. hoc quo qꝫ Ariſtoteles teſtatur in phyſicis. Unde ſit vt priua tionis differentia ad generis diuiſionem frequenter vtamur. Sed hic quoqꝫ eodem modo ſicut in contra dictione faciēdū eſt. prius.n. ponendus eſt habitus ꝙ eſt affirmationi conſimilis. poſt vero priuatio que ne gatiōi. Aliquotiens tamen priuationes quedam habi tus vocabulo ꝓferuntur: vt orbus: cecus: viduus. Ali quotiens tamen ꝑticula priuatiōis: vt cū dicimꝰ fini tum īfinitum: ⁊ equale: inequale. Sed in his equale: ⁊ finitū ī diuiſione ponenda ſunt prima priuationis ſe cunde. Ac de oppoſitione quidem priuationis ⁊ habi tus hec dicta ſufficiant. ¶ Cōtrarioꝝ v̓o oppoſitio du bitatur fortaſſe an ẜm priuationē ⁊ habitū eē videa tur vt album ⁊ nigrum: an albū ꝗdē priuatio nigri ſit nigrum v̓o albi. Sed hec alias. Nunc autem ita tra ctandū ē tāqͣꝫ ſi ſit aliud oppoſitionis genus: ſicut eſt p̄dicamētis ab ipſo quoqꝫ Ariſtotele diſpoſitum. In cōtrarijs aūt geneꝝ multa diuiſio eſt. fere enim cun ctas differētias ī cōtraria ducimꝰ. Sed quoniam cō trariorū alia ſūt medio carētia: alia mediata: ita quo qꝫ diuiſio faciēda ē: vt coloruꝫ: alia ſūt nigra: alia ſūt alba: alia neutra. Fieret autem oīs diffinitio: oīſqꝫ di uiſio duobus terminis niſi(vt ſupra dictum eſt) indi gētia que ſepe exiſtit in nomine prohiberet. Quo āt mō vtreqꝫ duobus terminis fierent: erit manifeſtum hoc mō. Cū.n. dico aīaliū alia rōalia ſūt: alia irratio nalia: aīal rationale ad hominis diffinitionem cōten dit. Sed quoniaꝫ aīalis rōnalis vnū nomen nō eſt po ſitū ponamꝰ ei nomen. a. litteram. Rurſus. a. littere qd̓ eſt animal rationale: alia mortalia ſunt: alia īmor

De diuiſionibus
talia. Uolentes igit̉ diffinitionē hominis reddere di cemus homo eſt. a. mortale. Nam ſi ē hominis diffini tio aīal rationale mortale: aīal v̓o rōnale per. a. litte ram ſignificatur. idem ſentit. a. mortale tanqͣꝫ ſi dice retur animal rationale mortale. a. enim(vt dictuꝫ ē) animal rationale ſignificat. Sic ergo. a. littera ⁊ mor tali duobus terminis facta eſt hominis diffinitio. ꝙ ſi reperirentur ī omnibus quoqꝫ nomina duobus ter minis ſemper tota fieret diffinitio. Diuiſio quoqꝫ no minibus poſitis quoniam ſemper in duos terminos ſeccatur: manifeſtum eſt: ſi quis generi ⁊ differentie cum deeſt nomen imponat: vt cum dicimus figuraꝝ que ſunt trilatere: alie ſunt equilatere: alie duo latera habentes equalia: alie tote īequales ſunt. Trina igit̉ diuiſio ſi ſic proferetur fieret duplex: figurarum que ſunt trilatere: alie ſunt equales: alie inequales. Ineqͣ lium alie ſunt duo latera tm̄ habentes: alie tria ineqͣ lia ideſt omnia: ⁊ cum dicimus reruꝫ omniuꝫ alia ſūt mala: alia ſunt bona: alia indifferentia: que ſcilꝫ neqꝫ bona neqꝫ mala ſunt: ſed ſi ita diceretur gemīa fieret diuiſio. Rerum omnium alia ſunt differentia: alia in differentia. Differentium alia ſunt bona alia mala. Ita ergo diuiſio omnis in gemina ſecaretur: ſi ſpecie bus ⁊ differentijs vocabula non deeſſent. Quartam v̓o oppoſitionem diximus que eſt ẜm ad aliquid: vt pater filius: dominus ſeruus: duplum dimidium: ſen ſibile: ſenſus. Hec igitur nullam habent ſubſtantialē differentiam: qua a ſe inuicem diſcrepent: īmo potiꝰ habent huiuſmodi cognationeꝫ que ad ſe inuicem re feruntur: ac ſine ſe eſſe non poſſunt. Nō eſt ergo ge neris in relatiuas partes faciēda diuiſio: ſed tota hu iuſmodi ſectio a genere ſeparanda eſt. Neqꝫ enim ho minis eſt ſpecies ſeruus aut dominus: nec numeri du plum aut dimidium. Cū igitur quattuor ſint differen tie oppoſitionum affirmationis. ⁊ negationis: ſi non neceſſe eſt: ſemꝑ tamē relationis reijciēda eſt diuiſio priuationis ⁊ habitus: ⁊ contrariorum ſumende. Ma xime autem contrarietas in differentijs ponenda eſt nec non ⁊ priuatio iccirco quoniam quiddam contra habitum cōtrarium videtur opponere: vt eſt finituꝫ ⁊ infinitum. Quāqͣꝫ enim priuatio ſit infinituꝫ: tn̄ cō trarij imaginatione formatur. Eſt quedam nāqꝫ(vt dictum eſt) forma. Dignum v̓o inquiſitu eſt: vtrum ī ſpecies an in differentias recte genera diuidantur. Diffinitio namqꝫ diuiſionis generis eſt in ſpecies pro ximas diſtributio. Oportet igitur ẜm naturam diui ſionis ẜm diffinitionē in proprias ſpecies ſemper fie ri generis diſgregationem. Sed hoc interdum fieri nequit propter eam quam ſupra reddidimus cauſam Multis enim ſpeciebus non ſunt nomina. Atqꝫ ideo quoniam quedam ſunt genera prima quedam vltima quedam media: primum quidem vt ſubſtantia: vlti mum vt animal: medium vt corpus: corpus nāqꝫ ani malis genus eſt: ſabſtantia corporis. Sed quemad modum neqꝫ ſuper ſubſtantiam quicqͣꝫ inueniri po teſt qd̓ generis loco valeat collocari: ſic neqꝫ ſub ani mali: homo ſpecies namqꝫ non genus eſt. Quare an tiquior videbitur ſpeciei diuiſio: ſi indigētia nominū non ſit. ꝙ ſi his non habūdamus: genera prima vſqꝫ ad vltima conuenit in differentias ſeparare. Hoc au tem ſit hoc modo: vt primum genus in ſuas differen tias diſgregemus non in poſterioris: ⁊ rurſus poſte rius in ſuas: ſed non in poſterioris. Neqꝫ enim cedeꝫ ſunt differentie corporis que animalis. Si quis enim dicat: ſubſtantia aliud corporale: aliud incorporale: re
cte diuiſionem fecerit. he namqꝫ differentie proprie ſubſtantie ſunt. Si vero dicat: ſubſtantiarum alia ſūt animata: alia inanimata: hic non recte ſubſtantie dif ferētias ſegregauit. Corporis namqꝫ differentie he ſunt non ſubſtantie ideſt ſecundi generis non primi. Quare manifeſtum eſt ẜm proprias differentias: nō ẜm poſterioris generis priorum generum diuiſioneꝫ faciendam eſſe. Quotiens autem genus aut in diffe rentias: aut in ſpecies diſoluitur: poſt diuiſionem fa ctam mox diffinitiones: aut exempla ſubdenda ſunt. Sed ſi qua diffinitionibus non abundet. ſatis eſt exē pla ſubijcere: vt cum dicimus corporum alia ſunt ani mata ſubijciamus vt homines vel feram. alia inani mata: vt lapides: oportet autem diuiſionem quoqꝫ ſi cut terminum. neqꝫ diminutam eſſe. neqꝫ ſuperfluum Nam neqꝫ plures ſpecies qͣꝫ ſub genere ſunt: oportet apponi nec pauciores: vt in ſe ipſa diuiſio: ſicut termi nus cōuertatur. conuertitur enim terminus ſic virtꝰ eſt mentis habitus optimus. Rurſus mentis habitꝰ optimus virtus eſt. ſic etiam diuiſio. omne eniꝫ genꝰ eorum aliquid que ſunt ſpecies erit. Rurſus quelibe ſpecies proprium genus eſt. Fit autem generis eiuſdē diuiſio multipliciter vt omnium corporum: ⁊ quecur qꝫ ſunt alicuius magnitudinis. Sicut enim circulum in ſemicirculos: ⁊ in eos quos greci vocant tomeas: nos diuiſiones poſſumus dicere: diſtribuimus: ⁊ te tragonum alias ducta per angulum diamētro in triā gula: alias in paralellogramata: alias in tetragona ſe paramus. Ita quoqꝫ genus vt cum dicimus numero rum alij ſunt pares: alij impares: ⁊ rurſus alij: prim alij non primi. Trianguloruꝫ alia ſūt equilatera: alia duo ſola latera equalia habentia: alia totis inequali bus lateribus. ⁊ rurſus triangulorum alia ſunt recti angula: alia acutos habentia tres angulos: alia obtu ſi vniuſ. Sic igitur generis vnius ſit multiplex diuiſio Illud autem ſcire perutile eſt: quoniā genus vna quo dammodo multarum ſpecierum ſimilitudo eſt: que earum omnium conuenientiam ſubſtantialem mon ſtret. atqꝫ ideo collectiuum plurimarum ſpecierum genus eſt. Diſiunctiue vero vnius generis ſpecies: q̄ quoniam differentijs informantur(vt dictum eſt) circo ſub vno genere minus duabus ſpeciebus eē nō poſſunt. omnis enim differentia in differentium plu ralitate conſiſtit. Sed de diuiſione generis ⁊ ſpi ciei perplura dicta ſunt. Hanc igitur inſiſtentibꝰ vi peremptor per diuiſionem generis ad ſpeciei diffi tionem facultas aperitur. Oportet autem non ſoli quas ad diffinitionem ſumamus differentias adi re: ſed ipſius diffinitionis artem diligentiſſima cogn tione complecti. Et illud quidem an vlla poſſit dif tio demonſtrari: ⁊ quemadmodum per demonſti tionem valeat inueniri: ⁊ quecunqꝫ de ea ſubtilius in poſtremis analeticis ab Ariſtotele pertractata ſunt ſ termittam. Solam tamen exequar diffiniendi regū lam ¶ Rerum enim alie ſunt ſuperiores: alie inferio res: alie medie. Superiores quidem diffinitio nulli complectitur: iccirco ꝙ earum ſuperiora genera inu niri non poſſunt. Porro autem inferiores vt ſunt ir diuidua. ipſe quoqꝫ ſpecificis differentijſ carēt. Qu circa a diffinitione quoqꝫ ſecluſe ſunt. Medie igitu que ⁊ habent genera: ⁊ de alijs generibus: vel de ſꝑ ciebus: vel de indiuiduis predicantur ſub diffinitioni cadere poſſunt. Data igitur huiuſmodi ſpecie que genus habeat: ⁊ de poſterioribus predicetur: prumo eius ſumo genꝰ: ⁊ illius generis differentias diuido adiungo

De diuiſionibus
adiūgo differentiā generi: ⁊ video vtruꝫ illa iūcta cū genere equalis poſſit eſſe cuꝫ ſpecie ea: quā circūſcri pēdā diffinitione ſuſcepi. ꝙ ſi minor fuerit ſpēs: illaꝫ rurſus differētiā quā dudū cū genere poſueramꝰ qͣſi genus ponimus: eamqꝫ ī alias ſuas differētias ſeꝑa ramus: ⁊ rurſus has duas differētias ſuperiori gene ri cōiungimus: ⁊ ſi equauit ſpēm diffinitio ſpeciei eē dicet̉. Si v̓o minus fuerit ſecūdas differētias rurſus ī alias ſeparamꝰ. Quas oēs cōiūgimus cū genere: ⁊ rurſus ſpeculamur: ſi oēs differentie cū genere eqͣles ſint ſpēs: que diffinitur: ⁊ poſtremo totiens differen tias differentijs diſtribuimus vſqꝫ duꝫ oēs iuncte ge neri ſpēm equali diffinitione deſcribant. Huius aūt rei clariorē facient exempla notitiam hoc modo. Sit enī nobis propoſitū qd̓ diffinire velimꝰ nomē vocabu lū noīs de pluribus noībus predicatur: ⁊ quedam ſpe ies eſt continens ſub ſe īdiuidua. Diffinio ergo no men ſic. ſumo eius genus quod eſt vox: ⁊ diuido illud vocum alie ſunt ſignificatiue: alie v̓o minime vox nō ignificatiua nihil ad nomen. ⁊ enim nomē ſignificat. Sumo ergo differentiā que ē ſignificatiua. ⁊ cū ge nere iūgo.i. cuꝫ voce: ⁊ dico vox ſignificatiua: ⁊ tunc reſpicio vtꝝ genª hoc ⁊ differētia nomini ſint equalia Sꝫ nōdū ſūt equalia. poteſt.n. vox ſignificatiua eē ⁊ nō eē nomē. Sunt enim quedā voces: que dolorē de ignāt alie que animi paſſiones naturaliter que nomi na non ſūt vt īteriectiones. Rurſus ipſam vocem ſi gnificatiuaꝫ in alias differentias diuido vocū ſignifi catiuarum alie ſunt ẜm poſitionem hoīuꝫ alie natu raliter: ⁊ vox quidē ſignificās naturaliter nihil ad no mē: vox v̓o ſignificās ẜꝫ poſitionē hoīuꝫ nomini con gruit. Quocirca has duas differētias ſignificatiuā ⁊ ẜm poſitionē iungo cū voce.i. cū genere: ⁊ dico nomē eſt vox ſignificatiua ẜm placitū. Sed rurſus mihi nō equatur ad nomen. Sunt nāqꝫ ⁊ verba voces ſignifi catiue ⁊ ẜm poſitionem. Non igitur ſoliꝰ nominis dif finitio eſt. Diſtribuo iterum differentiam que eſt ẜm poſitionem. ⁊ dico ẜm poſitionem vocum ſignificati uarum alie cum tempore: alie ſine tempore: ⁊ differē tia quidem cum tempore nomini non coniungitur: ic circo ꝙ verborum eſt ſignificare tempora: nominum v̓o minime. Reſtat ergo vt congruat illa differētia q̄ eſt fine tēpore. Iungo igitur has tres differētias ge neri: ⁊ dico nomen eſt vox ſignificatiua ad placitum ſine tēpore. Sed rurſus mihi nō plena cōcluſio diffi nitionis occurrit. poteſt.n. ⁊ vox ſignificatiua ⁊ ẜꝫ po ītionē ⁊ ſine tēpore eē: ⁊ nomen nō eſſe vnū: ſed no mina iuncta que eſt oratio: vt Socrates cum Plato ne ⁊ diſcipulis. ſꝫ. quāqͣꝫ imperfecta ſit hec oratio: tn̄ oratio ē. Quocirca vltima differētia que eſt ſine tem pore: alijs itē differētijs diuidēda ē: ⁊ dicemus. vocū ſignificatiuarū ẜm poſitionem ſine tempore: alie ſūt quarum pars aliquid ſignificat. extra. hoc ꝑtinet ad orationē: alie quarum pars nihil extra ſignificat. hoc pertinet ad nomē. Noīs enim pars nihil extra ſignifi cat. Fit ergo diffinitio ſic. Nomen ē vox ſignificatiua ad placitū ſine tēpore: cuiꝰ nulla pars extra ſignificat ſeparata. Uides ne igitur qͣꝫ recta diffinitio conſtitu ta ſit. Nā quod dixi vocem. a ceteris ſonis nomen di ſiunxi: ꝙ ſignificatiuam appoſui: nomē ab nō ſignifi catiuis vocibus ſeꝑaraui. ꝙ ẜm placitum ⁊ ſine tēpo re a naturaliter ſignificatiuis vocibus: ⁊ a verbis ꝓ prietas nominis diſiuncta eſt. ꝙ eius partes nihil ſi gnificare extra propoſui: ab oratione diſiunxi: cuius ꝑtes aliꝗd ſeparate extra ſignificant. vnde ſit: vt qd̓cūqꝫ nomē fuerit: illa diffinitione claudatur: ⁊ vbicū qꝫ hec oratio diffinitionis aptabit̉: illud eſſe nomē nō dubites. Illud quoqꝫ dicendū eſt: ꝙ genus in diuiſio ne totuꝫ eſt ī diffinitione pars. ⁊ ſic diffinitio eſt: qͣſi quedam partes totum coniungant: ⁊ ſic eſt diuiſio qͣſi totum ſoluatur in partes: ⁊ eſt ſimilis diuiſio generiſ totius diuiſioni: diffinitio totius compoſitioni. Nam qꝫ in diuiſione generis animal totum eſt hominis. In tra ſe enim complectit̉ hominē. In diffinitione vero pars eſt. ſpecies nāqꝫ genus cum alijs differentijs iū ctuꝫ componit: vt cū dico animaliū alia ſunt rationa lia: alia irrationalia: ⁊ rurſus rationaliuꝫ alia ſūt mor talia: alia immortalia: aīal ratiōalis totū eſt: ⁊ rurſus rōnale mortalis. ⁊ hec tria ſunt hoīs. Si vero in diffi nitione dicam animal rationale mortale. tria hec vnū hominē coniungunt. Quocirca pars ipſius hominis ⁊ genus ⁊ differentia reperitur. Sic ergo ī diuiſione genus eſt totum ſpecies pars. Eodem quoqꝫ mō dif ferentie totū ſūt: ſpecies in quas ille diuiduntur: par tes ſunt. In diffinitione v̓o ⁊ genus ⁊ differētie par tes ſunt. Diffinita v̓o ſpecies totum. ſed hec hacte nus. Nunc de ea diuiſione dicimꝰ que ē totius ī ꝑtes Hec enī erat ſecūda diuiſio poſt generis diuiſionem. Qd̓.n. dicimꝰ totū multipliciter ſignificamus. Totuꝫ nāqꝫ eſt quod cōtinuum eſt: vt corpꝰ vel linea vel ali quid huiuſmodi. Dicimus quoqꝫ totum quod nō con tinuum ē: vt totū gregem: vel totū populum: vel to tum exercitum. Dicimus totum quod vl̓e eſt: vt ho minē vel equum. Hi.n. totum ſunt ſuarum partiū. i. hominū vel equoꝝ: vnde ⁊ particularē vnumquēqꝫ hominē dicimus. Dicit̉ quoqꝫ totum quod ex quibuſ dam virtutibus conſtat: vt anime alia eſt potētia ſa piendi: alia ſētiendi: alia vegetandi. Tot igitur mōis cū totuꝫ dicatur: facienda eſt diuiſio totius. prīo ꝗdē ſi ꝯtinuū fuerit in eas partes: ex ꝗbus ipſum totū cō ſtare perſpicitur. Aliter enī non ſit diuiſio. Hominis enī corpus in partes ſuas ita diuidimus ī caput: ī ma nus: in toracem: ⁊ pedes: ⁊ ſi quo alio mō ī ꝓpas par tes ſit recta diuiſio. Quoꝝ aūt multiplex eſt compoſi tio: multiplex ē diuiſio: vt aīal quideꝫ ſeparetur ī par tes eas que ſibi ſil̓es hn̄t partes in carnes ⁊ oſſa. rur ſus in eas que ſibi non habent ſimiles partes in ma nus in pedes. Eodē quoqꝫ mō ⁊ nauis ⁊ domꝰ. Libꝝ quoqꝫ ī verſus atqꝫ hos in ſermones: hos autē in ſyl labas: ſyllabas ī litteras ſoluimus. Itaqꝫ ſit vt ſylla be ⁊ littere. ⁊ noīa: ⁊ verſus partes quedā totius li bri eſſe videāt̉. alio tn̄ modo accepte nō partes totius ſed partes partiū ſūt. Opꝫ aūt nō oīa ſpeculari quaſi actu diuidantur: ſed qͣſi animo ⁊ ratione: vt vinū aq̄ mixtum diuidimus in vina aque mixta hec actu. diui dimus ēt in vinum ⁊ aquam: ex quibus mixtuꝫ ē hec ratione. hec enī iam mixta actu ſeparari nō poſſunt. Fit aūt diuiſio totius ⁊ in materiam atqꝫ formā. Ali ter enī conſtat ſtatua ex ꝑtibꝰ ſuis: aliter ex materia ⁊ forma ideſt ex ere ⁊ ſpē. Similiter autem etiā tota il la diuidenda ſunt: que continua non ſunt. eodē quoqꝫ mō ⁊ ea que ſūt vl̓ia: vt hominū alij ſunt in Europa alij in Affrica: alij in Aſia. Eius quoqꝫ totiꝰ qd̓ ex vir tutibus conſtat: hoc mō facienda ē diuiſio aīe alia ꝑs eſt in virgultis: alia in animalibus. ⁊ rurſus eius que conſtat in aīalibus: alia eſt rationalis: alia ſenſibilis ē Et rurſus hec alijs ſubdiuiſionibus diſſipantur. Sed nō ē aīa hoꝝ genꝰ: ſꝫ totuꝫ. partes eniꝫ he anime ſūt ſed non. vt in quantitate: ſed vt in aliqua poteſtate ⁊ virtute. Ex his enī potentijs ſubſtātia anime iungit̉

De diuiſionibus
vnde ſit: vt quiddā ſimile habeant hmōi diuiſio: ⁊ ge neris: ⁊ totius diuiſioni. Nam ꝙ ſi quelibet pars eiuſ fuerit: anime predicatio eam ſequetur: ad generis di uiſionem refert̉: cuius vbicūqꝫ ſpecies fuerit: ipſum mox cōſequit̉ genus ꝙ aūt nō oīs aīa oībꝰ partibus iungitur: ſed alia alijs: hoc ad totius naturam refer ri neceſſe ē ¶ Reſtat vt de vocis in ſignificatiōes di uiſione tractemus. Fit autem vocis diuiſio tribuſ mo dis: Diuidit̉ enim in ſignificatiōes plures: vt equiuo ca vel ambigua. Plures enim res vnum nomen de ſignāt: vt canis. Plures rurſus vna oratio: vt cum di co grecos viciſſe troianos. Alio aūt mō ẜꝫ modū. hec enī nō plura ſignificāt: ſed multis modis: vt cum dici mꝰ īfinitū vnā rē ſignificat: cuiꝰ terminus īueniri nō poſſit. Sꝫ hoc dicimus aut ẜm mēſurā: aut ẜm multi tudinē: aut ẜm ſpēm ẜm mēſurā: vt eſt īfinitū eē mū dum: magnitudine enī dicimus infinitū ẜm multitu dinem vt ē īfinitā eſſe corpoꝝ diuiſionē. infinitā nam qꝫ diuiſionū multitudinē ſignificamꝰ. Rurſus ẜꝫ ſpe ciem: vt infinitas dicimus figuras. Infinite enim ſūt ſpēs figuraꝝ. Dicimus ēt īfinitū aliquid ẜꝫ tēpus: vt infinitum dicimus mundū: cuius terminus ẜm tēpus inueniri nō poſſit. Eodē quoqꝫ modo infinitū dicimꝰ deum: cuius ſuperne uite terminus īueniri ẜm tēpus non poſſit. Sic igitur hec vox nō plura ſignificat ẜm ſe: ſꝫ multimode de ſingulis p̄dicat̉. vnū tn̄ ipſa ſigni ficat. Aliter v̓o modus ẜm determinationē. Quotiēs enim ſine determinatione dicitur vox vlla: facit ī ītel lectu dubitationē: vt ē homo. hec enī vox multa ſigni ficat. Nulla.n. diffinitione cōcluſa audiētis ītelligētia multis captatur fructibus: erroribuſqꝫ traducit̉. Qd̓ .n. quiſqꝫ auditor ītelligat: vbi id quod dicens loquit̉ nulla determinatione cōcludit. Niſi.n. ꝗſ ita diffiniat dicēs. Oīs hō ābulat: aut certe ꝗdā hō ābulat: ⁊ niſi hūc noīe ſi ita cōtingit deſignet. Intellectus audien tis qd̓ rōnabiliter intelligit nō hꝫ. Sūt ēt alie deter minationes: vt ſi ꝗs dicat: daſmihi: qd̓ dare debeas: nullus ītelligit niſi ītellectꝰ ⁊ certa ratio addat̉ deter minatiōis: vel ſi ꝗs dicat ad me veni: quo veniat: vel qn̄ veniat niſi determinatiōe non cognoſciturus. Eſt āt ꝗdē oē ābiguū dubitabile: non oē tn̄ dubitabile ē ābiguum. Hec.n. que dicta ſunt dubītabilia quidem ſūt nō tn̄ ambigua. In ambiguis.n. vtraqꝫ auditor rōnabil̓r ſeip̄m ītellexiſſe arbitrat̉: vt ſi ꝗs dicat. au dio grecos viciſſe troianos: vnꝰ pōt ītelligere ꝙ gre ci troianos vicerint: aliꝰ ꝙ troiani grecos. ⁊ hec vter qꝫ dicentis ipſius ſermonibꝰ rōnabiliter ītelligit. Cū aūt dico da mihi: qd̓ dare debeat: nullus ex ipſis ſer mōibus rōnabiliter auditor ītelligit. Qd̓ enī ego nō dixi: ille potius ſuſpicabitur qͣꝫ aliqͣ rōne id qd̓ a me ꝓlatū nō eſt: perſpicaciter videat. Tot igitur modis cū vocis diuiſio fiat: aut per ſignificantias aut ꝑ mo dū ſignificationū: aut ꝑ determinatiōes. In his que ẜm ſignificantiā diuidūt̉: nō ſolū diuidēde ſunt ſigni ficationes: ſed ēt diuerſas res eſſe q̄ ſignificātur: dif finitiōe demōſtrandū ē. Ariſtoteles.n. hec ī topicis diligēter p̄cepit: vt ī his q̄ dicunt̉ bona: alia ſunt bo na vt ea q̄ boni retinent qualitatē: alia que ipſa quidē a qͣlitate nulla dicūt̉: ſed ꝙ bonā rē faciūt: iccirco bo na dicunt̉. Oportet aūt maxime exercere hāc artem (vt ipſe Ariſtoteles ait) contra ſophiſticas īportuni tates. Si.n. nulla ſubiecta ſit res quā ſignificat vox: ſi gnificatiua eē nō dicit̉. ſin v̓o vna res ſit quā ſignifi cat vox dr̄ ſimplex. ꝙ ſi plures multiplex.i. ml̓ta ſigni ficans. Diuidēda ergo hec recte ſūt: ne in aliquo ſillo
giſmo capiamur. Sin v̓o āphibola oratio.i. ābigua ē eueit: vt aliquotiēs vtroqꝫ mō ſint poſſibilia q̄ ſignifi cātur: vt id qd̓ ſuꝑius dixi. potuit enī fieri vt greci vi cerent troianos: ⁊ troiani grecos ſuperarēt. Sūt v̓o alia q̄ īpoſſibilia ſūt vt cū dico hominē comedere pa nē: ſignificat quidē ꝙ hō panē comedat. rurſus ꝙ p nis hominē comedat: ſꝫ hoc īpoſſibile ē: ergo quotiē ad cōtētionē venit̉ poſſibilia ⁊ īpoſſibilia diuidenda ſūt. Quotiens ad veritatē poſſibilia ſola dicēda īpo ſibilia relinquēda ſūt ¶ Qm̄ v̓o plures ſpēs plura ſi gnificātiū vocū ſunt dicendū eſt: ꝙ alie in particula multiplicitatis ſignificationē hn̄t: alie in tota oratiōe Et eaꝝ q̄ in particula hn̄t: ꝑſ ipſa equiuoca dicit̉. To ta v̓o ipſa oratio ẜm eꝗuocationē multiplex. Illa v̓o q̄ in oratione tota ſignificatōis multiplicitatē retine ambigua nūcupat̉. Diuidūt̉ aūt ſignificationes eqr uocaꝝ ẜꝫ equiuocationē vnius ꝑticule orationū diffi nitione. vt cū dico hō viuit ītelligit̉: ⁊ verus ⁊ pictu Diuidit̉ aūt hoc mō: aīal rōale mortale viuit: qd̓ v rum ē. aīalis rationalis mortalis aſſimilatio viuit: ꝙ falſū ē. Diuidit̉ ēt qualibet actiōe q̄ determinet: v generis vel caſus: vel alicuius articuli: vt cū dico: C. na Romanoꝝ ſanguine ſorduit: ⁊ calamū demōſtra ⁊ fluuiū ſed diuidimus quidē ſic articulo vt dicamur hic canna. Romanoꝝ ſāguine ſorduit: vel genere y canna Romanoꝝ plenꝰ ſāguine fuit vel caſu: vel nū ro. In illo enī tm̄ ſingularis: ī illo pluralis: ⁊ de alijs q dē eodē mō. Sūt aūt alia ẜm accentum: alia ẜm orte graphiam. Scd̓m accentū vt pone: pone. Scd̓ꝫ ori graphiam: vt queror: ⁊ queror ab inquiſitione: ⁊ q̄r la. Et rurſus hec ẜm ortographiā ipſā diuidunt̉: v ẜm actionē ⁊ paſſionē ꝙ queror ab inquiſitione paſ ſiuū ē q̄ror aūt a q̄ rela agētis ē. ¶ Ambiguaꝝ v̓o or tionū facienda ē diuiſio: aut per adiectionē: aut ꝑ minutionē: aut ꝑ diuiſionē: aut ꝑ aliquā trāſmut. nē: vt cū dicit̉: audio troianos viciſſe grecos ita dice mus. Audio ꝙ greci vicere troiāos. Hec.n. ambigi tas quolibet eoꝝ modo ſoluit̉. Nō tn̄ ita diuidēda et oīs vocū ſignificatio tāqͣꝫ generis ſignificatio. In g nere.n. oēs ſpecies enūerant̉. In ambiguitate v̓o te te ſufficiūt: quante ad euꝫ ſermonē poſſunt eſſe vt les quē alterutra nectit oratio. Ac de vocis ꝗdē di ſione ſufficienter dictū ē. Eſt aūt ⁊ de generis: totiu qꝫ diuiſione ꝓpoſitum atqꝫ expeditū. Quare de oīb ẜm ſe ꝑtitionibus diligentiſſime ꝑtractatū ē. Nūc ⁊ de eis diuiſionibus dicemus: que per accidēs fuerīt Haꝝ aūt cōe p̄ceptū ē: ꝗcꝗd ipſoꝝ diuidit̉ in oppo ta diſgregari: vt cū ſubiectū ī accn̄tia diuidimꝰ nō d cimus corporū alia ſūt alba: alia ſūt dulcia que op ſita nō ſūt: ſꝫ corpoꝝ alia ſūt alba: alia ſūt nigra: a neutra. Eodē quoqꝫ mō ī alijs ẜm accn̄s diuiſionil diuidendū ē atqꝫ illud maxime perſpiciēdū ē: ne vltra dicat̉: aut minꝰ: ſicut ſit ī generis diuiſiōe. N .n. oꝫ relīqui aliqd̓ accn̄s ex eadē oppoſitiōe: qd̓ ſi iecto illi ineſt quod nō in diuiſione dicatur. Neqꝫᶠ addi aliquid qd̓ ſubiecto ineſſe nō poſſit. Poſterio quideꝫ peripatetice ſecta prudētie differētias diuiſ nū diligentiſſima ratione ꝑſpexit: ⁊ per ſe diuiſion ab ea que eſt ẜm accidēs: ipſaſqꝫ inter ſe diſiunxit a diſtribuit. Antiquiores aūt indifferenter: ⁊ accident ꝓ genere: ⁊ accidentibus ꝓ ſpēbꝰ aūt differētijs vt bantur. Un̄ nobis ꝑopportuna vtilitas viſa ē: ⁊ cō muniōes haꝝ diuiſionū ꝓdere: ⁊ eas proprijs diffe tijs diſgregare. Et de diuiſione quidē oī quātū ī ductiōis breui tas patiebat̉: diligēter expreſſimus

De diffinitionibus
¶ anicij Manlij Seuerini Boetij ex conſularijs patri cij Liber de diffinitionibus Incipit. Icendi ac diſputādi pri Dſeg xa xcxii ma ſemꝑ oratio eſt ⁊ iā dialecticis auctoribus ⁊ ipſo. M. Tullio ſepius admonente que dr̄ dif finitio. Quippe cū ī cer tamen ꝯtētionēqꝫ nihil poſſit(qd̓ tn̄ in dictiōe ꝯſiſtat) aliqn̄ deduci ni ſi de quo futura pugna poe. E eſt prius fuerit ī defini tione defixū vt poſſit in I¶ ¶xex vtrūqꝫ qui inituꝝ e eā litē eē manifeſtū ꝗd ſit illud de quo ī futura qōne tractabit̉. vn̄ nō ſolū cōmoditatis genere ꝑſpicienda eſt virtꝰ definiendi: qꝛ per hanc orationē res ſemper uoluit̉. Et ꝙ illa ſit que illud de quo querit̉ explicat eꝝ ēt ꝙ prīcipal̓ ſemꝑ adhibita maximum lumen ⁊ nanifeſtū parit rei que in ꝯͣiuꝫ deducta hꝫ qōnem. ⁊ ni ſi verba aut nota oībꝰ extitiſſent: aut vnā ſignifi antiā ſui ſemꝑ tenerēt ⁊ nō ambiguo vel obſcuro di to audientes fallerēt: ⁊ loquētes ſub diuerſa interp̄ atiōe deciperēt oīo definitio neceſſario minime cre leret̉. At cū noīa rebꝰ īpoſita voceſqꝫ ſingule ꝑ exiſti mnationē eius ꝗ ita res appellandas eē cenſuit ita ſint ſtitute ⁊ ita arte cōpoſite vt nota quadā in reꝝ ſigni ficatiōe nō aperta declaratione ducerent audientes. Neceſſariū ad modū arbitror noſce ꝗd ſit definitio ꝙ uſqꝫ ſpēbꝰ ac ꝑtibꝰ cōpleat̉: vt facillime ⁊ eā rē quā eclarat poſſit on̄dere. ⁊ tollit tn̄ cognitis modis ī di ēdo ſua veritate faſtidiū: at priꝰ eiuſdē ipſius vt ordi ē ꝑ precepta ſeruare videamur definitionis adhibē a eſt definitio. Definitio eſt: vt. M. Tullius in topi is ait oratio que id qd̓ definit explicat ꝗd ſit hoc ita z: ⁊ ita ītelligi neceſſe eſt: vt ⁊ in quo genere ſit defi nitio declarādū eē videat̉ ⁊ ꝗd cōprehendat ⁊ quēad nodū ꝑfecte eadē definitio definita eſt. Noīa vel vo es interdū res ſignificāt interdū facta īterdū ſingu ī dicta: īterdū orationes ⁊ quāqͣꝫ his oībꝰ factis ac ictis ⁊ orationibꝰ genus vident̉ eē qd̓ dicimus: res ſi ꝓprio noīe ⁊ certa ſignificatione aliud eſſe videat̉ ſꝫ ſcm̄ ē aliud qͣꝫ dictū ſingulare atqꝫ vnicū aliud qͣꝫ ratio. Ergo definitio non facti vox eſt nō rei alicuiꝰ ut corporal̓: aut īcorporalis ſed eſt oratio. Et enī ta s dictio que exprimit ꝗd ſit id de quo querit̉ ſine du io appellat̉ oratio: vt oratio eſt exordiū ⁊ narratio ⁊ etera que partes orationis eē dicimꝰ. Ita ergo ⁊ de initio oratio ē. Sꝫ qm̄ hoc generale nomē eſt qd̓ vti diximus cōuenit ēt expōni: narrationi: īuocationi: p̄ dicationi: ceteriſqꝫ ſingul̓ q̄ vtiqꝫ orationes eſſe dicū tur vt id ꝙ general̓r appoſitū eſt poſſit ad id deduci de quo q̄rit̉ adiecta eſt ſpēs. Querebamꝰ enī ꝗd eſſet definitio ad quā rē declarādū. M. Tullius adiecit q̄ id qd̓ definit explicat qd̓ ſit talis oratio nō niſi defini tio ē. Nā oratio ꝗdē eſt qͣ nō explicat qd̓ d̓finit: ſꝫ qd̓ geſtū eſt. ⁊ itē alie ſingule oratiōes ī ſuis officijs actio nibuſqꝫ ꝯſtitute aliud ſunt ⁊ oratio que id qd̓ definit explicat ꝗd ſit: ita adiecta eſt ſpēs: vt cū genus ſupra ſit oratio: ſpēs ſit que id qd̓ definit. Poſtrēo tn̄ adiū ctu ſit quo certius id ⁊ quo magis ꝓpriū declaret qd̓ dcm̄ eſt explicat ꝗd ſit. Sūt enī alie orationes que ex plicāt magis quale ꝗd ſit: aut quātū ſit. At v̓o hec ni hil hoꝝ ſꝫ tm̄ ꝗd ſit explicat. diuerſa ē.n. ī iſta ꝑtitōe
cognitio ꝗppe cū alid̓ ē ſcir̄ qͣle ſit ⁊ ꝗd ſit explicare hͨ enī ī ꝑcipiēda rei ſb̓a ꝯtinet̉ illud ī qͣlitate noſcēda. ⁊ hoc ꝗdē Cicerōis ſit adhibita definitio. Nos tn̄ apti id ip̄m ꝗd ſit definitio nr̄a explanatione faciamꝰ. Oē ꝙ demōſtrat̉ oratiōe: aut an ſit: aut ꝗd ſit: aut qͣle ſit on̄dit̉. ꝙ cū adhibet̉ or̄o ad declarationē rei alicuius an ſit n̄ ē definitio. Itē cū qͣle ſit aliꝗd or̄one mōſtrat̉ pari mō definitio nō erit: cū v̓o ꝗd ſit on̄dit̉ qd̓ īter: an ſit ⁊ qͣle ſit mediū ē ve ē definitio. Ita.ſ. mediū vt an ſit nulla iā ſit dubitatio. Itē qͣle ſit nō eiꝰ ꝗ reꝗͥrit ſꝫ ꝗ definit ſit ī ſcīa collocatū. Mediū ī quē hoc genꝰ qd̓ on̄dit idip̄ꝫ de quo q̄rit̉ ꝗd ſit definitio nūcupat̉. Oīs definitio ī qōne rē hꝫ īcertā. Oīs res ſi certa ē d̓ finitiōe n̄ eget ſi īcerta ē neqꝫ res ē ⁊ q̄rit definitiōe mōſtrari. Oīs.n. res ſi mō iā res ē quēadmodū dixi mꝰ certa ē. Cū v̓o iā certa ē ⁊ qͣlitates ſuas hēat ꝗb cū facile cōp̄hēdit̉ facile ꝗd ſit agnoſcit̉. Nūqͣꝫ.n. ꝗd ſit ītelligi p̄t niſi qͣle ſit fuerit cōp̄hēſū. Oīs diffinitio aut reprobāde eā: aut ſi res ī qōe verſat̉ augēde aut ſi vel apud aduerſariū vel apd̓ auditorē q̄libꝫ iā nota res ē cōfirmāde aſſumit̉. Nihilominꝰ tn̄ diffinitio vt res eadē q̄ nota ē ⁊ certa ⁊ fixa teneat̉ adhibet̉. Oīs diffinitō: aut rhetorica ē or̄o autdialectica: ſi ē rheto rica originē ex ꝯtētiōe ſuſcipiēs ꝑ rei de qͣ q̄rit̉ ꝑtes ſuas ſe diuidet nec ī vniꝰ tractatu a ſuis rebꝰ tota ꝯſi ſtet: vt cū vniuſcuiuſqꝫ rei plena ⁊ certa ꝑfectio nota ſit: cūctis ꝑ ꝑtes ſibi eādē diſtribuāt dicta certantiū Sepulture violationē rē ēt certā plenāqꝫ ⁊ ꝑfectā re tinemꝰ cū ī eruto ſepulcro ē ēt aīus ⁊ factū violantis vt ſtudio eruēdi ⁊ ꝓfanādi īanes hoc ꝗſpiā videatur aggreſſus. Ergo vti diximꝰ violatio ſepulture cōſtat ⁊ aīo ⁊ facto. Plenaqꝫ ipſa res ē violati ſepulchri: ex his duobꝰ aꝑuit ſepulcꝝ ꝗdā vt auferret ornamēta. Idē ſepulchri violator reꝰ ī iudiciū deuocat̉. ſine du bio diffinitiuā or̄onē ⁊ ꝯtētionē exprimētē ꝗd ſit vio latio ſepulture necͣio cā deſiderat: ſꝫ ſingul̓ ꝑtibꝰ totiꝰ facti ac plēi vtūt̉ oratoreſ. vt ſepulture violationē po nat vnꝰ qd̓ aꝑtū ſit ſepulcꝝ. cōtra aliꝰ ſepulture viola tionē dicat ī aīo ꝯtīeri ita exiſtit diffinitīe or̄onis iſte tractatꝰ: vt cū totū qd̓ agnoſcit̉ ī ſepulture violatiōꝫ ꝑ ꝑtes ſuas fuerit diſtributū: eaſqꝫ ꝑtes oratores ſin gl̓i tēuerīt. ꝯtēdēdi gne̓ diffinitōe vti videāt̉. ſꝫ n̄ r̄cte dr̄ hmōi diffinitio cū nō ſit certa n̄ plēa n̄ ītegra diſ finitio niſi cū totū ꝗcꝗd ipſiꝰ rei ē de qͣ q̄rit̉ expͥmēs ꝗd ſit or̄o declararit. veꝝ hec captioſa ⁊ falſa ē. n̄ cer ta rhetoꝝ diffinitio. eſt alia ēt q̄ rhetoribꝰ accōmoda ta cognoſcit̉: q̄ lōge a v̓tute diffiniēdi plēiſſime ſeꝑat̉ q̄ ꝑ collectiōꝫ n̄ ꝗd ſit on̄t: ſꝫ h̓ eē a ſil̓i cū alid̓ ſit orōe ꝯcludit: vt cū q̄rit̉ ꝗd ſit acciꝑe: vtiqꝫ re ꝓpria v̓a cer ta nihil alid̓ ē niſi ꝓpͥa māu aliꝗd ab aliquo oblatū ſu me̓ ꝑ collectiōeꝫ m. tulliꝰ d̓finit pecūias accepiſſe ver rē cū comites ſocij miniſtriqꝫ pecūias acceꝑit. Comi tes illi tui manꝰ erāt tue. Itē ī nullo exēplo cū q̄rit̉ ꝗd ſit īimicꝰ dicimꝰ inimicū eē eū ꝗ aliꝗd mali molitꝰ ſit ac cicero collectōe vtēs dicit. Inimicū eē ꝗ fac̄ ꝯͣ oīꝫ rē volūtatē. honorē. dignitatē. Ex ꝗbꝰ colligimꝰ hmōi diffinitōeſ ꝯtētōi oratoꝝ maxīe ꝯuēire lōge tn̄ a v̓tu te diffinitōis eē diſcretaſ. ſꝫ he diffinitiōes q̄ oratori bꝰ aꝑte ſt̓ ⁊ poetis: ſui explicatōe ī or̄one certū ordinē ꝯtinēt. De qͣ re p̄cepta ī rhetoricis ſūt a. m. tullio cō ſtituta: ita vt oīs diffinitio h̓ ē orō q̄ explicat d̓ qͦ qͣri tur ꝗd ſit his mēbriſ ꝑtibuſqꝫ teneat̉. pͥmū vti breui ter id d̓ qͦ q̄rit̉ ꝗd ſit orō nr̄a ꝯtīeat. ⁊ hec appellatur diffinitio. dein̄ eiꝰ diffinitōis ſupponat̉ approbatio qͣ illd̓ on̄dimꝰ vt id ip̄ꝫ qd̓ breuit̓ ī diffinitōe poſuimꝰ

De diffinitionibus
id ita eſſe argumentorum rationibus approbemus. Deinde tertio loco inducimus deductionē eiuſdē dif finitionis in eam ſpēm de qua queſtio eſt. ⁊ de qua iu dicium eſt ꝯſtitutū: vt cū general̓r rē diffinierimꝰ ⁊ ita eē de quo q̄rit̉ dixerimꝰ. poſtea approbationē cō ſtituerimꝰ veꝝ eſſe qd̓ diffinimꝰ. Tertio loco on̄deri mꝰ hoc ē qd̓ geſtū eſt vel id eē de quo q̄rit̉. Que ora tionis ꝑs appellat̉ deductio generis ad ſpēm. Quar to loco in oratione noſtra deſtructionē diffinitionis aduerſe ꝑtis: hoc ē vti quēadmodū aduerſarij diffi nierīt id ip̄m de quo diffinitionem conſtituimꝰ ꝓpo namꝰ: eāqꝫ aduerſarioꝝ diffinitionē vitioſam eē do ceamꝰ que quēadmodū vitioſa ſit: poſtea declarabi mus. Habꝫ enī ꝑtes ſuas certas integras de ꝗbꝰ nūc dicere ſuperſedemꝰ. Eſt diffinitio inimicitiaꝝ apud. m. tulliū breuis ita collocata. An tu maiores inimici tias putas eē quā ꝯͣrias hoīuꝫ volūtates ⁊ diſſimilia ſtudia: hec vti diximꝰ diffinitio rethorica eſt: ⁊ breui ter oratio cōcluſa ꝗd ſint inimicitie. Poſtqͣꝫ diffini tionē adhibet̉ approbatio fidē ac religionē ſanctiſſi mam in vita qui putat pōt ne ei nō inimicꝰ eē qui fa ma ſpoliauerit oīa. Deīceps reliqͣ que ſequūt̉ in quo qd̓ aīaduertere illud licet poſſe ꝯtingi ⁊ approbatio nē diffinitionis ⁊ deductionē diffinitionis in ſpēm. Nāqꝫ hic. m. tullius inimicitias eē ꝯͣria ſtudia ⁊ diſſi miles volūtates approbat ita vt ſpeciē ip̄am de qua querebat̉ factā verbis includat. potuit enim appro batio fieri illas eē inimicitias que ꝯͣrias ꝯtinēt volū tates: ⁊ in rationibus ſupponēdis talis dictio ꝯponi cū fidē alius ſeruet: īfidelis ſit aliꝰ. Nulla dubitatio ē qn tali aīo nō inter ſe affecti inimici eē credant̉. Iteꝫ religioſo viro irreligioſus inimicus ē. Alia ergo ſi ex diuerſis ſtudijs ⁊ volūtatibꝰ ſuppoſita dicerent̉ ſola eēt approbatio. nō etiā deductio generis in ſpēm: at cū nunc ita nectit̉ dictio fidem ſanctiſſimā in vita ꝙ putat: religionē qui colēdā eē exiſtimat is ſine dubio inimicus ē ei qui fama ſpoliauit oīa tēpla violauit: d̓ lubra polluit. Hic ēt iā veris idem factum de quo q̄ri tur ita ſpecial̓r cōtinet̉ ⁊ includit̉. vt ſimul cū appro batiōe ⁊ deductiōe diffinitionis in ſpēm clauſum te neat̉. poſt adiungit̉ vt diximꝰ deſtructio diffinitionis aduerſe ꝑtis: ſed ꝑ cōceſſionē.i. ſimiliū. an̄ ſi ꝯtra reꝫ meā feciſſet iniuriā aliquis iure ei me inimicū eē ꝓfi terer. Ponamus igit̉ aduerſe ꝑtis diffinitionē talē. Inimicitie ſunt cū contra rem meam aut fecit aliꝗs: aūt dixit iniuriā. Hāc diffinitionē ſic deſtruit. m. tul lius vt cōceſſo eo ꝙ ita ē diffinitū nihilominuſ ⁊ alio mō ſunt inimicitie cū aliquis faciat cōtra oīuꝫ rē ho norē ⁊ dignitatē. Talis igit̉ ſemꝑ circa rethoricā dif finitionē ꝑ mēbra quattuor reſtet̉ oratio: vt ſit diffi nitio approbatio diffinitionis: deductio affinitionis ad ſpēm. Deinde poſtrema deductio diffinitiōis par tis aduerſe: ſed hec apta rethoricis nō ēt philoſophiſ eē videt̉. Illa aūt que philoſophorū propria eſt etiā oratoribꝰ ꝯuenit eaqꝫ ſibi ⁊ ad materiā ſuā ⁊ ad pro prie ornamentū dictionis adiūgit orator. Oīa enī re cte orator exprimit q̄ ſunt in dicendo philoſophoruꝫ. Nā ⁊ vero vtit̉ argumēto qd̓ ē philoſophoꝝ ꝓpriū vtit̉ etiā neceſſario. At ꝯͣ ph̓s in diſputatiōibus pro prijs rethoꝝ cūcta cōdemnat. neqꝫ enī adiū̓git aliqn̄ ſignū. neqꝫ qd̓ credibile dr̄. ⁊ oē probabile penitus a virtute ſui ſermōis excludit ea. Ergo diffinitio queē philoſophoꝝ propria in rebꝰ exprimēdis que explicat quid ſit quale ſit quēadmodū mēbris ſuis cōſtare de beat exponemus. Diffinitiones eē principia diſputā
di ⁊ ſupradiximus. ⁊ m. tullius probat: tū in dialogi oībꝰ: tū etiā in eo libro qui topica īſcribit̉: in quo do cet primū argumētoꝝ locū eſſe diffinitionē: hoc eſt a toto cui loco qui appellat̉ a toto neceſſario adhibēda eſt diffinitio vt ita argumētoꝝ locus a toto ſit diffini tio. Porro vt ſupra diximª explicandi argumenti: qd̓ a toto eſt dicit̉ definitio. ergo p̄ceptis ⁊ dialecticor ⁊ philoſophoꝝ oīum illud tenere debemus nō eē du finitionē niſi ſolā que in ea re quā definire volumus priuſqͣꝫ eius rei eē ītelligimus declaret atqꝫ oſtendat ſubſtantiā. hoc vt aꝑtius fiat. ſi docebimus nullā eſſe diffinitionē certam integram approbādā niſi eā quā dicūt philoſophi ſubſtātialē grece ὀίσιωλησ appe latur. Quid autē ſubſtātia ſit alibi explicādū. Ad co gnitionem interim illud accedat quotiens de aliqu querit̉ quid ſit tunc poſſe eſſe certam ac ſubſtantialē diffinitionem. quotiens eius rei de qua querit̉(vti d ximꝰ) genus ponimus etiā cetera ꝑ differētias ī ora tione ſubiungimus. Nō alienū videt̉ exemplū ponere ⁊ ſic ad reliqua que ſunt obſcura trāſire. Querit̉ ho mo quid ſit huic vtiqꝫ genus eſt aīal. Cum igit̉ in diſ finitione: quā explicabo quid ſit hō: aīal dixero ac de de reliqua cōnectā erit ſubſtantialis diffinitio. Sub qꝛ color genus eſt ab hoc de quo quero albū vel nigꝫ iam ſubſtantialis erit diffinitio que incipit a genere ac ſic cetera connectit. Hec ſubſtantialis eſſe dicetu ⁊ hec propria: ⁊ hec integra hec a philoſophis ꝓbat ita vt alio mō facta: diffinitio nunqͣꝫ eſſe dicat̉: ve a quibuſdā hoc nomē etiā ad alia que alio modo di finiuntur ſepe trāſfertur. Ergo hec ſubſtantialis di finitio a Marco Tullio ſic explicatur. Oportere no poſito genere eius rei de qua querit̉ ſubiūgere ſpe cies: vt alia que vicina eſſe poſſint diſcretis cōmunio nibus ſeparemus. ⁊ tamdiu interponamus differen tias: quadiu ad propriū eius de quo queritur ſignat ſio hoc proponamus exemplū. hō eſt aīal rōnale mo tale terrenum bipes riſus capax. Animal cum dictu eſt. ſubſtātia hoīs declarata eſt. Eſt enī vt ſupra dix mus ad hoīem genus animal. Omne autē genus ſpe ciei ſue ſubſtātialis eſt declaratio: ſed hic animal ꝙ late patebat adiecta ſpecies eſt terrenū. iam excluſu eſt: qd̓ aut aereū eſt: aut humidū. Bipes vero ꝓpte alia aīalia poſitū eſt: q̄ plurimis pedibus īnitūt̉. It rōnale ꝓpter illa que rōnis egent. Mortale āt ꝓpte id qd̓ deus eſt. Quibꝰ oībꝰ aīalibꝰ que ꝯuēire poterā ad ſuperiora in oratione poſita diſcretis atqꝫ diſcluſi adiectū eſt ꝓpriū in ꝑte poſtrema. Eſt enī ſolū hoī qd̓ ridet: ſic ꝑfecta oī ex parte diffinitio eſt ad hoīer declarandū cū poſito genere excluſis oībꝰ que pōt rant cōuenire ad ꝓprietatē eiꝰ de quo querebat̉ ꝑi nit oratio. Atqꝫ hoc p̄ceptū tullianū ē eo vſqꝫ eū qͣt diffiniat ſpēs in oratione interponere ⁊ abijcere diſ rētias oportere quouſqꝫ ad ꝓprietatē: que iā cōis eē nō poſſit ſermo ꝑueniat. Ueꝝ Ariſtoteles diffiniti nē ꝑfectā ⁊ plenā ait cōſiſtere ex genere ⁊ differētij Ex genere etiā ⁊ differētijs hoc idē nos ſupra docū mus: cū interpoſita ſpēs dr̄ia ſua alia que poſſent eē conſimilia ſeꝑaret. Quidā tn̄ cautiores plenioreſqꝫ ī docēdo diffinitionis ipſius quaſi quedā mēbra cōſti tuūt dicūtqꝫ eā ꝑfectā diffinitionē iſtā quam app lo ſubſtantialē ex qnqꝫ ꝑtibꝰ ideſt genere ſpecie. dif ferenti

De diffinitionibus.
ferentia accn̄ti ꝓprio debere ꝯſiſtere. Sꝫ accn̄s ī dif finitiōe minimū ꝓpriū plurimū valet. Et recte ꝗdem ac v̓e iſta cōmēorat: nec aliena: aut principe haꝝ arti nꝫ Ariſt. aut a. m. tullio ꝗ de iſtis p̄cepta tradiderūt judicāda ſunt. Cōſtat.n. his ꝗnqꝫ ꝑtibus veluti mē bris ſuis ītegra diffinitio veꝝ ⁊ Ariſt. in libris quos topica appellauit docuit ꝗd genꝰ ſit: ꝗd ſpēs: ꝗd dr̄ia ꝗd ꝓpriū ꝗd accn̄s. Et plurimi p̄terea ph̓i libris ſuis cōplexi haꝝ vim reꝝ ⁊ potētiā declararūt. Nos qꝛ iā vno libro de his ꝗnqꝫ rebus pleniſſime diſputauimꝰ ne reſrei īterpoſita obſcuritatē pariat: haud dicta re putamꝰ: ſꝫ lectorē ad librū ꝗ iā ſcriptus ē ſi adeſt ei ī digentia ire volumꝰ: ſibiqꝫ nō eē impedimēto qd̓ hic p̄termiſſuꝫ eſt aīaduertat. Id.n. ēt illis oībus cogni tis ex p̄ceptoꝝ. neceſſitate retinebit. in orōne iſta ſub ſtātiali tādiu interponere debemꝰ ſpēs ⁊ dr̄ias qͣꝫdiu ſecluſis oībus q̄ hoc idē eē pn̄t eo ꝑueniat̉: vt ꝓprie tas iā certa teneat̉. m. tulliꝰ ī topicis ius ciuile voluit diffinire: ⁊ vt oportuit cepit a genere: dixit.n. in prīci pio. ius ciuile eſt eꝗtas. hoc iuris genus ē. Sꝫ qm̄ ea dē eꝗtas nūc ꝯſtitutiua eſt nūc naͣlis: ius āt ciuile ec tas ē ab hoībus inſtituta: iō adiectū ius ciuile ē equi tas ꝯſtitutiua. Poſito genere: adiecta ſpē: ſpēm aliā ſeꝑauit.ſ. nāleꝫ. Sꝫ qm̄ ēt ius gentiū eꝗtas ꝯſtituti ua eſt: ⁊ nō ē tn̄ ciuile: adiectū id qd̓ ſeꝑare potuiſſet ius gentiū: his inꝗt ꝗ eiuſdē ciuitatis ſūt. Qua ſpē in terpoſita eius ciuile deſcripſit. Eſt ēt nūc qd̓ cū altero poſſit eē cōe. hoc ip̄ꝫ qd̓ ſupra dcm̄ ē vniuerſū. Et.n. religionū iuri ⁊ ſacroꝝ oīuꝫ ꝯuenit. Nāqꝫ eiꝰ religio nū eꝗtas ē: ⁊ ꝯſtitutiua eꝗtas ⁊ his oībꝰ ꝗ eiuſdē ſūt ciuitatis. Sꝫ illud ius nō appellamꝰ eē ciuile qd̓ ē pō tificū. hoc igr̄ vt poſſet excludere: ⁊ ius ciuile vſqꝫ ad ꝓpriū diffiniret: adiecit ad res ſuas obtinendas: de mus alid̓ exēplū in orōnibꝰ poſitū: quo faciliꝰ res ⁊ manifeſtiꝰ explicet̉. Diffinit. m. tulliꝰ ꝗd ſit gl̓ia his vt opinor v̓bis. gl̓ia inꝗt ē illuſtris ⁊ ꝑuagata recte factoꝝ ⁊ premagnoꝝ vl̓ in ſuos ciues vl̓ in rēp. vel ī oē genus hoīuꝫ fama meritoꝝ. Gl̓ia igr̄ ſubſtātial̓r diffinita ē: cū dcm̄ ē fama. Eſt.n. gl̓e genꝰ fama: q̄ qꝛ nūc reꝝ malaꝝ ē nūc bonaꝝ. Idcirco generi ſpēs ad dita ē illuſtris qd̓ laus ē. fama.n. q̄ bonaꝝ reꝝ. ē: laꝰ ē: ⁊ illuſtris hac igr̄ re excluſa ē fama deterior. ⁊ qm̄ hec fama laudatrix pōt nūc ꝓ merito nūc vltra meri tū eē. frequēter.n. aliter qͣꝫ res geſta ē opinio de ali quo emanauit. Idcirco inꝗt fama meritoꝝ. ea ſūt.n. merita: q̄ cū p̄ſtamꝰ mereri nos gl̓iam faciūt. Ergo Cicero ꝗ volebat tūc gl̓iaꝫ Ceſari dare cū reip. p̄fuiſ ſet. Idcirco iſta facta vl̓ merita general̓r poſita diui ſit ī ſpēs: ⁊ adiūxit: cū in ſuos ciues tū ī rep. vel in oē genꝰ hoīuꝫ: q̄.ſ. factoꝝ recte ſpēs ſubiecte vſqꝫ ad ꝓ prietatē gl̓ie ꝯuenire. hꝫ.n. nūc certā ⁊ verā ꝓprieta tē in ꝑtibꝰ gl̓ia. Nā oē qd̓ p̄ſtamꝰ aūt qͣſi debitū da mus: aut qͣſi nō debitū: cū recte faciamꝰ ſi ſola facta ſūt q̄ qͣſi debita ſūt dr̄ illuſtris famā factoꝝ. Cū aūt vltra qd̓ debitū ē facimꝰ p̄ſtandi beniuolētia ⁊ beni gnitate tribuēdi hec merita nūcupant̉. Cōcluſit igit̉ vtrūqꝫ genus p̄ſtandi cū dixit illuſtris ⁊ ꝑuagata fa ma factoꝝ ⁊ ꝑmagnoꝝ cū in rēpub. tū ī oēs ciues fa mna meritoꝝ. Ex his oībꝰ arbitror apertā eē eā diffi nitionē q̄ ſubſtātialis eē dꝫ ſic eſſe dicendā: vt poſito eiꝰ rei de qͣ querit̉ genere: ⁊ adiūctis ſpēbus cū dr̄ia vſqꝫ ad eiꝰ ꝓpriū diſcluſa oīno cōione veniamꝰ. Ac ſi velimꝰ iudiciū veri ph̓is auctoribꝰ ſeꝗ. nulla dicetur alia diffinitio. Et.n. reliqua intellectū potiꝰ rei tribu unt nō pleniſſime ꝗd ſit ea res adhibita orōne decla
rāt verū tn̄ qm̄ trāſlato noīe ēt cetere orōnes hic idē imaginaria dictiōe retinētes pari noīe nūcuꝑant̉ vt diffinitiōes dicant̉. ponēdas arbitror reliquas ſpēs. quo faciliꝰ ⁊ qd̓ ceteri dicāt noſſe poſſimus ⁊ diffini tionis cognito multiplici mō facile vti ſupra dcm̄ eſt diffiniēdi veritas reſeruet̉. m. tulliꝰ in topicis de tri bus locis primꝰ tractās a toto: a ꝑtibus a nota vbi a toto argumētū eſt: vt ſupra docuimꝰ diffinitionē eſſe adhibēdā dicit. illic. n. ponit̉ genꝰ quo ꝗd res ipſa ſit de qͣ querit̉ explicet̉. At a ꝑtibꝰ cū argumētū eſt ēt ip ſa quidē dr̄ diffinitio veꝝ trāſlato noīe cū enūeratis oībus totiꝰ ꝑtibꝰ ſic qd̓ totū eſt recognoſcit̉. hac pe ne re nihil intereſt: vtrū diffinitiōe a toto cūctas par tes totius ex diffinitiōe noſcamꝰ: an collectis oībus ꝑtibꝰ qd̓ totū ē ex partiū enumeratiōe capiamꝰ. Cice ro talē diffinitionē ꝑtiū enumerationē appellat: ſed eā diffinitiōi tribuēs qm̄ ⁊ enumeratio ꝑtiū id ip̄m qd̓ q̄rit̉ ꝗd ſit on̄t. ⁊ hoc idē agit ſuprapoſita diffini tio cū oro quoqꝫ q̄ ꝗd ſit on̄t d̓r diffinitio. vn̄ nulli du biū eſt qn ēt iſta diffinitio eē dicat̉ liber poſuit igit̉ explicans ꝗd ſit: ſꝫ factꝰ vel incōtrario ꝗd ſit nō liber qm̄ libertas cenſu dat̉: dat̉ vindicta: dat̉ teſtamēto: ⁊ he ꝑtes dāde libertatis ſunt: ſi neqꝫ inꝗt cēſu neqꝫ vindicta: neqꝫ teſtamēto liber ē: nō ē igit̉ liber hic po ſitis ꝑtibꝰ ꝗbꝰ liber efficit̉ ſequit̉ negatio libertatis ſi nulla haꝝ ꝑtiū in danda libertate p̄ceſſit. Nec vos moueat qd̓ ꝗd nō ſit liber in diffinitiōe eſt cōſtitutū nō ꝗd ſit. Par.n. rō ē ⁊ eadē diffiniendi vis: ⁊ cū ꝗd nō ſit on̄dit̉ ⁊ cū ꝗd ſit adhibita diffinitiōe nudatur. Quāqͣꝫ. m. tullius aliter in eodē libro topicoꝝ ait eē duo genera diffinitionū. Primū.n. cū id qd̓ eſt diffi nitur. Scd̓m id qd̓ ſui ſubſtantiā nō hꝫ hoc eſt qd̓ n̄ eſt: ⁊ hoc ꝑtitiōis genꝰ in his q̄ ſupradixi clauſit ⁊ ex tenuauit. Sꝫ alia eē voluit: q̄ eē dicebat alia q̄ nō eē. Eſſe.n. dicit ea quoꝝ ſubiacet corpus: vt cū diffinimꝰ ꝗd ſit aqͣ ꝗd ignis. Nō aūt eē illa intelligi voluit ꝗbꝰ nulla corꝑalis vr̄ eē ſubſtātia vt ſunt pietas. virtꝰ. li bertas. Sꝫ nos oīa iſta vel q̄ ſunt corꝑea vel q̄ ſunt.ſ. incorꝑe ſi in eo accipiūt̉: vt aut ꝑ ſe eē aut in aliquo eē videant̉ in vno genere numerāda ducimus vt iſta oīa eē intelligāt̉ ꝗbus oībus ſua pōt eē ſubſtātia ſiue ille corꝑales ſiue vt certiſſimū eſt ⁊ recto noīe appel lari pn̄t qͣlitatis. Ueꝝ p̄ter hec diffinitio ē cuꝫ aliꝗd qd̓ nō ſit on̄dit̉. Diffinitiōe.n. opꝰ ē: vt poſſimꝰ doce re ꝗd nō ſit. Ergo ſi ꝑtitiōe enumeratis ꝑtibꝰ ꝗd li bertas ſit dicimꝰ ꝗd nō ſit libertas eadē ꝑtitiōe mō ſtrabimꝰ. Fiet igit̉ ēt a ꝑtibus diffinitio vt ſi dicā ſi nec maſ. ē nec femina hō nō eſt. Itē ſi nec ſeruꝰ ē nec liber hō n̄ ē. Sane hic admonēdum puto ꝑtes ſepe ab ipſo de quo querit̉ toto accipi ad eiꝰ diffinitionē. ſepe nō ab eodē ipſo: ſꝫ ab eo qd̓ ei accidit vt accn̄tis enumeratio partiū poſſit diffinire qd̓ totū eſt. Nāqꝫ cū totū ſit hō de quo q̄rit̉ ꝗd ſit: nō eiꝰ ꝑtes ſūt ſer uus ac liber ſꝫ accn̄a hoī. Quoꝝ enumeratio cū fue rit ꝯſtituta hō ꝗd ſit on̄dit̉: Sane ēt illud admonen dū hic arbitror cū a ꝑtibus ſit diffinitio poſſe ꝯtin gere: vt mō totū ab oībus ꝑtibus colligat̉ vt ſupra on̄dimus. Mō ita ꝑtes enumerēt̉ in definitiōe vt ſin gulis totū ſit: ſic illud in cōtrouerſiis ē: auxiliū ferre decernere. Mittēdo ꝓficiſci: venire ēt ſi nō pugnaue ris hoſtes ne dimicēt: terrere. Sic. m. tulliꝰ multis ī locis: ⁊ ipſe ꝓ cornelio vbi q̄ritur ꝗd ſit maieſtatē mi nuere: tractat qd̓ malā legē tulit qd̓ legēdo codiceꝫ interceſſionē ſuſtulit: qd̓ ſeditionē fecit. In ꝗbus oī bus diffinit̉ lęſa maieſtas. Sꝫ ita ſingula ſunt: vt ī ip

De diffinitionibus.
ſis ſingulis totum.i. leſa maieſtas poſſit on̄di: hoc ēt pro marco Tullio tenet vbi ꝑ enumerationē maloꝝ perquos ſit dolus malus definitio ita ſit vt ſingulis ſpēbus dolus malus poſſit agnoſci. hoc cū aꝑte poſi tū intelligamus: tū illud quoqꝫ manifeſtū eſt notio nē quandā in iſta diffinitiōe non rē pleniſſimā cōti neri ⁊ longe illā p̄ſtare diffinitionem quā ſupra po ſuimus cum genere collocato ad declarationē rei q̄ diffinitur ſubſtantiam eius indicans affertur oratio. Sane adiiciendū arbitror non eſſe quandā neceſſita tē in iſta partiū enumeratiōe vbi eſt quodāmodo dif finitio. Si infinite ꝑtes fuerint vel plurime ſpēs qua rū partitione facienda enumeratio ē: nō inquā arbi tror in iſta enumeratiōe vniuerſa q̄ infinita ſunt nos debere concludere. Sifficit.n. vel plurimorum effici enumerationē cū in infinitis nō ſit aliquid pretermit tere vitioſum: hoc. Cicero in topicis collocauit poſſe nos ius ciuile enumeratiōe diffinire. Qd̓ in legibus: more eꝗtate conſiſtit. non āt totum ius enumeratuꝫ ē. Quippe cū ſit ex in ſenatuſconſultis ⁊ plebiſcitis. ſꝫ in edictis ⁊ principuꝫ iuſſis. Sed fortaſſe adhuc: ⁊ in alijs ⁊ cū enumeratis: ⁊ ex infinitis aliquibus parti bus notio data fuerit iuris ꝗd ius ciuile ſit ī ſimilibꝰ exiſtimabimus. Ergo diuiſiōe vel partitiōe efficitur iſta de qua loꝗmur diffinitio. Sꝫ ēt ipſa diffinitione eadēqꝫ partitione cuꝫ enumeratis vel oībus ſi pauce ſunt: vel multis ſi infinite: aut ſpēbus aut partibꝰ ad cognitionē rei de qua querit̉ notionēqꝫ deducimur. Sciamus aūt definitionē a genere eſſe cum ſpēs enu merantur: partitionē cū partes quapropter aīal dif finiamus huic cum ſint ſpēs numero infinite: vt hō: bos: equus: leo: piſcis. Item cetera paucis enumera tis ſpeciebus poſſumus quid ſit anīal declarare. At ſi illas ſpēs tetigero que dr̄ie magis ſunt q̄ ipſe tres eē pn̄t humidū: terrenū celeſte. enumeratione haꝝ re rum oīum aīal diffinitū ſit: hoc idē ⁊ in partiū enu meratione ſeruabis: vt ſi dicamus mūdus eſt. mare terra. celū. enumeratione partiū: ſed non tn̄ oīum ꝗd mundus ſit explicatū eſt. At ſi hoc idē ꝑ partes alias infinite voluerimus adhibita enumeratione ꝗd mū dus ſit definire: qm̄ vt. m. Tullius ait enumeratioꝑ tium ſepe eſt infinitior. Preceptū nobis illud eſt: ne aliꝗd vitiū in enumeratiōe credamus cū aliꝗd prete rimꝰ ea dūtaxat in re vbi ꝑtes ſūt infinite. Ergo pote rimus dicere. Mundus eſt ſol. luna aſtra: aer ⁊ cūcta q̄ in eo ſunt.i. terra ⁊ cetera q̄ ⁊ ſi non enumeratis ꝑ tibus oībus enunciata proferimus ex dictis partiū ſi militudine cōprehenſa ꝗd ſit mundus on̄dimus. Hoc igit̉ mō diffinitio ēt partiū enumeratione tractabit̉. ꝑtes pro ſpēbus poni rationalis licentia eſt: vt totuꝫ pro genere: nunqͣꝫ tn̄ genus pro toto: aut pro ꝑte ſpe cies noīatur. Omne cuiuſqꝫ genus ſuas ad ſpecies ē quaſi totuꝫ. vn̄ totū pro genere iure dicimus. Eodēqꝫ modo partes pro ſpecie noīabimus. Nam ſi id ē genꝰ qd̓ ad id vocabulū quod dr̄ totū iure ſociat̉ par ratio eſt pro ſpēbus partes quaſi ſub toti appellatione enu merare. Illud tn̄ probe admonitū volo cū duo gene ra reꝝ ſint corporalia ⁊ incorporalia in vtroqꝫ ⁊ gen ⁊ totū accipi. Ac pari mō partes ⁊ ſpēs noīari: ſed ſe parata rōnis proprie ſectione: vt cū genus qualitatis modo fuerit noīatum ei ſpēs ſuppoſitas intelligere debeamus. Cum vero totū n̄ quo qualitas eius ani maduertatur: q̄ ſignificatur ſemper in genere: ſꝫ qua ſi quoddā ſubſtantiale corpus: vt id ſectuꝫ in partes
ceperit ſectionē. Siue illud corpus ſit: ſiue vt diximꝰ incorporale aīaduerſiōe: vtriuſqꝫ cogitationis: q̄ aut in qualitate: aut in quātite eſt. Si qͣlitate reꝫ appella tam velimus genus eſſe dicamus. ⁊ huic ſpēs eſſe ſuꝑ poſitas. ſi quantitatē quandam in eo ꝙ totum eſt cō prehendimus merito ac iure ꝑtes in ſectione eē dici mus cōceſſo illo ad uſuꝫ: ⁊ licēter accepto vt ſpēs par tiū noīe nūcupemus. Genuſqꝫ ip̄m qd̓ circa qualita tē diximus totius appellatiōe ſine vitio proferamus nunqͣꝫ tn̄ quod qualitatis eſt. vbi totū dicendū ē ge nus ꝓferamus. nec ſub toto aliqn̄ ſpēs: ſed ſemꝑ par tes noīabimus. Tertia diffinitio eſt q̄ a nota dr̄ cum vis verbi vel noīs: q̄ in compoſitione ſita eſt rem ſuā facta quadaꝫ ſeparatione deſignat. Fides eſt inquit. mn. tullius cū ſit quod dr̄. hic itaqꝫ proſpici licet velu ti ſimplex nomen ſit fictū: atqꝫ cōpoſitū vt in res ſuas obſcura licet cōpoſitione reſonet: pene.n. ſyllabis rē ſuā dicētibus verbū ꝯpoſitū ad id qd̓ ſignificat ex di ſcretione cognoſcimus: ſi ſepe verbū ſimplex puꝝ nul la compoſitiōe cōnexū in diffinitiōe a nota ducet̉. vbi ē viſ eiꝰ quā greci appellāt έτῦμολοῦ ῖαρ At cicero veri loquiū ſꝫ nō pōt ex diſcretione q̄ nulla eſt cōpoſi tionis on̄di. ſed adhibita declaratiōe: ac denoīatione quodāmodo ꝗd ſit id de quo querit̉ explicari: vt a bo nitate bonus ⁊ a malitia malꝰ: ⁊ a ſapīa ſapiēs. Et.n. cū alio res cognita eſt facile hoc qd̓ ab eo ē deriuati ⁊ quodāmodo denoīatū ad cognitionē deducit: vt ꝗd ſit on̄dat. vt in piſone Cicero conſulē a conſulēdo ait dcm̄ maxīeqꝫ inꝗt ꝙ vis noīs ipſa p̄ſcribit reipu. con ſulēdo ⁊ hoc diffinitōis genꝰ eē dicēdū ē. Quāqͣꝫ. m. tulliꝰ ī topicis argumētū locū fecerit quē noīauit cō iugatū ꝗ eſt finitimꝰ loco ꝗ a nota eſt. Nos tn̄ non ali ter neqꝫ cōtra. ſed cū pari p̄ceptione diffinitionē iure dicemus. ſeruātes p̄ceptū vti cū compoſitū nomē di uiſiōe in res ſuas quas ſonat accepta id qd̓ ſignificat intelligamus ſit diffinitio a nota. Cū aūt ſimplex ver bū vnde ſit denominatū accipere cepimꝰ vt argumē tū ꝗd a cōiugato accipimꝰ vt. m. tullius poſuit diffini tionē tn̄ eſſe dicamus qꝛ quid ſit on̄dit quod propriuꝫ eſt diffinitionis. He ſunt tres nūc a me poſite princi pales diffinitōes ſubſtātiales: q̄ a toto eſt partiū enu meratiōe nota: ita vt illa q̄ prior eſt ſola vere diffini tio nūcupetur iſte aūt due noīs honore ⁊ honeſtate qꝛ id de quo querit̉: quid ſit on̄dit: nō vere ſed tn̄ diſ finitiones eſſe dicent̉. Nunc ad illā q̄ a toto eſt diffini tionē reuertamur qꝛ ipſa in ſe reciꝑe formas pōt plu rimas. Sꝫ ex his eas qͣs colligere potuimꝰ partiemur (Sunt etenī ⁊ alie fortaſſe) deinde rōnes ac dr̄ias ⁊ exēpla dicimꝰ. Eſt igr̄ prima q̄ grece. οῦσιωλησ. le tine ſubſtantialis appellari pōt. Secunda eſt. xvpo ιο. μάπκη. que ſolā notionē ſubiecit. Tertia. πoīo τησ. que a qualitate nomē accipit. Quarta. VFo ραφική. que a. mn. tullio deſcriptio noīatur. Quint κατάυπλειρ. latine aduerbiū poſſumꝰ dicere. S ta. κατάδιαφοραυ. latini de eodē ⁊ d̓ altero noīant que dr̄iam dici pōt: Septima ē. καταμέταφoραb .i. ꝑ tranſlationē. Octaua eſt. κατά ἄφαιρέσιυτορ ευάυτῖοῦ.i. per priuātia ꝯͣrii eiꝰ. Nona. καταυπd τύπωσ iρ. i. per quādā imaginationē: Decima eſt. ωσ τῦποσ latine veluti. Undecima eſt. καταε ρAε. ίαυπληροίσ εκτοοο. μοῦεροῦσ.i. per indigentiā pleni ex eodem genere. Duodecima ē. καταeπαι po i. per laudeꝫ. Tertiadecima eſt. καταάράλουιαρ. l iuxta rōnem q̄ proportio dicitur. Quartadecima eſt. κατάτοπροσ τι. hoc eſt id ꝑ qd̓ ad aliꝗd ē. Quinta decima eſt.

De diffinitionibus.
decima eſt ἀιτιωδησ. cauſam tribuens. De prima diffinitione plenius in ſuꝑioribus ſermo confectꝰ ē cum ſubſtantialis q̄ ſit diffinitio ꝗbuſqꝫ partibus cō pleatur on̄dimus. Secūda dr̄ έυυὀιο ματίκή quā notionē non ꝓprio noīe ſed cōi poſſemus dicere. In omnibus.n. reliquis diffinitionibus notio rei profer tur n̄ ſubſtātialis explicatio declarat̉. vtꝝ hec q̄ ſecū da eſt hoc mō ſemper effinit̉ cū propoſito eo qd̓ dif finiendū eſt: neqꝫ dicto eiꝰ genere v̓bis in rei ſenſuꝫ ducētibꝰ audientē ꝗd illud ſit de quo querit̉ explica tur. Eſtqꝫ huic pene familiare res poſitas ꝑ ſuꝑiecta noīa diffinire vt ſi dicā homo eſt quod rationali cō ceptiōe ⁊ exercitio preeſt aīalibus cunctis hic nō ꝗdē qd̓ ip̄m ſit dixi: ſed dicēdo quid agat quaſi quodā ſi gno in noticiā deuocaui. Alia ſunt apud. m. tulliū in rhetoricis multa vt honeſtū cauſe genꝰ eſt: cui ſtatꝭ ſine orōne nr̄a fauet auditoris aīus. ⁊ item admirabi le a quo alienatus ē aīus eoꝝ qui audituri ſunt. Sic reliqua cū in ſecūdo libro adhibet diffinitiones ī vir tutibus declarādis. primū cū dicit quid ſit ipſa virt ponitqꝫ eius diffinitionē habitus naͣe modo: atqꝫ rō ni conſentaneus hic qm̄ genus poſuit vt habitū dice ret ſubſtantialis diffinitio eſt. At cū dicit memoria ē per quā aīus repetit illa q̄ fuerant. Et itē intelligen tia ꝑ quā illa reſpicit q̄ ſunt ac pari mō prouidentia eſt per quā futuꝝ aliquid prouidet̉: ſatis clarū eſt nō ſubſtantialē iſtam diffinitionē: ſed quēadmodū dixi mus eā que ευυοίοματίκη. grece dr̄ cuꝫ rei notio non ſubſtantiali rōne ꝑcepta: ſed actu res cognita ꝓ ferat̉. Tertia diffinitiōis eſt ſpēs que. πόίότησ dr̄ hec dicendo qd̓ quale ſit on̄dit: ⁊ vt ſupra nr̄um pro ponemus exemplū: vt facile appareat de eodeꝫ vno plures diffinitiōes ꝯfici poſſe. hoīem primū ſubſtan tial̓r diffiniuimus. Deinde ſcd̓e diffinitionis mō no tionē eius expreſſimus. Nūc ꝑ tertiā diffinitionē qui hō ſit explicabimus. Hō ē vbi pietas vbi iuſtitia vbi eꝗtas: ꝯtinētia vbi rurſus malicia verſutia. ceteraqꝫ vitia verſant̉: qui ingenio valet artibus pollet. ⁊ co gnitionē reꝝ aut qd̓ agere debeat diligit: aut aīad uerſiōe qd̓ inutile ſit cōtemnit: repudiat: reiicit. his qͣlitatibus expreſſus eſt hō. non.n. vllum aliud aīal his motibus mentis. qualitatē deſignātibus exigit vitā: ſed ſolū hoc aīal quod ē hō qualitatibus in mē te poſitis ⁊ conſtitutis quaſi quidā vel naͣlis artifex vel vite gubernator implet̉. Hec quidē tertia ⁊ ſecū da illa poſſunt videri quibuſdā eſſe cōes. nā ſepe ſuf ficit in qualibꝫ haꝝ ad diffinitionē eius rei de qua q̄ ritur ſolū eius propriū noīari. vt ſi dicā hō eſt qd̓ ri det. hoc.n. propriū hoīs neqꝫ vllius aīalis eſt: quo di cto tacitiſqꝫ alijs oībus ꝗbus hō poſſit on̄di ſolo tn̄ ſui proprio declaratus eſt. Et hoc Cicero de proprie tate dixit genus eē diffinitionis qd̓ notioni applica ri pōt: vt quibuſdā vr̄. poteſt ēt huic diffinitioni q̄ qͣ litatis ſortita eſt nomen. Un̄ quidā has duas inter ſe nullo fine diſcretas vnā eſſe potius cenſent: cū ſa tis appareat illā nullis poſitis qualitatibus notionē vt ſupra docuimus poſſe cōpleri: hāc poſitis qualita tibus ꝗd res ſit tacito ēt eius proprio poſſe oſtēdere. Quartā nos diffinitionē. υπουράφίκήυ diximꝰ nō numeꝝ quaſi propriū collocantes: ſed inſtituto ordi ne ad faciliorē cognitionē vocabulū exhibita nūc no tioni ſociantes. non.n. quarta que eſt. υποῦραφίκι qͥ a nobis deſcriptio dicta eſt. quarta dicenda ē. Sꝫ qꝛ ordo ꝓpoſitionis exegerat ideo nomē numeri col⁊ de altero diffinitionē poſuit ⁊ ſic. ὄπουρα φiκnō. Quintā cōſtituit: ſed nos omiſſa numeroſitate quid ύπουραφική quea. m. tullio deſcriptio noīatur pro poſita rōne docebimus ⁊ per exemplū: q̄ oratio non quid ſit potius dicit. Sed adhibita circuitiōe dictoꝝ factorūqꝫ quid queqꝫ res ſit deſcriptiōe declarat. de ſcriptiua iſta dicit̉ eē diffinitio: vt cū querit̉ ꝗd aua rus ſit: ꝗd crudelis: ꝗd luxurioſus ⁊ vniuerſa auari luxurioſi crudelis naͣ deſcribit̉. Que diffinitiōis ſpe cies dr̄ exhortationis genere deſcriptio vt luxurioſuſ ē victus non neceſſarii: ſed ſūptuoſi ⁊ oneroſi appe tēs: in delitias affluēs ī libidinē ꝓnus. hec ⁊ alia dif finiūt luxurioſū. ⁊ deſcriptōe diffiniūt: hec diffinitio apta ſemꝑ ē oratori. huic.n. laus dicēdi ꝑ circuitū tri buit̉ ꝑꝑ honeſtatē non ille aptior: ⁊ determinatꝰ ſer mo ꝗ veluti familiaris ē diffinitiōi quā ſupra ſubſtā tialē eſſe precepimus. Idcirco multis in locis. m. tul lius cū diffiniendū aliꝗd dicit non ſubſtantialiter p̄ cepit eſſe diffiniendū: ſed potius deſcribendū: ⁊ hoc noīe vtitur vt cū querit̉ inquit. quid ſit fur: ⁊ ꝗd ſit ſacrilegus ſua deſcriptiōe mōſtrandū ē. Quīta ſpēs diffinitiōis eſt quam κατα ἀυπλεξιυ diximus la tine aduerbiū poſſumꝰ dicere. hec vocē illam de qͣ q̄ ritur alio ſermōe deſignat vno ac ſingulari ⁊ quodā mō ꝗd illud ſit in vno verbo poſituꝫ vno verbo alio declarat: vt cōticeſcere tacere eſt. itē latus haurit aꝑ tū haurit. percutit. itē cū terminū dicimus finē aut populatas interp̄tamur eē vaſtatas ⁊ oīno cū vnius v̓bi rē verbo manifeſtare alio declaramus. hec erit ꝗnta de qͣ loꝗmur diffinitio. m. tullius hac vſus ē in topicis cū locū argumēti diffiniens dixit eē ſedeꝫ ita locū noīe vno cuius rem querebat alia appellatione ad verbū poſita per diffinitionē quid eēt on̄dit: ſedē dicendo hoc greci κατα ἀυτίλεξιυ appellant vt αύήρέτίμοαῦ θρωποσ Sexta. κατάδιαφόραυ: ſpecies diffinitōis ē hāc nos ꝑ dr̄iam dicimus. Scri ptores vero artiū de eodē ⁊ de altero noīant: vt cū q̄ ritur ꝗd inter rege ſit: ⁊ tyrannū adiecta dr̄ia quid vterqꝫ ſit diffinitur. ⁊ omnis quideꝫ diffinitio ſicutī docuimus ſupra nō niſi appoſitis differentiis cōpre henſoqꝫ ſuo ꝓprio quid ſit de quo q̄ritur exprimit. n̄ tn̄ hoc idem videbitur eſſe modus iſte de quo nō lo quimur: ſi quidē ſola differentia cū poſita fuerit in ter duo de ꝗbus q̄ritur quid ſit. vtrumqꝫ cognoſcit̉. ⁊.n. in ſuperioribꝰ ſola queqꝫ definiunt̉ in duo quaſi cognita ſed quadā inter ſe cōione cōfuſa adiecta diſ ferētia ſecernūt̉ per quā quid ſit vtrumqꝫ cognoſcit̉ vt rex eſt modeſtus ⁊ tēperatus. Tyrannꝰ vero cru delis. Ex hoc illd̓ ē terētii pudore ac liberalitate libe ros retinere ſatiꝰ eē puto qͣꝫ metu hic paret ac dn̄s ī tereſt. Itē. m. tulliꝰ ꝓ geſtio. Atqꝫ inter hanc vitā ꝑ politā humāitate ⁊ illā immanē: nihil intereſt quā uis atqꝫ vis. Septīa eſt καταμ εταφο μύ. id eſt ꝑ tranſlationē vt Cicero in topicis littus eſt qd̓ fluctus eludit. Itē adoleſcentia ē flos etatis ſenectus occaſuſ etatis. hec varie tractari pōt mō.n. vt moneat: mō vt deſignet: mō vt vituperet: aut laudet: vt moneat nobilitas ē virtꝰ maioꝝ apud poſteriores ſarcina. vt deſignet. Caput ē arx corꝑis: vt vituꝑet. Diuitie ſūt breuis vite longū viaticū: vt laudet. adoleſcētia flos etatis. his itaqꝫ ⁊ alijs modis ꝓferri pōt iſta diffini tio in quo genere tn̄ illud cauendū eſt: lōge ſit petita trāſlatio: aut turpis lōge petita: vt turba reipu. cha os ē legū. Qd̓ tulliꝰ ꝓ geſtio roſio temꝑauit: qͣſi ſem piterna nox eēt inꝗt in quo ēt ſi ſit quaſi vt ꝑ ſimili

De diffinitionibus.
tudinē ſit vt diffinitio. Accipi pōt tēꝑamentū accipi ens ex ꝑticula ſimilitudinis. Turpiſ trāſlatio ſit duo bus modis. cū honeſta turpibꝰ definimꝰ aut turpia honeſtis: vt ſi ꝗs patrationē diffiniēs lachrīas dicat veneris fatigate quē ſudorē meliꝰ noīaret. Aut ꝯtra aliꝗs dicat lachrime ſūt doloris patratio. huic vitio nec ſuꝑior ꝑticula temꝑamētū tribuit. Ergo magno pere iſtud vitare debemꝰ. ¶ Octaua ſpēs diffinitio nis. έχατα αφάίρετυτούξυαρτίοο.i. ꝑ priuātiam ꝯͣrii eius qd̓ diffinit̉: vt bonū eſt qd̓ malū nō ē. hoc genere diffinitionis vti debemus cū ꝯͣriuꝫ notū eſt. Nā hec duo cū ita intelligent̉ vt alteꝝ ſine altero eē nō poſſit: alterius cognitio qn̄ fiet. niſi fuerit vtrūqꝫ cōprehēſuꝫ. Cū igr̄ alteꝝ querit̉ ꝗd ſit: vtiqꝫ hac diſ finitione cōprehendi non pōt cuꝫ vtrumqꝫ neſcitur: ꝙ ſe ita naͣliter ligat: vt neceſſariā cognitionem ſibi vnius cōprehēſione cōnectat. Periclitat̉ ergo talis diffinitio. vn̄ an ꝯͣrium eius notū ſit ſcire debemꝰ vt hoc ſublato fiat eiꝰ cognitio qd̓ diffinit̉. Quare me lius ſepe ſit ſi querētes aliꝗd ꝗd diffiniendū ſit ꝯtra riū eiꝰ diffiniamus: quo ſublato illud qd̓ q̄rit̉ decla rabimus: vt ſi bonū eſt qd̓ prodeſt cū honeſtate: id qd̓ tale nō eſt malū eſt. Cicero in rhetoricis nepha rie demōſtrant̉ ea q̄ aliter ac debent̉ nec fieri nec ꝓ bari pn̄t. Ponamus.n. neceſſariū ⁊ nō neceſſariu? ria: vt oīa ꝯͣria hic nos ponere intelligas: quoꝝ ſub latione id qd̓ querit̉ diffiniat̉. Ergo qd̓ non eſt neceſ ſariū ita diffiniri pōt ꝙ aliter: ac dr̄: ⁊ fieri ⁊ ꝓbari pōt hoc cū tollo neceſſarii diffinitionē ꝯſtituo. Ergo recte fieri pōt hmōi diffinitio: ſed hoc mō quēadmo dūdocuit. Et hoc ē qd̓. m. tullius in ꝑtitionibus p̄ce pit ſepe ex ꝯͣriis ēt diffiniendū. Sub hanc diffinitio nē cadunt ēt notiones cū accn̄a tollunt̉: ⁊ alia oīa q̄ diuerſa ſunt ⁊ cū ꝯͣrium accn̄tis vel conſequentis ac cidētis tollitur vt ſi ꝗs eſſe ſubſtantiā dicat: qd̓ neqꝫ qualitaſ neqꝫ quātitaſ: neqꝫ reliqua accn̄ia ſit: cū oīa alia q̄ diuerſa ſunt tollunt̉: talis eſt diffinitio vt ſi ꝗs hoīem diffiniens tollat oīa aīalia vel generaliter vl̓ ſpecialiter. Quo genere diffinitiōis deꝰ diffiniri pōt Et.n. cū quid ſit deus nullo mō ſcire poſſumus ſub latione oīum exiſtētiū que greci. ὀύτά. appellāt co gnitionē dei nobis circūſcripta: ⁊ ablatā notarū re rū cognitione ſupponit. Deus eſt neqꝫ corpus neqꝫ vllū elemētū neqꝫ anima neqꝫ mēs neqꝫ ſēſus neqꝫ ī tellectus: neqꝫ aliquid qd̓ ex his capi pōt his ⁊ tali bus ſublatis ꝗd ſit deus poterit diffiniri: magis ſi ad das qd̓ ēt diffiniri non pōt id deū eſſe. Contrariū ac cidentis vel cōſequētis cū tollit̉ talis ē diffinitio. U gilare eſt vti ſenſibus: dormire eſt nō vti ſenſibꝰ naͣ liter pn̄t videri hmōi diffinitiones cōuenire illi diffi nitioni quā ſupra. έυύοίοήιαπκηρ. diximꝰ. Ueꝝ il la ex accidentibꝰ eius rei quā diffiniuimꝰ cōſtat vel conſequētibus. hec ex ꝯͣrus: itaqꝫ illa q̄. ξυύοιοηαπ ki. eſt ex accidētibus ſit ⁊ docet. m. tullius piſonem nō fuiſſe conſulē ita. An v̓o reliquo tꝑe conſulē te ꝗſ qͣꝫ duxerit: ꝗſqͣꝫ tibi venienti in curiā aſſurexit quiſ qͣꝫ cōſulenti rn̄dendū putauit. Atqꝫ huius loci ſupe rior oratio: ⁊ cōſequēs in hac diffinitiōe ꝯſiſtit. Qua variis modis explicat eū non fuiſſe conſulē docēs ē: per ea q̄ repugnāt cōſuli a dictis factis cognitis. a cō ſequentibus ſic diffinit. Conſulē aīo eſſe opꝫ conſilio fide. grauitate. vigilātia cura toto deniqꝫ munere cō ſulatus hucuſqꝫ a cōſequētibus. Oīa.n. conſequētia ſunt ex hoc qd̓ dicit muncre cōſulatus. vn̄. ευυοιοηά ⁊ ixxii. hec erit diffinitio hoc aꝑtius vt fiat dabo alid̓
exemplū. m. tullius in eadeꝫ. Quid eſt aliud furere. quā nō cognoſcere hoīes: nō cognoſcere leges: n̄ ſe natū: nō ciuitatē: cruentare corpus ſuū. Ergo conſe quentia accn̄a colligere diffinitionis ē. έυῦοιομαπ κησ. eius vero qd̓ diffinies ꝯͣrium tollere hec eſt il la quā octauā ſupradiximꝰ diffinitio. Nona ſpēs dif finitionis eſt. καταυποτῦπωοίυ.i. ꝑ quandā ima ginationē: vt eneas eſt filiꝰ veneris: ⁊ anchiſe: hec ſi per in indiuiduis verſat̉ q̄ greci. ἀτο μα. vocāt. De ſiderat̉ aūt iſta diffinitio circa noīa q̄ omonim indiuidua duntaxat: vt aiax ⁊ oileus: ⁊ thelam Item ſubuenit in eo genere dictionis vbi aliquē dor aut metus eſt noīare. Me videlꝫ inꝗt. m. tullius ſiccarii illi deſcribebāt de domo ſua ſic. At ꝓ fūda ita deſcripſiſti ne eiꝰ neceſſariū nr̄m cōpetitorē if ip̄ꝫ eius nūc ſtudio: ⁊ gr̄a tota accuſatio iſta minuta ē in metu fuerat noīare. Ideo ergo deſcriptꝰ ē. Iteꝫ ꝓ cornelio maieſtatis ip̄a ſūt: legite vt legebatis hī intelligetis nulla tenuiſſima ſuſpitiōe deſcribi aūt ſi gnificari corneliū hec tm̄ de ꝓpriis noībus: alia ill ſit quā. υπονάὀικνυ. diximꝰ ſuꝑior diffinitio. Erg a genere patria corꝑe: factis: dictis ſiue caſibus: atqꝫ ab aīo vnū illū quē nolumus diffinitiōis genere de claramus. Decima ſpēs eſt. ὀστύποσ. hanc veluti diximꝰ vt ſi querat̉ ꝗd ſit aīal rn̄deat̉ vt hō ſic Ariſt. dicit οῖσιαεσήύως αύθρωποσ rē.n. q̄ſitā ſubiun ctū declarat exemplū vt hoc ē propriū diffinitionis ꝗd ſit illud qd̓ querit̉ declarare. Undecīa ſpēs diffi nitiōis ē καταέῦλταυπληοοίσεκτωο μουυοισ .i. ꝑ indigentiā pleni ex eodē genere: vt ſi querat̉ ꝗd ſit quadrans rn̄deatur cui dodrans deeſt vt ſit aſſis. Duodecima ſpēs diffinitionis eſt κατα έιπαῖυού i. per laudē vt. m. tullius ꝓ cluentio lex eſt mēs ⁊ aīus ⁊ conſiliū ⁊ ſciētia ciuitatis: ⁊ nos quidē vt diffinitio nē on̄deremus ita poſuimꝰ exemplū. Nā hoc idem. m. tullius dicēs nō adhibita orōe diffinitiōis ſimpl̓r collocauit. mens inꝗt ⁊ aīus ciuitatis ⁊ conſiliū ⁊ ſci entia poſita ē in legibꝰ ⁊ vt nos ſupra docuimꝰ diffi nitionē nihil aliud voluit qͣꝫ orōneꝫ eē. Ergo diuer ſo mō. m. tullius ꝓtulit qd̓ a nobis cōuerſum orōne ſua forma diffinitiōis accepit: ⁊ hoc lōge ab illo mō diſtat ꝗ ſit ꝑ methaphorā nō.n. trāſlatio ē cum lex: mens dr̄ ciuitatis: nec tn̄ genꝰ eſt vt ſubſtātialis ha beat̉. ούριῶδη5. conſequēs.n. eſt vt ⁊ ꝑ vituꝑatio nē: ſed ſine tranſlatiōe ponat̉ ſic videri pōt a. m. tul lio diffinitū. Seruitus eſt poſtremū maloꝝ non mō bello ſꝫ morte ēt repellēdū qͣꝫqͣꝫ.n. ita ſit exorſus pax eſt: tranꝗlla libertas. Sꝫ inter pacē ⁊ ſeruitutē plu rimū intereſt vt ꝑ dr̄iam diffinitio eē videat̉. tn̄ ꝗa nō articulū illū breuiter quo diſtaret ꝯtendit. Sed vnāquāqꝫ rē ſuo genere diffinitiōis collationē ma gis qua diſtarēt on̄dit nō genere diffinitiōis ꝑ dr̄iaꝫ. Erit igr̄ prior pacis diffinitio. ευυοιοκαήκά a ꝯn̄ti bus eiª rei quā diffiniebat. Pax ē tranꝗlla libertas hec ſcd̓a magis ꝑ vituꝑationē nō ij. aut ꝯſequēs eiꝰ ē: aut aliꝗd hoꝝ q. ξυῦοιο ματηω. diffinitioi dedi mus ſꝫ ſola vituꝑatio eſt q̄ ſeruitutē maloꝝ oīum di cit eē poſtremū. Nec accipit̉ rurſus malū quaſi genꝰ ad ſeruitutē. nā malū qͣlitas eſt ſeruitus ad aliꝗd. vn̄ cū diuerſe ſint res malū genꝰ eſſe nō pōt ad ſeruitu tē. Iure igit̉ ꝑ vituperationē facta dr̄ ſeruitutis ſu prapoſita diffinitio. Tertiadecima ſpēs diffinitōis e κα μάράκοναύ.i. iuxta rōnem q̄ proportio dr̄. Lū aliꝗd qd̓ diſputari licet cū altero id eē dr̄ qd̓ illud e alteꝝ ꝑꝑ rōnem ſimilitudinis: ſed hoc cōtingit cum maioris

De diffinitionibus.
maioris rei nomine res diffinitur interior: ⁊ qd̓ hoc addit̉ ꝗd ſit inferior. greci ſic diffiniūt ἀύθρωνοσ ερί μίκρόκοσμοσ.i. hō minor mūdus. Cicero hac pſus eſt ſic qui plurimū tribuunt edicto p̄ter edictuꝫ legē aīam dicūt eſſe. Quartadecima ſpēs eſt diffini tionis. κατατόπραπ.i. ad aliꝗd: vt pr̄ eſt cui eſt fili ijs. Cicero in rhetoricis. Sic genus eſt qd̓ plures par tes amplectit̉. Itē pars eſt q̄ ſubeſt generi. Quinta decima ſpēs eſt. αίτιωδησ. latini ẜm rei rōneꝫ vo cant vt dies eſt ſol ſuꝑ terras. Nox ſol ſub terris: vt .n. aut dies aut nox ſit cā eſt. aut ſupra terras ſol: aut ſub terris. Sūt ⁊ alie fortaſſe ſpēs diffinitionis veꝝ ſi ꝗs inuenerit adiiciat ad numeꝝ. mō illud diligēter attēdat ne forte haꝝ alicui ſpēruꝫ illud qd̓ īuenerit poſſit adiūgi. Nec noſ rurſus fruſtra aliꝗs exiſtimet tot ſpēs ſeꝑaſſe qd̓ poſſunt ſibi aliq̄ cōuenire. Cōſide ratione.n. pleniꝰ cōmodata oēs inter ſe magno cer net diſcrimine ſeꝑatas. teneat mō qd̓ ſupra ſepe p̄ce pi ſolā vt ſupra illā appellari diffinitōeꝫ q̄ a genere exordiū ſumēs ad ꝓpriū rei: q̄ diffinit̉ ſeparādo per dr̄ias: q̄ cōia poterant eē deſcendit. Nūc iā de vitiis diffinitiōis vt ꝓmiſſum ē explicemꝰ. Diffinitio ſub ſtantialis quā primā docuimꝰ quā ſolā diximus dif finitionē duo vitia recipit principalia. Si ea oratio q̄ diffinit aut ampliꝰ cōplexa fuerit: aut minꝰ quā res plena ſit declarauit. Opꝫ.n. vt oratio diffinitiua ita cōponat̉ ad nomē cuiꝰ rē definit vt parē potētiā ex primende atqꝫ ip̄ꝫ vocabulū preſtet ꝯuerſimqꝫ nomē ⁊ difinitio: ſeinuicē collata declarēt. Vt ſi q̄ras quid hō eſt recte rn̄deat̉ aīal terrenū: rōnale: mortale: bi pes: riſus capax: hoc rurſus ſi ꝯuertas hō ſit optima declaratio. Querenti.n. quid eſt aīal terrenū: rōna le mortale: bipes riſus capax: fiat recta rn̄ſio: hō eſt. At ſi ita diffinias hō eſt ſubſtantia aīata ſenſibilis; eſt ꝗdē declaratio hoīs. Nam hec oīa hō eſt. verū ſi ꝯuertas nō valebit. Non.n. ſubſtātia aīata ſenſibilis hō tm̄ eſt. peccat igit̉ diffinitio ꝑ abundantiā q̄ am plius cōtinet quā querebat̉. Et oīno peccat diffinitio q̄ genus ponit qd̓ vltra ſe ē: diciniꝰ.n. qd̓ ſupra eſt ge nus magis declarat. Itē peccat minꝰ ꝯtinēs quā ne ceſſe ē vt cupiditas ē aliena appetēdi deſideriū qd̓ ſi mil̓r ꝯuerſum nō manet: qꝛ minꝰ cōprehēſiuū diffini tiōe qͣꝫ res noīs poſtulabat. Late.n. cupiditas pꝫ: nec ſola auaritia ē. ergo vicioſa ē diffinitio minꝰ ꝯplexa qͣꝫ q̄rebat̉. Ac ſi diceret cupiditas ē auaritia q̄ ſi exē plū daret ⁊ auditorē trāſmitteret in totū qd̓ cupidi tas eſt ſimilitudinis ꝓpoſitiōe eēt illa diffiniēdi ſpēs quā decimā collocauimꝰ. ωστύποσ. Nūc nō ad to tū trāſmiſit ꝑ exēplū ſꝫ quaſi totū ꝯtinēs multa a to to p̄tereundo peccauit: vn̄ nō poterat fieri ad nomē ex diffinitiōe ꝯuerſio: hec duo vicia ſi vitent̉ integra diffinitio ē neqꝫ hec ſola q̄ ſubſtantialis ē: ſed ēt reli que ſpēs. Nūc hec de vitus. Cicero cuꝫ in rhetoricis tria eē vitia docuit. mala īꝗt diffinitio ſit: cū aut cōia deſcribit hoc mō. ſedicioſus ē is ꝗ malus eſt atqꝫ iuti lis ciuis. Nā hoc nō magis ſeditioſi: qͣꝫ ambitioſi: qͣꝫ calūniatoris: qͣꝫ alicuius hoīs improbi vim deſcribit hāc diffinitionē diximꝰ abūdantia eē vitioſā. Aliud vitiū adiūgit ita vt falſuꝫ quiddā dicit hoc pacto: ſa piētia ē pecunie q̄rende intelligētia. hoc vitiū cicero adiecit p̄ter illa duo q̄ dixi. Tertiū.n. ip̄e poſuit qd̓ a nobis ſcd̓m eſt ꝯſtitutū. Ita.n. ait vt aliꝗd nō graue nec magnū ꝯtinens ſit. Stulticia eſt immēſe cupidi tas glorie. hoc ideo peccat qꝛ minus cōprehendit qd̓ ſic exprimit. m. tullius. Eſt hec quidē ſtultitia: ſed ex
parte quadā non ex oī genere diffinita. Preter hec idē. m. tullius in ſcd̓o rhetoricorū adiecit duo vitia: ſi aut turpis ſit aut inutilis diffinitio. id āt(vt ipſe ait) ex honeſtatis ⁊ vtilitatis ꝑtibꝰ approbat̉. Ac de tur pi diffinitiōe nos in ſuꝑioribꝰ diximus cū diffinitio nē ꝑ trāſlationē tractaremus. ſꝫ illud vitiū in v̓bo ē fieri autē pōt. vt oīs oratio inhoneſta ꝯtineat: vt in utila cōprehēdat. In philippicis. m. tullius in orōne prima docebat ab Antonio ceſaris acta ſubuerti ⁊ id denegabat Antoniꝰ. Attulit vterqꝫ diffinitionē: vt on̄deret ꝗd ſit actū eius qui togatus cū ptāte in ciui tate verſet̉. Docui in ſuꝑioribus aſſerēde diffinitio nis ꝑtes eē quattuor: primā eſſe diffinitionē: ſcd̓am approbationē diffinitiōis. Tertiā deductionē diffi nitiōis ad ſpēm. Quartā deſtructionē diffinitionis aduerſe ꝑtis. Cicero actū eiꝰ ꝗ ſit in repub. diffinit. Leges eē Antoniꝰ chirographa. Ergo ſua orōne cice ro ⁊ diffinit ⁊ approbat: ⁊ deducit ad ſpēꝫ: ⁊ deſtru it diffinitionē aduerſe ꝑtis. Diffinitio ē hec ⁊ quideꝫ ꝙ tā proprie dici poſſit actū eius qui togatus in rē pub. cū ptāte ⁊ imꝑio verſatus ſit: qͣꝫ lex: deinde ſub iungit̉ eius diffinitiōis approbatio. Quare acta gre ce hi leges ſemꝑ ꝓ me ꝓferēt̉. Que re ille cornelie: ꝙ dē in popei tertiꝰ ꝯſulatus in ꝗbus actis ꝯſiſtit nēpe in legibus hec ꝓbatio eſt. Deinde adiūgit̉ deductio diffinitiōis ad ſpēꝫ a ceſare ip̄o ſi q̄res qd̓ nā egiſſet in vrbe ⁊ in toga leges multas rn̄deret ſe: ⁊ p̄claras tuliſſe. Seꝗtur rep̄henſio diffinitiōis aduerſe partis eaqꝫ ſit bipartito: aut.n. ex illis oībus vitiis aliꝗd in ea reprehēſione cōcludit̉: aut conceſſo quod aduerſa rii dicūt per cōparationē magis hoc eſſe qd̓ nos dici mus approbamꝰ hic vtrūqꝫ. m. tulliꝰ facit. Nā ⁊ de vitiis illa ponit vt falſaꝫ diffinitionē doceat ⁊ turpē ⁊ inutilē. Ac deinde cōcedēs magis ſuā cōfirmet dif finitionē dicatqꝫ potiorē falſaꝫ diffinitionē ſic Cice ro ꝓbat excutiendo qd̓ conſequēs fit. his.n. ꝓbatur falſa diffinitio ſi ſuū propriū nō hēat: ſi magis ꝯtra riū hēat ſi conſequēs ſuū nō teneat: ſi aliter dicta ſit atqꝫ in uulgi eſt opiniōe. Hic ergo qm̄ querit̉ ꝗd ſit actū togati ciuis in rēpu. cū ptāte degētis. Dictūqꝫ eſt nihil aliud eſſe qͣꝫ legeſ. aduertendū ꝗd antonius dixerat cirographia eē conſequētia diligēter aduer tēs falſaꝫ docet diffinitionē ſic is ꝗd eſt in ptāte ē in repub. cū egerit aliꝗd actū mutare non pōt hoc cō petit legi: vt cū lata ſit nunqͣꝫ a latore mutet̉. At ve ro cirographa qꝛ domeſticus actus eſt hāc cōſequē tiā hn̄t: ⁊ vt mutent̉ ⁊ ſepe non proferēt̉. Ergo. m. tullius ita rep̄hendit chirographa actū non eē. qꝛ cō ſequentes non hn̄t actus dicens. Chirographa vero aut mutaret: aut non daret: aut ſi dediſſet non iſtas res in actis ſuis diceret: ſed qꝛ per conceſſionē repre henſi: ſꝫ ea ipſa cōcedo. ac quibuſdā ēt in rebus cōni ueo in maximis vero rebus id ē in legibus acta. Ceſa ris diſſolui ferendū non puto. Adiungit poſt hec re prehenſionē ſimil̓r duplicē vnam ex vitiiſ vt ⁊ turpe̓ diffinitionē dicat ⁊ inutilē. Deinde concedat cōclu ſurus ex cōparatione ſuā potiorē in ſorte: ſi quid me morie cā retulit in libellū id numerabit̉ in actis. Et qͣꝫuis iniquū ⁊ inutile ſit defendit̉. equitas virtus ē. Uirtus aut ipſa honeſtuꝫ: ergo iniquitas turpis eſt. Quia turpitudo contraria eſt honeſto. Sic igit̉ tur pem ⁊ inutilē ipſis verbis reprehendit diffinitioneꝫ. Deinde adiecit poſtremū illud per cōceſſionē qd̓ ad populū centuriatis comitiis tulit id in actis Ceſaris non habebitur. hec acuto quoqꝫ ſatis eſſe duxi.

Primus. Liber
¶ Eiuſdem Boetii ad cathegoricos ſyllogiſ mos introductio. Ulta veteres philoſophie duces poſteriorum ſtudiis contulerunt in ꝗbus priuſqͣꝫ ad res profunda merſas caligine peruenirēt: qua daꝫ quaſi intelligentie luctatione preluderēt: hinc inſtitutionū bre uior cōpēdii facilitate doctrina: hinc per ea q̄ illi ꝓlegomena vo cāt ad intelligētiā promptior viā munit̉. Huius igr̄ emulus ꝓuidentie ſtatui obſcuraꝝ aditus doctrina rū premiſſe inſtitutiōis luce reſerare: preſentē ope rā ſyllogiſmis quoꝝ connexionibus oīs ratio conti netur: addicere. Modūqꝫ eū cuſtodire dicendi: vt fa cilitati atqꝫ intelligentie ſeruientes aſtringamꝰ a ve teribꝰ dicta latius enunciata breuius porrigamꝰ: ob ſcurata improprii nouitate ſermonis: cōſueti vocabu li proprietate prebeamus. Sꝫ qui ad hoc opꝰ lector accedit: ab eo primitꝰ petitū velimus: ne in his q̄ nū qͣꝫ alias attigerit: ſtatiꝫ audeat iudicare: ne ve ſi ꝗd in ludo pueriliū diſciplinaꝝ rudis adhuc ⁊ nondum firmus acceꝑit: amplexandū atqꝫ ēt colendū putet: alia.n. teneris atqꝫ imbuendis adhuc auribus accō modata: alia firmis ac robuſtioribus doctrina mēti bus reſeruatur: quare ſi quid eſt qd̓ diſcrepabit: ne ſtatiꝫ obſtrepet: ſed rōne conſulta ꝗd ipſe ſentiat ꝗd nos afferamus veriore mētis acumine ⁊ ſubtiliore ꝯſideratione diiudicet. Ita nāqꝫ eueniet: vt q̄ in pri mo ſtatiꝫ ſtudēdi aditu didicerūt ꝑſpecta penituſ ac potius dep̄henſa contēnant. at ſi iā quiſqꝫ ſue ſcīe defēſor eē cupidꝰ malit. Hn̄t hoc quoqꝫ vitii hoīes quos cōprehēdit diſcēdi vetus ac lōga ſegnities: vt ab arreptis ſemel opinionibꝰ nō recedāt: ne in ſene ctute diſcēdo nihil vſqꝫ in ſenectutē didiciſſe videā tur.) Si inquā malunt vindicare quā vertere q̄ vul gatis ſemel ſtudiis ībiberunt nemo expetit vt priora condēnent: ſed vt maiora q̄dam ꝯſtruat atqꝫ altio ra coniungāt. Non.n. vna atqꝫ eadē diuerſaꝝ ratio diſciplinaꝝ: cū ſit diuerſiſſimis diſciplinis vna atqꝫ eadē ſubiecta materies. Aliter.n. de qualibet oratio nis ꝑte grāmatico aliter dialectico diſſerendū eſt. nec eodē mō lineā vel ſuperficies mathematicus ac phiſicus tractāt. Quo ſit vt altera alterā non impe diat diſciplina: ſꝫ multoꝝ ꝯſideratiōe cōiuncta fiat vera naͣe atqꝫ ex oībus explicata cognitio: ſꝫ de his hactenꝰ. nūc de ꝓpoſitis ordiamur. Qm̄ igit̉ nobis hoc opus ē in cathegoricos ſyllogiſmos: ſyllogiſmo rū vero cōpago ꝓ poſitionibus texitur. Propoſitio nū vero ꝑtes ſunt nomen ⁊ verbū: pars āt ab eo cu ius ꝑs eſt prior eſt: de noīe ⁊ verbo q̄ prima ſunt di ſputatio prima ponat̉. de hinc de ꝓpoſitiōe vſqꝫ ad vltimū de ſyllogiſmorum connexione tractabitur. Omen eſt vox ſignificatiua ẜm placituꝫ ſine tempore: cuius nulla pars ſignifica riſtiua eſt ſeꝑata. que diffinitio paulo ęno Ildatius explicanda eſt. nomen.n. vocē eē dicimus: qm̄ vox noīum genus eſt: oē āt genus de ſua ſpē predicatur: oīſqꝫ diffi nitio a genere ſumit̉: vt ſi diffinias hoīem prius aīal dicas qd̓ eſt genus. poſt vero differentias iungas: q̄ ſunt rationale mortale. Ita igit̉ nos quoqꝫ in noīs diffinitione vocem quidē vt genus ſumimus cetera
ces que nihil deſignant: vt ſyllabe: nomen vero deſi gnatiua vox eſt: qm̄ nomen deſignat ſemꝑ cuius no men eſt. Scd̓m placitū vero adiunctum eſt: qm̄ nul lum nomen naͣ ſignificat: ſed ẜm placituꝫ ponentis cō ſtituentiſqꝫ vocabulum. Illud.n. vnaq̄qꝫ res dr̄: ei placuit qui prius ei nomen impreſſit. Alias.n. ſunt voces naͣliter ſignificantes: vt canum latratus canum ſignificat: ⁊ alia eius vox blandimēta: q tus ēt deſignant dolorem: ſed non ſunt noīa: qꝛ ī deſignant ẜm placitum. ſed ẜm naturam. ſine tempo re vero: quod ⁊ verba voces ſunt ſignificatiue placitum ſed diſtant a noībus. quia noīa quideꝫ tempore ſunt: verba vero cum tꝑe. Cuius vero n̄ pars ſignificatiua eſt ſeparata: noīa ab orat one ungit. Oratio nāqꝫ vox eſt ſignificatiua ẜm placit ⁊ aliquotiēs ſine tꝑe: vt hic verſus. Nerine galatꝭ thimo mihi dulcior hyble: ſed orationis partes ſi rate a tota oratione deſignant: noīum vero nihil ex tra deſignat: atqꝫ in illis quidē noībus que figure ſunt ſimplicis nihil pars oīno ſignificare manifeſtū eſt: vt in eo qd̓ eſt cicero: nulla ꝑs ſeparata deſignat neqꝫ ci. neqꝫ ce. neqꝫ ro. at ſi nomen compoſitū fiat ſi gnificare aliꝗd ſeparate partes vident̉. Sed in eodē noīe quod ex vtriſqꝫ compoſitū eſt: ſeparate nihil de ſignāt: vt ſi dicā magiſter ꝑtes eius noīs ſunt magiſ atqꝫ ter: que ſumpta extrinſecus ⁊ a noīs parte ſepa rate ſignificatione non carent. vtraqꝫ.n. aduerbiali ter ſignificat qualitatē: ſed cum magiſter qd̓ eſt com poſitum nomen alicuius artis peritum doctoremqꝫ ſignificet: magis neqꝫ partem doctoris: neqꝫ totū do ctorē poterit deſignare. Eodem quoqꝫ mō ter: neqꝫ in toto ſignificat: neqꝫ in parte doctorē ideſt rē illaꝫ que magiſtri vocabulo ſubiecta eſt nulla ratione de ſignat. Compoſitoꝝ ergo noīuꝫ partes nihil eius rei quam in vnū conuenientes vocabulū deſignabant: diſiuncte diſtracteqꝫ ſignificant. alia vero ſignificare poſſunt. ſed tunc non partes noīs: ſed ipſa ſunt noīa: quod.n. coniuncta ſignificant: id diuiſa atqꝫ ſepoſita non deſignant. Iuncta aūt magis ⁊ ter doctoris ſi gnificationē tenebant. ſeparata igitur oēm ſignifica tionē doctoris amittūt. ſed ne ꝗs ſuperius poſito ca lumnietur exēplo: nec magiſter compoſitu nomē eē concedat: vir fortis eſſe cōpoſituꝫ nomen ſi vno ꝓfe ratur accentu nullus negabit: cuius ꝑtes vir atqꝫ for tis qd̓ in eo qd̓ eſt vir fortis ſignificare dicant̉: non iam noīs partes: ſed ipſa ſunt noīa: nec vir fortiſ vni us erit nomen: ſed potiꝰ oratio: q̄ duoꝝ noīum colla ta ſignificatione conuincit̉. qd̓ vir fortis cū vnius ac centus intentione prolatū non ē oratio ſꝫ nomen: cu ius ꝑtes noīa eſſe non poterūt. ac ſi noīa nō ſunt: cuꝫ neqꝫ naͣles affectus neqꝫ vt verba ſignificent: oīo ni hil deſignāt. quare concludendū eſt: cū quelibet vo ces propriā ſignificationē tenent: non partes noīum ſed ipſa eſſe noīa: cum vero vnius formam noīs co pulauerint: eo conſiderāt̉ vt partes viꝫ proprie ſigni ficationis amittere: ſꝫ de his in cōmētario libri Ar ſtotelis periermenias ſatis dcm̄ eſt ⁊ maior eius tra ctatus ē quam vt nūc totus valeat expediri. ſed qͣm ſunt q̄dā voces: q̄ ⁊ degnatiue ſunt ⁊ ſcd̓m placituꝫ ⁊ ſine tꝑe: quarūqꝫ ꝑtes nihil extra ſignificant: neqꝫ tn̄ proprietates noīs naturamqꝫ obſeruent: diſcerne de prius ſunt: additiſqꝫ differentiis a noīe ſegregan de: vt q̄ ſit vis noīs euidenter appareat. Adiecta.n. ſemper negatione nomī vocem dubiam facit: qͥ neqꝫ verbo neqꝫ orationi: ⁊ ſi interius cōſideratū: ſit neqꝫ nomini

Primus.
nomini poſſit annecti: vt ſi quis dicat: nō homo: vox eſt ſignificatiua: deſignat.n. quicquid hō non fuerit. ſcd̓m placitum: eas.n. oīno partes hꝫ: quas ad ſigni ficationem vel negationis vel hoīs placitum vocabu la ponentis aſſumpſit. ſine tꝑe que res eam voceꝫ. q̄ dicit non hō ſeparat ac ſeiungit a verbo: ⁊ eius ꝑtes nihil extra ſignificāt ne oratio eſſe videatur. non hō .n. vox iuncta eſt ex negatiua particula ⁊ hoīe que in eodem noīe ſeparata nihil deſignāt. ſignificat.n. non hō vel equū vel canem vel ꝗcquid(vt dcm̄ eſt) hō n̄ fuerit. Sed que eſt negatiua neqꝫ hoīs neqꝫ eꝗ neqꝫ vllius ſubſtātie ſignificationē tenet. Iteꝫ hō neqꝫ ca nem neqꝫ quicquid hō non fuerit: ſignificare poteſt. quocirca in ea voce que eſt non hō partes nihil ſeꝑa rate ſignificāt eius rei: quā tota vocis cōpoſitio deſi gnabat. Atqꝫ ideo nec in orōe quidē poni pōt. Si ꝗs .n. eam vocē que eſt non hō orationem ꝯcedat: nihil aliud eā eſſe fatebitur quā negationē. negatio auteꝫ oīs vera vel falſa eſt: qui āt dicit nō hō neqꝫ verita teꝫ nunciat neqꝫ mendaciū. Preterea ab oī negatio ne ſi quis negatiuū ſeiungat aduerbiū: affirmatio re linq̄tur: ab ea āt voce q̄ eſt non hō ſi quis auferat id qd̓ eſt negatiuum aduerbiū: hō relinquetur: qd̓ nō dum eſt affirmatio. Quocirca ſi non hō hec vox: ne gatio eſſe non pōt: nihil āt aliud eſſe videretur. ſi eſ ſet orō: concludendū eſt negationē iunctā cum noīe orationem eſſe non poſſe: nomen.n. oē certum aliꝗd definitūqꝫ ſignificat vt hō: equus: canis: ⁊ cetera. nō hō autem vox non aufert quidem qd̓ ſignificatur a noīe: nec preſcribit ꝗd ipſa ſignificet. Quocirca qm̄ ſignificat quidē aliquid ſed non finitum negatio iun cta cum hoīe: infinitū nomen vocetur. Addenda ē er go diffinitioni noīs dr̄ia.ſ. vt nomen ſit qd̓ cum cete ris qͥ dicta ſunt ſit definite ſignificationis. Iam vero caſus noīum non altius intuentibus noīa videantur. Quis.n. catōnis ⁊ catoni atqꝫ hmōi voces que rectiſ noībus inflectuntur: noīa eſſe non exiſtimet. Sed he quoqꝫ voces a noīe quadā differentia diſcreꝑabunt. Oē.n. nomen iunctum cum eſt verbo enunciationeꝫ reddit ac ſuſcipit mendacii veritatiſqꝫ naͣm: vt cato eſt vel dies eſt. at ſi eſt verbū caſibus adiungat̉ neqꝫ enunciatio ſit neqꝫ plena ſnīa orōnis abſoluitur: vt catōonis eſt: nec ſnīam hꝫ abſolutam nec veri aliquid pōt notare nec falſi: atqꝫ idcirco non noīa ſed caſus noīum nuncupantur: nā cum id a quo quidqꝫ flectit̉: primū ſit: illud vero qd̓ ab inflexione primi naſcitur: ſit ſcd̓m neqꝫ idem primū ac ſcd̓m eſſe poſſit manife ſtum eſt caſus noīum non idem eſſe ꝙ noīa idcirco ce teros quidē genitiuū datiuū accuſatiuū caſus appel lant grāmatici: primū vero rectum ac noīatiuum qd̓ hic locū principem in ſignificatione poſſederit. Faciē da ē igitur noīs plena neqꝫ vllo diminuta diffinitio ſic. Nomē eſt vox ſignificatiua ſcd̓m placitū ſine tꝑe cuius nulla pars ſignificatiua eſt ſeparata aliꝗd fini tum deſignas cum eſt verbo coniuncta faciens enun ciationē. ſeparat igit̉ nomen vox quideꝫ ab articulis atqꝫ inanimatis ſonis. Deſignatiua vero a vocibus q̄ nihil ſignificāt. ẜm placitū a vocibus naͣ ſignifican tibus ſine tꝑe a verbo quod a tꝑis ſignificatione nō recedit. Cuius nulla ꝑs ſeparata ſignificat ab orōne cuius quemadmodū ꝑtes extra ſignificent: paulo po ſterius diſſeram. Aliquid definitum deſignās: ad hiſ vocibus q̄ nomen negationēqꝫ coniungunt ⁊ nomīa faciunt infinita. Cū eſt verbo faciens enunciationeꝫ: a caſibus qui cū eſt copulati non poſſunt plenam per
ficere atqꝫ explicare ſententiā. In verbo quoqꝫ ea dem fere cuncta conueniunt niſi in ſignificatione tē poris a noīe ſeparatur. Oē.n. verbum actionē paſſio nem ve deſignat: que fieri ſine tꝑis notatione non po teſt. Eſt itaqꝫ verbi diffinitio hec. verbum eſt vox ſi gnificatiua ẜm placitum cum tꝑe cuius nulla pars ſi gnificatiua eſt ſeparata. vt currit vincit. ſed ſi verbis negatiua copulentur aduerbia ſicut infinita verba: ſi cut fieri noīa diximus infinita: vt cū currit aut vincit certum aliquid finitum ve deſignet: addita negatiōe id quidē quod a verbo deſignatur intercipit. Quid vero aliud fieri dicat tali ſignificatione nō terminat preterea negatio iuncta cū verbo ſiue in eo qd̓ eſt: ſi ue in eo qd̓ nō ē recte dici pōt: vt homo non currit. n̄ eſſe autem orationē aut enunciationeꝫ negatiuā illa prorſus argumēta monſtrabūt q̄ infinitum nomē ab oratione aut negatione diuidebant. Sed qm̄ princi paliter preſentia queqꝫ ſentimus: His āt rebꝰ quas preſenti ſenſu concipimus: indita eſſe a mortalibꝰ vo cabula manifeſtum eſt. Recte dicis verbum ſemper ſignificatiōem temporis habere preſentis: vt currit aut vincit. Curret autem aut vincet: ⁊ cucurrerit aut uicerit: nō ſunt verba: ſed verboꝝ caſus.ſ. quia a pre ſentis temporis ſignificatione flectuntur. eſt ergo ver bi plena diffinitio ſic. verbū eſt vox ſignificatiua ẜm placitum cum ſignificatione temporis cuius nulla ꝑs ſignificatiua eſt ſeparata aliquid finitū deſignans ⁊ preſens. Reſtat igitur vt de oratione dicamus. ſꝫ pri us videtur eſſe monſtrādum vtrum ne nomen ⁊ ver bum ſola in partibus orōnis ponātur an vt grāma tici volunt ⁊ reliqua orationis ꝑtibus debeāt aggre gari. Grāmatici enim conſiderātes vocum figuras octo orationis partes annumerāt. Philoſophi vero quorum oīs de nomine verboqꝫ tractatus in ſignifi catione eſt: duas tātum orationis partes eſſe docue runt: quicquid plenā ſignificationem tenet ſiquidem ſine tempore ſignificat nomen vocātes: verbum vero ſi cum tempore. atqꝫ ideo aduerbia quidem atqꝫ ꝓ nomina nominibus iūgunt ſine tempore enim quid dā conſtitutum definitūqꝫ ſignificāt. nec intereſt ꝙ flecti caſibus nequeūt: non eſt hoc noīum propriū vt caſibus inflectātur. Sunt.n. nomina que a grāmati cis aptota noīantur. ꝑticipium vero qꝛ tēporis ſigni ficationem trahit ⁊ ſi caſibus effertur: verbo tn̄ recte coniungitur. Interiectiones autem ſiquidem naͣliter ſignificent nec verbo nec noī copulāde ſunt: verbi.n. ac noīs diffinitiones non hn̄t eſſe naͣlia: ſed ad ponē tis placitum conſtituta: atqꝫ ideo nec in orationis ꝑ tibus numerabunt̉. Oratio.n. poſitione ſignificat: nā ſi naͣliter ſignificaret oratio: non diuerſa gentes ora tione loquerent̉. Si q̄ vero interiectionum poſitiōe ſignificant: qm̄ finitam ſine tꝑe affectioneꝫ deſignāt recte noībus annumerātur. Que vero ipſe quidem nulla propria ſignificatione nitunt̉ cum alijs vero iun cte deſignāt: vt coniunctiones atqꝫ propoſitiōes. ille ne partes quidem orationis eſſe dicende ſunt: orō.n. ex ſignificatiuis ꝑtibus iuncta eſt. Quocirca recte no men ac verbum ſole orationis partes eſſe dicuntur. Ratio eſt vox ſignificatiua ẜm placi tum: cuius partes aliquid extra ſignifi licant: Oratio igitur hꝫ ſunul cum verbo ⁊ nomine cōmune ꝙ vox eſt ꝙ ſignifica tiua eſt: ꝙ ẜm placitū eſt: ſeparatim ve ro cum noīe illi cōe eſt ꝙ aliqn̄ ſine tꝑe eſt: vt virgilianus quē ſupra diximus verſus Nerine sͣ 4

Liber.
galathea thimo mihi dulcior hyble: ⁊ qui ſequitur. Candidior cignis hedera formoſior alba. Cuꝫ verbo autē ꝙ interdū cum temporis ſignificatione profert̉ vt ſi quā tui coridonis hꝫ te cura: venito. Differt aūt ab vtroqꝫ ꝙ partes orationis a tota ſeꝑate oratiōe ſignificant. ſunt.n. partes orationis nomē ⁊ verbum que ſignificatiua eſſe dum ea diffiniremus on̄dimus ſignificant igitur ꝑtes orationis vt dictio nō vt affir matio: qͣꝫqͣꝫ aliquotiens quidē vt affirmatio: ſed nō ſemper tn̄ ſemper aūt vt dictio: eſt.n. dictio ſimplex verbi ac nomīs nuncupatio. nā cum dicimus ſi dies eſt: lux eſt: hāc totam orationē ſi diuidere in ꝑtes ve limus.ſ. dies eſt lux eſt: vtraqꝫ pars vt affirmatio ſi gnificabit dies eſt: lux eſt affirmationis eſſe manife ſtum eſt. at ſi minutatim tota orationis mēbra carpa mus: vſqꝫ in noīa ac verba poſtrema ſiet reſolutio. Dicemus.n. partes eſſe ſuperius poſite orationis di es ⁊ lux ⁊ eſt: que per ſe prolata non ſunt affirmatio nes. ſoliū poſſibile eſt veluti ſi quis dicat lux eſt: hu ius ꝑtes ſunt: lux atqꝫ eſt: quas non eſſe affirmatōes ſed ſimplices dictiones nullus ignorat. cū igit̉ oratio quidē non ſemꝑ in affirmationē ſolui q̄at: ſemꝑ aūt in ſimplices dictiones: voce dcm̄ eſt orationis ꝑtes ex tra aliꝗd deſignare non vt affirmatiōes: ſed potiꝰ di ctiones. Orōis āt ſpēs: vt arctiſſime diuidamus ſunt ꝗnqꝫ. interrogatiua: vt quo te meri pedeſ an quo via ducit: in vrbē: Imperatiua: vt ſuggere tela mihi. In uocatiua. vt dii maris ⁊ terre tempeſtatūqꝫ potētes. Deprecatiua. ferte viā vēti facilē ⁊ ſpirate ſcd̓i. Enū ciatiua: eſt mihi diſparibus ſeptē cōpacta cicutis fiſtu la. Quaꝝ quidē preter enūciationē nulla vel eſſe ali ꝗd vel nō eſſe deſignat. Cetere nāqꝫ vel interrogāt: vel inuocāt: vel imperant: vel precant̉. Enūciatio ve ro ſemꝑ eſſe aliꝗd aut nō eſſe ſignificat. Atqꝫ ideo ſo la enunciatio eſt: in qͣ veritas vel falſitas inueniri q̄ ant. vn̄ ēt enunciationis naſcit̉ diffinitio. eſt.n. enun clatio q̄ veꝝ falſum ve denunciat. Hanc ēt proloqu um vel propoſitionē Tullius vocat. q̄ quidem ꝑtim ſimplex partim ꝯpoſita: ſimplex eſt q̄ condictione ſe poſita eſſe aliꝗd vel nō eſſe proponit vt plato ph̓us eſt. Compoſita vero que ex duabus ſimplicibus cōpi lante condictiōe conſiſtit: vt plato ſi doctus eſt ph̓us eſt. Simpliciū vero enunciationū alias in qualitate ſitas: alias in qͣꝫtitate dr̄ias inuenimus. in qualita te ꝗdem ꝙ alia affirmatiua: alia negatiua eſt. enun ciatio affirmatiua ē enunciatio aliꝗd de aliquo ſign ficans: vt plato ph̓s eſt: ph̓um de platōne p̄dicamꝰ Negatiua vero eſt enunciatio aliꝗd ab aliquo predi catione ſeiungens: vt plato ph̓us non eſt. phum.n. a ꝑlatōne tali predicatione ſeiunximus. ſcd̓m quant tatē vero differentie enunciationū ſunt ꝙ alie quidē vniuerſales: alie ꝑticulares: alie indefinite: alie ſin gulares. vniuerſales ſunt q̄ ſiue affirment ſiue negēt vniuerſaliter tn̄ enūciant vniuerſale ſubiectū: vt oīs homo ſapiēs eſt. nullus hō ſapiens eſt. hō vniuerſa le quiddā eſt: multos.n. ſub ſe indiuiduos cohercet ⁊ continet: qui vniuerſaliter enunciatur dum ei oīs: vel nullus adiungitur. Particulares vero que vel affirmando vel negando ambitum ſubiecti vniuer ſalis in partem redigunt: vt quidam hō ſapiens eſt: quidam hō ſapiens non eſt: hic.n. vniuerſalitas hoīs adiecta ꝑticulari determinatione minuta eſt atqꝫ in partem redacta. indefinite vero ſunt que abſqꝫ vni uerſalitatis ⁊ particularitatis determinatione dicū tur: vt eſt homo ſapiens: non eſt homo ſapiens. Sin
gulares vero ſunt que de ſingulari aliquid ⁊ de indi uiduo affirmando negando ve proponūt vt ſocrater ſapiens eſt: ſocrates ſapiens nō eſt. Differt aūt parti cularis propoſitio a ſingulari: ꝙ particularis quideꝫ vnū aliquem ſubicit: nec quis ſit iſte deſignat: vt ꝗ dam hō ſapiens eſt: quis iſte hō ſit propoſitio nō de clarat. Singularis vero vnum aliquem ſumit: ⁊ ꝗs iſte ſit ſignificat vt ſocrates ſapiens eſt. vnū.n. ⁊ huc ſocratem ſapientem eſſe propoſuit. Amplius particu laris oīs vniuerſalem quidem terminum ponit: ſed ei detrahit vniuerſalitatem dum qualitatē particu laritatis adiungit: vt in propoſitione: quidaꝫ homo ſapiens eſt. homo vniuerſalis eſt terminus: multos enim propria predicatione concludit. Sed qꝛ dr̄ qui daꝫ ad vnū: homo redigit̉. qui vniuerſale perſiſteret niſi particularitas fuiſſet adiuncta. in ſigularibus ve ro propoſitionibus predicato termino ſemper indiui duū ſupponitur vt ſocrates ſapiens eſt. ſocrates enī ſingularis eſt atqꝫ indiuiduus. idcirco igit̉ illa parti cularis propoſitio que ꝑtem ex vniuerſalitate detra hit. hec ſingularis q̄ in ſingularis atqꝫ indiuidui pre dicatione conſiſtit. Simplicium vero enunciationū ꝑ tes ſunt ſubiectum atqꝫ predicatum: ſubiectum ē qd̓ predicati ſuſcipit dictionem: vt in ea propoſitione q̄ eſt plato phus eſt: plato ſubiectum eſt: de ipſo enim phus predicatur: ⁊ in eo philoſophi ſuſcipit dictionē Predicatum vero eſt quod dicitur de ſubiecto: vt in eadem propoſitione ph̓us dicitur de platōne ſubie cto. ſemper.n. quod ſubiectū eſt vel minus eſt vel eq le predicato: minus quidem vt in ea propoſitione de qͣ paulo ante tractauimus: plato enim philoſophi no men non pōt eqͣre: neqꝫ ſolus plato phus eſt: equa lis vero eſt ſubiectus terminus predicato: vt ſi quis dicat hō riſibilis eſt: homo.n. qui ſubiectus eſt termi nus p̄dicato riſibili coequatur: vnde fit vt poſſit red di reciproca predicatio.ſ. vt vices ſubiectum predica tūqꝫ ꝑmutent: ſiat ſubiectūqꝫ qd̓ erat antea p̄dicatū verſoqꝫ ordine predicetur qd̓ fuerat ante ſubiectum vt ſi dicatur qd̓ riſibile eſt hō eſt. omnia.n. que ſunt eqͣlia de ſeinuicem predicātur. vt vero id qd̓ ſubiectū eſt maius poſſit eſſe predicato. nulla prorſus enuncia tione contingit. ipſa.n. predicata naͣ minora eſſe non patitur. Sed ꝙ equale vel maius eſt id ſemper de eqͣ li vel minore predicatur. Has vero enunciationuꝫ ꝑ tes ideſt predicatum atqꝫ ſubiectū terminos appella mus. Termini vero dicunt̉ ꝙ in eos poſtrema ſit re ſolutio. itaqꝫ in ſingularibus vel indefinitis propoſi tionibus duos terminos ſemꝑ inuenimus ⁊ verbum qd̓ propoſitiones determinet qualitatē vt in propoſi tione qͣ dicimus ſocrates ſapiens eſt: ſocrates quidē ac ſapiens terminos eſſe manifeſtū eſt: eſt vero ver bum nō eſt terminus: ſed deſignatio qͣlitatis: ⁊ qua lis propoſitio ſit negatiua an affirmatiua ſignificat ⁊ nunc ꝗdem ſolo. eſt verbo propoſitioni accōmoda to facta eſt affirmatio. At ſi non qd̓ eſt aduerbiū ne gatiuum eſſet adiunctū: ita diceretur. ſocrates ſapi ens non eſt. atqꝫ hoc mō mutata qͣlitate fieret de af firmatione negatio: eſt igit̉ ⁊ nō eſt nō ſunt termini: ſed vt dictū eſt ſignificatio qͣlitatis: eadē oīa ēt in in definita propoſitione conueniūt: ꝙ ſi ſint tales oratio nes: ſocrates eſt: dies eſt. eſt vi gemina fungit̉.ſ. pre dicati: eſt.n. verbum de ſocrate vel die predicatu vel ſignificatione qͣlitatis. idem nāqꝫ eſt: ſolum poſitū a firmationē efficit: cuꝫ negatiuo aduerbio negatione ac ſint ꝓpoſitiones q̄ differentias ſecum habeāt qua litatum:

Primus.
1 4 1
litatū: vt ſunt vniuerſales ac ꝑticulares: eadē vis ꝑ manet terminoꝝ: omnis enī ac nullus ⁊ quidā termi nis nō annumerātur: ſed enūciationū ſignificāt qua litatē. Atqꝫ ideo recte quod ſubicit̉ ac p̄dicat̉ termini nuncupati ſunt: quoniā in eos tātuꝫ reſoluitur ꝓpoſi tio. Cetera enim que ſimplicibꝰ enūciationibꝰ adiun gūtur: aut qualitatē ꝓpoſitionū retinēt: aut quātita te ſignificāt. Propoſitionū v̓o ſimpliciū alie ſūt: que in nulla ꝑte cōueniūt: vt plato philoſophꝰ eſt: ⁊ vir tus bona eſt: vtraqꝫ enī aliud ꝗddā de alio p̄dicatur nec habet aliꝗd inꝓponēdi ratione cōmune. illa enī platonē philoſophū dicit. illa virtutē bonā eē pronū ciat. alie v̓o ſūt que aliqua terminorū participatione iungunt̉. id āt duobus fieri modis poteſt: aut eniꝫ or dine eodē: aut per ordinis commutationem. Eodē v̓o ordine duplici mō: ſi vl̓ ſimplices termīos in vtriſqꝫ cōſtituas: vel ſi per oppoſitionē fiat ꝑticipatio termi norū: quod tribus neqꝫ amplius cōtinget modis: nā vel p̄dicato vel ſubiecto: vel vtriſqꝫ terminis nega tio copulat̉. Ordinis ēt cōmutatione cōueniūt duobꝰ modis: aut enim ꝑ ſimplicem terminorum predicatio nem: aut ꝑ eorūdē terminorū oppoſitionē: hac quoqꝫ oppoſitio terminorū triplice̓ recipit modū: cum nega tio vel predicato vel ſubiecto: vel vtriſqꝫ coniūgitur ille vero que altero termino participant ⁊ tribꝰ mo dis: vel cū in vna ꝓpoſitione qd̓ predicatur: ī altera ſubiectū ē: vel cum idem in vtriſqꝫ p̄dicatur: vl̓ cum idem ī vtriſqꝫ ſubiectus ē: ⁊ quoniā oīum ſibimet con uenientiuꝫ ꝓpoſitionū ordinatiſſimā fecimus diuiſio nē nūc de ſingulis quibuſqꝫ tractemus: ac primū de ea ꝓpoſitionū cōueniētia q̄ cū vtriſqꝫ participet ter minis participādi tn̄ ordinē ſeruēt: ea eſt huiuſmodi. oīs hō ſapiēs ē: nullus homo ſapiēs eſt: vtraqꝫ eniꝫ ꝓ poſitio hoīem ſubijcit: ⁊ p̄dicat ſapiētē: ⁊ cuꝫ vtroqꝫ termino cōgruāt: ſicut tamen diuerſe: quoniā hec af firmatio eſt illa negatio: ⁊ hoc ꝗdē exēpli gratia di ctuꝫ ſit. plenius vero fiet de tali ꝑticipatiōe tractatꝰ hoc mō cūctarū ſimpliciuꝫ ꝓpoſitionum differentias vel in qualitate vel in quātitate ſitas eē oſtēdimꝰ: in quātitate cum vniuerſaliter ꝓnūciant vel ꝑticulari ter vel īdefinite vel ſingulariter ꝓferunt̉. in qͣlitate vero cuꝫ hec quidē affirmatiue ſunt: ille v̓o negatiue Si igitur duas affirmatiuas aggregamꝰ: fiūt mixte cuꝫ vtriſqꝫ octo differētie. que ſimul qualitatē quāt tatēqꝫ cōtineant Sūt autē mixte hee: affirmatio vni uerſalis: negatio vniuerſalis: affirmatio ꝑticularis: negatio ꝑticularis: affirmatio īdefinita: negatio īde finita: affirmatio ſingulariſ: negatio ſingularis. Qua rū ꝗdē īdefinitas ſingulareſqꝫ ſegregemꝰ: ⁊ de vni uerſalibꝰ ac ꝑticularibꝰ diſſeramꝰ. Deſcribat̉ ergo vniuerſalis pͥmū affirmatio. omnis hō iuſtꝰ eſt: cuiꝰ aduerſuꝫ tenet locū negatiua ꝓpoſitio vniuerſal̓. nul lus hō iuſtus eſt. iteꝫ ſub vniuerſali affirmatione po nat̉ ꝑticularis affirmatio: quidā homo iuſtꝰ eſt: hanc aduerſa frōte reſpiciat: ſitqꝫ vniuerſali negatiue ſuꝑ poſita particularis negatio. ꝗdā homo iuſtꝰ non eſt. Ul̓is affirmatio. Ul̓is negatio. Omnis homo iuſtus eſt Nullus hō iuſtus ē Quidā homo iuſtus eſt Quidā hō iuſtꝰ nō ē Particularis affirma. Particularis neg. Marū igit̉ affirmatio atqꝫ negatio vniuerſalis qua litate ꝗdē diſcrepāt: ſed quantitate cōcordant: nam ꝙ hec ꝗdē affirmatio eſt: illa v̓o negatiua eſt ſūt in
qualitate diuerſe. ꝗa v̓o vtraqꝫ vniuerſalis eſt: quāti tate cōueniūt. haru igit̉ vel vtraſqꝫ falſas: vel vnaꝫ verā: alterā falſā recipere poſſibile ē: vtreqꝫ auteꝫ ſi mul vere nequeūt īueniri: nā in ꝓpoſita deſcriptiōe affirmatio que eſt. omnis hō iuſtꝰ eſt: ⁊ negatio que eſt. nullus hō iuſtꝰ eſt. cum vtreqꝫ ſint vniuerſales: neutra tamē ē vera. at ſi ſit affirmatio. omnis hō ani mal eſt: atqꝫ vniuerſaliter deneget̉ ita. nullꝰ hō ani mal eſt: vel ita. omnis homo lapis eſt: nullꝰ hō lapis eſt: vnam veraꝫ alterā falſā eē neceſſe ē. Atqꝫ iō quo tiens ea predicatur que ⁊ conuenire ſubiecta ⁊ ab eo valeāt ſegregari: ⁊ vniuerſaliter illa confirmat: hec denegat vtraſqꝫ falſas cōtingit: velut ſuperiꝰ poſitis declaratur exēplis: iuſtitia enī cū eē ī hoībꝰ poſſit: nō tn̄ ita hominibꝰ inheſit: vt ab eis ſeparari nullo mo do queat: atqꝫ iō neqꝫ oīs hō iuſtus eſt: neqꝫ oīs ho mo iuſtus non eſt: contingit vtraſqꝫ mentiri: at ſi tale ſit qd̓ a ſubiecto abſtrahi ſeparariqꝫ nō poſſit: vl̓ qd̓ nūqͣꝫ poſſit euenire ſubiecto: ⁊ que vniuerſaliter af firmatiua ē: vniuerſaliter abnuatur: euenit vni veri tatē alteri ſemꝑ adeſſe mēdaciū: ſꝫ ita vt ſi a ſubiecto quod p̄dicat̉ nō pōt ſegregari: vera ſit ſemꝑ affirma tio: falſa negatio: at ſi qd̓ euenire n̄ pōt p̄dicat̉. affir matio ꝗdē falſa ſit: ſed vera ſit negatio: nā quoniam animal non ab hoīe pōt ſegregari q̄ hoīem aīal eſſe cōfirmat: vera ē: falſa vero illa q̄ denegat: iteꝫ ſi qd̓ nō pōt fieri predicet̉: fiatqꝫ affirmatio. oēm homineꝫ eſſe lapidē: idqꝫ aduerſa propoſitio neget: nullumqꝫ hoīem lapidē eē concedat: negatio quidē veritati af firmatio aūt iūcta eſt mendacio: ſimul aūt veras eſſe affirmationē vniuerſalē: vniuerſalēqꝫ negationē nul la poterūt exēpla mōſtrare: atqꝫ ideo vniuerſalis ꝗ dē affirmatio vniuerſaliſqꝫ negatio cōtraria dicūt̉. nā vt ī contrarijs aliꝗd mediū cōtinentibꝰ poteſt neu trum īeſſe ſubiecto: vt corpꝰ neqꝫ nigruꝫ ſit neqꝫ albū qm̄ ē qd̓ p̄ter ea eē poſſit vt rubrū: itēqꝫ in contrarijs medietate carentibꝰ neceſſe ē alterum ſemper ineſſe ſubiecto: vt omne animal aut dormit aut vigilat: qm̄ īter dormire ac vigilare nihil mediū ē: vt autem ſi mul atqꝫ ī eodē vtraqꝫ cōtraria reperiantur fieri ne quit. ita ēt ī vniuerſalibus affirmatione ac negatiōe vt vtreqꝫ falſe ſint: exēplo cōtrariorū aliquid mediū claudūt: vel altera vera: falſa vero altera: ſicut ī cō trarijs que medio carent fieri poſſe manifeſtū ē: ſꝫ ī poſſibile ē: vt vtriuſqꝫ ſententia ī ꝟitate cōueniat: ſi cut nulla cōtraria ſimul eē patiuntur. Atqꝫ ideo vni uerſalis affirmatio vniuerſaliſqꝫ negatio ꝯtrarie no minātur. He igitur nō eā viꝫ ipſa ſemꝑ aduerſitate cōſeruāt: vt eis ſit ꝑpetua atqꝫ īconciliata diſcordia: nec ſe ſemꝑ īuicē perimūt: que cū ſentētia diſſidiāt: cōi tn̄ falſitate cōcordāt: ſi igitur eaꝝ vna ſummota ſit: nō neceſſe ē vt eē altera cōſequatur: fieri enim po teſt vt neutra ſit: velut ſi oēm iuſtum eſſe hominē de ſtruat: nō ē cōſequēs vt nullus hō ſit iuſtus: que ſub his ꝓpoſitionibꝰ collocātur ideſt particularis affir matiua atqꝫ negatio ſubcōtrarie nom̄ hn̄t: idcirco ꝙ vniuerſalitati particulare cōmune ſubiectū ē: cū igit̉ vniuerſales ītelligūtur eē ꝯtrarie: ſubcōtrarias eſſe neceſſe ē q̄ ſub vniuerſalibꝰ collocantur. Hoꝝ quoqꝫ quātitas eadē: quoniā vtreqꝫ ſūt ꝑticulares: diuer ſa qualitas ītelligitur: qm̄ affirmatio eſt. illa vero ne gatio: ſed quāqͣꝫ cōtrarijs videant̉ eē ſubiecte: cōuer ſo tamē modo particulares ī ꝟitate ſibimet: nō ī fal ſitate cōſentiūt: nā vt hec verū: falſū illa pronūciet: atqꝫ vtreqꝫ ſint vere facile propoſitis declarat̉ exē

Liber.
plis: vt v̓o vtreqꝫ falſe ſint: nō poteſt inueniri. nam ſi quidē quod neqꝫ ſeparari neqꝫ poſſit adeſſe ſubiecto: alterutra enūciet ꝓpoſitio: vna ē v̓itati: altera cogna ta mēdacio: ⁊ ſi ꝗdē quod a ſubiecto ſeꝑari nō poteſt p̄dicet̉: affirmatio ſola v̓itatis calculuꝫ tenet. at ſi qd̓ ſubiecto īpoſſibile adeſſe dicat̉: ſola obtinet negatio veritatem. vt ſi quis enūciet: quidaꝫ homo aīal eſt: ⁊ alius neget: quidam hō animal nō eſt: vel ita: quidaꝫ homo lapis ē: quidā homo lapis nō ē: vtraqꝫ affir mationum negationūqꝫ oppoſitio verū inter ſe fal ſūqꝫ ꝑtitur. Sed ī prioribus quidē affirmatio: in po ſterioribus āt vera negatio ē: at ſi quod euenire ꝗdē poſſit: ſed a ſubiecto tamē aliquādo valeat ſegrega ri: affirmatio ꝑticularis negatioqꝫ ꝓnūciet̉: vtraſqꝫ veras eē neceſſe ē: vt ꝗdā homo iuſtꝰ ē: quidā homo iuſtꝰ nō ē: vt vero vtreqꝫ falſe ſint: nulla poterūt exē pla cōgruere: quo circa ne iſte ꝗdē qͣs ſubcōtrarias appellamus ſemper ſeſe inuicē ꝑimūt quandoꝗdem aliquotiēs in veritate concordant. at ſi omnibus dif ferētijs diſſidētes ac ſeīuicē deſtruentes inuenire co nemur: reſpiciēde ſūt angulares. hec v̓o ſūt vniuerſa lis affirmatio ⁊ negatio ꝑticularis: vl̓ vniuerſalis ne gatio ⁊ affirmatio ꝑticularis: his enī tāta īter ſe di ſcordia manifeſta eſt: vt neqꝫ in falſitate vnqͣꝫ neqꝫ in v̓itate cōueniāt: ſēperqꝫ neceſſe eſt cū affirmatio ſit vera negationeꝫ eſſe mēdaceꝫ: cuꝫ negationi adſit veritas: affirmationi eē propriā falſitateꝫ: at primuꝫ cū geminas eſſe ꝓpoſitionū differentias dixerimꝰ in qualitate ſcilꝫ ⁊ quātitate: harum ⁊ qualitas diuiſa eē ꝓbat̉ ⁊ quātitas: nā ꝙ hec affirmatio eſt illa nega tio: in qualitate diſſētiūt. ꝙ v̓o hec vniuerſalis illa ꝑ ticularis quātitate diſcordant. item neqꝫ in falſitate neqꝫ in v̓itate vnquā poterūt cōuenire: ſiue enim de his que a ſubiecto abeſſe nō poſſūt: vnā ſēper veraꝫ eē neceſſe ē alterā falſā: nā ſi talis terminꝰ p̄dicatur: vt eū vl̓ adeſſe ſubiecto vl̓ nō adeſſe cōtīgat: vniuer ſales ſēper falſe ſūt: ꝑticulares vere ſūt. ſi quis enim ita ꝓponat: omnis hō iuſtꝰ eſt: atqꝫ alius neget. qui dā homo iuſtꝰ non ē: vniuerſalis affirmatio falſa ē: particularis eſt vera negatio. Similiter autē ſi quis ita ꝓponūciet. nullꝰ hō iuſtꝰ eſt: vniuerſalis negatio nis falſa: ꝑticularis affirmationis vera ſētētiā ē: ita in his que vl̓ adeſſe ſubiecto vl̓ abeſſe cōtīgāt. vni uerſales falſitati cōiūcte ſunt: ꝑticulares obtinēt ve ritatē. at ſi tales termini ſint: ꝗ ſeparari atqꝫ a ſubie cto diuidi nequeāt: ſiue illa ſit vniuerſalis ſiue ꝑticu laris herebit ſemper affirmationi v̓itas: negationi mēdaciuꝫ vt ſi ꝗs vniuerſaliter enūciet. omnē homi nē eē aīal: aliuſqꝫ ꝑticulariter neget: quēdā hominē nō eē aīal. affirmatio vniuerſalis verū loꝗtur: parti cularis negatiue falſa ſētētia eſt. itē ſi ꝗs vniuerſali ter negādo ꝓponat nullum hominem eſſe aīal: parti cularē affirmationē v̓itas ſequitur: heret vniuerſa lis negatio falſitati: quod ſi ſint que predicantur: vt nūqͣꝫ poſſint adeſſe ſubiecto: ſeu ille vniuerſaliter ſeu particulariter ꝓponantur. negationes ornat ꝟitas affirmationes falſitas decolorat. Si ꝗs enī ꝯfirmat dicēs omnē hominē lapidē eē. aliuſqꝫ quēdā homi nē nō eē lapidē reſpōdeat. vniuerſalē affirmationeꝫ falſitas: ꝑticularē negationē ꝟitas tenet. quod ſi ita quis vniuerſaliter neget. nullꝰ hō lapis ē: ⁊ ꝑticulari ter affirmet ꝗdaꝫ hō lapis eſt. vniuerſali conſtat ne gatione ꝟitas: ꝑticularis affirmatio nō caret falſi tate. Quoquo igit̉ mō predicata vl̓ ſubiecta mutaue ris: ſi tamē vniuerſalē affirmatiuā ꝑticularis negati
ue: vl̓ vniuerſalē negatiuā ꝑticulari affirmatiue con ſertā a ſingulariter cōſideratione cōmittas: ſi hec fal ſa: illā veraꝫ cōtīgit: ⁊ ſi hec vera ē. illā falſā neceſſe eē īueniri. atqꝫ idcirco has īter ſe oppoſitas ⁊ cōtra dictorias nūcupamꝰ: ⁊ hactenª ꝗdē affirmationes ⁊ negationes aduerſis ītētionibꝰ conferētes: ꝗd in diſcordie ac diuerſitatis eſſet oſtēdimꝰ. nūc vniue lē affirmationē ꝑticulari affirmatiue: ⁊ vniuerſa negationeꝫ ꝑticulari negatiue ad v̓itatis f cōueniētiam cōparemus. haruꝫ nar ſu: ſed de diſcordia eſt: atqꝫ ideo nō de earū di ſu potiꝰ videt̉ eſſe querendum. Primum i. uerſalis affirmatio ⁊ ꝑticularis affirmatio ne dicunt̉: quoniā altera ſubiacet alteri ideſt ꝑ ris affirmatio vniuerſali affirmationi ſuppoſi atqꝫ ſubiecta veluti pars ītra totiꝰ ſemꝑ ābituꝫ latet idēqꝫ de vl̓i ⁊ ꝑticulari negatiua dicēdū ē. ſubalter ne enī vocātur: ꝙ ſuperior atqꝫ āplior vniuerſalis ne gatio ītra ſe ꝑticularē negationē claudit ⁊ continet. He igit̉ tali rōne cōſentiūt: ſi.n. vl̓es ī ꝟitate p̄cedā ꝑticulares veras eē neceſſe ē: vt ſi ꝗs vniuerſaliter a firmādo ꝓponat: oēꝫ hoīeꝫ aīal eē: q̄ cū ſit vera par ticularis ſibi affirmatiōis v̓itatē comitē trahit: ea ve ro ē: ꝗdā hō aīal ē: nā ſi verū ē oēꝫ hoīeꝫ eē aīal: ve rū ē eē aliquē. itē ſi quis vniuerſaliter enunciet nul lum hominem eſſe lapidem: verum dixerit: at ſubie cta ei particularis negatio idem retinet: nec mentit ꝗ dixerit: quēdā hoīeꝫ lapidē nō eē: ita igit̉ vniuerſa libus affirmatione ac negatiōe vera dicētibꝰ: parti cularis affirmatio ⁊ negatio verā vniuerſaliū ſentē tiā cōſequuntur. at ſi vniuerſales falſe ſint non nece ſe ē particulares vniuerſaliū cōſenſu p̄bere menda ciū: velut in his vniuerſalibꝰ q̄ ꝓponūt oēm homine eſſe iuſtū vel nullū hoīem eē iuſtū: que cum vna ſit af firmatio: altera vero negatio: vtreqꝫ ſunt falſe: ſꝫ eas particularium falſitas nō ex neceſſitate cōſequitur. nā ⁊ q̄ndā hoīeꝫ eē iuſtū: que particularis ē affirma tio: vere quis dixerit. atqꝫ ideo falſis vniuerſalibꝰ par ticulares veras eē non neceſſe ē: quod enim vniuer ſalis affirmatio falſa dicatur: oēm hoīem eē lapideꝫ errat particularis affirmatio: que ꝓponit quēdā ho minem eē lapidē: at ſi vniuerſalis negatio falſa pro ponatur. nullū hoīem eē animal: nō idcirco particu laris erit vera negatio: ſi pronūciet quendā homineꝫ non eē animal: atqꝫ ideo vniuerſalibus quidē in veri tate manētibus ꝑticularis neceſſe ē vniuerſaliuꝫ con ſentire veritati: at ſi vniuerſalibus falſitas īherebit: particularis tum veras: tū etiā falſas eē poſſibile ē: veras quidem ſi ꝗd tale p̄dicetur quod adeſſe ſubie cto poſſit ⁊ ſubiecto valeat ſeparari: falſas eē vtraſc affirmationē ꝗdē ꝑticularē: ſi ī eo ſit vniuerſalis fa ſa affirmatio: quod ſubiecto nō pōt cōuenire: nega tionē ꝑticularē: ſi ī eo vniuerſalis negatio mentiatur qd̓ a ſubiecto nō pōt ſegregari: vt poſita ſuperiꝰ exe pla declarāt. qd̓ ſi ad veritatis ⁊ falſitatis ꝯſequēti ꝑticularis propoſitiōes locum principē ſortiātur: co traria eis vniuerſales propoſitionis rōne conueni nam ſi ſint falſe particulares: vniuerſales falſas eſſe neceſſe ē: ſinuero ꝑticulares vere ſint: tū vniuerſale vere ſunt: tum etiā falſe: nā ſi ꝑticularis affirmatic ē falſa: q̄ dicit: aliquē hoīem eē lapidem: vniuerſalis quoqꝫ affirmatio falſa eſt: que proponit omnē hoīe eē lapidē: item ſi ꝑticularis eſt falſa negatio que de cernit quēdā hominē non eſſe animal: falſa erit vni uerſalis negatio que nullum hoīeꝫ animal eē cōten dit: at ſi

Primus.
dit: at ſi particularis affirmatio vl̓ negatio vere ſūt: idqꝫ p̄dicat̉ qd̓ a ſubiecto diuidi ac ſegregari queat: affirmationē negationēqꝫ vl̓es nō ē dubiū poſſe mē tiri: vt qm̄ vere ſint particulares q̄ ꝓponūt quēdam hoīem eē iuſtū ⁊ quēdā hoīeꝫ nō eē iuſtū: his ſuper poſitas vniuerſales falſas eē manifeſtū ē: vt ea q̄ di cit: oīs hō iuſtꝰ ē: ⁊ nullus hō iuſtus ē: at ſi ꝗd tale aſ firmatio particularis ꝓnūciet: quo ſubiectu carere n̄ poſſit: vera erit ſuꝑpoſita affirmatio vniuerſalis: vt eū aliꝗs enūciat: quēdā hoīem eē aīal: huic vl̓is affir matio ī ꝟitate cōſentit: q̄ eſt: oīs hō aīal eſt: at ſi ꝗd particularis negatio tale ꝓponat: quod ſubiecto ne queat inherere veritatē particularis negatiōis vl̓is negatiue veritas neceſſe eſt cōſequatur: vt cū aliquis dicit: quendā hominē lapide̓ nō eē: conſonat vniuer ſalis veritas propoſitiōis: que nullū homineꝫ lapidē eē pronunciat. quo ſit vt precedentibus ꝗdem vniuer ſalibus veris particulares veras eſſe neceſſe ſit. Pre cedētibꝰ vero ī falſitate particularibꝰ vniuerſaliū ve ritas ſubſequatur. Manentibꝰ v̓o vniuerſalibꝰ falſis particulares mendatiū dicere nō ſit neceſſe: ſicut ne vera quidē particularibꝰ proponētibꝰ veram vniuer ſalium neceſſe eſt eſſe ſententiam ⁊ hoc quidē exēpla docuerunt: vt auteꝫ firma demonſtratione clareſcat: vtilis ad euidentiam rerum deſcriptio proponatur. Ul̓is affirmatio. Cōtrarie. Ul̓is negatio He tum diuidunt veruꝫ ⁊ falſuꝫ tum falſe ſunt vtreqꝫ: vere nūqͣꝫ qͣ 9 d 5 gͣ j º 2g I F5 I He tū diuidūt veꝝ ⁊ falſuꝫ: tū vere ſt̉ vtreqꝫ falſe nūqͣꝫ Particularis affir. Subcōtrarie. Particu. nega. ¶ Ex his ergo que ſuperius dicta ſūt intelligi pōt con trarias ꝗdē vel veruꝫ inter ſe falſumqꝫ diuidere: vel ſimul poſſe mētiri: veras ſimul eſſe nō poſſe: ſubco trarias v̓o vel vtraſqꝫ veras eē: vl̓ alterā verā: alte rā falſā: nūqͣꝫ tamē ſimul ꝓferre mēdaciū. Angula res autē neqꝫ in verite vnquā neqꝫ in mendacio con ſonare: ſed vni ſēper veram alteri ſēper falſā eſſe ſe tetia. nunc demonſtrandum eſt vniuerſalibus veris particulares nō poſſe mētiri. falſis aūt vniuerſalibꝰ poſſe ꝑticulares nō falſa ꝓferre. Dico eniꝫ ſi vniuer ſalis affirmatio ſit vera ꝑticularē quoqꝫ affirmatio ne verā futurā: nā ſi falſa eſt erit vera que ꝑticulari affirmationi opponit̉ vniuerſalis negatio. ſed poſita eſt vera affirmatio vniuerſaliſ: hoc igit̉ mō vtraſqꝫ ſi mul veras eſſe cōtīgit. affirmationē ſcilꝫ vniuerſalē: vniuerſalēqꝫ negationē: quod euenire nō poſſe mō ſtratū ē: n̄ igit̉ fieri poteſt: vt affirmatiua vniuerſali vera ꝓpoſita ꝑticularis affirmatio mētiat̉. Rurſus ſi vera eſt vniuerſalis negatio ꝑticularē quoqꝫ negationē verā eē cōcedo. nā ſi falſā quis dixerit: vniuer ſaleꝫ affirmationē que ē ei oppoſita: verā neceſſario eſſe fatebit̉. at ſi vniuerſalis negatio vera eē ꝓpoſita eſt ſimul igit̉ vniuerſales negationē ⁊ affirmationē veras eē cōtīgit: quod fieri nō poſſe ſuperius poſita exēpla docuerūt: at ſi falſa ē vniuerſalis affirmatio: particularis vel falſū poterit enūciare vl̓ verū quo poſito nihil īpoſſibile comitat̉: ſiue enim falſa ſit erit vera negatio vniuerſalis: ſeu vera illa ſit: vniuerſalē negationē falſitas obtinebit. Quo ſit vt falſa vniuer ſali affirmatiōe vniuerſalis negatio: tum ei falſitate cōſonet: tū ab ea v̓itate diſcordet: qd̓ nō eē īpoſſibile ſuꝑioribꝰ docet̉ exēplis. Eodē quoqꝫ mō ⁊ ſi vniuer ſalis negatio falſa ſit ꝑticularē negationē vl̓ verā vl̓ falſā eē poſſibile ē: neqꝫ idcirco aliꝗd ſeꝗtur īcōgru uꝫ. Particulari nāqꝫ negatione vera vniuerſalis af firmatio mētiet̉: eadē falſa verum vniuerſalis affir matio ꝓnūciat. quo ſit vt falſa vniuerſali negatione propoſita: affirmationē vniuerſalē tū verā: tū falſā rationis demōſtret euētꝰ: quod īpoſſibile nō eſt. rur ſus ſi ꝑticulares falſe ſint: vniuerſalis quoqꝫ falſitas ſeꝗtur: nā ſi particularis affirmatiua ꝓnūciet mēda ciū vniuerſalis quoqꝫ affirmationi falſitas īherebit: nā ſi hec vera eſt: falſa erit ei oppoſita negatio ꝑticu laris: ſed affirmationē ꝑticularē cōſtituimꝰ eē mēda cē. ſimul igitur ꝑticularis affirmatio ⁊ negatio falſa ſūt: quod eē īcōueniēs p̄cedēs tractatꝰ declarauit: itē ſi ꝑticularis negatio falſa dicat̉: vniuerſalis quoqꝫ negationis falſitas cōſonabit: nā ſi negatio vniuerſa lis vera ē: falſa ē oppoſita que ē affirmatio ꝑticula ris: quomō vtraſqꝫ ꝑticulares affirmationem. ſcilicꝫ ac negationē ſimul falſas eē cōtīgit qd̓ fieri n̄ poſſe p̄ diximª. at ſi vera ſit affirmatio ꝑticularis falſa vl̓ ve ra vniuerſalis affirmatio eſſe poteſt: ſed ſiue falſa ſit particularē negationē verā eē neceſſe ē: ſiue vera ſit: hēbit ꝑticularis negatiua mēdaciū. Sed cū vera ſit affirmatio particularis negationem particularē vel falſā eſſe vel verā nihil ē īpoſſibile. Rurſus ſi nega tio particularis teneat veritatem: vniuerſalis nega tio vel ꝟitatē tenere poteſt vel ꝓferre mēdaciū. Naꝫ ſi vera ē oppoſitam affirmationē particularē falſaꝫ eē manifeſtū ē: ſi falſa ē v̓itatē particularis affirma tiua cuſtodiet: quo ſit vt ſi ꝑticularis negatio teneat v̓itatē affirmatio ꝑticularis vera vel falſa ſit: quorū neutrū īpoſſibile nō eſſe premiſſa docuerūt: atqꝫ hec ꝗdem de vniuerſalibꝰ dicta ſufficiāt. Nunc de indeſi nitis ac ſingularibª diſſeramus: quaꝝ quidē indefini te ſunt: quibus nulla ſignificatio determinationis ad iungitur: ſed p̄ter vniuerſalis ⁊ particularis intelli gentiā quātitatis ꝓferūtur vt hō iuſtꝰ ē: homo iuſtꝰ nō ē: ꝗbus tam etſi(vt dictū ē) nulla ſignificatio de terminatiōis adiungatur: vim tn̄ obtinent particula rium ꝓpoſitionū. Nāqꝫ vt ille quas ſubcontrarias ī priore deſcriptione ſignauimꝰ: alias quidem inter ſe verum falſumqꝫ diſtribuunt: alias quidem in dicen veritate conſpirant nūquam tn̄ ſimul videntur poſ ſe mentiri: ita etiam indefinite ſi quidē tale eſt quod enūciāt qd̓ ſubiecto ſemꝑ īeſſe neceſſe ſit affirmatio ē vera: falſa negatio: vt in his ꝓpoſitionibꝰ. hō aīa ē: hō animal non eſt: at ſi id in indefinitis ꝓpoſitioni bus efferatur quod ſubiecti natura nō ſuſcipit: nega tio quideꝫ vera ē: ſed affirmatio iuncta ē falſitati: vt ſi quis dicat: hō lapis ē: homo lapis non eſt: vt vero vtreqꝫ in ꝓnūcianda falſitate cōſentiant: non poteſt inueniri. Eadeꝫ tamen ab vniuerſalibꝰ affirmatiuis:

Liber.
atqꝫ negatiuis ita diſſentiūt: vt quoquomodo ſubie cta permutes: vna ſēper veritatis: altera ſit ſēper ple na mēdacij. Exēpluꝫ vero huiuſmodi predicati quod ſubiecto ſēper inhereat hoc eſt. omnis hō animal eſt homo animal non eſt: nullus hō animal eſt: hō ani mal eſt. Hic indefinite vi eadē fungūtur qua ⁊ parti cularis. huiꝰ v̓o quod nūquā inheret. hoc eſt. omnis homo lapis eſt. hō lapis non eſt. Nullꝰ homo lapis eſt. hō lapis eſt. in his quoqꝫ indefinite vniuerſalibꝰ oppoſite ꝑ vnamquāqꝫ oppoſitionē vnam veram fal ſā alteraꝫ reddiderūt: itē quod ſuſcipere ſubiecti na turaꝫ valeat ⁊ poſſit amittere. Omnis hō iuſtus eſt. hō iuſtus non eſt. Nullus homo iuſtus eſt. homo iu ſtꝰ eſt. in his etiaꝫ īdefinite particularibꝰ immutate ſunt: que vniuerſalibꝰ obiecta ꝑ vnāquāqꝫ propoſi tionuꝫ aduerſitateꝫ: vni ſēper verum: alteri diuiſere mēdaciuꝫ. Preterea quoquo modo terminorū exem pla ponant̉ ſi affirmationes affirmationibꝰ negatio nes negationibus cōparemꝰ: vniuerſalibꝰ v̓is īdefi nitarū veritas ꝓuenit: vt eum vere ſunt. omnem ho minē eſſe animal: ⁊ nullum hominē eſſe lapideꝫ con ſtat ꝟitas indefinitis que ꝓponunt: ⁊ hominem ani mal eſſe: ⁊ hominē lapidē non eſſe. At ſi vniuerſaliū falſitas antecedat īdefinitarum vel v̓itas: vel men daciuꝫ variabit̉. hoc modo. Falſa enī eſt vniuerſalis enunciatio que ꝓponit. omnem hominē eſſe iuſtum: ſed ea que dicit hominē eſſe iuſtuꝫ: tenet in humane nature parte v̓itateꝫ. Nam ſi nō habet omnis hō iu ſtitiā cū tamē aliquis habeat: vere dici poteſt hoīem eſſe iuſtum. Iteꝫ cum ꝓponit̉ vniuerſaliter. Nullus homo iuſtꝰ eſt: falſū eſt. At ſi id indefinite deneget̉: a veritate non diſcrepat. Nā cuꝫ ſit aliꝗs homo non iuſtꝰ: non mētietur qui pronūciauerit hominem eſſe nō iuſtū. Itē cuꝫ ſit falſa que vniuerſaliter affirmat dicens. omneꝫ hominē eſſe lapidē: falſa eſt que idem indefinita enūciatione cōfirmat dicēs hominē eſſe la pidē. Rurſus cum ſit falſa negatio per quam ꝓponi tur: nullum hominē eſſe aīal: falſa eſt īdefinita nega tio que ꝓnunciat hominem non eſſe aīal. Hic quoqꝫ particulariū ſimilitudo ſeruata eſt. Nā in ſubalter nis v̓a vniuerſalitas v̓itatē ꝑticularitatis trahebat. Falſa v̓o vniuerſalitas nec v̓itatis nec mēdacij neceſ ſitateꝫ ꝑticularibꝰ afferebat. Eadē omnia vniuerſali um atqꝫ īdefinitarū collatione ꝓueniūt. Rurſus īde finitas pͥmū falſas cōſtet: vniuerſales quoqꝫ neceſſe eſt eſſe mēdaces: vt ſi falſū ſit eē hominē iuſtū: falſū erit omnē homineꝫ eē iuſtuꝫ. quādo quidē non capit veritatem: ſi iuſtus vel vnus hō non fuerit. Iteꝫ ſi in definita negatio mētiat̉: veꝝ vniuerſalis negatio nō habebit: veluti ſi falſa ſit ea que dicit hominē nō eē iuſtū: quādo quidē nō poteſt vniuerſaliter ab homīe denegari: ſi vel vni hominuꝫ ꝓbabit̉ adeſſe iuſtitia. At ſi indefinite ſētentiaꝫ v̓itatis optineāt: vniuerſa les tū veras tū eueniet eſſe mendaces: velut cuꝫ dici mus hominē eſſe iuſtuꝫ veꝝ eſt. eſt eniꝫ homo qui iu ſtitia nō careat: huiꝰ vniuerſalis negatio mētiet̉: cū quis dixerit nullum hominē eſſe iuſtuꝫ. At ſi id affir mabit̉ īdefinite quod a ſubiecto diuelli ſecerniqꝫ nō poſſit: vera nihilominꝰ erit affirmatiua que ꝓponit omnē hominē eē aīal. At ſi id quod ſubiecti naturaꝫ nō recipit ꝓponit īdefinita negatio: veluti ſi dicat ho minē lapidē nō eē nihil ab eiꝰ v̓itate vniuerſalis ne gatiua diſſētiet: vt ea que nullū aīal eē ꝓponit. nihil igit̉ dubium eſt īdefinitas particularibꝰ eſſe cōſimi les: eādēqꝫ viꝫ v̓itatis ac falſitatis ſignificationibus
obtinere: de quibꝰ ſufficiēter dictū eſt. Nūc de ſingu laribꝰ explicemꝰ que nihil ſuperioribꝰ ſimiles extant Ille nāqꝫ quoniā cōſtituebāt vniuerſale ſubiectū de quo p̄dicatū terminū dicerēt: idcirco ſuſcipiebant ēt differētias quātitatis. Nā quod vniuerſale eſt ⁊ vni uerſaliter ⁊ ꝑticulariter ⁊ īdefinite poterit ꝓnūciari At he que vnū aliꝗd ponunt ſingulariter atqꝫ indiui due: differētias quātitatis habere nō poſſūt: atqꝫ iō ſola in eis relinꝗtur diſcrepātia qͣlitatis. ꝙ l affirmatio: illa v̓o negatio. Sēper igit̉ inter matio ⁊ negatio ſingularis verū falſūqꝫ diſtribuē Si nō cetera īpediāt que ſēſū in alias atqꝫ in alia gnificationes ſolēt deflectere ac detorquere. Cum v̓o vnū atqꝫ idē p̄dicatū atqꝫ ſubiectū in affirmatior negatione cōſtiterit: vno eodēqꝫ ſūptum tēpore: eodēqꝫ ꝓlatū modo: ad vnuꝫ atqꝫ idem relatum: de vna atqꝫ eadē parte ꝓpoſitū: neceſſe eſt ex his vnam ſēper eſſe vera: alterā ſemper eſſe falſam. Nam ſiue equiuocos terminos ſumāt: ſiue nō ad ideꝫ tempꝰ ꝓ cedāt: ſiue alius vtriſqꝫ īſit modꝰ: ſiue ad alias ꝑte vel ad aliquid aliud referant̉ veras vtraſqꝫ eſſe ꝯti git. Age enī equocū terminū ſumat affirmatio: di catqꝫ Cato vtice ſe peremit: negetqꝫ negatio: Cato ſe vtice nō peremit. Hic igitur vtreqꝫ ſūt vere qm̄ Ca to eꝗuocū ē. Nāqꝫ Cato p̄torius vtice ſibi manꝰ ītu lit: Cato v̓o cēſorius minime. Itē ꝓponat̉ affirmati ua hoc mō. Nocte lucet. negatio reſpōdeat. nocte nō lucet. Hic igitur lucere eꝗuocū ē. Atqꝫ iō nihil īpe dit quo minus vtreqꝫ ī veritate ꝑmaneant. Affirma tio nāqꝫ cū dicit lucere nocte: lune loꝗtur lucē. Illa v̓o cū negat de ſolis luce ſignificat. Hic igit̉ equocuꝫ p̄dicatū vtraſqꝫ verū cōſeruare ꝑmiſit. Itē ſi quis de Socrate proponat dicēs. Socrates ſedet. Atqꝫ alius neget. Socrates non ſedet: vtreqꝫ vere eē queunt: ſi ad diuerſa tempora referantur. Pōt enim nūc qui dē Socrates ſedere: alio v̓o tēpore nō ſedere. Rur ſus ſi quis humani oculi colorem nigrum eſſe confir met: aliuſqꝫ nigrū non eē cōtendat: vtriqꝫ verum lo quentur: ſi ad ſingulas oculi partes affirmatio nega tioqꝫ referantur. Nam quod circa orbē ē qui mediuꝫ pupillam tenet: albū ē. Ipſe vero orbis niger viſitu Rurſus ſi de Socrate inter duos locato quis dixerit Socrates dexter eſt: aliuſqꝫ reſpōdeat Socrates de xter nō ē: vtriſqꝫ cōſtare veritas pōt. Ad eū ꝗ cuꝫ ſi niſtra Socratis ē: dexter ē. Ad eum vero cuius leuo lateris pars Socratis dextra cōiūgitur: dexter nō Itē ſi quis ouum animal eſſe conſtituat: aliuſqꝫ ouū animal eſſe neget: vtreqꝫ a veritate non diſſonant. Nāqꝫ ouuꝫ poteſtate animal eſt: actu animal non ē ita igitur inter ſe ſingularium ſubiectorum ꝓpoſitio nes verū falſūqꝫ diſtribuent: vt vnā veritatē neceſſe ſit habere: alterā mēdatiū. Si neqꝫ qd̓ ſubiectū eſ neqꝫ quod predicatū: aliqua ſit equiuocatiōe cōfuſi ad idē tēpus ad eaſdē partes ad eūdē modū: eādē q rē ad quā affirmatio retulit: ea q̄ proponūtur ī neg tione afferrat̉: vt ſi ꝗs de Socrate pronūciet Socra tes caluus eſt: Socrates caluus non eſt. Si igitur di ſocrate eodē affirmatio negatioqꝫ ꝓponāt. ſi eandem caluitij ſignificationē affirmatio ſumpſerit ⁊ negatu ſi eādē vtreqꝫ capitis partē loqͣnt̉: ſi vel actū vtreqꝫ poteſtatēue ſignificēt: ſi nulla diuerſitate tꝑis erret ambage. Si n̄ ad aliū affirmatio: ad aliū negatio f ferat̉: vna ſemꝑ ꝟitati cōiūcta ē retinet ſemꝑ alter falſitatē. Qm̄ de ea ꝯueniētia ꝓpoſitionuꝫ: q̄ vtriſc ſimplicibꝰ terminis eodēqꝫ ordine captaret̉ explicui

Primus. 14 3
nune de ea participatione dicēdum ē que ⁊ vtroſqꝫ terminos ⁊ eundē ordinē ſeruat: hoc aūt(vt dictū ē tribus cōtingere modis pōt: aut.n. p̄dicatus tm̄: aut ſupiectus terminus: aut vterqꝫ cum negatione pro ponit̉. Ac tunc enūciatio vel ab infinito ſubiecto: vel ab īfinito predicato: vel ab infinitis vtriſqꝫ conſiſtit. Quotiēs enī nomini negatio ſubiungitur: nomē red ditur īfinitū. Atqꝫ ideo ꝑ oppoſitionem participatio fieri dicitur. Nomini enī ſimplici ſemper infinitū no men opponitur: vt homo non homo: aīal non aīal: ⁊ cetera. que cum ita ſint diſponantur ſimplices atqꝫ ex earū natura ceteras colligamus. Primo igitur ꝓ poſitionū ſeries deſcribatur ea.ſ. que vtriſqꝫ iūgitur finitis: ꝓpoſitiſqꝫ ſimplicibus ita ex infinitis omnibꝰ copulatarum ꝓpoſitionum ordo iungatur: vt affir mationes affirmationibus: negationes negationibꝰ aduerſis frontibus collocentur. Omnis hō rōnalis eſt Omnis nō hō n̄ rōnalis ē Nullus homo rōnalis ē Nullꝰ nō hō nō rōnalis ē Quidā homo rōnalis eſt. Quidā nō hō nō rōalis ē Quidā homo rōnalis n̄ ē Quidā nō hō n̄ rōalis n̄ ē Oīs nō hō n̄ grāmaticª ē Omnis hō grāmaticꝰ ē Nullꝰ hō grāmaticus ē Nullꝰ n̄ hō n̄ grāmaticꝰ ē Quidā hōgrāmaticꝰ eſt quidā n̄ hō n̄ grāmaticꝰ ē
Oīs homo lapis ē Nullus homo lapis eſt Quidam homo lapis ē Quidā hō lapis non eſt Omnis homo iuſtus eſt Nullus hō iuſtus eſt Quidā homo iuſtus ē Omnis homo riſibilis ē Nullus homo riſibilis ē Quidā homo riſibilis ē
Quidā hō grāmaticꝰ n̄ ē ꝗdā n̄ hō n̄ grāmaticꝰ n̄ ē Omnis nō hō nō lapis eſt Nullꝰ nō hō non lapis eſt Quidā nō hō nō lapis eſt Quidā nō hō nō lapis n̄ ē Omnis nō hō nō iuſtus ē Nullꝰ nō hō nō iuſtus eſt Quidā nō hō nō iuſtus ē Quidā homo iuſtus nō ē Quidā n̄ hō n̄ iuſtus n̄ eſt Oīs nō hō nō riſibilis eſt Nullus nō hō n̄ riſibilis ē Quidā n̄ hō n̄ riſibilis eſt Quidā hō riſibilis nō ē Quidā n̄ hō n̄ riſibilis n̄ ē MHarum igitur talis eſt conſonāda falſitate vel veri tate proprietas vt affirmationes quidem īter ſe vni uerſales ꝑticulareſqꝫ negatiōes vl̓ ī vitate: vl̓ ī men datio cōſētire queāt: vel veꝝ īter ſe falſūqꝫ diuidere Si quid enim de ſubiecto tale predicet̉ quod vel ſub iecto nequeat ſegregari: vt ab hoīe rationabilitas: vel a ſubiecto ꝗdē recedere q̄at ſed ſubiecti naturā n̄ poſſit equare: vt hoīs grāmaticꝰ: vnā veram alterā falſā eē ꝓueniet. Nā qui dicit omnis homo rationa lis eſt veruꝫ loquitur: ⁊ qui dixerit. omnis nō hō nō rationalis eſt: mētiet̉. Diuine nāqꝫ ſubſtantie: rōnis quidē compotes ſūt: ſed homines non ſūt. Iteꝫ ſi ꝗs pronūciet. omnis hō grāmaticꝰ eſt falſuꝫ dixerit. At qui ꝓponit omnis nō homo nō grāmaticus eſt: veri dixerit. Nā ꝗ homo non eſt grāmaticus eſſe nō pōt. At ſi id de ſubiecto p̄dicet̉: qd̓ vl̓ nūqͣꝫ ſubiecto vale at cōuenire: vt lapis homini: vl̓ cōueniēs ab eo poſ ſit abſcedere cū ſit maiꝰ atqꝫ vniuerſalius ſubiecto vt iuſtitia homini: ſimul vtriſqꝫ falſitas ꝓuenit. Naꝫ ſi quis dicit omnis hō lapis ē falſā fecerit ꝓpoſitionē. Eodem quoqꝫ modo ꝗ dixerit. omnis non hō non la pis eſt: cū ſilex homo nō ſit: ſed lapis. Itē propoſitio
omnis hō iuſtus eſt falſa eſt: cuius ſequitur falſitatē omnis nō homo non iuſtus eſt. Nam diuinis ſubſtan tijs adeſt ſemper iuſtitia: cū non ſit humanitas. At ſi ꝗd tale d̓ ſubiecto p̄dicet̉ qd̓ ⁊ ſemꝑ ei copulct̉: neqꝫ tamē ſubiectū poſſit excedere: vt riſibile hoī: vtrīqꝫ ſnīa in ſignificandi veritate concurrit: oīs hō riſibilis eſt vera eſt: omnis non homo non riſibilis eſt: hec re tinet veritatem. Nā qꝛ riſibile hoīs ꝓpriū ē recte di citur non eſſe riſibile quicquid homo non fuerit. Ea dē oīa in particulari negatione redduntur. Nam ſiue q̄ ſūt maiora ſubiecto atqꝫ ab eo diſcedere nequeunt: vt rōnabilitas ab homine: vel que diſcedūt quidē ſꝫ ſunt minora ſubiecto: vt grāmaticꝰ hoīe: de ſubiecto p̄dicētur: vnā verā alterā falſā faciūt. Nam qui di cit quidam hō rōnalis non eſt: falſum propoſuit: ꝙ vero reſpōdet: ꝗdā non homo non rōnalis non ē: ve rum loquitur. Diuina quippe ſubſtantia non eſt qui dam hō: ſed carere nō pōt humane rōne nature. Itē quidam hō grāmaticus non eſt vera ē: ſed falſa eſt ſi dicam: ꝗdā nō hō nō grāmaticꝰ non eſt. Cum illd̓ ſit verius quoniam qui homo non fuerit non poteſt eſſe grāmaticus. At ſi que vel nūquā de ſubiecto poſſūt vere predicari: vt lapis de homine: vel predicatur ꝙ dem ⁊ ſūt maiora ſubiecto: ſed ab eo diſcedere ſeꝑa rariqꝫ patiūt̉: vt iuſtitia ab hoīe: veras ꝓtinꝰ vtraſqꝫ cōſeruāt. Nā qui dicit: quidā hō lapis nō ē verū di xerit. At ſi ꝗs reſpōdeat: ꝗdā nō hō non lapis non ē: is quoqꝫ verum dixerit: ſi quidem de ſilice vel de hu iuſmodi ceteris velit intelligi: q̄ cū non ſint hoīes nō lapides nō ſūt. Itē quidā homo iuſtus non eſt propo ſitio veritatem tenet. Sed ne illa quidē falſa ē qͥ pro ponit quēdā nō hoīem nō iuſtū non eē: hoc enim vt dictum ē diuinis ſubſtātijs īuenit̉: vt iuſtitiā teneāt qͣꝫuis ab hoīs diffinitione ſeiūcte ſunt. Item ſi id qd̓ abeſſe non poteſt ⁊ ſit equale ſubiecto de eodem ſub iecto p̄dicetur: vt riſibile homini incurrit vtriſqꝫ mē dacium. Nā quidā homo riſibilis nō ē: falſa ē: cuius falſitati ſeſe emulā p̄ſtat q̄ proponit: ꝗdā non homo non riſibile non eſt: quaſi qui homo non ſit poſſit eē riſibilis. Ita igitur ꝗdē ī affirmationibꝰ vniuerſali bus ⁊ particularibus negatiuis veritas falſitaſqꝫ ⁊ ſi mul aliquotiēs īuenitur ⁊ īter vtraſqꝫ diuidit̉. Nega tiones ꝟo vniuerſales ⁊ particulares affirmationes nō ſimili reſpōdēt mō. Sed negationes ꝗdē vniuer ſales vnā verū dicere alterā falſū: ſimul vtraſqꝫ fal ſas eē poſſibile ē. Simul āt veras nūqͣꝫ eē cōtingit. Nā ſi id qd̓ adeſſe ſubiecto non pōt p̄dicet̉ vt lapis hoī: vnā verā faciūt alterā falſā: vt ē. Nullꝰ hō la pis ē vera ē: falſa ē q̄ ꝓponit nullus nō hō n̄ lapis ē. Oīa ꝗppe aīalia p̄ter hoīeꝫ ita n̄ ſūt lapides ſicut ab hoīuꝫ naͣ ſeiūcta ſūt. quicꝗd ꝟo aliud de ſubiecto p̄ dicet̉: neutri cōſtare v̓itas pōt: vt ſi ꝗs ꝓponat. Nul lus hō ratiōalis ē falſū dixerit. Aliuſqꝫ reſpondeat: nullus nō hō nō rōnalis ē: hāc quoqꝫ cōuincit ratio mentiri: equus ꝗppe nō hō ē: nec eū quis dixerit ra tionis eē participē: vt āt ſimul vere ſint nullus pote rit terminus approbare. Particulares aūt affirma tiue ī differētiā v̓itatis falſitatiſqꝫ diſcedūt: quotiēs aliꝗd tale de ſubiecto dr̄ qd̓ nūqͣꝫ poſſit adeſſe ſubie cto: vt lapis. nam ſi ꝗs enūciet quidaꝫ hō lapis ē: fal ſa ꝓpoſitio eſt. At ſi ꝗs reſpōdeat. quidaꝫ nō hō non lapis eſt tenet cōtrariam veritatem: equus ꝗppe nō hō ē nec lapis eē dicetur: quicquid vero alid̓ de ſub iecto predicabitur: eſt eas in v̓itatis ſignificationē cō uenire: vt quidaꝫ hō rationalis ē vera eſt: ꝗdaꝫ non

Liber.
Quidam homo lapis eſt Quidam hō non lapis eſt Quidam homo lapis n̄ ē Quidā hō non lapis nō ē
⁊ de ceteris que vel ſubiectū vl̓ p̄dicatum retinēt infi nitū: ad v̓itatis falſitatiſqꝫ cōſenſuꝫ enunciationum propͥetas cōſiderāda eſt: de quibꝰ modo breuiter ꝗd eueniat tetigiſſe ſufficiat. ſingula v̓o lectoris explorā da diligētie ⁊ ꝑ cōuenientes terminos rimāda ꝑmit Simplices. Omnis hō rōnalis eſt Nullus hō rōnalis ē Quidam hō rōnalis ē Quidā hō rōnalis nō ē Omnis hō riſibilis eſt Nullus hō riſibilis eſt Quidā hō riſibilis eſt Quidē hō riſibilis nō ē Omnis homo iuſtus ē Nullus homo iuſtus eſt Quidā homo iuſtus eſt Quidā homo iuſtus n̄ ē Omnis hō grāmaticꝰ ē Nullus hō grāmaticꝰ ē Quidā hō grāmaticꝰ ē Omnis homo lapis eſt Nullus homo lapis eſt Simplices.
timꝰ. diſponantur igit̉ ꝓpoſitiōes que ex vtriſqꝫ ſim plicibus terminis conſtant: eaſqꝫ quaruꝫ ſubiectum tantum abnuatur: ex aduerſa parte reſpiciant. Ex ſubiectis infinitis. Omnis nō hō rōnalis eſt Nullus nō hō rōnalis eſt Quidā nō hō rōnalis eſt Quidā nō hō rōnalis n̄ ē Omnis nō hō riſibilis eſt Nullus non hō riſibilis ē Quidā nō hō riſibilis eſt Quidā nō hō riſibilis n̄ ē Omnis non hō iuſtus eſt Nullus non hō iuſtus eſt Quidā non hō iuſtus eſt Quidā n̄ hō iuſtus non ē Omnis n̄ hō grāmaticꝰ ē Nullus ſi hō grāmaticꝰ ē Quidā n̄ hō grāmaticꝰ ē Quidā hō grāmaticꝰ n̄ ē Quidā n̄ hō grāmaticꝰ n̄ ē Omnis non homo lapis ē Nullus nō homo lapis ē Quidaꝫ homo lapis eſt Quidam non hō lapis eſt Quidam hō lapis non ē Quidā nō homo lapis n̄ ē ¶ In haruꝫ igitur affirmationibus quideꝫ vniuerſali bus veritas ⁊ falſitas diſtribuit̉: ſi ꝗd tale de ſubie cto p̄dicet̉ quod abeſſe nō poſſit: ſiue illud maius ſit vt aīal hoīe: ſiue equale vt riſibile hoī. In his enim vnam verā alterā falſā eē neceſſe eſt quicquid ꝟo p̄ ter ea fuerit p̄dicatū vnā ſēper v̓itas: alteram ſemꝑ falſitas ſequet̉: vt autē ſimul v̓e ſint neꝗt oſtēdi par ticulariū v̓o in affirmationibus quideꝫ ſiquidem ea predicent̉ que valeāt trāſire ſubiectū: ſiue ab eo ſepa rari nequeūt: vt aīal ab hoīe: ſeu poſſint: vt iuſtitia ab hoīe: loquitur vtraqꝫ vera ſētētia. quicquid vero preter ea fuerit p̄dicatū: vnā veritas alterā falſitas tenet. falſe vero ſimul nequeūt īueniri. Negationes vero ꝑticulares ſiꝗdē id p̄dicet quod a ſubiecto non poſſit abſcedere: ſiue illud maiꝰ ſit vt rōnale homine ſeu eqͣle: vt riſibile homini: vni cōſtabit v̓itas altera mentietur. Si quid vero preter ea fuerit predicatuꝫ: veras ſēper vtraſqꝫ cōſtat: vt ī eas cōmunis falſitas nunqͣꝫ poſſit incidere. ¶ Item diſponantur in ordi nem primum quidem ſimplices: has e regione reſpi ciant que ſubiecto ſimplici denegantur predicato. Ex infinito predicato. Omnis homo lapis eſt Omnis homo non lapis ē Nullus homo lapis eſt Nullus homo non lapis ē
Omnis homo animal ē Omnis homo non aīal eſt Nullus homo animal eſt Nullus homo non aīal ē Quidam homo aīal eſt Quidā homo non aīal eſt Quidam homo aīal nō ē Quidam hō non aīal n̄ ē Omnis hō nō riſibilis eſt Omnis homo riſibilis ē Nullus homo riſibilis ē Nullꝰ homo nō riſibilis ē Quidā hō non riſibilis ī Quidā homo riſibilis ē Quidaꝫ hō n̄ riſibilis n̄ ē Quidam hō riſibilis n̄ ē Omnis homo iuſtus eſt Omnis hō non iuſtus eſt Nullus homo iuſtus eſt Nullus homo non iuſtꝰ Quidā homo iuſtus eſt Quidā homo nō iuſtus ē Quidā hō iuſtus non ē Quidā hō non iuſtus n̄ ē Omnis hō grāmaticꝰ ē Omnis hō n̄ grāmaticꝰ Nullus hō n̄ grāmaticꝰ ē Nullus hō grāmaticꝰ ē Quidā hō n̄ grāmaticꝰ Quidā hō grāmaticꝰ ē Quidā hō grāmaticꝰ n̄ ē Quidā hō n̄ grāmaticꝰ n̄ ē Harum igitur affirmationes vniuerſales: ſiquideꝫ predicent quod ſubiecto nequeat conuenire: vt lapi homini: vel a ſubiecto cuꝫ ſit equale vel ſit maius nō poſſit abſcedere: vt animal vel riſibile ab hoīe: vnaꝫ ſemper neceſſe eſt veritatem alteram proferre men dacium: quicquid vero preter ea fuerit predicatum vtriſqꝫ falſitas inuenitur: vt ad veritatem conuenire non poſſint. Negationes vero vniuerſales ſi ꝗdē id d̓ ſubiecto predicent qd̓ ſubiecto adeſſe poſſit ⁊ abeſſe: ita vt excedat vt virtus hominem: vel id quod adeſſe quidem queat ſed non poſſit adequare ſubiectum vt grāmaticus hominem: vtreqꝫ in falſitate cōmunicāt quicquid vero aliud fuerit predicatum: vnaꝫ veritas alteram falſitas conſequetur: vt autē ſimul vere ſint nequit oſtendi. Particularium vero affirmationes quidem ſimul vere ſunt ſi id qd̓ vel adeſſe poſſit vel abeſſe predicetur: ſiue illud maius ſit vt iuſtitia ho mine: ſeu minus vt grāmaticus ab homine. Si quid vero aliud fuerit predicatum veritas in eas ac falſi tas diſtribuitur: ita vt nunqͣꝫ cōmunem cōſonent fal ſitatem. Particularis quoqꝫ negatiue in ſimilibꝰ ter minis veritate concordant. Nam ſi quod adeſſe ve abeſſe poteſt ſiue illud maius ſit: vt iuſtus ab homīeꝫ ſiue minus vt grāmaticus ab hoīe de ſubiecto predi cetur veritas vtriſqꝫ conſtabit. In alijs vero cunctis predicationibꝰ vni veritas alteri falſitas cedit. Nūqͣꝫ tamen vtreqꝫ in prodenda falſitate conſentient. Pꝰ ter hanc autem inter ſe conuenientiam propoſition habent aliquid he proprium que predicatum adiecta negatione pronunciant quod ceteris ineſſe non poſ ſit. Affirmatiōes nāqꝫ negationibus negatiōeſqꝫ af firmationibus quarum vniuerſalis ē ꝓpoſitio. Itēo particulares affirmatōes negationibꝰ negationes al firmationibꝰ ita cōueniūt: vt nūquā neqꝫ in falſitate neqꝫ in veritate diſcordēt. Cōuenientium āt ordinen ſeriēqꝫ deſcribimꝰ: qͣs ſi quis in ſuperius poſita reſpe xerit videbit angulariter conuerſas. Oīs hō rōnalis ē Cōueniūt Nullꝰ hō n̄ rōnalis Oīs hō n̄ rōnalis ē Cōueniūt Nullus hō rōnalisq Quidā hō n̄ rōal̓ ē Cōueniūt Quidā hō rōalis fi Quidā hō rōalis ē Cōueniūt Quidā hō n̄ rōal̓ n̄

Primus.
1 4 4
¶ Quod idcirco in his tantū videt̉ euenire ꝙ de eodē ſubiecto vtreqꝫ ītelligitur ordo oppōere. Nā q̄ dicit omnis homo rōnalis ē de hoīe rōnale p̄dicauit. Itē q̄ proponit: omnis homo non rōnalis ē de eodē ho mine rationale ſeiunxit: vt merito ſimplices affirma tiones negationi cōſētiāt. At nō in alijs ītelligit̉ idē eē ſubiectū. Nā ⁊ illa q̄ proponit: oēm nō hoīem eſſe rationalē: ⁊ illa q̄ enūciat: oēm non hominē eſſe non riſibilē: de hoīe non loquuntur: ſed quolibet alio qd̓ hominis negatione relinquitur. Atqꝫ iō velut extra nee atqꝫ a ſemet aliene nec ī veritate poſſidēt aliquā nec in falſitate concordiam. Indefinitas autem pro poſitiones qm̄ particularibus ſimiles eſſe monſtraui mus adiungendas ſuꝑioribus nō putaui. Idē.n. īde finitis neceſſe ē euenire qd̓ ꝑticularibꝰ ſolet īcurrere. ¶ Expeditis igitur his propoſitionibus que ex vtriſqꝫ cōmunicāt terminis atqꝫ eodē ordine collocatis. Nūc eā ꝓpoſitionum cōueniētiā vel participationē loqua mur que in vtriſqꝫ quidē terminis conuenientia: ſed ordinis cōmutatione conſiſtunt: cuius diſceptationis hic finis eſt de ꝓpoſitionū cōuerſione docuiſſe: quid enī ē aliud ꝓpones mutato ordine cōuenire vtriſqꝫ terminis niſi ꝓpōnes cōuerti. Cōuerti aūt vel ſibi vl̓ alijs ꝓpōnes dicūtur quotiēs mutato ordine termi norū ideſt qd̓ ſubiectū fuerat p̄dicato: ⁊ qd̓ p̄dicaba tur ante: ſubiecto veritatē ſimul obtinēt vl̓ falſitatē. De quibus pleniſſime hic diſputādi ſumemꝰ exordiuꝫ qͣtuor ꝓpōnes eē p̄diximꝰ: q̄ hēant differētias qͣꝫ tita tum ⁊ vtriſqꝫ terminis abſqꝫ ordinis ꝑmutatiōe par ticipant. He v̓o ſunt affirmatio vniuerſalis: negatio vniuerſalis: affirmatio ꝑticularis: negatio ꝑticula ris. Harum igitur particularis affirmatio particula riter quidē ſibiipſa conuertitur: vniuerſali autē affir mationi per accidēs: ⁊ rurſus vniuerſalis negatio lo co prīcipe ſui recipit cōuerſionē: ad particularē vero negationē ꝑ accidēs cōuerti pōt. Affirmationis vero vniuerſalis ad ſeipſā ꝑpetua nō pōt eē conuerſio: ad ꝑticularē v̓o affirmationē ꝑ accidēs pōt. Nec v̓o ne gationis ꝑticularis ad ſeipſaꝫ pͥncipaliter ſtabilis ac firma cōuerſio ē. Sed negatiōi vniuerſali ſecundo lo co atqꝫ accidētaliter. Que oīa faciliꝰ declarātur exē plis. Affirmatio enī ꝑticularis vt ea q̄ proponit. Qui dā hō albꝰ ē. facile ſibiip̄a cōuertit̉: ſi dicamꝰ. Quid dā albū hō ē: atqꝫ ī vtriſqꝫ ſimul veritas cōſtat. At ſi ꝗs ꝓponat. Quendā hoīem eē lapidē: eāqꝫ cōuertat dicens. Quēdam lapidem eſſe hominem: manſit in vtriſqꝫ mendacium. Hoc igitur modo affirmatio ꝑti cularis ſui recipit conuerſionē. Itē negatio vniuerſa lis cōuerti poteſt: vt ſi ꝗs enūciet nullū hoīem eē la pide̓: eandēqꝫ cōuerſis terminis dicat nullum lapi de eſſe homineꝫ. ſimul v̓itatem tuentur. At ſi quis di cat. nullū hominē eſſe animal: atqꝫ eandeꝫ ſub termi noruꝫ conuerſione ꝓponat dicens. nulluꝫ animal eſſe hominē: neutra ſuaꝫ perdidit falſitateꝫ. Hoc igitur mō vniuerſalis quoqꝫ negatio ſibi ipſa ꝯuertitur: vni uerſalis vero affirmatio nō tenet perpetuā cōuerſio ne: qͣꝫuis enī quotiēs de ſpeciebꝰ ꝓpria p̄dicātur: cō uerti vniuerſales affirmatiōes q̄ant vt ſi quis dicat. Oīs hō riſibilis ē: poterit terminoꝝ ordinē ꝑmutare De riſibile eē hominē: tamē non ē hec equalis atqꝫ ī omnibus terminis fida cōuerſio: quid enim cū quis ita ꝓponit. Omnis homo animal ē: nunquid cōuer tere vere poteſt: vt omne aīal hominē eē pronunciet. Quare cum aliquotiēs vniuerſalis affirmatio cōuer ſa propriā nō teneat veritatē: dicitur cōuerſionis na
turam nō poſſe ſuſcipere. Negatio quoqꝫ ꝑticularis īterdū videtur poſſe cōuerti: veluti ſi ꝗs enūciet quē dā hominē lapidē nō eē verum loquatur cū dixerit quēdaꝫ lapidē hominē nō eē: ſed ē inſtabilis ⁊ incer ta cōuerſio: nā cū quidaꝫ homo grāmaticus non ſit: falſū ē dicere quēdā grāmaticū hominē non eē: Ita igitur hec quoqꝫ cōuerſio protinus a ſua veritate de ſinit. Superius igitur ꝓpoſitarum quatuor enuncia tionū due quidē oppoſite.i. particularis affirmatio ⁊ vniuerſalis negatio cōuerſionē ſui firmā ꝑpetuāqꝫ ſuſcipiūt. Due vero oppoſite.i. affirmatio vl̓is ⁊ ne gatio particularis cōuerſionis nō tenēt firmitatem: ſꝫ ꝗa vniuerſalis affirmatio que ī ſui cōuerſione vide tur īſtabilis ſi vera ē particularē quoqꝫ affirmatio nē verā eē neceſſe ē. Si aūt particularis affirmatio cōuerſa nō āmittit ꝓpriā veritatē: vniuerſalis quoqꝫ affirmatio cōuerſa ꝑticulari affirmationi eādē ꝟita tē ſonabit: velut his exēplis probabitur. Si ꝗs.n. ꝓ ponat oēm hoīem eē aīal: verū dixerit: huius ſubal terna particularis affirmatio quēdā hoīem eē aīal: ea quoqꝫ vera ē: qm̄ vniuerſalis affirmatōis veritas anteceſſit. Sed eadē cōuerti ſibi veriſſime poteſt dici tur enī quoddā animal eē hominē. Quo circa affir matio vniuerſalis que proponit omnē hominē eē ani mal ⁊ cōuerſa ꝑticularis affirmatio que ꝓnūciat qd̓ dā aīal eē hominē vtreqꝫ ſimul a veritatis ſignifica tione nō deſinūt. Ita igitur vniuerſalis affirmatio q̄ ſui cōuerſionē perpetuā ferre nō poterat ꝑ accidens ꝑticulari affirmationi cōueria ē. Per accidens autē ideo qm̄ ꝑticularis affirmatio principe ſibiipſa loco cōuertit̉: cōuerſe aūt ꝑticulari affirmatiōi vl̓is affir matio eandē retinet in veritate ſnīam. Eadē ideo eſt etiam vniuerſalis negatiōis: que qm̄ ip̄a pͥncipaliter conuerti pōt: cōuerſeqꝫ negationi vniuerſali illa que ſubalterna eſt eādem veritatis refert ſnīam. Parti cularis negatio cōuerſa ad veritatis ſignificationem poterit cōuenire: vt ſi ꝗs nullū hoīeꝫ eē lapidē confir met ⁊ huius cōuerſio ē nullū lapidē eē hoīem: q̄ cum vera precedat: ſubalterne particularis negatiue ꝓfi cit v̓itatē: ea vero ē quidā lapis homo nō ē: que com parata vniuerſali negationi que dicit nullū hoīeꝫ eē lapidē: qͣꝫuis terminis tam ſimilis veritate ꝓponitur Igitur ꝑticularis negatio que ſibiipſi cōuerti nō po terit vniuerſali negatiōe ꝑ accidēs cōuerti pōt. Per accidēs aūt idcirco qm̄ vniuerſalis negatio in ſeipſā priore loco cōuerti pōt. Per cōuerſionē aūt ſui cum particulari negatione ſimilē veritatis videt̉ obtine re ſētētiam. Itaqꝫ cōcludēdū ē particularē quoqꝫ af firmationē vniuerſalēqꝫ negationē conuerſionē ſui firmā ac ſtabilē cuſtodire. Affirmationē aūt vniuer ſalem ꝑticularēqꝫ negationē ī cōuertēdo firmas eſſe non poſſe: ſed hanc affirmationi particulari: illaꝫ v̓o vniuerſali negationi ꝑ accidēs poſſe cōuerti. Reſtat nūc de ea propoſitionū cōueniētia vel participatiōe diſſerere ī qua vtrinqꝫ termīoꝝ ordine ꝑmutato vni vel vtriqꝫ eoꝝ negatiuū copulatur aduerbiū. Atqꝫ in his enūciationibꝰ conuerti termini per oppoſitōeꝫ dicūtur: vnuſꝗſqꝫ enī terminoꝝ negatione prepoſita terminis ſimpliciter ꝓnunciatis videtur oppoſitus. Huius ꝟo ꝑticipationis ē triplex modus: aut enī p̄ dicato tm̄ termino negatio iungit̉: aut ſubiecto: aut vtriqꝫ termini denegāt̉. primū igit̉ ſuppoſita deſcri ptiōe pādāt̉ exēpla. Poſt āt quēadmodū ſe hn̄t ad veritatis falſitatiſue cōſēſū cōſequētis ordine diſpu tatur. Ad pͥmū quidē de hac diſſeremꝰ: cuiꝰ ſubiectuꝫ

Liber.
predicatūqꝫ negat̉. Poſt v̓o cuiꝰ ſubiectū ſolum po ſtremo cuius ꝗ p̄dicas terminus cū negatione ꝓfert̉ Atqꝫ earū ꝗdē naturam atqꝫ ordinem ex ſimplicibus informabimꝰ. Simplices autē in quantitatū differē tijs conſtitutas quattuor eē mōſtrauimus. Sit igitur prima quidem affirmatio vniuerſalis que proponat om̄eꝫ hominē eē āimal: aduerſum hāc collocet̉ affir matō vniuerſalis que nō ſolū cōuerſis terminis enū ciet̉ verū in vno quoqꝫ termino negatiuū aduerbiuꝫ hēat adiunctū hoc modo. Oē non animal nō homo ē Rurſus ꝓ ponat̉ vniuerſalis negatio ea que eſt nul lus hō animal ē: huic aduerſū teneat locū vniuerſa lis negatio terminis cū negatione cōuerſis.i. nulluꝫ non animal non hō ē. Itē ſit particularis affirmatio ſimplex. Quidā hō animal eſt: huic terminus atqꝫ ex aduerſo referat̉ particularis affirmatio: que ꝯmuta tis in ordinē terminis negationes vtriſqꝫ geſtet op poſitas: vt ē. Quiddā nō animal nō hō ē. Itē ſit par ticularis ſimplex negatio que ꝓponat. Quēdā homi neꝫ aīal nō eē: hāc ex aduerſo reſpiciat particularis negatio: que ꝑmutatis ad ordinē terminis aduerbiū negatiōis adiecerit: vt ē. Quiddā nō aīal nō hō nō ē Conuerſe vtriſqꝫ infinitis. Simplices. Omnis homo aīal ē Oē nō aīal nō homo ē Nullū nō aīal nō hō ē Nullus homo aīal ē Quidā homo animal eſt Quidā nō aīal nō hō ē Quidā homo aīal nō ē Quidā nō aīal n̄ hō n̄ ē ¶ Sed quamqͣꝫ huiuſmodi participationis plures eē differentias nouerimus ad inſtructionem tamen ca tegoricoꝝ ſyllogiſmorum de hac tantū ꝓpoſuiſſe ſuf ficiat. quaruꝫ quideꝫ ꝓpoſitionuꝫ pars ex ſimplicibꝰ nominibus cōſtat: pars v̓o ex infinitis. Nam ꝓpoſitio vniuerſalis: que eſt: omnis homo animal ē: ex vtriſqꝫ nominibus finitis conſtat. Namqꝫ ⁊ homo ⁊ animal finita nomina eſſe manifeſtum eſt. Ea vero affirma tio que ꝓponit: omne non animal non hominē eſſe in finitorū terminorū poſitione cōiuncta ē. Non animal eniꝫ ⁊ nō hō nomina eē īfinita in nominis difinitio ne prediximus: que quidem ſeſe ad veritatis falſitati ue rōnē ſic habēt: vt.n. negatōibꝰ adiūctis īfinita no mina ſimplicibꝰ opponūtur: ita ēt cōuerſio ꝓpōnū ꝯͣ rio ꝯtingit qͣꝫ paulo an̄ ī ſimplicibꝰ hēbat̉. In illis.n. affirmatio vniuerſalis particulariſqꝫ negatio cōuer ſionē ſtabilē n̄ tenebāt. Affirmatio āt ꝑticularis atqꝫ vniuerſalis negatio cōuerſe certiſſime tuebāt̉ vl̓ ī ve ritate vl̓ ī falſitate cōſēſuꝫ. Hic oē diuerſū ē. Uniuer ſalis nāqꝫ affirmatio: ⁊ ꝑticularis negatio ꝑ oppoſi tiōeꝫ ſibiip̄a ꝯuertit̉. vniuerſalis aūt negatiōis ⁊ ꝑti cularis affirmatiōis nō ē ad v̓itatis falſitatiſue con ſēſum fida cōuerſio. At pͥmū de vniuerſali affirma tiōe tractemꝰ q̄ cū ī ſimplicibꝰ vera ſit v̓itatē quoqꝫ ꝑ oppoſitionē ꝯuerſa cuſtodit: vt ea q̄ dicit oēꝫ hoīem eē aīal vera ē: atqꝫ illi ꝑ oppoſitionē ꝯuertit̉.i. oē nō aīal nō hō ē: eā quoqꝫ verā eē neceſſe ē. Propoſitio nis aūt huius iſta ſnīa eſt qm̄ nō ē hō ꝗcꝗd aīal nō ē: qd̓ verū eē nullus ignorat. Itē ſi ſit falſa vniuerſalis affirmatio ī ſimplicibꝰ terminis ꝯſtituta: falſa quoqꝫ eiꝰ ꝑ oppoſitionē ꝓbabit̉ eē ꝯuerſio: nā cū dicimus. Oīs lapis aīal ē falſa ē: atqꝫ illi ꝑ oppoſitionē cōuer titur.i. oē nō aīal nō lapis ē: eā quoqꝫ falſā eē neceſ ſe ē. Id.n. ex tali enūciatiōe ſentit̉: qm̄ ꝗcꝗd aīal non fuerit id lapis n̄ ē: qd̓ aꝑtiſſime falſū ē: cū lapis ipſe aīal nō ſit: ꝙ ſi vniuerſalis affirmatio terminoꝝ oppoſitiōe cōuerſa ſibimet ī v̓itate ꝯuenit ⁊ in falſitate nō ē dubiū ꝗn vl̓is ſimplex affirmatio ſtabili ꝑ oppo ſitionē ꝯuerſiōe mōſtret̉. Idē de ſimplici ēt ꝑticula ri negatiōe dicemꝰ. Nā cū hec falſa eſt vt ea q̄ dicit. Quidā hō aīal n̄ ē: illa quoqꝫ falſitatē tenebit q̄ hui terminoꝝ oppoſitiōe cōuertit̉: vt ea q̄ ꝓpōit. Quoc dā nō aīal nō hō nō ē. Id.n. ex hac enuciatione colli gitur ꝙ res q̄ nō ſit aīal ſit hō. Etenī hoc ē eē hoīem ꝙ nō eē nō hoīeꝫ. At ſi vera ſit negatio ꝑticularis ex ſimpliciꝰ terminis iūcta: vt ē ꝗdā lapis aīal nō ē: nō deerit v̓itas cū terminorū oppoſitōe cōuerſe q̄ ꝓpo nit. Quoddā nō aīal nō lapidē nō eē. Id.n. ꝯuerſio ita ſignificat ꝙ res q̄dā q̄ aīal nō ſit lapis ſit: hoc eſ enī eē lapidē ꝙ nō eē nō lapidē: ꝙ ſi ꝑticularis ſim plex negatio ꝑ oppoſitiōes ꝓprie ꝯuerſiōi ⁊ ī v̓itatis ⁊ ī falſitatis ſignificatōe cōcordat nō ē dubiū ꝑticul rē ſimplicē negationē certo ſibi ac ſtabili mō ꝑ oppo ſitionē terminoꝝ poſſe ꝯuerti. In negatiōe v̓o vni uerſali non ē ꝑpetua neqꝫ fida cōuerſio. Qd̓ ꝗdē fal lere poterit ſi ꝗs ad ſolā reſpiciat cōueniētiā falſita tis. Nā cū ſit falſa ſimplex vl̓is negatio q̄ ꝓponit nu lū hoīeꝫ eē aīal: falſa ē q̄ ei ꝑ oppoſitionē cōuertit̉ vi ē nullū nō aīal nō hō ē. Id.n. ex hac ꝓpoſitiōe mon ſtrat̉ qm̄ oē qd̓ aīal nō ē: id hō ē: hoīeꝫ eē ſignifica ꝗcꝗd aīal nō ſit q̄ ꝓponit nullū eē nō hoīeꝫ ꝗ aīal na ſit. Sed hic in falſitate conſenſus ad veritatem vſo nō peruenit. Age.n. ſit vera ſimplex vl̓ iſnegatio: ni lus hō lapis ē: nō vera pōt eē nullꝰ nō lapis nō hō ē Id nāqꝫ defignat iſta cōuerſio qm̄ ꝗcꝗd lapis nō fu rit id hō ē: hoīeꝫ nāqꝫ eē deſignat qd̓ lapis nō ſit: ꝗꝓ nūciat nullū eē nō hoīeꝫ qd̓ lapis nō ē: qd̓ aꝑtiſſime falſū ē: qͣꝫuis.n. multa ꝓferā q̄ cū lapides nō ſint: tn̄ ab hoīuꝫ natura ſeiūcta ſūt: vt equꝰ arbor atqꝫ alia plurima. Si igit̉ negatio vniuerſalis ꝑ oppoſitioneꝫ propͥe cōuerſioni in falſitate ꝗdē conuenit nec tamē in veritate cōſētit: recte ꝓnūciatur cōuerſionē perp tuaꝫ atqꝫ equabilē non habere. Eadem quoqꝫ ratio eſt in affirmatione ſimplici particulari. Nam in hoc quoqꝫ ſepe error opprēdit̉: vt certe ꝓpoſitionū con uerſiones putētur: ſi quis non ad falſitatis quoqꝫ ſec ad ſolā cōueniētiā veritatis aſpiciat. Nā cū affirma tio ſimplex particularis v̓a ſit: vt eſt quidā homo an mal eſt. ſi huius termini cuꝫ oppoſitione cōuertātur fiatqꝫ ꝓpoſitio. Quoddā nō aīal nō hō ē: a veritate nō diſcrepat. Quid enī aliud enūciatio iſta deſignaſ qͣꝫ eē rē aliquā q̄ cū aīal nō ſit ne hō ꝗdē ſit: vt lapi ſimul ⁊ aīalis ⁊ hoīs natura deficit. Sed hic ī v̓itate cōſēſus ad falſitatē vſqꝫ nō tēdit. Quid enī ſi ſit fal ſa ſimplex affirmatio ꝑticularis: vt ē: ꝗdā hō lapis ē nō erit eiꝰ ꝑ oppoſitionē falſa cōuerſio: ꝗdā nō lapis nō hō ē. At ꝗ hec firma ꝟitate cōſiſtit. id.n. ex hac. poſitione dat̉ ītelligi: ꝙ ſit ꝗddā qd̓ cū lapis non ſi ne hō quidē ſit: vt equꝰ atqꝫ arbor: q̄ neqꝫ hoīs neqͥ lapidis diffinitiōe claudūtur: ꝙ ſi ꝑticularis affirma tio dū ꝑ oppoſitionē cōuertit̉ ī ꝟitatē ꝗdē tenet ſe cum ipſā cōcordiā. In falſitate aūt ſibimet ip̄a diſſe ſit rectū ē ꝓnūciare ꝙ termini negatione cōiūcta cō uerſionē firmā ſtabilēqꝫ nō teneāt. Quare cū ī ſim plicibꝰ ac p̄ter oppoſitionē conuerſionibꝰ vniuerſalis ꝗdē negatio ꝑticulariſqꝫ affirmatio ꝑpetua fidaq terminorū ꝑmutatiōe vertātur. Affirmatio vero vi uerſalis ꝑticulariſqꝫ negatio minime dū ꝑ termino rū oppoſitionē ſimplex ꝓpoſitio ſibiipſa cōuertit oī (vt dictū ē) aduerſa rōne ꝯtingūt: vl̓is nāqꝫ ani matio ⁊ ꝑticularis negatio firmā negataꝝ partiū retinent

Primus
Simplices Nullus homo animal eſt Quidā homo animal eſt Quidā homo animal n̄ ē Omnis homo iuſtus eſt Nullus homo iuſtus eſt Quidam homo iuſtus ē Nullꝰ hō grāmaticus eſt Omnis homo lapis eſt Nullus homo lapis eſt Quidā homo lapis eſt Quidaꝫ hō lapis nō eſt Omnis homo riſibilis e Nullus homo riſibilis ē Quidam hō riſibilꝭ eſt
retinēt conuerſionē. vl̓is aūt negatio in falſitate ꝗdē rexte ſibiipſa cōuertit̉. In veritate aūt ſibiipſa diſcor dat. Particularis āt affirmatio in veritate ꝗdē ſibi conuenit ſꝫ in falſitate diſſentit. Similis aūt ꝯtempla tio eſt in his q̄ ꝯuerſo ordine terminorū p̄dicato tm̄ vel ſub̓o ſibi cōpulant negationē: in ꝗbꝰ vt in ſuꝑiori bus quoqꝫ fecimꝰ ꝓpoſitionū tm̄ ordinē deſcribemꝰ ⁊ ꝗd euēiat ſub breuitate mōſtrabimꝰ. Perquirēda atqꝫ examināda ſingula lectoris diligētie derelinquē tes. Deſcriptꝭ ergo ſimplicibꝰ ex aduerſa ꝑte q̄ ꝯuer ſo ordīe p̄dicatū cū negatiōe pronūciāt conferantur Cōuerſe de p̄dicato īfinito Omnis homo animal eſt Omne nō animal hō eſt Nullū non animal hō eſt Quoddā non aīal hō eſt Quoddaꝫ nō aīal hō n̄ ē Omnis non iuſtus hō eſt
Nullus non iuſtus hō eſt Quidam non iuſtus hō ē Quidaꝫ homo iuſtus n̄ ē Quidā non iuſtus hō n̄ ē Omnis hō grāmaticus ē Oīs nō grāmaticus hō ē Nullꝰ nō grāmaticꝰ hō ē Quidā hō grāmaticus ē Quidā n̄ grāmaticꝰ hō ē Quidā hō grāmaticꝰ n̄ ē quidā n̄ grāmaticꝰ hō n̄ ē Omnis non lapis hō eſt Nullus non lapis homo ē Quidam non lapis hō eſt Quidā nō lapis hō nō ē Omne non riſibile hō eſt Nulluꝫ non riſibile hō eſt Quoddaꝫ nō riſibile hō ē Quidaꝫ hō riſibilꝭ n̄ eſt Quoddā n̄ riſibile hō n̄ ē Harū igitur in affirmationibus quidem vl̓ibus ſi ea de ſubiecto predicentur que ⁊ adeſſe ⁊ abeſſe contin gant: ſiue illud ſubiecto maiꝰ ſit vt iuſtitia hoīe: ſiue minꝰ vt grāmaticꝰ hoīe: vel ſi ea que omnino adeſſe non poſſūt. vt lapis homini ſil̓ ſemper falſas eſſe ne ceſſe eſt. Si ꝗd v̓o preter hec fuerit p̄dicatū vnā ve ram: falſam alterā eſſe proueniet: nūqͣꝫ v̓o vtriqꝫ vo ritas conſonabit. in negationibus v̓o vl̓ibus ſi quidē ea de ſubiecto predicent̉ que a ſubiecto valeāt ſegre gari: ſiue illa maiora ſint: vt iuſtitia hoīe: ſiue mīora vt eodē hoīe grāmaticus vtriſqꝫ aderit falſa ſenter tia. Quicquid v̓o reliquorū fuerit predicatū vni veꝝ alteri faciet adeſſe mēdatiū. Nunqͣꝫ v̓o in his cōcors veritas inuenit̉. In particularibꝰ v̓o affirmationibꝰ ſiquidē ea predicentur que cū ſeparari poſſint tū vel maiora ſunt vt iuſtus hoīe vel minora vt grāmaticꝰ hoīe cōmunis affirmatiōes v̓itas obtinebit. Alia v̓o quelibet predicatio vnā verā alteram ſemꝑ faciet eē mendacem: ſed nunqͣꝫ cōmuniter mentient̉ In nega tionibus v̓o particularibꝰ hic modꝰ eſt: vt ſiue ea q̄ adeſſe nō poſſunt vt lapis hoīs ſiue que poſſūt ac po terunt ſegregari cū tn̄ eorū aliud maius ſit: vt iuſti tia hoīe: aliud minus vt grāmaticus hoīe p̄dicentur veritas vtriſqꝫ cōſtabit. Quicꝗd v̓o abſqꝫ his predi cabitur veritatē vni: alteri diuidet falſitatē: ſil̓ tn̄ fal ſas eſſe non euenit. Itē deſcriptio ſupponat̉ q̄ prio
Omnis homo animal ē Omne animal non homo ē .Nullus homo animalē Nullum aīal non homo eſt Quidā homo animal ē Quoddā aīal non homo ē Quidaꝫ homo aīal nō ē Quoddā aīal nō hō nō eſt Omnis homo riſibilis ē Omne riſibile non hō eſt Nullus homo riſibilis ē Nullum riſibile non hō eſt Quidam hō riſibilis eſt Quoddā riſibile nō hō eſt Quidā hō riſibilis nō eſt Quoddā riſibile nō hō n̄ ē Omnis homo lapis eſt Omnis lapis non homo eſt Nullus homo lapis eſt Nullus lapis non homo eſt Quidā homo lapis eſt Quidam lapis non hō eſt Quidam hō lapis nō eſt Quidam lapis nō hō nō ē Omnis homo iuſtus eſt Omnis iuſtus nō homo eſt Nullus homo iuſtuſ eſt Nullus iuſtus non homo ē Quidam homo iuſtus ē Quidam iuſtus non hō eſt Quidam hō iuſtꝰ nō eſt Quidā iuſtus nō hō nō eſt Oīs hō grāmaticus eſt Oīs grāmaticus non hō ē Nullꝰ hō grāmaticus ē Nullus grāmaticꝰ nō hō Quidā hō grāmaticꝰ ē Quidā grāmaticꝰ nō hō ē Quidā hō grāmaticꝰ n̄ ē Quidā grāmaticꝰ n̄ hō n̄ ē Superius igitur deſcriptarū enunciationuꝫ affirma tiones quidem vl̓es ſi ea de ſubiecto predicentur que ab eo nunqͣꝫ valeant āmoueri: ſiue illud maius ſit vt aīal homīe: ſeu equale vt riſibile homini: ſeu tale qd̓ ſubiecto nullo mō poſſit obtingere vt lapis hoī vni veritatē diſpertiēt alteri falſitatē. At ſi qd̓ abſqꝫ his predicabitur vtraſqꝫ falſitas obinebit. Cōmum āt ꝓ poſitionū veritati locuſ eē nō poterit. At in negatio nibus ſiquidē vl̓ia ⁊ maiora predicētur: ſeu ea que re linquere ſubiectum nequeant vt animal hominē: ſeu que poſſint vt iuſtitia hoīeꝫ: vtriſqꝫ falſitas īherebit Alia quelibet predicamenta vnā verā faciunt alterā falſam: ita vt cōmunis vtreqꝫ veritatis nō poſſint eē participeſ: at in particularibus affirmationibus ꝗdē Siquidem maiora de ſubiecto predicentur q̄ vel nū qͣꝫ ſubiecti coniunctione diſcedāt vt aīal hoīe: vel ēt ſegregentur vt iuſtitia ab hoīe: reſpōdebit vtraqꝫ ve ritatē cetere v̓o predicationes veritatem ꝓpoſitio nibus falſitatē ue diſtribuunt in cōmune participāti bus falfitatē Particulares v̓o negationes ſiquidē ea p̄dicēt q̄ poſſint a ſub̓o ſeparari: ſiue illud maiꝰ ſit vt iuſtitia hoīe: ſeu minꝰ vt grāmaticꝰ hoīe: v̓as vtraſ qꝫ eē neceſſe eſt. Si quid v̓o extra predicabit̉ vni opꝫ verum alteri adeſſe mendaciū: vt ſimul falſe neq̄ āt ī ueniri. Atqꝫ hec quidē de his propoſitionibꝰ que cuꝫ determīatione proferūtur dicta ſūt. que v̓o īdefinite ſunt: qm̄ particularium proprietatibus adequantur eadem omnia comparate vniuerſalibꝰ obtinebūt: q̄ ī ſuperiore deſcriptione particulariū ꝓpoſitionū ordo ſeruauit. Reſtarent ſubiectorum ſingulariū ꝓpoſitio nes: de quibus qm̄ ⁊ longū eſt dicere ⁊ nihil ad oꝑis propoſiti affert vtilitatem ⁊ ſibiipſe exemplo earū qͣs ſuperius propoſuimus eaſdē lector inueniet pretereū

In tōpicoꝝ ciceronis commentarioꝝ lib. i.
¶ Anitii Mālii Seuerini Boetii viri clariſſimi ⁊ illu ſtris e conſulum ordine ad patricium in topica Cice ronis Commentariorum. Liber primus Chortatione tua patri ci: Rhetorum ꝑitiſſime Que ⁊ preſentis hone ſtate propoſiti ⁊ future etatis vtilitate cōiuncta eſt: nihil antiquiuſ exiſti maui. Cui muneri liben tius acꝗeui. Non ꝙ ad inſtrumentum te cōmē tarios in. M. Tulli To xſA pica laborare me credi QE di. Ridiculus quippe fo rem ſi Mineruam doce re velle(vt aiunt) litteras. Sed ut ex diſciplinarū li beralium ſumptum penu noſtre apud te ſemꝑ pignꝰ amicicie permaneret. Quod enim munus ex alo dili gentibus iocundius inueniri poteſt: qͣꝫ qd̓ ipſius ani mi partes format ⁊ inſtruit. Nam cetera fere caduca imbecilla: labantia: ⁊ ſi ad fortune uicem ſpecies: pe ne ſemꝑ aliena ſunt. At v̓o opulētiam litterarū: nec p̄ ſens īminuit etas eaꝝqꝫ auctoritatem ipſa etiaꝫ cun cta cōficiens auget potius ⁊ cōfirmat vetuſtas. Acci ꝑe igitur opus: non efficientie ſecuritate: ſed amicicie preſumptione ſuſceptū: apud qͣꝫ neſcio quo nā inter ſuos pacto garrire nō dedecet: ſil̓ qꝛ prelato munere cum tuorum aliꝗd operum poſtulauero: iniurius fue rit ſi negabis. Sed cum in. M. Tullii Topica Uicto rinus rhetor plurima noticie cōmēta cōſcripſerit nō me oportuiſſet melioribus forſitā attemptata cōtin gere: ni eſſet aliꝗd quo ſe noſter quoqꝫ labor exercere atqꝫ parere potuiſſet. Quattuor enim voluminibus Uictorinus in Topica cōſcriptis: eoꝝ primo indecla randis tm̄ libri principiis occupatur. Addit etiā ſiqͣ in eodem volumine predicenda fuiſſe perpendit vt ab exordio voluminis Topicoꝝ qd̓ eſt. Maiores nos res ſcribere ingreſſos Trebati: vſqꝫ ad eum locū qui eſt ſed iam tempus eſt ad id: quod inſtituimus acce dere primi voluminis. Uictorini expoſitio terminet̉ Scd̓o volumine de iudicandi atqꝫ inueniendi logice partibus: ⁊ de locoꝝ atqꝫ argumēti diffinitione ꝑtra ctat: vt ab eo loco Topicorū: ꝗ eſt. Cū oīs rō diligēs diſſerendi duas habeat partes. Unam inueniēdi: al teram iudicādi vſqꝫ ad locū: qui eſt. Itaqꝫ lꝫ diffinire locū eſſe argumenti ſedem. Argumentū autem ratio nem: que rei dubie faciat fidem ſcd̓i libri cōmentoꝝ explanatio ſubſiſtat. Tertius v̓o atqꝫ quartus diſcre tionē locorū inter ſe: eorūqꝫ exempla multiformiter perſequuntur. Ita vt tertius ꝗdē Tulliana ſibi de iu re prepōat exēpla. Quartꝰ v̓o eoſdē locos ꝑ aliaſ rui ſus ſimilitudines monſtret ex Uirgilio vel Terentio poetis. Oratoribus Cicerone: ⁊ Catōne: vt quod pre ceptis oſtenditur: exemplis multipliciter colluceſcat: neqꝫ ab eo loco: qui ē in topicis: ſed ex hiis locis in ꝗ bus argumēta incluſa ſunt expoſitio ꝓgreſſa: eū trāſ cendit locuꝫ qui eſt valeat equitas: que paribꝰ in cau ſis paria iura deſiderat. Quanta v̓o pars reliqua To picorum ſit ipſius voluminis magnitudo demōſtrat: quam Uictorinus neqꝫ attigit: neqꝫ attingere potuiſ ſet: ita eſt rebus minimis immoratꝰ niſi opus multa librorum pluralitate diſtenderet. Nos v̓o ⁊ hanc ip ſam particulam: quam Uictorinus attigit diligenter
(vt poſſumus) aggrediamur: ⁊ longius expoſitione progreſſi: cum Topicorum habemus fine conſiſtere. Quare de tota operis propoſitione conueniens ſu mamus exordium. Sed anteqͣꝫ de Topice facultatꝭ ratione pertractem. Proemium: quo ad T rebatiuꝫ. M. T. vtitur paucis abſoluam. Ait. ¶ Maiores nos res ſcribere ingreſſoſ. C. Treba ti: ⁊ iis libris quos breui tempore ſatis multos edidimus: digniores: ecurſu ipſo reuocauit volun tas tua. Cum enim mecum in tuſculano eſſes: ⁊ in bibliotheca ſeperatim uterqꝫ noſtrum ad ſuum ſtudium libellos: quos vellet: euolueret. incidiſti in Ariſtotelis topica quedam: que ſunt ab illo plu ribus explicata libris. Qua inſcriptiōe commotꝰ continuo a me librorum eorum ſententiam requi ſiſti. Quam cum tibi expoſuiſſem diſciplinam in ueniendorum argumentorum vt ſine vllo errore ad eam rationem via perueniremus ab Ariſtote. le inuenta. illis libris contineri. verecunde tu qui dem vt omnia. Sed tamen facile vt cernerem te ardere ſtudio: mecum vt tibi. illa traderem egiſti. Cum autem ego te non tam vitandi laboris cau ſa: ꝙͣ quia tua id intereſſe arbitrarer. vel ut eos ꝑ te ipſe legeres. vel vt totam rationē a doctiſſimo quo dam rhetore acciperes: hortatus eſſem. vtrumqꝫ vt ex te audiebam) es expertus. ſed a libris te ol ſcuritas reiecit. Rhetor auteꝫ ille magnuſ hec(vt opinor) Ariſtotelica ſe ignorare reſpōdit. Quod quidem minime ſum admiratus euꝫ ph̓um Rhe tori non eſſe cognitum: qui ab ipſis ph̓is preter admodum paucos ignoretur. Quibus cominus ignoſcendum eſt. ꝙ non modo rebus his. que ab illo dicte ⁊ inuente ſunt: allici debuerunt. Sed di cendi quoqꝫ incredibili quadam cum copia: tū ſua uitate. Non potui igitur tibi ſepius hec roganti: ⁊ tamen uerenti ne mihi grauis eſſes(Facile enim id cernebam) negare diutius ne ipſi iuris interp̄ ti fieri videretur iniuria. Etenim cuꝫ tu mihi mei qꝫ multa ſepe cauiſſes veritus ſum: ne ſi ego graua rer. aut ingratum id aut ſuperbum videretur. Sꝫ dum fuimus una tu optimus es teſtis ꝙͣ fuerim oc cupatus. Ut autem a te diſceſſi in gretiam profici ſcens: cum opera mea nec reſpublica. nec amici. vterentur. nec honeſte inter arma verſari poſſem Ne ſi tuto quidem id mihi liceret. Vt veni velia tuaqꝫ ⁊ tuos vidi admonitus huius eris alieni no lui deeſſe ne tacite quidem flagitationi tue. Itaqꝫ cum mecum libros non haberem memoria repeti ta in ipſa nauigatione conſcripſi. tibiqꝫ ex itinere miſi vt mea diligentia mandatorum tuoruꝫ: te quo qꝫ: ⁊ ſi admonitore non eges: ad memoriam noſtra rum rerum excitarem. Sed iam tempus eſt ad ic quod inſtituimus accedere. ¶ Omne proemium: quod ad componendum intendi auditorem: ut in rhetoricis diſcit̉: aut beniuolentiaꝫ captat: aut attentionem preparat: aut efficit docilit tem: his tribus partibus ſibi Cicero Trebatium for mat. Nam ꝙ ſe a magnarum rerum incoatione reuio

In topicorū cice. cōmentarioꝝ liber.l. 46
catum: ad amici contulit voluntatem: fauorem uelut Trebati iudicis beniuolētie partibus meretur. Ma iores autem res ſunt: a quarum inſcriptione: ad ami ci ſtudium verſus eſt moralis ph̓ie tractatus. Maior eſt enim morum ratio: qͣꝫ peritia diſſerendi. Id aūt tempus fuiſſe coniicimus: quo ꝑꝑ turbulenta reipu tempora in ocium ſe contulit: atqꝫ ph̓ie diſciplinas. Sed qꝛ nobis audientiū mentes veritatis quoqꝫ opi nio preſumpta conciliat: in eo etiam preparāde beni nolentie: partibus vtit̉. Quod in cōmemorādis vera citer iis: que T rebatius nouerat: facit illis fideꝫ: que poſterius euenire ⁊ Trebatio ignota eſſe poterant. Hec autē ſunt ꝙ in Tuſculano ad ſuuꝫ ſtudiū vterqꝫ libros euoluerit. Quodqꝫ Trebatius caſu in Ariſto telis topica inciderit. Quod titulum operis admira tus: a. M. Tullio inſcriptionis ſententiaꝫ perquiſie rit. Illud etiam quod ei Cicero ſe expoſuiſſe comme morat: inueniendoꝝ argumentoꝝ illis libris ſcientiā contineri: vt ſine vllo errore ad argumentorum inuē tionem via quadaꝫ ⁊ recto filo atqꝫ artificio veniret̉ que res breuiter enunciata: velut intentionem ope ris mōſtrat: ⁊ docilem perficit auditorem. In hoc nā qꝫ videtur eſſe cōprehenſum que ſit intentio topicoꝝ ꝙ ait diſciplinā eē argumētoꝝ n̄ vt īuēiātur id.n. naͣ ſuppeditat. Sed vt ſine vllo labore: ac ſine vlla confu ſione nō caſu ad ea mens: ſed quadam uie ductione perueniat. poſt beniuolentie hāc captationem Tre batii laudem ſubiūgit: ꝙ eius verecūdiā in his com memorat expetendis: que ſi poſtulanti amico Cicero preſtitiſſet ⁊ glorie p̄mium ferret ⁊ gratie: ſed quod petenti Trebatio ut ei topicam traderet minime cō ceſſit: Id non proprii laboris fuga: ſed trebatii potiꝰ cauſa factum eſſe contendit: vt in eo quoqꝫ Trebatii veluti tunc repulſi ſubiratus forſitā animus nunc non ſit alienus. Intererat v̓o Trebatii. vt vel per ſe ipſe legens exercitatior fieret: vel ei perfectiuſ ſi qua dubitaret rhetor doctior expediret. Utrumqꝫ v̓o a Trebatio ſe narrat audiſſe. Nam ⁊ exꝑtum eum: vt ꝑ ſe ipſe legeret ſed obſcuritate reiectum: ⁊ illuꝫ rhe torem a quo topicoꝝ explanationem petiiſſet: illa ſe ſe Ariſtotelica ignorare confeſſum. Que res per ope ris difficultatem neceſſe eſt auditorem reddat atten tum. Ea ꝗppe non negligentes inſpicimus: que nō fa cilis eſſe intelligentie ſuſpicamur. in quo etiā Cicero minime ſe miratum eē cōmemorat: ꝙ is philoſophꝰ a rethore neſciretur: qui multis ēt philoſophis vide retur incognitus: quorum etiam iure culpat ignauiā quos ad Ariſtotelice philoſophie diſciplinaꝫ nō inuē torum vtilitas non orationis nitor illexerit. In quo ēt maioris ꝑſpicatie creſcit attētio: qꝛ facile ad ſtudi um mentes aliorum ſegnities culpata cōuertit. quo cūqꝫ v̓o attentio fuerit: non poterit abeſſe docilitas. In his etiam laus quedā Trebatii latenter inducit̉. Magnum eſt enim philoſophis in ſuo quaſi munere ceſſantibus hunc Trebatium ne ꝓprio quidē ſtudio prepeditum: aliene ſcientie ſecreta rimari iam v̓o ſe quentia multo etiam clarius beniuolentiam petunt: velut hoc quod elegantiſſime dictū eſt veritū ſe eſſe ne ſi modeſte poſtulantis verecundie pernegaſſet ipſi quodammodo iuris interpreti fieri videret̉ iniuria. ⁊ quod precedens Trebatii merituꝫ percepti beneficit memor exequit̉ id v̓o ē ꝙ vel ipſi: vel iis quos ipſe de renderet: plura cauiſſet. Fuit igit̉: vt ait: verenduꝫ: ne ſi reſtituere gratiam noluiſſet: aut ingratum id: aut ſuperbum eē videret̉. Ingratū ꝗdem ſi magna Tre
batii merita ꝗbꝰ ipſe vſus fuerat: ꝑuo eſtimare vide retur: cū nullam ei gratiam reſtituendā putaret: ſuꝑ bum v̓o ſi ſperneret: ad idē cetera reuertūtur: Quod eiuſdē teſtimonio nititur dū fuerit in vrbe: ſe ne de bitam redderet gratiam occupationuꝫ neceſſitate cō ſtrictum. Quod vt venerit. Ueliam. Amicorū Tre batii conuentione commonitum: ne tacite quidem eius flagitationi deeſſe voluiſſet: ⁊ ꝙ licet libroꝝ co pia nulla ſuppeteret. De memorie tamē repetite prō ptuariis in ipſa nauigatiōe conſcripſerit: eiqꝫ ex itine re miſerit vt beneficii cumulo: parendi etiā celeritas adderet̉. Que cū omnia benignū captare T rebatii videantur aſſenſſum quedā tamen breuitas topicoꝝ memoria repetita: attentionis neceſſe eſt animaduer ſione fungacur. ipſa namqꝫ memorie repetitio breue monſtrat eſſe quod colligit: quodqꝫ diligentie ſibi fuerit mandata T rebatit: ⁊ q ad excitandam ſui me moriam quaſi pignus amico aliquod atqꝫ monimen tum voluiſſet extare: Cui adicit illud. ⁊ ſi admonito re non eges: ne offendat animum ſedulitate admoni tionis ſi quem cōmonendū credit. obliuionis videat̉ arguere. Hec omnia: vt dixi beniuolentie ꝑtibus ple na ſunt. Sed de ꝓemio ſatis dictum eſt: Nunc ad cō ſequentia tranſeamus. nec ſiquis hec apud victorinū latius tractata repererit: nos neglecte integritatis ſtringat inuidia. Nā nec in ſingulis: vt ille facit: ver bis herere volumꝰ: ⁊ ad āpliora huiꝰ oꝑis feſtinamꝰ ¶ Cum omnis ratio diligens diſſerendi duas ha beat partes: vnam inueniendi: alteram iudicandi vtriuſqꝫ prīceps(vt mihi quideꝫ videtur) Ariſto teles fuit: Stoici autem in altera elaborauerunt: iudicandi enim vias diligenter perſecuti ſunt: eaꝫ ſcientiam quaꝫ dialecticen appellant. inueniendi v̓o artem: que topice dicitur: Queqꝫ ad vſum po tior erat: ⁊ ordine nature certe prior: totam reliq̄ runt. Nos autem quoniam in vtraqꝫ ſumma vtili tas eſt: ⁊ vtramqꝫ ſi erit ocium perſequi cogitamꝰ: ab ea que prior eſt ordiemur. ¶ Cum philoſophia maximis in rebus oꝑam ſuam: ſtu diumqꝫ conſumat: cūqꝫ ⁊ in naturalibus inſpectionē: ſpeculationemqꝫ adhibeat: ⁊ in moralibus actioneꝫ: ⁊ ſic formare geſtiat mores: vt vera vite rō perſuaſe rit: euenire neceſſe eſt: vt ſecundum id: quod rō tenē dum: omittendum ue: faciendum quod: aut nō faciē dum eſſe decreuerit. vel iuditiuꝫ cōſtituatur: vel exer cende vite dirigat̉ intētio: Erit igit̉ neceſſariū. vel in naturali ſpeculatiōe: vel in moraliū actionū cogitatio ne: vt certa rō: vel qd̓ in rebus ſpeculandum eſt inuēi at: vel ꝙ ī actū viuēdi duci oporteat: an̄ ꝑpēdat. hec auteꝫ rō niſi via quadā ꝓceſſerit: ſepe ī multos neceſ ſe eſt elabatur errores. Quod ne paſſiꝫ fieret atqꝫ vt certis regulis tractatus inſiſteret: viſum eſt antique philoſophie ducibus: vt ipſaꝝ ratiocinationū: ꝗbꝰ ali quid inquirendū eſſet naturam penitus ante diſcute rent: vt his purgatis atqꝫ compoſitis: vel in ſpecula tione veritatis vel exercendis virtutibus vteremur. Hec eſt igitur diſciplina: quaſi diſſerendi quedaꝫ ma giſtra: quā Logicē Peripatetici Ueteres appellaue runt: hanc Cicero diffiniens: diſſerendi diligēteꝫ ra tionem vocauit. hec vario mō a pleriſqꝫ tractata eſt: varioqꝫ ēt vocabulo nūcupata. vt eniꝫ dictū eſt: a pe ripateticis hec ratio diligēs diſſerendi logice vocat̉: continēs in ſe inueniēdi iudicandiqꝫ peritiam. Stoici

In tōpicoꝝ ciceronis commentarioꝝ lib. i.
vero eandem hanc rationem diſſerēdi Paulo angu ſtius tractauere. Nihil enim de inuentione laboran tes in ſola tantum iudicatione conſiſtunt: deqꝫ ea pre cepta multipliciter dantes Dialecticam nuncupaue runt. Plato etiam dialecticam vocat facultateꝫ: que id quod vnuꝫ eſt poſſit in plura partiri veluti ſolet ge nus per primas differentias vſqꝫ ad vltimas ſpecies ſeparari: atqꝫ ea que multa ſunt in vnum generuꝫ ra tione colligere. Hanc igitur Plato Dialecticam di cit Ariſtoteles v̓o logicam vocat. Quam: vt dictuꝫ ē Cicero diffiniuit diligentem diſſerendi rationem. Et huius vno quideꝫ modo trina partitio eſt. Omnis nā qꝫ vis logice diſcipline: aut diffinit aliquid: aut parti tur: ⁊ aut colligit. Colligendi autem facultas triplici diuerſitate tractatur. Aut enī veris ac neceſſariis ar gumētatiōibus diſputatio decurrit: ⁊ diſciplina vel demonſtratio nuncupatur: aut tantum ꝓbabilibus: ⁊ dialectica dicitur aūt apertiſſime falſis ⁊ ſophiſtica ideſt cauillatoria perhibetur. Logica igitur que eſt peritia diſſerendi: vel de diffinitione: vel de partitio ne: vel de collectione.i. vel de veris ac neceſſariis vel de probabilibus.i. veriſimilibus vel de ſophiſticis.i. cauillatoriis argumentationibus tractat. Has enim collectionis partes eſſe prediximus Atqꝫ h̓ eſt vna lo gice partitio in qua Dialecticaꝫ Ariſtoteles vocat fa cultatem per probabilia colligendi. ¶ Rurſus eiuſdē logice altera diuiſio eſt: per quam deducitur tota di ligens ratio diſſerendi in duas partes: vnam inue niendi ⁊ alteram iudicandi: hoc autem videtur etiaꝫ ipſa Logices definitio monſtrare. Nam qꝛ logica rō diſſerendi eſt non poteſt ab inuentione eſſe ſepara ta Cum enim nemo preter inuentioneꝫ diſſerere poſ ſit: diſſerendi ratio inuentiōis eſt rō. Rurſus: quoniā logice diligens rō diſſerendi eſt: ab ea nō pōt abeſſe iudicium. ipſa enim diligentia rationis diſſerēdo poſi ta iudicium eſt. Neqꝫ enī poteſt quiſqͣꝫ diligenter diſ ſerere: niſi iudicauerit quale ſit id quod in diſputati nem ſumitur quod ſi ad diſſerendi ordinem diligētia rationis adhibetur: non eſt dubiuꝫ: quin hoc iuditiū ad inuētionuꝫ varietateꝫ ſit accommodatū. His igit̉ ita expeditis videndum eſt: he diuiſiones qua nam ſe cognatione contingant. Inuentio quippe ceteris omnibus veluti materie loco ſupponitur hoc modo. Niſi enim inuentio fuerit non poteſt eſſe vel defini tio vel partitio. Quoniaꝫ vnumquodqꝫ generuꝫ vel differentiarum inuentione aut diuidimus: aut etiam viffinimus: Iam v̓o ſi abſit inuentio nūqͣꝫ valet eſſe collectio: Non erit igit̉ neceſſaria nec veriſimilis: nec ſophiſtica. Hec enī tria inuentioni ſuperueniūt. vt vl̓ neceſſarium: vel probabile vel cauillatorium ſit argu mentū. Neceſſitas v̓o ⁊ probabilitas ⁊ cauillatio for me quedam ſunt que duꝫ inuentionibus aſſiſtunt ne ceſſaria vel probabilia vel cauillatoria faciunt argu menta: Eadem quoqꝫ ratio ꝑtitiones: diffinitioneſq complectitur. Indiſcreta namqꝫ inuentiōis poteſtas tum diffinitiua: tum diuiſibilis appellari poteſt cum definiendis. pertiendiſue rebus adhibetur. Que hoc modo ex inuentionis materia: ⁊ differentiaruꝫ ſupra poſitarum forma compoſita rurſus iudicationi mate ria fiunt: nam prior illa partitio Logice tribus ꝑtibꝰ ſegregata: ita ꝑtes explicat: vt habeat inuentionem materiam ſingularum: ipſa v̓o iudicationi materiam preſtat. Et enim cum definit aliquis: ve l rei ꝓpoſite diuiſionem facit. inuenit quidem diuiſioni: diffinitio niqꝫ differētias accōmodatas: Sed an recte vel dif
finiat vel diuidat: iudicatione ꝑpendit. Ita priores lo gice ꝑtes ſecunde diuiſionis membra coniungunt: vt materiam quidem ſui habeāt inuētioneꝫ. Iudicatio ni v̓o fiant ipſe materia quod in reliqua ēt colligendi parte contingit. Nam ⁊ ea que de ꝓbabilibuſ tractat hꝫ inueniendi ſuppoſitam materiam: que veriſimilia repperit argumenta ⁊ de huiuſmodi argumento iu dicatio perpendit: eſt enim iuditium hoc ipſum inter noſcendi: ꝙ non neceſſaria inuentio eſt: ſed veriſimi litudineꝫ tenet. illa quoqꝫ ꝑs que de neceſſariis argu mentationibus aptatur hꝫ ſubiectam materiam ne ceſſarie inuentionis: eiuſqꝫ eſt iuditium: vt cuꝫ nece ſaria ſunt que inuenit neceſſaria quoqꝫ eſſe pe nec non cauillandi ꝑs vtraqꝫ in ſe continet qu dem ⁊ inueniri falſa poſſunt: ⁊ falſa eē iudicatione d ſcerni. Quo ſit vt prior logices diuiſio ſecundam etiā cōtinere videat̉. Nā definitio ꝑtitio: atqꝫ coll uentionem continent ⁊ iuditium: qꝛ neqꝫ exiſtere pr ter inuentionem neqꝫ agnoſci p̄ter iuditium poſſunt Sed cum omnis inuentio iudicationi ſubiecta ſit q qꝫ prioris diffinitionis ꝑtes ſine vtroqꝫ eē nō poſſin euenit vt prima ꝑtitio inuentionem: iuditiumqꝫ con iungat. Secunda vero hec diuiſio qua Cicero eti partitur logicam: ſegregat huiuſmodi facultates: ueniendi materiam a iudicationis parte ſecernit. Iu ditium vero in colligendi ratione proprias partes ha bet. nam omnis argumentatio: omniſqꝫ ſyllogiſmus propoſitionibus ſtruitur: omnemqꝫ compoſituꝫ du in ſe quedam retinet: que ſpeculanda eſſe videantur Et quod vnum que illa ſint: ex quibus: id quod com poſitum eſt intelligatur eſſe connexum: aliud vero qͣ nam ſit ſuarum partium coniunctione compoſitum. vt in pariete ſi quidem lapides ipſos. quibus paries ſtructus eſt inſpicias quaſi materiam ſpectes. Si ve ro ordinem compoſitionemqꝫ iuncture conſideres tā qͣꝫ de forme rōe ꝑpēdas. Itē in argumentationibu quas ꝓpoſitionibꝰ cōpaginari. atqꝫ cōiungi ſupra re tulimus: gemina erit ſpeculationis ⁊ iudicandi via. Una que propoſitionum ipſarum naturam diſcernit ac iudicat vtrum vere ac neceſſarie ſint: an veriſimi les: an ſophiſticis applicētur. ⁊ hec quaſi materie ſpe culatio eſt. altera vero pars iudicij eſt: que inter ſe ꝓ poſitionum iuncturas cōpoſitioneſqꝫ ꝑpēdit. hec qͣ formā iudicat argumētoꝝ. q̄ cū ita ſint h̓ mō ſit ī ꝯt nuum ducta ꝑtitio: vt rō diligens diſſerendi vnā ha beat inueniendi ꝑtem alteram v̓o iudicandi: tum d ipſa inuentione: tū de inuentionis collatione: que fo ma eſt argumentationis Atqꝫ ea quidem pars: que de inuentione docet: quedam inuentionibus inſtru menta ſuppeditat: ⁊ vocatur topice. Cur autem ho nomine nūcupata ſit poſterius dicaꝫ. Illa v̓o ꝑs: que in iudicando poſita eſt: quaſdā diſcernendi regula: ſubminiſtrat: ⁊ vocatur analytice: ⁊ fi de propoſitio num iunctura cōſideret: analytice prior. Si v̓o de i ſis inuentionibus tractet: ea quidem pars vbi de d̓ ſcernēdis neceſſariis argumentis dr̄: analitice poſte rior nuncupatur: Ea v̓o: que de falſis atqꝫ cauillato riis idē de ſophyſticis elēchis de veriſimiliuꝫ v̓o a gumētationū iuditio nihil vr̄ eē tractatū: iccirco qͥn plana ē atqꝫ expedita rō iudicādi de medietate: cū ꝙ extrema cognouerit. Si enī ꝗs diiudicare neceſſari ſciat idēqꝫ falſoꝝ argumētoꝝ poſſit hr̄e iudiciū: ve riſimilia. q̄ ī medio collocata ſt̉: diſcernere n̄ laborat expeditum igit̉ eſt vt arbitror quid ſit qd̓ ait Cicer rationē diligētē diſſerēdi duas habere ꝑtes: inue di vnam

In tōpicorū Xice. Cōmentarioꝝ liber. l. 4
di vnam alteram iudicādi: Illud etiam diligētius ex poſitum eſt: que ſit rō: quā ſtoici. Dialecticen vocāt. Ea eſt enim que iudicandi ꝑitiam tenet. ⁊ ꝙ eodem nomine plato ꝑtiendi ꝑ differentias atqꝫ ad genꝰ re nocandi facultatem vocet: Qd̓qꝫ eodem nomine ari ſtoteles totā diſſerendi artem: ſed eam tantū nuncu pet. que ꝓpoſita queſtione veriſimilibꝰ colligat argu mentis: atqꝫ ideo ꝑfectiꝰ Aꝝ. de logica tractauit qm̄ de duobus vltra que nihil eſt tertium: diſſeruit de in ueniendo.ſ. ⁊ iudicando cum ſtoici inuentione negle cta iudicationis tantuꝫ inſtrumenta tradiderint: atqꝫ ideo iure eos increpat Tullius qm̄ id maxime relinq̄ re qd̓ ⁊ naͣ prius ⁊ vſu potius erat. Natura quidem qꝛ fieri non poteſt vt de inuentione iudicet̉ niſi ipſa inuentio prius extiterit. Ad vſuꝫ v̓o: qꝛ longe vtilius eſt nuda ⁊ preter artē ꝓlata naͣliter inuentione ſuſce ptum ſepe tueri negotiuꝫ qͣꝫ nihil inueniente alio mu tum ipſū inermeqꝫ ⁊ tacicum verſare iuditium. Dat v̓o Tullius de vtroqꝫ ſententiam ⁊ ait ſummā ꝑiter vtilitatem in vtroqꝫ conſiſtere: ⁊ ſe de vtraqꝫ: ſi ociū fuerit: velle diſſerere. Ab ea auteꝫ que prior ē.i. inuē tione: quā topicen appellari diximus: ordiēdū putat ¶ Ut igitur earum rerum: que abſcondite ſunt de monſtrato ⁊ notato loco facilis inuētio eſt: Sic cū perueſtigare argumentum aliquod volumꝰ: locos noſſe debemus. Si.n. ab Ariſtotele appellate ſūt he quaſi ſedes: e quibus argumenta promuntur. Itaqꝫ lꝫ diffinire locum eē argumenti ſedem: Ar gumentū aūt rōem que rei dubie faciat fidem. Poſt diuiſionem logice diſcipline: quā diligentem diſſerendi rationem eſſe diffiniuit: de Topice: que in ueniendi ars eſſe predicta eſt: expedire contendit. Ac primū ꝗd ſint loci termino diffinitiōis includit: eiꝰ ꝙ artiſ: que topice dicitur ſub exempli quadā claritate ī tentionē deſignat. Eſt enī Topices intētio argumen toꝝ facilis inuētio. Nō igitur inuenire docꝫ topice: quod eſt naturalis ingenii: ſed facilius inuenire. Oīs ꝗppe ars imitat̉ naͣm: atqꝫ ab hac materia ſuſcepta rōnes ipſa viāqꝫ conformat: vt cū facilius id qd̓ ars queqꝫ ꝓmittit: tum elegantius fiat: velut parietem ſtruere naturalis ingenii eſt: ſꝫ arte ſit melius: Argu nentū rō eſt que rei dubie faciat fidem. Multa eniꝫ unt que faciūt fidē: ſed qꝛ rationes non ſunt: ne argu nenta quidē eſſe poſſunt: vt viſus facit fideꝫ iis q̄ vi dent̉: ſed qꝛ rō non eſt viſus: ne argumentum ꝗdem eē poteſt Differentiaꝫ v̓o vnā ſumpſit eā que faciat fidem. Oē.n. argumētū facit fidē. Si igit̉ iunxerimꝰ genus ac differentiā: ⁊ idē argumentū dicamꝰ: ꝙ ra tionē: que facit fidē nū tota argumēti naͣ monſtrata ſit: minime. Quid ſi eius rei: de qͣ nēo dubitat: aliqͣꝫ rōe facer̄ ꝗs fidē velit: nū iccirco illa ꝙ fidē faciat vo cabitur argumentū: nullo mō. Argumētum namqꝫ ē qd̓ re arguit.i. ꝓbat nihil v̓o probari niſi dubiū pōt Niſi ergo ſit res ambigua: ⁊ ad eam rō fidem faciēs afferat̉ argumentuꝫ eſſe nō poterit. Addita igit̉ alia differētia: q̄ eſt rei dubie: facta eſt integra diffinitio argumenti ex genere ⁊ duabus differentiis cōſtans. Genere quidem rōe. vna v̓o differētia ꝙ faciat fide̓. altera v̓o ꝙ rei dubie vt ſit tota diffinitio id eē ar gumētum ꝙ ſit rō rei dubie faciens fideꝫ. Que cum ita ſint: neceſſe eſt: vt vbi dubitat̉ aliꝗd: ibi ſit q̄ſtio. Qd̓ ſi argumnentū preter rē dubiā eſſe non poterit. nullo mō eſſe p̄ter q̄ſtioneꝫ pōt. Queſtio v̓o eſt dubi tabiliſ ꝓpō. ꝓpoſitio v̓o eſt oratio uerū falſūue deſi
gnans. oīs igit̉ ꝓpoſitio ſiue cōſtāter atqꝫ ꝓnuncia tiue ꝓferat̉ vt ſi ꝗs dicat: oīs hō aīal eſt ſiue ad inter rogationeꝫ dirigat̉. vt ſiquis interroget: putaſne oīs hō aīal eſt: retinet proprium nomen: ⁊ propoſitio nū cupat̉. At ſi eadem velut dubitabilis ꝓferatur fit q̄ ſtio: velut ſiꝗs q̄rat an oīs hō aīal ſit. Quot aūt mo dis queſtio diuidat̉. nūc explicandi locus nō videt̉ ac cōmodatus: ſꝫ in iis libris dicemus: quos de topicis differentiis formare molimur. Ad queſtionē igit̉.i. ad dubitabilem ꝓpoſitionem oīs intentio dirigit̉ ar gumenti. Nō v̓o vt totā cōprobet queſtioneꝫ ſꝫ ut ꝑ tem eiꝰ rōne confirmet. Neqꝫ enī tota queſtio defen dit̉: ſꝫ vna eius q̄libet pars argumentatione firmat̉. Nemo enim defendit. celum rotundum eſſe ⁊ non eſſe. Si enim ita ꝗs defenderet totaꝫ queſtionem vi deret̉ ꝓbare. Sꝫ cū ita cōſiderat̉: Utrū celum rotū dū ſit an nō ſit: in vna tātū conſiſtit q̄ſtionis ꝑte defe ſio ſiue q̄ affirmat ſiue q̄ negat. Oīs.n. q̄ſtio ꝯͣdictio nibus ꝯſtat. nā ſi qͣ res altero affirmet̉ neget̉ ab al tero: totū h̓ ꝯͣdictio nuncupat̉ ut ſiꝗs dicat celum ro tūdū eſt alter neget dicēs. celū rotūdū non eſt Celuꝫ rotundū eſſe ⁊ nō eē ꝯͣdictio ꝑhibet̉. Dubitabilis v̓o ꝓpoſitio quā q̄ſtionē eē p̄diximus: ⁊ affirmationem in ſe ꝯtinet ⁊ negationē. hoc ipſo.n. qꝛ dubitabilis eſt ꝯͣdictionē videt̉ includere. Cu.n. dubitat ꝗs vtrū ce luꝫ rotūdū ſit ſiue adiūgat an nō ſit: ſiue reticeat. ip̄a dubitatio ꝑtem ſecū alteram trahit. Si.n. vnā ꝑtem ꝓpō tueat̉: dubitabilis non eſt atqꝫ iccirco nec q̄ſtio Cum igitur oīs q̄ſtio duas habeat ꝑtes: Affirmatio nis vnā alteram negatiōis neceſſe eſt vt ſit ſꝑ ex alte rutra ꝑte defenſio: vt vnꝰ ꝗdē affirmationis partē: negationis alter defendat. Et hic ꝗdē ad aſtruendā affirmationem: ille v̓o ad deſtruendam: que potuerit argumēta ꝑꝗrat. Nihil v̓o ītereſt vtꝝ ꝗs affirmatio neꝫ pōat: an deſtruat negationē: aut negationē defē dat: an opugnet affirmationē. Age.n. ſit q̄ſtio vtrum celuꝫ rotūdū ſit. Si quis eam ſibi qōnis ꝑteꝫ aſſūpſe rit. qͣ eſſe defendit ad eaꝫ conſtituendā cūcta neceſſe eſt ſibi cōparet argumēta: atqꝫ in hāc affirmationeꝫ ꝗdē ponit: ſed deſtruit negationē: ſiꝗs v̓o id neget ac dicat nō eē celū rotūdū: ſūpſit ſibi partē alterā qōniſ q̄ fuerat reliqͣ.i. negationem ī eaqꝫ cōſiſtit: ⁊ ad hāc approbādā ꝑꝗſitis vtit̉ argumētis. Itaqꝫ negationē ponit ⁊ labefactat affirmationē. q̄ cū ita ſint demon ſtratū arbitror non totā qōnē: ſed eiꝰ aliquā ꝑtē ad defenſionē uēire. Sed qd̓ quiſqꝫ defendet ad id quo qꝫ argumēta ꝑquirit. Ad parteꝫ igit̉ qōnis aſtruen dā: deſtruendāue argumenta ſumūtur atqꝫ hec ꝗdē ſiꝗs minꝰ ītelligit: nō ea nobis obſcure dicta eſſe cau ſet̉. Si.n. q̄ ī dialectica: vel a nobis dicta latīa oratio ne: vl̓ a grecis ſcripta ſt̉: ignorabit: miꝝ ē ſi qͣ ꝑtē eo rū qͣ dicimꝰ aduerte valeat: nedū ſtupeamꝰ: ꝙ n̄ oīa ꝯp̄hēdat. Sꝫ qm̄ dubitabilē ꝓpōnē qōnē eē p̄diximꝰ euenit. vt qͣs ꝑtes habeat ꝓpoſitio: eaſdē ēt q̄ſtio re tinere videat̉. Oīs aūt ſimplex ꝓpoſitio duas hꝫ ꝑtes in terminis cōſtitutas. Simplex v̓o ꝓpoſitio ē hmōi Oīs hō aīal eſt: Terminos v̓o voco: ſimplices oratio nis ꝑtes: q̄ ꝯtinēt ꝓpoſitionē: vt aīal ⁊ hō. Hi v̓o ſūt p̄dicatus atqꝫ ſubiectꝰ. p̄dicatꝰ ē in ꝓpoſitiōe maior terminus collocatꝰ: ſubiectꝰ v̓o minor. Maior v̓o ter minus de ſubiecto dr̄: minor aūt de maiore nullomō p̄dicat̉ vt aīal: qd̓ qm̄ maius ē qͣꝫ hō de hoīe p̄dicat̉ dr̄.n. oīs hō aīal eſt. hō v̓o de aīali nō dr̄. Nemo.n. vere dicit oē aīal hō ē. Hac igit̉ rōne īternoſcere poſ ſumꝰ ꝗ terminus in ꝓpoſitiōe maior: ꝗ v̓o ſit minor.

In cōpicoꝝ ciceronis commentarioꝝ lib. i.
Oīs aūt queſtio vt dcm̄ eſt qm̄ dubitabileſ ꝑtes hꝫ: ⁊ ad eaſdem cōprobādas argumenta ſumūt̉: neceſſe ē vt ꝗcꝗd ī qōnibꝰ cōprobet̉ id argumētoꝝ rōe firme tur Argumētū v̓o niſi ſit or̄one ꝓlatū: ⁊ ꝓpoſitionuꝫ cōtextiōe diſpoſitū fidē facere dubitatiōi nō poterit ergo illa ꝑ ꝓpoſitiones ꝓlatio: ac diſpoſitio argumē tatio nūcupat̉: q̄ dr̄ enthymema: vel ſyllogiſmꝰ. cu ius definitionē ī topicis differentijs aꝑtius explana bimus. Oīs v̓o ſyllogiſmꝰ vel enthymēa ꝓpoſitiōibꝰ conſtat oē igit̉ argumētū ſyllogiſmo vel enthimema te profert̉. enthymema v̓o ē īꝑfectus ſyllogiſmus: cu ius aliq̄ ꝑtes: vl̓ ꝑꝑ breuitatē vel ꝑꝑ noticiā p̄termiſ ſe ſunt. itaqꝫ hec quoqꝫ argumētatio a ſyllogiſini ge nere nō recedit. Qm̄ igit̉ ſyllogiſmꝰ oīs ꝓpoſitiōibꝰ cōſtat ꝓpoſitiōes v̓o terminis: terminiqꝫ inter ſe diſ ferunt eo ꝙ vnus maior ē: alter minor fieri nō pōt vi ex ꝓpōnibus ꝯcluſio naſcat̉ niſi ꝑ terminos ꝓgreſſe ꝓpoſitiones: extremos terminos alicuius tertii me diate cōiūxerint: id facillimo demōſtrat̉ exēplo. Sit. n. queſtio. vtꝝ hō ſubſtātia ſit an minime. Sumo mi hi q̄ſtiōis ꝑtē alteram comprobandam. ea eſt hoīem eē ſubſtantiam in hac igit̉ duo ſūt termini: ſubſtātia atqꝫ hō quoꝝ maior ſub̓a: hō v̓o minor: qd̓ ex eo quo qꝫ poterit oſtendi. quōm poſterius ſub̓a in ꝓlatione ꝓfert̉. vt in hoc ipſo qd̓ dicimª hō ſub̓a ē priuſ hoīeꝫ poſterius ſub̓am nominamꝰ. ut igit̉ ſub̓aꝫ atqꝫ hoīeꝫ iungamꝰ: neceſſe ē mediū terminū reꝑiri. ꝗ vtroſqꝫ copulet terminos. hic ſit aīal. fiatqꝫ vna ꝓpo oīs ho aīal eſt in hac igitur ꝓpoſitione aīal p̄dicat̉. hō ſubii citur rurſus adiūgo. Oē autē aīal ſub̓a eſt. in hac rur ſus aīal ſuppōit̉ ſubſtantia p̄dicat̉ Itaqꝫ ꝯcludo. oī hō ſubſtantia ē. ac ꝑ hoc hō quidē ſꝑ ſubiectꝰ ē. Aīal v̓o ad hoīem ꝗdem p̄dicatū eſt ad ſubſtantiā v̓o ſub iectū. Subſtantia v̓o ipſa ſꝑ p̄dicata ꝑmāſit vn̄ ſit vi minor quidem ſit hō maior v̓o hoīe ſub̓a. medius aūt terminus aīal. Quōm igit̉ extrēi termini medii īter poſitiōe copulant̉: eoqꝫ mō q̄ſtionis īter ſe mēbra cō ueniūt adhibitaqꝫ ꝓbatiōe ſoluit̉ dubitatio. Nihil ē aliud argumētū qͣꝫ medietatis inuētio: h̓.n. vel cōiū gere ſi affirmatio defendat̉. vel diſiūgere: ſi negatio vindicetur. potuerit extrēoſ: Que cū ita ſint. duaꝝ ꝓ poſitionū ⁊ tertie cōcluſionis. Maior ꝗdem ꝓpoſitio dr̄ ea: q̄ maiorē terminū ꝯtinet.i. ī qͣ maior ꝗdē p̄di catur. medio v̓o ſuppōitur vt oē aīal ſub̓a eſt. Minor v̓o ꝓpoſitio: qͥ mediuꝫ quidē terminuꝫ p̄dicat ſubiicit autē minorē. vt oīs hō aīal eſt. Sꝫ quōm a maioribꝰ neceſſe eſt minora deſcendere: eius cōcluſionis: que ex duabꝰ ꝓpoſitionibus naſcit̉ illa qͣſi ꝓpa effectrix ꝓ poſitio vr̄ eſſe: que prima ē. hec aūt ē. oīs hō ſub̓a eſt ꝙ ꝗ priores poſterioreſqꝫ nr̄os analyticos: quos a Ariſtotele tranſtulimus: legit minīe dubitauerit.? ſi quiſ que illic ſcripta ſūt neſciens ad hec legēda pro ruperit: etiam ſi rationes reꝝ qͣs non intelligit: mini me cōp̄hendit: ita tn̄ vt dcm̄ eſt eſſe ꝯfidat: ſeqꝫ id in Ariſtotelis analyticis vberius inuentuꝝ eē ſi legerit arbitret̉. Nā igitur reꝝ fert vt vbi ꝗd maiꝰ ac minꝰ eſt etiam ibi maximū quoqꝫ aliquid īeſſe neceſſe ſit. Quo ſit vt ſint q̄dā maxime ꝓpoſitiōes quōm mino res maioreſqꝫ eſſe monſtrauimus: quaꝝ naͣ ex ſimpli cium ꝓpoſitionum ꝑtitione ſumenda eſt. Oīs.n. ſim plex ꝓpoſitio vel affirmatiua ē vel negatiua: earūqꝫ alie ſunt vniuerſales. vt oīs hō iuſtus eſt: nulluſ hō iu ſtus eſt. Alie ꝑticulares: vt quidā hō iuſtus eſt. quidā hō iuſtus non eſt Alie indefinite: vt hō iuſtus eſt hō iuſtus non eſt. Alie ſingulare aliquid atqꝫ indiuiduuꝫ
continentes vt cato iuſtus eſt: cato iuſtus non ē. Ha rumqꝫ oīum alie ſunt dubitabiles: alie indubitate. ſu premas igit̉ ac maxīas ꝓpoſitiōes vocamꝰ: q̄ ⁊ vl̓es ſunt ⁊ ita note atqꝫ manifeſte: vt ꝓbatiōe nō egeāt eaqꝫ potius. q̄ in dubitatione ſūt ꝓbēt. Namqꝫ indu bitata ſūt ambiguoꝝ demonſtrationis ſolent eſſe pri cipia: qualis eſt oēm numeꝝ vel parem eſſe vel im parē. ⁊ equalia relinqui: ſi ex equalibꝰ cqͣlia detrahā tur: cetereqꝫ de qͣrū nota veritate n̄ q̄ritur. Maxīa. igit̉.i. vl̓es ac notiſſimas ꝓpoſitiōes. ex quibꝰ ſyllogi moꝝ concluſio deſcendit in topicis ab Ariſtotele cor ſcriptis: locos appellatos eſſe ꝑſpeximus. qd̓.n. maxīe ſunt.i. vl̓es ꝓpoſitiones reliquas in ſe velut loci co pora ꝯplectūtur. ꝙ v̓o notiſſime atqꝫ manifeſte ſunt fidem qōnibus p̄ſtant eoqꝫ mō ambiguaꝝ reꝝ cont nent ꝓbationes. Has aūt aliquotiens quidē in ipſis ſyllogiſmis atqꝫ argumentationibꝰ inherere cōſpici mus: alias v̓o in ipſis argumentationibus minīe cōti nentur: vim tn̄ argumentationibꝰ ſubminiſtrant. vt ſi velimus oſtendere regnū meliuſ eſſe qͣꝫ ꝯſulatū: d cemus. Regnū cū ſit bonū. diuturnius eſt qͣꝫ ꝯſulatꝰ Oē v̓o qd̓ eſt diuturnius bonū: melius eſt eo qd̓ pu eſt tꝑis. regnum igit̉ melius eſt cōſulatu. Hic igitur maxima ꝓpoſitio atqꝫ vl̓is ⁊ per ſe cognita. neqꝫ īdi gēs ꝓbatione argumentationi inſerta eſt. Ea vero ī oīa q̄ diuturniora ſunt bona meliora eſſe his q̄ ſūt t poris breuitate ꝯſtricta: at ſi meliꝰ oſtendere vellim non eſſe inuidum qui ſapiēs eſt dicimꝰ. Inuidus ē q meret aliena felicitate: n̄ aūt ſapiēs eſt queꝫ felicita aliena ꝯtriſtat. Nō ē igit̉ inuidꝰ ſapiēs hoc maxīa poſitio argumentationi nō videt̉ īcluſa: ſꝫ extrīſec poſita. ſyllogiſmo tn̄ vires miniſtrat. Hec vero ē que rū diuerſe ſūt diffinitiōes: diuerſas eē ſubſtātias. ꝗſ quis igit̉ vel Ariſ. greca vl̓ nr̄a ab Ariſtotele trāſlat topica ꝑſpexerit. has illic ꝓpōnes locos īuēiet nūci pari: q̄ ſt̉ maxīe atqꝫ vl̓es. ⁊ vl̓ ꝑ ſe neceſſarie vl̓ ꝑ ſ ꝓbabiles ac note. Sꝫ qm̄ has ꝓpoſitiones plures: ac pene īnumerabiles eē neceſſe ē: reſtat adhuc quo an plius rō ſpeculatiōis aſcendat. Poſſumus.n. diligen ti tractatu ꝯſiderationis adhibito: omniū maximaꝫ atqꝫ vl̓ium propoſitionum differentias ꝑpendere: a qꝫ innumierabilem maximaꝝ ꝓpoſitionū ac ꝑ ſe no taꝝ multitudineꝫ: in paucas atqꝫ vl̓es colligere diffi rentias: ⁊ ut alias dicamꝰ in diffinitiōe ꝯſiſtere alia in gnͣe atqꝫ alias alio mō qd̓ paulo poſt aꝑtiꝰ demon ſtrabo. Oēs igit̉ maxime ꝓpoſitiones: q̄cūqꝫ ſub di finitionis vel gn̓is rōne cadūt vno diffinitiōis nomi ne ꝯtinebūt̉. Et ſic̄ ille reliqͣꝝ ꝓpoſitionū loci eē dic bāt̉: ꝙ eas ītra ſuū ābitū ꝯtīerēt: ita ipſaꝝ maxī atqꝫ vl̓ium ꝓpoſitionū: qͣs minoꝝ ꝓpoſitionuꝫ loc eē p̄diximꝰ: ille differētie: ⁊ ſi n̄ v̓e tn̄ quadam veli imagine loci eē videbūt̉: in qͣs fuerīt ꝯuenienti rō reducte. Sꝫ iſte locoꝝ.i. ꝓpōnū maxīaꝝ dr̄ie qͣs eti ipſos locos nōinamꝰ: poſſunt ſubiectaꝝ ꝓpoſitioni ēt gnͣa nūcupari. Nā dr̄ie ꝯtinētes ēt gnͣa cōiter po ſunt videri vt irrōale cū a rōali velut diuiſibili dr̄ia diſſideat tn̄ eꝗ vel cāis: ⁊ dr̄ia ſpecifica ē: ⁊ ad eos lo cū gn̓is tenet. Nāqꝫ aīal irrōabile equi genꝰ eſt. It ēt in maximis ꝓpōnibus. Nā ꝙ alie ſūt ex toto au ex ꝑtibꝰ hͦ īter ſe ꝯparata differētie diuiſibiles ſt̓. at ipſas v̓o maximas ꝓpoſitiones differentiaꝝ ꝯtinetit vel vt generis loco ſūt. Nā ꝓpōnis ex toto venieti genꝰ eſt id ip̄ꝫ qd̓ vocat̉ ex toto. Itē ꝓpoſitiōis a p bꝰ ducte: qͣꝫuis note atqꝫ māifeſte genꝰ ē: ꝙ a ꝑtib ⁊ cetere differētie eaꝝ ꝓpoſitionū q̄ cū ſint maxie.

In tōpicorū Xice. Cōmentarioꝝ liber. l. e
eiſdē vident̉ includi velut q̄dā gn̓a ſint. Que v̓o ſint he differentie paulo poſterius diſſerā. De hiſ igitur nunc locis tractare Tullius inſtituit: ꝗ maxīas ꝓpo ſitiones qͣs ſuꝑius diximꝰ.i. ꝑ ſe notas atqꝫ vl̓es ꝯti nent: atqꝫ includūt. Hi v̓o ſūt maximaꝝ differētie ꝓ poſitionū. De vl̓ium igit̉ enūciationū: ꝑ ſeqꝫ notaꝝ differētiis diſſerit ut ſit integre locꝰ argumēti ſedes Nā ſi argumētū oē ꝑ ꝓpoſitiones ad ꝯcluſionē vſqꝫ ꝑducit̉: Oēs v̓o reliq̄ ꝓpoſitiones in prīa maximaqꝫ ꝓpoſitione ꝯtinent̉ ip̄aqꝫ prīa ac maxīa ꝓpō: tū ē ꝑs argumentationis.i. ſyllogiſmi: tū extra poſita argu mētatiōi vires miniſtrat: vt vtroqꝫ mō qm̄ ꝑficit ar gum̄tū: ꝑs argumētationis quedā eē videat̉: non eſt dubiū ꝗn he differentie: q̄ ꝓpoſitiones maxīas conti nent: eedē oēs etiam ꝯtineāt argumentatiōes: vt ma ximaꝝ ꝓpoſitionū difſerentie iure loci argumētoꝝ ⁊ qͣſi q̄dā vltime ſedes eſſe videāt̉. Nā ex his quattuor ſignificationibus appellationū duaꝝ argumentatio nis.ſ. atqꝫ argumēti vnāquālibet eē neceſſe ē Aut.n. elocutio ⁊ ꝯtextio ip̄a ꝓpoſitionū cū maxīis ꝓpoſitō nibus: vel ex ſyllogiſmū poſitꝭ vel in eodē incluſis: ar gumentatio vocat̉. Argumentū v̓o mens ⁊ ſnīa ſyllo giſmi aut elocutio rōcinationis cū maximis ꝓpoſitio nibꝰ ⁊ ſentētia ſyllogiſmi argumētū eſſe dicet̉: vt idē ſit argumentū qd̓ argumentatio Aut argumentatio quidē vocabit̉ tota ꝯtextio ſyllogiſmi cū ſnīa ſꝫ argu nentū maxīa ꝓpoſitio aut integer rōcinatiōis ordo reter maxīas ꝓpoſitiones argumentatio dicet̉ ſnīa o argumētatiōis argum̄tū. Reliqͣ v̓o maxīa ꝓpō lo ꝰ. Sꝫ cū h̓ ita ſint ſiue ꝗs ipſaꝝ ꝓpoſitionū ꝯtextio lē. ⁊ vſqꝫ ad ꝯcluſionē ꝯtinuū ductū: cū maxīa ꝓpo itione vel extra poſita vel ꝓpoſitioni rōcinationis incluſa: argumentationē vocare velit: argumētū v̓o niam: mentēqꝫ rōcīationis: nihiloīnus locos intelli gimus maximaꝝ ꝓpoſitionū differentia: ſiue ꝗs rōci nationis totius vim atqꝫ ſnīam totā cū maxīa ꝓpoſi ione: vel intra: vel extra poſita argumētationem ſil̓ ⁊ argumentū vocet n̄ eſt dubiū qn̄ totiuſ rōcinatiōis ocus ille ſit qui eſt maxime ꝓpoſitionis dr̄ia: ꝯtinet. enī maxīaꝫ ꝓpoſitionē in qͣ ꝓpoſitiōes cetere: ꝯtinē tur. Siue argumentationē ꝗdē totā rōcinationis cō extionem vocari placeat. Argumētū v̓o maximaꝫ ꝓ pōnē: rurſus recte locus putabit̉ maxīe ꝓpōnis diffe ētia: q̄ argumētū claudit ⁊ ꝯtīet ꝙ ſi argumētū ꝗdē enſus ip̄e totiª rōcinationis intelligat̉ argumētatio o integra rōcinationis ꝓlatio extra v̓o ⁊ ab vtriſqꝫ diuerſū valens velut locꝰ quidā ꝯſideret̉ maxīa ꝓpō ſic quoqꝫ maxīaꝝ dr̄ie ꝓpōnum: loci eſſe videbūt̉: nā cū dr̄ia ip̄a maximā ꝓpoſitionē ꝯtineat eiuſqꝫ ſit lo us: maxīa v̓o ꝓpō argumentationi vel argumento ires miniſtret: non eſt dubium ꝗn ea toti argumen to locꝰ eē videat̉: qd̓ totū intra maxime ꝓpōnis ābi tū claudit. Demōſtratū igit̉ eſt q̄ ſint argumentoruꝫ ſedes.i. vbi argumēta claudunt̉. he ſūt aūt maxīaꝫ ppōnum dr̄ie: q̄ vocāt̉ loci quid ēt argumētū qm̄ eſt rei dubie faciens fideꝫ q̄ ſit v̓o res dubia.i. ꝑs alter qōnis ꝗd ſit qō.i. dabitabilis ꝓpō. ꝗd ſit ſimplex ꝓpō .i. enūciatio. q̄ p̄dicato ac ſub̓o termino ꝯtineat̉: veꝝ falſuue deſignans. q̄ oīa mēiniſſe oꝫ. Maxīaꝝ.n. pro poſitionū dr̄ie qͣs locos eſſe prediximus: ab his ducū tur terminis: ꝗ prius ī ꝓpōne ſunt poſterius in qōne ꝯſiderant̉ p̄dicato.ſ. atqꝫ ſub̓o. Ex his etiā q̄ ſuperi dicta ſt̄ ꝗd diſtēt topica Cicerōis atqꝫ ariſ. apparuit ariſ. nāqꝫ de maximis ꝓpoſitiōibꝰ diſſerit has.n. locos argumentoꝝ eſſe poſuit: vt nos quoqꝫ ſupra retulimꝰ
Tullius v̓o locos non maxīas ꝓpoſitiones: ſꝫ eaꝝ con tinentes differentias vocat ac de his docere cōtēdit. ¶ Sed ex his locis in ꝗbus argumēta incluſa ſunt alij in eo ipſo de quo agitur herent. alii aſſumuntur extrinſecus: in ipſo: tū ex toto: tū ex partibus eius: tū ex nota: tū ex his rebus que quodāmō affcē ſunt ad id de quo q̄ritur. Extrinſecus autem ea dicun tur: que abſūt longeqꝫ. diſiuncta ſunt: ¶ Poſt diffinitioneꝫ loci atqꝫ argumēti facit pleniſſi mā diuiſionē locoꝝ. ac pͥmū qm̄ oīs diuiſio cuncta dꝫ amplecti: nec ſuꝑfluū quicqͣꝫ interpōere: nec omitte re: ꝗd ſit neceſſarium id. M. Tulliꝰ ꝓpoſita diuiſiōe ꝑfecit: di. Ex his locis in quibus argumēta īcluſa ſūt Alios in eo ipſo: de quo agit̉ herere alios extrinſecus aſſūi: nihil.n. huic diuiſiōi poſſe videt̉ addi vel minui qm̄ quidem breuiter cūcta cōplectit̉. Argumentoꝝ. n. loci ꝗcūqꝫ ſumūt̉ aut in ipſo de quo agit̉ herēt: aut minīe. Id aūt minīe extrinſecꝰ poſitos eē deſignat. ꝙ ſi inter id qd̓ dicimus in ip̄o de quo agit̉ herere ar gumentorū locos: ⁊ n̄ herere in ip̄o nihil eſt medium Inter affirmationē.n. atqꝫ negationē nulla eſt medie tas. Cūqꝫ ī ip̄o de quo agit̉ n̄ herer̄ locū argumēti id ſit extrinſecus aſſumi dubiū n̄ eſt qn nihil interſit me diū īter ea argumēta: quoꝝ in ipſo herēt loci de quo agit̉: ⁊ ea quoꝝ extrinſecus aſſumūtur. ſꝫ ꝗd ip̄m ſit de quo agit̉ facilior explanatio ē ſi eoꝝ q̄ pͥꝰ dicta ſt̉ mēinerimus. Nā cū de qōne loq̄rēur eādē diximꝰ eē qōnem: q̄ eēt dubitabil̓ ꝓpō. Sꝫ qm̄ ꝓpō ſub̓o p̄dica toqꝫ ꝯſtaret: qōnem quoqꝫ diximꝰ ſub̓o p̄dicatoqꝫ cō iūgi. Predicatū igit̉ vel ſub̓m h̓ eſt ip̄ꝫ de quo agit̉. Nā cū de alterutra qōnis ꝑte dubitet̉: id in hac ābi guitate qͣrit̉ vtꝝ p̄dicatꝰ terminꝰ īeē ſub̓o videat̉: an minīe. Nā cū oīs qō ī affirmationē negationēqꝫ diui dat̉: ſi p̄dicatꝰ ſub̓o inē ſit ex eo v̓a affirmatio. ſi n̄ in eſt ſit v̓a negō. Sꝫ in qōnibꝰ diſceptādis alter affir mationē. alter negatōeꝫ tuet̉. id ē alter p̄dicatū īeſſe ſb̓iecto. alter n̄ īeſſe defēdit. Qd̓ v̓o ex alterutra ꝑte defēdit̉: hoc ē ip̄ꝫ de quo agit̉. Ip̄ꝫ igit̉ ē p̄dicatꝰ ter minus vel ſubiectꝰ: de ꝗbꝰ agit̉: atqꝫ vt id exēplo cla riꝰ fiat. Sit qō: an verres furtū fecerit. h̓ Uerreſ ſub iectū ē furtū facere p̄dicatū. ꝙ ſi furtū. Uerri ꝯiūgi tur: idqꝫ argumētatiōibꝰ ꝯprobat̉: qōnis affirmatio demr̄ata ē. Si furtū a Uerre ſeiungit̉: qōnis rurſus negatio ꝯprobat̉. Ip̄ꝫ itaqꝫ de quo agit̉ nihil eſt niſi vterlꝫ eoꝝ terminꝰ ꝗ ī qōne ꝓpōit̉: ſiue p̄dicatꝰ: ſiue ēt ſubiectus. Qui quideꝫ termini ꝑ ſe argumēta eſſe non poſſunt neqꝫ v̓o ꝑ ſe argumenta p̄ſtare. ſi enim ipſi vt ſūt argumēta eē poſſent: vel argumētorū p̄ſta re materiā: nullā ī qōe līq̄ret dubitationē ſꝫqm̄ d̓ip̄iſ adhuc ī qōe dubitat̉: an eoꝝ poſſit eē rata ꝯiunctio ipſi ꝗdē neqꝫ ꝑ ſe argumenta eē nec ꝑ ſe argumēta p̄ ſtare poterūt ea v̓o q̄ in ipſis inſūt. vel extrinſecꝰ po ſita ſt̉ argumentoꝝ copiā ſubminiſtrāt. Nā ꝙ Uicto rinus q̄rit: ⁊ latiꝰ explicat: ne cōmemorationē ꝗdē mi hi dignū vr̄. Querit.n. qō ip̄a d̓ quo agit̉: an habeat locū qd̓ minīe oportuit: vt dcm̄ ē locꝰ d̓ qͦ nec agimꝰ nō cuiuſlꝫ rei locꝰ eſt: ſꝫ argum̄ti argum̄tū v̓o rō rei dubie faciēs fidē res v̓o dubia ꝑs qōnis. ꝙ ſi argum̄ tū qō vel ꝑs qōnis eē n̄ pōt: locꝰ v̓o de quo agimꝰ ar gumēti ē locꝰ n̄ ē dubiū ꝗn locꝰ qōnis eē n̄ poſſit. am pliꝰ Oīs qō dubitabil̓ ē argumē v̓o oē qōnis purgat ābiguū Nō ē igit̉ idē argumētū qd̓ qō: ſꝫ loci argum̄ toꝝ ſūt loci n̄ ſūt igit̉ qōis. Hoc igit̉ p̄miſſo intelliga gamꝰ ip̄m de quo agit̉ quēlibꝫ terminū ī qōne ꝓpo

In topicoꝝ ciceronis commentarioꝝ lib. i.
ſitum: ſiue predicatū: ſiue ſub̓m: ꝗ cū ꝑ ſe res ſint ipſi quidē argumentū eſſe non pn̄t. hr̄e aut in ſe quedam pn̄t: ī ꝗbꝰ argumēta ſint collocata: ⁊ q̄ ſedes argumē toꝝ eē intelligant̉. Que quidē cū termīs his de qui bus agit̉: inherere videātur. nondū tn̄ ſūt argumen ta. ſꝫ qͣſi iā argumēta cōplectētes loci: ⁊ velut naͣli ſe de cōdētes. Idē de his locis ꝗ extrinſecus aſſumūt̉: dicēdū eſt: ipſi nāqꝫ poſiti ſūt exterius ⁊ quodāmō a ꝓpōnis teminis ablegati: ⁊ res q̄dā ſūt: ſꝫ intra ſe ar gamentorū copiā claudūt: atqꝫ vt breui ſentētia colli gā: ipſū de quo agit̉ nihil eſt aliud niſi ꝗlibꝫ in qōne terminꝰ collocatus. Hi argumēta eſſe non pn̄t: neqꝫ ab his trahi aliqd̓ argum̄tū: Quo ſit vt termini ipſ ꝗ in qōne ſūt poſiti: nec argumēta: nec loci ſint: ſꝫ tm̄ res. Rurſus ea q̄ in his herēt: de ꝗbꝰ agit̉: ipſa ꝗdeꝫ res eē māifeſtū eſt: ſꝫ claudūt in ſe argum̄toꝝ copiā: vt cū ex hiſſumi aliqd̓ oporteat argum̄tū: locoꝝ vice fungāt̉. Itaqꝫ ſi ꝗs ꝑ ſe ea ſpeculet̉: res ſūt. ſi ꝗs ab his aliqd̓ argum̄tū q̄rat adducere: loci fiūt. Et cōiter ꝗdē de principalibꝰ ac maximis locis hec dicta ſint. Hi v̓o ſūt ꝗ in ipſis de ꝗbꝰ agit̉ herēt: vel ꝗ aſſumū tur extrinſecus. Ut igit̉ faciat plenā locoꝝ diuiſionē quos ſimpliciter ac maxīos poſuit locos: eoſdē velut ī qͥſdaꝫ ſpēs reſecat. dicēs. In ipſo tū ex toto: tū ex par tibus eius: tū ex nota: tū ex his rebꝰ q̄ quodamō affe cte ſūt ad id de quo quo q̄rimꝰ. locoꝝ ꝗ in ipſo ſunt de quo agit̉ cōſtituti. Quattuor partiū facta diuiſio eſt. hi ꝗppe ꝗ in ip̄o de quo agit̉: herēt vel ex toto eo de quo agit̉ termīo: vel ex ꝑtiū eiꝰ enūeratiōe: vel ex nota vl̓ ex affectꝭ ītelligūt̉ exiſter̄. Id ita eē breui rōe firmabit̉. Neceſſe ē.n. quēlibet eoꝝ terminoꝝ ꝗ ī qd ne ſūt collocati: ⁊ definitiōes hr̄e ꝓpas: ⁊ ꝑtes: ⁊ noīa ⁊ ad res alias qͣdā relatiōe cōiūgi ac referri. ergo ex toto locꝰ ꝗ dr̄ is ē: quotiēs argum̄tū ex alicuius diffi nitiōe termini ꝗ eſt in qōe tractat̉: ſiue ſub̓i: ſiue p̄di cati. Ex ꝑtiū v̓o enūeratiōe quotiēs ab eiꝰ termini ꝑ tibus ꝗ in qōe poſitꝰ ē ducit̉ argumentū. A nota v̓o quotiens ab eiuſdē termī vocabulo naſcit̉ argumētū Ab affectꝭ v̓o quotiēs ab his q̄ ad ꝓpoſitū terminuꝫ relatiōe aliqͣ reducūt̉: argumētatio ꝓficiſcit̉. Quoꝝ ſimilitudīes oīꝫ poſterius explicabo qn̄ ea q̄ ſuꝑ hi rebꝰ declarandis. Cicero poſuit exēpla tractauero: Nūc illud ē ꝯſiderādū: Ait enī Tullius ex his locꝭ ī ꝙ bus argumēta īcluſa ſūt. Alioſ ī eo ip̄o d̓ quo agit̉ he rere: alios extrīſecus aſſumi: qd̓ it̓a dcm̄ vr̄: tāqͣꝫ ſi di uerſi ſint loci. ꝗ in his de quibꝰ agit̉ herent: ⁊ ip̄m il lud de quo agit̉. Nihil.n. in ſeipſo herere p̄t ac ꝑ hoc ꝙ in aliquo heret: ab eo in quo heret diuerſum eſt. ꝙ ſi loci ſunt aliqui ꝗ in his hereāt de quibus agit̉: n̄ eſt dubium quin hi loci ab his de quibuſ agit̉: ſint di uerſi. Rurſus cū dicit in ip̄o: tū ex toto: tū ex partibꝰ eius. tanqͣꝫ non de diuerſis loqͣt̉. Ita ait in ipſo locos eſſe: tū ex toto: tū ex ꝑtibꝰ: tū ex nota. Quaſi v̓o alid̓ ſit ipſum qͣꝫ totū: aut aliud ipſum qͣꝫ oēs vndiqꝫ eius ꝑtes. Unaqueqꝫ.n. res idem eſt qd̓ totū. Idē nāqꝫ ē Roma qd̓ tota ciuitas. Rurſus idē eſt vnaqueqꝫ res qd̓ eius ſingule ꝑtes in vnum reducte. velut ideꝫ eſt hō qd̓ caput: torax: vēter: ac pedes: cetereqꝫ ī vnū ꝑ tes ꝯiūcte: atqꝫ copulate. Quō igit̉ tāqͣꝫ de diuerſis primū locutꝰ ē: cū locos herere in his terminis de ꝙ bus agit̉ dixit. Poſt aūt velut de eiſdē loquit̉. cuꝫ in ipſo locos tū ex toto: tū ex partibus eſſe proponat Nihil.n. differt dicere in ipſo: tū ex toto: tū ex ꝑtibꝰ qͣꝫ ſi ita dixiſſet in ipſo: tū ex ipſo. Nā ſi idē ē ip̄m qd̓ totū ac ꝑtes: idē eſt dicere in ipſo herere locū ex toto
aut ex partibus: qd̓ in ip̄o herere locū qui eſt ex ipſo: qd̓ ne intelligi quidem p̄t: quemadmodū in ipſo here re poſſit: ꝙ ip̄m eſt: cum nihil ſibi hereat: vt ſuꝑiꝰ ex pediui: Sed quemadmodū paulo an̄ expoſui: vnaq̄qꝫ res cū ⁊ diffinitionē habeat ⁊ partes: ſi ꝑnoſcamꝰ q̄ ſit diffinitiōis vis: ⁊ que partiū. cūctꝰ ābiguitatis no dus abſoluitur. Eſt enī diffinitio coacte in ſe atqꝫ cō plicate rei explicatio. velut cū dicimus hominē eē ani mal rationale mortale. Nā id qd̓ nomē breuiter. atqꝫ anguſte deſignabat: id explicauit ac ꝓtulit: ⁊ ꝑ ſub̓ les quodāmo ꝑtes definitō patefecit. Aliū igit̉ neceſ ſe eſt eſſe intellectū rei: q̄ cōplicata ē: in eo ꝙ ſibimet coacta atqꝫ in vnū redacta eſt: alium eiuſdē rei expli cate atqꝫ diſſerte. in eo ꝙ expedita atqꝫ diffuſa ē. nō et ſi ideꝫ diffinitio qd̓ nomen ſignificat. Illud tn̄ ip̄m quod nomen anguſte confuſeqꝫ deſignat: apertius de finitio diſſerit: ac pate facit. Recte. igit̉ aliud ꝗddā ē ipſum: aliud eius diffinitio: ēt ſi vnū idemqꝫ eſt vtri qꝫ ſubiectuꝫ. Ut enim dictū eſt ipſuꝫ ſingulū eſt diff nitio ipſius ſinguli per partes diſtributio: atqꝫ enūe ratio. Partes autē nunc ſub̓ales dico: non q̄ magni tudinē iungant: ſed que ꝓpetatē rationēqꝫ ſubſtā Sed qd̓ in definitione dcm̄ eſt ſecūdum eas ꝑtes ſub̓am iungunt: id in partibus intelligendū eſt: qͥ ma gnitudinē copulāt: vel vt domus q̄ fundamēto: parie tibus: tectoqꝫ coniungit̉. Nam cū ea nihil ſit aliud ī ſi ꝙ partibus copulat̉: ipſa tn̄ vna quedā eſt atqꝫ co iuncta. partitio vo eius per quedā mēbra diſtributio eſt atqꝫ ideo licet vnum ſit: ꝙ ipſum eſt: ⁊ quod ſunt partes vndiqꝫ confluētes: nō tn̄ eundē neceſſe eſt ha bere intellectū: cum ip̄ꝫ integꝝ conſiderat̉: ⁊ cum in partes ipſas quibꝰ iunctuꝫ eſt: diſtribuit̉. Ex nota v̓o locus apertiſſime ab eo termino diuerſus eſt qui ſtione ē conſtitutus. Quis.n. dicat: id eſſe cuiuſlibe rei vocabulū ꝙ res ipſa ē: quā deſignat. Ea v̓o q̄ ac id de quo agitur affecta ſunt: ⁊ ſi extra poſita vident̉ terminū tn̄ in queſtiōe ꝓpoſitū velut e regiōe reſpi ciunt: que in multas ſecari neceſſe eſt partes. Oīs enī res: id quod eſt vnuꝫ ē: multa vero ſibimet retinet ac iuncta que hoc ab his que oīno extrinſecus ſunt: dif ferre intelliguntur: ꝙ ea que affecta ſunt: in relatiōe ſūt poſita: vt poſt ⁊ ipſaꝝ propoſitio: ⁊ exēploꝝ ratio monſtrabit. Ea v̓o que ſunt extrīſecus ī nulla rel ne ſunt conſtituta: atqꝫ iō hec extrīſecus ſolū. Illa v̓ affecta ſunt nuncupata: hꝫ enim aliquā quodāmod qꝫ īdiuiſos pōit: poſteriore tractatu diuidit. vt nun quoqꝫ eoſ locoſ ꝗ ī ip̄o ſt̉: diſtribuit: cū alioſ ex toto ri ꝓponit: alios ex partibus: alios ex nota: alioſ ex affe ctis. affectaqꝫ ipſa ſuis ꝑtibꝰ ſecat: extrinſecus v̓o lo cum in teſtimonio poſituꝫ eē cōfirmat. teſtimonii v̓o viꝫ in auctoritate ꝯſtituit. auctoritatē v̓o deducit ī prias partes. ſꝫ hec ī poſteriore tractatu. Nūc v̓o ec ſimplices atqꝫ indiuiſos locos ꝓponit: ⁊ veluti ſimꝑ cibꝰ ſubdit exēpla. Reſtat āt nūc vnū ꝙ vr̄ eē q̄rēdi an hi loci ꝗ ī locos alios diuidūt̉: eoꝝ quos ītra ſe cō tinēt: locoꝝ loci eē poſſint. vt eoꝝ ꝗ ſunt ex toto. ex p tibus. ex nota: ex affectꝭ: is vnus ꝗdā quaſi locuſ ſit: ꝯtineat locos: velut in ꝓuincia ciuitates. ſꝫ nūc ſimū tudo nō ꝯuēit. Locꝰ.n. ex quo ducit̉.i. ī quo argum̄t ē poſitū: ꝙ ſi loci locꝰ eē poſſet: ⁊ is ꝗ ē in ip̄o de qu agit̉: eoſ ꝗ ſt̉ ex toto vel ex ꝑtibꝰ: vel ex no̓: vl̓ ex ali

In tōpicorum Cicero. cōmentarioꝝ. lib. i. 49
ctꝭ: velut ꝗdā locꝰ īcluderet. n̄ eēt ex toto: ex ꝑtibꝰ ex nō: ex affectꝭ loci. ſꝫ argum̄ta qm̄ ī eo hererēt loco: ꝙ ī ip̄o d̓ qͦ agit̉ termīo eē p̄dictꝰ ē: n̄ igr̄ locꝰ eē pot̄it lo ci: ſꝫ velut gn̓a q̄dā ī ſpēs: ita nūc ſit diuiſio locoꝝ nec hoc ſuꝑiꝰ dictis videat̉ eē ꝯͣriū: cū ⁊ maxīas ꝓpōes: ⁊ eaꝝ dr̄ias ꝯtinētes cōi noīe appellauimꝰ locos. nam maxime ꝓpōnes lꝫ eo ipſo ꝙ maxīe ſit: includāt cete ras: ⁊ voce̓tur loci: tn̄ qꝛ ſunt notiſſime pn̄t rebꝰ du bijs eē argumēta. Iure igit̉ eaꝝ dr̄ie loci noīant̉: ꝙ ī locoꝝ ſpēbꝰ aliter ſeſe hꝫ: q̄ ꝓrſus argum̄ta eē nō poſ ſunt. nā ī ipſo locꝰ velut ī ſpēs qͣſdā diuidit̉ ī eos ꝗ ſūt ex toto ex ꝑtibꝰ ex nota ex affectis. vnꝰ ꝗſqꝫ.n. hoꝝ lo coꝝ hͥmi loci ītegꝝ videt̉ ferre vocabulū. nā vt hoīeꝫ alal dicimꝰ itēqꝫ equū: atqꝫ bouē: aīalia nūcupamꝰ ſic is locꝰ ꝗ ex toto ē: in ipſo eē dr̄: itēqꝫ ꝗ ex ꝑtibꝰ ac no ta: atqꝫ ex affectiſ ī ip̄o ſūt. ſꝫ ex hiſargumēta ꝗdē du ci poſſibile ē: ipſa v̓o argumēta vt ſint fieri neꝗt. Sed ad id totū de quo diſſeritur: cum definitio adhibetur: quaſi inuolutum euoluitur id de quo qͣ ritur. Eius argumēti talis eſt formula. Ius ciuile eſt equitas conſtituta his: qui eiuſdem ciuitatis ſūt ad res ſuas obtinēdas. Eius autem equitatis vti lis cognitio eſt. Utilis ergo eſt iuris ciuilis ſcīa. Poſt locorum bifariam diuiſioneꝫ in ipſo.ſ. de quo agit̉: ⁊ extrinſecꝰ poſitoꝝ partitꝰ eſt eū locū qui eſt ī ipſo in qͣttuor mēbra.i. a toto a partiū enumeratiōe: a nota ab affectis. Nūc igit̉ antea qͣꝫ diuidat eū locū quē ab affectis eē ꝓpoſuit: ſuperioꝝ triū quos in prīo interi tractatu minime diuiſurus ē: ſed īdiuiduos reli cturus exēpla ſupponit. Hi v̓o ſunt a toto: a ꝑtibus: a nota: ac de eo quidē loco qui eſt a toto ita diſputat. Tū inquit dicimꝰ a toto locū argumēti qn̄ totū illud qd̓ in qōne poſitū eſt: diffinitione cōplectimur: q̄ dif finitio rei dubie d̓ qͣ agit̉: facit fidē. Sꝫ diffinitio oīs vt ſuꝑius quoqꝫ dcm̄ ē: id qd̓ noīe inuolute deſignat̉: euoluit ⁊ explicat: atqꝫ iō nō terminꝰ qui in diffinitio ne ponit̉: ſꝫ q̄ in ipſo ſūt poſſūt argumētis p̄ſtare ma teriā. Sūt āt ī vno ꝓpe diffinitiones. Diffinitio.n. eft oratio ſb̓aꝫ vniuſcuiuſqꝫ ſignificās: ꝙ ſi ab vnaquaqꝫ re ꝓpa ſb̓a n̄ recedit: ne diffinitio ꝗdē recedit: ⁊ ergo definitio in ipſo termīo: de quo agit̉: q̄ definitio totū terminū neceſſe e cōp̄hendat: neqꝫ.n. ꝑtē ſb̓e: ſꝫ toti termini ſb̓am monſtrat. Sꝫ qōnū ex ea diffinitiōe fi des ſit rei dubie: trahit̉ ex diffōne argumētū que de finitio in ipſo termīo ē: de quo agit̉: ⁊ eius termini to tū eſt. Itaqꝫ argumētuꝫ qd̓ a diffinitiōe ducit̉: ab eo ducit̉ loco: qui in ipſo termīo ē: ꝗ in qōne ē collocatꝰ. Sed qm̄ multi loci ſunt ī ipſo: hic locus a toto ē. Dif finitio.n. totū terminū cōp̄hendit: atqꝫ id qd̓ īuolute noīe ſignificabat̉: euoluit atqꝫ aꝑit eius argumēti ta lis eſt formula. Ius ciuile eſt equitas cōſtituta his ꝙ eiuſdē ciuitatis ſūt ad res ſuas obtinēdas: eiꝰ aūt eꝗ tatꝭ vtilꝭ ē cognitio: vtilꝭ eſt ergo iurꝭ ciuilis ſcīa. Eſt .n. qō: an iuris ciuilis ſcīa ſit vtilis: hic igit̉ ius ciui le ſupponit̉: vtilis ſcīa p̄dicat̉. Querit̉ gͦ. an id qd̓ pre dicat̉: vere poſſit adherere ſubiecto. Ip̄m igit̉ ius ci uile non potero ad argumentū vocare: de eo.n. qō cō ſtituta eſt: reſpicio igit̉ quid ei eſſet inſituꝫ: video ꝙ oīs diffinitio ab eo non ſeiungitur cuius eſt diffinitio ne a iure ciuili quidem propriaꝫ diffinitioneꝫ poſſe ſe iungi. Diffinio igitur ius ciuile: ac dico ius ciuile ē eꝗ tas cōſtituta his qui eiuſdē ciuitatis ſunt: ad res ſuas obtinendas. poſt hec conſidero num hec definitio re liquo termino vtili ſcīe poſſit eſſe ꝯiūcta.i. an equitas
cōſtituta his qui eiuſdem ciuitatis ſunt: ad res ſuas obtinendas: vtilis ſcīa ſit: video eſſe utilē ſcīaꝫ dicte ſuperiꝰ equitatis. Cōcludo itaqꝫ igit̉ iuris ciuilis ſcīa vtilis eſt. hoc igitur argumētū eſt ex eo loco ꝗ ē ī ip̄o hoc eſt in iure ciuili qui terminus in qōne eſt conſtitu tus: hic vocatur a diffinitione: que diffinitio qōnū to tū eſt argumentū eſt a toto. Omnis aūt locus a toto in ipſo eſt. Nec nos vlla dubitatio perturbet: ꝙ ius ci uile. ⁊ rurſus ſcīa vtilis. Quedā ſunt orationes quas vt terminos collocamus. Non enim omnis terminus ſimplici orationis parte profert̉: ſed aliquotiens ora tiones integre in terminis conſtituuntur. In hac igi tur argumentatione maxima ac propoſitio per ſe no ta eſt ea: per quam intelligimus omnia que diffinitio ni alicuius coniunguntur: ipſa quoqꝫ illis quoꝝ defini tio eſt: ex neceſſitate copulari. Sequit̉ eniꝫ cū diffini tio iuris ciuilis vtili ſcientie poſſit adiungi: tuꝫ quoqꝫ iuri ciuili vtilem ſcientiam poſſe copulari eſt igit̉ hoc argumentum tractum ab eo loco qui eſt in ipſo. Oīs eniꝫ diffinitio in eo termino eſt quē diffinit. Eoꝝ aūt locorū qui ī ipſo ſunt: eſt a toto. Oīs.n. diffinitio totū monſtrat: atqꝫ aperit. Maxima ꝓpō: ꝗbꝰ aliquoꝝ dif finitio iungit̉: eiſdē neceſſario ea q̄ diffiniūt̉ aptāt̉. ¶ Tū ꝑtiū enūeratio: q̄ tractat̉ hoc mō. Si neqꝫ cē ſu neqꝫ vīdicta neqꝫ teſtō liber factus eſt. Non eſt liber: neqꝫ vlla ē eaꝝ reꝝ. non eſt igitur liber. ¶ Sit queſtio vtrum aliquis quē ſeruū eſſe conſtiterit ſit liber. Faciēdi liberi tres ſunt partes: vna ꝗdē vt cē ſu liber ſit: cenſebantur enim antiquitus ſoli ciues rō mani. Siquis ergo conſentiente vel iubente domi no nomen detuliſſet in cenſum: ciuis romanus fiebat ⁊ ſeruitutis vinculo ſoluebatur: atqꝫ hoc erat cēſu fie ri liberum per conſenſum domini: nomen in cenſum deferre: ⁊ effici ciuem romanum. Erat etiam pars al tera adipiſcende libertatis: que vindicta vocabatur: vindicta vero eſt virgula quedam: quam lictor manu mittendi ſerui capiti imponens: eundem ſeruum in li bertatem vindicabat: dicens quedam verba ſollem nia: atqꝫ ideo illa virgula vindicta vocabatur. Illa ēt pars faciendi liberi eſt: ſiquis ſuprema voluntate ī te ſtamenti ſerie ſeruum ſuum liberum ſcripſerit. Que queſtionū partes ſunt liberi faciendi: ſi quis aliquem quē ſeruū fuiſſe conſtiterit: monſtrare velit non eſſe liberum factum: dicet ſi neqꝫ cenſu neqꝫ vindicta: ne qꝫ teſtamento liber factus eſt. non eſt liber. At nulla earū parte liber factus eſt. Non eſt igitur liber. Si enim omnis partes a qualibet illa re abiunxeris: totū neceſſario ſeparaſti. Nam cum totū in ſuis partibus conſtet: ſi quid nulla cuiuſlibet parte coniūgitur: a to to etiam ſegregat̉: partes autem duobus dicimꝰ mo dis: vel ſpecies: vel mēbra. Spēs eſt q̄ nomē totius in tegrū capit velut homo atqꝫ equus animalis: vtraqꝫ enim per ſe integro nomine animalia nuncupāt̉. Eſt enim hō aīal. ⁊ rurſus equus animal. Item membra ſunt que cū totū efficiāt: cōiuncta totius capiunt no men: ſingula v̓o nullo modo: vt cū fundamētū: parie tes: ⁊ tecta: domꝰ membra ſint ſimul oīa domus dici tur. fūdamēta v̓o ſola domꝰ vocabulo minīe nūcupā tur neqꝫ parietes: neqꝫ tecta. In his igit̉ que ſpēs ſūt qōnū nomen totius integrū capiūt. niſi ſigillati oēs partes ab eo de quo dubitat̉ abiunxeris: non poſſis totum abeſſe monſtrare. Dictū eſt.n. vnāquāqꝫ par tē totius vocabulum ītegꝝ capere: Ut qm̄ faciendi li beri tres ſūt ſpēs: cenſus: vindicta: teſtamētū: ſi qͣſli

In Tōpicorū Ficero. Cōmentario. lib. ii.
bet duas remoueris: vna tn̄ ꝑmanſerit: libeꝝ neceſſa rio ꝯfitebere. Siue.n. cenſu tm̄: ſiue vīdicta: ſiue teſta mento ſit liber factꝰ: libeꝝ eē cōſtat. gͦ. ī his niſi oēs ſpēs ſemoueris: non potes deſtruere qd̓ in queſtione ꝓpoſitū eſt. At ſi affirmare velis: atqꝫ aſtruere: ſuffi cit tm̄ vnāquālibet ſpēꝫ demōſtrare: vt ſi velis on̄de re libeꝝ: ſat eſt: vt moſtres aut vindicta: aut cēſu: te ſtamentoue libeꝝ ſcm̄: qd̓ ſi deſtruere velis nō ſuffi cit on̄dere: aut cenſu: aut vindicta: aut teſtō libeꝝ nō eſſe ſcm̄. Sꝫ nullo mō eoꝝ modoꝝ ad libertatē veniſ ſe. Itaqꝫ ī his ꝑtibus q̄ ſpēs ſunt: ſi deſtruere velis: cūctis vtēdū eſt: ſi aſtruere vna ſufficiat. At v̓o he ꝑ tes q̄ ſunt mēbra: ꝯͣrio mō ſunt: ſi deſtruere velis: ſat erit vnaꝫ ſeiungas. ſi aſtruere: cuncta adeſſe neceſſa rio cōprobabis. nā ſi velis on̄dere nō eſſe domū: ſu ficit vt aut fundamēta nō eē dicas: aut parietes: aut tecta. nā quicꝗd hoꝝ defuerit: domꝰ nō pōt appella ri. At ſi velis on̄dere domū eſſe: niſi cūcta in vnū cō iunxeris id qd̓ ꝓponis: nō valebis aſtruere. Oēs v̓o hi loci a ꝑtiuꝫ enumeratiōe ducūt̉: qꝛ in his ꝑtibꝰ ē ſpēs ſūt: cuncte ꝑtes enūerant̉: vt deſtruas. Qō ē igi tur in ꝓpoſito Ciceronis exēplo argumēti a ꝑtiū enu meratōe deducti: An is quē ſeruū fuiſſe ꝯſtitit: liber ſit is que ẜuū fuiſſe ꝯſtitit: ſubiectus ē terminꝰ. liber v̓o p̄dicatꝰ. neutꝝ igit̉ eoꝝ terminū ad argumētū di cere poterimꝰ: de ꝗbꝰ.n. dubitat̉: ipſi fidē dubitatiōi ſacere n̄ poſſūt: video igit̉ ꝗd ī altero eoꝝ ſit. qm̄ v̓o ꝑtes oīs ī eo ſūt: cuiꝰ ꝑtes ſūt: qm̄qꝫ libertas data hꝫ ꝓpas ꝑtes: ſumo eas atqꝫ dinumero: ⁊ reꝗro an vlla eaꝝ ꝑtiū videat̉ īeſſe ſubiecto: ſꝫ nulla ineſt. Cōcludā igit̉ nō eē libeꝝ. Un̄ māifeſtiꝰ demōſtrat̉: nō ſolū ab eo termīo ꝗ ſubiectꝰ ē: argumēta ſumi poſſe: veꝝ ēt ab eo ꝗ ē p̄dicatꝰ. Nā pͥus exēplū quo demōſtrabat. Iuris ciuilis ſcīaꝫ eē vtilē: ius ciuile qd̓ ſubiectū erat diffiniuit: ductūqꝫ īde argumnētū rei dubie ſecit fidē. Hic v̓o lib̓tatꝭ ꝑtes enumerant̉: qui ē terminus p̄di catꝰ. Eſt igitur vt dcm̄ ē qō: An quē ſeruū eſſe cōſti terit: liber ſit: Terminꝰ is quidē quē ſeruū eſſe ꝯſtite rit ſubiectꝰ eſt p̄dicatus v̓o liber: in ipſo.i. ī predicato ꝑtes ſunt que enumerāt̉: a qua enumeratiōe dū tra hitur argumētū: ſit argumētū ī ipſo ex ꝑtiū enume ratiōe. Maxīa ꝓpd̓ cuiꝰ ꝑtiū nihil rei ꝓpoſite copu latū eſt: ei ne totū quidē eē pōt cōiunctū. Hic videt̉ eē dubitādū: nū locus a toto: atqꝫ a ꝑtibꝰ idē ſit: cun oēs ꝑtes totū faciāt: ſi cōiungant̉. Sed rn̄debitur: cū ſit argumētū ab enumeratiōe ꝑtiuꝫ: totū diuidit̉ nō cōiūgit̉: diuidēdo.n. argumētatio ꝓcedit. Nā ꝗſquis ꝑteꝫ cuiuſlibet ſūpſerit: eo ipſo: qꝛ ꝑtē ſūpſerit rē vr̄ eſſe partitus. Qui v̓o rē diuidit: diſſipat: potiª qͣꝫ cō ficit totuꝫ ſꝫ reſtare adhuc ābiguitas pōt nō diffini tio quoqꝫ īuolutā noīs ſignificationē explicat ꝑ qͣꝫdā ſubſtātialiū ꝑtiū enumerationē: Enumeratio v̓o par tiuꝫ q̄dā ipſaꝝ a ſe ꝑtiū diſſipatio eſt. Sꝫ aliud ē rei ꝑtes enumerare: aliud diffinitionis. Nā rei ꝑtes ea re cuius ꝑtes ſūt ſemꝑ mīores ſūt vt caput: vel torax vel cetera mēbra toto hoīe: ꝑtes vero definitionis to ta re q̄ diffinit̉: ſi ſpales ſūt ꝓbāt̉ eē maiores vt aīa hoīe maius eſt. Itēqꝫ rōnale mortale eundē hoīem: velut maiora ꝯtinēt: ⁊ ſūt ſingule ꝑtes diffinitōis eiꝰ q̄ eſt aīal rōnale mortale. Partitio igit̉ ſumit ꝑtes rei qͣꝫ ꝑtitur ſemꝑ mīores. Que v̓o ſumit definitio: vl̓ia ſūt ꝑ ſe totaqꝫ ⁊ ꝯtinētie diffiniti: qͣꝫuis poſita ī diffinitiōe ꝑtes fiāt: vt ī his q̄ ſuperiꝰ exēpla ꝓpoſui: facile intelligi pōt. Un̄ māifeſtū eſt locū a toto: ꝗ diſ finitiōis eſt: ⁊ locū a ꝑtiuꝫ enūeratiōe eſſe diuerſos.
¶ Tū notatio: cū ex verbi vi argumētū aliqd̓ elicit̉ hoc modo cū lex. Eliaſantia aſſiduo vidicē aſſiduū eſſe iubeat. Locupletē iubet locupleti. Locuplex ē aſſiduus vt ait elius appellatus ab ere dando. ¶ Tertiꝰ eoꝝ ꝗ in ipſo ſūt locꝰ a notatōe ē cōſtitutus Notatio ē q̄dā noīs īterp̄tatio. Nomē v̓o ſꝑ in ipſo ē Ut.n. diffinitio id ꝙ in noīe īuolute declarat̉ expedi atqꝫ diffūdit: ita ēt nomē id qd̓ a diffinitiōe euolute dr̄: īuolute cōfuſeqꝫ deſignat. ꝙ ſi d̓finitio ī ipſo ē: no mē quoqꝫ ī ipſo eē de qͦ agit̉: nō pōt dubitari. Ex no tatōe āt locꝰ vocatꝰ ē: qꝛ nomē oēꝫ rē notat atqꝫ ficat. Uidex igit̉ ē ꝗ alteriꝰ cāꝫ ſuſcipit vindicād luti quos nūc ꝓcuratores vocamꝰ. Lex igit̉ eli aſſiduo vindicē aſſiduum eſſe iube. Queritur cū lex eliaſātia vidice velit eē aſſiduo aſſiduū: locuple tē velit locupleti. Hic igit̉ ſubiectus ꝗdē terminꝰ ē: le eliaſantia vindicē volens aſſiduo aſſiduū: p̄dicatꝰ v̓ locupletē locupleti ipſos igit̉ terminos nō potero ac fidē qōnis adducere. De ipſis.n. de ꝗbꝰ ābigit̉: null effici fides pōt. Quero igit̉ ꝗd ī ipſoꝝ altero ſit: ac ꝑ deo vnū eoꝝ terminuꝫ eē legē eliaſātiā. q̄ aſſiduū a ſiduo vīdice̓ eē decernat.i. ſubiectū huiꝰ or̄onis īteri tor ꝑtē: q̄ ē aſſiduꝰ ꝗd.n. ē aſſiduꝰ aliud niſi aſſeꝫ dā aſſeꝫ v̓o dar̄ niſi locuplex n̄ pōt. aſſiduꝰ igit̉ locuple ē. Cū igit̉ lex eliaſātia aſſiduo vindicē aſſiduuꝫ eē ci ſtituat: locupletē iubet locupleti: aſſiduus quippe et locuples a dādo ere noīatus. Argumētū igit̉ hoc tra ctū ē ex eo loco: ꝗ eſt in ipſo.i. a noīs interp̄tatiōe. no mē.n. ī ipſo illo eſt: cuiꝰ nomen eſt: cuiꝰ īterp̄tatio no tatio nūcupat̉. Sꝫ ab huius īterpretatiōe factū ē ar gumētū. Igit̉ hoc argumētū ex eo loco eſt ꝗ ē in ip̄ .i. a noīe: ⁊ eoꝝ qui in ipſo ſūt: a notatiōe.i. a noīs in terp̄tatiōe. Maxīa ꝓpō ē. interp̄tationeꝫ noīs idē va lere ꝙ nomē. Sꝫ paulo cōfuſiꝰ a Cicerōe dicta ar mētatio maximū p̄ſtat errorē. Ita.n. dici oportuit. ſiduus: ē ꝗ aſſeꝫ dat: ꝗ v̓o aſſeꝫ dat: locuplex ē aſſidu us igit̉ locuplex ē. Lex āt eliaſātia aſſiduū aſſiduo vindicē iubet locupletē igit̉ locupleti vīdicē eē p̄ſci pſit. Qd̓ ſi ita dcm̄ eēt: aꝑtior argumentatio fuiſſet. Tūc v̓o ita dixit. Cū lex eliaſātia aſſiduo vidicē aſſi duuꝫ eē iubeat: locupletē iubꝫ locupleti ⁊c. Subiun xit: vt on̄deret̉ locuplex eē aſſiduꝰ hoc āt tātūdē val ꝙ ait legē eliaſātiā aſſiduo aſſiduuꝫ vindicē cū iube ret eſſe: locupletē locupleti eſſe p̄cepiſſe: tāqͣꝫ ſi dice ret ꝗ aſſiduꝰ ē locuples ē. Niſi.n. is ꝗ aſſiduus ē: locu plex ſit: nō cōſeꝗt̉: vt cū lex eliaſantia aſſiduū aſſiduc vidicē eē iuſſerit locupleti ⁊ argumēti cōcluſionē pͥ rē poſuit ſubiecti v̓o ꝓbationē. Cōcluſio nāqꝫ ē: cum lex eliaſantia aſſiduuꝫ aſſiduo vindicē velit eē: locup tē iubet locupleti atqꝫ hāc p̄miſit probatio v̓o ē aſſi duuꝫ eē locupletē ab ere dādo noīatuꝫ hāc ītulit con cluſiōi. Reſtat is locꝰ eoꝝ ꝗ ī ipſo ſunt ꝗ ducit̉ ab affi ctis. Cuiꝰ expōnē: qm̄ varia ē multiplexqꝫ eiꝰ diuiſi differamꝰ: ac pͥmi volūinis terminū hucuſqꝫ ſiſtamꝰ ¶ Eiuſdē Boetij ī Topica Cice. Cōmētarioꝝ li. ſcd̓s N tam difficilimi operis curſu non ſui neſcius mi patrici: quin labor hic noſte quem te adhortante ſuſcepimus: dum iſ dicio ml̓titudinis īperite aut eleuat̉: a p̄mitur: facile varijs reprehēſiōibꝰ me Adeatur. Nam ⁊ illi quibus hoc totum di ſerendi diſplicet genus velut ſuꝑuacaneum ſtudium familiari prauis mentibus cauillatiōe deſpiciūt. ⁊ maximū huius ſcīe fructū putāt: ſua ceteros ſegniti mentiente

In topicorum Cicero. cōmentarioꝝ. lib. ii. 50
metientes: tāto nos oꝑi pares eē nō exiſtimāt. quoꝝ ꝗdē priores ſi nō inuidia laboris alieni extimatiōeꝫ p̄ munit: ſed reprehēſiōis iudicio quoqꝫ conſentiūt: nul lo modo ferendos eſſe puto. Multoqꝫ ī me libētiꝰ de torſerī praue opinionis inuidiā. ac noſtris eos diffide re viribꝰ facillime patiar: potiˢ qͣꝫ tante diſcipline ca care rōneꝫ. Sꝫ proh diuinā atqꝫ hūanā fidē: q̄ ē hec hominū prauitas: q̄ tāte ē īprudētie cecitas: vt pene ſua ſeſe ipſi cōfeſſiōe cōdemnent. Nullꝰ eſt.n. qui ſe vi deri nolit peritiſſimū diſſerēdi quin ēt obiectare ipſi aliꝗd ⁊ reſoluere obiecta conāt̉: ⁊ ſi facile id factu eēt cuncti ad ſcīaꝫ logice diſcipline velut ad cōmūia q̄dā ſapiētie lucra cōcurrerēt. Iā v̓o quid abſurdiꝰ fingi pōt: qͣꝫ ꝙ probabilibus vt ipſi exiſtimant argumentiſ inutile ſtudiū dialectice nitunt̉ aſtruere. Quid.n. con uenit diſſerendi artem diſſerendo ꝑuertere: vt cuius affectes opinionē: eiuſdē deſpicias veritatē. Sed vt cātor: ille diſcipulū ſibi ac muſis canere iubebat: ita ⁊ ego quoqꝫ mihi ac tibi: nō muſe: ſed tāqͣꝫ muſarū pre ſidi cecinerim atqꝫ id qd̓ multo labore ſtudioqꝫ colle gi: nō rhetorica tm̄ facultate: veꝝ dialectica ēt ſubtili tate depromā. Que v̓o ſequūt̉ hmōi ſunt. ¶ Ducuntur ēt argumenta ex his rebus: que quo dammodo affecte ſunt ad id de quo queritur. Sꝫ hoc genus in plures partes diſtributum eſt. Nam alia coniugata appellamꝰ alia ex genere alia ex for ma alia ex ſimilitudine alia ex differentia alia ex cō trario alia ex coniunctis alia ex antecedētibus: alia ex conſeq̄ntibus alia ex repugnantibus alia ex cau ſis alia ex effectis: alia ex comparatione maiorum aut partium aut minorum. ¶ Poſtqͣꝫ locos eos ex ꝗbꝰ argumenta ducuntur ge mina partitiōe diſtribuit: alios in ipſo de quo agitur herere dicendo alios extrīſecus aſſumi: eumqꝫ locū. ī ipſo de quo agit̉ heret: ī qͣttuor ſpēs ſecuit.i. a toto a partibus: a nota: ab affectis. Superioribus quidem tribus exempla ſubiecit. Que nos primo volumīe qͣꝫ tū diligenter fieri potuit explicauimus. Reſtatis locꝰ quē poſuit quartū.i. ab affectis: huius cū multe ſint ſpecies integri atqꝫ indiuiſi proponi non potuit exem plum. Nā quoꝝ facienda partitio eſt: meliꝰ ꝑ ſingula membra diſpoſitis aperiūt̉ exemplis. Hunc igitur lo cū diuidit hoc modo. Locus qui ex affectis eſt partim ex coniugatis partī ex genere: partim ex forma deſcē dit ex ſil̓itudine ēt vel ex differentia: vel ex contrario nec non ex coniunctis: ex antecedentibus: ⁊ cōſequen tibus: ⁊ repugnātibus ex cauſis etiaꝫ atqꝫ ex affectis cauſaꝝ: ⁊ ex cōparatiōe maiorū aut parium: vel mi norum: que oīa. Tullius paulopoſt cōuenientibꝰ rerū ſimilitudinibus illuſtrat: Nunc illud nobis dicendū ē: q̄ ſit affectoꝝ natura ⁊ quid habeant. ꝓprietatis. ſunt enī affecta que quodāmodo ad aliquid referri poſſūt ad id ad quod referuntur. oīa v̓o q̄ ſe aliqua relatiōe reſpiciunt: aut amica inter ſe: aut diſſidentia conferū tur. Si amica vel ſubſtantialiter. vt genus forma: an tecedentia: ꝯn̄a: cā: effectꝰ. Uel in qualitate: vt coniu gatū: ſil̓e: cōiunctū: vel ī quātitate vt paria. Que v̓o ſibi diſſidētia cōferūt̉: partim a ſe differētia ſunt tm̄ partim aduerſa: ſed aduerſa partī in qualitate: vt cō traria vel repugnantia: partim in quantitate: vt ma ius aut minus. Que cum ita ſint: manifeſtum eſt: ⁊ amica ſibi cognationis relatione cōiūgi: ⁊ diſſidentia hoc ipſo ꝙ ſibi aduerſa ſint: ad ſeinuicem cōparari. Nā qͥ amica ſt̄: amiciſ āica ſūt ⁊ diſſidētia a diſſidēti
bus diſſident. Ita igitur ⁊ genus forme genus eſt: ⁊ forma generis forma ⁊ antecedentia conſequentium: ⁊ ꝯn̄a antecedentium: ⁊ cauſa effectuū cā ⁊ effectus cāꝝ effectus ⁊ cōiugata coniugatis coniugata ſūt ⁊ ſi mile ſimili ſil̓e ⁊ coniunctū cōiuncto cōiūctū ⁊ paria paribꝰ paria ⁊ differētia differētibꝰ differētia: ⁊ ma iora maioribꝰ maiora ⁊ minora minoribus minora ſūt ⁊ ꝯͣria ꝯͣrijs ꝯͣria ⁊ repugnātia repungātibꝰ repugnā tia ſūt. Affecta igit̉ ſūt q̄ cū a ſeinuicem diuerſa ad ſe inuice tn̄ referūt̉. Sꝫ quo ordine Tullius ſuperiꝰ de ſcripſit locos: nos diffinitiones oībꝰ apponemus. Eo rū igit̉ q̄ ad ſeinuicem affecta dicunt̉ in. M. T. diſpu tatione prīa ſūt coniugata ſed cōiugata voco: quecū qꝫ ab vno nomine varia ꝓlatione flectūt̉ vt a iuſtitia iuſtus iuſtū iuſte. Hec inter ſe cūqꝫ ipſa iuſtitia vnde eoꝝ vocabulū fluxit: cōiugata dicūtur. Genus v̓o qd̓ de multis ſpē differentibꝰ ī eo ꝙ ꝗd ē p̄dicat̉ vel vt aīal dr̄ de hoīe atqꝫ equo q̄ ſpecie differūt: ⁊ in eo ꝙ ꝗd ſit p̄dicat̉. Interrogātibus.n. nobis ꝗd ſit hō vel equꝰ. Rn̄det̉ aīal. Quod genus licet neceſſe ſit ab eo eſſe diuerſū cuiꝰ genꝰ eſt: cognatū ē ei tn̄ qꝛ ad id ſb̓e relatiōe cōiungit̉. Spēs ēt ē: de qͣ genꝰ ſuꝑiꝰ p̄dicat̉: quā Cicero formā vocauit velut hō aīalis. Similitu do eſt vnitas qͣlitatis. Nā duo q̄ ſibi ſūt ſil̓ia: eādē ne ceſſe ē habere qͣlitatē. ⁊ qm̄ ip̄m ſibi ſil̓e eſſe nihil pōt aliud neceſſe eſt ſimile conſideret̉. Sed aliud eſſe nō poterit niſi fuerit in aliqͣ ꝑte diuerſū. Ergo ſimilia a ſe in alia ꝗdē re diuerſa ſunt: ī alia vero cōgruūt. In ea vero re qͣ ẜm qualitatē congruūt: in ea eſſe ſil̓ia in telligūtur: q̄ ad ſe ſimilitudinis ipſiꝰ copulatiōe refe rūt̉. Differētia ē qͣ vnūquodqꝫ differt ab alio: vt hō ab equo rōnabilitatis dr̄ia diſcrepat. Hec igit̉ p̄dica tione ꝗdē ꝓpe nature ad ea refert̉: quoꝝ eſt differen tia vt rōnabilitas ad hoīeꝫ. Diſſimilitudinis v̓o rōne ad ea ꝗbus diſcrepat id cuius eſt differentia vt rōna bilitas ad bouē. Cōtraria v̓o ſūt: q̄ ī eodē poſita ge nere longiſſime a ſe diſcrepāt vt albū atqꝫ nigꝝ. que licet in vno qualitatis genere ponant̉: a ſe tn̄ qͣꝫ lōgiſ ſime recedūt ea quoqꝫ ad ſe r̄ferri nullꝰ ignorat. Alid̓ ē.n. ꝙ ſūt: aliud ꝙ ꝯͣria ſunt. Qd̓.n. nigrū eſt qͣle eſt. Quod v̓o ꝯͣriū ē: ab albo plurimū diſcrepans eſt. Cō iūcta v̓o ſūt: q̄ vnicuiqꝫ rei finitimā naturā tenēt ve lut timori pallor adiūctꝰ eſt. Hec talia ſunt vt ſepiꝰ ꝙ dem adiunctis ſibi cohereſcāt: neqꝫ tn̄ ex neceſſitate his ꝗbus vicina ſunt adeſſe cogant̉. Nam ſepe timo ri pallor aſſiſtit: nō tn̄ ſemꝑ veluti cum diſſimulatiōe p̄mitur metus atqꝫ iō veriſimilia ex adiunctis argu mēta naſcunt̉. Nā qͥcūqꝫ cōiuncta ſunt ea his ꝗbª ad herent inditio eſſe ſolent. Sed de his ī poſteriore diſ putatione diligentiꝰ diſſerā. An̄cedētia v̓o ſūt ꝗbus poſitis aliud neceſſe eſt conſequatur vt quia belluꝫ ē: eē inimicitias. Hec ordinis neceſſitatem tenent. Con ſequentia eniꝫ ab antecedētibus ſeparari nō q̄ūt: con ſequens v̓o eſt quicquid id ꝙ antecedit inſequit̉: vt inimicitie bellum conſequuntur: Nam ſi bellum ē: ini micitias eſſe neceſſe eſt habetqꝫ locus hic illud nota bile ⁊ ſpectandum: ꝙ ſepe que naturaliter priora ſūt tamen ipſa ſunt conſequentia. Sepe ⁊ naturaliter an tecedunt: ⁊ in propoſitione priora ſunt. Namqꝫ inimi citie prius exiſtere quā bella ſolent. Sed nō poſſumꝰ proponere inimicitias vt bellum ſequatur. Non eniꝫ poſſumus vere dicere: ſi inimicitie ſunt bellū ē ſed p̄ ponimus bellū: ⁊ inimicitie q̄ natura priores ſunt ſu ſequuntur ita ſi bellū eſt inimicitie ſunt. Nunc igitur inimicitie q̄ naturaliter bellū p̄cedūt: eedē bella in ꝓ

In Topicorū Ticero. Cōmentario. lib. ii.
poſitione comitant̉ at ſi dicā ſi ſuꝑbꝰ eſt: odioſus eſt Suꝑbia ⁊ naturaliter ⁊ in ꝓpoſitiōe odiū p̄cedit. pr us.n. ſuperbia cōſueuit exiſtere: poſt v̓o atqꝫ ex eadē ſuꝑbia veniens odiū ſeꝗ. Nec intereſt vtꝝ natural̓r q̄libet res antecedat aliqn̄ an v̓o cōſeqͣtur dū id in ꝓ poſitione annotemꝰ eā eſſe rē antecedenteꝫ: q̄ ſiue na turaliter pͥor ſit ſiue poſterior: alterā tn̄ rē ſecū neceſ ſario trahat. Repugnātia v̓o intelliguntur quotiens id ꝙ alicui ꝯͣrioꝝ naͣl̓r iūctū eſt reliquo ꝯͣrio cōꝑat̉ vt qm̄ amicitie atqꝫ inimicite ꝯͣria ſt̉. Inimicitias v̓o cō ſeꝗt̉ nocēdi volūtas: amicitia ⁊ nocēdi volūtas repu gnātia ſunt hec quoqꝫ ad ſe ꝯͣrietatis ſimilitudine re ferūt̉. Cā ē: qͣ p̄cedēte aliud efficitur: vt cā diei eſt ſo lis ortꝰ. Effectū eſt ꝙ p̄cedēs cā ꝑficit vt dies quē ſo lis ortꝰ emittit: Maioꝝ vero cōparatio ē: quotiēs ei qd̓ minꝰ ē: id qd̓ maiꝰ eſt cōꝑatur: vt ſi nemo innocēs pelli in exiliū dꝫ: multo magis ne Tullius ꝗdē: ꝗ nō ī nocens ſolū: veꝝ etiam ⁊ patrie fuit liberator. plus ē ē.n. patrie eſſe liberatorē qͣꝫ innocētē. Pariū vo quo tiens inter ſe paria cōꝑant̉: vt ſi hic ciuis innocēs pel li in exiliū nō dꝫ: qꝛ īnocēs ē: nec ille ꝗdeꝫ ꝗ eſt inocēs carere patria iuſte pōt. Minoꝝ v̓o quotiens minora maioribꝰ ꝯferūt̉. vt ſi Ciceronē liberatorē patrie pre mio nēo dignū putauit: nemo eū putet p̄mio digni ꝗ cū tm̄ īnocēs fuerit: nulla in rempu. cōtulit merita. Hec itaqꝫ oīa cognata ſibi eſſe: ⁊ ad ſe referri inuicē: ⁊ ſe velut eregiōe reſpicere nullꝰ ignorat. Nā vt de cognatis pͥmū loqͣmur: ⁊ iuſtitia ad id qd̓ iuſtū vel id qd̓ iuſte fieri pōt ſpectat: ⁊ eū ꝗ iuſtꝰ ē ꝑficit. Cetera quoqꝫ hn̄t ad ſe n̄ mō vocabuli cognationē: veꝝ ēt cu iuſdā nature cōgruētiā: ita tn̄ vt a ſe diuerſa fint. Ne qꝫ idē eſt iuſtitia qd̓ iuſtꝰ. Oē.n. ꝗcꝗd ab aliquo infle ctit̉ ē diuerſū: eidēqꝫ cognatū: a quo ēt ꝓbat̉ inflexū. Genꝰ etiā cognatū eſſe ei cuiꝰ genꝰ ē.i. ſpēi quā Cice ro formā vocauit: dubiū nō ē. Genꝰ.n. ſpēi genꝰ ē: ⁊ ſpēs generis ſpēſ. itaqꝫ ad ſeinuicē referunt̉: licet idē genꝰ ac ſpēs nō ſint: Illud ſane vidēdū eſt: qm̄ qͣs nos ſpēs nuncupamꝰ: eas Cicero formas vocat. Cui ꝗdeꝫ dū ꝙ dicit ītelligā: cōcedā libēter quibꝰ voluerit vti nominibus: mihi v̓o nō idē cōcedi pōt. Nā ꝗ explana tionis lucē ꝓfeſſus eſt: in his verbis dꝫ q̄ ſunt in vſu poſita verſari. Id āt ꝙ ſupponit̉ generi vt ſpēs quā forma potiꝰ nūcupet̉: vſus obtinuit. Iā v̓o ſil̓e niſi ſi mili ſil̓e eē nō pōt: ⁊ qd̓ differt niſi a diſſimili differ re nō pōt. Cōtraria ēt ꝯͣrijs intelliguntur eſſe ꝯͣria. cō iuncta etiam cōiunctis adhereſcūt ⁊ q̄ ſunt antecedi tia: aliꝗd qd̓ pōt conſequi antecedūt. Id ēt qd̓ eſt ꝯſe quens illud qd̓ anteceſſit inſeꝗt̉. Oē ēt repugnās re pugnāti ſibimet ītelligit̉ īimicū. Cā ēt effectꝰ ſui cā ē Qd̓ eniꝫ q̄uis cā efficit: eiꝰ rei quā efficit cā ē: effectꝰ quoqꝫ cāe alicuius effectꝰ ē. Cōparatio vero maiora reſpicit mīoꝝ vero maiora pariū paria atqꝫ ī oībꝰ ea natura eſſe dep̄hēdit̉: vt cū per ſe res q̄dā ſint diuer ſe ab his ad q̄ referūt̉: affecta tn̄ eſſe dū cōparāt̉ ap pareāt. diuerſa vero eſſe ab his ad q̄ referāt̉: illa res approbat: qm̄ nihil ad ſe ip̄ꝫ referri pōt. Que cū ita ſint: iure affecta ſunt nūcupata q̄ oīa eiꝰ loci ꝗ ex affe ctis ducit̉ ſpēs: vel forme ſunt. ipſo etiā teſtāte Cice rone ꝗ ait. Sed hoc genus in plures ꝑtes diſtributū eſt. Cū.n. genꝰ dixit qͣs ſcindit a genere ſpēs eē ſigna uit. Preterea oīa hec ⁊ nomē generis ſuſcipiūt ⁊ di finitionē. Affecta enī ſūt ad aliꝗd: q̄ ad id ad qd̓ affe cta ſunt: referri q̄unt. cōiugata uero ⁊ genuſ ⁊ forma ⁊ cetera ad ea ſemꝑ ad q̄ ſūt affecta: referūt̉. Sed vt in ſuperioribꝰ locis dictū ē: ꝗ ī ipſo de quo agit̉ herebāt: id ē ex toto: ex ꝑtibꝰ: ex nota. vt ex toto eo ītellige ret̉ termino: ꝗ fuiſſet ī qōne ꝓpoſitus. Itemqꝫ ex eiꝰ ꝑtibꝰ atqꝫ ex eiuſ nota. Eodē modo ēt in his q̄ affecta ſūt dicemꝰ ad eū terminū affecta cōſiderari: ꝗ ſubie cti vel predicati loco poſitꝰ cōtinet qōnem. Superen nūc illud dicere: cur qͥ affecta ſunt in ipſo de quo agi tur eſſe dicātur: etenim in ipſo de quo agit̉ termīo qͣ tuor locos eſſe ſignauit Cicero.i. ex toto: ex ꝑtibus: ex nota: ex affectis. Quoꝝ tria ꝗdē ſuperiora manifeſtū ē ī eo herere de quo agit̉ termino. Diffinitio.n. cuiuſ libet rei qd̓ totū eſt: ī illo ipſo eſt: qd̓ diffinit. Parte ēt in ipſo illo ſūt: ꝙ collectiōe cōiūgūt. Nota ēt ī illo ē: ꝙ appellatiōe ſignat: affecta v̓o extrīſecꝰ poſita vi dēt̉ ꝗppe q̄ referūt̉ ad id ad ꝙ affecta ſūt: q̄ nō refer rēt̉ niſi extrīſecꝰ poſita ītelligerēt̉. Cur igit̉ ea etiā q̄ affecta ſūt ad id de quo agit̉: inter eos numerauit lo cos: qui ipſi de quo queritur termino coherēt: dicen dū ē. Qm̄ id quod adherere dicitur: nō idē eſt ei: cui adherere p̄dicat̉. Que cum diuerſa ſint: cognatōe th qͣdā intelligūt̉ eſſe cōiuncta: veluti nō idē eſt diffini tio: qd̓ ipſa res que diffinitiōe deſcribit̉. Si.n. diffini tio clarius efficit id quod diffinit nihil vero ip̄m ſe ſe clarius qͣꝫ ē efficere pōt. Māifeſtū ē id qd̓ diffinitur a diffinitiōe eſſe diuerſū. Sꝫ. iccirco herere diffiniti nē ī eo qd̓ diffinit̉ dicimus: ꝙ ē ei cognata atqꝫ cōiū cta. Quipe que dū eiꝰ ꝓprietatē ſignificet: ab eiꝰ ſub ſtātia nō recedit. Partes etiā ac note diuerſa ſūt al eo: qd̓ vel copulāt: vel deſignāt. Sꝫ qꝛ ille ꝓpoſitum terminū iungūt: ille ſignāt: habentes aliquā cū ꝓpoſi to termīo cognationē: ī ipſo de quo agit̉ herere phi bētur. Ita ēt ī affectis licet extrīſecꝰ ſint neqꝫ idē ſint ꝙ ea ſūt ad q̄ ītelligūtur affecta. Neceſſario tn̄ qꝛ ali quā cognationē cū his habere cōſiderant̉: ī ipſis he rere dicūt̉: ad q̄ affecta ſūt. Qui v̓o eoꝝ naturalis o do ſit: vel q̄ differētia: vel q̄ ſit alia locoꝝ partitio: lꝫ ī topicis differentijs oportunius expediendum ſit ta men cum exempla Ciceronis que ī his explicandis aſ tulit: expoſuero ſubiungam. ¶ Cōiugata dicūt̉. q̄ ſūt ex verbis generis eiuſdeꝫ Eiuſdē aūt generis verba ſunt que orta ab vno ve rie cōmutāt̉: vt ſapiēs ſapiēter ſapiētia: hec verbo cōiugatio dicitur ex qͣ hmōi ē argumētū. Si cōpa ſcuus ager eſt. Ius eſt compaſcere. ¶ Diffinitio cōiugatoꝝ a Cicerōe ꝓlata talis ē. Coniu gata dicūt̉: q̄ ſūt ex v̓bis gn̄is eiuſdē.i. qͥ ab vno v̓ varijs īflectūt̉ mōis. Ex eodē ꝗppe gn̄e v̓ba ſūt.) ſtitia iuſtꝰ: iuſte: iuſtū: ⁊ qͣcūqꝫ alia ī diuerſas poſſūt vocabuloꝝ ſpēs īflecti. Quecūqꝫ.n. ab vno quolibe orta varie cōmutāt̉: hec a grecis ꝗdē σύξύρία d tur: apud latīos v̓o cōiugata. Nā qd̓ greci oυζυS ι dicūt nos ꝯiugatiōeꝫ appellamꝰ. Hec āt ſūt vt ſap ens ſapiēter ſapīa: ⁊ q̄cūqꝫ ī varias ꝑtes or̄onis: v riaſqꝫ īflexiōes: ab vno quodā ducta cernūt̉. Ex cōit gatis igit̉ argumēti naſcē̓tis hoc exēplū ē. Sit.n. du bitabile: an in aliquo agro mihi atqꝫ vicio ſil̓ paſcere liceat pecus. Id āt ē: an ius ſit cōpaſcere: ſubiectū ig tur ē ager. ꝯpaſcere v̓o p̄dicatū. faciemꝰ igit̉ argumē tū hoc modo hic de quo queritur ager cōpaſcuꝰ ē ī cō paſcuo aūt licet cōpaſcere in hoc igit̉ agro licet cōpa ſcere. Hic igit̉ cōpaſcēdi iuris argum̄tū ex cōpaſcūo ſūptū ē ex cōiugato videlicet. Cōpaſcere enim ⁊ con paſcuū cōiugata ſūt. Sūptū v̓o ē argumētū ius eſſe cōpaſcere: qm̄ ſit ager cōpaſcuꝰ: ſed cōiugatū ē cōp ſcuū ei qd̓ ē cōꝑaſcere. A cōiugatis igit̉ ſūptū ē argt

In tōpicorum Cicero. cōmentarioꝝ. lib. ii.
mētū: ꝙ cōiugatū ī ipſo ē de quo agit̉.i. ī cōpaſcē̓do oīa.n. ex eodē fluūt: ⁊ ſui ſūt ꝯtinētia: atqꝫ ſe reſpicie tia. factum eſt igit̉ argumētū ex eo qd̓ eſt in ipſo ab affectis.i. a cōiugatis. Maxīa v̓o propoſitio cōiugato rū ī eo ꝙ cōiugata ſūt. vnā atqꝫ eandē eſſe naturam vl̓ ſic cui ꝯue̓it aliꝗd: huic ēt ꝯiugatū eiꝰ poſſe ſociari ¶ A genere ſic ducitur argumentum. Quoniaꝫ ar gentum omne mulieri legatum eſt. non poteſt ea pecunia: que numerata domi relicta eſt: non eſſe le gata. Forma enim a genere quo ad ſuum nomen retinet: nunꝙͣ ſe iungitur: numerata auteꝫ pecunia nomen argenti retinet. Legata igitur videtur. ¶ Genus ē quod de qualibet ſpe in eo ꝙ ꝗd ē p̄dicat̉. In eo āt ꝙ quid ē predicari dicitur: ꝙ de qͣlibet ſpē īterrogātibus ꝗd ſit id reſponderi cōuenit: ⁊ eius de qͣ reſpōdet̉ ſpēi ſubſtātiā mōſtrat. Sēper v̓o genꝰ pria ſpecie maius ē: eāqꝫ ītra ambitū ſue p̄dicatōis ī cludit. Quo ſit: vt qͣꝫuis in alia quoqꝫ diſpartiri genꝰ poſſit ſpēm tn̄ ſuā nullo mō derelinqͣt velut aīal p̄di cat̉ ꝗdē de hoīe: ⁊ hoīs ſubſtātiā moſtrat īterrogāti bus.n. nobis ꝗd eſt hō aīal reſpōdet̉. Idē tn̄ deduci ī alia pōt: velut in equū atqꝫ bouem: q̄ aīalia nuncupā tur. Sed ita deducit̉ in diuerſa: vt vnamquāqꝫ earū ſpēm quas cōtinet: nō relinquat. Ubicūqꝫ enī fuerit hō neceſſe eſt: vt ſit aīal. hō enī aīal eſt. Idēqꝫ de bo ue: ac de ceteris. Ergo liꝗdo demonſtratū eſt nomen generis a ſpē nullo modo ſeparari ꝙ ſi aliqn̄ generis vocabulum vl̓r enūciet̉: neceſſe ē oīs ſpēs deſignari: vt ſi ꝗs dicat oē aīal ⁊ hoīeꝫ deſignabis ⁊ bouē: ⁊ ce teras oēs ſpēs ſub aīalis nomīe collocatas. Que cum ita ſint. Quidā teſtamēto mulieri argētū oē legaue rat. Querit̉ an ei etiā numerata pecūia ſit legata. nu merata igit̉ pecūia in hac queſtione ſubiectū eſt: lega ta v̓o p̄dicatū. Cōſidero igit̉ in alterutro eoꝝ ꝗd nā ī ſit: vt ex eo qd̓ ī ipſo ē aliquod argumētū requirā vi deo ſubiectū terminū: ꝗ ē numerata pecunia: habere argētū genꝰ. ꝙ.ſ. affectū ē ad ſpēꝫ ſuā ad quā refert̉ Que.n. ad ſe īuicē referūt̉: affecta ſūt: ergo qm̄ argē tū omne legatū ē: ⁊ genꝰ ſpēm ꝓpriā nō relinquit: ne ceſſe ē vt numerata quoqꝫ pecūia ſit legata. Nā cū oē nomē generis legatū ſit: nihil de ſpeciebꝰ vr̄ exceptū velut ſi quis dicat oē aīal viuere: nō vt arbitror hoīeꝫ tm̄: vel boue vel equū: vel ſingillatiꝫ cetera: vel vnu vel plura viuere dicit: vt tn̄ aliqua cū ſint aīalia: vite munere carere cōtendat: ſed oē prorſus quicquid fue rit aīal: viuere ꝓponere ꝓponit. Cū igit̉ oē genus.i. oē argētū legatū ſit: nulla ſpēs excipit̉. At numerata pecunia argentū eſt ſit igit̉ vt numerata quoqꝫ pecu nia legati vocabulo poſſit includi. Eſt igit̉ queſtio ꝗ dē vt dictū ē. An numerata pecunia legata ſit argu mētū ab eo ꝙ in ipſo eſt ideſt a genere: ꝙ ineſt ꝓprie ſpeciei: qd̓ ita ineſt: vt ad id referat̉: hoc aūt eſt argē tu: ab affectis vero a genere p̄dicat̉ enī vt genꝰ arge tu de numerata pecunia. Interrogantibꝰ enī nos ꝗd ſit numerata pecunia: iure reſpōdemꝰ argentū. Ma xima ꝓpō ē: cui cōuenit oē genꝰ: eidē vnāquāqꝫ ſpēꝫ cōuenire. Quā Marcꝰ quoqꝫ Tulliꝰ diuerſis ꝗdē ver bis ſed eadem ſignificatione ꝓpoſuit dicens. Forma. enim a genere quo ad ſuū nomē retinet: nūqͣꝫ ſeiūgit̉ ¶ A forma generis: quā interdū quo planius acci piatur: partem licet nominare: hoc modo. Si ita. Fabie pecunia legata ē a viro. ſi ei viro mater fami
betur. Genus enim eſt vxor eius: due forme. vna matrum familias: he ſunt que in manum conuene re. Altera earum que tantummodo vxores habē tur q̄ ī ꝑte cū fuerit. Fabia. Legatū ei nō videtur. ¶ Species eſt: que proprijs differentijs īformata ſub predicatione generis collocatur. Differētie v̓o ꝓprie a ceteris eam ſpeciebus ſeparant atqꝫ ſeiungunt ve lut homo cum ſit aīalis ſpecies differentijs informat̉ ratiōabilitatis atqꝫ mortalitatis ⁊ ſeiūgit̉ ab his ani malibus: que eterna ſunt velut ſol a Platonicis cre ditur ⁊ ab his animalibus que ſunt rationis expertia. Cum igitur omnes ſpecies inter ſe proprijs differen tijs diſtent: neceſſe eſt ꝙ de altera ſpecialiter dicitur id in animalia non poſſe traſferri velut quod de ho mine dicitur ſpecialiter: idem de equo: atqꝫ boue nō poſſit intelligi. Dicitur aūt de ſpecie: quotiēs genus ipſum velati in quandam contrahit̉ portionem. Ue lut ſi quis dicat. Illud animal ſibi adduci debere: qd̓ ſit rationale ⁊ mortale. Non vtiqꝫ de equo: vel boue: aut de ceteris: niſi tm̄ de hoīe dictū eē intelligitur vt igitur generaliter dictum genus oīs ſpēs claudit. Cū quis dicit oē aīal: ſic quodlibet animal deſignatū ſpe ciem facit que cuꝫ ita ſint: a forma generis ideſt a ſpe cie generis tale ſit argumentum qͣꝫ formā generis ci cero partem ſepe nominat quo id ꝙ dicitur planius fiat. Notius eniꝫ nomē partis ē qͣꝫ forme. quo aūt di ſtet forma a partibus ⁊ nos ſtrictim ſuperius diximꝰ ⁊ paulopoſt a Cicerone ipſo latius explicabitur. Nūc de propoſito videamus exēplo. Uxoris ſpēs ſunt due vna matrum familias: altera vſu ſed cōmuni generis nomine vxores vocātur: ſit vero id ſepe vt ſpecies ei dem nominibus nuncupentur: quibus ⁊ genera. ma terfamilias vero eſſe non poterat niſi que cōueniſſet in manum: hec autem certa erat ſpecies nuptiarum. Tribus enim modis vxor habebatur: vſu: farre: coē ptione: ſed confarreatio ſolis pontificibꝰ cōueniebat. Que autem in manuꝫ per coēptionē conuenerāt: he matreſfamilias vocabātur. Que vero vſu vel farre: minime. Coemptio vero certis ſolemnitatibus pera gebatur ⁊ ſeſe in coemendo inuicem interrogabant vir ita: an ſibi mulier mater familias eē vellet: illa reſ pondebat velle. Item mulier interrogabat an vir ſi bi pater familias eſſe vellet. Ille reſpondebat velle. Itaqꝫ mulier viri conueniebat in manum ⁊ vocaban tur he nuptie per coemptioneꝫ: ⁊ erat mulier mater familias viro loco filie. Quā ſolemnitatem in ſuis in ſtitutis. Ulpianus exponit. Quidam igitur extremo iudicio omne Fabie vxori legauit argentum: ſiquideꝫ Fabia ei nō vxor tm̄ verum etiā certa ſpēs vxoris id eſt mater familias eſſet: querit̉ an vxori fabie legatū ſit argentum. Uxor fabia ſubiectum eſt: legatum ar gentū p̄dicatū. Quero igit̉ quod nam ex his argumē tum ſumere poſſim: que in queſtione ſunt poſita. ac video vxori duas ineſſe formas: quarum vna tm̄ vxor eſt altera mater familias: que in manuum conuētiōe perficitur ꝙ ſi fabia in manuꝫ non conuenit: nec ma ter familias fuit: ideſt non fuit ea ſpecies vxoris: cui argentum omne legatum. Quocirca quoniam id qd̓ de alia ſpecie dicitur in aliam dici non conuenit cūqꝫ Fabia preter eam ſpeciem ſit: que in manuꝫ conuene rit: ideſt que mater familias ſit: ⁊ vir matrifamilias le gauerit argentuꝫ. nō videt̉ fabie eſſe legatū. qō igit̉ vt dcm̄ ē an vxori fabie oē argētū legatū ſit: ſubiectū vxor fabia: predicatū vero legatū argētuꝫ argumētū

In tōpicorū Ficero. Cōmentario. lib. ii.
ab eo quod eſt ī ipſo de quo q̄rit̉: ideſt ab eo quod ē ī vxore de qua querit̉. Eſt autem in vxore: de qua q̄rit̉ ſpecies vxoris: ea.ſ. que in manū non cōuenit: q̄ ad eā affecta ē. Oīs.n. ſpēs ad ſuū genus refertur.i. oīs for ma factum eſt igitur argumentum ab eo ꝙ ē in ip̄o ab affectis a forma generiſ. Maxima propoſitio eſt: quod de vna ſpecie dicitur: idē in alteram nō cōuēire ¶ Ad ſimilitudinē hoc modo. Si edes exeſe cor ruerunt: vitiumue faciunt quarum uſufructus lega tus eſt: heres reſtituere non debet nec reficere: nō magis ꝙͣ ſeruum reſtituere ſi is: cuius vſufructus legatus eſſet: deperiſſet. ¶ Similia dicuntur: que eiuſdem ſunt qualitatis: ex ꝗ bus hoc modo ſumitur arguinentum. Quidam teſta mento edium vſumfructum legauit.i. cōceſſit edes: vt̓iis alius dum viueret: vteretur he ceperunt vel vi tium facere.i. ruinam minari vel ēt corruerūt. Petit igit̉ ab herede is cui ediū vſuſfructus legatus eſt: vt eaꝝ ſibi ediū q̄ a teſtatore legata ſunt: damna compē ſet: ⁊ edes q̄ vitiū fecerunt vel corruerūt reſtituat. Querit̉ an eaꝝ edium quaꝝ vſuſ fructus legatus ſit vitium vel ruinam heres reſtituere cogatur: Hic igi tur ſubiecta quidem oratio eſt: veluti quidam termi nus edium quarū vſuſfructus legatus ſit: ruia vel vi tiū. Predicata v̓o oratio loco termini conſtituta: ab herede reſtitutio. Sumo igitur a ſimili argumētum hoc modo. Quoniā ſi quis ſerui vſumfructum lega uerit: iſqꝫ ſeruus aliquo modo deꝑierit non cogit̉ re ſtituere heres ſeruum. Ne nunc ꝗdē coget̉ heres re ſtituere edes: que in vſumfructuꝫ legate ruinā: vitiū ue fecerūt. Similiſ eſt.n. ſerui vſuſfructꝰ legatio edit vſuſfructus legatiōi. Simile ēt ſeruū in vſum fructū legatum ſi deperierit: ab herede nō reſtitui ⁊ ediū in vſumfructū legatarū vicium ruināue ab herede non refici. Eſt igitur queſtio quidem: an ediū in vſum fru ctum legatarū viciū vel ruinā heres reſtituere coga tur. Termini vero ſubiectus quidem edium in vſum fructum legatarū viciū vel ruinā: p̄dicatꝰ aūt ab he rede reſtitutio. Argumentum vero ab eo quod ī ipſo eſt.i. ab eo quod ineſt vel ruine vel vitio ediū in vſū fructū legataꝝ. Id aūt eſt affectū.i. ſimilitudo. Oīs enī ſimilitudo ei ineſſe perpenditur: quod eſt ſimile Similitudo vero eſt ſerui vſuſfructus legati pereun tis: quem reſtituere heres non cognitur. Maxima ve ro propoſitio ſimilibus rebus eadem cōuenire. ¶ A differentia: non ſi exori vir legauit argentum omne quod ſuum eſſet. Iccirco que in nominibus fuerint legata ſunt. Multum eniꝫ differt in archa ne poſitum ſit argentum an in tabulis debeatur. ¶ In rebus plurimum differentibꝰ qd̓ de altera earuꝫ dicitur: nō videt̉ in alterā cōuenire. Id cū ita ſit qui dam argentum ſuum omne legauit vxori. Illa pecu niā quoqꝫ que ī noībus debebatur: ſuam eſſe dicebat qd̓ oīs pecunia noīe vocaret̉ argēti. querit̉ an id quo qꝫ argētū ꝙ in noībus debebat̉: legatuꝫ ſit. hic igit̉ ſubiectª eſt terminus argentū: quod in noībus debet̉ legatū v̓o p̄dicatª. A differentia igitur faciemus ar gumentationem hoc modo. Idem de plurimum dif ferētibus rebꝰ ītelligi nō pōt. Plurimū vero differt argētū ī arca ne ſit poſitū: an in noībus debeat̉. Nā que poſita in arca pecunia eſt: iuris eſt noſtri. In no minibus v̓o debita nō ē noſtra. Nā qd̓ mutuū datur ex meo: ſit accipientis: atqꝫ ideo nō cogitur eandem
ipſam pecuniā debitor reſtituere creditori ſed aliā tā tā. In arca vero poſita pecunia: ⁊ in nominibus debi ta: non ſunt argenti vel pecunie ſpēs: ſꝫ differētie. nā argēti ſpēs ſignatū ac nō ſignatuꝫ eē dicte ſunt. qua litas v̓o pecunie in poſſeſſione poſite vel non poſite ſꝫ nō modis oībꝰ aliene in his differētijs conſtat: vt alia ſit in arca poſita. reliqua in nominibꝰ debeatur atqꝫ hoc iccirco dictum eſt: ne ꝗs nō a differētijs: ſec a ſpecie argumētationē ductam putaret. qualitas.n. ſubſtantialis non ſpeciebª: ſed differentijs ānumer tur. Cum igitur ſuum omne quod fuerit argentum vir vxori legauerit: cūqꝫ manifeſtū ſit: id ad eam ꝑ nere: ꝙ fuerit ſuū legantis.i. qd̓ in arca fuerit cōdit nō pōt ītelligi de eo qd̓ ī noībus debebat̉. quoniā ſi cut dictū ē id qd̓ ī noībꝰ debet̉: ab eo quod in arca ꝑ ſitum ē: plurimū differt. facta ē igitur argumenta tio ab eo quod in ipſo inerat: de quo querebat̉. quer batur vero de argēto in noībus debito. In hoc vero inerat propria differentia: qua ab alio differebat ar gento eo ſcilicet quod in arca poſitum fuerat. Id ve ro ē affectū.i. a differentia. Maxima vero ꝓpoſitio de rebꝰ plurimū differentibus idē ītelligi nō poſſe. ¶ A cōtrario autem ſic. non debꝫ ea mulier: cui vi bonorum ſuorum vſumfructum legauit cellis vi nariis ⁊ oleariis plenis relictis: putare id ad ſe pe tinere. Uſus enim non abuſus legatus eſt. ea ſun inter ſe contraria. ¶ Quod de aliqua re dicitur: id ī eiꝰ cōtrariuꝫ nō pō cōuenire. Idē.n. de duobꝰ cōtrarijs ītelligi nullo mō poteſt. ꝗdā igit̉ ſupreme volūtatis arbitrio vxori bo noꝝ ſuoꝝ vſu fructū legauit: mulier igit̉ cellas vinar as oleariaſqꝫ plenas ad vſufructuꝫ propriū deuoca bat. querit̉ an penus quoqꝫ viu fructus legatuſ ſit: pe nus igitur ſubiectus eſt: legatio p̄dicatuꝫ: a contrario igitur ſumitur argumēcū hoc modo vtimur his que nobis vtentibus permane̓t: his v̓o abutimur que no bis vtentibus ꝑcūt. ergo cū ꝑmāere: ac perire cōtra ria ſint: vſus quoqꝫ atqꝫ abuſus ꝯtraria neceſſe eſt iu dicentur: ꝙ ſi cetera ꝗdē vtendo ꝑmanēt: celle aūt v narie atqꝫ olearie vtēdo cōſumūt̉. aliaꝝ ꝗdē reꝝ vſi fructus eſſe pōt: penus vero nō pōt vſus eſſe: ſed po tius abuſus: ergo cū vir vxori vſufructū bonoꝝ lega uerit: nō potuit legare cōtrariuꝫ: qd̓ ē abuſus: eſt v̓o abuſus vini atqꝫ olei: vinū igitur atqꝫ oleū ad vſufri ctū mulieris nō pōt ꝑtinere. Argumentū ab eo ꝙ i ipſo ē: de quo agit̉.i. ab vſufructus legatione atqꝫ a affecto.i. ꝯͣrio ꝯͣria v̓o in cōtrarijs nō ita ſunt tand diffinitio in eo qd̓ diffinit̉: ſed tāqꝫ relatio. Oīs.n. latio ī relatiuis: oīaqꝫ cōtraria nō id qd̓ ſūt.i. qͣlitate. ſed hoc ipſū ꝙ cōtraria ſūt: in contrarijs eſſe dicunt̉ qꝛ nō ẜm qͣlitatē ꝓpriā: ſed ẜm plurimā diſtantiā ſib inuiceꝫ conferuntur. Maxima propoſitio ē. quod a cui conuenit: id eius contrario non conuenire. ¶ Ab adiunctis. ſi ea mulier teſtamentum fecit q ſe capite nunꝙͣ diminuit. non videtur ex edicto p̄ toris ſecundum eas tabulas poſſeſſio dari. Adit gitur enim: vt ſecundum ſeruorum: ſecunduꝫ exi lum: ſecundum puerulorum tabulas poſſeſſio ri deatur ex edicto dari. ¶ Adiūcta ſunt: que ꝓximū ac finitimū locū tenēt vt ſi unū eoꝝ quolibet extiterit mō: alteꝝ quoqꝫ vel extīti ſe vel extare: vl̓ extituꝝ eē videat̉. hec.n. ſibi qͣſi vicie ſūt. que v̓o ī exiſtēdo ſibi ſūt proxima: hec vel antece

In topicorum Cicero. cōmentarioꝝ. lib̓. ii. 52
dere rē volūt: vt amor ſepe cōcubitū: vel ſil̓ eē: vt pal lor ⁊ timor: vel euenire poſteriꝰ: vt poſt iracūdiam ce des. Eaqꝫ ē adiūctorū natura vt ſeꝑari ꝗdē poſſint: tn̄ ſe ſe īuicē monſtret. Nā neqꝫ ꝗ amauit: neceſſario potitꝰ ē: ⁊ ſepe ꝗ potitꝰ ē: nō amauit. Nec ꝗ pallet ne ceſſario timet: ⁊ ſepę non timens pallet nec ex neceſſi tate iratus occidit ⁊ occidit ſepe aliꝗs nō iratꝰ ſed tn̄ ſi de ſingulis inꝗrat̉ eū cōcubuiſſe ꝗ amauit ⁊ pallere q timet: ⁊ occidiſſe ꝗ fuerit iratus: veriſimile eſt non ꝙ ita neceſſe ſit: ſꝫ qꝛ ex vicinis vicina colligimꝰ. Nā qd̓ ad exemplū attinet huius argumenti: hec ſimilitu ao ē. Capitis dimīutio eſt prioris ſtatꝰ ꝑmutatio Id multis fieri mōis ſolet vel maxima: vel media vel mi nima. Maxīa ē: cū ⁊ libertas ⁊ ciuitas amittit̉ vt de portatio. Media v̓o ī qua ciuitas amittit̉: ⁊ retinet̉ ibertas vt ī latinas colonias trāſmigratio. Minima ūi nec ciuitas: nec libertas amittit̉: ſꝫ ſtatꝰ pͥoris qͣlita is īmutat̉ velut adoptatio aut ꝗbuſlibet alijs modis or ſtatuſ retēta ciuitate potuerit īmutari. Muliere io ātiquo iure tutela ꝑpetua cōtinebat. recedebāt ve o a tutoris ptāte q̄ ī manū viri cōueniſſent itaqꝫ fi at eis pͥoris ſtatꝰ ꝑmutatio: ⁊ erat capite diminuta: viri ꝯueniſſetꝭ ī manū. Quedā igit̉ q̄ ſi nūqͣꝫ capite iminuiſſet.i. q̄ ī manū viri minime ꝯueniſſet ſine tu ris actoritate teſtamētū facit. Querit̉ an ẜꝫ eius ta ulas ex edicto p̄toris debeat dari poſſeſſio. Hic ſub ctus ꝗdē terminꝰ mulieris nūqͣꝫ capite diminute ta ule: p̄dicatꝰ vero poſſeſſionis cōceſſio. Sumit̉ ergo ꝑ adiūctis argumētū hoc mō. Nā ſi ẜꝫ mulieris ta ulas nūqͣꝫ capite diminute poſſeſſio det̉ nihil cāe ē ur nō ẜꝫ pueruloꝝ quoqꝫ ⁊ ſeruoꝝ tabulas ex edicto toris poſſeſſio ꝑmittat̉. Quid.n. officere poteſt: ne ẜm mulieris nunqͣꝫ capite dimiute tabulas poſſeſſio deferat̉. Id.ſ. ꝙ ea que teſtamētū cōfecerat: ſui non fuerit iuris: qd̓ idē ⁊ de pueris ⁊ de ſeruis dici pōt. Illoꝝ.n. etas: illoꝝ cōditio ī alteriꝰ ſita ē ptāte. Adiū git̉ ergo ſi ẜꝫ mulieriſ q̄ ī ſuo iure nō eēt: tabulas poſ ſeſio det̉ ẜꝫ pueruloꝝ quoqꝫ ⁊ ſeruoꝝ tabulas poſſeſ ſionē dari: ꝗ ſui iuris minime ſint. Qm̄ ꝗdē illi ſub te toris: illi ſūt ſub domini ptāte. Proximū nāqꝫ ē rei qua querit̉: qd̓ eiꝰ ē ꝯn̄s: ⁊ poſtea exn̄s: vt ẜm ſeruoꝝ puerorūqꝫ tabulas bonoꝝ poſſeſſio det̉: ſi illud qd̓ ē qōne ꝯcedit̉. Querit̉.n. an ẜꝫ mulieris tabulas nūqͣꝫ capite diminute poſſeſſio det̉. Quā rē cōſeꝗt̉: vt ſi id fiat: ſꝫ ſeruoꝝ quoqꝫ puerorūqꝫ tabulas deferat̉. qd̓ qꝛ fieri nō opꝫ: ne rei quidem p̄cedentis exiſtere debe bit exēplū. Nec tn̄ neceſſaria ē cōſequutio: ſꝫ vicina. Nā fieri poteſt: vt id recipiat̉ ſolū ẜꝫ mulieris tabu las poſſeſſioneꝫ dari: nō v̓o id vt ẜm tabulas ſeruoꝝ: vel pueroꝝ poſſeſſio cōcedat̉. Sed proximū eſt: vt ꝙ nūc hoc recepit: poſteriꝰ illud admittat. Eſt igit̉ argu mētū ab adiūctis.i. ab eo qd̓ ī ipſo heret de quo que rit̉: ē āt qō de mulieris nūqͣꝫ capite dimiute tabulis: ab affectis.ſ. ab adiunctis. Maxima propoſitio: ex ad iunctis adiuncta perpendi. ¶ Ab antecedentibus autem ⁊ conſequentibus ⁊ repugnantibus hoc modo. Ab antecedentibus. ſi riri culpa factum ſit diuortium. ⁊ ſi mulier nunciū remiſit tamen pro liberis manere nihil oꝫ. ¶ Antecedentia ſunt quibus poſitis aliud neceſſario conſequatur: licet illud quod antecedit minus ſit atqꝫ poſterius. Minus quidem: vt ſi homo eſt: animal eſt hoc enim minus eſt animali: ⁊ tamen poſito homine conſequit̉: vt animal ſit. Poſterius vero: vt ſi peperit cū viro cōcubuit poſteriꝰ ē.n. peperiſſe qͣꝫ ꝯcubuiſ ſe cū viro aliquotiens vero ⁊ qd̓ equale: ⁊ qd̓ ſimul ⁊ qd̓ prius eſt ponit̉: vt antecedens: Equale quidem: vt ſi homo eſt: riſibilis eſt. Simul vero vt ſi terre obie cta ē luna: deficit: ⁊ hec ſibi conuertuntur: vt ꝯn̄a fiāt antecedentia. vt ſi riſibilis eſt homo ē: ⁊ ſi luna defe cerit terre adſit obiectio. An̄s vero prius eſt: vt ſi ar rogans ē: odioſus ē. Priꝰ ē.n. arrogās: poſteriꝰ odio ſus. Illud tn̄ ī oībꝰ manet poſitis an̄cedentibꝰ neceſſa rio ꝯn̄tia trahi. Exempli vo talis ē explanatio ciuita tis. Rōane iure liberi retinentur ī patrū arbitrio: vſ qꝫ dū tertia mancipatione ſoluāt̉: ergo ſi qn̄ diuortiū iterceſſiſſet culpa mulieris: parte quadā dotis ꝓ libe ro nūero mulctabat̉. De qua re Paulus inſtitutoꝝ libroꝝ ſcd̓o titulo de dotibꝰ ita diſſeruit. Si diuortiū ē matrimonij: ⁊ hoc ſine culpa mulieris factū ē dos ī tegra repetet̉ ꝙ ſi culpa mulieris ſcm̄ ē diuortiū: ī ſin gulos liberos ſexta pars dotis a marito retinet̉: vſqꝫ ad dimidiam ꝑteꝫ dūtaxat dotis. Quare qōnū quod ex dote conquirit̉ liberoꝝ eſt: qui liberi ī patris pote ſtate ſunt. id apud virū neceſſe eſt permanere. Facto igitur diuortio cōtenditur. An dotis pars pro liberis .i. vel liberoꝝ cauſa: vel qꝛ ꝓ numero liberoꝝ retine bat̉: apd̓ virū debeat ꝑmāere. Hic ſubiectū ꝗdē ē fa ctū diuortiū a muliere nunciatuꝫ: predicatuꝫ v̓o apd̓ virū ſexte partis dotis poſt diuortiū permāſio. Que ſtio an poſt diuortiū: factū muliere nūciū remittente ſextam dotis ꝑtē apud uirū māere oporteat. Quero igit̉ ſi ab antecedētibꝰ argumētū faciēdū eſt ꝗd an̄ce dat: ꝗd ꝯſeqͣt̉. At ſi viri culpa factū ē diuortiū: video mulierē dotis ꝑte nō mulctari: ēt ſi prīa repudij nun ciū miſit. Qd̓.n. an̄ceſſit vt viri culpa fieret diuortiū id nō ꝑmittit: vt dotis ꝑs mulieri pereat: qͣꝫuis prīa repudij nunciū mittat. Nō.n. ꝙ prior repudiū nūcia uit dotis ꝑte mulctanda eſt: ſed abſoluenda potiꝰ dā no: ꝙ nō ſua factū eſt: ſꝫ viri culpa diuortiū. Igit̉ an̄ cedēs ē viri culpa factū diuortiū: ꝯn̄s vero dotis par tē nō retineri. Nā ſi hoc ē illud ē: argumētationē v̓o faciā hoc mō. Si viri culpa factū ē diuortiū: et ſi mu lier repudij nunciū miſit nullo mō tn̄ dotis ꝑte: mul ctāda ē ſꝫ viri culpa diuortiū factū eſt. Non igitur iu re mulier dotis parte mulctabit̉ ꝙ ſi non mulctabit̉ dotis ꝑte nihil in viri domo liberoꝝ cā dotis noīe re linquet̉. Sꝫ nō mulctabit̉ dotis ꝑte. ⁊ nihil igit̉ apd̓ virū dotis ꝓ liberis relinquetur vtriuſqꝫ vero cōclu ſio fillogiſmi eſt hec. Si igit̉ viri culpa factū ē diuor tiū: ꝓ liberis māere nihil opꝫ. Argumētū ab eo qd̓ ī ip̄o eſt de quo agitur. Uerſatur quippe intētio de do tis parte: eiuſqꝫ apud virum poſt diuortium: qd̓ vxor prima nūciauerat: retentione: hoc vero anteceſſit vi ri culpa qd̓ qꝛ p̄cedēs ē: affectū ē. Oe.n. qd̓ p̄cedit ad id quod ſequitur: neceſſe eſt vt referatur. Maxima propoſitio eſt: vbi eſt antecedens: ibi erit conſequens at in hac queſtione eſt antecedens ideſt viri culpa fa ctum diuortium. Ibi igitur conſequens erit ſextans non retineri. Cur aūt ita ſuperius argumentū cōclu ſionibus intexuerim: cum de his Marco Tullio latiꝰ exequēte tractauero: euidentius apparebit. ¶ A conſequentibus ſi mulier cuꝫ fuiſſet nupta cū eo: cum quo cōnubium non eſſet nuncium remiſit. quoniam qui nati ſunt. patrem non ſequuntur. pro liberis manere nihil oportet. ¶ Cōſequētia ſunt: que cū fuerint antecedentia poſita cōſequūt̉: veluti ſi dicamꝰ. Si hō eſt animal eſt: ani

In cōpica cice. cōmentarioꝝ liber. iii.
mal eſt conſequens: ſed in propoſito exemplo non ſa tis apparet a ꝯſequentibus argumētū: ſed ab antece dentibus potius: qd̓ paulopoſt liquebit. filij non iure ſuſcepti ī patrum non erant ptāte: ſed matres potiꝰ ſequebant̉. Non aūt omnibus erat cōnubiū cu Ro manis: nec erant iure nuptie ꝯtracte: q̄ nō aut īter ci uē Romanā: ciuemqꝫ Romanū iniebāt̉: aut cui prī ceps: populuſue ciuitatē vel cōnubiū ꝑmiſiſſet. Eo.ſ. modo vt in ptātem parentū liberi redigerent̉. Illuc quoqꝫ videndū ꝙ ex impari matrimonio ſuſcepti: nō patrem ſed matrē ſequūtur. ergo quedā romana vel cum latino: vel cum peregrino vel cum ſeruo: cū quo cōnubij ius non erat: nuptias fecit: dotem contulit: factoqꝫ inter eos diuortio ꝯtendit̉: an nupte mulie ris cū eorum quo cōnubij ius non erat: apud viꝝ do tis pars poſt diuortium debeat ꝑmanere. Hic ſubie ctū ꝗdem eſt. nupta mulier. cū quo cōnubiū nō erat. predicatū v̓o dotis ꝑtis apud virū poſt diuortiū retē tionis iure ꝑmanſio. Sumit̉ ergo a conſequentibꝰ ar gumentū hoc mō. Nā qꝛ nuptias fecit cū eo: cuꝫ quo cōnubij ius nullum eſt: id cōſequit̉: vt liberi patrē nō ſequant̉. Si aūt liberi patrem non ſequūt̉: ne in pa tris quidē ſunt ptāte. at ſi in patris ptāte non ſūt: ma triqꝫ applicantur: apud viꝝ dotis pars non poterit ꝑ manere. Hic igitur antecedens eſt: cū eo cum quo cō nubij ius non erat: nuptie. Conſequēs nihil pro libe ris dotis nomine manere oportere. Cōcludat̉ argu mentatio: qm̄ nō ꝑmiſſo cōnubio liberi qui procrean tur: patrem non ſequunt̉. Ne dotis quideꝫ pars apd̓ patrem pro liberis manere dꝫ: qn̄ ꝗdē non patreꝫ fi lij: ſed matrē ſequuntur. Probatū eſt igit̉ ꝓ liberis māere nihil oportere ex hoc ꝙ cū eo mulier nuptias fecit: cū quo cōnubij ius nō erat. hoc v̓o erat antece dēs. Nō ergo a ꝯſequenti ſed ab antecedenti potius factum deprehendit̉ argumentū. ꝙ ſi per id ꝙ nihil dotis noīe manere oporteret: ꝓbaret̉ eā nuptias cū eo feciſſe: qui cū cōnubij ius non eſſet: recte a cōſeq̄n tibus argumentū factum eſſe diceret̉. Fieret v̓o a cō ſequētibꝰ argumētū. Si ita poneret̉. Si quid ex dote pro liberis manere oporteret: qꝛ patrem liberi ſequū tur cum eo nupta eſſet mulier: cuꝫ quo connubij ius erat: aſſumo qd̓ eſt cōſequens. Sęd mulier cuꝫ eo nu pta nō eſt cum quo cōnubij ius erat: cōcludo antece dens. Nihil igit̉ dotis pro liheris manere oportebit: qꝛ patrem liberi non ſequūt̉. Argumentū ab eo qd̓ ipſo eſt: de quo querit̉. Querit̉ enim de his nuptijs qͣ rū nullū fuerit iure ꝯnubiū. Ex affectiſ. Oē.n. ꝯſ̄s ad id qd̓ precedit refert̉. Maxima propoſitio eſt. vbi cō ſequēs non eſt: ibi ne antecedens quidē eē poteſt: ac de his erit alius vberiꝰ diſſerendi locus. ¶ Ab repugnantibus ſi paterfamilias vxori ancil larum vſumfructum legauit a filio: neqꝫ a ſecundo herede mortuo filio mulier vſumfructum non a mittet. quod enim ſemel teſtamento alicui datum eſt: id ab eo inuito cui datum eſt. auferri nō pōt. pu gnat.n. recte accipere. et inuitū reddere. ¶ Secundus heres dicitur qui heredi inſtituto ſubſti tuitur veluti ſi quis filium inſtituat heredem: ſcribat qꝫ: ſi his filius intra pubertatē deceſſerit: nepotem: vel quēlibet aliū heredem eſſe oportere. Nepos igit̉ vel quilibet alius ſecūdus heres dicitur. repugnātia ſunt: que(vt dictū ē ꝯtraria cōſequūt̉: ſi ipſis cōtra rijs cōparent̉. Quidam igitur heredē teſtamēto ſcri pſit filium: eiqꝫ ſecundū ſubſtituit heredem vxoriqꝫ
ſue ancillaꝝ vſū fructū legauit a filio: dixitqꝫ vt vro ri filius eius vſumfructū ancillarum permitteret: no qꝫ illud adiecit: vt etiam ſecundus heres eundē vſū fructum mulieri concederet. Succeſſit filius: ⁊ muli ri ancillarum contulit vſum fructū. Illo mortuo intra pubertatem: agit ſecundus heres: ⁊ vſum fructū an cillaꝝ mulieri extorquere conatur dicēs vſum fructū ei a filio legatū: a ſe v̓o minime. Queritur vtrum e mulier legatū: qd̓ teſtamento acceperat inuita poſſi amittere. Hic igitur ſubiectū eſt legatū qd̓ teſtamē ti iure recte accepit. Predicatū v̓o īuitā poſſe ami tere. Sumo igit̉ argumētū ab repugnantibꝰ. Rer gnās v̓o eſt ſi id qd̓ ꝯtrario ꝯſequens eſt: alteri cōtr rio cōparetur velut in hoc ipſo: qd̓ tractamus exe plo recte accipere ⁊ non recte accipere contraria ſed non recte accipere comitat̉ inuitum reddere re enim inuitus reddit qui non recte accepit. Rer gnat igitur inuitum reddere ei quod eſt recte accip Faciemus igitur argumentū ſic. Qui te ſtamento ac cepit recte accepit. Quod aūt recte accipit̉: inuito e ꝗ ſemel recte acceperit auferri non pōt. At mulier te ſtamento vſum fructum ancillaꝝ accepit. Idem igit̉ inuite non poterit auferri. Argumentū ab eo quod ipſo eſt: de quo agitur.i. de eo quod recte acceptur eſt. In ipſo v̓o eſt velut affectum cōtrarietatis mē vt ſuperius dictum eſt. Eſt aūt argumentū repugn ti. Maxīa ꝓpoſitio ē repugnātia cōuenire nō poſſe ¶ Ab efficientibus cauſis hoc modo. Omnibi eſt ius parietem directum ad parietem commun adiungere. vel ſolidum vel fornicatum. At ſi quia in pariete communi demoliendo damni infecti ꝓ miſerit. non debebit preſtare. ꝙ fornix vitii fecer Non enim eius vitio: qui demolitus eſt. damnum factum eſt. ſed eius operis vitio quod ita edifica tum eſt. vt ſuſpendi non poſſet. ¶ Cauſarum quidē multa ſunt genera que Cicero pau lo poſterius diuidit. Sed nunc de efficientiuꝫ cāꝝ di ſerit argumento. Efficiens v̓o cauſa ē qͣ precedēte ali quid effectum eſt: non tempore: ſed proprietate nat re velut in hoc qd̓ nunc declaramus exēplo. Damni fecti ꝓmiſſio eſt quotiens quis promittit. Si qd̓ dā nū eius opera contigerit: ſua reſtitutione eſſe penſa dū. Ius aūt eſt parieti cōi parietem alium vel forni catum ideſt arcū hn̄tem: vel directum ꝯtinuūqꝫ ꝯiu gere. Quidam igitur ad parietem cōem alium extr ſecus parietē iunxit: deditqꝫ ſatis dāni infecti. Cōi aūt paries fornicatus fuit.i. arcum hn̄s vel ſigni ear fabricā ſuſtinens. adiungente igitur eo ꝗ ſatiſdede rat: ⁊ vt adiungeret: demoliente ꝑtem parietis: qu iunctura cohereſceret: vitium cōis paries fecit. que tur an dāni infecti ꝓmiſſio cogat eum qui ꝓmiſer vitium reſtituere. Subiectus terminus: dām infecti ꝓmiſſio predicatus vitij reſtitutio. Sumimus igitur argumentū a cāis hoc modo. Si enim is qui dāni ꝓ miſit infecti: eius vitij cā fuit: reſtituere dꝫ vitiū qꝛ eius accidit culpa. ꝙ ſi ea natura parietis fuit: vt ſuſ pendi: ſuſtineriqꝫ non poſſet. fornicati.n. parietis nō ea natura eſt: vt ſuſpendi queat: parietis potius fo ma: quā demolientis culpa vitium feciſſe videbitu atqꝫ ita non cogitur reſtaurare vitium qui ſe dāni ir fecti ꝓmiſſione cōſtrinxerit. Fiet igitur argumen tatio hoc mō. ſi penes parietis formam conſtitit̉: ẜ eo adiungente parieteꝫ: qui dāni infecti ꝓmiſerat tium fieret: id vitium qui promiſit ſoluere non cogit

In copica Cicero. Commentarioꝝ li. il. 53
fuit autem cā paries vt vitiū fieret: qui ea fuit natu ra: vt ſuſpendi ſuſtineriqꝫ nō poſſet. Non igitur qd̓ fornix vitiū fecerit: reſtaurare dꝫ ꝗ dāni ꝓmiſit īfecti Argumētū ab eo qd̓ ī ipſo ē de quo agit̉ ideſt ī vitij reſtitutiōe: ex affecto ideſt cā. Cauſa.n. vitij forma ē parietis: nō culpa cōiungētis parietē. Itaqꝫ ſcm̄ ē vt fornix vitiū faceret: q̄ cā vitij cū abſit ab eo ꝗ parie tē iunxit: abeſt ēt eiuſdē vitij reſtauratio: Maxima ꝓ poſitio: vnāquāqꝫ rem ex cauſis ſpectari oportere. ¶ Ab effectis rebus hoc modo. Cum mulier vi ro in manum cōuenit. omnia que mulieris fuerint viri fiunt dotis nomine. ¶ Effecta ſūt que aliquibꝰ efficiūtur cauſis: nō tꝑe pre cedentibꝰ: ſed natura velut ſi queratur. Uxore defun cta q̄ ī manū viri cōuenit: an eius bona ad virū ꝑti neāt. In qͣ qōne bona vxoris defuncte: q̄ ī manū viri cōuenerit: ſubiectū ē: ad virū āt ꝑtinere p̄dicatū eſt. Quero igitur argumentum ab effecto: diſpicioqꝫ ꝗd ꝑfecerit ip̄a ī manū viri cōuentio: atqꝫ ex eo argumē tū traho. id aūt ē: oīa viri dotis nomine fieri: queqꝫ mulieris fuere. Ipſa igitur ī manus cōuentio: oīa q̄ mulieris fuere: viri fecit dotis noīe. Nō p̄cedens tꝑe ſꝫ ſtatim ꝓpria vi nature. Nā vt ī manū queqꝫ cōue nerit: mox eiꝰ bona dotis noīe virū ſequūt̉. Facio igit̉ argumētū ſic. Si mulier q̄ defūcta ē: ī manū cōuenit ī manū cōueniētis mulieris bona viri fiunt dotis no mine. Hec quoqꝫ bona de ꝗbꝰ agit̉ viri ſūt. Argumē tū ex eo qd̓ ī ipſo ē: de quo agitur: cōtinet̉. Agitur.n. de eius bonis que ī manū cōuenerit.ſ. ab effectis.i. a cauſe effectis. Effectū nāqꝫ ē ī manū cōuētionis: oīa q̄ mulieris ſūt: viri fieri dotis noīe. quāqͣꝫ hic quoqꝫ nō ab effectis: ſed a cā factū argumētū monſtret̉ eē. Oſtēſum eſt enim fieri viri dotis nomine: ꝗcꝗd mu lieris fuerit: ex eo quod mulier in manū cōuenerit: ſꝫ hec cauſa ē: vt q̄ mulieris ſūt: viri fiūt dotis noīe. Sꝫ dicat quis ex eo qd̓ ea que mulieris erāt viri fiūt do tis noīe id approbari ꝙ defuncte bona ad virum de beant ꝑtinere: ſed q̄ mulieris ſunt: ea viri fieri dotis noīe: ⁊ bona ad virū ꝑtinere: vel idē ē: vel neutrū al teri cauſa ē: vel ſi quis dicat eam eē cām: vt bona mu lieris viro debeant cedere ꝙ per in manus conuen tionem: viri facta ſunt dotis noīe a cauſa rurſus: ac ni ab effectis factū eē argumentū putabit: ideſt a dote. ab effectis vero nō oportet aliud niſi cauſam proba ri. Eſſet vero ex effectis argumētū: vt ex eo cā ꝓbare tur hoc modo. Si q̄ſtio eēt an mulier ī manū viri cō ueniſſet: ⁊ īdubitatum haberetur oīa que fuiſſēt mu lieris: viri facta dotis noīe dicerentur ita. Si oīa que fuere mulieris: viri facta ſunt dotis noīe. Sed oīa q̄ fuere mulieris: viri facta ſunt dotis noīe: mulier igi tur in manum viri cōuenit. Maxima propoſitio: car ſas ab effectis ſuis non ſeparari. ¶ A comparatione autem omnia valent. que ſunt huiuſmodi. Quod in re maiore valet. valeat in mi nore. Ut ſi in vrbe fines non regantur. nec aqua in vrbe arceatur. itē ꝯͣ. Qd̓ ī minore valet. valeat ī ma iore. Licet idē exēplō conuertere. Iteꝫ quod in re pari valet. valeat in hac que par eſt. Ut quoniam auctoritas vſus fundi bienniuꝫ eſt. ſit etiam ediū. At in lege edes non appellantur. ⁊ ſunt ceteroruꝫ omnium quorum annuus eſt vſus. valeat equitas que paribus in cauſis paria iura deſiderat. Ca cōparatione locus qui dicitur: Tripartite ſcindit̉
Aut.n. a comparatiōe maiorū. aut a cōparatione mi norū. aut a cōparatione pariū naſcit̉. A cōparatione igitur maiorū ē: quotiēs maiora minoribus cōparāt̉ hoc modo vt qd̓ ī re maiore valet: valeat in minore. Fit enim queſtio an in vrbe aquam liceat arceri. In hac igitur ſubiectus eſt terminꝰ ī vrbe aqua. Predi catus vero ē ius arcēdi. Regi fines dicūtur: quotiēs vnuſquiſqꝫ ager proprijs finibus terminat̉. Arcet ve ro aquā ꝗ eā ꝑ ſua ſpatia meare nō patitur. Facimus igitur argumētū ſic. Qm̄ plus ē regi fines: minus v̓o arceri aquā. ſi in ciuitate fine: nō regūtur qd̓ maius ē: ne id ꝗdē qd̓ minus ē: fiet: vtaqua ī ciuitate arcea tur. Hic igitur ſumptū ē argumētū ab eo qd̓ in ipſo heret: de quo q̄rit̉. Querit̉ v̓o de arcende aque iure ab effecto.ſ. ideſt a maiore qd̓ refert̉ ad id qd̓ minus eſt. Notādū v̓o ꝙ Tullius maximā ꝓpoſitionē argu mentationi īcluſit hoc mō: Qd̓ ī re maiore valet: va leat ī minore: ⁊ deinceps ea niſus argumētationē ex pediuit: vt manifeſtius appareat: id qd̓ primo volu mine cōmemoratū ē: has maximas ꝓpōnes aliquo tiēs ꝗdē argumētatōibꝰ īcludi: vt ī pn̄ti mōſtrat̉ exē plo. alias ꝟo vires argumētatiōibꝰ dare: vt ī ſuꝑio ribꝰ exēplis locoꝝ. ꝙ ſi idē cōuertamꝰ exēplū dicemꝰ qd̓ ī re minore valet: valeat ēt ī maiore. At ī vrbe aqͣ arcet̉: regētur igit̉ fines. Hic tn̄ qō ꝑmutat̉ hoc mō. Querit̉ enī an ī vrbe fines oporteat regi. Sed a mi nore ſumit̉ argum̄tū.i. ab arcēda aqͣ vt ſit hic quoqꝫ argumētuꝫ ab eo qd̓ in ipſo eſt: ideſt ab eo quod eſt in regēdis finibꝰ: Ab effecto.ſ. ideſt a minore. Id eniꝫ qd̓ minꝰ ē: effectū ē. Illud nāqꝫ reſpicit ad qd̓ cōpa rat̉. Hic quoqꝫ maxima ꝓpoſitio a Tullio poſita ē: eaqꝫ ē. qd̓.n. ī re mīore valet valeat ēt ī maiore. A pa ribꝰ v̓o ſit ſimiliter cōparatio. neceſſe ē enī vt valeat equitas que paribꝰ ī rebꝰ paria iura deſiderat. Plu rimaꝝ igit̉ reꝝ vſucapio ānua ē: vt ſi ꝗs eis āno cōti nuo fuerit vſus: ⁊ firma iuris auctoritate poſſideat. velut rē mobilē. Fūdi ꝟo vſucapio biēnij tꝑis ſpatio ꝯtinet̉: de edibꝰ ī lege nihil aſcriptū ē. Querit̉ ergo vſus ediū vno ne āno an biēnio capiat̉. Facietuꝰ a pa ribꝰ argumētationē: ⁊ qm̄ īmobiliū eqͣ poſſeſſio eſt: edes ꝟo īmobiles ſūt: vt biēnio fūdꝰ vſucapit̉: ita ēt opꝫ edes vſucaꝑe biēnio poſſidētē. Eꝗtas.n. paribꝰ ī rebꝰ paria iura deſiderat. Que ēt maxima ꝓpoſitio a Tullio clariſſime poſita ē: ſꝫ exēplū reſtrictiꝰ dictū ē nec ꝓmptiſſime ad ītelligēdū. Ita namqꝫ ait: vt qm̄ vſus auctoritas fūdi biēniū ē: ſit ēt ediū: hic igit̉ ediū vſus auctoritate biēnio fieri ſentit: ſꝫ adijcit at ī lege edes n̄ appellāt̉: ⁊ ſic ſūt ceterorū oīuꝫ quoꝝ ānuꝰ ē vſus: hic rurſus edes ī his videt̉ ponere: q̄ ānuo vſu capiūt̉: ⁊ cōcludit nihil diffiniēs: niſi valeat eꝗtas q̄ paribꝰ ī cauſis paria iura deſiderat: ſed videt̉ ita di ctū: qm̄ īmobiles ſūt edes: vt fūdꝰ: biēnio v̓o fūdus vſucapit̉: edes quoqꝫ biēnio vſucapiēt̉: ⁊ ſibi ipſe rur ſus opponit: ſꝫ ī lege. xij. tabulaꝝ de edibꝰ nihil aſcri ptū ē: ⁊ īter eas relicte ſūt res taciturnitate legis qͣꝫ eſt vſus ānuꝰ. Nā cū d̓ fūdo p̄ſcriberet lex biēnij vſu capionē tacuit edes. ⁊ his potiꝰ hac taciturnitate eas iūxit: quaꝝ annuꝰ ē vſus. Sꝫ ſoluit obiectionē: ita.ſ. eꝗtas ꝑibꝰ ī rebꝰ paria iura deſiderat. Itaqꝫ qm̄ eque fūdꝰ atqꝫ edes īmobiles ſūt: eq̄ biennio vſucapiētur. ſcm̄ eſt igit̉ hic quoqꝫ argumētū ab eo qd̓ in ipſo ē: de quo agit̉.i. ab affecto pari. Nā cū agat̉ d̓ ediū poſ ſeſſione: argumētū ſūptū ē ab vſucapione fūdoꝝ. Ex peditis igitur his locis ꝗ ī ipſo de quo agitur inhere bāt. Nūc iā loci eiꝰ quē dixit eſſe extrīſecus: ponit exē

In cōpica cicero. commentarioꝝ liber. iii.
plū. Hic v̓o eſt qui ſumit̉ ab auctoritate iudicij locꝰ valde ꝓbabilis: ēt ſi n̄ maxīe neceſſitatis. Que.n. ne ceſſaria ſūt: hec ex ꝓpa cōſiderant̉ naͣ. Que ꝟo ꝓbabi lia ſūt: plurimoꝝ iudiciū expectāt: ea nāqꝫ ſūt ꝓbabi lia: q̄ vidēt̉ vel oībꝰ: vel pluribꝰ: vl̓ maxīe famoſis. atqꝫ p̄cipuis: vel ẜm vnāquāqꝫ artē ſcīamqꝫ erudi tis: vt qd̓ medico ī medicina: geometre ī geometria: ceteriſqꝫ in propria ſtudiorum facultate verſatis: de quo extrinſecus loco ſic loquitur. ¶ Que auteꝫ aſſumuntur extrinſecus. ea maxime ex auctoritate ducūtur. Itaqꝫ greci tales argumē tatiōes ατἕχήουσ vocant ideſt artis expertes. vt ſi ita reſpondeas. ¶ Alia ꝗppe argumēta ſūt: q̄ ip̄e elicit orator: atqꝫ ip̄e quodāmō ex deſignatis locis ſibi cōparat: ⁊ ꝓpͥa facu tate cōꝗrit. Alia q̄ extrīſecꝰ poſita nō ipſe īuenit: ſꝫ p̄ ſentibꝰ vtit̉ ⁊ paratis: veluti teſtimonia: tabule: fama ceteraqꝫ deꝗbus. M. T. latiꝰ tractaturus ē. Nō eniꝫ ſibi ipſe teſtimōia parat orator: ſꝫ paratis vtitur: nec ipſe iudiciuꝫ facit: ſꝫ iā poſito ac ſpōtaneo rumore veniēte vtit̉ ad cauſam. atqꝫ idcirco hos locos greci ἄτέχνουσ vocant.i. īartificiales. atqꝫ vt Tullius dixit artis exꝑtes q̄ enī nō ꝓprio oratoris artificio cō parātur: ſed ſe extrinſecus venientia ſubminiſtrant. Hec iure artis expertia appellata ſunt. huius exem plum eſt: vt ſi ita reſpondeas. ¶ Quoniam. P. Sceuola id ſolum eſſe ambitus ediuꝫ dixerit quamtuꝫ parietis cōis tegendi cauſa tectum proiceretur. ex quo tecto in eius edes qui protexiſſet aqua deflueret. id tibi ius videri. ¶ Soluꝫ ābitus ediū ē: quātū ſoli ediū ābitus claudit Sceuola igitur dixit id eſſe ābitus ediū ſolū qd̓ tecti diffuſiōe tegeret̉. Manifeſtū ē enī tecta latiꝰ fundi: nec parietibꝰ adequari vt ſtillicidiū lōgiª cadat q̄ cuꝫ ita ſint: ꝗdā parietē cōeꝫ tegere nitebat̉. q̄rit̉ an ſit aliqd̓ ius tegēdi: reſpōdeas tu īquit Cicero Trebati id ius eē tegēdi parietis cōis: vt ī eiꝰ ꝗ tegat alid̓ qd̓ libet tectū ſtillicidij aqͣ fūdat̉: alias n̄ eē iuris: vt te gat ꝗs parietē ſtillicidio ī vicini tecta defluēte. Hec enī ſtillicidij ſeruitus noua niſi cōſētiēte vicino nihil iuris hꝫ. Sed ſi huic reſpōſo opponat̉. ne ſic ꝗdē vt te gat eē iuris: qn̄ ꝗdē ediū ſolū tātū ē qͣꝫtum cuiuſqꝫ parietes claudūt. Qui v̓o tegit tectū lōgius mittit. Tu inquit reſpōſuꝫ tuū Sceuole auctoritate firma bis dicēs Sceuolā reſpōdiſſe: hoc eē ſolū ābitꝰ ediuꝫ qͣꝫtū tectū ꝓijceret̉: n̄ qͣꝫtū parietes ābirēt. Ius ē igi tur ꝓijcere tectū: ꝗ ītra ābitū adhuc ſuaꝝ ediū tegit ſed ita vt in ſuuꝫ tectū aqua defluat: nec vicino noua noceat ſeruitute. In qua qōne neqꝫ a ſubiecto: neqꝫ a p̄dicato termino ductuꝫ eſt argumētū qd̓ in his lo cis cōſiderari moris ē: ꝗ ī ip̄is herēt d̓ ꝗbꝰ agit̉ termi nis: vt ī oībꝰ exēplis ē diligētiſſime declaratū. Sꝫ/ ꝙ ſumit̉ argumētū extrīſecꝰ: dubitationi iudiciū cuiuſ libet opponit̉: vt nūc Sceuole cuiꝰ auctoritate reſ ponſum eſt. atqꝫ ideo ex loco qui vocatur extrinſecꝰ ſumptum dicitur argumentum. ¶ His igitur locis qui ſūt expoſiti ad omne argu mentuꝫ tanꝙͣ elementis quibuſdam ſignificatio ⁊ demonſtratio ad reperienduꝫ datur. Utruꝫ igitur ſatis eſt; tibi quideꝫ taꝫ acuto ⁊ taꝫ occupato puto. Sed qm̄ auiduꝫ homineꝫ ad has diſcendi epulas recepi. ſic accipiā. vt reliquiarū ſit potius aliquid. ꝙͣ te hinc patiar non ſatiatum diſcedere.
C Omne elemētū principiū eſt eius rei: cuius elemētū eſſe ꝑpēdit̉. Nā eius qd̓ ex elemētis ſit: ipſa elemēt. neceſſe eſt loco eē principij. ergo qm̄ loci ſuperiª de ſignati argumētoꝝ qͣſi q̄dā pͥncipia ſūt ip̄i.n. ſūt ꝗ ꝯt nēt argumēta. oē autem qd̓ ꝯtinet: eiꝰ qd̓ ꝯtinet̉ prī cipiū eſt. Idcirco ait Cicero veluti quedā elemēta ar gumētoꝝ videri locos hos quos ſuꝑiꝰ poſuit. cautiſ ſimeqꝫ adiecit qͣſi q̄dā elemēta. Nō.n. ītegre elemēta ſꝫ qͣſi ī ſil̓itudīe elemētoꝝ ſūt hi loci: ꝗ ī argumētis eſ ficiēdis ſumūt̉. Idcirco qm̄ argumētoꝝ q̄dā vidēt̉ eē prīcipia. alioꝗn elem̄tū oē minima ꝑs ē eiꝰ qd̓ elemē tū ē. ⁊ id qd̓ ex elemētiſ efficit̉: ꝑtis vice ꝯiūgit: vt lr̄e orationeꝫ. at vero locus non ꝑs argumenti ſed totuꝫ eſt. eſt enim ſignificatio quedam: ⁊ demonſtratio ac reꝑiendum argumētum data: vt ſi locuꝫ reſpexeris noueris vbi conditur: vn̄ duci debeat argumentum. Sed reliqua ad T rebatiuꝫ expeditiſſime dicta ſunt. blanditurqꝫ ei etiam breuia poſſe ſufficere acumini prerogatiua p̄ſertī cū ſit iuris occupatione deſtrictꝰ ⁊ tēpꝰ legēdi plura nō hēat. Sꝫ qm̄ vt inꝗt auidiſſi mū ſtudij ad has doctrinaꝝ epulas recepit: non vul deguſtatū: ſed ſatiatū relīquere: vt ne deſit aliꝗd: ſꝫ d̓ pleno etiā relīquat. factaqꝫ ē a cōuiuādo trāſlatio iucūdiſſima. Declaratis oībꝰ igit̉ locis eorūqꝫ exem plis diligēter expoſitis pauca quedā de locoꝝ vi atqꝫ ordine diſputabo: ꝗbus pleniſſima diſputatione ex peditis: ad ea q̄ reſtāt explanāda tranſgrediar: ſꝫ i tertio iaꝫ volumine faciendū ē: qm̄ liber. Secundus habet proprium modum. ¶ Eiuſdeꝫ Boetij in Topica Ciceronis commentario rum liber tertius. ¶Nteqͣꝫ latiorē. M. T. diuiſionē de num ratis ſuperiꝰ locis aggrediar: pauca ſumpollicitꝰ de viatqꝫ ordine locoꝝ hi vident̉ eē tractanda: vt eoꝝ natura d Liligētiꝰ cognita facilior ſe argumentoꝝ co pia ſubminiſtret. Primū igitur qm̄ loci omnes diuiſ ſunt in eos: ꝗ in ipſo hererēt: de quo querit̉: ⁊ in eor qui extrīſecꝰ aſſumerent̉: vidēdū eſt ꝗnā ſunt hi loc qui in ipſo herēt: de quo querit̉: vl̓ ꝗd ab ipſis diffi rāt: inꝗbꝰ herere dicunt̉. atqꝫ illud ꝗdem planiſſime expeditū eſt: ipſos dici terminos illos ꝗ ī qōne verſā tur: hoꝝ eē alterū p̄dicatū: alteꝝ v̓o ſubiectū ſuꝑio expeditio pate fecit. Ab eo igitur terminode quo ag tur ꝗd differt locꝰ a toto: quādo ꝗdem idē eſt ip̄m eē qd̓ totuꝫ. neqꝫ enī eſt aliud eſſe quēlibet terminuꝫ in qōne propoſitum: qͣꝫ totuꝫ eſſe terminum eundē qu in qōne eſt ꝯſtitutꝰ. de ꝑtibus quoqꝫ idē dicemꝰ. nā ſi omnes ꝑtes afficiūt id: cuiꝰ ꝑtes ſūt: terminūqꝫ in qōne ꝓpoſitū ſue ꝑtes efficiūt: nō eſt dubiū ꝗn ꝑte quoqꝫ omnes cōueniētes id eē qd̓ ip̄m ē in qōne ꝓp ſitū rectiſſime intelligant̉. Notatio v̓o eodē mō illꝰ ip̄m ē qd̓ in qōne ꝓponit̉. rē enī vnāquāqꝫ omne ẜ cabulū deſignat ac denotat. ſit igit̉ vt totū: ꝑtes: a nota idē qd̓ ē ip̄m de quo querit̉ eſſe vidant̉. In tat igit̉ ſil̓itudine reꝝ dāda ē differētia. neqꝫ enī vt den̄ eſt: ſi locꝰ heret in eo ipſo de quo querit̉: atqꝫ ab ipſe de quo queritur: capi non poteſt argumentum: ne poteſt vt locus idem eſſe poſſit: quod ipſum eſt. Se hec differentia eſt: ipſum eſt: quod confuſe ac ſingui riter ītelligitur: vt homo in eo īeſt totū ſuū: qd̓ ē diſ finitio. Ipſiꝰ igit̉ totū ab eo quod ipſuꝫ eſt ītellige tia ſeparat̉ quod illud ꝗdeꝫ ſingulariter intelligitu hoc vero ſub generis ac differentiaꝝ enumeratioi monſtrat̉. Diuidit enī diffinitio atqꝫ diſꝑtit. totu patefacit

In topica Ticero. Commentarioꝝ li. ii. 54
patefacit: ꝙ in re ipſa ſingulariter intelligebatur De ꝑtibus quoqꝫ eadeꝫ ratio eſt. Si enī ad mēbroꝝ multitudinē: vl̓ ſpecieꝝ omnium enumerationē: ſin gulareꝫ termini referas intellectū: ſtatim ipſius ac ꝑ tiū differentias cōprehendas. Nota etiā ab eo cuius nota eſt: facile diſtat: quia illud vox ⁊ ſignificatio ē: illud res ſignificationi ſuppoſita. eoꝝ v̓o que affecta ſūt: non ſūt dubie differentie ab his: quoꝝ affecta eē monſtrat̉. Quis enī idē dicat eſſe ꝯiugatū: quod ē id cui cōiugatuꝫ eſt. Quis ideꝫ eſſe iuſte quod iuſtitia. Quis genꝰ idē qd̓ forma. ꝗs ꝯtraria. ꝗs ſimilia. qn̄ ꝙ deꝫ neqꝫ ꝯtrariū ſibi ipſi ꝯtrariū eſſe poteſt. nec ſimi le ſibi ipſi ſimile. nec genꝰ ſibi metipſi genus: ⁊ de ce teris eadē ratio eſt. Nūc illud dicendum eſt: propter quod iſta p̄miſſimꝰ. quādocumqꝫ eniꝫ ab illis tribꝰ lo cis qui primi ꝓpoſiti ſunt: argumenta ſumunt̉: ideſt a toto: a ꝑtibꝰ: a nota: ſit vt ipſe ꝗdē terminꝰ ad cuiꝰ fidē querit̉ argumētū intra quālibet eaꝝ reꝝ ꝯtinea tur: que cuꝫ ad argumētū ducte fuerint: loci eē mon ſtrātur. velut cum ſit argumentū a toto: ipſe ꝗdē ter minus cui fides affertur intra totū cōprehenditur: to tuꝫ v̓o ip̄m quod eſt diffinitio: res eſt: Siꝗdē oratio nē reꝫ vocari placet: at ſi ex ea ſumitur argumētū: ſit locus. iaꝫ ipſū ꝗdē de quo agit̉: intra totū clauditur: a quo toto cū ſit argumētuꝫ: ſit ipſū totū locꝰ: quod totum: qm̄ claudit terminū qui in qōne verſat̉: eidē termino videt̉ inherere. quo ſit: vt locus quoqꝫ qui a toto ē: eidē inhereat termīo: de quo ī qōne dubitat̉ partiū quoqꝫ enumeratio eūdeꝫ terminum claudit: quē ꝑtiū collectiōe coniūgit. Ipſaqꝫ ꝑtiū enumera tio res quedā eſt: ſi oratio rebus annumerāda eſt. ſed ſi ab ea ducit̉ argumētū: ſit locus. Sed quoniā ꝑtiuꝫ multitudo in eodeꝫ termino eſt: quē ꝯuentus ꝑtium iungit: neceſſe ē euꝫ quoqꝫ locū ꝗ eſt a ꝯiunctōe ꝑtiū ipſi illi termino de quo querit̉ inherere. Nota etiā rē deſignat: ⁊ ſignatione aliquo modo cōprehendit. a qua ſi ducit̉ argumētū: ſit locꝰ. ⁊ quoniā nomē omne ei videt̉ adeſſe: caius intelligētiā ſignat: locus quoqꝫ qui eſt a notatione: in ipſo heret: de quo verſat̉ inten tio. At in affectis que in tredecim partes diuiſa ſunt: non ideꝫ eſt. Naꝫ quoniam reſpiciētia quodammodo terminū ſūt: ⁊ quaſi extrinſecꝰ ꝯſtituta: nō videt̉ eodē mō ꝯiūcta eſſe cū termino: quo ꝯiuncti ſūt hi loci: qui a toto: a ꝑtiū enumeratione: a nota eē p̄dicti ſūt: ſed tn̄ id qd̓ affectū ē: ad aliꝗd dicit̉. Id v̓o aliꝗd iūctuꝫ ē illi ſemꝑ qd̓ ad eius ducitur relationē: ac ſine eo eē nūqͣꝫ pōt: quare cuꝫ ip̄o naſcit̉: ⁊ quodāmō altero di cto ītelligit̉ alteꝝ. Nā ſi id de quo q̄ritur: eiuſqꝫ affe cta perpēdas: ea q̄ ꝑhibētur affecta: extra id de quo ambigit̉: poſita eē cōſideres nihil.n. eoꝝ q̄ ſūt ad ali ꝗd: ex ſeip̄o eē pōt: ſed ē ſemꝑ ex altero: vt.n. ī p̄dica mētis on̄dit̉: oīa q̄ ad aliꝗd dicūtur oppoſita ſūt: nō tn̄ ita diſiūcta ſūt: vt oīno ſint diſtributa: ſꝫ qm̄ rela tiua p̄dicatōe iūgūtur: neceſſe ē aliquo mō ī ip̄o ſint ad qd̓ vidētur affecta: oē ꝗppe affectū ex eo ꝙ affe ctū ē: ſuſcipit formā: ⁊ ſine eo eē n̄ pōt ⁊ dicto altero alterius ſe ſtatiꝫ ſubijcit ītellectꝰ: vt cū dixero dimi dium: duplū ītelligitur ⁊ cū patrē noīauero: filiꝰ ad ī telligētiā venit: ⁊ oīa qͣcūqꝫ ad aliꝗd ſunt: ex ſeſe pen dēt: nec a ſe inuicē deſerunt̉: igit̉ oē affectū ⁊ ad ip̄ꝫ reſpicit: ad qd̓ refertur: ⁊ ī ip̄o ē: ad ip̄m ꝗdē reſpicit qm̄ ad effectū ſuū velut ad aliꝗd relatiue more p̄di catiōis refertur. In ip̄o v̓o ē: ꝙ ea ē affectoꝝ naͣ: vt alteꝝ exiſtat ab altero: ſeqꝫ ipſa poſſideāt: qn̄ꝗdē ⁊ id qd̓ affectuꝫ vocatur: eiꝰ ē termini ad quē cōſiderat̉
affectum: ⁊ terminus in qōne ꝓpoſitꝰ affecto ſuo ītel ligitur eē cōnexus. Que cuꝫ ita ſint: cuꝫ argumētum ſumitur a cōiugatis: qm̄ id qd̓ cōiugatuꝫ ē: affectum ē ad id qd̓ ei ex altera ꝑte ē cōiugatuꝫ. Id ꝗdē d̓ quo q̄ritur ī altrīſecus poſito cōiugato heret. Is v̓o locꝰ vn̄ argumētuꝫ trahitur: ab altero ducitur ꝯiugato: veluti ſi cōpaſcuꝰ ager ē: ius ē cōpaſcere. Igr̄ cōpaſce re atqꝫ cōpaſcuuꝫ cōiugata ſunt. ſꝫ q̄rebatur an ius eēt cōpaſcere. T ractū v̓o ē argumētū a compaſcuo. Itaqꝫ terminꝰ ꝗdē de quo fuit qō: ī altero cōiugato poſitꝰ dep̄hēditur.i. ī cōpaſcēdo. Locꝰ v̓o vn̄ argumē tū tractū ē: ī altero ē ideſt ī cōpaſcuo. Itē quotiens a genere ducitur argumētū: id de quo q̄ritur: ī forma herere neceſſe ē: vt cum on̄ditur legata eē numerata pecunia: qm̄ fuerit argētū oē legatū. Queritur.n. de numerata pecunia: q̄ ē ſpēs argēti: ⁊ argumētū tra ctū ē ab argēto.i. a genere. Itaqꝫ ip̄ꝫ de quo q̄reba tur ī forma fuit: ideſt ī ſpecie. Argumētū ꝟo tractū ē ab affecto.i. a genere ꝙ ſi a forma generis argumē tū fiat: cōuerſo mō ē. Id ꝗdē qd̓ q̄ritur ī genere eſſe mōſtratur. Ip̄ꝫ ꝟo vn̄ ſūptū ē argumētū: ī forma eē ꝑpēditur. Nā cū queratur an legatuꝫ ſit vxori. on̄di tur nō eē legatū: qꝛ nō fuerit vxori tm̄ legatū: ſꝫ ma trifamilias vxori. Uxor v̓o genꝰ ē: mater familias ſpe cies vxoris. Queritur igitur de vxore ideſt d̓ genere: argumētū factū ē a matre familias.i. a forma. Quo tiēs v̓o a ſil̓itudine trahitur argumētuꝫ: qm̄ id quod ſil̓e ē: n̄ ſibi ſꝫ alteri ſil̓e eē ꝑpēdit̉. Res ꝗdē de qua q̄ ritur: ī vno eoꝝ q̄ ſūt ſil̓ia poſita ē: at ꝟo locꝰ ī altero velut cū queritur an heres reſtituē vitiū ruināue co gatur ediū ī vſūfructū relictaꝝ. In hoc igitur qō ē: locꝰ ꝟo ī ſil̓itudine: qꝛ n̄ opꝫ heredē edes reſtituere: ſicut nec mācipiū: ſi id aliqͣ rōne depereat. Cuꝫ igitur ſil̓is ſit ediuꝫ vſuſfructꝰ atqꝫ mācipij: quod q̄ritur in ediū vſufructu poſituꝫ ē. Locꝰ v̓o in vſufructu māci pij. In differētia quoqꝫ idē ē. eoꝝ nāqꝫ que differūt ī altero poſitū ē id qd̓ q̄ritur. In altero v̓o illd̓ a quo id qd̓ ē ābiguū cōprobatur: vt cū querit̉ an id quoqꝫ argentum quod in nominibꝰ debebatur: legatū ſit. Hic igitur illud eſt: quod dubitat̉. In eo vero ꝙ ab hoc differt locꝰ: a quo oſtendit̉ minime legatū eē ar gētū qd̓ in noībꝰ debebat̉ qꝛ multū differt in archa ne ſit poſitū: an ī noībꝰ ſcriptū. A ꝯtrario quoqꝫ idē ē vt ī eo qd̓ q̄rit̉: an vſuſfructꝰ plenꝰ legatꝰ ſit. ī vſufru ctu igitur queſtio eſt. ſed probatur minime eſſe lega tus: qꝛ non poteſt eſſe vſus eaꝝ reꝝ: que vtendo pere unt ſed potius abuſus. In abuſu igitur locus eſt.ſ. in in altero cōtrarioꝝ: cuꝫ fuerit in vſu queſtio. Ab ad iunctis etiā locus eodem modo ab eo quod querit̉ ſe gregatus eſt: vt in vno adiuncto ſi queſtio: in altero vero ſit locꝰ. Nā cūquerat̉ āt ẜm mulieris tabulas nūqͣꝫ capite diminute poſſeſſio det̉. In hoc qō ē: at in huiꝰ adiūcto locꝰ. on̄dit̉.n. minime dari debe̓ poſſeſ ſionē: ꝗa ſit ꝓximū: vt ẜꝫ pueroꝝ atqꝫ ẜuoꝝ tabulas bonoꝝ poſſeſſio ꝯcedat̉. ab ātecedētibꝰ v̓o ita ē locꝰ vt qō ſit ī cōſeq̄ntibꝰ. nā qd̓ q̄rit̉ an aliꝗd dotiſ noīe ꝓ liberis manere oporteat. Sumit̉ argumētū nullo mō manere oportere ex an̄cedētibꝰ: ꝙ viri culpa fa ctuꝫ ē diuortiuꝫ. locꝰ itaqꝫ ī ātecedēti: qō v̓o in ꝯn̄ti Cōſequutuꝫ ē enī viri culpa ſcm̄ diuortiū: nihil apud patrē ꝓ liberiſ ꝑmanere: cū viri culpa p̄ceſſerit. A cō ſequēcibꝰ v̓o ſi ſit argumētū: res q̄ dubia ē ī an̄tibus eē dep̄hēdit̉. velut cuꝫ q̄rit̉ an diuortio facto cuꝫ eo cuꝫ quo cōnubiuꝫ nō erat: dotis noīe aliꝗd ꝓ liberis. manere oporteat. Fit argumētū ſic. Si ꝗd ex dote ꝓ

In tōpica cicero. commentarioꝝ liber. iii.
liberis manere oporteret: qꝛ patrē liberi ſequerētur cuꝫ eo nupta eſſet mulier: ꝗ cuꝫ cōnubij ius eſſet: hic antecedens ē: ſi quid ex dote ꝓ liberis manere opor teret. ⁊ ī eo qͥſtio an aliꝗd manere oporteat. ꝯſequē cuꝫ eo mulier nuptat: qui cuꝫ cōnubij ius eſſet: a quo ſumitur argumentum ideſt a ꝯſequenti. Nam cum manifeſtuꝫ ſit: nō cuꝫ eo eſſe nuptā: cuꝫ quo connubij ius erat: oſtēdit̉ ꝙ minime patrē liberi ſequāt̉: atqꝫ idcirco nihil ꝓ liberis manere oportere. Hic igitur res ꝗdē q̄ dubitat̉: in antecedēti ē ī eo.ſ. an ex dote ꝓ liberis aliꝗd manere oporteat. argumētuꝫ v̓o in eo loco: ꝗ eſt in ꝯn̄tibꝰ ideſt in muliere q̄ nupta ē cuꝫ eo cuꝫ quo nulla erāt iura cōnubij. A repugnātibꝰ etiā quotiēs argumēta ſumunt̉: res ꝗdē dubia ī altero re pugnāti: In aduerſo v̓o locꝰ ē argumēti: vt cuꝫ quę ritur an poſſit īuita mulier reddere legatū: qd̓ recte teſtamēto ſemel accepit. Locꝰ a repugnanti minime poſſe īuitā reddere: quodrecte acceꝑit. Queſtio igit̉ eſt in eo: ꝙ intelligit̉ īuitā reddere. argumētū v̓o in altero repugnāti. id eſt in eo qd̓ ītelligit̉ recte acci pere. Pugnat enī inuitā reddere: ⁊ recte accipere. ſꝫ queſtio in vno eoꝝ eſt. locꝰ in altero. Quotiens v̓o a cauſis efficientibꝰ ducit̉ argumētuꝫ: queſtionē ī effe ctis eē neceſſe ē: vt ī exēplo quo q̄rit̉: an ꝗ ſatis dede rit dāni īfecti: vitiū parietis p̄ſtare cogatur. In hoc igit̉.i. vitio parietis qō ē. ſꝫ de cā trahit̉ argumētuꝫ. Dicit̉.n. nō oportere p̄ſtare: qm̄ naͣ parietis cā fuerit vitij: nō his ꝗ de p̄ſtādo vitio ſatiſdediſſet. Effectuꝫ igit̉ cauſe vitiū parietis fuit. Itaqꝫ qō ꝗdē ī effecto: locus ꝟo eē cōſiderat̉ ex cā. At ſi ab effectis aliꝗd ap probet̉: locus ī effecto: qō ī cā ē cōſtituta veluti cū q̄ ritur an mulier q̄dā cuiꝰ bona viri facta ſint dotis no mine: ī viri manū cōuenerit. Qm̄ ergo ī manū cōuen tiōe ꝑficit̉: vt bona mulieris poſt eiꝰ mortē vir adipi ſcatur: argumētuꝫ ducimꝰ ab effectis. Efficit̉ enī per ī manū cōuētionē: vt quecūqꝫ ſūt mulieris: viri fiant dotis nomine. ergo cuꝫ ea que mulieris fuere: vir no mine dotis adipiſcitur: mulierē ī manū viri neceſſe ē cōuenire. Queſtio itaqꝫ de muliere ē: an in manū con uenerit. argumētū ꝟo ab effecto cauſe: ideſt ī manuꝫ cōuētiōis. hoc ꝟo ē: ꝙ ea q̄ fuere mulieris: vir noīe dotis acquirit. quo ſit vt quod querit̉ ī cā. locus ꝟo ſit ī effectis. A cōparatione ꝟo maiorū ſi fuerit ar gumētū: qō erit ī minoribus vt ſi q̄rat̉ an in vrbe aqͣ debeat arceri: defēdaturqꝫ minime debere. neqꝫ enī fines regūt̉. ita in aqua arcēda qd̓ minus eſt queſtio ē: locus ꝟo ī finibus regēdis quod maius ē. Contra rie ꝟo ſi a minore argumētū ducat̉: erit id qd̓ dubi tatur in re maiore: vt ſi dubitet̉ an fines ī ciuitate re gant̉. Reſpōdeamꝰ minime: qm̄ ne aqͣ ꝗdē arcetur. Ita id qd̓ dubitat̉: ī re maiore cōſiſtit. illud ꝟo vn de argumētū ſumitur ī minore. ⁊ ī cōparatiōe pariū ſimilis rō ē. In vno eniꝫ eorū que ſūt paria qō conſi ſtit: in altero locus ītelligitur argumēti veluti cū q̄ ritur an ediū vſus biēnio capiat̉: id approbamꝰ qm̄ fūdoꝝ quoqꝫ. Cū igitur paries ſint fūdus atqꝫ edes queſtio ꝗdē de edibus ē. argumētū ꝟo ducit̉ a fūdo Ac de vi ꝗdē locoꝝ: quoqꝫ a ſe mō qōnes ⁊ loci argu mētorū ſeparētur: hec dicta ſint. Nunc eoꝝ ordinem breuiſſime cōmemorabo. Ex hoc itaqꝫ orit̉ oē iudiciū ꝗ locus pͥor ꝗ ſit poſterior exiſtimādus: ſi eos termi nos cōſideremꝰ: ꝗ ī ꝓpoſita qōne verſant̉. Quecūqꝫ enī his terminis ꝓpīquiora ſūt: hec rectiſſime priora numerāt̉. Poſteriora ꝟo qͣꝫtū a ꝓpoſitis lōgiſſime queqꝫ receſſerint: id aūt tali ratione clareſcet. Primū nāqꝫ locoꝝ ē diuiſa pluralitas ī eos ꝗ ī ipſo ſūt: de quo agit̉: ⁊ ī eos qui aſſumūtur extrinſecus: ī quo prepoſitos eē ītelligimus eos locos: qui in ipſo ſunt: his locis ꝗ trahuntur extrinſecus: hic ꝟo locus ꝗ in ipſo eſt: in pͥmas qͣtuor diſtribuitur partes: qͣrū pͥma ē diffinitio qui locus a toto ē nuncupatus: idcirco āt pͥmus a toto ponitur: quoniam nihil eſt alicui tā ꝓ ximū qͣꝫ propria diffinitio. cōſequit̉ enumeratio par tiū: qꝛ poſt diffinitionē ꝓximū locū partes tenere de bēt: que totū id cuius partes dicunt̉ eſſe: cōiungunt. His apponit̉ nota: que quaſi cōuerſo mō diffinitio ē Nā ſicut diffinitio explicat: quod implicite nota deſi gnat: ita nota īuoluit ⁊ cōfuſe īdicat: quod pate facit atqꝫ expedit diffinitio. Nota ꝟo tertia ideo ē: qꝛ diffi nitio ſubſtātiā tenet. partitio ea dinumerat: que totū cōpoſitū iūgunt: nota v̓o nihil efficit ſꝫ tm̄ deſignat. Poſt hec que ī ipſis terminis pͥncipaliter herēt: illa que ſūt affecta numerātur: que iā nō ipſis īſunt ter minis: ſed eoſdē velut exterius poſita conſequuntur atqꝫ idcirco ſolū ī ipſis eē dicūtur: qm̄ ſine his eē ni pn̄t: quorū pͥma ſūt cōiugata. Nihil euiꝫ īter affect ſic ꝓximū ē: qͣꝫ quod ⁊ re ⁊ noīe participat: niſi ꝙ par ua nominis īflexione ſeiūgitur. Nā id qd̓ iuſtū ē: ⁊ iu ſtitia participat ⁊ īflexo iuſtitie noīe nuncupatur: ⁊ ceteris ꝗdem cōiugatis idem eſt. Poſt hec adnum ratum ē genus. Genꝰ ꝟo ꝙ cuiuſlibet vniuerſaliter ſubſtātiā mōſtrat: ⁊ ꝙ multoꝝ ſpecie diuerſoꝝ ſub ſtātialis eſt ſimilitudo: qd̓ aꝓpoſitis terminis paulo lōgiꝰ qͣꝫ cōiugata ſeiungitur: qꝛ tam etſi ſubſtātiam mōſtrat: tamē ne inflexo ꝗdē vocabulo cum termini nomine copulat̉: ſed longe lateqꝫ diuerſo. Huic ad iūcta eſt ſpecies: quā formā Tulliꝰ appellauit qꝛ ni hil ē taꝫ ꝓximū generi qͣꝫ ſpēs. ſpēs v̓o ē ſubſtātialis indiuiduoꝝ ſimilitudo: ⁊ qd̓ ſub genere ponit̉. Poſt hāc ſimilitudo eſt ꝯſtituta. etenī poſt illd̓ idem qd̓ in ſubſtātijs ītelligit̉: illd̓ idē recte ponitur: qd̓ in qua litate eſſe ꝑpēditur. Paulatī v̓o res īcipit a ſimilitu dine recedere: nec ſtatī ad cōtrariū venit: ſꝫ pͥus dif ferētia locū ſtatuit. Nā remota ſimilitudine nihil ali ud occurrit pͥus: niſi differētia. poſt hāc a cōtrario lo cū ducit ideſt a maxima differētia. rurſus ad amica ſibi affecta cōuertit̉: ſꝫ nō eo mō amica: quo ſūt ſimi lia: adiūcta enī ꝓponit q̄ nō ſūt ītegre ſimilitudinis: ſꝫ īter ſe īdicij ⁊ veluti cuiuſdā rerū ſibi coherētium ꝓpinꝗtatis. poſt adiūcta v̓o ātecedētia Tullius po ſuit. Poſt id enī quod aliquo mō iunctū eſt: aliquid neceſſe eſt aut ātecedens: aut cōſequēs ītelligat̉. pͥus itaqꝫ ātecedēs: poſt cōſequēs collocatū ē. Poſt hec repugnātia dixit: vt quodāmodo duplex ordo cōtra rietatū ac ſimilitudinū naſceret̉. Priꝰ enī poſuit a ſi mili: a differētia: a cōtrario: atqꝫ hic vniuerſus ordo eſt: ſimiliū ⁊ cōtrarioꝝ. Rurſus ab adiūctis: ab ante cedētibꝰ: a cōſequētibꝰ: a repugnātibꝰ. hic rurſꝰ ſe cūdꝰ ordo ſimiliū: ⁊ ꝯtrarioꝝ eſſe deprehēdit̉. Sꝫ ī mus valde euidētior: qͣꝫ ſecūdꝰ. plꝰ ē enī ſimile eē qͣꝫ adiūctū. Plꝰ eſt differre qͣꝫ ātecedere vl̓ ꝯſequi: plꝰ eſſe cōtrarium: qͣꝫ repugnās: ⁊ in ſuo queqꝫ plenam retinent formam. velut qꝛ ſimilitudo ꝓpinquitatem quādā tenere debet: ꝓpinquius eſt id: qd̓ eſt ſimile et cui ſimile eſſe conſiderat̉: qͣꝫ id qd̓ adiūctū eſt ei: cui naturali vicinitate cōiungit̉. Rurſus quoniā differe tia diſſimilitudinis auctor eſt: diſſimiliꝰ eſt id qd̓ ab alio differt: qͣꝫ id qd̓ cōſequit̉: vl̓ antecedit. Rurſus quoniā cōtrariū lōgiſſime ab eo cui ꝯtrariū ē: opor tet abſcedere: lōgiꝰ abſcedit ꝯtrariū qͣꝫ repugnans. Poſt

In tōpica Ticero. Commentarioꝝ li. ili. 55
Poſt hec ꝗd alid̓ reſtare poterat: qͣꝫ effectoꝝ cau ſas q̄rere. Aut poſt effectoꝝ cās alid̓ qͣꝫ ip̄aꝝ cāꝝ per quirere effectꝰ. Preterea a cōparatione loci poſtre mūordinē tenēt: qꝛ ſiue ſimilitudinē ſiue diſſimilitu dinē in ſola obtinēt quātitate. ⁊ de locoꝝ ordine ſatis dictū ē. Illd̓ p̄terea cōſiderādū puto: Nuꝫ hi quoqꝫ argumētoꝝ loci ꝗ ī ip̄o herēt: de quo q̄rit̉ affecta iu re nominent̉. qn̄quidē q̄ affecta ſūt: idcirco eē dicunt̉ affecta: qꝛ ſūt ad aliꝗd: ⁊ ꝓpoſiti termini relatione ne ctunt̉. Nā ⁊ diffinitio alicuiꝰ ē diffinitio. ⁊ totū ꝑtiū totū ē. ⁊ nota ſignificati nota ē. ſꝫ īſpiciēda natura eſt ſinguloꝝ ⁊ vidēdū nū ſimiliter hec ad aliꝗd referan tur vt cetera. Nādiffinitio rē quā diffinit: quodāmō explicat: atqꝫ cōformat. Itē ꝑtes rē cuiꝰ ꝑtes ſūt: ꝓpa cōiūctione ꝑficiūt. Nota v̓o eiꝰ ītellectū cōiter tenet ⁊ cū hec cetera q̄ vocant̉ affecta nō faciāt: iure hec n̄ īter affecta ponunt̉. Se in eo ipſo ꝙ veluti efficiunt atqꝫ cōformāt: īeſſe dicunt̉. Sꝫ qm̄ de vi atqꝫ ordine locoꝝ ſufficiēter dcm̄ ē. nūc ad ſequentia trāſeamus Preter oīa enī q̄ ſuperiꝰ dicta ſūt: illd̓ animaduertē dū maxime ē: qꝛ nō ſi ꝗd in argumētis fuerit ſūptuꝫ illd̓ eoꝝ argumētoꝝ locꝰ dicēdꝰ eſt: niſi nō ſolū inſit argumētis: veꝝ etiā ab eo argumēta naſcūtur. id qd̓ dico planiore liquebit exēplo. Si quod enī fuerit ar gumētū: in quo ſumat̉ genus: vel ſpecies: non ſtatim illd̓ argumētū ex genere: vel ſpene tractū eſſe dicit̉ niſi ei argumēto vires generis vl̓ ſpeciei qͣlitas ſubmi niſtret. age eniꝫ ſit queſtio. an ideꝫ ſit aīali eſſe: quod viuere. Fiet argumētatio ſic. Nō idē eſt aīali eſſe: qd̓ viuere qꝛ ne īanimato ꝗdē idē eſt eſſe: qd̓ mori. Plu rima ꝗppe ſūt inanimata: neqꝫ moriunt̉. Nā q̄ nūqͣꝫ vixere: ne mori ꝗdē poſſe manifeſtū ē. Hic igit̉ inani matū genꝰ ē lapidū ac fuſiliū metalloꝝ; ⁊ ſumptum eſt in argumēto: ſꝫ nō ex genere factū ē argumētū: licet in eodē genꝰ videat̉ incluſū: ſꝫ potiꝰ a contrario Nāqꝫ ꝯtrariū eſt vite ꝗdem mors: animali autē īan matū. ſꝫ mori nō ſeꝗtur inanimatū igitur ne animali quidē viuere. Non ergo ex genere locꝰ iſte dicendus eſt: ſed potius ex contrario. qͣꝫuis genus huiuſmodi cōtineat arguinētuꝫ. Tunc enī locꝰ eſſet a genere: ſꝫ ab animalibꝰ vel a viuēdi genere argumētatio trahe ret̉: velut ſi ita fieret argumētū: aīali eē ſubſtātia eſt ipſū v̓o viuere ſubſtātia nō ē: ſꝫ ī ſubſtātiā venit. Nō ē igitur idē viuere quod aīali eē: a ſubſtātia igit̉ tra ctu ē argumētū a genere videlicet aīalis. hoc igit̉ ar gumētum ⁊ genus continet: ⁊ ex genere ductuꝫ ē: in priore vero ⁊ ſi genus cōtinet: a cōtrario tn̄ ductū eē perpēdit̉. Illud.n. ſemꝑ ſpeculādū ē: nō ꝗd in argu mento ſit: ſed ex quo ducitur argumentum: ⁊ in cete ris quidem eadem ratio tenenda eſt: neqꝫ eſt enim in ſingulis īmorandum. Si quos enim diligentia de curſe ſuperius expoſitionis exercuit: facile in reliquis iget: quod vno declaratur exemplo. Uando igit̉ vnuſquiſqꝫ eorum locoruꝫ: quos expoſui: ſua quedaꝫ habet membra: ea quaꝫ ſubtiliſſime perſequamur: ⁊ pri mum de ipſa diffinitione dicatur. Dif finitio eſt oratio: que id qd̓ diffinit̉ explicat ꝗd ſit. ¶ Propoſitis breuiter argumentoꝝ locis: eoſdē ſubti lius atqꝫ enodatius ſtatuit ꝑ ſuas partes ⁊ cōuenien tia mēbra partiri. Ita.n. locorū oīum diligentius na tura cōſiderabitur: ſi nō cōfuſe ſolū: verū etiam di ſtributim: ⁊ in ſuarū partiū ꝓprietate noſcant̉. Dat Vo hic multā inueniendorū copiā argumētorum: vt
enim de diffinitione dicamꝰ. Si cunctas aliquis dif finitionuꝫ partes agnouerit: ex omnibus ſibi poterit argumēta cōquirere: eritqꝫ in inueniendis copioſior argumētis eo qui: quot ſint diffinitiōis ſpecies igno rat. Ex tot eniꝫ diffinitionum partibꝰ argumēta pro ducet: quātas quis diffinitionū ꝑtes eē cognouerit. Is vero habebit plurimā locorū taliū facultatē: quē diffinitionū diuerſitas nō latebit. Ob hoc igitur. M. T. quos cōfuſe atqꝫ indigeſte poſuit locos: nunc eoſ dem diligentiore rōne partitur: ac pͥmum illud pen ſiore cōſideratione tractādum eſt: quod vt dictum ē: etiam loci ipſi res q̄dā ſūt ſꝫ eē intelligunt̉ loci: cum ab his trahitur argumētū ergo nunc Cicero non pͥn cipaliter locos: ſed res ipſas diuidit: que ad argumnen tum ducte ſpeciem ſumunt locorum. Diffinitio nāqꝫ ⁊ pars ⁊ nota: res quedā ſunt: ſed cuꝫ ab his argumē tum ducitur: loci fiunt. Cum igitur. M. T. res ipſas ita vt ſunt naturaliter partiatur: ſimul cū rebus diui dit locos. Si eniꝫ res vna eſt: a qua duci poterit ar gumētum: tum vnus eſt etiā locus at ſi illa diuiditur quot ꝑtes eiꝰ rei fuerīt: tot erūt etiā loci generis eiuſ dē: de quo argumēta naſcūtur. Que cū ita ſint: cūqꝫ primꝰ oīum locus a toto ſit: ideſt a diffinitione prius ꝗd ſit diffinitio declarat: vt patefacta rei naͣ ſpēs eiꝰ vel mēbra cōueniēti ordine partiat̉. Diffinitio īꝗt ē or̄o q̄ id quod diffinit̉: explicat quid ſit: ſicut diffini tio ē hoīs aīal rationale mortale: dictū vero cautiſſi me ē explicat. Nā quod nomē cōfuſe denūciat: id dif finitio per q̄dā ſubſtātialia membra diffūdit. Quod enī cōfuſe noīe hoīs declaratur: id aperit atqꝫ expli cat diffinitio: dicēs hoīeꝫ eſſe aīal rōnale ⁊ mortale. Nā niſi ita dixiſſet: potuerat eē cōis diffinitio generi quoqꝫ: velut hoc mō. Diffinitio ē: que deſignat ꝗd ē id qd̓ diffinit. Sꝫ genꝰ quoqꝫ deſignat ꝗd ē id: d̓ quo p̄dicatur: ſed nō explicat. Sola.n. diffinitio explicat ꝗd ſit: q̄ or̄one ꝑficit̉. Genꝰ v̓o ⁊ cetera q̄ ſingulis ple rūqꝫ noībus ꝓ ferūtur minime. Explicat āt diffinitio id: qd̓ diffinit̉: non quoquo modo ideſt nō ī eo quod quale: vel quātū ē: non ī quolibet aliorū predicamē torū: ſed quid ſit ideſt eius qd̓ diffinit: ſubſtātiā mō ſtrat. Ea v̓o diffinitio ſubſtantiā digerit: q̄ ex genere differētijſqꝫ cōſiſtet: hec nāqꝫ vniuſcuiuſqꝫ ſubſtan tiā ſignat: ſicut ī his dictū ē: vbi de genere: ac ſpecie: differētia: ꝓprio accidētiqꝫ: dictū ē. Ergo oīs diffini tio explicat: ꝗd ſit id qd̓ diffinit̉. Ariſtoteles v̓o eodē pene mō diffinitionē determinat dicēs. Diffinitio eſt or̄o ꝗd ē eē ſignificās. Hāc. M. T. partit̉ hoc modo. ¶ Diffinitionuꝫ autē duo ſunt genera prima. vnuꝫ eaꝝ reꝝ que ſunt. alteꝝ eaꝝ reꝝ. que intelliguntur. Eſſe ea dico que cerni. tangiqꝫ poſſunt vt funduꝫ. edes. parietem. ſtillicidium. mancipiuꝫ. pecudeꝫ. ſupellectilem. penus. ⁊c̄. Quo ex genere quedaꝫ interdum nobis diffinienda ſunt. Eaꝝ autem reꝝ que non ſunt. non eſſe rurſus ea dico que tangi. de monſtrariue non poſſunt. Cerni tamē animo atqꝫ intelligi poſſunt. vt ſi vſucapioneꝫ. ſi tutelaꝫ. ſi gētē diffinias. Quaꝝ reꝝ nulluꝫ ſubeſt quaſi corpus. ē tamen quedaꝫ confirmatio inſignita ⁊ īpreſſa intel ligentie quam notionem voco. ea ſepe in argumen tando diffinitione explicanda eſt. C Omnem diffinitionem manifeſtuꝫ eſt ad aliquid di ci: alie cuius eſt enim ſemper diffinitio. Que vero ad aliquid dicuntur quandam proprietatem ex his ſu

In tōpica cicero. commentarioꝝ liber. iii.
mant neceſſe eſt: ad que referūtur. Quo ſit vt ex his rebus quas determinat diffinitio: ī ipſas diffinitōes quedaꝫ proprietas tranſferatur: ſꝫ quia quod ad ali quid refert̉: id non poteſt idem eſſe ei: ad quod dicit̉ propriam quoqꝫ ipſum qd̓ refert̉ ad aliud formam neceſſe eſt poſſidere. Eoqꝫ ſit: vt in diffinitionibus: ⁊ ſua cuiqꝫ inſit forma: ⁊ ea quam ab his accipiūt: que diffiniunt: conſideret̉. Quod. M. T. videns primum diuidit diffinitiones ẜm ea que diffiniunt̉: quaꝝ ge nera duo eſſe proponit: vnum eaꝝ reꝝ que ſunt: alte rum eaꝝ: que intelliguntur. Has igitur diffinitionū differentias ex his videt̉ ſumpſiſſe: que in diffinitiōe monſtrant̉. Omnia enim que diffiniunt̉: aut corpora lia ſunt: aut incorporalia. Res enim omnes in hec pͥ mitus diuidunt̉. Ea vero que corporalia ſūt: eē dicit: ea que incorporalia ſūt: non eē: Non quod oīno ea q̄ incorporalia ſūt: non ſint: alioquin nec diffinitionem ſuſciperent. Nā ſi diffinitio eſt. qua explicat̉ id: quod diffinit̉ ꝗd ſit: eius rei: que oīno non eſt: nec ꝗd ſit ex plicatio vlla eſſe poteſt. Sed quia humanum genus ſenſibus degit: id maxime eſſe arbitrat̉: qd̓ ſēſuū cō prehēſioni ſubijcit̉. Quis enī ſibi nō magis lapidē ſci re videat̉: aut hominē: qͣꝫ iuſtitiā vl̓ hereditatē: vel quicꝗd alid̓ nō ſēſibus: ſed ītelligētia comprehēdit: vn̄ ſit: vt ꝓpter euidētiam cognitionis ea magis eē vi deant̉: que ſubiecta ſūt ſenſibus: ea minime que ītel ligentie rōne capiūt̉: ſed id ſciēdū ē. M. T. ad hoīuꝫ ꝓtuliſſe opinionē: nō ad veritatem. Nā vt īter opti me philoſophātes cōſtitit illa maxime ſunt que lon ge a ſēſibus ſegregata ſint: illa minus q̄ opiniōes ſen ſibus ſubminiſtrāt. Unde etiā idē Cicero ī timeo ait quid ē quod ſemꝑ ſit: nec vllū habeat ortuꝫ: ⁊ quod gignatur: nec vnqͣꝫ ſit. Quorū alterū ītelligētie rō ne cōprehēdit̉: alterū affert opinioni ſenſus rōnis ex pers. Hic igitur id quod ſemꝑ ſit: rationi adiecit: id v̓o qd̓ nūqͣꝫ ſit ſenſibꝰ iunxit. Sed vt dictū ē: corpo rea eē: ⁊ īcorporea nō eē: nō ad ꝟitatem ſed ad cōem quorūlibet hominū opinionē loquutus ē. Ponit igi tur exēpla earū quidē rerū que ſūt: formas quaſdaꝫ corporaliuꝫ rerū: vt fūdū: edes: parietes: ſtillicidiuꝫ: atqꝫ id genus: que corporalia eē hac rōne on̄dit: qm̄ cerni tangiqꝫ pn̄t. Eaꝝ v̓o rerū que nō ſūt: exempla poſuit vſucapionē: tutelam: gētē: ceteraqꝫ: que ſūt in corporea: que ex hoc īcorporea eē mōſtrauit: ꝙ ait ea tangi demonſtrariue non poſſe: ſed ītelligētia atqꝫ animo cōprehendi. Cur v̓o ea non eſſe dixerit: ſup poſuit rationē dice̓s: nullū quaſi corpus earū rerum eē: nec molē aliquā: que feriat ſenſū. Quod enim cor pus eē poteſt vſucapionis. Nā ipſa que vſucapiunt̉: corporea ſunt: ipſa vero vſucapio corporea nō ē. Ipſa enī ꝑ vtēdi cōſuetudinē poſſidēdi firmitudo: quod nā corpus habere pōt. Itē qd̓ quis tutela regit: copora le ē: hō nāqꝫ ē. Ip̄a ꝟo cura tutele atqꝫ ipſū ius aliū tuēdi: nihil oīno corporiſ habere poteſt. hoīes quoqꝫ qui in eadē gētilitate ſūt: corporei ſūt: Ipſa ꝟo gen tilitas ideſt cōis noīs liberorū ſocietas: vt Scipionū Ualerioꝝ: ⁊ brutorū: certe īcorporea ē: ſed quedā ea rum rerū incorporalis animi conceptio eſt: atqꝫ ītel ligētia: quā notionē vocauit. Ip̄a enī imaginatio vſu capionis vel tutele atqꝫ ītellectus īcorporalis rei no tio dicitur: quā greci ερρόίαρ vocant. Diuiſit igitur diffinitionē ī has duas ꝑtes: ſcilicet ẜm ſubiectī dif ferētias: vt alias quidē eē diceret diffinitiones earuꝫ rerum: que ſunt ideſt corporalium: alias v̓o reꝝ que non ſunt: id eſt īcorporalium. Hic queri pōt: qd̓ etiaꝫ
ſuperius breuiter cōmemoraui: Quo nā modo diffi nitio non īter affecta numeretur: cum oīs diffinitio ad aliquid eſſe videatur. Idcirco enim affecta eſſe di cta ſunt: ſimilitudo: contrarium: ⁊cͣ. quoniā ſemꝑ ad aliquid referuntur. Quod ſi etiā diffinitio refert̉ ad aliquid: nec eſt abſolute ac proprie conſideratiōis: ea quoqꝫ īter affecta ponenda eſt: ſed occurritur: quo niam ea que affecta ſunt tāquā vmbre quedā corpꝰ ita extra poſita non poſſunt id relinquere: ad quoda bantur affecta: ⁊ aut omnino ſubſtantiā eorum ad q affecta ſunt: non ſignant: vt cōtrariū: ſimile ⁊ cetera. aut ſi quādo deſignāt vna quedā pars ītelligitur eē ſubſtātie: velut: genus: ſpecies: differentia. Non eni genus tota ſubſtantia ē ſpeciei: quandoquidē non ſo lum genus ſpeciem format: ſed differētia quoqꝫ: no differentia totam ſubſtantiam continet forme: quā doquidē nō ſola differentia ſpeciē ꝑficit: ſed etiā ge nus. Ipſa v̓o ſpecies quedaꝫ generis pars eſt. at ver diffinitio ⁊ ſi ad aliꝗd eſt: tamen totam ſubſtantiam monſtrat: atqꝫ exequat̉ ei rei: quā diffinit: ⁊ ſubſtan tiā perficit: vt neqꝫ extra poſita ſit: ſicut ſimilitudo ⁊ contraria: neqꝫ pars eius ſubſtātie ſit: quā diffinitio ne determinat. ſꝫ potius ipſa ſubſtantia ſit. At de hac quidē re ſatis dictuꝫ eſt. idem vero de partibus dici poteſt. Naꝫ coniuncte partes totuꝫ id efficiunt: cuius partes ſūt. Nota quoqꝫ totū ſignat id: quod deſignat atqꝫ omnia coequant̉: ⁊ diffinitio diffinito ⁊ partes toti: ⁊ nota rei: quaꝫ ſignificatione declarat: ſi non ſit vniuoca: vel equiuoca: vel ſi res que deſignat̉ non ſit multiuoca. Sane illd̓ dubitari recte poteſt: cur cun dixiſſet duo genera eſſe diffinitionū: non ipſas diſ finitiones partitus eſt ſed que diffiniunt̉ ideſt corpo rale atqꝫ īcorporale. Quod idcirco dictuꝫ videtur: quia diffinitio cum ſit ad aliquid vt dictuꝫ ē: quandā capit ex his: quorū ſubſtantiā determinat: qualitatē. ¶ Atqꝫ etiaꝫ diffinitiones alie ſunt partitionū alie diuiſionuꝫ. Partitionū cuꝫ res ea que propoſita ē quaſi in membra diſcerpitur: vt ſi quis ius ciuil dicat id eſſe quod in legibus. ſe natuſconſultis. re bus iudicatis. iuriſꝑitoruꝫ auctoritate. edictis me giſtratuū. more equitate cōfiſtit. Diuiſionuꝫ auteꝫ diffinitio formas omnis cōplectitur. que ſub eo g nere ſūt. quod diffinitur hoc modo. Ab alienati eſt eius rei. que mācipi eſt. aut traditio alteri nexu aut ī iure ceſſio. īter quos ea iure ciuili fieri poſſūt. ¶ Quoniaꝫ diffinitio ita ex ſubiecta re quā diffinit ꝓ prietatē capit: vt tamen formaꝫ propriaꝫ non relin quat: idcirco poſt eas differentias diffinitionum que ab is rebus tracte ſunt: que diffiniebantur: nūc propria forma diffinitionū differentias tradit. Pro pria vero forma vniuſcuiuſqꝫ cōpoſiti in ſuis ꝑtibus conſtat. itaqꝫ ex partibus diffinitionum tales differ tias docet: ꝙ alie diffinitiones per diuiſioneꝫ: alie ſ partitioneꝫ fiunt. Diffinitur eniꝫ res quelibet dun aut eius ſpecies omnes enumerant̉ aut partes. Pa tes v̓o a ſpecie quid differant: paulo poſterius dic nunc exponenda arbitror Ciceronis exempla dat en partitionis exēplū hoc. Sit enī propoſituꝫ diffinire quid ſit ius ciuile: dicemus ita. Ius ciuile eſt quod ī legibus. Senatuſcōſultis: rebus iudicatis. iuriſperi torū auctoritate: edictis magiſtratuū: more: equitate conſiſtit. Lex igit̉ eſt: quā populꝰ cēturiatis comitijs ſciuerit. Senatuſconſulta ſunt: que fuerit ſenatus at ctoritate

In cōpica Ticero. Commentarioꝝ li. ili. 56
ctoritate decreta. Res iudicate ſunt q̄ inter eos qui ſuper aliqua re ambigunt: ſententia iudicuꝫ fuerint cōſtitute: quarum exemplo cetere quoqꝫ iudicantur. iuriſperitorum auctoritas eſt eorū: qui ex duodecī ta bulis: vl̓ ex edictis magiſtratuuꝫ ius ciuile īterpreta ti ſunt: ꝓbate ciuiuꝫ iudicijs crediteqꝫ ſententie. Edi cta magiſtratuuꝫ ſunt que p̄tores vrbani: vel peregri ni: vel ediles currules iura dixere. Mos eſt: quod in ciuitate ſolitū eſt fieri. equitas eſt. quod naturalis ra tio perſuaſit. Hec igitur omnia vnā formaꝫ iuris ef ficiunt: tanquaꝫ partes velut hominē caput: brachia: torax: venter: crura: atqꝫ pedes. Partitio eſt: vt ipſe ait: que vnāquamqꝫ reꝫ propoſitaꝫ quaſi in membra diſcerpit. Alteraꝫ vero partem diffinitionis: que per diuiſionem ſpecieruꝫ ſit: tali mōſtrat exemplo. Dif finit enī quid ſit abalienatio eius rei: que mancipi eſt dicens. Abalienatio eſt eius rei que mancipi eſt: aut traditio alteri nexu: aut ceſſio in iure: inter quos ea iure ciuili fieri poſſūt. Nā iure ciuili fieri aliquid nō inter alios niſi inter ciues romanos poteſt: quorū eſt etiā ius ciuile: qd̓ duodecim tabulis continetur. Om nes v̓o res que abalienari poſſunt. id eſt que a noſtro ad alterius tranſire dominiū poſſunt: mancipi dicte ſunt. Mācipi res veteres appellabāt: que ita abalie nabantur: vt ea abalienatio per qͣndam nexus fieret ſolennitatem. Nexus v̓o eſt quedaꝫ iuris ſolennitas: que fiebat eo modo: quo in inſtitutionibus. Caius ex ponit. Eiuſdeꝫ auteꝫ Caij libro primo inſtitutionum de nexu faciendo hec verba ſunt. Eſt autē mācipatio vt ⁊ ſupra quoqꝫ iudicauimus: imaginaria q̄dā ven ditio. quod ipſuꝫ ius propriū romanoꝝ ē ciuiuꝫ. eaqꝫ res ita agitur. adhibitis non minus quā quinqꝫ teſt bus ciuibꝰ romanis puberibus: ⁊ preterea alio eiuſdē conditionis: qui libraꝫ eneam teneat qui appellatur libripens: is qui mancipiū accipit: es tenens ita dicit. Hunc ego hominē ex iure quirituꝫ meū eſſe aio. iſqꝫ mihi emptus eſt hoc ere: eneaqꝫ libra. Deinde ere ꝑ cutit libram: idqꝫ es dat ei: a quo mancipiuꝫ accipit quaſi precij loco. Quecumqꝫ igitur res lege duodeciꝫ tabularū aliter niſi per hāc ſolēnitatē abalienari nō poterat. ſui iuris autem cetere res nec mācipi voca bantur: eedē vero etiā ī iure cedebantur. Ceſſio vero tali fiebat modo: vt ſecūdo cōmentario idem Caius expoſuit: in iure autē ceſſio ſit hoc modo: apud magi ſtratū populi romani vel apud pretorē: vel apd̓ p̄ſi dē prouītie: is cui res ī iure ceditur: rē tenens ita vē dicat. Hunc ego hominē ex iure quirituꝫ meū eē aio Deinde poſtquā hic vendicauerit: pretor īterrogat eū qui cedit: an ꝯͣ vīdicet: quo negāte: aut tacēte tūc ei ꝗ vidicauerit: eā rē adijcit: idqꝫ legis actio vocaba tur. Res igit̉ q̄ mācipi ſūt: aut nexu vt dictū ē: abalie nabātur: aut ī iure ceſſione. Has aūt ſolēnitates qͣſ dā eē iuris ex ſuꝑioribꝰ Caij verbis oſtēdit̉. At ſi ea res: quē mancipi eſt: nulla ſolēnitate interpoſita tra datur: abalienari nō poterit: niſi ab eo cui tradit̉ vſu capiat̉. Que cū ita ſint: recte diffinita ē ſecūdū diui ſionē abalienatio rei mancipi. Scilicet que aut nexus traditione aut ī iure ceſſione ꝑficitur. Nā pura tra ditione abalienatio rei mancipi non explicat̉. Spēs v̓o has eē nō partes hinc ītelligit̉ quia ſi ꝗs nexu ab alienet rē mācipi: id qd̓ ſuuꝫ fuit: in alteriꝰ ptātē ple nō iure trāſtulerit. ꝙ ſi etiā ī iure cedat: plenum ab alienationis ius erit: vbi āt plenum nomē eius ꝙ di uidūt partes ſuſcipiūt: illud genus ⁊ has ſpēs eē: par lulū quoqꝫ dialetica cognitiōe ībutus ītelligit. Que
cū ita ſint: diuiſit Cicero diffinitionē in duas partes: vnaꝫ que partiū enumeratione fieret. alterā q̄ ꝑ par tium diuiſionem. Utraqꝫ vero diffinitio partes enu merat. Sed hoc ītereſt. ꝗa hec ꝗdeꝫ ſpecies illa vero membra partit̉. Hic ſuborit̉ queſtio valde difficilis. Nā ſi diffinitio ē etiā partitio. miꝝ videri poteſt. quē admodū alter ſit a diffinitione locus. alter a partiuꝫ enumeratione. que res maximā cōfuſionē p̄ſtatꝭ. Nā cū ſuperius in locoꝝ enumeratione alter a diffinitio ne locus. alter ſit a ꝑtiū enumeratione ꝓpoſitus cūqꝫ enumerationē nūc partium vel diuiſionem diffinitio nis ſpēs eſſe confirmet non eſt dubium: quin cū ideꝫ ſit partiū enumeratio quod diffinitio(idē nāqꝫ ē ſpe cies quod genus) idē locus ſit a diffinitiōe: ꝗ ē a par tium enumeratione. Cuius queſtionis valde diffici lis facilior abſolutio ē: ſi diffinitionū ipſarū formas: ac diſtātias colligamꝰ. Multis nāqꝫ fieri modis dif finitio pōt: inter quos vnus ē verus atqꝫ īteger dif finitōis modꝰ: ꝗ etiā ſubſtātialis dicit̉. Reliꝗ ꝑ abu ſionē diffinitiones vocantur. De quibus omnibꝰ pau lo poſterius integram faciam diuiſionem. Nunc ī cō mune ſic diſſeram. Nam quia oīs diffinitio explicat: quid ſit id quod diffinitur. Explicatio aūt ſit duobus modis: vno quidem cum pro re minime cognita pla nius aliquid affert̉. Alio vero cū ſit quadam partiuꝫ enumeratione. De priore quidem modo poſterius. Nūc v̓o de enumeratione partiū ita dicēdū ē: ꝙ oīs diffinitio que ꝑ partiū enumerationeꝫ ſit: quaſi que dam partitio recte ītelligit̉. Dictū ē: id quod ī nomi ne confuſe ſignificaret̉: ī diffinitione que ſit enumera tione partiū aperiri atqꝫ explicari. Quod fieri n̄ pōt niſi ꝑ quādā partiū nūcupationē. Nihil eniꝫ dū expli catur or̄one: totū ſimul dici pōt. Que cū ita ſint: cūqꝫ oīs huiuſmodi diffinitio quedā ſit partiū diſtributio quatuor id modis fieri pōt. Aut enī ſubſtantiales par tes explicātur: aut proprietatis partes dicuntur aut quaſi totius mēbra enumerantur: aut tāqͣꝫ ſpecies di uiduntur. Subſtātiales partes explicantur: cū ex ge nere ac differētijs diffinitio cōſtituitur. Genus enim quod ſingulariter predicatur: ſpeciei totū ē. Id etiaꝫ genꝰ ſūptū ī diffinitione pars q̄dam fit. Non eniꝫ ſo lū ſpeciem complet: niſi adijciantur etiā differētie. ī ꝗbus eadem ratio que in genere eſt. Nam cum ipſe ſingulariter dicte totā ſpēm claudant: in diffinitione ſūpte partes ſpeciei fiunt: quia non ſole ſpeciem qui dē eſſe deſignāt: ſꝫ etiā genus: huius exemplū ē. Hō ē aīal rōnale mortale. Cū ergo tota diffinitio homi ni coequetur: totiuſqꝫ diffinitionis partes ſint: tū ani mal: tū rationale: tū mortale: ipſius hoīs partes eſſe vidētur ſingula que eiuſdē diffinitionis partes ſunt: hec igit̉ ꝓprio nomine diffinitio nūcupatur. Itē ē il la diffinitio: quādo ī vnū accidētia colliguntur: atqꝫ ex his vnuꝫ aliꝗd efficit̉: ⁊ ē veluti quedā partiū enu meratio: non ī ſubſtantia: ſed in quadam accidentiū collectione poſitarum. huius exemplum eſt. Animal eſt: quod moueri propria voluntate poſſit. Aīali nāqꝫ ⁊ motus eſt accidens: ⁊ voluntas: ⁊ poſſibilitas: ſed hec iuncta perficiunt animal: non ſubſtantialiter cō ſtituentia: ſed per quedam accidentia: deſignantia: que animalis quaſi quedam partes ſunt: ⁊ hec deſcri ptio nuncupatur. At ſi non accidentia rei: ſed qͣſi mē bra quedam dicamus: ex quibus cōponitur: atqꝫ cō iungitur: atqꝫ inde diffinitionem facere tentemus: hoc modo dicemus. Domus eſt: que fundamēto pa rietibꝰ tectoqꝫ conſiſtit: hic membra q̄daꝫ ſūpta ſunt

In cōpica cicero. commentarioꝝ liber. iii.
ad diffinitionē: ꝗbꝰ res tota cōiungitur: ⁊ hec vocat̉ ꝑ enumerationē partiū diffinitio. At ſi quis ita diffi niat: vt nō ī diffinitione ponat mēbra: ſꝫ ſpecies: a di uiſiōe ſpecierū diffinitio nūcupat̉: velut ſi ꝗs hoc mō pronūciet. Animal eſt ſubſtātia: que vel ſenſu tantuꝫ vel ſenſu ⁊ ratione nitat̉. hec igitur quattuor a ſe dif ferre manifeſtū eſt. In ea nāqꝫ diffinitiōe que ꝑ ſub ſtātiales ꝑtes efficit̉: ſingule ꝑtes maiores eē vident̉ ⁊ ſubſtātialiter vniuerſaliores ab ea re: quā diffini unt: vt aīal maius ab hoīe: mortale etiaꝫ atqꝫ ratio nale. Singula hominis tranſgrediunt̉ naturaꝫ: q̄ in vnū cōuenientia: eidē quo ſingillatiꝫ maiora ſūt: co equātur. Accidētia v̓o q̄ in diffinitione ponunt̉: om nino a ſubſtātie ratione diſiūcta ſūt. In ea quoqꝫ dif finitione q̄ exꝑtiū enumeratione ꝑficit̉ talia ſūt que enumerant̉: vt ſingula totius diffiniti nomē capere nō poſſint. atqꝫ idcirco eodē minora ſūt: vt fūdamē ta non poſſūt domus vocabulo nūcupari: ⁊ fūdamē ta domo minora ſūt: itēqꝫ cetere ꝑtes. At v̓o ī ea diſ finitiōe q̄ ꝑ diuiſionē ſit: ſingule ꝗdē ꝑtes tota ea re que diffinitur: minores ſunt: totum tamen diffinite rei nomen excipiunt: vt rationale nomen capit ani malis: eodem modo irrationale. Quibus ita diſcre tis quotienſcumqꝫ ab ea diffinitione que per ſubſtā tiales partes efficitur: vel ab ea que per accidentiuꝫ enumerationē colligitur: argumētatio ſit a diffinitio ne ideſt a toto tractū dicitur argumētū. Quotiēs v̓o ab ea: que vel per membrorum enumerationem: vel ꝑ ſpecierum diuiſionem perficitur argumentatio ſit ab enumeratiōe partiū argumētū ductū eſſe perhi betur. Sed. M. T. quia iam partitionem diffinitōis īgreſſus ē: etiā hāc īterpoſuit: que nō ad diffinitōnis ſed ad locum enumerationis partium pertinebat. hu ius vero rei argumentum eſt: quia cum poſt de eiſdē locis latius tractās de enumeratiōe partiū loqueret̉ nullā aliam enumerationē partiū poſuit: niſi eā quā nūc diffinitionis ſpeciē dixit: nec tamē ē arbitrāduꝫ: oēm partitionē diffinitionis locū poſſe obtinere: vt ſi ꝗs ſic dicat fundamēta: parietes ⁊ tectū domus ē: id non ē neceſſe. Poteſt namqꝫ eſſe porticꝰ publicis vſi bus deſtinata: pōt itē aliud quodlibet: vt theatrum: qd̓ ꝓpter āpliores ſonitus exhibendos tegi ſolet. Sꝫ id nūc ītelligere nos oportet: poſſe ꝑ partitionē ali ꝗd ſepe diffiniri: cū partiū illa collectio vnā rē tātuꝫ poſſit efficere: vt ſi nihil eſſet aliud quod fūdamēta: parietes: atqꝫ tectum poſſet habere: niſi domus iure diffinitio facta eſſe videretur: domum eſſe quā fun damenta parietes tectumqꝫ perficerent. ¶ Sunt etiam alia genera diffinitionuꝫ. ſed ad hu ius libri inſtitutum illa nihil pertinent. Tantum eſt dicendum. qui ſit diffinitionis modus. ¶ Hūc locū victorinꝰ vniꝰ voluminis ſerie aggreſſus exponere: ⁊ oēs diffinitionū differētias enumerare: multas īterſerit: q̄ diffinitiōes eē pene ab oībus re clamētur. Inter diffinitiōes enī ponit ⁊ noīa: quod ſpāliter Ariſtoteli ī omni doctrinaꝝ genere peritiſſi mo nō videt̉: ꝑnegatqꝫ id ī topicis noīe fieri diffini tionē: veluti ſi ꝗs dicat: ꝗd ē cōticeſcere: ⁊ reſpōdeat̉ tacere: he nullo mō diffinitōes habēde ſūt. qd̓ etiaꝫ ex ipſius. M. T. diffinitiōe approbari poteſt: ꝑ quaꝫ diffinitio ꝗd eēt oſtendit: dixit eē enī diffinitionē ora tionē: que id quod diffinit̉ explicat ꝗd ſit: ſed cū no mē nō ſit or̄o: manifeſtū ē noīe diffinitionē nō poſſe cōſtitui: cū preſertim ne oīa ꝗdē: que or̄one promun tur: atqꝫ aliud oſtendunt: proprio diffinitionis nomi
ne ſignētur: veluti deſcriptiōes: oīſqꝫ alia que nō ex ſubſtātialibꝰ partibus: ſed ex quolibet alio mō cōiun ctis efficitur. quod ne ipſe ꝗdē victorinus ignorat ſed videtur id diffinitionis loco ipſe ſibi Uictorinus ad diſſerendi ſumpſiſſe propoſitū: ꝙ quoquo mō rē ſub iectā poſſit oſtēdere. Idcirco.n. nomē quoqꝫ ī diffini tionū numerū recepit: qm̄ ſepe notiore vocabulo ſit clarius: quod ignoratiōe antea prolatū latebat. Id circo etiā nos ſuperiꝰ diximꝰ explicationē fieri duobꝰ modis. Uno ꝗdē: cū pro re minime cognita planius aliquid afferatur. Alio ꝟo cū ſit ꝑ quādā partiū enu merationē: vt ea ꝗdē explicatio ī qͣ notius aliꝗd affer tur nominis ſit: ea vero q̄ ſit ꝑ partiū enumeratiōeꝫ orationis: quāqͣꝫ etiā ī ipſis orationibus ſemper pla nius aliquid afferat̉: quo notius fiat illud: de quo diſ ſeritur. Ut igitur nihil expoſitio p̄termittat: ⁊ diffi nitionis ꝓprietas appareat. Itaqꝫ oīa ī notitiā dedu cantur: vt nec vera diffinitio neſciatur: ⁊ que non ſit ꝓpe vereqꝫ diffinitio ſub ſcīam cadat. Talis diffini tionū differētia faciēda ē. Diffinitionū enī alie ꝓpe diffinitiones ſūt: alie abuſiuo nūcupātur mō ac ꝓpe ꝗdē diffinitiones ſūt: que ex genere differētijſqꝫ con ſiſtūt: velut hic. Hō ē aīal rōnale mortale. Hic enim aīal genus ē: rōnale vero ⁊ mortale differētie. Eari ꝟo diffinitionū que nō ꝓpe: ſed abutēdo diffinitōes vocātur: alie ſunt: que ſingulis noībꝰ denotātur: alie ꝟo qͣs explicat: ac depromit or̄o. Atqꝫ illaꝝ ꝗdē dif finitionū q̄ tātū noīe ſignāt̉: alie ſunt q̄ κατααρτι λεξίρ ideſt ad verbū fiūt cū pro noīe reddit̉ nomen: velut ſi dicat aliꝗs. Quid ē cōticeſce̓: ⁊ rn̄deat̉ tace̓: ꝗd ē haurit: ꝑcutit: alie v̓o q̄ exēpli gr̄a ponūt̉: vt cū volumꝰ deſignare: ꝗd ē ſubſtātia: exēpli gratia dici mus: vt hō. Hec vocatur grece typos: q̄ idcirco vt di ctum ē: īter diffinitiones ponitur: qm̄ id qd̓ quolibet mō aliꝗd deſignat: eiꝰ qd̓ deſignatur: ⁊ ſi nō ꝓpe: ta mē aliquo mō videt̉ eē diffinitio. Eaꝝ ꝟo diffinitio nū que ī oratione conſiſtunt: neqꝫ tamē ſūt ꝓpe mul te ſūt diuerſitates: quarū ē oīum nomē cōmune de ſcriptio. Harū alie fiūt partitione: alie diuiſione: de ꝗbꝰ ſuꝑiꝰ dictū ē: alie vero ſubſtātiales ꝗdē differen tias ſumūt: ſꝫ genus nō adijciūt: atqꝫ hec ꝗdē a Ui ctorino. ξρροιω. ματίκή dr̄: qͣſi quādā cōem cōtinēs notionē velut ſi ꝗs dicat: hō ē: qd̓ rōnali cōceptione viget: mortalitatiqꝫ ſubiectū ē: hic igit̉ genꝰ poſitum nō ē: ſed differētie ſubſtātiales: alie vero ſūt: q̄ plu ribꝰ ꝗdē qualitatibus deſignāt: accidētibꝰ tamen: ita vt ſingule qͣlitates ēt ſi nō cōiūgantur: poſſint tn̄: qd̓ mōſtrat̉ efficere: vt hō ē: vbi pietas: vbi eꝗtas: ⁊ rur ſus vbi malicia verſutiaue eē pn̄t: nā ⁊ ſi cetera nul lus adiūgat: ſufficit ad oſtēdēdū hoīeꝫ dice̓: vbi pie tas īeſſe poſſit: vel vbi iuſtitia vel cetera: hec vocat̉ ποίοτηρ alie ꝟo ſūt: q̄ pluribꝰ ī vnū accn̄tibꝰ cōiun ctis efficiūtur: vt ſi ꝗs luxurioſū diffinire velit dicēs. Luxorioſus ē: ꝗ pluribꝰ ⁊ nō neceſſarijs ſūptibꝰ ī de licias affluit: ⁊ ī libidinē fert̉ effuſior: oīa enī cōiūcta luxurioſū vidētur effice̓: ſingula ꝟo minime: hec vo catur hypografice: alie quoqꝫ fiūt eo mō: vt ad ſigna dā differētiā ꝓponāt̉ ī is rebꝰ: q̄ diſcreto fine ꝯiucte ſunt vt ſi dubitet ꝗs. Nero īꝑator ne an tyrānꝰ fuerit Dicit eū tyrānū fuiſſe: qm̄ crudelis fuerit atqꝫ ītēp rās. Hec.n. adiūcta differētia ita tyrānū ab īꝑatore ſeiūgit: aut ēt ſi d̓ eodē tyrāno: atqꝫ rege dubitet̉: ꝗd vterqꝫ ſit: iūcta dr̄ia vtroſqꝫ d̓ſignat: vt ſi tēꝑātia qͥ dē regi: vl̓ pietas: tyrāno v̓o ⁊ ītēꝑātia ⁊ crudelitas conuenire dicat̉ hec vocat̉. κατάδιαφοραρ alia que per tranſlationē

In Topica cicero. commentarioꝝ li. iii. 157
ꝑ tranſlationē dr̄: vt eſt. adoleſcētia ē flos etatis. Illa quoqꝫ diffinitio eſſe dr̄: q̄ ſit ex priuatione ꝯtrarii. vt bonū eſt: qd̓ malū nō eſt. illā quoqꝫ diffinitionē Ui ctorinus ponit: q̄ tm̄ propriis noībus aptari pōt: que ēt hypothipoſis appellat̉: vt eneas eſt veneris ⁊ an chiſe filius. Preter has ēt illa eſt: q̄ ſit ꝑ indigentiaꝫ pleni: vt quadrans ē: cui dodrans deeſt: vt ſit aſſis. Ponit ēt Uictorinus inter dr̄ias diffinitionū illam quoqꝫ q̄ ꝑ quandā laudē fieri pōt. vt lex eſt mens et aīus ⁊ ꝯſiliū: ⁊ ſnīa ciuitatis: qd̓ maxime rōne caret. Nō.n. laudis modus ille faciet dr̄iam. illa.n. cōfide rāda ſunt q̄ in diffinitione ponūt̉: non quo aīo cōſti tuta ſint. Qd̓ ſi recipienda fuit laudādi voluntas in ter dr̄ias diffinitionū: cur nō vituꝑandi quoqꝫ volū tas aliā dr̄iam diffinitionis efficiat. Sꝫ hoc aꝑtiſſi me incōueniens: ⁊ v̓itati vr̄ eſſe ꝯͣrium. Fiunt ēt diffi nitiones ꝑ ꝓportionē: vt ſi ꝗs dicat. hō eſt minor mū dus. ſicut.n. mundus rōne regit̉: ita quoqꝫ qm̄ homo multis ꝑtibus iunctus hꝫ tn̄ in oībus rōnem duceꝫ: minor mūdus dici pōt. fiunt ēt diffinitiones a relatio nibus. cū dr̄: quid eſt pater: rn̄detur cui eſt filius. cā quoqꝫ ſolet efficere diffinitionē: vt cū dicimꝰ ꝗd ē di es: rn̄det̉ ſol ſuper terrā. Cauſam.n. ideſt ſolē pro re ipſa cuius cā eſt: interpoſuimꝰ. atqꝫ ita diē diffinitōe mōſtrauimus. He ſunt diffinitionū dr̄ie: quas in eo libro: quē de diffinitionibꝰ Uictorinus edidit: annu merauit: quas. M. T. p̄ter miſit eo noīe ꝙ eas minīe neceſſarias exiſtimarit. Nos v̓o ne ꝗd ꝑfecto deeſſet operi: et q̄ ſunt a Cicerone pretermiſſa: ſubiecimus. ¶ Sic igitur veteres precipiūt: cū ſumpſeris ea q̄ ſint ei rei quā diffinire velis: cū alijs cōia vſqꝫ eo ꝑ ſequi: dū proprium efficiat̉: ꝙ nullā in aliā reꝫ trāſ ferri poſſit: vt hoc. hereditas ē pecunia: cōe adhuc Multa.n. ſunt genera pecunie: adde ꝙ ſeꝗtur. q̄ morte alicuius ad quēpiā peruenit. Nondū ē dif finitio. Multis.n. modiſ ſine hereditate teneri pe cunie mortuorū poſſunt. vnū adde verbū: iure. Iā a cōione res diſiuncta videbit̉: vt ſit explicata diffi nitio ſic. hereditas ē pecunia: q̄ morte alicuius ad quēpiā ꝑuenit iure. Nōdum eſt ſatis. adde. nec ea aut legata teſtamēto: aut poſſeſſione retenta. confe ctū eſt. itemqꝫ illud. Gētiles ſunt ꝗ inter ſe eodeꝫ noīe ſunt. nō eſt ſatis. Qui ab ingenuis oriūdi ſūt. Ne id quidē ſatis eſt. Quoꝝ maioꝝ nemo ſerui tute ſeruiuit. abeſt ēt nunc. ꝗ capite nō ſint diminu ti. hoc fortaſſe ſatis eſt. Nihil.n. video Sceuolaꝫ pontificē ad hanc diffinitioneꝫ addidiſſe. atqꝫ hec rō valet in vtroqꝫ genere diffinitionū. ſiue id quod eſt: ſiue id qd̓ intelligit̉ diffiniendum eſt. ¶ Diffinitionis ratione ꝓpoſita: diuiſaqꝫ per ſingulas ꝑtes: tum materie: tum ēt forme. Materie quidē cuꝫ diffinitionē eſſe dixit: vel earū rerum: q̄ corporee eſ ſent: vel eaꝝ: que incorporee: forme vero cū aut parti tionibus: aut diuiſionibus diffinitiones fieri docuit: pretermiſſiſqꝫ ceteris. quecūqꝫ ad propoſitū opꝰ mi nime pertinerent: nunc qd̓ vtiliſſimū eſt. maximeqꝫ totam diffinitionū intelligentiā ſignificare pōt: exe quitur. id aūt eſt qui ſit in oībus: quecūqꝫ quomoli bet fiunt: diffinitionis modus. Eſt aūt vna atqꝫ oībꝰ cōis diffiniendi ratio: vt ex cōitatibus inter ſemet iū ctis: atqꝫ compoſitis in vnam proprietatem rei diffi uitio colligatur. Omnia.n. quę cōmunia atqꝫ vniuer
ſalia ſunt: ſi quid eis fuerit adiectū: determinatōe mi nuuntur: ⁊ ad particularitatē redeunt: atqꝫ eo ambi tu quo concludebant: cuncta cohibent̉: veluti cū ge neri adiicitur differentia: ⁊ ſit ſpecies. Nam cuꝫ genꝰ per ſe proprio ambitu multas ſpēs contineat: ei ſi ꝓ priam adiicias dr̄iam: minuitur: ⁊ in quādam quodā modo particularitatē redit. veluti cum dicimus ani mal: hoc nomen multa concludit. at ſi ei rōnale adii cias: faciaſqꝫ anīal rationale: minus erit a ſimplici Minus nāqꝫ eſt aīal rationale a ſimpliciter aīali. ita additio differentie qd̓ maius fuit: in ꝑticularitatem quandā redegit: atqꝫ cohibuit. Quotiēs igit̉ aliqua res diffinienda eſt: ſumit̉ id qd̓ ei cuꝫ pluribus alijs cōe eſt: huic adiiciuntur dr̄ie: ſtatimqꝫ neceſſe eſt mi nuatur id: qd̓ fuerat pluribus cōmune. ⁊ ſi hac diffe rentie additione in tantū modū decreuerit: vt rei q̄ diffinitur: fiat equalis: alias differentias colligere: atqꝫ captare non neceſſe erit: ſed id ipſum: qd̓ ita de creuit: vt equale ſit ei: quod diffinitur: diffinitionem eſſe neceſſe eſt. at ſi adhuc amplior ſit ab ea re: q̄ diffi nitur q̄ramus neceſſe eſt aliā dr̄iam. qua adiuncta nu merus quidē creſcat: vis autem cōitatum differentia rum additione decreſcat. atqꝫ id hactenus faciendū quatenus vt dictū eſt ea: que ad diffinitionē ſumunt̉ ei quod diffiniendū eſt: adequent̉. vt igitur id nō ra tione ſolum: veꝝ conuenienti quoqꝫ clarius fiat exē plo. Sumat̉ res notiſſima ad diffinitionē: id ſit ho mo. Huius igit̉ ita q̄rimus diffinitionem. ſumimus. qd̓ ei cum pluribus alijs cōmune eſt.i. animal. Dici mus igit̉ eſſe hoīem animal. nondum eſt diffinitio. Primū qꝛ vt dictum eſt per nomē diffinitio reddi n̄ pōt. dehinc: quia animal maius eſt hoīe. vt igitur mi nuatur aīal ⁊ hoī coequetur: addimus differentiam: qua adiuncta rerum quideꝫ numerus creſcit: vis au tem rei atqꝫ amplitudo minuitur. addo igitur ratio nale efficioqꝫ animal rationale: minꝰ ē igr̄ aīal ratio nale: quam proprie animal. Dico autem hominē eſſe animal rationale. ſed id nondum coequatur ad ho minem. poſſunt enim eſſe animalia rationabilia: ſi cut platōni quoqꝫ de aſtris placet: que hoīes nō ſint. addo igit̉ rurſus aliā dr̄iam: ſi qūo in tantum diffini tio contrahat̉: vt fiat hoī quod diffinit̉ equalis. ad iungo igitur mortale: ac dico hoīem eſſe animal rō nale mortale. id equatur ad hoīem. Nā ⁊ qui hō eſt: aīal rōnale mortale eſt: ⁊ qd̓ eſt aīal rōnale mortale: hō eſt. Dico igit̉ hoīs hanc eē diffinitionē: q̄ ex pluri bus cōibus iunctis: vnū tn̄ quiddā propriū hoī: atqꝫ equale confecit. atqꝫ in ceteris diffinitionibus eadeꝫ ratio eſt: vt diffinitiones fiāt collectis cōitatibus: in vnūqꝫ copulatis: cū neceſſe ſit illa copulatiōe: q̄ cōia ſunt cōtrahi: atqꝫ in minorē cohiberi modū: eiqꝫ qd̓ diffinit̉ ex cōitatibus ꝯiunctis aliꝗd propriū atqꝫ eq le cōponit̉. hoc eſt igit̉ qd̓ ait Cicero. hunc eē diffini tionis modū cū ſumpſeris ea que ſint ei rei: quā diffi nire velis: cū alijs cōia: vſqꝫ eo perſequi: vt ꝓprium efficiat̉: ꝙ nullā in aliā rem tranſferri poſſit: vt his verbis ⁊ hac ſnīa breuiter ſignare videat̉. Hanc eſſe diffinitiōꝫ que ex ſubſtantialibus cōitatibus iuncta: atqꝫ in minorē modū redacta: ſit ei rei que diffinitur equalis: exēpla vero: q̄ ponit hmōi ſunt. Unū diffini ende hereditatis. alteꝝ gentilitatis. Hereditatis ꝗ dem hoc mō: hereditas eſt pecunia. Cōe hoc ⁊ mul tis alijs eſt ꝯueniens: q̄ hereditates nō ſunt vel dona tionibꝰ: vel furtis: vl̓ ꝗbuſlibꝫ alijs pecuniariis rebꝰ q̄ minime ſunt hereditates. huic igit̉ pecunie adden

In Topica Sicero. Cōmentarioꝝ li. iii.
dum aliꝗd fuit.i. q̄ morte alicuius ad quēpiā ꝑuenit hereditas.n. pecunia ē ad quēpiā morte ꝑueniēs. Sꝫ ne id ꝗdē plenū hereditatis explicat intellectū. Cōe nāqꝫ ē ⁊ pecunie mortuoꝝ pluribꝰ teneri modis pn̄t. velut ſi bello ꝗs victꝰ ē: ac ſpoliatꝰ: addendū igr̄ ē ali ꝗd iure: vt ſit hereditas pecunia: q̄ morte alicuiꝰ ad quēpiā iure ꝑuenit. hereditates.n. iure capiūt̉. videa tur forſitā hoc loco diffinitionē poſſe ꝯſiſtere: ſꝫ mini me. ꝗd.n. ſi legata pecunia ē. hereditas ꝗdē dici non pōt capta tn̄ morte alicuiꝰ iure pecūia ē. Nā teſtamē ta iure fiūt. pecunia ēt iure legat̉ adiiciendū ē aliꝗd: id.ſ. quo ab hereditatibꝰ legata ſeꝑent̉. vt dicamꝰ he reditatē eē pecuniā morte alicuiꝰ ad quēpiā ꝑuenien tē iure: q̄ legata nō ſit. nū ſatis ē diffinitiōi: minime. ꝗd.n. ſi meū ꝗdē dn̄iuꝫ ſit fundi: vel alicuiꝰ pecūiarie rei: alteriꝰ v̓o vſuſfuctꝰ: nā morte eiꝰ: cui uſuſfructus ꝯpetit: ad me res illa reuertit̉: q̄ ī meo dn̄io ꝓpetatis iure tenebat̉: neqꝫ tn̄ hereditas eē pōt: adiiciēdū igr̄ ē. minime poſſeſſionē eē retentā.i. vt ꝓpetatis poſſeſ ſione id qd̓ morte alicuiꝰ iure nō legatū ꝑuenit: non retineat̉. Hoc āt mō poſſeſſiōe retineri pōt: ſi ſit nr̄a ꝓpetas ⁊ eiꝰ ꝗ deceſſerit vſuſfructꝰ. Cōiuncta igr̄ oīa in vnū faciēt hereditatis diffinitionē hoc mō. Here ditas eſt pecunia: q̄ morte alicuius ad quēpiā ꝑuenit iure: nō legata: neqꝫ poſſeſſiōe retēta. hec diffinitio eſt eqͣlis hereditati. Nā vt hereditas pecunia ē morte alicuius ad quēpiā ꝑueniēs iure nō legata: neqꝫ per poſſeſſionē retēta. Ita q̄cūqꝫ pecunia alicuius morte ad aliquē iure ꝑuenerit: neqꝫ legata ſit: neqꝫ retenta: hāc hereditatē eē neceſſe ē. Sed cū. M. T. ad eū vſqꝫ locū diffiniendo veniſſet: vt diceret hereditatē eē pe cuniā: q̄ morte alicuiꝰ ad quēpiā ꝑueniſſet: iure ait. iā a cōitate res diſiuncta eē videat̉: vt ſit explicata dif finitio ſic. hereditaſ ē pecunia: q̄ morte alicuiꝰ ad quē piā iure ꝑuenit. idqꝫ ita dcm̄ ē qͣſi iā plena fctā ſit dif finitio. ꝗd.n. eſt alid̓ explicatā eē diffinitionē: ⁊ a cōi tate diſiunctā niſi ꝑfectā: ⁊ cui deſit nihil. ſꝫ rurſus qͣ ſi nō ſit explicata diffinitio: nec a cōitate diſiūcta. adi cit. nondū ē ſatis adde nec ea aut legata teſtamento: aut poſſeſſiōe retēta. Cuiꝰ adiectiōis hec rō eſt. Fecit .n. diffinitionē alijs adiunctis: alijs ſeꝑatis. itaqꝫ id qd̓ diffiniebat: vel his q̄ adiūxit: vel his q̄ ſeꝑauit: a ceteroꝝ oīum cōitate ſegregauit. Hereditatē.n. dixit eē pecuniā: huic addidit morte alicuius ad aliquē ꝑ uenientē. Seꝑauitqꝫ eā ab his pecuniis: q̄ nō morte alicuius ad aliquē: ſꝫ cōtractu viuentiū ꝑuenirēt. ad didit iure: vt ab his pecuniis ſeꝑaret: q̄ ꝑ vim morte alterius ad quēpiā ꝑuenerint. His igit̉ duobꝰ morte atqꝫ iure ea pecunia effecta eſt: q̄ ita a ceteris ſeꝑet̉ vt tn̄ ꝑ legitimū acꝗrendi modū: nō inter vtroſqꝫ vi uos: ſꝫ inter vnū viuū atqꝫ alteꝝ mortuū fieret. Hec igit̉ vna ſeꝑatio a ceteris facta ē. atqꝫ iō ait explicatā eē diffinitionē: ⁊ a cōitate diſiunctā. Sꝫ qm̄ ī ea ipſa pecunia: q̄ morte ⁊ iure ad aliquē ꝑuenit: inerāt q̄dā q̄ hereditates nō eēnt. Haꝝ ſeꝑatione plena effecta ē hereditatis diffinitio. nā cū diceret hereditatē pecu niā eſſe: itēqꝫ q̄ morte alicuius ad aliquē perueniſſet: itēqꝫ q̄ iure: hec oīa efficientia ſubſtātiā hereditatis appoſita ſunt. Sꝫ qm̄ erāt in hac collectiōe q̄dā: ad q̄ huius collectiōis ītellectus trāſferri poſſet: nec tn̄ eēt hereditates: veluti legatū: aut poſſeſſiōis reten tio. His ſubtractis reliqͣ fuit hereditas de qͣ intelligi poſſit pecunia alicuiꝰ morte ad quēpiā iure ꝑueniens nō igr̄ legatū: aut poſſeſſiōiſ retētio ſubſtātiā heredi tatis efficiūt ꝗppe q̄ īpedirēt ad eiꝰ ſubſtātiā demon
ſtrādā: niſi remoueret̉. at v̓o nec negatio ꝗdē cuiuſqꝫ ſubſtātiā ꝑficit: ſꝫ tm̄ ꝗd n̄ ſit: on̄dit: qd̓ legatū ⁊ poſ ſeſſiōis retētio hereditatis ſubſtātiā nō mō nō ꝯplē verū etiā impediūt: atqꝫ corrūpunt niſi fuerint diſiū cta atqꝫ ſepoſita. Cūqꝫ haꝝ negatio nihil ex heredita tis ſubſtātia monſtret. Sꝫ tm̄ ꝗd nō ſit on̄dat. Relin ꝗtur ꝑs ſuꝑior.i. pecunia morte alicuiꝰ ad quēpiā iu re ꝑueniēs: q̄ ſubſtantiā hereditatis on̄dat. ea q̄ ſit ex plicata diffinitio: a ceteriſqꝫ diſiuncta. Sꝫ qm̄ rurſus vt dcm̄ eſt: q̄dā ſunt: ad qͣ deriuari hꝰ diffinitiōis in telligentia poſſit. idcirco ad diſcretionē integrā deſi gnādā reliqͣ ꝑs addit̉. Itaqꝫ qm̄ iſta demonſtrāt he reditatē: efficiūtqꝫ ſubſtātiā: iure dcm̄ eſt: iā a cōita te res diſiuncta vr̄: vt ſit explicata diffinitio. Sic he reditas ē pecunia: q̄ morte alicuiꝰ ad ꝑuēpiā ꝑuenit iure. ſꝫ qm̄ rurſus hic ītellectꝰ ab plura ītra ſe poſit poterat ꝑuenire: nō īmerito additū ē: nō eſt ſatis. ⁊c̄ q̄ legatū ⁊ poſſeſſiōis retētionē ab hereditatis diffini tiōe ſeiūgūt: ac de priore ꝗdē hereditatis exēplo he dicta ſint. Ad huiꝰ v̓o ſil̓itudinē ēt ſcd̓ꝫ tractat exēpli qd̓ de diffinitiōe gētilitatis ē poſitū. Gētiles.n. ſunt ꝗ eodē noīe inter ſe ſūt: vt Scipiones Gruti: ⁊ ceter ꝗd ſi ſerui ſint: nū vlla gētilitaſ ſeruoꝝ eē pōt: minī adiiciendū igit̉ ē. ꝗ ab ingenuis oriūdi ſūt. ꝗd ſi libe tinoꝝ nepotes ciuiū ro. eodē noīe nūcupe̓t̉: nū gentili tas vlla ē: ne id ꝗdē. qm̄ ab antiꝗtate ingenuoꝝ gēti litas ducit̉. addat̉ igr̄. quoꝝ maioꝝ nemo ſeruituteꝫ ſeruiuit. Quid ſi ꝑ adoptionē ī alteriꝰ familiā trāſe at: tūc ēt ſi eiꝰ gētis ad quā migrauit: noīe nūcupet̉ Licet ab ingenuis ⁊ ab his ortꝰ parētibꝰ ſit: ꝗ nunqͣ ſeruitutem ſeruierint: tn̄ qm̄ in familia gētis ſue nō manet: ne in gētilitate ꝗdē manere pōt. addēdū igr̄ ē neqꝫ capite ſūt diminuti. hoc fortaſſe inꝗt ſatis ē ſcd̓ Sceuole pōtificis diffinitionē. Nihil.n. vlteriꝰ adi cit: vt ſit diffinitio gētiliū hec. Gētiles ſunt: ꝗ īterſ eodē ſunt noīe: ab īgenuis oriūdi: quoꝝ maioꝝ neme ſeruitutē ſeruiuit: ⁊ vbi gentilitatē nulla capitis dimi nutio deſtruxit. hec quoqꝫ diffinitio facta eſt ex plu ribꝰ cōitatibus in vnū ꝯfluentibꝰ: atqꝫ vnā ꝓprietat eius rei: q̄ diffiniebat̉. id eſt gentilitatis facientibus Hic igit̉ diffinitiōis modus in vtroqꝫ genere reꝝ v let: ſiue q̄ ſunt: ſiue que non ſunt.i. ſiue corporalium ue incorporaliū. nā vt ſuperius oſtenſum eſt: id eē C cero dicit: qd̓ corporale ſit: id nō eſſe qd̓ eſt incorpora le. ac poſtremo oīum diffinitionū modus hic ē: vt ex pluribꝰ cōitatibus aliqua ꝓprietas fiat. Sꝫ diſtāt ſe diffinitiōes: ꝙ he q̄ proprie diffinitiōes vocant̉: his cōitatibus cōiungunt̉: q̄ ſubſtantiales ſunt. Ille vero. que nō vere ſed abutēdo diffinitiōes dicuntur: ex accidentibus cōitatibus congregantur. ¶ Partitionū aūt ⁊ diuiſionū genus quale eēt on̄ dimus. Sed ꝗd inter ſe differat: planiꝰ dicēdū en In ꝑtitiōe quaſi mēbra ſūt: vt corꝑis: caput: hume ri: manus: latera: crura: pedes ⁊ cetera. In diuiſio ne ſunt forme: quas greci ideas vocāt. Nr̄i: ſi qui hec forte tractat ſpēs appellāt: nō peſſime id ꝗdeꝫ ſꝫ inutiliter ad mutādos caſus in dicēdo. noli enī ne ſi latine ꝗdē dici poſſit: ſpērū ⁊ ſpēbus dicere et ſepe his caſibus vtendū eſt ad formis ⁊ ſormaꝝ ẜi liꝫ cū vtroqꝫ āt verbo idē ſignificet̉: cōmoditate in dicēdo nō arbitror negligēdā. Genus ⁊ formam diffiniunt hoc mō. Genus eſt notio ad plures di ferentias ꝑtinēs. Forma eſt notio: cuius differetia ad caput

In Topica cicero. commentarioꝝ li. iii. 158
ad caput generis ⁊ quaſi fontē referri pōt. Notio nē appello: qd̓ greci tū. ερροῖαρ: tū. πρόδήꝙῖρ. ea ē inſita ex an̄ꝑcepta cuiuſqꝫ forma cognitio enoda tiōis īdigēs. Forme ſūt igit̉ he in qͦs genꝰ ſine vlli us p̄termiſſiōe dīdit̉: vt ſi ꝗs ius: in legeꝫ: morē eꝗ tatē diuidat. formas ꝗ putat idē eē qd̓ ꝑtes ꝯfundit artē: ⁊ ſimilitudīe quadā ꝯturbatꝰ n̄ ſatis acute. qͦ ſūt ſecernēda: diſtīguit: ſepe ēt diffiniūt ⁊ oratores poete ꝑ trāſlationē v̓bi ex ſimilitudīe cū aliqua ſua uitate. ſꝫ ego a nr̄is exēplis niſi neceſſario nō rece dā. Solebat igr̄ Aꝗlius collega ⁊ familiaris me cū de littoribꝰ ageret̉. q̄ oīa publica eē vultis q̄rer tibus his: ad quos ꝑtinebat ꝗd eēt littus ita diffini re. qua fluctus eluderet hoc ē quaſi ꝗ adoleſcētiaꝫ florē etatiſ: ſenectutē occaſū vite velit diffinire. trāſ latiōe.n. vtēs diſcedebat a v̓bis ꝓpriis reꝝ ac ſuis qd̓ ad diffinitōes attinet hactenꝰ reliqua videam ¶ Qm̄ diffinitionū formas ī ꝑtitionē: diuiſionēqꝫ di ſtribuit: qͣ ne reꝝ auditor ſimilitudīe turbaret̉: diuiſi onis ac ꝑtitiōis dr̄ias ꝓdit. ac primū aliud ꝑtes: alid̓ ſpēs eē demōſtrat. Spēs.n. ſepę ꝑtes: ꝑtes v̓o nūqͣꝫ ſpēs appellant̉. Differūt v̓o hec a ſe: qm̄ ꝑs totiꝰ mē bra ꝯiungit. Spēs vero totū diuidit: atqꝫ diſꝑtit. nā vt ſuꝑius quoqꝫ dcm̄ ē: ꝑtes eiꝰ qd̓ copulāt nō ſuſci piūt nomē totiꝰ. Neqꝫ.n. fundamēta vel tectū domꝰ eē dici pn̄t. nā niſi oīa q̄ ꝗd efficiūt: iūcta ſint totiꝰ vo cabulū ſingula nō hēbūt. at v̓o ſpēs ēt ſingule gene ris ſuſcipiūt nomē vt hō aīalis: quo ſit vt in his illa quoqꝫ dr̄ia poſſit agnoſci: ꝙ ꝑtes ꝗdē totiꝰ ꝑtes: ſpēs v̓o nō totiꝰ: ſed vl̓is rei id ē generis ſpēs eē dn̄r. dif fert v̓o totū a genere: ꝙ genꝰ vl̓e eſt: totū vero mini me. qd̓ ꝓbat̉ hoc mō. Si.n. id qd̓ totū dr̄: vt domus vl̓e eſſet: ꝑtes quoqꝫ eius totiꝰ ſuſciperēt nomē: at nō ſuſcipiūt: vt ſepe monſtratū eſt. qd̓ igit̉ totū eſt: vni uerſaliū nō ē. Genus v̓o vl̓e eē manifeſtū eſt: qm̄ eiꝰ nomē deducte ab eo forme ſuſcipiūt. itē alia dr̄ia. Ge nus ſemꝑ ſpēbus ſuis prius ē. totū vero ſuis ꝑtibꝰ po ſteriꝰ inuenit̉. niſi.n. ꝑtes fuerint totū nō pōt iungi. Quo ſit vt ſi genus pereat: ſpēs quoqꝫ perimāt̉. Si ſpēs intereat: maneat genꝰ: qd̓ ī ꝑtibꝰ totoqꝫ ꝯͣrium eſt. Nā ſi ꝑs q̄libet vna ꝑeat: totū neceſſe eſt interire. ſi v̓o totū: qd̓ ꝑtes iunxerāt: diſſipet̉: ꝑtes maneāt di ſtribute: veluti ſi domꝰ tecta ⁊ parietes ⁊ fundamēta a ſemetipſis extrīſecus ponita intelligāt̉: domꝰ quidē nō erit: qꝛ cōiunctio deſtructa eſt: ꝑtes tn̄ manebūt. Propriis igit̉ noībꝰ. M. T. ꝑtes ꝗdē veluti totiꝰ mē bra cōpellat. ſpēs v̓o formas: idcirco qm̄ nō ſatis ei apta vr̄ inflexio caſuuꝫ ab eo noīe: qd̓ eſt ſpēs: ⁊ licet plures inꝗt vſurpauerint hoc nomē: tn̄ qm̄ dura hu ius noīs ꝑ caſus inflexio eſt. cū dr̄ ſpēi. ſpēruꝫ. ſpēbus Idcirco ꝯmoditatē in dicēdo(vt ipſe ait) nō arbitra tus ē negligēdā: vt formas vocaret: In cuiꝰ noīs caſi bus nulla eē ſentit̉ aſꝑitas. ⁊ qm̄ forma p̄ter genª eē nō pōt(Nihil.n. p̄ter ſuū pōt eē principiū) vtrorūqꝫ appoſuit diffinitiōes. Dicens genꝰ eē notionē ad plu res dr̄ias ꝑtinētē. notio v̓o ē intellectꝰ ꝗdā ⁊ ſimple mētis cōceptio: q̄ ad res plures ꝑtineat a ſeinuicē dif ferētes. Id v̓o genꝰ eē māifeſtū ē: qd̓ aptiſſimo liq̄t exēplo. Aīalis ꝗppe ītellectꝰ ad plures dr̄ias ꝑtīet ad rōnale.ſ. atqꝫ irrōnale: ad mortale ēt atqꝫ immortale ad ambulabile: reptibile: volatile: natatile: ⁊ eſt eoꝝ oīuꝫ: q̄ ſub his differētiis ſita ſūt genꝰ. Idē v̓o ſignat
hec diffinitio: qd̓ ēt vetꝰ: hec hmōi ē. Genꝰ ē: qd̓ de pluribꝰ ſpē differētibꝰ ī eo qd̓ ꝗd ē p̄dicat̉. velut aīal genª ad plures res ſpē differētes.i. ad hoīeꝫ atqꝫ equ um in eo qd̓ ꝗd eſt p̄dicat̉. Nā interrogātibꝰ ꝗd ē hō vel equus: aīal dr̄. Itē forme diffinitionē talē dedit. forma eſt notio: cuiꝰ dr̄ia ad caput generis: ⁊ qͣſi fon tē referri pōt. ⁊ recte. Nā ſi forme a genere deducūt̉: ſpēs neceſſe ē referāt̉ ad genꝰ. Si igr̄ principiū quod dā: ⁊ fons forme genꝰ eſt: neceſſe eſt vt intellectꝰ for me ad primordiū ſuū: id ē notionē generis reuertat̉. ītellectꝰ.n. hoīs refert̉ ad aīal: itēqꝫ eꝗ ⁊ ceteroꝝ. No tionē v̓o appellat: qd̓ greci. έρροιαρ: vl̓ πρόληφήρ dicūt. huius eſt hec diffinitio. Notio ē inſita ex anteꝑ cepta cuiuſqꝫ forma cognitio enodatiōis indigēs hec v̓o diffinitio hīc tracta ē. ꝙ Plato ideas quaſdā eē ponebat.i. ſpēs īcorporeas ſubſtātiaſqꝫ cōſtātes: ⁊ ꝑ ſe ab alijs naͣe rōne ſeꝑatas. vt hoc ip̄ꝫ hō: ꝗbꝰ ꝑtici pātes cetere res aīalia vel hoīes fierēt. At v̓o Ariſt. nullas putat extra eē ſubſtātias: ſꝫ ītellectā ſimilitu dinē plurimoꝝ īter ſe differētiū ſubſtātialē genꝰ pu tat eē vel ſpēꝫ. Nā cū hō atqꝫ equꝰ differāt rōnabili tate atqꝫ irrōnabilitate hoꝝ ītellecta ſil̓itudo efficit genꝰ nā ſil̓itudo eꝗ ⁊ hoīs ſubſtātial̓ ea ē: ꝙ vterqꝫ ſb̓ ſtātia ē: vterqꝫ aīatꝰ vterqꝫ ſenſibil̓. Que iūcta effici unt aīal: ē nāqꝫ aīal ſubſtātia aīata ſēſibilis. igr̄ hoīs atqꝫ eꝗ ſimilitudo ē aīal. qd̓ ē genꝰ. Rurſus cū plato atqꝫ Cicero nūero accn̄tibuſqꝫ diſtarēt hoꝝ ſil̓itudo q̄ eſt hūanitas intellecta: atqꝫ aīo formata ſpēs ē. er go cōitas q̄dā: ⁊ plurimoꝝ inter ſe differentiū ſimili tudo notio ē: cuiꝰ notiōis aliud genꝰ eſt aliud forma. Sꝫ qm̄ ſimiliū intelligētia eſt oīs notio: in rebꝰ vero ſimilibꝰ neceſſaria eſt differentiaꝝ diſcretio. idcirco ī diget adhuc notio qͣdā enodatiōe ac diuiſiōe. velut ip ſe ītellectꝰ aīalis ſibi ipſe nō ſufficit. Nā mox aīus ad aliqd̓ aīal.i. vel hoīeꝫ vel equū deducit̉ inꝗrendū: ēt hoīs notio vel ad Tulliū: vl̓ ad Platonē: vel ad quē libet ſingulariū ꝑſonaꝝ refert̉. Que cū ita ſint quoti ens genꝰ diuidit̉ ī formas: nullā p̄termitti oportebit Eſt.n. viciū vel maximū. ſi qͣ diuidentē forma p̄tere at: veluti ſi ꝗs ius diuidere velit: ī legē: more atqꝫ eꝗ tatem neceſſe eſt partiatur. Nam ⁊ lex: ⁊ mos: ⁊ equi tas: ⁊ ſingula ⁊ in cōe iuris vocabulo ſubiecta ſūt. cul pat v̓o illoꝝ inſcitiā: ꝗ idē ſpēs vl̓ formas putāt eſſe qd̓ ꝑtes. ꝯturbariqꝫ eos īſcitia dicit: ꝙ res a ſe pluri mū differētes imꝑite atqꝫ īprouide diſtīguere: ac ſe gregare n̄ curāt. Sꝫ qm̄ de diffinitiōe loq̄bat̉ addit aliā ſpēꝫ diffinitiōis quā nos ſuꝑiꝰ enūerauimª: q̄ ꝑ trāſlationē n̄ ꝓpetatꝭ: vitatiſqꝫ ſꝫ ſplēdoris atqꝫ orna tuſ rōe ꝑficit̉: qd̓ poetaꝝ oratorūqꝫ eēt autumat: ꝗbꝰ luculēta orō cure ē. Huiꝰ diffinitiōis exēplū a iure ci uili Tulliꝰ petit: aitqꝫ ſe n̄ aliter ab exēplis notiorib Trebatio receſſuꝝ qͣꝫ ſi neceſſitas cogat. Per trāſla tionē v̓o diffinitio ē: veluti cū Aꝗliꝰ littꝰ diffinire vo lēs: dicebat. Littꝰ eē qͣ fluctꝰ eluderet. hoc eludere ab iis trāſlatū ē: ꝗ agitatiōe aliqͣ cā luſus mouent̉ itēqꝫ adoleſcētia flos etatis ē id ab arboribꝰ ductū ē qͣꝝ fru ctꝰ floreſ p̄cedūt ⁊ ſenectꝰ vite occaſuſ. id a die ductū ē ꝗ d̓ſinit eē cū ſol occidit. q̄ trāſlatiōes a ꝓpetate diſce dūt: ⁊ qͣdā ſil̓itudīe ſb̓a ſignāt. eſt.n. trāſlatio quotiēſ hn̄ti rei nomē ꝑꝑ alteriꝰ ſil̓itudinē a re ſil̓i nomē īpo nit̉ vt motꝰ hꝫ ꝓpuꝫ nomē. Itē luſus ſuo vocabulo nū cupat̉. ſꝫ ꝗ dic̄ qͣ fluctꝰ eluderet a ſil̓itudīe agitatiōis ad fluctuū motū vocabulū trāſfert ac d̓ diffinitōibꝰ ꝙ dē diſputatiōꝫ terminās ad ꝑtitiōes trāſitū facit̉. ſꝫ nūc tertio volūini ſatiſ ē. reliqͣ in poſteꝝ differamus.

In Topica Sicero. Cōmentarioꝝ li. iiii.
¶ Eiuſdē Boetii in Topica Ciceronis Cōmentarioꝝ. Liber quartus. I. Xplicare nō poſſuꝫ mi Patrici: qͣꝫtas ſepe in difficillimi oꝑis curſu vires af ferat amicitie contēplatio: cū ⁊ his ſtu dioſius cōponamus: quos repoſito pe U nitus amore diligimus: ⁊ placere cu pientibus multa ſeſe reꝝ copia ſubmi niſtret. Huc accedit: ꝙ vt queqꝫ in mentē venerint: ī iudicata atqꝫ ēt incaſtigata promunt̉. quandoquideꝫ apud cari pectoris ſecretum nihil eſt periculi profer re: qd̓ ſentias. Eſt igit̉ mihi cum tuā beniuolentiam ſpecto: pronum oē: atqꝫ(vt ita dicam) voluptarium: qd̓ in tue preſcriptuꝫ iocunditatis īpendit̉. Sed cum memet ipſe ꝑpendo: vereor ne imꝑato muneri par eē non poſſim: ⁊ deficientis culpa in adhortātis cedat in iuriam. Quo ſit: vt tibi etiā atqꝫ etiaꝫ prouidendum ſit: ne tuis ipſe moribus emendatus: nr̄i alicuius erro ris ſarcinā feras. noſti oblatrātis morſus inuidie. no ſti qͣꝫ facillime in difficillimis cauſis liuor iudiciū fe rat. queſo igitur extremā noſtro operi manum cōmu nis negocii ſtudioſus imponas: habundātia reſeces: hiantia ſuppleas errata reprehēdas: ſis poſtremo no ſtri laboris tueqꝫ adhortationis aſſertor: cum preſer tim ſecuꝝ me peractum reddat officium: quo te ami ci pudor dignius poſſit cōuenire: ſi diſplicet. Sꝫ hec alias. nunc oꝑis ſuſcepti tramitē perſequamur. Qm̄ locoꝝ in ipſis de quibus q̄ritur terminis inherentiū alij ſunt a toto: alij a partibus: alij a nota: alij ex affe ctis. De eo quidē loco: qui eſt a toto: ⁊ in diffinitione eſt conſtitutus: ſufficienter diſſeruit ſuperiore tracta tu. nunc de partiuꝫ enumeratione dicere inſtītuit: re ctam ordinis viaꝫ.ſ. inſiſtens ut nō ſolum exēplo qua lis eſſet partium enumeratio perdoceret: verū rōne quoqꝫ oſtenderet: qūo partium enumeratione in ar gumentationibus eſſet vtendum. ¶ Partitione ſic vtendū eſt: nullam vt partem re linquas: vt ſi partiri velis iutelas: inſcienter facias ſi vllā pretermittaſ. at ſi ſtipulatio eſt: aut iudicioꝝ formulas partiare. nō eſt vicioſuꝫ in re infinita pre termittere aliquid. qd̓ idem in diuiſione vicioſum eſt. Formarū.n. certus eſt numerus. que cuiqꝫ ge neri ſubiiciantur. partiū diſtributio ſepe eſt infini tior tanꝙͣ riuorū a fonte deductio. Itaqꝫ in oratori is artibus q̄ſtionis genere propoſito quot eius for me ſint ſubiungit̉ abſolute. At cū de ornamentis verborum ſnīarumqꝫ precipit̉ q̄ vocant̉ ſchemata non ſit idē. Res eſt.n. infinitior. vt ex hoc quoqꝫ in telligatur. quid velimus inter partitionem ⁊ diui ſionē intereſſe. Quamꝙͣ.n. vocabula prope idem valere videantur. tamen qꝛ res diſſerebant. nomi na rerum diſtare voluerunt. ¶ Senſus huiuſmodi eſt: reruꝫ que partibus cōiungū tur: alie quidē paucas: ⁊ facile intelligibiles: compre hēſibileſqꝫ partes hn̄t. alie vero plures intellectuqꝫ difficiles. In his igit̉ partibus que ſunt pauce: ac fa cile ſub intelligentiā cadunt: vel maximū vicium eſt: ſi partiendo aliꝗd relinquat̉. In his vero quaꝝ vt ip ſe ait: infinitior numerus eſt. ⁊ cōfuſior perſpectio: mi nus vicioſuꝫ eſt ſi qua diuidentē pars in enumeratio ne pretereat. Fit aūt hoc non ſolū per eas res. que ali quibus partibus conſtāt: verumētiā ſepe ꝑ partes ip
ſas: quas in diſtributione partimur: vt ſi hoīs corꝑ velimus intellectu ac ratioue per propria mēbra diſ iungere: faciemus ita. caput humeros: manus: tora cem: ventrē. ſuras atqꝫ pedes ⁊ qm̄ maiores partes ſumpſimus ad diuidendū. Idcirco nihil p̄termiſſum eſſe vr̄: at ſi minutiſſimas ꝑticulas perſequamur: tūc oculi quoqꝫ ⁊ labia ⁊ nares: atqꝫ aures: earūqꝫ ꝑte perſequēde ſunt. Idqꝫ in toto corpore faciendū: eo mō difficilior erit partitio: cum ſit ꝑtium numerus finitior. Sepe ēt(vt dictū eſt) res ipſe is partibus iū cte ſunt: quaꝝ non ſit facilis inſpectio vt ſi ꝗs ſtipula tionū ⁊ iudicioꝝ formulas ꝑtiat̉ vl̓ etiā ſi figuras le quendi: qͥ ſchemata greci vocant: diuidi neceſſe ſit. Hic igit̉ ſi ꝗd pretermiſſum ſit: non erit viciū parti tis: qꝛ partium na multiplex ſepius on̄dit errorem. At ſi quis genus diuidat: peruitioſum eſt aliquā pre terire formam: qm̄ formarum finita quantitas eſt. Nā qꝛ ſemꝑ in contrariū diuidunt̉ aut due ſunt ſem ꝑ ſpēs generis. aut tres: ⁊ tunc tres: cū ea tertia: q̄ ſi mitur ex contrarioꝝ permixtione perficit̉. vt ſi colo rē diuidamus: dicendū eſt ita. Coloris aliud ē album aliud nigrū: aliud mediū. Id mediū ex albi coloris ac nigri ꝯmixtione coniunctū eſt. quāuis in quālibet al am coloris ſpēm trāſferatur: ſeu purpurei ſeu rubri: ſeu viridis. itaqꝫ ſi tale eſt: qd̓ diuidis: taleſqꝫ ſunt ꝑ tes: quas ad diuiſionē ſumis quas nō difficulter in telligentia ꝯprehendat: viciū erit: ſi ꝗd omiſeris: ve lut ſi tutelas partiaris. Tutela ꝗppe quattuor fe modis eſt. aut.n. cōſanguinitatis gradu: aut patror tus iure defert̉. aut teſtamēto patris tutor eligit̉. au vrbani pretoris iuriſdictione format̉. ⁊ ſunt forſitat plures ſed nūc iſte ſufficiunt. Hic igit̉ ⁊ pauce ꝑtes ⁊ facile cōprehenſibiles. at ſi ſtipulationū formulas ⁊ iudicioꝝ cōprehēdere velis: qm̄ multe in his partes ſunt: non erit vicioſuꝫ: ſi ꝗd omiſeris: impropriū vero eſt exemplū partiū: qd̓ de tutelis eſt dictū. magis.n. vt genus in formas: quā vt totū in partes: tutela di uiſa eſt. Nā ſiue per cōſanguinitatem ſit tutor: ſiue pa tronatꝰ iure: ſiue ceteris modis: integꝝ tutele ius h qd̓ in ſingulis partibus non ſolet euenire: vt totius ī tegrum capiāt nomen. ſꝫ vt conueniens videat̉ exem plu: requirende ſunt tales tutelaꝝ partes: q̄ iuncte ti telas efficere poſſint: non q̄ ſingule tutele nomīe deſi gnent̉: qd̓ neſcio: an quiſqͣꝫ iuriſperitiā profeſſus ta les tutele ꝑtes ediderit. Merobaudes v̓o rethor ita intelligendū ꝓbabat: vt id qd̓ ait. partitōe ſic vtēdū eſt: nullā vt partē pretermittas. de diuiſione dixerit .i. de vna parte propoſite partitionis. Nā ⁊ diuiſio: ⁊ per mēbra diſtributio partitio nuncupat̉. in diuiſiōe .n. uicioſuꝫ eſt aliꝗd pretermittere. in ꝑtitione mem broꝝ minime. ita exēplū de tutelis ei ꝑtitiōi accōmo datū dedit qͥ eſt diuiſiōis. at ſi diuiſionē facias.i. for maꝝ a genere partitionē: ſummū eſt vitiū aliꝗd pꝫ termittere: qm̄ cū ſit finitus formaꝝ numerus ſi qui omiſſuꝫ ſit: inſcitia preteritur. vt ſi oratorias qōnēs formas diuidere velimus: dicemus oēm rhetoricam qōnem: aut de facto eſſe: aut de qualitate facti: au de noīe. at ſi locutionū figuras: ſnīarūqꝫ diſtribuaꝫ nō erit(vt dictū eſt) vitiū trāſire aliꝗd. qn̄ ꝗdē ſnīa rū inter ſe atqꝫ locutionū figure ⁊ multiplices ⁊ va ria rōne diuerſe ſint. hic quoqꝫ. figuraꝝ ꝑtes non il vidēt̉ accipi poſſe: quēadmodū totius: ſꝫ vt generi: ſpēs. vnaqueqꝫ.n. figuraꝝ que infinite ſunt: velut ſi gure generalis ſpēs eſt. quod poſſumus ītelligere e his libris rhetorum: vbi de elocutione tractat̉. nulle namqꝫ

In Topica cicero. commentarioꝝ li. iiii. 79
nāqꝫ ſunt figuraꝝ partes q̄ figuras iungāt: ita vti ſin gule figure nomē vniuerſalis figure nō poſſint amit tere. ſed obiici nobis pōt: ⁊ qūo infinite ſunt figure: ſi ſpēs ſunt. ſed rn̄debo leuiter: elocutione mutata figu ram quoqꝫ mutari: atqꝫ idcirco in ptāte eſſe dicētis figuraſ facere: qͣs is ꝗ tractat difficile āteqͣꝫ fiāt poſ ſit agnoſcere. he v̓o nō ſubſtantialibus quibuſdā dif ferentiis conſtituunt̉: ſed potius accidētibus explicā tur. vn̄t ſit: vt tūc cōis noīs in ſignificatiōes ꝑtitio fie ri videatur: cū figura diuiditur potius qͣꝫ generis in ſpēs. Oīa vero ſignificata cuiuſqꝫ noīs diuiſiōe inclu dere difficile ē: qꝛ noua plerūqꝫ ſingūt̉. ſed ne id ꝗdē reꝝ ratio ꝑmittit. Nā vnaqueqꝫ figura generalis fi gure noīe ⁊ diffinitione cōprehenditur. quocūqꝫ.n. modo figura diffinitur: eadē erit diffinitio etiaꝫ vni uſcuiuſqꝫ figure: que res vnāquāqꝫ figurā vniuerſa lis figure ſpēm eſſe declarat. vniuoca.n. ſunt ſpēs et genus. ſed eſt illud verius partitionē figurarum ad elocutionē ipſam Tullium retuliſſe: cuius pars que dam ē figura non ſpēs. variis.n. multiplicibuſqꝫ figu ris elocutio luculenta contexitur. Si quis.n. elocutio nem partiri velit in figuras: non genus in ſpecies: ſꝫ totum ſecabit in partes que cuꝫ ita ſint: ex hoc quoqꝫ apparet quid interſit inter diuiſionem partitionēqꝫ cū partitio interdū talis ſit: vt ſi quid in ea p̄termiſ ſum ſit nihil afferat vitii. Diuiſio vero formarum ta lis eſt: vt in ea non queat aliquid ſine culpa preteriri Quo factum eſt: vt qꝛ res differebant: diuerſa ēt vo cabula rebus inter ſe diſtantibus inderent. ¶ Multa etiam ex notatione ſumunt̉. ea eſt auteꝫ: cū ex vi nomīs argumentū elicitur: quā greci ethi mologiā appellant.i. verbū ex verbo veriloquiū. Nos aūt nouitatē verbi non ſatis apti fugientes: genus hoc notationē appellamus: qꝛ ſunt verba re rum note. Itaqꝫ hoc idē Ariſtoteles ſimboluꝫ ap pellat: ꝙͣ latine eſt nota. ſed cū intelligitur ꝗd ſigni ficetur: minus laborandū eſt de noīe. Multa igit̉ in diſputando notatione eliciunt̉ ex verbo. vt cuꝫ querit̉ poſtliminiū ꝗd ſit. non dico que ſint poſtli miniū. naꝫ id caderet in diuiſionem. que talis eſt. Poſtliminio redeūt hec hō. nauis. mulꝰ. clitella rius. equus. equa. que frena recipere ſolet. Sed cū ipſius poſtliminij vis querit̉ ⁊ verbū ipſum notat̉ in quo ſeruius noſter. vt opinor. nihil putat eſſe no tandū. niſi poſt. ⁊ liminiū illud productionē eē ver bi vult. vt in finitimo. legitimo. editimo. non plus ineſſe. timū. ꝙͣ in Meditullio tulliū. Sceuola āt p. filius iunctū eſſe putauit verbū vt ſit in eo poſt ⁊ limen. vt q̄ a nobis alienata ſunt. cū ad hoſteꝫ ꝑue nerint. ⁊ ex ſuo tanꝙͣ limine exierint. hinc cum re dierint poſt ad idē limen poſt liminio videant̉ re diſſe. Quo genere ēt mancini cauſa defendi pōt poſtliminio rediſſe dedituꝫ non eſſe. qm̄ non ſit re ceptus. Nam neqꝫ deditionem neqꝫ donationeꝫ ſine acceptione intelligi poſſe. ¶ Poſt enumerationē partiū recto ordine de notatio ne ꝓpēdit. Notatio igit̉ eſt: quotiens ex nota aliqua rei: q̄ dubia eſt: capit̉ argumentū. Nota vero eſt: que rē quāqꝫ deſignat. Quo ſit vt oē nomen nota ſit: id circo ꝙ notā faciat rē: de qua predicat̉: id Ari. ſym bolū noīauit: ex notatiōe āt ſumit̉ argumentū: quotiens aliꝗd ex noīs interp̄tatiōe colligit̉. Interpreta tio vero noīs ethimologia grece: latine veriloquiuꝫ nuncupat̉. Etymō.n. grece veꝝ ſignificat: logos orō nem. ſed qꝛ id veriloquiū minus in vſu latini ſermo nis habebat̉: interpretationē noīs Tullius notationē appellat. Ea eſt hmōi. vt ſi q̄ratur quid eſt poſtlimi niū. in qua qōne nō illud vr̄ inꝗri: qͥ res poſtliminio reuertant̉. hoc.n. in diuiſionē caderet.i. eaꝝ oīum re rū enumerationē q̄ poſtliminio redeūt poſtularet. ve lut ſi ita dicamus. poſtliminio redeunt. hō. nauis. mu lus. clitellarius. equus: equa q̄ frenos reciꝑe ſolet.i. domita. Nūc.n. enumerate ſunt res: q̄ poſtliminio re uertant̉. at cū ꝗd ſit ipſuꝫ poſtliminiū querit̉: pōt ex ipſiꝰ noīs interp̄tatione cognoſci. Poſtliminio.n. re dit: ꝗſꝗs captus ab hoſtibus ad patriā remeauerit. Nāqꝫ dū captiuitatē hoſtiū patit̉: ius ciuis amittit. oīa vero iura recipit: ſi poſtliminio reuertat̉. Ergo ex notatiōe noīs ita ius poſtliminii clareſcere pōt vn̄ qꝛ pꝰ ſemꝑ id ſignificat qd̓ recto relīꝗt̉. poſtliminii voca bulo q̄dā reuerſio ſignificat̉. vt ſeruiꝰ ꝓbat: ꝗ ex ad uerbio poſt viꝫ noīs interp̄tat̉. reliquā vocabuli ꝑte ꝓtractionē ſolā eē ꝯfirmāſ. nā in eo qd̓ ē poſtliminiū ex eo qd̓ poſt ē dcm̄. interp̄tationē noīs ſumit. limini uꝫ v̓o ſuꝑuacuo putat eē ꝓductū. ad hoꝝ noīum for mā meditulliū pōit. Prīa.n. ꝑs mediū ſignificat tul liū v̓o nihil. ⁊ legittimū ⁊ edittimū. In vtriſqꝫ.n. lex ibi. edes ibi aliꝗd ittimū vero nihil oīno deſignat. id vero nomē qd̓ eſt poſtliminiū Sceuola. p. filiꝰ ex ad uerbio poſt ⁊ limine putat eē ꝯpoſitū. nā qꝛ ad idē li men qd̓ poſt reliꝗt reuertit̉ is ꝗ poſtliminio redit. id circo ex vtriſqꝫ ſignificationibꝰ arbitrat̉ nomē eē cō iunctū. Quecūqꝫ.n. a nobis abalienata ad hoſtē ꝑue niunt: cū a nr̄o limine exierint: ſi poſt ad idē limen re uertant̉: poſtliminio redeunt. qūo ēt mancini cā de fendi pōt: queꝫ cū populus romanus ob fedus male ictū dediſſet: hoſtes eū ſuſcipere noluere: qui cū re uerſus eēt: poſtliminio redijſſe videbat̉: idcirco: qꝛ ſi eū hoſtes recepiſſent deditū a ciuibus: ēt ſi quoquo mō ab hoſtibꝰ effugiſſet: nō videret̉ poſtliminio re greſſus: ꝗ iudicio ciuiuꝫ oī libertatis iure fuiſſet exu tꝰ. ſꝫ qm̄ nec deditio: nec datio: nec donatio p̄ter acce ptionē vr̄ poſſe ꝯſiſtere. idcirco ꝗ ſuſceptus nō ſit: ne deditꝰ ꝗdē intelligi poſſet. recte ergo mācinus ꝗ nō deditꝰ in hoſtiū ſi ea vti mallēt ꝑuenerat ptātem: is cū patriā remeauit: iure poſtliminio rediſſe defēſus ē ¶ Sequit̉ is locus. ꝗ conſtat ex is rebus. q̄ quodā modo affecte ſunt ad id de quo ambigitur. quem mō dixi in plures partes diſtributū Cuius eſt pri mus locus ex cōiugatione. quā ϖυλυτιαρ vocant. finitimus notatiōi. de qua modo dictum eſt. vt ſi aquā pluuiā eam mō intelligeremus. quā in imbri collectā videremus. veniret mutius. qui qꝛ coniu gata verba eſſent pluuia. ⁊ pluendo. diceret omnē aquam oportere arceri. que pluendo creuiſſet. ¶ Cuꝫ locū ꝗ in ipſis de ꝗbus querit̉ inhereret: ī quat tuor dr̄ias ſupra diſtribuit a toto: ab enumeratione partiū. a nota. ab affectis: qm̄ diligēter de ſuꝑioribꝰ tribꝰ paulo ante tractauit: nūc quartū locū.i. affecta ꝑſequit̉. ⁊ qm̄ locus ab affectis in plurimas dr̄ias ſol uebat̉: quaꝝ prima a ꝯiugatis ꝓpoſita eſt: primū loꝗ tur de coniugatis: q̄ multū a notatione nō differunt Naꝫ qꝛ notatio ex vi noīs trahit̉. itemqꝫ cōiugatio ſi militudine vocabuli continet̉: aliꝗd inter ſe veluti cō finiuꝫ tenēt. ſed hoc intereſt: qꝛ notatio expoſitōe no

In Topica Ficero. Cōmentarioꝝ li. iiii.
minis: cōiugatio ſimilitudine vocabuli ac deriuatio ne ꝑficitur. ⁊ qm̄ facilis ⁊ intellectu ⁊ tractatu locus eſt: tantū ponere ſufficit exemplū qd̓ huiuſmodi eſt aqua pluuia eſt. q̄ pluendo colligit̉ ⁊ creſcit. Pluen do vero atqꝫ pluuia cōiugata ſunt. in vno.n. eodēqꝫ vocabulo diuerſus noīum terminus dr̄iam facit. itē ius eſt aquā pluuiā arceri.i. vt ſi in alicuiꝰ agro plu uia aqͣ colligat̉: ⁊ in alteriꝰ agrū defluat: eaqꝫ vicini frugibꝰ nocitura ꝯcreſcat: arceat eā ſuis finibus ille ꝗ id ſua putat intereſſe ne defluat. Si fluuiꝰ igit̉ plu uia creuerit: q̄ritur an debeat arceri. rn̄det inꝗt mu tius. qm̄ aqͣ piuuia a pluēdo dicta ſit. ēt fluuiū quoqꝫ ꝗ pluēdo creuerit: aquā eē pluuiā atqꝫ arceri debere ¶ Cum aūt a genere ducet̉ argumentū nō erit ne ceſſe id vſqꝫ a capite arceſcere. Sepe ēt citra licet dūmodo ſuperius ſit: qd̓ ſumit̉. quā id ad qd̓ ſumi tur. vt aqua pluuia vltimo genere ea eſt. q̄ de celo veniens creſcit imbri. ſed propriore loco in quo qͣ ſi ius arcēdi continet̉. genus eſt aqua pluuia nocc̄s eius generis forme loci vicio. ⁊ manu nocēs quaꝝ altera iubetur ab arbitro coerceri. altera nō iubet̉. ¶ Talis geneꝝ ſpērumqꝫ intelligit̉ eſſe naͣ: vt cū colli gunt̉: vel ēt diuidunt̉ ab indiuiduis per ſpēs ⁊ gene ra vſqꝫ ad maxima genera poſſit aſcēdi. Itēqꝫ a ma ximis generibus ꝑ infra poſita genera ac ſpēs vſqꝫ ad indiuidua valeat eſſe deſcenſus. Id v̓o vno claru fiet exemplo. Cicero ꝗppe indiuiduū eſt. huius ſpēs hō. huius genus aīal. huius ſuꝑius genus eſt corpus aīatum: ⁊ ſi lōgius aſcendas. corpus alterius genus inuenies. ſi prolixius egrediare: ſubſtātia vltimi loco generis occurrit. Cū igitur multa ſint genera: ſi cu iuſtibet ſpeciei genꝰ aſſignandū ſit: nō neceſſe erit in quit maxima ⁊ principalia genera ſemꝑ exꝗrere. ve rū eoꝝ quoqꝫ aliꝗd q̄ in medio locata ſunt oportebit adhibere. Illa tn̄ rōne ſeruata: vt ſemper genus ſu perius ſit eo ad qd̓ predicat̉ vt genus. Extrema ꝗppe inſcitia eſt: ſi dū genus ſemꝑ naͣ ſpēbus propriis ſuꝑ ponat̉: loco generis id qd̓ eſt inferius collocet̉. Quo circa vicioſum eſt: ſi quis corporis genus dicat eē cor pus aīatum. quo ſit: vt ſi ad ſpēm aptandū eſt genus eoꝝ: que ſuperiora ſint: aliquid aptemus. ⁊ non erit neceſſe vltimū ſemꝑ genus adhibere: vt ſi hoī genꝰ propriuꝫ preponere velimus: nō neceſſe eſt vt ſubſtā tiam preponamus. ſed vel corpus vel corpus aīatuꝫ: vel qd̓ maxime fieri opꝫ aīal. Illa.n. ſemper genera ſumenda ſunt: q̄cunqꝫ proxima formis adherēt: eaqꝫ in diffinitione maxime requirunt̉. ſed in argumenta tionibus nihil differt: vtruꝫ proximū eligas an ſupe rius genus. Nam qm̄ ex continēti ſit argumentatio: plus cōtinet id: qd̓ eſt ſuꝑius genus. quocirca ſi de hoīe aliꝗd ambigitur: ⁊ a genere argumētandi ſumi tur locus: quicꝗd de aīali dicetur id ēt de hoīe pred cabit̉. Quo ſit: vt ſi quid ēt de aīato corpore predicet̉ idem de hoīe dici poſſit. vt igit̉ argumnentationes ex proximis generibus fiunt: ita ēt ex vlteriꝰ conſtitutis ſed in his oībus illud eſt qd̓ maxime ꝯſideranduꝫ vr̄ ne id qd̓ eſt inferius ſuꝑiori proponat̉ vt genus. Et ſnīa quidē talis eſt. qd̓ vero ad exemplū attinet de clarabit̉ hoc mō. ſit aqua pluuia: ea q̄ deiecto de ce lo imbri colligit̉. huius ſpēs duplex eſt. alia.n. aqͣ plu uia nocens eſt: alia nō nocēs. Nocētis quoqꝫ duplex ſpēs eſt: alia manu: alia vicio. Sꝫ aqua pluuia ma nu nocens eſt: q̄ ita loco aliquo excipit̉: vt inde profluens vicino noceat: ſi locus is nō ſit naͣliter talis ſed manu hoīs excipiēde aq̄ fuerit apꝑatus. vicio v̓o quotiens naͣliter ita ſeſe locus hꝫ: vt exciꝑe aquā po ſit: ⁊ nocere vicino. Si eius igit̉ aque: quā quis arce ri velit: ne ſibi noceat ac vicino: genꝰ velit exquirere nō neceſſe ē ab vltimo vſqꝫ genere deducere: vt dicat aqͥ eius: quā quis velit arceri: genus eē aquā pluuiā ſed pōt id qd̓ inꝗrit genus: paulo inferius inuenire vt huiꝰ aq̄ quā arceri deſiderat: id genꝰ eē dicat: qꝛ eſt aqͣ pluuia nocens. qd̓ ſi genus proximū q̄rat: illd̓ poterit adhibere: qd̓ eſt aqua pluuia manu nocens. hoc.n. arcere ꝗs cogit̉: qd̓ manu ſit noxiū. qd̓ vero lo ci forma vel vicio incōmoditatis aliꝗd apportat: ar cere non cogit̉. ꝙ āt diximꝰ eius aq̄: quā arceri opor teat: genus eē aquā pluuiā manu nocentē. Ita intel ligendū eſt. ſi aqͣ: q̄ arceri dꝫ: plurima ſub ſe habeat indiuidua ⁊ ſimilia. tūc demū.n. eius aq̄ q̄ arceri dꝫ: aqua pluuia manu nocēs genꝰ eē poterit. ꝙ ſi aque q̄ arceri dꝫ: in nulla indiuidua deducat̉ ipſa ē indiui dua: nec eius genª eſt aqͣ pluuia nocēs manu: ſꝫ ſpēs. qd̓ ſi cui paululū videt̉ obſcurius. hic ſi eos cōment rios: quos de genere: ſpē differentia proprio atqꝫ ac cidenti cōpoſuimus libris quinqꝫ digeſtos inſpexerit nihil horū poterit incurrerere: quo caliget. ¶ Commode etiam tractatur hec argumētatio: ex genere ſumitur. cum ex toto partes perſequere hoc modo. Si dolus malus eſt cum aliud agitur aliud ſimulat̉: enumerare licet ꝗbus id modis fia Deinde in eorum aliquem id quod arguas dole malo factum includere. Quod genus argumenti in primis firmum videri ſolet. ¶ Dictū eſt quemadmoduꝫ genus ad ſpeciem dei aptari. atqꝫ in eo preſcriptū eſt: vt niſi id qd̓ eſt ſupe rius adhiberi nō debeat. Nunc illud adiungit̉: quē admodū eiª loci ꝗ a genere dr̄: argumētationibꝰ cō modior vſus eē poſſit. quotiēſcūqꝫ.n. de re aliqua du bitatur: ſi facta generis alicuius diuiſiōe ſub alique eius generis ꝑte id de quo ambigit̉ potuerimus īcli dere: tunc a genere tractū eſſe argumentū videt̉ ho mō. Sit dolus malus: qn̄ aliud agitur: aliud ſimul tur. Huiꝰ ergo ſi ſpēs diuidant̉: ⁊ id qd̓ factū argi mus alicui eaꝝ ſpecieꝝ q̄ a dolo malo deducte ſui potuerimus adiungere: quicꝗd de dolo malo exiſt mabit̉. id ēt de ea re: quam arguimus: neceſſe eſt in dicari: ⁊ factū eſt argumentū a genere. Nā de qͣu q̄ritur ſpēs eſt: ⁊ id a quo ſumit̉ argumentū genꝰ eſ .ſ. ſi ita contigit dolus malus: locus v̓o hic ab eo qͣt eſt a partiū enumeratione diuerſus eſt. nec ſi enum ramus partes.i. formas aut ſpecies. Idcirco nō a g nere: ſed ab enumeratione partiuꝫ ducitur argum tuꝫ. Quotiens.n. ipſa partiuꝫ enumeratione vtimur ad argumentationē tunc ab eadē partitione arguins tuꝫ tractuꝫ eē dicimus. vt hoc mō. ſi fundamenta e parietes ⁊ tectuꝫ hꝫ: ⁊ habitationi eſt deſtinatus id cus: domus eſt: ipſa igit̉ partitione vtentes: domum eē ꝓbauimꝰ. Quotiens v̓o ſub genere aliꝗd colloca duꝫ eſt: diuiſiſqꝫ ꝑtibus alicui eoꝝ: que a genere de ducuntur id de quo qͥritur aggregamus vt hoc mo Si ciceronem animal eſſe monſtremus: dicemus ſta. Oē aīal aut rationale eſt: aut irrationale: ſed Cicero rōnalis eſt. aīal igitur eſt. nō partitione vtimur priſ cipaliter ad argumentuꝫ ꝯſtituenduꝫ: ſꝫ idcirco gen diuiſimus: vt in vnāquamlibet diuiſionem: id quo nitebamur

In Topica cicero. commentarioꝝ li. iiii. 20
nitebamur on̄dere poſſet includi.i. vt id de quo du bitat̉ in aſſumpti continentiā generis redigeretur. atqꝫ de eo ꝑ generis naͣm fides fieret. Sic ergo a ge nere facta argumētatio iure dicet̉: amplius partiuꝫ enumeratio totiꝰ efficere ſubſtantiā ſolet: ſiue illud vl̓e ſit vt genus ſiue partiū cōiunctiōe copulet̉: vt to tum: at vero hec diuiſio generis in cuius ꝑte q̄libet illa res de qͣ cōtendit̉ includenda eſt: nō id efficit: vt totius ſubſtantia conſtituat̉: ſed vt illud: qd̓ approba re q̄rimus intra genus locetur. Quē argumentatio nis modū in primis. M. T. validuꝫ eſſe cōfirmat. Il la.n. regula ſatis vera eſt: ac neceſſaria: q̄ de genere predicant̉: eadē de ſpē modis oībus predicari. Illud vero queri perutile eſt: cū aliꝗd de particularibus re bus probat̉: ex ſuperpoſita proxima ſpecie: vt ſi ſocra tem rationalē eſſe probamus: qm̄ ſit homo: cū ſit hō rōnalis: vtruꝫ ex genere an ex forma argumentū du ctum eſſe arbitremur. Nā ſi dicamus ex genere: vlti ma ſpēs genus nō eſt. ſi ex ſpecie ſuperpoſitū genus ſemper ſpēs probare deſiderat. Socrates vero cui fi dem preſtat hō: qm̄ rōnalis eſt. genus hoīs non eſt. ſꝫ dicendū eſt. qm̄ veluti a genere tractū videbit̉ ar gumentū. Nam ex genere quaſi ex continēti atqꝫ am pliore: ⁊ de ſubſtātia predicato fides ducitur: quā ſor tem ad ſua indiuidua ſpēm nemo dubitat obtinere. Nā ⁊ continet ea: ⁊ de eorum ſubſtantia predicatur ¶ Similitudo ſequit̉. que late patet. ſed oratoribꝰ ⁊ philoſo phis magis quā vobis. Et ſi enī omnes loci ſunt omniū diſputationuꝫ ad argumenta ſuꝑ peditanda. tamen alijs diſputationibus habun dātius occurrūt. alijs anguſtius. Itaqꝫ genera ti bi nota ſint. vbi aūt his vtare. queſtiōes ipſe te ad monebunt. ſunt.n. ſimilitudines. que ex plurib collationibus ꝑueniunt quo volunt hoc mō. Si tu tor fidem preſtare debet. Si ſocius. ſi cui manda ueris. ſi qui fiduciā acceperit. debet etiam procu rator. hec ex pluribus perueniens. quo vult appel latur inductio. quā greci paragogen noīant. qua plurimū eſt vſus in ſermonibus Socrates. Alte rum ſimilitudinis genus collatione ſumitur. Cū vna res vni. par pari cōparatur hoc modo. quem admodū ſi in vrbe de finibus controuerſia eſt. qꝛ magis agroꝝ vidētur eſſe. quā vrbis. finibus regē dis adigere arbitrum non poſſis. Sic ſi aqua plu uia in vrbe nocet. qm̄ res tota magis agrorum eſt. aque pluuie arcende adigere arbitrum non poſſis ex eodem ſimilitudinis loco etiā exempla ſumun tur. vt craſſus in cauſa curiana exemplis plurimis yſus eſt aiens de eo. Qui teſtamento ſic heredem inſtituiſſet. vt ſi filius natus eſſet in decem menſi bus. iſqꝫ mortuus priuſquā in ſuam tutelaꝫ veniſ ſet ſecundus heres hereditateꝫ obtinuiſſet. Que cōmemoratio exemplorū valuit. eaqꝫ vos in reſpō dendo vti multū ſoletis. Ficta.n. exempla ſimili tudinis habēt viꝫ ſed ea oratoria magis ſunt quā veſtra. quamꝙͣ vti eis etiam vos ſoletis. Sed hoc modo. finge mancipio aliquem dediſſe id quod mancipio dari non poteſt. Nuꝫ iccirco id eius fa ctum eſt. qui accipit. aut nū is qui mancipio de dit. ob eam rem ſe vlla re obligauit. In hoc genere oratoribus ⁊ philoſophis cōceſſum eſt. vt muta etiā loquant̉. vt mortui ab inferis excitentur. vt aliquid. qd̓ fieri nullo mō poſſit. augende rei gra tia dicat̉. aut minuende. que ύπερβολι. dicitur ⁊ multa alia mirabilia. ſed latior eſt campus illoruꝫ. eiſdem tamen ex locis vt antedixi. ⁊ in maximis ⁊ ī minimis queſtionibus ducuntur argumenta. ¶ De ſimilitudinis loco plane atqꝫ expedite diſſeruit omnēqꝫ aperuit intellectū: ſimilitudinū diuidens for mas: preſcripſitqꝫ apertiſſime: quibus magis ex ſimi litudine argumēta contingerent.i. philoſophis: atqꝫ oratoribus. ⁊ enim ſimilitudo perſuaſionibus videt̉ aptiſſima. Nam ꝙ in vnam vel plures extra eam de qua queritur cauſam cadere ſolet: facile credi poteſt in eā quoqꝫ de qua ambigitur conuenire. Idcirco ex ſimilitudine tracte argumentationes magnū orato ribus vſum preſtant: philoſophis quoqꝫ qm̄ non in oībus queſtionibus demonſtratione vtunt̉: ſed ali quotiens vniuerſalia colligunt: quo id facilius ꝑſua deant: qd̓ nituntur on̄dere. inde ſimilitudo reruꝫ ſe pe eſt conquirenda. atqꝫ idcirco locus a ſimilitudine oratoribus maxime philoſophiſqꝫ conducit: nō tn̄ ſo lis. Oēs.n. loci cōes ſunt cuiuſqꝫ materie: ſed in alias vberius incidunt: in alijs anguſtius inueniunt̉. Quo circa cognitis atqꝫ ante perceptis locis queſtiones ip ſe: que tractabuntur: quibus vti debeat: ſolertē ani mum poterūt admonere. Omnis vero ſimilitudo du plex eſt. aut.n. ex pluribus rebus ſimilitudo colligi tur: ⁊ inductio nuncupat̉. qd̓ greci paragogē noīant aut ſingule res per ſimilitudinem comparant̉. ac pri or quidem hmōi eſt. ſi tutor fidem preſtare dehet. ſi ſocius: ſi cui mandaueris: ſi qui fiduciam acceperit: debet ēt procurator. nam cum in talibus rebus fides preſtari debeat: vnaqꝫ ſimilitudo ſit in fide preſtan da: tam in tutore quam ſocio: atqꝫ ei cui mandatum ſit: eiqꝫ qui fiduciam accepit: debet eadem ſimilitudo procuratori etiam conuenire. fiduciam vero accepit: cuicunqꝫ res aliqua mancipatur. vt eam mancipanti remancipet: velut ſi quis tēpus dubium timens ami co potentiori fundum mancipet: vt ei cum tempus ꝙ ſuſpectū eſt preterierit: reddat. hec mancipatio fidu ciaria nominatur. idcirco ꝙ reſtituendi fides inter ponitur. hac ſimilitudinis collectione plurimum So crates eſſe vſus dicitur: vt in Platōnis alioruinqꝫ eius ſectatorum voluminibus inuenitur. Quotiens vero vna res vni rei per ſimilitudinem comparatur. hoc modo colligitur argumentum. regendorum fi nium arbitri eſſe dicuntur: qui finalia litigia diſcer nunt. vt ſi fuerit de finibus orta contentio: eorum di rimatur arbitrio. ſed fines in agrorum tantum limi tibus eſſe dicuntur. arbitri autem finium regendo rum in ciuitate eſſe non poſſunt. Item arceri aquam in agris tantum dici ſolet vbi ſi ex aliquo loco aqͣ plu uia colligatur: ⁊ defluēs in campos vicini paſcua fru geſue corrumpat: arbitri arcende aque a magiſtrati bus ſtatuebāt̉. queritur ergo an in vrbe arcende aq̄ arbitrū poſſimus adigere. ⁊ argumentum capitur ex ſimilitudine: ſi regendorum finium: quia ſolius agri ſunt: in vrbe arbitrum adigere non poſſis. ne aque quidem arcende: quia ſoloruꝫ eſſe vr̄ agrorum: in vr be arbitruꝫ poſſis adigere. hic igitur vna res vni rei ſimilitudine coniuncta eſt. ex eodem etiam ſimilitudi nis loco illa ſumi proponit. q̄ vocantur exempla. velu ti Craſſus in cauſa curiana: que fuit huiuſmodi qui

In Topica Sicero. Cōmentarioꝝ li. iiii.
dam pregnantem vxorem relinquens ſcripſit here deꝫ poſthumū: eiqꝫ alium ſubſtituit ſcd̓m ꝗ Curius vocabatur ea conditione vt ſi poſthuuius: qui intra menſes decem proximos naſceret̉: ante moreretur quā in ſuam tutelā perueniſſet.i. ante obiret diē quā teſtamentum iure facere poſſet: ſcd̓us heres ſuccede ret. quod ſi ad id tēpus perueniſſet: quo iā firmo iu dicio in ſuā tutelam receptus iure ciuili inſtituto poſ ſet herede defungi: ſcd̓us heres.i. Curius non ſucce deret. que vocat̉ ſubſtitutio pupillaris. queſitum eſt an valeret ita inſtituta ratio. Craſſus igitur plurima protulit exempla: quibus ita inſtitutus heres obti nuiſſet hereditatē: que exemploꝝ cōmemoratio iudi ces mouit. dicit ēt ipſos quoqꝫ iuriſconſultos vti ſepi us exemplis: veluti cū ſingitur propoſitio vel cauſa: vt caſus de quo agitur per ſimilitudinē intelligatur hoc modo ſi quis.n. iuriſperitus adiiciat id: qd̓ non iure contractū eſt: nullius eſſe momenti. adhibeatqꝫ exemplū tale. velut ſi quis rem non mancipi manci pauerit: num idcirco aut rem alienauit: aut ſe reo fa cto potuit obligaſſe: minime. Quod.n. non iure con tractum eſt: nil retinet firmitatis. ⁊ alia huiuſmodi apud iuriſperitos inueniunt̉: in quibus oratores ma xime valent. ꝗbus ēt intantū ſingere licet: vt eorum oratione ēt mortui ſepe ab inferis excitentur. quod Tullius in ea facit oratione qua Celiū defendit. ſed latior inquit eſt illoꝝ cāpus id eſt oratorum: quibus ſpaciari ac deuagari licet. nec idcirco minus ceteris quoqꝫ facultatibus ſimilitudines proſunt: qm̄ eadeꝫ argumenta maximis minimiſqꝫ cauſis conueniunt. quo ſit vt loci quoqꝫ argumentorum diuerſarum ar tium queſtionibus accōmodentur. ¶ Sequitur ſimilitudinē differentia: res maxime cōtraria ſuperiori: ſed ē eiuſdē facultatis diſſimile ⁊ ſimile īuenire. eiꝰ generis hec ſunt. non quemad moduꝫ quod mulieri debeas: recte ipſi mulieri ſi ne tutore auctore ſoluas: ita quod pupillo aut pu pille debeas: recte poſſis eodem modo ſoluere. ¶ Eiuſdem facultatis eſt ſimilitudines differentiaſqꝫ cognoſcere. qui.n. ſcit: quid ſit idem noſſe poterit: ꝗd ſit diuerſum. Omnis vero ſimilitudo idem aliꝗd eſſe conſtituit: quod.n. idem eſt ſcd̓m qualitatem: id ſimile eſſe neceſſe eſt. Omnis quippe res: aut ſubſtā tia eedeꝫ ſunt aut qͣlitate: aut ceteris predicamentis. quod ſi ita eſt: ⁊ animus intelligere hoc idem in plu ribus predicamentis pōt. ſed cum hoc ipſum idem in predicamentis notat: eodem mō in eiuſdem predica mentis: quod diuerſum eſt intuet̉. ſed ſimile idem ē. differentia vero diuerſum. Idē igitur anīus eadēqꝫ intelligentia ſimilitudinem differentiāqꝫ cognoſcit. Differētiaꝝ vero multe ſunt ſpecies. alie quippe ſūt ſubſtātiales: vt homini rōnale. alie non ſubſtātiale: ſed inſeparabiles: vt nigrū ethiopi: atqꝫ coruo. alie vero mobiles neqꝫ conſtātes: vt ſedere ſtare: ⁊ huiuſ cemodi cetere quibus ⁊ ab alijs hoībus ⁊ a nobiſip ſis ſepe diſtamus. Item differentie alie aliquo mo do ſunt geneꝝ diuiſibiles. aliquo modo vero ſpecie rum conſtitutiue. ſed ſi a cōſtitutiuis argumentū du catur velut a genere ducitur. nā ſicut genus continet ſpeciem: ita differentie continent ſpecies. ſane ſi diffe rentie conſtitutiue vt genera intelligent̉: fides ab his ad ea aptabitur: que conſtituūt. hec.n. talium diffe rentiaꝝ veluti quedā forme ſunt. ſin vero ſint diuiſi biles ſiquidē ad ea probāda: que diuidunt: earuꝫ du
citur fides: a forma argumentum fieri videtur: nā ta les differentie eorum que diuidunt forme quedā ſūt ꝙ ſi ad ea probāda referuntur: que in contrariā par tem genus diuidunt tunc proprie a differentia fieri argumentum videtur: qꝛ contrarie veluti differen tie comparantur. Quod vero ad exemplum attinet Tullii huiuſmodi eſt. Mulieres antiquitus ꝑpetua tutela tenebātur. pupilli item ſub tutoribus agunt ſed mulieribus ſi quid debitū fuiſſet: ſine tutoris au ctoritate poterat ſolui. pupillis vero minime. ergo ſ queratur: an id quod debeat̉ pupillo cuilibet. renuē te tutore poſſit exolui. a differentia ſumit̉ argumen tum ſic. Non ſicut mulieri ſine tutoris auctoritate de bitum poſſis exoluere: eodem mō niſi auctoritas tu toris acceſſerit pupillo ſoluere: qd̓ debeas poſſis. ille .n. perpetua tutela ēt prouecta iam etate continētur illoruꝫ tutele certus annoꝝ numerus terminū facit. atqꝫ idcirco ſolui pupillo ſine auctoritate non pote rit. Differt enim perſona mulieruꝫ a perſona pupil loruꝫ: vel in eo ꝙ pupilli nō perpetua reguntur tute la. mulieres vero perpetua vel ꝙ pupillus nullū ſue etiā miniſtrande vtilitatis iudiciuꝫ habere poteſt. cū ſit aliquis mulieribus ⁊ non firmus in explicanda fa miliaris rei vtilitate delectus. ¶ Deinceps locus eſt qui a contrario dicitur. Co trariorū autē genera ſunt plura: vnuꝫ eorū que in eodeꝫ genere plurimuꝫ differunt: vt ſapientia ſtu ticia. eodeꝫ auteꝫ genere dicūtur: quibus propoſi tis occurrūt tanquā e regione quadam contraria vt celeritati tarditas non debilitas ex quibus con trarijs argumenta talia ex iſtunt. Si ſtulticiā fug mꝰ: ſapientiā ſequamur: ⁊ bonitatē: ſi maliciā hec que ex eodem genere contraria ſunt: appellantur aduerſa. ſunt alia contraria: que priuantia licet a pellemus latine: grece appellantur. στέρήτικα Prepoſitio eniꝫ in priuat verbuꝫ ea vi quaꝫ habe ret. ſi in prepoſitū nō fuiſſet. vt dignitas īdignitas hūanitas īhūanitas. ⁊ cetera generis eiuſdē. quor tractatio eſt eadē. q̄ ſuꝑioruꝫ. q̄ aduerſa dixi. Ne alia quoqꝫ ſunt cōtrariorum genera. velut ea que cuꝫ aliquo conferuntur. vt dupluꝫ. ſimplū. mu pauca. longū. breue. maius. minus. Sunt etiā alia valde cōtraria. que appellant̉ negātia ea gn6 φc τίκα. grecis contraria aientibus. vt ſi hoc eſt. illud non eſt. Quid enim opus exemplo eſt: tantuꝫ in telligat̉ in argumento querendo contrarijs omni bus contraria non conuenire. ¶ Diuiſo differentie loco nunc de contrariis tractat. atqꝫ vti reꝝ ordo clarius colliqueſcat: pauca mihi ē Ariſtotele ſumenda ſunt. q̄ ille vir oīum longe docti ſimus de hac diuiſione tractauit. quāqͣꝫ. M. Tull re quidē Ariſtoteli fere conſentit: ſed ab eo nomiur interpretatione diuerſus eſt. Nā que Ariſtoteles oꝑ poſita.i. αρτηκείμξρα. vocat: ea Tullius cōtraria noīat: ſed hec paulo poſterius: nunc Ariſtotelis diui ſio cōſideretur. Oppoſitoꝝ igitur ſcd̓m Ariſtotelem alia ſunt ꝯͣria. alia priuatio ⁊ habitus. alia relatiua alia cōtradictoria. Contraria quidē: vt albū: atqꝫ n̄ grū habitus vero ⁊ priuatio: vt viſus ⁊ cecitas. digni tas ⁊ indignitas. Relatiua vero vt pater filius. dn̄s ſeruus. Contradictoria eſt dies. nō eſt dies. hoꝝ om niū tales inter ſe differentie conſiderantur. Nā que contraria

In topica Xice. Cōmentarioꝝ liber. iiii.
contraria ſunt. ꝑtim mediate ſunt. partim v̓o medio carēt mediata ſunt. vt album nigrum. eſt enim horū cuilibet medius alius color: vt rubeus vel pallidus. ⁊ hoꝝ contrarioꝝ non neceſſe eſt alterum ſemper ineē corꝑibus. Neqꝫ enim omne corpus aut albuꝫ: aut ni grum eſt. ſed aliquotiens in hoꝝ medietate eſt conſti tutū: vt ſit rubrum vel pallidum. immediata v̓o ꝯͣria ſunt: quoꝝ nihil medium poterit inuēiri: vt grauitas ⁊ leuitas. hoꝝ enim nihil eſt medium. Nam que le uia ſunt: ſurſum feruntur. que grauia deorſum Qd̓ autem ſit corpus: quod neqꝫ ſurſum: neqꝫ deorſuꝫ fe rat̉: nihil poterit inuēiri. Sed immediata contraria talia ſunt: vt alterū eoꝝ cui poteſt accidere: ſemꝑ in hereat. vt in propoſito ſuperius exemplo. Neceſſe ē enim omne corpus vel leue eſſe vel graue: qꝛ leuitas ⁊ grauitas medium non habēt. ꝙ preterea ineſſe cor poribus poſſit. At ea que in priuatione ⁊ habitu ſunt ut cecitas ⁊ viſus: diſtant quidem ab his contrariis: que claudunt aliquā medietatē: ꝙ ip̄a medietatē non habēt. ab his v̓o contrariis differūt: que ſunt imme diata. qm̄ hoꝝ contrariorum alterū ſemꝑ ſubiecto in eſſe neceſſe ē: vt corpori grauitatē vel leuitatē: priua tionem v̓o ⁊ habitum non ſemper: vt cū ſit habitus quidem viſus: priuatio autem cecitas. nō omne quod videri poteſt: aut videt aut cecum eſt. infans quip pe nondum editus neqꝫ videt: qꝛ nōdū proceſſit in lu cem: neqꝫ cecus eſt: qꝛ nondum habuit viſum: quē po tuiſſet amittere. idem̄ de catulis dici pōt: qui ſtatī na ti nequeūt intueri. nam tūc eos nec cecos dicere poſ ſumus nec vidētes. Et poſtremo contraria ſemper in ſuis qualitatibus conſiderant̉. priuationes aūt nō ꝙ ipſe ſint aliquid. ſꝫ ex habitus abſentia colligūtur. ne qꝫ enim cecitas eſt aliquid: ſed a viſus intelligit̉ ab ſceſſu. tam v̓o priuatio qͣꝫ ꝯͣrietas differtꝭ a relationis oppoſitiōe eo qd̓ neqꝫ ꝯria neqꝫ priuatoria ſiml̓ eſſe poſſunt. idem enim vno eodemqꝫ temꝑe. vno eodēqꝫ in loco album nigrūqꝫ: vel videns cecūqꝫ eſſe non po terit. ſed relatiua a ſe nequeūt ſeꝑari. neqꝫ enim p̄t eē filius ſine patre. nec ſeruus ſi dn̄s non ſit. amplius cō traria ad ſe ⁊ priuatoria non referūtur. Nemo enim dicit albuꝫ nigri vel nigrū albi: vel cecitatē viſus vel viſū cecitatis. q̄ v̓o ī relatiōe ſūt poſita in ipſa relatio nis predicatione ꝯſiſtunt vt duplū dimidii. dn̄s ſerui ⁊ cetera ad hunc modum tā v̓o ꝯͣria qͣꝫ ēt relationes differunt a contradictionibus ꝙ contradictiones qui dem ſemꝑ in or̄one cōſiſtūt: ⁊ in altera eaꝝ parte ve ritas. in altera falſitas inuenit̉. contraria. v̓o ⁊ priua toria ⁊ relationes in ſimplicibus partibus or̄ois ⁊ in his neqꝫ veritas neqꝫ falſitas ineſt. nā cū dico albū: nigruꝫ. cecitas. viſus. dn̄s. ſeruꝰ ſimplices or̄onis par tes ſunt: neqꝫ verum neqꝫ mendacium continētes. in ſimplicibus enī partibus or̄onis veritas vel falſitas nulla eſt. cū autē dico dies eſt. dies non eſt. vtreqꝫ ꝓ poſitiones. vna in affirmatione altera in negatiōe pe ſita: orationes ſunt. ſed. M. Tullius non tā ꝓpriis no minibus quam notioribus vtit̉. ait enim contrarioꝝ alia eſſe que aduerſa vocent̉: alia que priuantia: alia que in comparatione ſint. alia que aientia ⁊ negātia nuncupant̉: ſed que contraria nominat. oppoſita ve rius dicerentur: que aduerſa dicuntur. cōtrarioꝝ me lius ſuſciperent nomen. que in collatione noīat. ea re latiua vel ad aliquid certiꝰ vocarētur. ſed vtat̉ noībꝰ vt volet: dū res ipſe certa ꝓprietatis ſue rōne ſigner tur. nos vero in ceteris quos edidimus libris eo nūci pauimus modo: quo ſuꝑius in Ariſtotelis dictum eſt
diuiſione ẜm. M. T. igit̉ contrarioꝝ alia ſunt aduer ſa: vt ſapientia ſtulticia. alia priuantia vt dignitas ⁊ indignitas alia v̓o que cum aliquo cōferūt̉. vt duplū ſimplū. alia v̓o que appellant̉ negātia econtrario aiē tibus conſtituta. vt ſi hoc eſt: illud nō eſt. aduerſa igi tur ſunt: que ſub vno genere poſita plurimum diffe runt. vt album nigrumqꝫ a ſe plurimum diſtant ſub vno genere poſita ſub colore. Itē celeritati tarditas aduerſa ē poſitis vtriſqꝫ ſub motu. neqꝫ enī celeritati debilitas opponenda eſt: qꝛ debilitati firma valitudo ꝯͣria eſt: quod in diuiſione omiſit Cicero: ſed docuit exemplo. illa quoqꝫ dicunt̉ aduerſa: q̄ in diuerſis ge neribus ſita plurimuꝫ a ſe diſcrepare intelligūtur. vt ſapīa ſtulticie. Illa enim ſub genere boni eſt: hec v̓o ſub mali. qͣꝫqͣꝫ hmōi exemplum priuationem potius ſpectare videat̉: nam ſtulticia priuatio ſapīe eſt: nec quicqͣꝫ eſt aliud ſtulticia niſi ſapīe: ⁊ rōis abſentia. ſꝫ q̄ ſint: q̄ priuantia Cicero appellet: poſterius demon ſtrabo. Ex his hoc mō argumenta ſument̉. Si ſtulti ciam fugimus: ſapīam ſequamur. ſi bonitatem appe timus: maliciam fugiamus qͣꝫqͣꝫ malicia quoqꝫ ſecū dum eundem modū qui ſuꝑius dictus eſt: priuationi bus poſſit adiungi. Priuantia v̓o ẜm Ciceronē ſunt: que grece. στἕρητίκα. appellant̉: que habent eam ꝑtem or̄ois p̄poſitā: que cū fuerit adiecta. ſꝑ fere ali quid demit. ea in p̄poſito. hec enim ſyllaba cui fuerit appoſita demit fere aliꝗd ex ea vi: quā eēt res q̄libet habitura: ſi in ſyllabam p̄poſitam non hr̄et. vt hūani tati ihūanitas. namqꝫ prepoſita in id de quo dr̄ hūa nitate priuauit. vt dignitas ⁊ indignitas. ⁊ tullius q dem ea tantū priuantia eē confirmat: in ꝗbuſcūqꝫ ſyl laba iſta p̄ponit̉. priuantiū quippe naͣ ẜm tulliū huiꝰ ſyllabe cōmemoratiōe finit̉. a peripateticꝭ v̓o accepi mus priuatiōes tū cū ſimplicibus noībus. tū cum pri uatoriis ſyllabis efferri. ſimplicibus noībꝰ: vt cecitas Cum priuantibꝰ v̓o ſyllabis. vt indignitas. inhūani tas. quocirca ẜm. M. T. cecitas non erit priuatio vi ſus: ſed ei aduerſum atqꝫ iccirco forſitan ſtulticiaꝫ in ter aduerſa numerauit. qm̄ non habet in ſyllabā ex qͣ priuatiōes arbitrat̉ exiſtere. Ex quibꝰ eodē mō vt in ſuperiꝰ poſitis aduerſis argumēta ducūtur. Inhūa nitatem auerſemur. ſi hūanitas conſectanda eſt. Illa v̓o ꝯͣria ut ait tullius: que cū aliquo conferunt̉: talia ſunt vt duplum ſimpli. Id tātundē ē tanqͣꝫ ſi diceret duplū dimidii. ſimplū.n. dupli dimidiū eſt. ⁊ pater fi lij. ea que ſunt ſꝑ reciprocātia. aliquotiēs quidē ſeptio caſu: aliquotiēs v̓o gtīo. nā filiꝰ pr̄is ē filiꝰ ⁊ pater filii hec ſcd̓m gtm̄ ꝯuerſio eſt. ⁊ duplum ſimplo duplū ē. hec ſcd̓m ſeptīum caſuꝫ ſunt etiā que accuſatiuo: vt pauca ad multa: ⁊ magnū ad paruū. Itē negātia ſūt q̄ in affirmationibꝰ ⁊ negationibus poſita ſunt. vt ſi hoc eſt: illud non eſt. veluti ſi dies eſt nox nō eſt: atqꝫ hāc oppoſitionē Cicero dicit valde eē ꝯͣriam Ex qui bus oībꝰ ſecūdū ſuꝑiꝰ dictū modū argumētoꝝ facul tas eſt: nā ex relatiuis ꝯͣriis ita ſumimus argumētū. ſi pater eſt fieri non poteſt quin ei filius ſit. Ex negan tibus autem que. αποφατικα.(ut ait) greci vocāt. ita ſi ſol ſupra terrā fuit: nox eſſe non potuit: hec eniꝫ affirmatio illā perimit negationē. cur vero hec negā tia eē cōſtituerit mirandū eſt. Nā que negantia ſūt: aientibus opponūt̉ ⁊ ſimul eſſe non poſſunt. vt diem eſſe ac diem non eſſe. hoc vero eſt ꝯſequens cum ita dicatur. ſi hoc eſt: illud non eſt. vt ſi dies eſt: nox non eſt. atqui affirmationē negationemqꝫ valde tullius dicit eſſe contrariā. ſed in hac conſequētia neq̄unt eē

In cōpica ciceronis commentarioꝝ lib. iiii.
contraria. Nam quod eſt conſequēs contrariū non ē. ¶ Ab adiunctis autem poſui equideꝫ exemplum. Paulo ante multa adiūgi: que ſuſcipienda eſſent: ſi ſtatuiſſemꝰ ex edicto ſcd̓m eas tabulas poſſeſſio nē dari quas is inſtituiſſet. cui teſtī factio nulla eēt. Sed locus is magis ad coniecturales cauſas: que verſantur in iudiciis valet. Cū querit̉ quid aut ſit. aut euenerit: aut futurū ſit: aut ꝗd omnio fieri poſ ſit. Ac loci quidem ipſius forma talis eſt. Admo net autem hic locus: vt querat̉: quid ante rē. quid cū re. ꝗd poſt rem euenerit. nihil hoc ad ius. Ad Ciceronem inquibat Gallus noſter: ſiquis. ad eū quid tale retulerat: vt de facto q̄reretur. tu tn̄ patia re nullum a me artis inſtitute locuꝫ preteriri: ne ſi nihil niſi quod ad te ꝑtineat ſcribendum putaris: nimium te amare videar. Eſt enim magna ex par te locus hic oratorius: non modo non iuriſconſul toruꝫ: ſed ne philoſophoꝝ quidē. Ante rem enī. q̄ runtur: que talia ſunt apparatus: colloquia: locus: conſtitutum conuiuium. cum re autē pedū crepitꝰ ſtrepitus hominum: corporū vmbre: ⁊ ſiquid eiuſ modi eſt. At poſt reꝫ: pallor: rubor titubatio: ⁊ ſi qͣ alia ſigna cōturbationis ⁊ conſcientie. Preterea reſtinctus ignis: gladius cruentus. ceteraqꝫ que ſuſpitionem facti poſſunt mouere. ¶ Quid ſit ad adiunctis locus breui ſuperiꝰ mōſtrauit exēplo: eo ſcꝫ quo dixit. ſi ſcd̓m mulieris nunqͣꝫ capi te diminute tabulas poſſeſſio bonoꝝ daret̉: ꝯſequēs eſſe: vt ſcd̓m quoqꝫ puerorū ⁊ ſeruoꝝ poſſeſſio ꝑmit teret̉. ſed nunc formam ipſā ⁊ quaſi ſub̓m loci mon ſtrare proponit: que eſt hmōi ab adiunctis enim locꝰ eſt. cuꝫ ex eo qd̓ proponit̉ aliquid aliud vel eē vel fuiſ ſe: vel futurū eē argumnētatione colligit̉. vt in eo ip̄o qd̓ duduꝫ poſuit exēplo. approbat̉ enī non debere ſe cundū mulieris nunqͣꝫ capite diminute tabulas bono rum poſſeſſionem dari. qꝛ ſi id fuerit poſitū: id futuꝝ eſt: vt ſecūdū puerorum quoqꝫ ac ſeruoꝝ tabulas bo noꝝ poſſeſſio ꝑmittat̉. Talia v̓o ſūt que dicunt̉ adiū̓ cta: vt circa rem fere que querunt̉: īueniant̉ neqꝫ tn̄ neceſſe ſit ei ſemꝑ adherere. ⁊ forma quidem huiꝰ lo ci talis eſt: vt hanc quoqꝫ diffinitionē poſſit admitte re. ab adiunctis locus eſt cū ex aliꝗbꝰ: q̄ ſūt proxima eis: de ꝗbuſ querit̉ rebus: id qd̓ q̄rit̉ vel fuiſſe: vel eē vel futurū eſſe monſtrat̉: qui locus eſt cōiecturalibꝰ cauſis maxime neceſſariꝰ. Cū enim de facto queritur tū ſi id factū eſt qd̓ dubitat̉: ꝗd vel fuerit vel ſit vel futuꝝ ſit: cōſiderari ſolet: multa enī ſūt que vnicuiqꝫ adiuncta rei varioꝝ euentu tēpoꝝ colligunt̉. iccirco: n. quid ante rem: quid cū re: quid poſt rem euenerit: in cōiecturalibus cauſis inquirit̉: que ab oratoribus tractant̉ ſolis: neqꝫ iuriſconſultꝭ in hmōi negociis cū rethorica facultate vlla cōmunio eſt. iuris enī ꝑitus de facti qualitate: non ēt de ipſius facti veritate rn̄ det: iccirco quotiens ad gallū peritū iuris facti qō de ferebat̉: nihil ad nos inquibat: ⁊ ad Ciceronē potiꝰ conſulentes.i. ad rethorem remittebat: In quo tulliꝰ facete ad trebatiū iocū miſcuit dicēs. qͣꝫqͣꝫ locꝰ hic ab adiunctis coniecturalibꝰ cauſis maxime eſt vtilis nihil conſultorū iuris prudentiaꝫ iuuet. patere me tn̄ inquit nullā ſuſcepti oꝑis partē preterire. ne ſi in hoc libro nihil preter tue artis exempla conſcripſero: tue
tantum gratie videat̉ addictus ab adiunctis v̓o loc qui non mō iuriſcōſultis: ſꝫ ne philoſophis quidē pre ter oratores non patet: triū ſepe tempoꝝ rōne tractā dus eſt. Nā de facto ſi querit̉: quid vel ante id vel cū eo vel poſt fuerit neceſſe eſt veſtigari. ante rē quidē hoc mō apparatus. veriſimile eſt enī effeciſſe aliquē qd̓ ante efficiendum ꝑauit colloquia. fieri enī potuit vt amauerit: qui ſepe fuerit collocutus. Locus velut cum ad aliquid faciendum oportunus locus eligitur Conſtitutū conuiuium velut ſi ꝗs conſtituto ante cō uiuio in eo feciſſe aliquid arguatur: capiaturqꝫ conie ctura facti ex eo ipſo qd̓ ſit conuiuiū conſtitutū: atqꝫ hoꝝ omniū ante rem de qua queritur exempla ſunt. Cum re v̓o hoc mō. Pedū crepitus: velut ſi eſſe in quempiā locum aliquis accuſetur: pedum crepitu de prehenſus eſſe ꝓbabit̉: vel ſi fuiſſe adulter in cubicu lo ex vmbra corporis deſignet̉. hec cum ipſis de qui bus queritur inſpecta eiſdē tn̄ intelligūtur adiuncta Poſtremo v̓o ſi quas cōſcientie maculas pallor ru bor: titubatioqꝫ prodiderit: reſtinctus ignis. velut ſi clam factum aliquid extincto igni velimuſ oſtender vt tutius noticiā ſubmouētibus tenebris cōmittere tur. Itē gladius cruentus peractū facinus monſtrat Hec oīa poſt rem facto intelligūtur adiuncta. ⁊ ſem per ante rem: cum re: ⁊ poſt rē ſecūdū rōnem tempo rum intelligendū eſt. neqꝫ ita ut in antecedentibus ⁊ conſequentibus: Illic.n. naͣe rō cōſiderat̉. Oīa quip pe ſil̓ ſunt. nā qd̓ antecedit: ſi poſitum ſit ſtatī ē id qd̓ conſequit̉. vt ſi ponas hominē ſtatī aīal eſſe neceſſe eſt. nec ante ſecundum tempus eſſe hō dici pōt. poſt v̓o ſubſequi aīal: ut ante aliꝗs apparatꝰ ē ſcd̓m tp̄s poſterior effectꝰ. Itaqꝫ illic antecedētia ⁊ cōſeq̄ntia nominantur: hic an̄ rē. cū re: ⁊ poſt rem. Iccirco ꝙ il lud ꝗdem nō ſcd̓m tp̄s ſed ſcd̓m principalitatē nae ſe cum ſil̓ aliquid trahentis antecedens dr̄ vel ꝯn̄s: id quod antecedens comitat̉. Ea v̓o que ſcd̓m tēporis priorē poſterioremue rōnem cōſiderātur: ſunt adiū̓ cta: iccirco ante reꝫ: cū re ⁊ poſt rē cepere vocabulū. ¶ Deinceps eſt locus dialecticorum proprius ex cōſequētibus ⁊ antecedentibus ⁊ repugnantibus. nam coniuncta de quibus pauloante dictū eſt: non ſemper eueniūt. Conſequētia aūt ſemper. Ea n dico conſequentia que rem neceſſario conſequūt̉. Itēqꝫ ⁊ antecedentia ⁊ repugnantia. Quicquid enim antecedit quamqꝫ rem: id coheret cum re ne ceſſario. ⁊ quicquid repugnat. id eiuſmodi eſt. v coherere nunquā poſſit. ¶ Expedito adiunctoꝝ loco: nunc de antecedētibuꝫ cōſequentibꝰ ⁊ repugnantibꝰ diſſerit. Qui locus cu ſit vnus in tria velut mēbra diuiſus ē. M. ꝗdē Tull loci huiꝰ vocabulū tacuit. mihi āt totꝰ cōditiōalis ap pellādus videt̉. Cuius cū promptiſſime na claruerit nomē quoqꝫ ei: qd̓ noſ poſuimꝰ recte inditū māifeſt apꝑebit. pͥmū igit̉ ſingularū ꝑtiū diffinitio ꝑuidēd eſt. itaqꝫ antecedens ē: quo poſito aliud neceſſe ē ꝯſeq̄ tur. itē conſequēs alicuius ē. quod eſſe neceſſe eſt. ſi il lud cui eſt ꝯn̄s preceſſiſſe cōſtiterit. Repugnans eſt qd̓ ſimul cū ea cui repugnare dicit̉ eē nō poſſit ātece dentiū igit̉ atqꝫ conſequētiū ⁊ repugnātiū vnū locū eſſe p̄diximus: qui quō ſit vnꝰ paucis oſtēdā. Primi igitur dū quereret̉ quo nā mō vnus eēt locus a c quētibus ⁊ antecedētibꝰ ⁊ repugnātibꝰ: dicebat̉: qn̄ eiuſdē mētis ē: atqꝫ intelligētie: tā cōſentāea ſibimet qͣꝫ diſſidētia

In copica Xice. Cōmentarioꝝ liber. iiii.
qͣꝫ diſſidētia p̄uidere. iccirco hūc quoqꝫ locū vnū vide ri. Conſentaneorū namqꝫ due ſunt ꝑtes: antecedens vna altera conſequēs. Nam cum altero precedēte co mitatur alterum: illa ſibi in ipſa nature conſequentia conſentire neceſſe eſt. Repugnantium v̓o tā ⁊ ſi due ꝑtes ſunt vnū tn̄ eſt vtriſqꝫ vocabulum. vtraqꝫ enim repugnātia nominant̉. duo v̓o eſſe: que ſibimet re pugnent. atqꝫ a ſe diſſentiant nullus ignorat: ſed eo diſtant ꝙ antecedentiū ⁊ cōſequentiū duo ſunt noīa ſꝫ vnus vtriſqꝫ conſenſus: repugnātibus v̓o vnū no men ē: cū ſit vnꝰ in vtriſqꝫ diſſenſus. ergo eadē mēs: eadēqꝫˡ ītelligētie rō: id qd̓ p̄cedit ⁊ id qd̓ comitatur intelligit. neqꝫ enim fieri poteſt vt antecedēs aliꝗd in telligat̉: niſi in eodē quid ſit ꝯn̄s cōſideret̉. Eodē quo qꝫ mō nec cōſequēs niſi appareat. ꝗd p̄cedat. item re pugnans aliquid intelligere nemo pōt: niſi intelligat cui repugnet. ſed qm̄ eadē rō poteſt ſimilia diſſimilia qꝫ perſpicere: antecedentiū v̓o ⁊ cōſequētiū ꝯſenſus ꝗdam: ⁊ ꝑ naͣe ſimilitudinē concordia eſt. Diſſenſus vo: in repugnātibꝰ: ac diſſimilitudo neceſſe ē vt vna atqꝫ eadē rō ⁊ antecedentiū conſequentiūqꝫ nāͣm ⁊ repugnātiū ſpectet. quo ſit vt vnꝰ quoqꝫ locꝰ ſit: quē vna intelligentia cōprehedit. ſed hic oppōebat̉. Cur igit̉ aliū ex ſimilitudine: alium ex cōtrario locū Mar cus tullius ſuperius enumerauit. Nam ſcd̓m propoſi tam rationem: qm̄ ſimilitudinem ⁊ contrarietatē in telligentia vna perpendit: vnuſ locuſ ſimiliū ꝯtrario rumqꝫ eſſe debuiſſet. ſed reſpondebat̉. qm̄ non eodē mō ſibi antecedentia ⁊ conſequētia conſentire dicū tur: ſicut ea: que ſimilia nūcupātur. In his nāqꝫ vna tantum qualitas inuēitur: ⁊ ſecūdū eandē qualitatē ſimilia eſſe dicuntur. at in antecedentibꝰ ⁊ ꝯſequen tibus non qualitatis ſimilitudo: ſed ꝗdam naͣe conſen ſus eſt: ⁊ q̄ ſimilia ſunt ſine ſe eſſe poſſunt: anteceden tia v̓o ⁊ cōſequentia ſine ſe eſſe nō poſſunt. atqꝫ iccir co non videtur eſſe conſequentiū ⁊ antecedentiū cū ſimilitudine vlla cōmunio naͣe: que rō nō valde vide tur idonea: nec explicat: quod demonſtrare conat̉. il lud certe firmiſſimum eſſe conſtat: ꝙ huiꝰ loci tracta tus condictionalibus ſemꝑ propoſitionibus accōmo daret̉. Cōdictionalis v̓o propoſitio eſt: que cū condi tione pronunciat eſſe aliꝗd. ſi aliud fuerit. veluti cū di cimus ſi dies eſt lucet Hec igit̉ rerum cōſequētia fa cile in repugnantiā vertitur. Nam ſi rebus conſequē tibus negatio interponatur: ex cōſequētibꝰ repugnā tia reddūtur hoc mō. Si dies eſt. lux eſt Repugnan tia fiunt ita. Si dies eſt: lux non eſt. repugnant enim diem eſſe ⁊ lucem non eſſe. Que repugnātia in cōdi tione conſiſtit. Dicimus enim ſi dies eſt: lux non eſt. nā diei ꝯͣrium eſt nox. Conſequens v̓o noctis: lucē nō eſſe. quare eſſe diē ⁊ non eſſe lucē repugnat. Argumē tū v̓o eſt hanc repugnantiā in conditione conſiſtere qꝛ ſi conditio deficeret: nulla eſt repugnātia hoc mō dies ē lux nō eſt. vtreqꝫ enī diſiuncte ꝓpoſitiōes ſu as ſentētias gerunt: nec quicqͣꝫ intelligūt̉ hr̄e cōe. at qꝫ iō diuerſis accepte tꝑibus vere ſūt: nec repugnāt. nā ſicut in his ꝓpoſitiōibus dies eſt: lux eſt: nulla eſt cōſequētia. qm̄ cōditio deeſt: q̄ ꝓpoſitionē facit cōne xam: ſed vtreqꝫ a ſe diſiuncte ſuā ſententiā claudūt. ita in his quibus ꝓponit̉. dies eſt. lux non eſt. nulla ē repugnātia: qm̄ ſeruat ſuā vtraqꝫ ſeꝑata ſententiam at ſi his cōdictio interueniat ſuperiorū quidē ita ſen tentia copulat̉: vt ꝯſequentes fiant. poſterioꝝ v̓o ita ut repugnantes hoc mō: ſi dies eſt lux eſt. Hec conſe quēs propoſitio ex duabus ꝑ conditionē mediā effecta eſt vna. At ſi ſit ita. Si dies eſt lux non eſt. repu gnat. Negatū enī qd̓ ſequit̉: repugnare neceſſe ē. Am plius argumentū qd̓ ex antecedentibus ⁊ cōſequēti bus ſit: ex vnius propoſitionis connexe ꝑtibus naſcit̉ nā conditionalis propoſitionis cōnexe vna pars ē an tecedens alia conſequēs: ꝙ ſi a repugnātibꝰ argumē tū fiat. rurſus ab vnius propoſitiōis mēbris tale ar gumētū naſci oportebit. igit̉ ex his ꝓpoſitiōibꝰ dies eſt. lux eſt vna eſſe non pōt niſi conditione copulent̉: vt vnū ſit antecedēs: aliud ꝯſis: ⁊ ideo in his ex an tecedēti ⁊ cōſequenti argumētū eſſe nō pōt: qm̄ due ſunt ēt ex illis quoqꝫ ꝓpoſitiōibꝰ que ſunt dies eſt lux nō eſt: vna eſſe non poterit: niſi conditiōis adiunctio ne in vniꝰ quodāmō ꝓpoſitionis ſentētiā reducāt̉. cu ius ꝓpoſitionis partes ſunt repugnantes. nam vt in cōnexa ꝓpoſitione vna pars antecedēs: alia eſt ꝯn̄s. ita in repugnanti vtraqꝫ pars ꝓpoſitionis a ſemet in uicē repugnat: ac diſſidet. Ampliꝰ repugnās ꝓpō cō nexe ꝑtem ꝯtrariam tenet. nā vt in illa. qd̓ antecedit ſecū id qd̓ ſequit̉ trahit: ita in hac ꝓpōe ꝑtes ſil̓ eē nō pn̄t. Contrarie v̓o dr̄ie ſub eodē gn̓e poni ſolent. Si igit̉ ꝯnexa ꝓpō in ꝯditione eſt conſtituta: repugnans quoqꝫ in ꝯdictione ꝯſiſtit. ꝙ ⁊ ꝯn̄tiam ꝓpōnū ⁊ re pugnantiā ꝯditio facit: non eſt dubium ꝗn locus hic iure ꝯditionalis vocet̉: ac ſit vnus poſitus in ꝯditiōe diuiſis ꝑtibus.i. in antecedenteꝫ ꝯſequentēqꝫ ⁊ repu gnantē. Cōnexe nāqꝫ ꝓpoſitiōis vna ꝑs an̄s eſt: alia ꝯn̄s. Repugnātis v̓o ꝓpoſitiōis vtraqꝫ repugnat ac diſſidet. Itaqꝫ cōnexe ꝓpōnis partes an̄s ⁊ ꝯſis ſunt: repugnātis v̓o repugnātes ꝑtes ſūt. Nec illud ītelli gentiā turbet ꝙ dies ē ⁊ lux ē: qͣdā ſibi rōne ꝯſentiūt Itē dies ē ⁊ lux nō eſt: quaſi a ſe diſſentiunt atqꝫ di ſcordant. nā cōnexa ē ꝓpō ſi cū aliud an̄ceſſerit aliud ꝯſequat̉. Itē repugnās ſi vno poſito falſo aliud īfera tur: qd̓ eē nō pōt: niſi id ius cōditionis efficiat. Quo circa aperte demōſtratū eſſe arbitror ꝯditiōalē hūc locū vocari ⁊ recte vnū eē a. M. T. ꝯſtitutū. qūo v̓o fiat ab an̄tibus ⁊ ꝯn̄tibus ⁊ repugnātibus argumē tū poſterius dicā. ſꝫ qm̄ nullius facultatis alteriꝰ eſt: ꝗd quāqꝫ rē ꝯſeꝗt̉: vel cuiqꝫ ꝗd repugnet īſpicere ni ſi dialectice tm̄: q̄ huiꝰ qͣꝫ maxīe rei ꝑitiā ꝓfitet̉. iccir co ait hūc eē locū totū dialecticoꝝ: ꝗ ēt ab adiūctiſ lō ge diuerſus ē. Primū ꝙ adiuncta prodere ſeſe: atqꝫ on̄tare inuicē pn̄t: non v̓o perficere atqꝫ implere na turam veluti ambulationem pedum ſtrepitus ſigna re quidem ac denunciare pōt efficere vero nō poteſt Neqꝫ enim ambulationem efficit pedum ſtrepitus. nec v̓o ex neceſſitate ambulatio vt pedum ſtrepitus ſit: auctor eſt: ſed ſepe ita ābulatur: vt nullꝰ pedū ſtre pitus exaudiat̉. ſepe non mutato loco moueri pedes: ac ſtrepere preter ambulationē queūt. precedētia v̓o ⁊ ꝯfitia ⁊ repugnantia nūqͣꝫ deſunt: iccirco nō ſꝑ in ueniūtur adiuncta: ꝓpoſitoqꝫ termino: quē ꝓbare cō tēdimus: ſepe ex adiūctis argumēta deficiunt: qꝛ ip̄a quoqꝫ aliquotiēs deficere vident̉ adiūcta. Preceden tia v̓o ⁊ ꝯn̄tia: ⁊ repugnātia nūqͣꝫ deſunt: oē enī ꝗc ꝗd in rebus eſt: hꝫ qd̓ ſe aut ſequat̉ naͣl̓r: aut p̄cedat Eſt eēt a quo naͣe diuerſitate diſſideat: velut hoīeꝫ ſe quit̉ ꝗdem aīal: precedit v̓o ſub̓am. dicimꝰ enī ſi hō eſt. aīal eſt. ſub̓aꝫ v̓o p̄cedit. cū ꝓponimꝰ. ſi aīal ē ſb̓a eſt. Repugnat v̓o mortuo cū enūciamꝰ. Si aīal eſt: mortuū nō eſt. p̄terea que ſunt adiuncta tꝑibꝰ diſtri buta ſūt: vt an̄ re: cū re: vel poſt rē. que v̓o ſunt an̄ce dentia: ꝯn̄tia: ⁊ repugnātia: quōlibet in tꝑibꝰ ſint ni hil refert. Nā priora ſepe tꝑibus cōmitant̉: ⁊ tꝑibus

In tōpica ciceronis cōmentarioꝝ lib. iiii.
poſteriora p̄cedunt: ⁊ que ſil̓ tꝑibus ſunt: alias p̄cedūt alias v̓o ꝯſequunt̉: vt ſuꝑiꝰ quoqꝫ ſepe diximuꝰ. am plius q̄ an̄cedentia ſūt ⁊ ꝯn̄tia relinquere ſeſe nō pn̄t nec ſibi repugnātia coherer̄: ⁊ ſūt neceſſario ſibimet cōnexa vel incōnexa: que v̓o ſunt adiūcta nihil obti nent neceſſitatis: qꝛ ⁊ iungi ſibimet: ⁊ a ſe ſeparari q̄ unt. Que cū ita ſint: qō difficilis vehemēter oborit̉. vr̄ enī minus intuentibus: nihil h̓ locus differre his locis: qui dicti ſunt vel a gn̄e vel a ſpē vel a ꝯͣriis. nā genus ſemper ſpēs ſeꝗt̉. ſpēs genꝰ p̄cedit: ꝯͣria ſil̓ eē nō pn̄t. Que ſoluenda eſt hoc modo. Primū qꝛ nō oē ꝯn̄s genꝰ eſt: nec ſpēs an̄cedens. Repugnātia v̓o nō ipſa ꝯͣria: ſed ꝯtrarioꝝ ſunt ꝯſitia: vt ī locoꝝ. ꝗ a. M. T. ꝓpoſiti ſt̓ expōne mōſtrauimꝰ de hinc qꝛ cū a gnͣe ſit argumentū: ip̄m genus aſſumit̉ eodē quoqꝫ modo ſpēs: cū ab ea aliꝗd volumꝰ approbare cū v̓o ab an̄ cedentibus ⁊ ꝯn̄tibs aliquid monſtrare ꝯtēdimus eo qd̓ in ꝯditionali ꝓpōne p̄ceſſit: vtimur in aſſumptiōe Et ſi non fuerit genus. Item ſi a ꝯn̄ti argumētū fiat: etiā ſi ſpēs non ſit: a ꝯſ̄iti ꝑte ꝯditionalis ꝓpōnis du citur argumētū. veluti cū ita dicimꝰ. Si ignis ē. leuis eſt. Ignis an̄cedit leuitas: ſequit̉. ſꝫ neutrū neutri eſt genus aut ſpēs. aſſūit̉ itaqꝫ at ꝗ ignis ē. Nūc igit̉ id qd̓ an̄cedebat aſſumpſi. ex quo monſtrat̉ ꝯcluſio. le uiſ igitur eſt. At ſi ita aſſumat̉. ſed non eſt leuis. id qd̓ ꝯſequebat̉ aſſumpſi. Concludit̉ ergo atqꝫ mōſtrat̉. non eſt igit̉ ignis. vides igr̄ vt de his p̄cedentibus ⁊ ꝯn̄tibus nūc loquimur. q̄ in ꝯditionali ꝓpōne poſita: vel precedere vel ꝯſeꝗ intelliguntur. Cū v̓o ſit ex gn̄e argumentū: ſpēs ꝗde eſt: de qͣ aliꝗd ꝓbare intēdimꝰ genus quidem aſſumimus: nō qͣſi precedens: ſed qua ſi continens: vt ꝗcꝗd eſſe conſideratur in gnͣe: id etiā forme quoqꝫ debeat aptari. Genus enim quoad per manet: a ſua ſpē non recedit. cum v̓o de ſpē ſumimꝰ argumentū: genus quidē eſt: de quo aliquid queritur ſed id laboramus: vt id qd̓ de gn̓e conamur oſtēdere ex ſpē poſſit faciliꝰ agnoſci. Ut cū vxori fabie relictū fuiſſet legatū: ſi mater familias fuiſſet: qm̄ nō conue nerit in manuꝫ.ſ. ab in manus ꝯuentione: que ſpēs ē vxoris: vxorem qd̓ eſt matriſfamilie genus: a legati iure ſeiungimꝰ: ⁊ legatum ad ſpēm.i. matrēfamilias deriuamus: ſed illud interiꝰ diſpiciendū vr̄. Nū loc ab antecedentibus ⁊ conſequētibus totus ſuperuaca neus eſſe videat̉: cū quolibet mō fuerint ex eo argu menta cōpoſita: a ceteris locis: quos ſuꝑius deſcripſi mꝰ: n̄ recedāt. Nā quodcūqꝫ ab an̄cedētibꝰ ⁊ ꝯn̄tibꝰ ducit̉ argumentū: id vel a toto: vel a ꝑtibus: vel a cō iugatis: vel ab aliquo reliquoꝝ tractum eē perpendit̉ hoc modo. ſi vtilis eſt equitas conſtituta ad res ſuas optinendas: vtile eſt ius ciuile: at id qd̓ p̄cedit: quod ſeꝗtur igit̉. Hoc ē a diffinitōe argumētū.ſ. ab aſſum ptione precedentis. At ſi ita dicā. ſed non eſt vtile ius ciuile. non eſt igit̉ vtilis equitas cōſtituta ad res ſuas obtinendas: hic per conſequētis aſſumptionē a diffi nitionis loco ſumptū eſt argumentū. Item a partiū enumeratione: ſi neqꝫ cenſu neqꝫ ceteris: neqꝫ eſt li ber at cenſu vel ceteris. eſt igit̉ liber. at nō eſt liber neqꝫ cenſu igit̉ neqꝫ ceteris manumiſſus eſt ſed notā dum eſt: que ſit vis vniuſcuiuſqꝫ argumēti: ⁊ quo nā mō ꝓferatur. Sunt enim argumenta: q̄ predicatiuis apta ſint ſyllogiſmiſ. vt a diffinitione ſic. Ius ciuile ē equitas conſtituta ⁊ reliqua. Id v̓o vtile. eſt vtile eſt igit̉ ius ciuile. Item a partibus: qui neqꝫ cenſu neqꝫ vindicta: neqꝫ teſtamento eſt manumiſſus: hic ex ſer uitute liber factus non eſt. Stichus v̓o neqꝫ teſtamē
to neqꝫ cenſu: neqꝫ vindicta manumiſſus eſt. Stichꝰ igitur liber non eſt. ⁊ in ceteris eodē mō. Oīa v̓o que cūqꝫ per categoricum ſyllogiſmū proferri poſſunt: ea dem per condictionale dici queunt. Oīs nāqꝫ predica tiua propoſitio in conditionaleꝫ verti poteſt hoc mō Oīs hō aīal eſt pridicatiua eſt. hec facile vertit̉ in cō ditionalem ita. ſi hō eſt: aīal eſt. Non v̓o oīs conditio nalis in predicatiuā verti poteſt. velut hec. ſi peperi mus hominē id eſſe qd̓ animal ſit. alia enim ratio eſt in his propoſitionibus que ita dicuntur: que peper cum viro concubuit. hec enim ſimilis eſt ei que dici ſi peperit cum viro concubuit: ſed p̄dicatiua propō io eſſe ſubiectum dicit: quod fuerit predicatum. Con ditionalis v̓o id pōit: vt ſi id qd̓ antecedēs fuerit cōi tetur neceſſario qd̓ ſubſequitur. Cū v̓o predicatiua propoſitio: ſi ea vertatur in cōditionalē: alia nimirū reditur propoſitio. Nam cum dicitur omnis hō aīa eſt. ipſe hō aīal eſſe proponit̉ cuꝫ v̓o ſi hō eſt anima eſt: non id ſentitur: vt ille qui homo eſt animal ſit: ſe propoſito eē hominē conſequi vt ſi animal. ergo cō ditionalis ſyllogiſmus in anteceſſione ⁊ conſecutione poſitus lꝫ per diffinitionem licet per partiuꝫ enume rationem: licet per coniugationem ⁊ quolibet alio fiat modo: tamen in propria forma ſe continent: ⁊ eſt conditionalis.i. vtens propria conditiōe: vt quodam modo cetera argumenta ſue veluti nature videatur habere ſubiecta: vt cum ſit a diffinitiōe argumētū ſi quidem per predicatiuam formaꝫ factus fuerit ſyllo giſmus: a diffinitione deductum eſſe dicatur. Sin v̓o per hypotheſin facta fuerit argumentatio: conditio nalis ſit ſyllogiſmus: quem diſcernat aſſumptio: vtrū ab antecedentis: an a conſequentis parte promatur. Quo ſit vt etiam ſi per ceteros locos conditionale ar gumentuꝫ feratur: tamen ſuam quandaꝫ habeat for mam quādo quidē in anteceſſione ⁊ conſecutione eſ conſtitutus. Tunc enim diffinitio: partes: coniugatio ⁊c. veluti res ipſe fiunt: ac non locus cum venerintſ conditionem. at ſi conditio ceſſet: ex ipſis perfectum videbitur argumentum. ꝙ ſi propoſitionem conditio copulauerit: ipſa quidem ea ſunt: que in propoſitioni bus continentur veluti quedam argumenti partes. locus vero in conditione eſt conſtitutus. atqꝫ hec ita dicta ſunt: quaſi aliter conditionalis hic locus tracta ri non valeat: niſi eorum aliquem: quos prediximus ī cludat. nam poteſt preter eos etiam ſepe reperiri: vt cum dicimus. Si hō eſt: riſibilis eſt. Si cornus eſt. n̄ ger eſt. hic enim nec diffinitionē: nec partes: nec vllū alium locū ſuꝑius enumeratoꝝ continet argumentū Amplius facile eſt in ſingulis eoꝝ differētias ꝑuider locus quippe a toto a ſubſtātia trahit̉. a partibꝰ vo a rei cōpoſitiōe nā in ſimplicibꝰ terminis tale argumē tum non pōt inueniri. a nota ab interp̄tatione a ꝯiu gatis: ab eo qd̓ ex eodē vtrūqꝫ diducitur. a gn̄e: a cō tinenti: a forma ab eo qd̓ cōtinct̉. a differentia. ab eo qd̓ diſcrepat. a ſimilibus: ab eadeꝫ qualitate: a ꝯͣriis ab eo ꝙ a ſe longe diuerſa ſint. a cauſis efficientibus ab effectis: ab his que vim alterius efficientie ſuſce perunt. ab adiunctis a vicinitate naͣe. a cōparatione maiorū: parium: vel minoꝝ: a relatiōe: ad equalē ve inequalem quantitatē: ab antecedētibꝰ v̓o longe ali modus eſt. Cōſtat enī in eo qd̓ ſi ꝓpoſitū quid fuerit aliud quiddā modis oībus exiſtet: qd̓ ꝯn̄s appellatur huius v̓o intelligentia conſiſtit in eo ꝙ precedēte qe

In cōpica Xice. Cōmentarioꝝ liber. v. 163
libet aliud ſubſecutū eſt repugnantiū. v̓o intelligētia conſiſtit: nō mō ꝙ neqꝫ ſequi neqꝫ antecedere poſſūt verum etiam ꝙ ſil̓ eſſe non poſſunt. que in conditiōe conſiſtere dubium non eſt. His igitur ita expeditis: qm̄. M. T. ꝓprietatem loci. vt in tranſcurſu potuit: euidenter expreſſit: nūc quibus modis eodē loco vti conueniat: adiungit. Que Topicorū pars: quoniam diligentius explananda eſt: finē quarto volumini fa ciam Quinto cetera redditurus. ¶ Eiuſdem Boetii in Ciceronis Topica commenta riorum liber quintus. E oībus ꝗdeꝫ hypotheticis ſyllogiſmis Patrici rhetoꝝ ꝑitiſſime: plene habun danterqꝫ digeſſimus his libris: quos de eorum principaliter inſtitutiōe conſcri ipſimus: a quibus integram perfectāqꝫ doctrinam: cui reuoluendi illa vacuū ti pus eſt lector accipiet. Sed qꝛ nunc Ciceronis topi ca ſūpſimus exponēda: atqꝫ in his aliquorū. M. T. modoꝝ meminit: dicendum mihi breuiter exiſtimo de his ſeptem conditionalibus ſyllogiſmis: que eoꝝ naͣ ſit: ꝓpoſitionūqꝫ contextio vt cum hec ad ſciētia rite prelibata peruenerint: Tulliana facilius noſcāt̉ exēpla. Oē igit̉ quod in queſtione dubitatur: aut ve riſimilibus: aut neceſſariis ꝓbabitur argumentis. ar gumētū v̓o oē aut in ſyllogiſmi ordinem cadet aut ex ſyllogiſmo vires accipiet. Syllogiſmus v̓o oīs ꝓpoſi tionibus conſtat. Propoſitiones aūt oēs vel ſimpli ces ſunt: vel cōpoſite. Simplices que ſimplicibus ora tiōis ꝑtibꝰ cōiungunt̉. Copulant aūt incompoſitam ꝓpoſitionē ſimplices or̄onis partes nomē ⁊ verbum veluti cū dicimꝰ dies eſt: vel dies vernus eſt: vel dies ſerenus eſt. hic enī oēm vim ꝓpoſitionis nomen con nectit ⁊ verbum. Omnis aūt ſimplex ꝓpoſitio ex ſub iecto predicatoqꝫ conſiſtit. Subiectum eſt: de quo di citur id qd̓ predicatur. Predicatum eſt: qd̓ de eo dr̄ qd̓ ſubiectum eſt. verbū aūt aliquotiēs predicato no mini adiungit̉. aliquotiēs ipſum predicat̉: predicato nomini adiungit̉ in hac ꝓpoſitione: que dicit. dies ſe renus eſt. dies enim ſubiectus eſt. ſerenus predicat̉: ē v̓o verbum ſereno adiunctum eſt. qd̓ diximus eſſe p̄ dicatum. At ſi talis ſit ꝓpō: que ſolo nomine cōſtet ⁊ v̓bo veluti cū dicimꝰ dies eſt. tūc dieſ ſubiicitur. eſt verbum ſine dubio predicatur. ſine verbo autē nulla eſt ꝓpoſitio. Oīs enim ꝓpō vel vera vel falſa eſt. niſi autem verbū ſit quolibet adiunctum: quo eſſe aliꝗd aut non eſſe dicat̉: nulla veritas aut falſitas in propo ſitionibus deprehendit̉ ſepe aūt ꝓpoſitiones etiā ex totis or̄onibus conſtant: vt ſi dicamꝰ. trāſire in Affri cā vtile eſt romāiſ hic.n. ſubiectū ꝗdē ē trāſire ī affri cam. vtile aūt romanis predicatum. eſſe v̓o p̄dicato cōiungit̉. Hmōi igit̉ oēs ꝓpoſitiones predicatiue di cūtur. p̄dicatiue v̓o appellant̉: qꝛ alid̓. de alio p̄dicāt Oēſqꝫ qui ex his ꝓpoſitionibus fiunt ſyllogiſmis: ſꝫ enunciationum ſuarum formas predicatiui appellan tur. Ex his aūt predicatiuis ꝓpoſitionibus exiſtūt cō poſite ꝓpoſitiones: quaꝝ alie quidem copulatiua cō iunctiōe nectuntur. vt ⁊ dies eſt ⁊ lux eſt. alie v̓o per ꝯdictionē fiunt. que ēt ꝯditionales enunciationeſ vo cantur. He v̓o ſunt: que coniunctione qͣdā partibus interpoſita ad ꝯn̄tiaꝫ conditionemqꝫ ducuntur. Age enim ſint due ꝓpoſitiones predicatiue. vna quideꝫ q̄ dicit aīal eſt: alia v̓o que ꝓpōit hō eſt: His ſi ꝯiūctio interueniat: faciet: ſi hō eſt: aīal eſt. Uides igitur vt duas predicatiuas ꝓpoſitiones in vnā ꝯdictionē ꝯiū
ctio copulauerit. Que cū ita ſint: oēs he ꝓpoſitiones hypothetice.i. ꝯditionales vocantur: atqꝫ ex his ſyllo giſmi tales exiſtunt: quibus hypotheticis vel ꝯdictio nalibus nomen eſt. Oīs aūt hypothetica ꝓpoſitio vel ꝑ ꝯnexioneꝫ ſit vel per diſiunctionē. Per cōnexionē hoc modo. Si dies eſt: lux eſt Per diſiunctionem ita vt dies eſt: aut nox eſt. Eaꝝ v̓o que per cōnexioneꝫ fiunt alie ex duabus affirmatiuis copulate ſunt: vt ſi dies ē lux ē: nāqꝫ dieſē ⁊ lux ē: vtreqꝫ aliꝗd affirmāt alie ex duabus negatiuis: vt ſi lux non eſt: dies nō eſt vtraqꝫ negatio eſt. alie v̓o ex affirmatiua negatiuaqꝫ coniuncte ſunt. vt ſi dieſē nox nō eſt. Alie v̓o ex nega tiua Atqꝫ affirmatiua copulant̉. vt ſi dies nō eſt: nox eſt oēs tn̄ in cōnexione ſunt poſite. Aut enim affirma tio affirmationē ſeꝗtur. aut negō nagationē: eiqꝫ cō nexa eſt: aut affirmationem negatio: aut negationeꝫ affirmatio. ſed ex connexis repugnantes manifeſtuꝫ eſt naſci. namqꝫ vbi affirmatio ſeꝗt̉ affirmationem: his ſi media negatio interpoſita ſit: repugnātiam fa cit hoc mō. ſi dies ē lux ē. hic affirmatio ſeꝗt̉ affirma tionem. at cū dico ſi dies eſt: lux non eſt: repugant in ter ſe ꝑtes ꝓpoſitiōiſ cōnexe interpoſita negatōe. itē quotiens negatio ſequit̉ negationem: ſi poſteriori ꝓ pōnis parti negatiuum demat̉ aduerbiuꝫ: repugnā tes fiunt: hoc mō: ſi aīal non eſt: hō non eſt. hec cone xa eſt ex duabꝰ ꝓpoſita negatiuis At ſi poſteriori ꝑti homo non eſt: negatiuū detrahatur aduerbium: fiet ſi aīal non eſt hō eſt. quod repugnat. at ſi affirmatio negationem ſequat̉: ſiue poſteriori parti negatio iū gat̉ ſiue priori auferat̉: repugnantes fiūt. hoc modo ſi dies non eſt nox eſt. hic igitur affirmatio ſequitur negationē. ſiue igit̉ poſteriori parti nox ē negatio co puletur vt ſit ita ſi dies nō eſt: nox non eſt. ſiue priori auferatur. vt ſit ita ſi dies eſt: nox eſt repugnantem fieri propoſitioneꝫ neceſſe eſt. ꝙ ſi negatio affirma tionem ſequat̉ ⁊ poſteriori ꝑti negatiuū aduerbium ſubtrahatur: ꝓpoſitionis conexe partes in repugnā tiaꝫ cadunt. hoc modo. ſi vigilat non ſtertit. hic affir mationem ſeꝗt̉ negatio ſed ſi poſteriori parti.i. non ſtertit negatio demat̉ fiet: vigilat ſtertit: ⁊ erit repu gnans. ſed in cōnexis atqꝫ diſiunctis ꝓpoſitionibꝰ il lud intelligendū eſt: ꝙ in earuꝫ partibꝰ ⁊ vis queſtio nis includitur ⁊ argumenti. Age eniꝫ dubitet̉: an lux ſit. idqꝫ approbandū ſit: eo ꝙ dies eſt. Si igit̉ ita fiat propoſitio. ſi dies eſt: lux eſt ea ꝗdē pars totius ꝓpo ſitionis que ſequitur.i. lux eſt: qōnis eſt. De ea namqꝫ queritur: an lux ſit. Ea v̓o que prior eſt: ideſt dies eſt vim continet argumenti. Ex eo enim ꝙ dies eſt: lux eſſe probabitur. ⁊ in ceteris quideꝫ vel connexis: vel diſiunctis eadē ratio ē. In oībus v̓o his qm̄ ſyllogiſ muſ atqꝫ argumentatio ad demonſtrandā partē alte ram qōnis accōmodatur: queſtio v̓o omnis dubitabi lis ē. Oportet ſyllogiſmos: qui accōmodātur ābigue queſtiōi. indubitabiles eſſe atqꝫ perſpicuos. ꝗ vt ſint tales ex claris atqꝫ apertis ⁊ ī veritate parētibꝰ ꝓpo ſitionibus neceſſe eſt conſtēt. propoſitiones v̓o ꝑtiū ꝑ ſe note ſūt: partiꝫ aliquibus probationibus īdigebūt Omnis v̓o ſyllogiſmus enunciatione ꝓpoſita hꝫ ali cuius partis aſſumptionem: vt quod eſt in qōne con cludat. hoc modo. ſi dies ē: lux eſt. vt igitur lucē eē de monſtrem: aſſumam vnā partē propoſitionis ſuꝑius conſtitute: dicamqꝫ: ſed dies ē: ac tūc demū id qd̓ eſt in queſtiōe ꝯcludā: lux eſt igitur. ergo cū ad ſyllogiſ mi cōcluſionem: ⁊ tota enunciatione in proponēdo ⁊ ī aſſumēdo ꝑte enūciatiōis vtamur: neceſſe ē. vt ea ꝙ

In tōpica ciceronis cōmentarioꝝ lib. iiiii.
bus vtimur nil habeāt dubitabile. Siquidē ex his ea que ſunt ambigua capient fideꝫ: ꝙ ſi ꝓpō aliquotiēs quidem per ſe nota eſt atqꝫ perſpicua: aliquotiēs v̓o probationis indigens inuenitur: aſſumptio quoqꝫ ali quotiens per ſe vera eſſe notabitur: aliquotiēs appro bationis indiget adiumentis: Quo ſit: vt ſi ⁊ propo tio ⁊ aſſumptio demonſtrande ſint: qnqꝫ partitus(v Cicero etiā in rhetoricis auctor eſt) ſyllogiſmus fiat conſtans ex ꝓpoſitione eiuſqꝫ probatione: aſſumptio ne: eiuſdemqꝫ probatione et concluſione: ꝙ ſi neutra ſit approbāda tripartitus ſit: Ex ꝓpoſitiōe.ſ. ⁊ aſſum ptione ⁊ concluſione. ꝙ ſi altera earum demonſtran da ſit: ſit quadri partitus: ex propoſitione.ſ. ⁊ aſſum ptione: atqꝫ vnius earum approbatione ⁊ concluſiōe Concluſionis v̓o ipſius approbatio precedente pro poſitione atqꝫ aſſumptione perficitur. que cū ita ſint cūqꝫ omnis ꝓpoſitio hypothetica in connexionē diſi unctionemqꝫ diuidatur: in connexis propoſitionibus aliud dicimus precedens: aliud conſequens. Idem au tem conſequens ⁊ connexum vocamus: velut in hac propoſitione. ſi dies eſt: lux eſt. Dies eſt precedit: an nectitur: lux eſt. In diſiunctis aūt non eſt eadem rō: quia cum ea que proponuntur ſimul eſſe non poſſunt nullo modo dicuntur eē connexa. Precedens autem ⁊ ſubſequens inde iudicatur: qꝛ quod primum ponit̉ iure antecedens vocatur qd̓ poſterius iure ſubſeq̄ns dicitur. Ex his igitur propoſitiōibus: que cōnexe ſūt ſit primus ⁊ ſecundus hypotheticoꝝ ſyllogiſmorum modus. addita v̓o negatione ꝓpoſitioni connexe ex duabus affirmationibus copulate eaqꝫ inſuper dene gata tertius accedit. ex diſiunctis v̓o propoſitionibus diuerſo modo aſſumptiōibus factis: quartus ⁊ quītꝰ Utriſqꝫ v̓o ꝑ negationē ꝯpoſitis: ſextꝰ ⁊ ſeptimꝰ at qꝫ he ſeptē ſūt hytpohetice ꝯcluſiōes. quaꝝ. M. T. in Topicis meminit. quaꝝ omnium deinceps ordo at qꝫ exempla ſubdēda ſunt. Primus igitur modus eſt cum in connexa propoſitione aſſumpto eo quod pre cedit: volumus monſtrare qd̓ ſequitur ita eſſe opo tere: vt eſt in connexione prolatuꝫ. In quo ſi id quo connexum eſt: ac ſequitur aſſumpſerimus: nullꝰ oīno ſit ſyllogiſmus. Huius exemplum tale eſt: ſi dies eſt: lucet. ſi igit̉ lucere monſtremus: aſſumamª: neceſſe ē diem eſſe hoc modo. atqui dies eſt. conſequitur ergo ex neceſſitate lucere. ꝙ ſi lucere aſſumamus: atqꝫ ita dicamus. atqui lucet. non neceſſe eſt diem eſſe: atqꝫ iō nulla neceſſitas euenit concluſiōis: vbi nulla neceſ ſitas eſt: nec ſyllogiſmus ꝗdeꝫ intelligi poteſt. Eſt igi tur primus modus ī hanc formā Si dies ē lucet: die āt ē: lucet igitur. inueniuntur tn̄ in quibꝰ equo mō valet aſſumptio. ſiue precedens: ſiue ſubſequens aſſu matur. vt in homine atqꝫ riſibili. Si enim homo eſt: riſibile eſt. atqui homo eſt. riſibile igitur eſt. At qui ri ſibile eſt homo igit̉ eſt: ſed in his hec cā eſt qꝛ homo atqꝫ riſibile equi ſunt termini. atqꝫ iccirco vno poſito alterum comitari neceſſe eſt. ſed quia hoc in omnib non eſt iccirco dicimus non eſſe vniuerſale: vt aſſum pto poſteriore: quod precedebat probetur. Secundꝰ vero modus eſt: quotiens aſſumpto poſteriore atq conſequenti qd̓ anteceſſerat aufertur: hoc modo: Si dies eſt lucet: hic ſi aſſumamuſ non lucere: contrario modo atqꝫ in propoſitione prolatum eſt aſſumamus dicentes: atqui non lucet in eo igitur ſequitur non eē diem. ꝙ ſi diem negemus.i. quod antecedit in aſſum ptione contrario modo atqꝫ poſitū eſt ⁊ in propoſi tione proferamus: non tollitur quod eſt connexū: vt
ſi dicamus atꝗ non eſt dies: non mox ſequitur non li cere. Poteſt enim non eſſe dies: ⁊ tamen lucere. Eſ igitur ſecundi modi forma hmōi. Si dies eſt lucet atqui non lucet. nō ē igitur dies. Primuſ igitur mo dus aſſumit qd̓ preceſſit: vt approbet quod connexū eſt. non poteſt v̓o aſſumere qd̓ cōnexuꝫ eſt: vt probe quod preceſſit: Secundus autem aſſumit econtrario quod ſequit̉: vt quod preceſſit euertat. nō poteſt aūt econtrario aſſumere quod preceſſit: vt id qd̓ connex eſt auferatur. Tertius modus eſt: cū inter partes cō nexe: atqꝫ ex duabus affirmationibꝰ copulate ꝑ ſitionis negatio interponitur: eaqꝫ ipſa negō de tur que propoſitio υπεράποφάτικη greco ſermone appellatur. vt in hac ipſa quā ſuperius propoſuimus ſi dies eſt: lux eſt. ſi inter has propoſitiones negō in terueniat: fiet hoc modo. Si dies eſt: lux nō eſt. ac ſi vlterius denegemus erit ita. non ſi dies eſt: lux non ē cuius propoſitionis iſta ſententia eſt. qꝛ ſi dies eſt: fie ri non poteſt vt lux non ſit. Que ꝓpoſitio ſuperabne gatiua appellatur. taleſqꝫ ſunt omnes: in quibꝰ nega tio preponitur negationi vt nō eſt dies: ⁊ rurſus. nec non Auſonii troia gens miſſa coloni: In hac igitur ſi priorem partem: ideſt diem eſſe in aſſumptiōe pona mus: conſequetur ēt lucem eſſe. hoc mō non ſi dies ē lux non eſt. atqui dies eſt. lux igitur eſt. Qui modus a ſuperioribus plurimum diſtat: ꝙ in eo modo qui ſit ab antecedentibus ponitur antecedens: vt id: quod ſi quitur aſtruatur. In modo v̓o a conſequētibus ꝑim tur cōſequēs vt id quod preceſſerat auferat̉. In hoc v̓o neutrum ē. nā neqꝫ antecedēs ponitur vt quod ſe quitur cōfirmet̉: nec interimitur ſubſequēs: vt id qd̓ preceſſerat euertatur. ſed ponitur antecedēs vt id qd̓ ſequitur interimat̉. Hic autē propoſitionis modꝰ par tes inter ſe ſuas continet repugnantes. aduerſū quip pe eſt: ac repugnat: ſi dies eſt: non eſſe luceꝫ. ſed iccir co rata ꝓpoſitio eſt: qꝛ conſequētium repugnantia fa cta per mediam negationem alia negatione deſtruit̉ ⁊ ad vim affirmationis omnino reuocatur. naꝫ quia conſequens eſſe intelligit̉: ac veꝝ ſi dies eſt eſſe luceꝫ repugnat: ac falſum eſt. ſi dies eſt non eſſe lucem. que denegata rurſus vera eſt ita. Non ſi dies eſt: lux nor eſt: ⁊ ſit cōſimilis affirmationi. ſi dies eſt: lux eſt. quia facit affirmationeꝫ geminata negatio. Similiter v̓o fiunt ex repugnātibus ꝓpoſitionis ꝑtibus argumēta vel ſi duabꝰ negatiōibus: vel ſi negatiōe ⁊ affirmatio ne vel ſi affirmatiōe ⁊ negatiōe iungat̉. Quomō v̓o fiāt ex talibꝰ cōnexis repugnātes ſuperiꝰ dictū ē. fit v̓o ex ea ꝓpōne: que duabus iungit̉ negatiuiſ ex repu gnanti argumentum hoc modo. Sit ꝓpoſitio. Si nō eſt lux: dies non eſt. fiat repugnās ita. ſi nō eſt lux: eſt dies huic iungamus negationem: vt fiat vera ita. nō ſi lux non eſt dies ē. atꝗ lux non eſt. dies igitur nō eſt Item ſit ex negatione atqꝫ affirmatiōe ꝓpoſitio hec Si dies non eſt nox eſt. huic addat̉ ex poſteriore par te negatio: ⁊ ſit ita. Si dies non eſt: nox non eſt. ni repugnans. hec nihilominus abnuatur vt ſit vera. nō ſi dies non eſt: nox nō eſt. aſſumimuſqꝫ atqui dies ne eſt. Concludimus. nox igitur eſt Itē ſi ex eadem pro poſitiōe: que ex negatiua affirmatiuaqꝫ cōiūgitur: dicit ſi dies non eſt: nox eſt. a priori parte negatio ſui trahatur. fiet repugnans. hoc mō. ſi dies eſt: nox eſt. huic apponatur negatio: vt vera eſſe poſſit hoc mō nō ſi dies eſt: nox eſt. aſſumamqꝫ: atꝗ dies eſt. ꝯclud tur. nox igitur nō ē. At ſi ſit ex affirmatiōe ⁊ negatio ne propoſitio cōiuncta: velut. hec ſi vigilat nō ſtertit̉ demitur

In topica Xice. Cōmentarioꝝ liber. V. 164
demitur poſteriori parti negatio vt fiat ita. Si vigi lat ſtertit. Sꝫ hec repugnat. Tota rurſus propoſitio denegetur. vt vera fiat hoc modo. Nō ſi vigilat ſter tit: aſſumimus atqui vigilat. Concludamus neceſſe ē non ſtertit igitur. Sed he quattuor ex repugnantibꝰ concluſiones in tertio modo conſiſtere intelliguntur. quarum quidem Tullius tres commemorauit: vnam qꝫ precepto docuit: eam quam propoſitio talis efficit que duabꝰ iūgitur affirmatiuis: Duas v̓o exemplo ſ. eam que ex tali propoſitione naſcitur: quam due co pulāt negationes: ⁊ eaꝫ: que ex tali connexa procreat̉ que ex affirmatione negationeqꝫ cōſiſtit. Reliquā v̓o p̄teriit: ꝙ illaꝝ ſimilitudine etiā in tertiū cōcluſionis moduꝫ videbat̉ incidere. Quartus modꝰ in diſiūctio ne conſiſtit. hoc mō. Aut dies eſt: aut nox eſt: ſꝫ dies ē nox igit̉ non eſt. huius hec rō eſt. qꝛ diſiunctiua enūc ratione ꝓpoſita prior pars eius aſſumitur affirmādo vt ſubſequens auferatur. ex ea enī ꝓpoſitione: q̄ dicit aut dies eſt: aut nox eſt: aſſumimus. atꝗ dies ē.ſ. affir mantes eſſe diem: quam affirmationē aſſumptionis cōſequitur non eſſe noctem. Quintus modus eſt: cuꝫ in eadem diſiunctiua propoſitione: id quod primū eſt negando aſſumitur: vt id qd̓ eſt poſterius inferatur. hoc mō aut dies eſt: aut nox eſt. atꝗ dies nō ē per ne gationeꝫ.ſ. fctā eſt aſſumptio conſequitur eſſe noctē. Sextus v̓o modꝰ ac ſeptimus ex quarti ⁊ quinti mo di diſiunctiua ꝓpōne deducuntur: vna negatione.ſ. adiecta: ⁊ diſiunctiua prepoſitione detracta: addita qꝫ coniunctiua his propoſitionibus: que ſuperius in diſiunctione ſunt poſite hoc mō. Nō ⁊ dies eſt: ⁊ noy eſt. Duduꝫ igit̉ in diſiunctiua ita fuit: vt aut dies eſt aut nox eſt. Ex hac igitur propoſitione ſublata aut cō iunctione: que erat diſiunctiua adiecimꝰ ⁊ que copi latiua eſt: prepoſuimuſqꝫ negationem. Itaqꝫ fecimꝰ ex partibus diſiūctiue ꝓpoſitionis copulatis addita negatione propoſitionem ſexti: atqꝫ ſeptimi modi q̄ eſt. Non ⁊ dies eſt: ⁊ nox eſt. In qͣ ſi aſſumatur eē diē nocteꝫ non eſſe cōſequitur. atꝗ dies eſt. nō ē igit̉ nox Septimus v̓o modꝰ eſt: cū prima pars propoſitiōis negando aſſumitur. vt poſterior ſubſequat̉. hoc mō Non ⁊ dies eſt ⁊ nox eſt. atꝗ dies non eſt. Nox igit̉ q Atqꝫ hic modus ꝓpoſitionū in ſolis his inueniri pōt quoꝝ alterum eſſe neceſſe eſt: vt diē vel noctē. egritu dinem vel ſalutem. ⁊ quicquid mediū nō habet. Quo autem mō omniū ſyllogiſmorum conditionalium ve ritas ſeſe habeat: his diligētiſſime explicauimꝰ libris quos de hypotheticis conſcripſimuſ ſyllogiſmis. nūc v̓o: non ꝙ de his perfectior cōſideratio inueniri pō appoſuimus: ſꝫ id: qd̓ ad explanandū. M. T. ſentētiā poterat accōmodari: vt igit̉ cūcta: q̄ diximꝰ breuiter colligantur. Primus modus eſt: quotiens in cōnexa ꝓpoſitione primū vt in propoſitione locatur: aſſumit̉ vt conſequat̉ ẜm hoc mō. Si dies eſt: lux ē. atꝗ dies eſt: lux igitur eſt. Scd̓us modus eſt: quotiēs in conne xa ꝓpoſitione ſcd̓m econtrario aſſumitur: qͣꝫ in ꝓpo ſitione locatum eſt: vt id qd̓ primū eſt auferatur. hoc mō. Si dies eſt: lux eſt. atꝗ non eſt lux non eſt igitur dies. Tertius modꝰ eſt: cum connexe propoſitionis partes ex affirmationibus iuncte negatione diuidit̉. totiqꝫ propoſitioni negatio rurſus adiungitur: aſſu miturqꝫ: quod prius eſt: vt in propoſitione eſt enūcia tum: vt econtrario concludat̉ ſcd̓ꝫ qͣꝫ in ꝓpoſitiōe ꝓ latum eſt. hoc modo. Non ſi dies eſt: lux non eſt. atꝗ dies eſt. lux igitur eſt. hic ergo poſito qd̓ precedebat ideſt eſſe diem: euerſū eſt: quod ſequebatur: id eſt nō
eſſe lucem: negationem quippe affirmatio oīs euertit vel cum connexe propoſitionis negationibus iūcte ſe cunde parti negatio detrahitur: totaqꝫ propoſitio de negat̉: poſitaqꝫ priore propoſitiōis parte interimit̉: qd̓ ſubſequitur. hoc modo. Non ſi lux non eſt: dies eſt atꝗ lux non eſt: dies igit̉ non eſt: vel ſi connexe propo ſitionis ex negatione atqꝫ affirmatione cōpoſite ſcd̓e parti negatio iūgat̉: eaqꝫ inſuꝑ deneget̉: pōat̉qꝫ qd̓ prius eſt: vt id qd̓ ſequitur auferatur: hoc mō. Nō ſi dies non eſt: nox non eſt. atqui dies non eſt: nox igit̉ eſt. vel ſi in eadē propoſitione: que ex negatione atqꝫ affirmatiōe copulata eſt. priori parti negatio ſubtra hatur: eaqꝫ denegetur. ponaturqꝫ quod primum eſt: vt id: qd̓ ſeꝗtur auferatur hoc modo. Non ſi dies ē: nox ē: atqui dies ē: nox igit̉ non eſt. vel ſi connexe pro poſitionis ex affirmatione ⁊ negatione copulate po ſteriori parti negatio dematur: totaqꝫ inſuꝑ denege tur: poſitoqꝫ priore: id quod ſequit̉ interimatur. hoc modo. Non ſi vigilat ſtertit: atqui vigilat. non ſtertit igit̉. Atqꝫ hec omnia in tertio eſſe intelligūtur mō at qꝫ ex repugnantibus fiunt: ⁊ ſemper id: quod antece dit ponit̉: vt id qd̓ ſequit̉ auferatur. Nā ſicut in pro poſitione cōditionali qͣ negata repugnātia partiū ſit vera prima ꝑs proponit̉: ſiue affirmatiue ſiue nega tiue: ita ea reddit aſſumptio. Sed vt prima pars fue rit aſſumpta reliqͣ ꝯͣria enumeratione cōcluditur. nā ſi aſſumptio fuerit affirmatiua erit negatiua conclu ſio. Si aſſumptio negatiua: erit concluſio affirma tiua. Quartus modus eſt: cum in diſiunctiua propo ſitione primū pōitur: vt auferatur ſcd̓m: hoc modo aut dies eſt: aut nox eſt. atqui dies eſt: nō eſt igit̉ nox Quintus modus eſt: quotiens in diſiunctiua propo ſitione aufertur qd̓ priuſ eſt: vt pōatur ſcd̓m: hoc mō aut dies eſt: aut nox eſt. non eſt autē dies: nox igit̉ ē. Sextus modus cū his rebus: que in diſiūctionem ve nire poſſunt: id eſt contrariis vel repugnantibus me dietate carentibus negatio preponit̉: ⁊ copulatiue cō iunctiones adiunguntur: poniturqꝫ qd̓ primū eſt: vt id quod eſt ſubſequens auferat̉: hoc mo. Nō ⁊ dies ⁊ nox eſt. dies āt eſt. nox igit̉ non eſt. Septimꝰ modꝰ eſt: cum in eadē propoſitione aufertur id quod prece dit: vt ponatur id: qd̓ cōſequit̉ hoc modo. Nō ⁊ dies eſt: ⁊ nox eſt. atꝗ dies non eſt: nox igit̉ eſt. His igitur ita predictis ad Ciceronis verba veniamus. ¶ Cum tripartito igitur diſtribuatur locus hic in conſecutionem anteceſſionem repugnantiam: re periendi argumenti locus eſt ſimplex: tractādi tri plex. nam quid intereſt: cum hoc ſumpſeris. Pe cuniam numeratam mulieri deberi: cui ſit argen tum omne legatum. Utrum hoc modo concludas argumentum. Si pecunia ſignata argentum eſt: le gata eſt mulieri. Eſt autem pecunia ſignata argen tum legata igitur. An illo modo. Si numerata pe cunia non eſt legata: non eſt numerata pecunia ar gentum. eſt autem numerata pecunia argentuꝫ: le gata igitur eſt. An illo modo. non ⁊ legatum argē tum eſt: ⁊ non eſt legata numerata pecunia. Lega. tū āt argētū ē. legata igitur nūerata pecunia eſt. ¶ Eum locum. qui ex antecedentibus ⁊ conſequentibꝰ ⁊ repugnātibus eſſet: vnū recte videri: eūqꝫ ī ꝯditōe eſſe poſitū: ſed trina ꝑtitione diſtribui: ſuꝑius expli catum eſt: idqꝫ. M. T. euidentius notat dicens. ītelle ctum quidē eius: conſiderationēqꝫ in conditione poſi

In tōpica ciceronis cōmentarioꝝ lib. v.
tam vnaꝫ eſſe: ſꝫ per argumētationis tractationē tri partito diuidi. Cuius rei per primū ac ſecundū ⁊ ter tium hypotheticorum ſyllogiſmoꝝ moduꝫ ſicut pau lo ſuperius diximus: exempla ſubiecit. Que qm̄ im plicatiora videntur: qͣꝫ vt prīo ſtatim auditu ꝯprehe dantur: viſū pauliſper eſt: apertioribꝰ exēplis animū lectoris imbuere. vt in facilioribus primū exercitata intelligentia ſine magno negotio: q̄ ſunt difficiliora ꝑ pendat. Ab antecedentibus igit̉ argumētatio ſit: quo tiens enunciata ꝯditione ꝓpoſitionis ſumit̉ id: qd̓ an teceſſit vt id qd̓ ſeꝗtur īferat̉. hoc mō: Sit.n. dubiū an Tullius aīal ſit: concedaturqꝫ eundē Ciceronē eē hominē: ⁊ ſit rata propoſitio hec. Tullius ſi hō ē ani mal eſt. hō antecedit. aīal ſequitur. Si igitur ex an tecedenti velī facere argumētationē: aſſumā id: qd̓ precedit hoc mō. ſed hō eſt Cicero: conſequit̉ animal eſſe Ciceroneꝫ. ⁊ eſt hic primꝰ: quē ſupra diximꝰ mo dus. Rurſus a conſequenti argumentatio ſit: quo tiens in cōditione ꝓpoſita id qd̓ cōſequit̉: tollit aſſum ptio vt id quod p̄ceſſerat interimat̉. hoc modo. ſi hō eſt Cicero animal eſt. antecedit hō. ſequit̉ animal. ſi igitur ex ꝯſequenti facere argumentū velim: dicam atqui non eſt aīal: ſequit̉ eſſe ne hominem quidē: ſꝫ id ꝑſpicue ſalſum eſt. eſſe enī hoīem conſtat. falſum eſt igitur aīal non eſſe. Tullius igit̉ animal eſt ⁊ hic di ctorū ſuperius ſecūdꝰ eſt modus. ꝙ ſi a repugnātibꝰ nat in tertio.ſ. mō digeſtarum ſuperius concluſionū faciemꝰ ita. Nō ſi hō eſt Tullius: aīal nō ē. repugnat eniꝫ eſſe hoīem ⁊ aīal non eſſe. hic ſi aſſumamꝰ eē ho minem ⁊ animal quoqꝫ eē: recta ratione concludim hoc mō. atꝗ hō eſt: aīal igitur eſt. atqꝫ hic ꝗdē modꝰ ex ea propoſitione cōnexa cōuerſus eſt q̄: ex duabus iuncta eſt affirmatiuis. his igitur tribꝰ modis Tulliꝰ qui homo eſſet. animal quoqꝫ eſſe monſtratus ē nunc ꝗdē dum id: quod antecedit: aſſumimus.i. eſſe hoīeꝫ Nunc v̓o dum id: qd̓ cōſequit̉: in aſſumptiōe denega mus.i. non eſſe animal. Nunc aūt repugnātiam dene gantes eoꝝ: que ſibi ſunt conſequentia: poſito: qd̓ pre cedebat id qd̓ ſequebatur intulimus. quibus ita p̄c gnitis nūc. M. T. tractemꝰ exempla. Cū enī dixiſſet loci in conſecutione anteceſſione ⁊ repugnantia po ſiti: reperiendi ꝗdē argumēti ſimplice̓ eſſe intellectū tractandi aūt triplicem adiecit. Nā quid intereſt cu tibi ſumpſeris ad demonſtrandū pecuniā numeratā mulieri deberi: cui ſit argentum oē legatū vtrū id ab antecedentibus an a ꝯn̄tibus: an a repugnantibꝰ ꝓbes. Nāqꝫ eadē ſnīa in cōcluſiōe colligit̉: ⁊ argumē tationū diuerſitas nō in re: ſꝫ in antecedentiū ⁊ ꝯſe quētium ⁊ repugnantiū tractatu eſt conſtituta. Pri mū igit̉ ponat̉: ꝙ teſtamēto aliquis oē ſuū argentuꝫ mulieri legauerit: q̄raturqꝫ an nūerata pecūia mulio ri legata ſit. Concedaturqꝫ numeratā etiā pecūiam argentū appellari. Argumentū igit̉ in prīo mō ex an tecedentibꝰ tali rōe contexit̉. Proponimus.n. ſi pe cunia ſignata: numerataqꝫ argentū eſt: eadē pecunia nūerata atqꝫ ſignata legata mulieri ē. hic igit̉ p̄cedit numeratā atqꝫ ſignatā pecuniā argentuꝫ eſſe: ſequit̉ legatā eſſe mulieri. Id igit̉ qd̓ p̄ceſſit aſſumimꝰ dice̓ tes: at ē ſignata: ac numerata pecūia argentū. conclu dimª: numeratā ſignatamqꝫ pecuniā mulieri eē lega tā: eritqꝫ totius argumentationis hic textus. Si pe cunia ſignata: nūerataqꝫ argentū ē: legata mulieri ē At ē pecūia ſignata numerataqꝫ argentū. igit̉ legata eſt mulieri. In quo ſi ad ſepius premiſſa: plurimiſqꝫ exemplis ſuperius enodata lectoris animus reuertat̉
Hanc argumētationē in primo modo ab antecedent bus eſſe compoſitam non ignorabit. a conſequentibꝰ v̓o hoc modo. Si numerata pecunia non eſt legata mulieri cui ſit argentum omne legatuꝫ: numerata pe cunia non eſt argentum Hic igitur p̄cedit numeratā pecuniam non eſſe legatam: cum ſit argentum omne legatum. ſequit̉ numeratam pecuniam argentū non eſſe. Si igit̉ id qd̓ eſt poſterius auferamus: id eſt nu meratam pecuniam non eſſe argentuꝫ: dicemus Ato eſt numerata pecunia argentum. affirmatio namqꝫ tollit negationem. Sequitur igitur vt pars precedēs auferatur: ea que erat non eſſe legatam mulieri pecu niam numeratam: cum argentuꝫ ei fuiſſet omne lega tum. Sed cum ſit omne: negatio affirmatione conſu mitur. dicimuſqꝫ in cōcluſioue. Eſt igitur nūerata pe cūia mulieri legata: cū ei ſit argētū oē legatū: eritqꝫ huiuſmodi argumentatio. Si non eſt mulieri legata pecunia numerata: cum ei ſit argentum omne legatū non eſt argentum numerata pecūia. Atqui eſt argen tum numerata pecunia. legata eſt igitur mulieri nu merata pecunia: cum ei fuerit argentum oē legatum Sed quod Tullius breuitatis cauſa preteriit: ideſt. il lam partem propoſitionis: que ait. Cuꝫ ſit mulieri oī argentum legatū. Nos apertioris cauſa intelligentie Subiunximus: nec perturbare lectorem debet: ꝙ cū in ſuperioribus exemplis in ſecundo modo per nega tionem facta fuerit ſemper aſſumptio: ⁊ ꝑ negatio nem rurſus illata concluſio: nunc per affirmationem ⁊ aſſumptio ⁊ concluſio facta ē. Cuius rei euidentiſſi ma ratio ē. nā cum in ſuperioribus exemplis pͥma ꝓ poſitio ex affirmationibꝰ fuerit conſtituta: atqꝫ in ſe cūdo modo aſſumptio id qd̓ ſequebatur auferret: ita vt īterimeret id qd̓ precedebat: neceſſariū erat duplꝰ cē affirmationem gemina negatione cōſumi. hoc mō Si dies ē: lux ē. vtreqꝫ in affirmatione ſūt cōſtitute Ut igit̉ poſterior ꝑs.i. lux eſt: que affirmatio ē: inte rimatur: denegāda ē. Dicam igit̉ atꝗ nō eſt lux. quo ſit vt p̄cedentem quoqꝫ partem.i. dies eſt: quam af firmationem eē manifeſtū ē: negatione tollamus cō cludentes. Dies igit̉ non eſt. At in hoc Ciceronis exē plo vtraqꝫ ꝑs prime atqꝫ hypothetice ꝓpoſitiōis ne gatiōibꝰ enūciata ē: que in aſſumptione vel cōcluſiōe non alijs niſi affirmationibus auferūt̉ hoc modo: eſt enim tale Ciceronis exēplū. Si legata non eſt mulie ri nūerata pecunia. nō ē nūerata pecunia argentū. vi des vt ſit vtraqꝫ negatio. Nā ⁊ non eſſe legatā mulie ri pecuniā numeratā: ⁊ nō eſſe numeratā pecuniā ar gentuꝫ: vtreqꝫ in negatiōe ſūt poſite. ꝙ ſi auferēda ē per aſſumptionem ꝓpoſitionis cōſequēs pars qm̄ ne gatio ē: non eſſe numeratā pecuniā argentū: dicen dum eſt argētum eſt pecunia numerata. ꝙ ſi in cōcli ſione auferenda eſt pars precedens ea: que negatio ē ideſt: non eſſe legatam mulieri pecuniam numerata dicendū eſt: Legata igitur muleri numerata pecunia eſt. Et ſecundus quidem modus a conſequentibus fa ctus huiuſmodi eſt. Illud tamen eſt diligentius anne tandum: qd̓ ſuperius Tullius: cū locoruꝫ omniū bre uiter exempla diſponeret: loci huius: qui a conſeque tibus ducitur: īconueniens ſecundo conditiōaliuꝫ ſyl logiſmorum modo ſubiecit exēplum. potiuſqꝫ primo cōuenit mō: qui non a cōſequentibus concluſionem: ſed ab antecedentibꝰ facit. Ita ꝗppe poſuit a ꝯn̄tibꝰ ſi mulier cū fuiſſet nupta cum eo cum quo cōnubiū conceſſum non eēt: nuntium remiſit: qm̄ qui natī ſui patreꝫ non ſequūtur: ꝓ liberis manere nihil oportet

In copica Cicero. commentarioꝝ lib. V. e5
Hic igitur cum queratur. an dotis pars apud virum debeat permāere: id quod precedit aſſumitur: vt fiat rata concluſio hoc modo. Mulier cum eo nupta eſt ꝙ cum connubium non fuit concluditur. Quoniam igitur qui nati ſunt: patrem non ſequuntur: pro libe ris manere nihil oportet. ⁊ ita nō ē a conſequentibus argumentū. qꝛ non id qd̓ conſequebatur aſſumptum eſt: ſꝫ id qd̓ p̄cedebat. Erat quippe antecedēs: nupta mulier preter cōnubij ius: ſequebatur: cū filij patreꝫ nō ſequebant̉: ꝓ eis nihil ex dote retineri. Sic igitur Tullius ꝓ eo qd̓ ē a cōſequētibꝰ argumētū: ab ante cedētibꝰ potius dedit exēplū. Poteſt v̓o fieri a ꝯn̄ti bus argumētū ita ſi id: de quo querit̉ priꝰ ponatur ⁊ id quo aſſumendū eſt: poſteriꝰ hoc modo. Si quid ex dote pro liberis manere oportebit: qꝛ patrē liberi ſe quūtur: cum eo nupta eſt mulier: ꝗ cū cōnubij ius e ſet. Sumo igitur id qd̓ conſequit̉ per negationeꝫ ita ſed nō eſt nupta mulier cuꝫ eo qui cū ꝯnubij ius erat atqꝫ iō qui nati ſunt: patrē non ſequunt̉. Perimit̉ ex go in concluſione id: quod in propoſitione preceſſerat ita. ꝓ liberis igitur manere nihil oportet. Sed de ſe cundo mō iſta ſufficiant: nihil namqꝫ vt arbitror p̄ termiſſum eſt. Tertius modus a repugnantibus lon ge ꝑſpicuus hoc mō. Nō ſi legatuꝫ argētū eſt: nō eſt legata mulieri pecunia numerata. Hic nāqꝫ cōſeqͣns erat. Si argentū eſſet oē legatū: pecuniam quoqꝫ nu meratā fuiſſe legatā: vt igitur fieret repugnās: huic conſequentie interpoſita negatio eſt: dictumqꝫ. Si argentū omne legatuꝫ eſſet: numeratam pecuniā nō eſſe legatam. quod qꝛ pugnat ⁊ falſum eſt: ad verita tē alia negatiōe reducit̉ ſic. Nō ſi legatū argentum eſt: non eſt legata numerata pecunia. vt.ſ. ei affirma tioni conueniat: q̄ dicit. ſi legatū argētū ē legatā eſſe pecuniam numeratam. Aſſumimus igitur huic ꝓpoſi tioni argentum omne eſſe legatū: ⁊ cōſequitur omnē numeratam pecuniam mulieri eſſe legataꝫ: vt ſit for ma argumētationis huiuſmodi. Non ſi legatum ar gentum eſt: non eſt legata numerata pecunia. Atqui legatum argentum eſt. Legata eſt igit̉ numerata pe cunia. M. v̓o. T. ꝓpoſitionem ita formauit. Non ⁊ le gatum argentū eſt: ⁊ non eſt legata numerata pecu nia: ſed nos iccirco cauſalem coniunctionem appoſui mus eā: que eſt ſi. vt ex quo eſſet genere talis ꝓpoſi tio monſtraremus. Namqꝫ cōnexo negatione addita ſit repugnans. Cōnexum v̓o nulla eque vt ſi coniun ctio poſſet on̄dere: quāqͣꝫ idem efficiat etiam copula tiua cōiunctio. Nā q̄ cōnexa ſunt: ēt cōiuncta eſſe ītel liguntur ex hoc qd̓ paulo ante diximus. Quod argu mentū ex ea ꝓpoſitione ꝓfectū eſt: que duabus affir mationibꝰ copulabatur: ⁊ iuncta negatione inſuꝑ de negata ē. In oībus igitur illud eſt approbatum: peci niam numeratā mulieri deberi cū ſit argentum ꝯē̄ ſe gatuꝫ. Sed nunc quidē ex ſupra deſcriptis ꝓpoſitiōi bus: id qd̓ antecedebat: aſſumpſimus. Nūc v̓o: id qd̓ conſequebat̉: Nūc autem id qd̓ repugnabat. Ac de explanandis Ciceronis exemplis vt arbitror ſatis. I lud aūt dubitationē mouere poteſt. Nā ſi ꝗs minꝰ cal lidus ad Cicerōis exēpla reſpiciat: eūdē locū arbitra bitur eſſe a genere: quē ab antecedentibus ⁊ cōſequē tibus ⁊ repugnātibus eē diximus. Illo falſus errore: ꝙ in vtriſqꝫ locis eodem vtitur exēplo. Argenti vide licet ⁊ numerate pecunie: ſed diligentius ītuenti ī ei dem rebus diuerſus argumentationuꝫ videbitur tra ctatus eſſe. Aliud quippe eſt dicere: cum argēti ſpēs ſit numerata pecunia. Si genus legatū ſit: ⁊ ſpēm eē
legatam: qm̄ nūqͣꝫ ſpecies a genere ſeparatur. Aliud eſt in cōcluſione enumerationē proponere: ⁊ eiuſdem partibus aſſumendis argumētationē varia ratiocina tione formare: vt ſuperius demonſtratū eſt. cū p̄ſerti hmōi ex conſequentibꝰ: antecedentibus ⁊ repugnan tibus argumentationes etiā p̄ter genera ac ſpecies fieri poſſint: velut nos ſuperius indicauimus in die atqꝫ luce. Nā neqꝫ dies: lucis: neqꝫ lux diei ſpecieſ aut genus eſt. Sed ī tm̄ in his ꝯſiderari debet: qꝛ poſito altero alteꝝ neceſſaria ratione ſubſequitur. Differūt igitur loci a genere vel a ſpecie ab eo loco: qui in con ditiōe eſt ꝯſtitutus: qm̄ illi ex vniuerſalitatis ac par tis rōne ducūtur. hic autem ī cōſequētie ac repugnā tie ordine tractat̉. Poſt hec igitur Tullius hypothe ticoꝝ ſyllogiſmoꝝ mōs: cōcluſiōeſqꝫ dinūerat h mō. ¶ Appellant autem Dialectici eam concluſioneꝫ argumenti: in qua cum primum aſſumpſeris: conſe quitur id quod annexum eſt: primum concluſioniſ modum. cum id quod annexum eſt negaris: vt id quoqꝫ: cui fuerit annexum: negandum ſit. Secun dus appellatur concludendi modus. Cum auteꝫ aliqua coniuncta negaris: ⁊ his alia negatio rurſus adiungitur. Et ex his vnum an plura ſumpſeris: vt quod relinquitur. tollendum ſit: iſ tertius appel latur concluſionis modus: ex hoc illa rhetorum ex contrariis concluſa: que ipſi enthymemata appel lant: non ꝙ omnis ſententia proprio nomīe enthy mema non dicatur. Sed vt Homerus propter ex cellentiam commune poetarum nomen efficit apd̓ grecos ſuum. Sic cum omnis ſententia Enthy mema dicatur. Quia videtur ea que ex contrariis conficiatur: acutiſſima: ſola proprie nomen com mune poſſedit. Eius generis hec ſunt hunc me tuere: alterum in metu non ponere eam quam ni hil accuſas: damnas. Bene quam meritam eſſe exiſtimas male mereri. Id quod ſcis prodeſt. ni hil id quod neſcis obeſt. Hoc diſſerendi genus at tingit omnino veſtras quoqꝫ in reſpondendo diſ putationes. Sed philoſophorum magis: quibus cum oratoribus illa ex repugnantibus ſententiis communis concluſio que a dialecticis tertius mo dus: a Rhetoribus Enthymema dicitur. Reliꝗ dialecticorum modi plures ſunt: qui ex diſiunctio nibus conſtant: vt hoc: aut illud hoc autē. non igi tur illud. Itemqꝫ aut hoc: aut illud. non auteꝫ hoc illud igitur. Que concluſiōes iccirco rate ſunt: ꝙ in diſiunctione plus vno verum eſſe non poteſt. at qꝫ ex his concluſionibus quas ſupra ſcripſi prior quartus: poſterior quintuſ a dialecticis modus ap pellatur. Deinde addunt coniunctionum negan tiam: ſic non ⁊ hoc eſt ⁊ illud. hoc autem eſt. nō igi tur illud: hoc modo eſt ſextus. Septimus autem non ⁊ hoc ⁊ illud. non autem hoc. illud igitur. Ex his modis concluſiones innumerabiles naſcun tur. in quibus eſt tota fere dialectica. Sed ne he ꝙ dē quas expoſui: ad hāc inſtitutionē neceſſarie. ¶ Et ſi multipliciter ſuꝑiꝰ cūcta digeſſimꝰ: nec expōiſ indiget repetita totiēs diſputatio: erit tn̄ oꝑe p̄tiū: ſi quā breuiſſime potero. M. Tͣ. v̓bis mediocris lucē cō

In Topica Ficero. Cōmentario. lib. v.
mentationis interſeram. Septem igit̉ modis hypo theticos enumerans ait. Cū ī cōnexis ꝓpoſitionibus id: qd̓ eſt primū aſſumit̉: vt on̄dat̉ ẜm. Primū a di lecticis modū vocari hoc modo. Si hoc eſt: illud ē qd̓ dicit h̓ primū eſt: qd̓ v̓o ait: illud ẜm. aſſumitur ergo qd̓ primū ē: atqui hoc eſt. cōcludit̉ igit̉ id qd̓ ẜm ē: il lud igit̉ ē: velut in his rurſus exemplis. Si hō ē: aīa eſt aſſumitur. atqui hō ē. cōcludit̉: aīal igitur eſt. Se cūdū v̓o modū ait eſſe. Tullius cōnexis ꝓpoſitiōibꝰ textum: in quo cū ẜm negatur: ſequit̉: vt id ēt qd̓ pri mū eſt: abneget̉. hoc mō. ſi hoc eſt: illud eſt. Illud āt non eſt. igitur ne hoc quidem eſt. In exemplis ita. Si hō ē: aīal eſt: animal aūt non eſt: homo igitur non ē. Tullius ita dixit. Cum id: qd̓ annexum eſt negaris: vt id quoqꝫ cui fuerit annexum negandū ſit: ẜm eſſe mo dū quaſi cōnexa propoſitione affirmatiuis partibus iuncta. vniuerſaliter aūt rectius diceretur: cum id qd̓ annerum eſt.i. ẜm perimitur: perimi illud quoqꝫ cui annexū eſt.i. primū. vt ſi affirmatiuū eſt id: qd̓ anne xum eſt: negatione perimat̉: ſi v̓o negatiuū: affirma tione. ⁊ de eo quoqꝫ cui annexum eſt: id eſt prīo idē ē: vt ſi ī cōnexa ꝓpōne affirmatur: in cōcluſiōe denege tur ẜm nunc propoſitū Ciceronis exemplum. Si v̓o negatiua ſit ꝓpōnis prior pars: in concluſione contra ria affirmatiōe tollatur. Tertiū v̓o modū ait eſſe Ci cero: cum ea que coniūcta ſūt: denegantur: ⁊ his alia negatio rurſus adiungit̉: vt qꝛ aīal homini coniuncti eſt: ita dicamus. Non ⁊ homo ⁊ non aīal ē. atqꝫ ex hiſ vnum ponit̉: vtqd̓ reliꝗt̉ auferatur: hoc modo. Po nimus eſſe hominē dicētes. Atqui homo eſt. Quod ergo relinquit̉. non eſt animal. aufertur atqꝫ conclu dit̉. animal igit̉ eſt. Fit argumentatio hoc mō. Nō ⁊ homo eſt: ⁊ non animal. atqui hō ē. animal igitur eſt Ex his naſci dicit enthymemata ex contrarijs conclu ſa: quibus plurimum rhetores vti ſolent: atqꝫ hec en thymemata nuncupantur non ꝙ eodem nomine oīs inuentio nuncupari non poſſit. Enthymema namqꝫ ē mentis cōceptio. qd̓ pōt oībus īuentionibꝰ cōuenire. Sꝫ qꝛ hec inuenta: que breuiter ex contrarijs colligi tur maxime acuta ſunt ꝓpter excellentiā ſpēmqꝫ īuē tionis cōe enthymematis nomē ꝓpriū factū ē: vt hec a rhetoribus quaſi ꝓprio noīe enthymemata vocent̉ Sicut grecus quoqꝫ poeta homerus poeta tantū dr̄ ⁊ quiſꝗs ex homero aliꝗd ꝓfert: ita dicere cōſueuit. Hunc verſum poeta locutꝰ eſt: ⁊ tūc non alius ītelligi tur p̄ter homeꝝ: nō quo ceteri nō ſint poete: ſed ꝙ ex cellētia eius cōe nomē vertit in ꝓpriū. Fiunt vero hec enthymemata hoc mō ex cōtrarijs videlꝫ texta hunc metuere alteꝝ in metu nō ponere. velut ſi de lētulo ⁊ ⁊ cetego: ceteriſqꝫ diceret̉. Paucos ciues īterfici me tuis: ne res publica intereat nihil laboras. Cōnexum quippe eſt vt quicūqꝫ noluerit interire paucos ciues rēpub. multo magis nolit extingui. Quibꝰ cū īterpo nitur negatio: ſit ex repugnantibꝰ argumētū. ſed hoc breuiter Tullius enūciauit. nos v̓o argumētū in ſyl logiſmū redigamꝰ a repugnātibꝰ.ſ. ex quo enthyme mata naſci ſolent hoc mō. Sit cōnexū ſi quis metuit ciues paucos interfici: is metuit interire rempub. hi īterponit̉ negatio ſic. Si ꝗs metuit ciues paucoſ īter fici: is nō metuit interire rēpublicā. iungit̉ alia nega tio. Nō ſi ꝗs metuit paucos ciues īterfici: nō metuit ī terire rēpub. Que due negatiōes vni affirmatiōi pa res ſūt. que dicit. Si ꝗs metuit hoc metuit ⁊ illud. cu ius ꝗdē aſſumptio ē. at metuit hoc. cōcluſio ſequitur. metuit igit̉ illud. que tantūdē valet: ſi negādo īterro
get̉. ita hoc metuis: illud nō metuis. Sed qꝛ nō totus (vt ſupra poſuimus) in his argumētationibus poni tur ſyllogiſmꝰ: ſꝫ ꝓpoſitio: cuiꝰ aſſūptio ⁊ cōcluſio no te ſunt: iccirco enthymema dicit̉: quaſi breuis animi cōceptio. Et in ceteris exēplis idē modꝰ ē. Sed hec dē Ciceronis ſil̓itudo nō tā ex repugnātibꝰ quā ex cō trarijs argumētū ītelligit̉ ꝯtinere. Metuere ꝗppe nō metuere cōtraria ſūt: niſi hec ipſa verboꝝ prola tio a ꝯͣrijs argumētū ad repugnātiā retrahat. Nan ꝙ dicit hūc metuere: alterū ī metu nō ponere: tale vt repugnātia videāt̉. Etenī metuere ⁊ nō metuere v̓e ꝯͣria ſunt. In metu āt nō ponere: ⁊ metuere ꝓla tione ipſa tā ꝯͣria quā repugnātia ītelligūt̉: lꝫ eadē bet̉ eē ſnīa. His adiecit alia rurſus exēpla: eā quā in hil accuſas: dānas. Huiꝰ enthymematis tal̓ ē īteger ſyllogiſmꝰ. nō ſi nihil accuſas dānas. ſed nihil accuſa nō dānas igit̉. Uenit ergo hoc argumētū ex ea ꝓp ſitiōe cōnexa: que ex duabꝰ cōpōit̉ negatiuis ita. S nihil accuſas. non dānas: Poſteriori vero parti de tracta negatio eſt. ⁊ inſuꝑ tota ē ꝓpoſitio denegata hoc mō. nā ſi nihil accuſas: dānas: ⁊ ex ea factū ē ar gumētū: qd̓ poſitū in īterrogatione efficit enthyme ma hoc. quā nihil accuſas dānas: bn̄ quā meritā eſſe autumas male mereri. huiꝰ quoqꝫ enthymematis ta lis ē collectio. nō ⁊ bn̄ meritā eē autumas ⁊ male me reri. atqui bene meritā eſſe autumas. nō male igitur mereri. qd̓ enthymema ex ꝓpōne cōnexa ꝑficiſcit̉: cōſtat ex affirmatiōe ⁊ negatiōe. ita. Si bn̄ meritan eſſe autumas: nō male mereri. Cuiꝰ ex poſteriore ꝑte dempta negatiōe: totaqꝫ ꝓpoſitiōe denegata fiet ꝓ poſitio. Nō ſi bene meritā eē autumas: male mereri: qd̓ īterrogatōe deductū facit enthymema. bn̄ qͣꝫ me ritā eē autumaſ: male mereri. Itē id qd̓ ſcis ꝓdeſt: ni hil id qd̓ neſcis obeſt: hoc quoqꝫ enthymema tali ne ctit̉ ſyll̓o. Nā ſi id qd̓ ſcis ꝓdeſt: ⁊ id qd̓ neſcis nō ob eſt: at id qd̓ ſcis ꝓdeſt. obeſt igit̉ id qd̓ neſcis. hoc ar gumētū ex ea ꝓpōne cōpoſitu ē: q̄ duabꝰ affirmatio nibꝰ iūcta acceꝑit mediā negationē ⁊ īſuꝑ denegata ē. Qd̓ īterrogatū ſit enthymema hoc mō. id qd̓ ſcis ꝓdeſt: nihil id qd̓ neſcis obeſt. Oīuꝫ v̓o ſuꝑiꝰ exēplo rū iſta ſnīa ē. Nā quā quiſqͣꝫ nihil accuſat: eā dāna re recte nō pōt. Et eā quā bn̄ meritāleſſe autumat male eandē mereri turpe ē. ⁊ ſi id qd̓ ſcit quiſqꝫ in cā ꝓderit oberit ſi ē ꝯͣriū id qd̓ neſcit. Hūc v̓o locū cōe eē oratoribꝰ: ac ph̓is dicit. Sꝫ apd̓ illos tertiū modū apud rhetores enthymema nūcupari. Reliꝗ īꝗt mo di plures ſūt. nā cū tres ſuꝑius enūeraſſet mōs. adi gens qͣttuor: plures dixit. Hi ſūt in diſiūctionibꝰ cō ſtituti hoc mō. aut hoc aut illud. hoc aūt. nō igit̉ illd̓ ꝗ ē qͣrtꝰ modꝰ a nobis quoqꝫ ſupra poſitꝰ ita. aut die ē aut nox ē. Dies aūt ē. nō igit̉ nox ē. ⁊ ſꝑ qd̓ ait Cic ro hoc ad p̄cedēs ſpectat. ꝙ v̓o ait illud: ad ꝯn̄s: ſiue in cōnexis p̄poſitionibꝰ ſiue diſiūctis. itē aut hoc illud non āt hoc. illud igit̉. Hic quoqꝫ quītꝰ modꝰ velut ī his exemplis: aut dies aut nox eſt. nō aūt die nox igitur eſt. Quartum cōcluſionū neceſſitatē ex et dicit euenire. qꝛ que in diſiunctione ſunt poſita. me dium non videntur admittere. vt eſſe aliud preter ē rū alteꝝ poſſit. atqꝫ ideo vno ſublato alterū eſſe: vnc qꝫ poſito alterū nō eē cōcludit̉. ꝙ ſi ſit mediui: qd̓ ſ ter alterutꝝ eſſe poſſit: nec vera eſt ꝓpoſitio: nec fa ta cōcluſio: vel in his: aut albū eſt: aut nigꝝ id falſuꝫ eſt. Eſſe enī p̄ter ea rubꝝ pōt. Sꝫ ſi ponamꝰ eſſe al bū vl̓ auferamꝰ: nō neceſſe erit nō eē vel eē nigrū qͦ rubꝝ eſſe: qd̓ eſt mediū pōt. Deinde inquit Tlita

In copica Ticero. commentarioꝝ lib. V. ee
addūt coniunctionū negātiā in diſiunctiuis ſcꝫ ꝓpo ſitiōibꝰ hoc modo. Nō ⁊ hoc ⁊ illud. hoc aūt nō igit̉ i lud i. nō. ⁊ nox ⁊ dies ē. nox aūt ē. nō igit̉ dies eſt. hic igit̉ ſextus modꝰ eſſe p̄dictus ē. Septimꝰ aūt ē ex ea dē veniens p̄poſitiōe hoc mō. Nō ⁊ hoc ⁊ illud nō āt hoc. illud igit̉. velut ſi ita dicamꝰ: nō ⁊ nox ⁊ dies eſt. nō autem nox eſt. dies igit̉ eſt. Que ꝓpōnes niſi ī di ſiunctis. medioqꝫ carētibꝰ rebꝰ ratā cōcluſionē habe re nō poterūt. age enī ita dicamꝰ. Non ⁊ albū ⁊ nigꝝ ponamuſqꝫ nō eſſe albū: nō cōſeꝗt̉ vt ſit nigꝝ. pōt.n. eſſe quod mediū ē. Huiuſmōi igit̉ ꝑ negationē cōiun ctionum(vt tullius ait) prepoſitio ſi ratas factura eſt concluſiones in diſiunctis rebus: medioqꝫ carentibus accōmodatur. alias nō erit rata concluſio. Diſtat ve ro ꝓpoſitio tertij modi a propoſitione ſexti ⁊ ſepti mi. ꝙ tertij modi propoſitio ex cōiunctis naſcit̉. Hec ſexti ⁊ ſeptimi ex diſiunctis terminis exiſtit: vt in ſu perioribus patꝫ exemplis. Ex his igitur inquit modis concluſiones innumerabiles naſcuntur vnus enim ꝗli bet hoꝝ modoꝝ infinitis cōcluſionibus aptari poteſt veluti primꝰ ac ſecūdus ī oībꝰ q̄ ſibi cōnexa ſunt: quo rū nullus ē numerꝰ. ſi ꝗs ꝓſequi velit. itēqꝫ repugnā tiū infinita eſt multitudo: in quibꝰ tertiꝰ modus ē vti lis. itē plura diſiuncta ſunt in quibus quartus ⁊ quir tus ⁊ ſextus ⁊ ſeptimus plurimum valent. Atqꝫ in hiſ inquit omnis fere eſt dialectica: ſed ad topicos locos tres primi modi ſunt neceſſarij: ꝗ anteceſſionem con ſecutionem: ⁊ repugnantiam tenēt. Reliqui vero cō plende diſputationis magis gratia quā ꝙ ad hanc in ſtitutionem neceſſarij fuerint videntur adiecti. ¶ Proximus eſt locus rerum efficientium: q̄ cau ſe appellantur. Deinde reꝝ effectaꝝ ab efficienti bus cauſis: harum exempla vt reliquorū locorum paulo ante poſui: ⁊ ꝗdē ex iure ciuili. ſed hec patēt latius. Cauſarū.n. genera duo ſunt: vnuꝫ qd̓ vi ſua id qd̓ ſub. ea ſubiectum ē: certe efficit vt ignis accē dit. Alteꝝ ꝙ naturā efficiendi non habꝫ ſed fine quo effici non poſſit vt quis es cauſam ſtatue velit dicere ꝙ ſine eo non poſſiteffici. huiꝰ generis cau ſarum ſine quo non efficitur. Alia ſunt quieta: ni hil agentia. ſtolida quodāmodo. vt locus tempus: materia: ferram̄ta ⁊ cetera generis eiuſdē. Alia āt precurſionē quādā adhibēt ad efficiendum ⁊ que dam afferunt per ſe adiumenta: ⁊ ſi non neceſſa ria: ut amori congreſſio cām attulerat: amor flagi tio. Ex hoc genere cārū ex eternitate pendentiuꝫ factum a ſtoicis nectitur. atqꝫ vt earum cauſarum ſine quibus effici non poteſt: genera diuiſi: ſic etiā efficientium diuidi poſſunt. Sunt enim alie cauſe que plane efficiant nulla re adiuuante: alie q̄ adiu uari velint: vt ſapientia efficit ſapientes ſola per ſe beatos efficiat: nec ne ſola per ſe. queſtio eſt. ¶ Poſt eū locū qui in cōditione eſt cōſtitutus: ꝯſeq̄ns erat is: qui cōſiderabat̉ ex cauſis. poſt hūc is enūera tus locus eſt qui in effectis cauſaꝝ poſitus argumēta p̄ſtabat. Quoꝝ ꝗdem ſuperiꝰ. M. Z. exempla poſuit nūc rōnem latius tractat. Cū igit̉ Ariſtoteles qͣttuor poſuerit cās: quibus vnumquodqꝫ conficit̉. Primaꝫ que mouēdi principiū eſt. ſecundā ex qua ſit aliquid: quā materiā vocat. Tertiā rōnem ac ſpēm qͣ vnūqd̓ qꝫ formatur. Quartā finē ꝓpter quē qd̓libet efficitur At vero. M. Z. prīcipalē cāꝝ diuiſionē facit ī ea q̄ ef
ficiant aliꝗd ⁊ in ea ſine quibus effici nequeāt. vt id quod efficit ad eam cauſam cōferatur: in qua motus principium conſtitutū eſt. id vero ſine quo non ſit ali quid: tū ad intellectum materie tranſferatur: vel eoꝝ que cōiuncta materie efficientis adiuuāt facultateꝫ. tum ad reliquas cauſas ducat̉: vt paulo poſterius ap parebit. Eiuſ igit̉ cauſe: que vi ſua id: qd̓ ſub ea ſubie ctū eſt: efficit: tale ponit exemplū. vt ignis accēdit. nā accēſionis ipſius cā ignis eſt. ⁊ id efficere poteſt: atqꝫ illud: qd̓ accendit̉: mouet atqꝫ ꝑmutat. Eā vero cām: ſine qua id qd̓ faciendū ē fieri neꝗt: ab vna eius ꝑte deſignat: veluti cum dicit es cāꝫ eſſe ſtatue: ꝙ ſine eo ſtatua non poſſit exiſtere. Hec aūt vt ꝑ faciēdā diui ſionē clareſcet: non ea ipſa eſt cā ſine qua nō efficitur ſed pars eius eſſe monſtrabit̉. Eā vero cāꝫ ſine qua: id qd̓ faciendū eſt effici non pōt: diuidit hoc mō. Alia enim eius ſunt quieta: nihil agētia: ſtolida quodāmō: ac ꝑ ſe niſi agendi extra motꝰ acceſſerit īmobilia. ho rū exēpla: vt locꝰ: tꝑs: materia: inſtr̄m. Oē.n. qd̓ ſit: locū neceſſe eſt habere ſubiectū: in quo niſi aliꝗd fiat locus ipſe īmobilis eſt ad aliꝗd explicandū. Itēqꝫ ma teria ⁊ inſtrumēta niſi manu moueant̉ artificis: ipſa naturaliter nihil egerīt. tꝑs quoqꝫ oꝑationi ſubiectū eſt: que ſi deſit nihil ip̄m proprie nature rōne ꝑfece rit. Atqꝫ hec quidē ſunt: que nihil ꝑ ſe agunt. tn̄ cauſe ſunt: ſi his efficiens oꝑatio ſuꝑuēiet. Alia v̓o q̄ ī mo tu poſita p̄curſionē quādā ad efficiētiā ac p̄ꝑationeꝫ vident̉ afferre vt amoris cauſa eſt cōgreſſio: que pre ceſſit: ⁊ amor flagitij. Ex his īquit cauſis ſtoica diſpu tatio fatuꝫ cōnectit. Fatū.n. dicūt eſſe p̄cedētiū cau ſaꝝ: ſubſequētiūqꝫ reꝝ ꝑplexionē quandā ⁊ cathene more ꝯtinētiā hoc modo ideo ꝓfectus eſt ꝑegre: qm̄ parentū iracūdiā ferre nō poterat: iccirco parentuꝫ ſucceſſionē nō ferebat: quia amice amore detinebat̉. iccirco amabat: ꝙ ſepe fuerat ante cōgreſſus. iō con greſſus eſt: quia aliꝗd vt cōgrederet̉ p̄ceſſit. itaqꝫ or dīe p̄cedētiū cōſequētiūqꝫ reꝝ. Fatū(vt dicit) a ſtor cis nectit̉. Itē diuidit eā cām: q̄ vi ſua efficit aliquid in eā que ad efficiēdū ſibi ſufficiat: eamqꝫ: q̄ extrīſecꝰ adminiculationis indigeat. Sufficit igit̉ ſibi ad effi ciēdū cā: vt ſapientia efficere ſapiētes ꝑ ſe nullo peni tꝰ adiuta ſolet. Sꝫ hec an ſola btōs effice̓ poſſit: q̄rit̉ an ei ſint extrīſecus addenda q̄ iuuēt vel fortune bōa vel corꝑis: itaqꝫ ea: q̄ vi ſua efficit cā aliꝗd: aut tal̓ ē vt ei ſint extrīſecus adiumēta querēda: veluti artifici inſtrumēta quedā: quibꝰ id: qd̓ efficiēdū ē explicet at qꝫ cōformet. Hoꝝ vero oīuꝫ: q̄ tulliꝰ ſtatuit ī alteru tra diuiſione cāꝝ. illa ꝗdē: q̄ vi ſua explicant ea quoꝫ cāe ſt̄: oīa tā ꝑ ſe ad efficiēdū valētia qͣꝫ q̄ q̄ſiti extrī ſecus iuuaminis indigentia. in ea Ariſtotelice diuiſio nis cā locabūtur: que eſt prīcipiū motus. Quāqͣꝫ de ſapientia tali cauſe nō cōueniat exēplū: ſed potius ad ronē formāqꝫ cōtendat: Nāqꝫ ſapīa rōe quadā: atqꝫ forma efficit ſapiētes. Eius vero cauſe quam Tullius refert: ſine qua nō ſit aliquid: materia quidē tempꝰ ⁊ locus: ideſt ex quo ſit vel in quo fit. que ſunt efficiētis ſubiecta nature: vt vno intellectu cōprehendantur: vel materia ſunt vel materie vice ſuppoſita. inſtr̄a ve ro eius cauſe ſunt: que ad finē ſpectāt: ſed nō ipſa fi nis. qꝛ nō finis inſtra reſpicit: ſed hec finē. Inſtra nā qꝫ ꝓpter aliquē finē parant̉: ſed miꝝ videri pōt cur cō greſſionē amoris cām nō īter ea numerauit. q̄ hn̄t ef ficiēdi vī: ſꝫ īter eas poſuerit cās: ſine quibꝰ effici nō poteſt: cū tn̄ agat aliꝗd atqꝫ moueat. nā ipſa cōgreſ ſio aliꝗd videt̉ efficere: ſil̓iſqꝫ eſt ei cāe: que ip̄a ꝗdeꝫ

In Topica Ficero. Cōmentario. lib. v.
habet efficiendi vim: ſed ſine adminiculo non poteſt veluti cum queritur de ſapientia an ſola heatum poſ ſit efficere. Sꝫ Merebaudes rhetor ita diſſeruit ea rum cāꝝ: q̄ efficiendi vim haberent. eam eſſe faculta tem: vt etiam ſi adiumentis extrīſecus indigeāt: effe ctus tn̄ eaꝝ ad id ſpectet: quod efficiendum eſt. at in is que ſunt precurſorie. etiam ſi eis antecedentibꝰ ali quid exiſtit. non tamen id quod exiſtere intelligitur p̄ curſio prīcipaliter operatur. Sed iſta quidem velu ti ſub quadā occaſione p̄currit. illa vero res: que exi ſtere dr̄: alijs operantibꝰ naſcitur: velut in congreſ ſione ſolitum fieri eſt. fortaſſe enim nō ꝓpter amorē ꝗſqꝫ congredit̉. Sed precedente congreſſione amor exiſtit: quem non congreſſio principaliter appetebat Itaqꝫ qm̄ preter cōgreſſionem amor exiſtere non po tuit: recte inter eas cās locata videtur ſine quibꝰ non efficitur. quoniam vero non efficit vi ſua quandoqui dem nec principaliter vt efficiat: ſpectat: ſꝫ tm̄ ea an tecedente aliquid exiſtit: recte inter p̄curſorias: ac nō inter efficientes cauſas eſt collocata. ¶ Quare cum in diſputationeꝫ inciderit cauſa eſ ficiens: aliquid neceſſario ſine dubitatione licebit ꝙ efficitur ab ea cauſa concludere. Cum autē talis cauſa erit: vt in ea non ſit efficiendi neceſſitas. ne ceſſaria concluſio non ſequitur. Atqꝫ illud quideꝫ genus cauſarum. qd̓ habet vim: efficiendi neceſſa riam. errorem afferre non fere ſolet. Hoc autem ſine quo non efficitur: ſepe conturbat. Non enim ſi ſine parentibus filii eſſe non poſſunt: propterea cauſa fuit in parentibus gignendi neceſſaria. Hoc igitur ſine quo non ſit: ab eo in quo certe ſit: diligē ter eſt ſeparandum. Illud enim eſt tanquā: vtinaꝫ ne in nemore pelio cecidiſſent abiegne ad terram trabes: niſi eniꝫ cecidiſſent abiegne ad terram tra bes. argo illa facta non eſſet. nec tamē fuit in is tra bibus efficiendi vis neceſſaria. At cum in Aiacis nauem criſpi ſulcans igneum ſulmen iniectum eſt inflammatur nauis neceſſario. ¶ Prima quidem cauſarum diuiſio ẜm Tullium fuit in ea: que efficerent aliquid ⁊ ea ſine quibus effici nō poſſet: atqꝫ illud quidem quod efficeret: in gemīa itē partitus eſt.ſ. in id quod efficiendum aliquid neceſſa riam vim poſſideret: neqꝫ vllius indigeret extrinſecꝰ adiumēti: ⁊ in id: quod niſi alijs adiuuantibus opera ri atqꝫ efficere non poſſet. Ac primum quidē de ea le quitur cauſa que efficiendi vim tenet. Eius.n. ea parſ cui efficiendi neceſſitas adeſt ſtatim ſecum concluſio nem comitē trahit. dicta.n. cauſa: que neceſſario ali quid efficit: effectus etiam neceſſe eſt conſequatur: veluti ſi ſolem affuiſſe quis dixerit: luceꝫ quoqꝫ affui ſe monſtrabit. aut cum alicui adeſſe ſapientiam dixe rimus: ſapientem neceſſe eſt eſſe fateamur. At in hi cauſis efficientibus que extra poſitis indigent adiu mentis: non eadem ratio eſt. neqꝫ.n. vt queqꝫ hmōi cā dr̄. ita neceſſe eſt effectū ſeꝗ. Nō.n. hmōi cā neceſ ſario efficit quod vult: niſi extra poſitis auxiliis adir eitur. idem eſt etiam in ea cauſa: que ipſa quidem eſ ficiendi vim non habet: ſed ſine ea prouenit effectuꝫ Nam vt tullius quoqꝫ cōmemorat: nullam in efficiē dis rebus adhibet neceſſitateꝫ. atqꝫ ideo dicta cauſa non ſtatim ſequitur effectus. Neqꝫ enim ſi cōgreſſus eſt: mox amauit. nec ſi fuit es: ſtatuaꝫ quoqꝫ fuiſſe ne
ceſſe eſt. ex quo aliarum cauſarum partitio naſcitur Alie namqꝫ cauſe ſunt neceſſarie: alie minime. Non neceſſariarum alie ſunt efficientes: alie ſine quibꝰ n efficitur. Neceſſariarum vero cauſaruꝫ concluſio na ſolet conturbare. vt enim hec cauſa fuerit dicta ſtatī in concluſione ſequuntur effectus. Non neceſſariar vero: que ſunt partim efficientes: quod nunc tacuit paulo ante predixit: non habent ſubſequentem effe cte rei concluſionē: Neqꝫ enim ſi liberi ſine parentib non ſunt: iccirco in parentibus efficiendi cauſa nece ſaria fuit: cum videamus in hominum eſſe poteſtat. ne gignant. Ea vero cauſa. que ipſa quidē non effic ſed ſine ipſa effici non poteſt: huiuſmodi eſt quēad modum. Enniano verſu declaratur. Niſi eniꝫ cecidi ſent abiegne trabes ad terraꝫ: argo illa facta non eē Ex trabibus namqꝫ argo facta eſt. ſed nulla īerat tri bibus neceſſitas vt ex eis fieret nauis. at vero ea car ſa: que eſt efficiens: ⁊ que in ſe ſuam continet neceſſi tatem talis eſt. Quale cum in aiacis criſpi nauiꝫ ign um fulmen ſulcans iniectum eſt ſtatim enim accend neceſſe eſt nauim: quia ignis accendēdi neceſſaria cā eſt: ⁊ ſenſus quidem eſt huiuſmodi. Ordo autem par lo confuſior eſt: ait enim hoc modo atqꝫ illud quiden genus cauſarum: quod habet vim efficiendi neceſſa riam: errorem afferre non fere ſolet. hoc autem ſin quo non efficitur ſepe conturbat. quod cum dixiſſet: cumqꝫ vel vtriuſqꝫ vel alterius exemplum ponere de buiſſet: neutro conuenientem exemplo ſimilitudineꝫ dedit. Namqꝫ cum vel neceſſariam cauſam efficient vel eam ſine qua non efficitur: propoſuiſſet: eius car ſe poſuit exemplum: que efficiat quidem aliquid: ſe non ſine extra poſitis adiumentis hoc modo. Non. n ſi ſine parentibus filij eſſe non poſſunt. propterea cā fuit in parentibus gignēdi neceſſaria. Parentes.n. ⁊ maxime maſculi ſexus efficiens cauſa eſt: ſed non ſi ne femina: ideſt non ſine materia quadam: ⁊ ea cau ſa ſine qua fieri non poſſit: cum ipſa viꝫ efficiendi nō habeat. itaqꝫ nec cauſe neceſſarie ⁊ efficientis poſuit exemplum. nec eius ſine qua fieri nihil poſſit: ſed effi cientis quidem. non tamen neceſſarie. ſed videtur ta cuiſſe in propoſitione id: cuius poſuit exemplū. ita. n̄ apertius dici potuiſſet: atqꝫ illud quidem genus cat ſarum: quod habet vim efficiendi neceſſariam erro rē afferre non fere ſolet. hoc autem quod non habet efficiendi vim neceſſariam: vel hoc ſine quo non eff citur. ſepe conturbat. itaqꝫ ſic intelligendum eſt. que ſi ita ſit dictum. nā de neceſſaria cauſa nulluꝫ poſui exemplum. Quod vero ſubiecit: vtriſqꝫ cauſis conue nit poſterius enumeratis: tam efficienti non neceſſa rie: qͣꝫ eius ſine qua nihil efficitur. Parentes namq tam maſculini ſexus qͣꝫ feminini eſſe dicuntur. quori quidem maſculini ſexus ea cauſa eſt: que efficiat: ſec non neceſſaria. feminini vero ea: que non efficiat. ſine qua eſſe nō poſſit. que cū ita ſint diſcernende ſ cauſe ⁊ preuidenda neceſſitas: nec omnis cauſa pm tenda vt ſubſequatur effectus: ſed ea tantum in qͣ ē efficiēdi neceſſitas: ēt ſi extrīſecꝰ adiumēta defuer ¶ Atqꝫ etiam eſt cauſaruꝫ diſſimilitudo ꝙ alie ſū vt ſine vlla appetitione animi: ſine voluntate: ſine opiniōe ſuum quaſi opus efficiant: velut oē itere qd̓ ortū ē. Alie autē aūt volūtate efficiūt. aut ꝑtur batiōe aī. aut habitu: aut natura: aut arte: aut caſū Uoluntate vt tu cum hunc libellum legis. verip

In copica Cicero. commentarioꝝ lib. v.
batione: vt ſi quis cuentum horum temporum ti meat. habitu vt qui facile ⁊ cito iraſcatur. natura vt vicium in dies creſcat arte. vt bene pingat. Caſu vt proſpere nauiget. nihil horum ſine cauſa. nec ꝗc quā omnino. ſed hmōi cauſe non neceſſarie. ¶ Facit aliam rurſus cauſarum diuiſionē ita. Cauſarū enim alie ſunt que ſua quadā vi ſine appetitione. ſine voluntate: ſine opinione: vnum atqꝫ eūdē efficiendis rebus ordinem tenēt: vt ē interire oīa: q̄ orta ſūt Nā qꝛ ortū eſt iccirco etiaꝫ neceſſe īterire. nec tamen ipſe ortus vt cetera ītereāt: vel appetitu aliquo vel volun tate: vl̓ opinione efficit. ſed ita eſt ab eterno rerū ſta tu: vt quicquid ortum eſt. qꝛ accepit eſſe: aliquando ēt eſſe deſiſtat. Itē alie ſunt cauſe: que aut ī voluntate: aut in perturbatione animi: aut in habitu: aut in na tura: aut in arte. caſuue conſiſtunt. Uoluntate: vt ſi q̄ rat aliquis cur Trebatius librum legat. reſpondebit̉ quia legendi voluntas eſt. Perturbatione animi: vt ſi quis timore palleſcat. aut vrbem fugiat bellis ciuili bus conturbatus. Habitu: vt ſi iccirco. Trebatius fa cile de iuris ratione reſponderit: quoniam multo vſu conſtantem ciuilis ſcientie habitum tenet: vel ſi quis iccirco iraſcatur facile: quia eius animus per iracun die habitū efferatus eſt. Natura: vt ſi quis iccirco di catur iraſci: quia naturaliter iracundus eſt: idqꝫ ei in dies vicium creſcat. Arte: vt ſi iccirco bene quiſqꝫ pin gat: qꝛ eius artis peritus eſſe proponatur. Caſu vt q̄ in noſtra poteſtate nullo modo ſunt: ſiunt tamen: ve lut incerto preſertim tempore proſperitas nauigandi atqꝫ horum omnium nihil cauſa vacuum eſt nec quic quā eſt in rebus. quod nō aliqua cauſa perficiat. Oīa enim que fiunt: habent aliquam rationem: cur facta ſint. quam ſi quis reddere poſſit cauſam quoqꝫ reddi derit. Idem enim eſt cauſa propter quā vnumquod qꝫ fit. Omnes vero cauſe: que vel ex voluntate: vel ꝑ turbatione animi intelliguntur: ad eam cauſam per tinent: que eſt mouendi principium: vt in Ariſtotelica diximus diuiſione. Hec eniꝫ vt aliquid efficiatur: mo uendi principium ſunt. at in arte vel habitu vel natu ra illa cauſa eſt: que in ratione conſiſtit. Species eniꝫ ac ratio vniuſcuiuſqꝫ efficiende rei in arte ⁊ habitu. natura poſita ē. Caſus vero exterior cauſa: nec inter principales annumeratur ſecūdū Ariſtotelem. Secū dū vero Marcum Tullium caſus eſt latēs effecte rei cauſa. ꝙ quale ſit paulopoſterius deſignabitur. ¶ Omnium autem cauſarum in alijs ineſt conſtan tia: in alijs non ineſt: in natura: ⁊ in arte conſtan tia eſt. In ceteris nulla. Sed tamen earum cauſa rum: que non ſunt conſtantes alie ſunt perſpicue: alie latent. Perſpicue ſunt: que appetitioneꝫ ani mi iudiciumqꝫ tangunt. Latent: que ſubiecte ſunt fortune. Cum enim nihil ſine cauſa fiat. hoc ipſuꝫ ſcilicet fortune euentus obſcura cauſa latenter effi citur. Atqꝫ etiam ea: que fiunt partim ſunt ignora ta: partim volūtaria. Ignorata que neceſſitate fiūt voluntaria que conſilio. Que autē fortuna vel igno rata: vel voluntaria. Nam iacere telum voluntatiſ eſt. Ferire quem nolueris: fortune. Ex quo aries ſubiicitur ille in veſtris actionibus: ſi telum manu fugit magis ꝙͣ iecit. Cadunt etiam in ignorationē atqꝫ imprudentiam perturbationes animi ꝙͣꝙͣ ſūt voluntarie obiurgatione enim ⁊ admonitione deii
ciuntur. tamen habent tantos motus: vt ea que vo luntaria ſunt. aut neceſſaria interdū: aut certe igno rata videantur. ¶ Rurſuſqꝫ cauſarum diuiſionē aliaꝫ clarā ac ꝑſpicuā prodit. Cauſarum namqꝫ alie ſunt conſtantes: alie ve ro inconſtantes. Conſtantes ſunt: quarum nō fere va riatur effectus. Inconſtantes vero: que huc atqꝫ illuc facilioribus mutationibus tranſferuntur. Omnia igi tur: que ex natura atqꝫ arte deſcendunt: cōſtātia ſūt. Natura quippe atqꝫ ars ſuum ſemꝑ opus efficiūt: ni ſi ſubiecte materie obſtet incertum. Nam quod vnus idēqꝫ artifex ex eadem ſepe materia: non admodum ſimiles ſtatuas format: non eſt hec in arte varietas. Sed tum in artificis manu: que integritatem artis aſ ſequi non poteſt: tum in ipſa materia: que efficientie atqꝫ forme non equaliter cedit. Idem eſt in natura. ſeruat namqꝫ conſtantiam ſuam cum hoīem format ex hoīe. Itaqꝫ ſimilia in ceteris ex ſimilibuſ gignit. at cum monſtruoſum aliquid effertur: non nature vicio ſed materie potius applicatur ex qua id quod efficere contendebat: non ita potuit natura explicare. ſed īter conſtantes cauſas habitus quoqꝫ debuit adiungi. nā quod ex habitu cuiuſqꝫ ſit: id conſtans: nec mutabile eſſe ſolet. Quandoquidem iccirco habitus dicitur: qꝛ diuturnitate habendi in nature ſimilitudinem vertit̉ Sꝫ forſitan illud tulliꝰ vidit: ꝙ natura atqꝫ ars non tam in effectibus conſtantes qͣꝫ in propria ratione eē intelliguntur: intantum vt ꝙ ars ac natura delinquit materie ſepius imputetur. habitus vero ipſe conſue tudine quadam collectus eſt: qui non ratione ali quid ⁊ propria ꝯſtantia: ſed vſu facit: atqꝫ iccirco for ſitan habitum: qui inter cetera preter artem vel na turam videbatur eſſe conſtantior: a cauſis conſtanti bus ſegregauit. Ea vero que non ſunt conſtantia: ī ea diuidit que ſunt perſpicua ⁊ in ea que latent. Perſpi cua ſunt: que ab animi quolibet motu vel appetitiōe vel iudicij ratione profecta ſunt. Latent vero: que for tune ſubiacent. Nam quia non ignorat animus: in qͣꝫ partem declinet: qui tam ⁊ ſi boni aliquando iudiciū nunqͣꝫ tamen eius rei quam efficit: notionem relinꝗt preter eos qui funditus mente capiuntur. ⁊ in quibꝰ iam nulla voluntas eſt: neceſſe eſt nota eſſe: que ex vo luntate vel animi iudicio fiunt. fortuna vero atqꝫ ca ſus ſemper ignotus eſt. Cuius quidem natura eque ī certa eſt: atqꝫ ea: que ipſis caſibus fiunt. Sed. M. T. diffinit eſſe caſum: euentum cauſis latētibus effectū: que non videtur integra diffinitio. Quid enim ſi ad huc lateret quibus cauſis ſolaris defectus ⁊ lunaris ꝯtīgeret: nū iccirco caſu ac fortūa fierēt: q̄ ꝯſtātibꝰ celi motibus adminiſtrantur. An caſus quidem puta retur ab his: qui defectus rationem reperire non poſ ſent. per ſe autem conſideratus nullo quidem modo eſſet caſus Sed Marcus Tullius non qui videretur eſſe caſus his: qui eius naturaꝫ minime perſpexiſſēt ſed quid omnino fortune euentus eſſet. diffinitionis rationem monſtrabat. Euentuꝫ vero latentibus cau ſis Cicero caſum eſſe ita concludit. Cum omnia cer tis de cauſis fiant: quorum ratio cognoſcitur eorum euentus caſu fieri nō putatur. ſed putatur aliquid fie ri caſu eorum: quorum cauſa nulla ratione cognoſci tur. Ex quo venit vt fortune ſit euentus: qui latenti bus cauſis efficitur. Hic igitur in rebus quidem ipſis conſtantiam ponit: caſum vero non re: ſed opinione metitur. Quo ſit vt ſi aliter effecte rei nouerit cauſā

In Topica Ticero. Cōmentario. lib. v.
id quod accidit non ſit fortūe euentus. Idē tamē for tune euentus ſit: ſi rationem aliter ignoret. Quod ve ro omnium rerum cauſas eſſe dicit: non determinat quales. atqꝫ ideo nec de fortuna ipſa quorum euentū cauſa ſit: monſtrat. Nec me ſceue hominum mentes arrogantie notent: ꝙ velut affectata auctoritate tul lianis ſententijs impugnem: cum aduerſus eas ſi ꝗd videbitur non noſtra: ſed ab antiquiſſimis tractata compenſem. ꝙ ſi noſtra quoqꝫ diceremus: oporteret tamen eos non perſonarum vetuſtatem: ſed eorum q̄ proponuntur conſiderare rationem. nec odiſſe potiuſ que aduerſus magni nominis viros dicuntur: quā cō traria ſi poſſent argumentatione reuincere. Nam ſi eis Mar. tullius in diffinitione rerum nimium pla cet: q̄ naꝫ eſt inuidia nos quoqꝫ Ariſtotelicaꝫ rationē probare: ꝙ ſi intemperanter moleſtiſſimi eſſe pergūt audiant. M. T. ſecundo tuſculanarum diſputationuꝫ libro adhortantem potius atqꝫ ad certamen vocantē hoc modo. Sed tamen tantum abeſt. vt ſcribi contra nos nolimus: vt id etiam maxime optemus. Ipſa enī grecie philoſophia nunquā in honore tantum fuiſſet niſi doctiſſimorum contentionibus: diſſenſionibuſqꝫ creuiſſet. quamobrē hortor omnes: qui facere id poſ ſunt vt eius quoqꝫ generis laudem iam languēti gre cie eripiant: ⁊ tranſferant in hanc vrbem: ſicut reliqͣs omnes: que quidem erant expetende: ſtudio atqꝫ in duſtria ſua maiores noſtri tranſtulere: ⁊ rurſus nos: qui ſequimur probabilia: nec vltra quam quod veriſi mile occurrit: progredi poſſumus ⁊ refelli ſine perti nacia ⁊ refellere ſine iracundia parati ſumꝰ. quocir ca que malum ratio eſt ipſius. M. T. voluntatem iu diciumqꝫ conuellere: cum eiuſdem contra nos ſenter tijs atqꝫ auctoritate nitantur. ſed ſi cui commētarios noſtros inſpicere vacuum fuerit. ſciat hec nos ex Ari ſtotelis ſecundo phiſicorum volumine aduertiſſe. que tam ⁊ ſi altioris philoſophie diſputationes tangūt nō eſt tamē ſtudijs inuidendū. ſi rethoricis quoqꝫ ac dia lecticis diſputationibus admiſceamus. que ſunt pro fundiora nature. neqꝫ pigreſcere ac dilaſſari animos dignum eſt: quos intentiores ac vegetos ipſa rerum ambiguitas ⁊ variarum cognitio ſpeculationum de beret efficere. cum preſertim ea librorum natura ſit: vt ad legendum ſtudioſos teneat: nullum cogat igna uum. Dicamus igitur quid euentus ſit fortune: vel qͣ rum rerum fors cauſa eē dicatur. Omnia igitur fiūt vel immutabiliter: ac ſemper vt ꝙ ſoloritur vel ſepiꝰ vt ꝙ equus quadrupes naſcitur: vel raro: vt ſi equus cum quinqꝫ vel tribus pedibus procreetur: vel eque vt in quibus faciendarum rerum nihil intereſt quo potius voluntatem vergamus. atqꝫ illud quidem qꝛ ſemper ſit: nihil hꝫ oppoſitū: quod vllo modo aliter fiat. Id vero quod ſepe contingit habet aduerſum: id quod rarius euenit. neqꝫ enim ſepius fieret: ac nō ſē per: niſi diuerſum raro quidem: ſed aliquando contin geret. Quod igitur ex fortuna ſit: in ſempiternis nō eſt. Quis enim caſu ſolem dicat oriri: ne in his quidē que frequentius fiunt. Nullus enim caſu equum dixe rit eſſe quadrupedem. Nec vero in his: que fieri equa liter ſolent. Nam que voluntaria ſunt: non videntur eſſe fortuita. Reſtat igitur vt his fortune euentꝰ ſit: que rarius fiunt. Eorum vero que fiunt: partim fineꝫ aliquem ſpectant: partim minime. Quis eniꝫ finis eē poteſt. ſi manum extendam ſi genua complicem. atqꝫ aliquid iacens humi tollam: quod nullis vſibus appli cem. At vero ea: que aliquem finem ſpectant partim
voluntatis ſunt partim nature. Uoluntatis: vt ſi qui iccirco domo egrediatur vt videat amicum. Nature: vt quod animalibus: Omnia que ab ea ſiunt certam animalis reſpiciunt vtilitatem atqꝫ ad huius ſalutem conſeruationemqꝫ omnium membrorum momenta ſunt conſtituta. Caſum igitur ac fortuitos euentus i his eſſe ponimus: que cum rarius fiant: in his tamen ꝑ accidens eueniunt: que propter aliud fiunt. Uelut quis egreſſus domo vt amicū videret preteriens ca dente deſuper lapide ictus eſt. id igitur quod e in rariore cauſa ponendum eſt. acceſſit vero ei volur tati: que certum reſpiciebat finem. Ea v̓o fuit dom egrediendi cauſa: vt amicuꝫ videret. Rurſus: quoniā lapis naturaliter grauis ē grauitas vero terrā petit Caſus quidem lapidis propter aliquid naturaliter f ctus eſt. Ad id enī lapidis natura tendebat: vt in ſuu locū pondus veniens cōquieſceret. Sed huic natura li intentioni accidit id: quod rarius euēit.ſ. vt ꝑcute ret: quo ſit vt ſit fortuna vel caſus cauſa ꝑ accidēs re rius euenientium in his rebus que propter aliꝗd fiū que cum ita ſint: cūqꝫ diffinitio Ariſtotelica a Tullia na plurimū diſcrepet: illud tamen in vtriſqꝫ conſtat id qd̓ fortune ſubiectū eſt: incertis caſibus ſemper eē ſuppoſitū. Nā licꝫ in his rebus ſepe fortuna ſuos ex periatur actus: que voluntarie ſunt: ⁊ ad alique finē referuntur: extra tamen accidit quod fortune eſt: nec ab eo fine venit: quem ſibi animus ante perſtruxerat Sed cum Cicero diuiſiſſet cauſas in eas que ꝑſpicue ſunt: ⁊ in eas que laterent. Cūqꝫ eas que ꝑſpicue ſūt diceret eē. que appetitionem animi: iudiciumqꝫ tar gerent: manifeſtū eſt eum vel arteꝫ: vel voluntatem: vel perturbationem: vel habitum in his cauſis pone re que ꝑſpicue ſunt. Uolūtas quippe atqꝫ animi per turbatio in appetitione ponitur. Sepe enim pertur batione aliꝗd appetimus: artem v̓o vel habitū ī iu dicio. arte nāqꝫ iudicamꝰ. habitus v̓o ad vtrūqꝫ ꝑti net. Nā ⁊ volūtates cōſuetas mīſtrat. ⁊ multo vſu ꝑi tiaqꝫ ſit qͣdā cōſtantia iudicandi. Caſū ī non ꝑſpicui poſuit. De natura incertū ē: vtꝝ īter ꝑſpicuas: an in ter latētes ip̄aꝫ naturā collocet. Nā ſi īter latentes: ip̄aꝫ naturā caſū vdieret̉ putare. Cuiꝰ opiniōis nulla rō ē. Qd̓ ſi īter ꝑſpicuas: qͥnā appetitio aī: vel iudi ciū ī natura ē. Neqꝫ enī appetēdo aliꝗd vel iudicādo facit natura: niſi forte qm̄ ex ipſa ſepe habilitas q̄dā mētis ⁊ corꝑis exiſtit. Que habilitas ad vnāquāqꝫ rē adiuuat volūtatē. id.n. maxime volumꝰ ad qd̓ ha biles ſumus. Natura īter ꝑſpicuas cauſas ponit̉. q̄ iu dicio quoqꝫ cōiūcta ē vt ſi naturaliter ſano quiſqꝫ it dicio ꝯpoſitus eſt: appetitioni ēt ſi naturaliter aliꝗd aīus petat. his adiūgit aliā cauſaꝝ diuiſionē. Ait.n. alias cās eē volūtarias: alias ignoratas. voluntarias eas: quecūqꝫ ex iudicio veniūt aī. Ignoratas: in ꝗbu neceſſitas domina eſt.i. in ꝗbꝰ aut oīno non volumꝰ. aut ne ſi velimꝰ ꝗdē aliter facere poſſumꝰ vt ī natura atqꝫ caſu. Neceſſitate.n. qͣdā nature grauia deorſū fe rūt̉. neceſſitatē itē factū dicimꝰ. vt aliꝗs ignorās ia cto trāſꝑietē lapide p̄tereūtē hoīeꝫ ꝑemerit: q̄ neceſ ſitas talis ē. nō quo aliter fieri nō potuiſſet. niſi vt la pide iacto ꝑcuteret. ſꝫ qꝛ volūtas defuit: ⁊ nō iccirce q̄ voluit fecit. Prior v̓o neceſſitas talis eſt: in qͣ nul la volūtas ē: vel ea: qͣ eſt ne id quod cupit efficiat: v lidiore neceſſitate conſtrīgit̉. Nā cum lapis deorſuſ propria grauitate deponitur: nulla voluntas eſt. ſec tantum nature neceſſitas. at ſi homo deorſuꝫ ca eſt quidē nō cadendi voluntas: ſed ferri quo non vul validior

In topica Cicero. cōmentarioꝝ. lib. vi. e
validior nature cauſa cōpellit. Uolūtatē v̓o a fortui tis euētibꝰ vno eodemqꝫ aptiſſimo ſecreuit exēplo: ve luti ſi telum manu iaciat: nolenſqꝫ feriat p̄tereuntē. Nā ieciſſe ex voluntatis prīcipio naſcit̉. Iccirco enī ie cit: qꝛ voluit. Ignorauit vero ꝙ ꝑcuteret. neqꝫ enī ia ceret: ſi ſe ꝑcuſſurū preuidere potuiſſet. Neqꝫ iecit: ꝙ voluit ꝑcutere. Si aūt non ignoraſſet: nō ꝑcutere po tuiſſet. Unde etiā machinamentū quoddā atqꝫ defe ſio in iuriſꝑitorū reſponſionibꝰ inuēit̉. hoc modo. Si telū manu fugit magis qͣꝫ iecit. Nam ſi quis cedis ac cuſetur. optima ſolet eſſe defenſio. Si alia nō ſuppe tit fugiſſe manu teluꝫ: ⁊ magis qͣꝫ voluiſſet ieciſſe: vt nō volūtati: que ꝯdēnat̉ in culpis: ſed ignorātie factū tribuat̉. De ꝑturbationibus animoꝝ paulo cōfuſius iudiciū ē. Dubitari.n. pōt: ex voluntate an neceſſita te an ex ignorātia venerit. quod ꝑturbatiōe peccat̉. vident̉ enim eſſe voluntaria peccata. qm̄ qui ꝑturba tus eſt appetit aliquid. aut fugit. ſed ī hoc ꝑturbatio eiꝰ apparet ꝙ nō fugienda vitat: ⁊ nō appetenda ni miū exoptat. Porro aūt: quoniaꝫ in ꝑturbationibus ſunt cōfuſa iudicia. neqꝫ enī aliter id qd̓ fugiendū eſt ſepe appetūt ꝑturbati niſi obcecato: obſcuratoqꝫ iu dicio. qd̓ v̓o ſit aī cōfuſiōe ſepe tal̓ ē: vt nollet admiſiſ ſe ꝗ fecit ⁊ euenit: vt nō īter volūtarias: ſꝫ īter igno ratas vel neceſſarias cās aīoꝝ ꝑturbatio ſit. ī tm̄ v̓o ꝗ ꝑturbatꝰ ē: a vera diſcretione diſcedit: vt in eā poſ ſit ſepe recta bn̄ ꝯſulentiū admonitione reduci. Quo ſit vt aīoꝝ ꝑturbatio iure a cauſis voluntarijs ſegre get̉: ⁊ aut in ignorātia: aut ī neceſſitate ponat̉. Nā ꝙ ait tn̄ hn̄t tantos motus: vt ea que volūtaria ſūt: aut neceſſaria interdū: aut certe ignorata videant̉: ita in telligendū eſt: qm̄ oīs animi paſſio iudicium turbat. Cōfundit v̓o rectam diſcretionē ſi acrior fuerit: quā vt rōnis retinaculis temperet̉. ⁊ ſit q̄dā ex ꝑturbatio nibus veluti violenta neceſſitas: vt dubiū ſit vtꝝ is ꝗ aliquid ꝑturbatꝰ aīo facit: ignorās faciat. veluti cuꝫ caſu ignorans delinquit: cū futuꝝ nō ꝓuidet caſum: an ſciēs faciat: ſꝫ neceſſitate ducat̉. Qd̓ igit̉ dixit: aut neceſſaria eē aut ignorata: ⁊ diuiſit a neceſſarijs igno rata: nō pugnat ꝯͣ id qd̓ ſuꝑiꝰ dixit ea q̄ ignorata ſūt eſſe neceſſaria. Nā id qd̓ ē ignoratū ita quodāmō di uidit. Ignoratoꝝ alia quadā neceſſitate fiunt: dū aut nulla voluntas eſt: aut ea qͣ ē neceſſitati neꝗt obſiſte re. Alia caſu cū ī his faciendis: q̄ ignorant̉: nulla volū tas eſt. ꝙ igit̉ dixit ꝑturbatiōes animi aut ī neceſſa rijs cauſis poni: aut in ignoratis: id ſine dubio ſenſiſ ſe intelligit̉: ꝑturbatiōes aī: aut in his eſſe ignoratis: i ꝗbus ea neceſſitas eſt: vt voluntaſ obſtare nō poſſit aut ī his in quibus nulla volūtas eſt: ſed ſit delictum cecitate iudicij: velut ī his qui īmoderatius amoris cupiditati deſeruiūt: aut enim ꝯfuſo iudicio ab hōe ſtate diſcedūt: ⁊ dum qͣſi bonū appetūt: in malū deci dūt ignorātes: atqꝫ ita in caſu quodā atqꝫ errore po nit̉ āor īmodicꝰ. aut nouit ꝗdē qd̓ appetit eē vitādi ſꝫ maioriſ actu cupiditatis īpedit̉: atqꝫ īter ea neceſſa ria ponitur qͥ: aut nō hn̄t volūtatē: aut eā ita īfirmā ac debilē: vt nullo mō validioribꝰ paſſionibꝰ obnitat̉. ¶ Eiuſdē Boetij ī Ciceronis Topica Cōmēta. lib. vi. Ore quoſdā Patrici Rhetoꝝ peritiſſime fi dubitaueri: ꝗ hūc ī Topicis altiorē ex phi loſophia tractatuꝫ varia obtrectatione rep̄ hendant. qꝛ inter logicam diſputatiōeꝫ phy ſicam īterpoſuit. Hi v̓o ſūt: vel ꝗbꝰ hoc to tu philoſophari diſpliceat: vel qui in argumētoꝝ loſed ꝯͣ priores ꝗdē: ⁊ a. M. T. ⁊ ab ipſa quodāmō hūa na rōne: q̄ in motu poſita aliꝗd ſemꝑ īꝗrit: atqꝫ a mo re ſcīe neqꝫ decipi patit̉: neqꝫ vllo mō a veritatis ra tione traduci: ſepe multūqꝫ reſponſū eſt. His v̓o qui ſequeſtrādas ab oratoria facultate ph̓ie diſciplinas putent: rn̄dendū breuiter exiſtimo. rōne quidē reꝑiri ꝗd pōt. ſed id melius atqꝫ facilius artifex faciet: ſi in oꝑe ꝯſtruendi artis facultatē atqꝫ elegantiam cōpa ret. In argumētis quoqꝫ idem eē māifeſtū eſt. vi nā qꝫ naturalis ingenij argumēta ꝓmūt̉. Sed ars facul tate imitata nature viam quādā rōnemqꝫ reꝑit: qua id effici facilius ac meliꝰ poſſit. In qua re illoꝝ neceſ ſe eſt rep̄hēdat̉ error: qui rhetoricā facultatē natura lē eſſe dixerunt: qm̄ ꝗlibet totius artis alienus ⁊ intē dere in alteꝝ crimen: ⁊ ſeſe purgare ſolet: ⁊ argumē to aliꝗd ꝓbare ꝯtendit. Rephendēdiqꝫ ſunt qui ean dē facultatē in ſola arte poſitam eē dixerūt Oportuit enī eos aīaduertere. Oēm ꝗdē artē ſui materiā effe ctus ex natura ſuſciꝑe: ſed in ea tn̄ rōne ꝓpa faculta tem elegātiamqꝫ experiri. Hec itaqꝫ que artiū rō ꝑfi cit: ab imperitis etiam fieri: vt cūqꝫ ꝯtigerit poſſūt. Bn̄ aūt ac facile nemo efficit niſi artis rōne fuerit in ſtructus. Cū igitur totius operis hec ſit intētio: vt ar gumenta qͣ cōfuſa ⁊ veluti clauſa natura ſuꝑpeditat: artificialiter veſtigēt̉: qd̓ ſit ꝑ qd̓ efficere id qd̓ ꝓmit tit ars valeat. ſub exempli notatione demonſtrat. vt enī facilius argumēta reꝑiant̉: illa res efficiet: ſi de monſtrentur loci ī ꝗbus argumenta ſunt collocata. ⁊ enim vt ſi quis aliꝗd querat faciliꝰ id inueſtigare poſ ſit atqꝫ inuenire ſi locus ei monſtret̉ vbi ſit poſitū id quod inquirit. ita etiam cū quis argumentū īuenire conatur: ſi ei locus vbi argumentum ſit poſitū decla retur: facilius argumentū quod q̄rit valeat inuenire ita enim Ariſtoteles ⁊ ita Tullius appellat eas ſedes ī quibus argumēta ſunt collocata. ideſt locos qui ab Ariſtotele Topica vocati ſunt. Sed qm̄ de ſedibꝰ ar gumentorum loquimur hi cuiuſmodi ſint paulo al tius expediamus. Locus enim non vno modo intelli gitur. Ac relinquamus quidē eos locos: quos victori nus fruſtra: atqꝫ incōuenienter interſerit velut eoſ: ꝗ corpora cōcludunt. Ac ſimpliciter intelligamꝰ eos lo cos argumētoꝝ eſſe: qui intra ſe continent argumen ta. in quibus exponendis poſterius quid ſit quod dici mus clarius apparebit. Nunc cōmuniter de tota loco rum rōne deqꝫ argumentatione: ac de queſtionibus ⁊ ꝓpoſitionibus earūqꝫ terminis videtur eſſe tractā dū. Ac primū qm̄ locus qui tractat̉ ī topicis: non cu iuſtibꝫ rei: ſed tantū locus ē argumenti. Expoſito pri us argumenti intellectu deinceps de loci ratione tra ctabimus: Diffinit igitur Tullius argumentum hoc modo. Argumentum eſt ratio: que rei dubie faciat fi dem. Sumpſit igitur rōnē vt genus. Oēs.n. iniurioſi ſunt: qui orationis virtutem a ſapientie rōne ſeiun gunt: aliamqꝫ eſſe dicendi artē velint. aliā intelligen di. Nā ſi nihil oratide aliud agimus niſi interius cogi tata vulgamus: que malū ratio eſt: orationis elegan tiā a ſententiarū grauitate ſeponere. que porro ſen tentiarum grauitas eſſe poteſt ſine earum rerum de quibus dicendū ē cōp̄henſione. que vero alia diſcipli na naturā ꝓprietatemqꝫ rerū oīum docet: vel q̄ oīno eoꝝ que intelligi poſſunt ſcientiaꝫ ꝓfitet̉. Niſi hec tā tum ex qua nos pauca preſumpſimꝰ philoſophia: q̄ longe aliter de his ipſis in ꝓprio ſapientium tracta tu diſputare ſolet. Neqꝫ ita curſiꝫ vt nos: q̄ ſi vt ī illo rū libris ſolet: ꝓlixiꝰ diſſerēda ſūpſiſſē: quis ferret in

In Topica Ficero. Cōmentario. lib. vi.
ſolentium hominum temeritatem prouectus ſuoſ cul pare volentium quibus prouectibus proficerēt: ſi ſtu dioſi potius quā queruli eſſe malent. Sed his conten tionibus neqꝫ antiqua caruit etas: nec nos ita delica ti ſumus: vt quibus patientia doctiſſimoruꝫ hominū ſepius obſtitit: ferre nolimus dum ⁊ pluribus prodeſ ſe poſſimus ⁊ ſapientium iudicia conſeqͣmur. ad queꝫ finem hic noſter labor ⁊ totius operis ſumma conten dit. Sed hec hactenus. nunc ſuſcepte expoſitionis or dinem perſequamur. ¶ Toto igitur loco cauſarum explicato: ex earū dif ferentia in magnis quidem cauſis vel oratorū vel philoſophorum magna argumentorū ſuppetit co pia. in veſtris autem ſi non vberior: at fortaſſe ſubti lior: priuata enim iudicia maximarum quidem re rum. In iuriſconſultorum mihi videntur eſſe pru dentia. Nam ⁊ adſunt multum: ⁊ adhibentur ī cō ſilia: ⁊ patrōis diligētibꝰ ad eoꝝ prudētiā cōfugiēti bꝰ haſtaſ miniſtrāt. In oībꝰ igit̉ iudiciis ī ꝗbꝰ ex fi de bōa ē additū primus cauſarū vſus ē. vt īter bo nos bene agi oportet. In primiſqꝫ in arbitrio rei vxorie: in quo eſt quid melius: equius parati eē de bent. Illi dolum malum. illi fidem bonā. illi equū bonum. illi quid ſocius ſocio. Quid eum qui nego cia aliena curaſſet ei cuius ea negocia fuiſſēt. Quid eum qui mandaſſet: eumue cui mandatū eſſet: alte rum alteri preſtare oporteret. Quid virum vxori. quid vxorem viro tradiderunt. Licebit igitur dili genter cognitis argumentorum locis: non modo oratoribus ⁊ philoſophis. ſed iuris etiam peritis copioſe de conſultationibus ſuis diſputare. ¶ Diuiſio cauſaruꝫ loco atqꝫ ordine ſuis partibus di ſtributo: de loci eiuſdem facultate: quibuſqꝫ vberius quibuſqꝫ anguſtius accommodetur: vti ſepe Cicero ni mos eſt: diſſerit. Primum enim inquit oratoribus ac philoſophis quorum in diſputationibus larga ma teria eſt: multa ex cauſarum loco argumentorum ſuꝑ petit copia. Communis quippe oratoribus ac philoſo phis hic locus eſſe proſpicitur qui ē a cauſis. His na turas rerum quod eſt philoſophie proprium: illis ꝙ oratorie facultatis eſt facta probantibus. Nam ⁊ cuꝫ res quelibet queritur: eius cauſe a philoſophis veſti gari ſolent. Quibus premiſſis vt ſuperius dictum eſt comitatur ſtatim quod concludendum eſt. ⁊ oratores ad ſuſpitionem mouendam detergendamue factorū cauſas requirunt. Hoc quippe ſtabile in hominuꝫ mē tibus manet: quod neqꝫ factum neqꝫ res vlla preter illam omnium principem naturam ſine proprijs cau ſis poſſit exiſtere. quo ſit vt vberrimus cauſarum vſus ſit in rhetorum orationibus. philoſophorumqꝫ tractatu. ſed vt hunc libellum. Marcus Tullius ſcri bens pleraqꝫ omnia Trebatio dediſſe videat̉: Hunc locum iuris quoqꝫ conſultis attributum eſſe demon ſtrat dicens. ⁊ ſi non tam vberes oportunitates habe at hic locus in iuriſperitorum reſponſionibꝰ: ſubtiliꝰ certe atqꝫ acutius pro ipſius artis natura tractari po teſt.ſ. vbertatem que deerat: ſubtilitate que poterat ineſſe compenſans. Habent enim etiam ipſi propriuꝫ campum in quo eorum virtus poſſit enitere. Eſt eniꝫ iuriſconſultorum prouincia priuatarum queſtio cau ſarum: maximeqꝫ in illis negocijs hic cauſarum locus examinabitur: in quibus bone fidei iudicia nectuntur
In his enim qui fuerit animus contrahentium quer ſolet. qui deprehendi vix poterit: niſi precedētibꝰ cau ſis intelligatur. In his igitur iudicijs in quibus addi tur: vt ex bōa fide iudicēt: id eſt vbi ita iudices dāt̉ vt non ſtrictas inter litigantes ſtipulationes ſed ho nam fidem querant. Plurimus cauſarum vſus ē. ac ditur vt inter bonos bene agi oportet. conſiderantu mores inquiruntur conſilia. Statuitur quibus quido de cauſis adminiſtratū ſit. In primiſqꝫ in iudicio vx rie rei vberrimus cauſarum tractatus eſt. Eſt auter iudicium vxorie rei. quotiens poſt diuortium de dot contentio eſt. Dos enim licet matrimonio conſtant bonis viri ſit: eſt tamen in vxoris iure ⁊ poſt diuorti velut res vxoria peti poteſt. Que quidem dos inter dum his conditionibus dari ſolebat: vt ſi inter vi rum vxoremqꝫ diuortium contigiſſet: ꝙ melius equi eſſet: apud virum remaneret: reliquuꝫ dotis reſtitu retur vxori. id eſt vt quod ex dote iudicatū fuiſſet m lius: equius eſſe vt apud viruꝫ maneret: id vir ſibi re tineret: quod vero non eſſet melius equius apud viꝫ manere: id vxor poſt diuortium reciperet. In quo iu dicio non tantum boni natura ſpectari ſolet. verū ēt comparatio bonorum ſit: vt non tam quod equum: melius equiuſqꝫ eſt id ſequendum ſit. Que omnia e p̄cedentibꝰ cauſis inueſtigari ſolent. Nā ſi viri culp diuortium factuꝫ eſt: equius melius eſt nihil apud v rum manere. Si mulieris eſt culpa: equius melius eft ſextans retineri. In hiſqꝫ omnibus peritiſſimi iuriſ conſulti eſſe debent. quo ſit vt Trebatiuꝫ quoqꝫ ho tetur ad ſtudium. Multa enim eſſe dicit que eorum operam expectant. illi enim inquit dolum malum li bonam fidem. illi equum ⁊ bonum. illi etiam qui ſocius ſocio preſtare debeat. quid is qui alienum ī ſe gerendum ſponte negocium ſuſcepiſſet: ei cuius id ne gocium fuerit. quid is qui mandauerit ei cui manda uerit ſuorum negocioruꝫ actiones. quid vir vxori. ꝗd vxor viro tradiderunt. que omnia ad poſteriora car ſe ſunt atqꝫ exinde iudicia ſumuntur. iccirco enim ver bi gratia quodlibet illud iudex pronunciare debet in vxoris ac viri cauſa. qꝛ virum hoc p̄ſtare oportet vx ri. iccirco etiam mandator ei cui mandauerit: oblig tus eſſe iudicandus eſt. quia inter mandatorem ſuſ ptoremqꝫ negocij illud eſt obſeruandum. omnia que qꝫ que quiſqꝫ alteri. preſtare debꝫ ea in tractandis i dicandiſqꝫ negocijs cauſe ſunt. quocirca recte concli ſit diligēter cognitis argumentoꝝ locis ⁊ oratoribꝰ ph̓is ⁊ iuriſcōſultis argumentoꝝ copiā nō defutura ¶ Coniunctus huic cauſarum loco ille locus eſt. ꝙ efficitur ex cauſis: vt enim cauſa quid ſit effectum indicat: ſic qd̓ effectum eſt: que fuerit cauſa demō ſtrat. hic locus ſuppeditare ſolet oratoribus ⁊ poe tis: ſepe etiam philoſophis. ſed his quis ornate ⁊ copioſe ⁊ loqui poſſunt: mirabilem copiam dicen di: cum denunciant quid ex quaqꝫ re ſit futurum. Cauſarū enim cognitio cognitionē euentorū facit. ¶ Omnia que ad ſe referuntur recte dicuntur eſſe con iuncta ipſa enim relatio rerum efficit coniunctionen ꝙ ſi cauſa alicuius cauſa eſt: non alterius niſi ſui ene ctus eſt cauſa. itemqꝫ ſi eſt aliquis effectus: ex cauſaꝫ principijs venit. iure igitur ab effectis locus. cauſari loco debet eſſe coniunctus. quoniaꝫ vero ſemper que ad ſe referunt̉ equantur: neceſſe eſt: que vbertas ſit cauſarum: eadem quoqꝫ ſit effectorum. Quoniaꝫ. n̄ cauſa preter effectum eſſe non poteſt: cuꝫ ſit cauſa ſu px eſttiſ

In topica Ticero. Commentarioꝝ li. vl. 169
per effectum: neceſſe eſt vt ex euentibus quoqꝫ atqꝫ effectibus plurima argumenta ſuppetant. ſi quidem ex cauſis etiam plurima contrahuntur. nā ſicut cuiuſ libet effectus poteſt cauſa tractari: ſic ex qualibet cā poteſt: qui ſit euentus oſtendi. recteqꝫ ait cauſarū co gnitio euentorum cognitionem facit. vt enim in pre dicamentis oſtenditur. ſciri relatiuum aliquod non pōt preter reliqui ſcientiam relatiui. ¶ Reliquus ē cōparationis locus: cuius genꝰ ⁊ exē pluꝫ ſupra poſituꝫ ē: ⁊ ceterorum nunc explicanda tractatio ē. Comparantur igit̉ ea que: aut maiora: aut minora: aut paria dicuntur. in quibus expectā tur hec numerus: ſpecies: vis quedā etiaꝫ ad res aliquas affectio. Numero ſi cōparabuntur vt plu ra bona paucioribus bonis antēponātur: pauciora mala malis pluribꝰ. Diuturniora bona breuiori bus. longe ⁊ late ꝑuagata anguſtis: ex quibus plu ra bona ꝓpagentur: queqꝫ plures imitent̉ ⁊ faciāt. Specie autē cōparantur: vt anteponantur: que pre pter ſe expetenda ſunt: his que propter aliud: ⁊ vt innata atqꝫ inſita aſſūptis ⁊ aduentitijs: integra cō taminatis. Iocūda minus iocundis: honeſta ipſis etiā vtilibus. Procliuia laborioſis. neceſſaria nō neceſſarijs. Sua alienis. rara vulgaribus. Deſide rabilia his quibus facile carere poſſis. Perfecta inchoatis. tota partibus. Rōne vtentia ratiōis ex pertibus. voluntaria neceſſarijs. animata inanima tis. naturalia nō naturalibus. artificioſa non artifi cioſis. Uis aūt in comparatione ſic cernitur. Effi ciens cauſa grauior ꝙͣ non efficiens. Que ſeipſis cōtenta ſunt: meliora: ꝙͣ q̄ egent alijs. Que in nr̄a ꝙͣ que in aliorum poteſtate ſunt. Stabilia incertis Que eripi non poſſunt his que poſſunt. Affectio aūt ad res aliquas eſt huiuſmodi. Principuꝫ cō moda maiora: ꝙͣ reliquorum. Itemqꝫ que incun diora: que pluribus probata: que ab optimo quoqꝫ laudata. Atqꝫ vt hec in cōparatione meliora ſunt: ſic deteriora q̄ his ſunt contraria. Parium aūt cō paratio nec elationē hꝫ: nec ſubmiſſionem. eſt.n. eq lis. Multa aūt ſunt: q̄ equalitate ipſa comparētur. Que ita fere concludunt̉. Si conſilio iuuare ciueſ ⁊ auxilio equa in laude ponendū eſt: pari gloria de bent eſſe hi: qui conſulunt ⁊ hi qui defendunt at qd̓ primum eſt. quod ſequitur igitur. C Omnis comparatio duplex eſt. aut enim equalia fi bimet comparantur: aut inequalia. ſed in his q̄ ſunt equalia ſemper eadem eſſe notatur equalitas. Ineqͣ lia autem in gemina veluti membra diuiduntur: mi noris ſcilicet atqꝫ maioris. Nam quod minus eſt: nō per ſe minus eſt ſed cōparatione maioris. Itēqꝫ qd̓ maius eſt: minoris comparatiōe dicitur maius. Que cum ita ſint diuidit atqꝫ an̄ oculos ponit oīum com parationum modos. ⁊ qd̓ raro in ſuperioribus locis fecit: ipſas maximas propoſitiones ponit in cōpara tionibus conſtitutas: vt ſi quando loco ſit nobis com parationis vtendum habeamus quoddam: velut in uentionis exemplar: ad quod querentem animū poſ ſimus aduertere. Omnis igitur comparatio aut in nu mero conſtat: aut in ſpecie: aut in vi: aut in aliqua lo cata extrinſecus affectione. Nam quodcūqꝫ conferre
contendimus aut numero comparamus: ⁊ ẜm id ali ud maius: aliud minus eſſe decernimus. aut ſpeciem ipſam intuentes: eamqꝫ alij comparantes de excellē tia iudicium damus. aut aliud conſideramus: ꝗd res queqꝫ poſſit efficere: ⁊ in quantum eius poſſit ꝓgre di natura. aut ex aliorū quodammodo continentia: ⁊ ex circunſtantium affectione rem quam alij conferi mus int̓uemur. Numero igitur que comparantur: ſi ex eodem ſint genere: plura paucioribus anteponunt̉ velut ſi bona omnia ſint equalia: iure quiſquam plu ra bona paucioribus anteponit. Et eſt hec maxima ꝓ poſitio. Plura bona paucioribus anteponuntur. ⁊ in ceteris quoqꝫ eadem ratio perſpicitur maximaruꝫ ꝓ poſitionum. at ſi oīa in contrario ſint genere: plurali tati paucitas preferenda eſt vt pauca mala pluribus malis. mala vero ipſa bonis nullo modo conferunt̉. Que.n. vllo modo compenſantur: in eodem eſſe gene re debent non in contrario. Nam cū aduerſum ſe cō traria e regione locata ſunt: cōferri comparariqꝫ nō poſſunt: quia ſibi intelliguntur eſſe inimica. Eſt etiaꝫ ſcd̓m numerum comparatio in temporis quoqꝫ ratio ne. Nam cum tempus certis quibuſdam ſpaciis di uidatur: velut hore diei menſis atqꝫ anni. Ex equali bus bonis ea magis eligenda ſunt que diuturnius ꝑ ſeuerant. ꝙ in numero poſitum eſſe nullus ignorat. Ipſa enim diuturnitas plurimos eē vel dies vel mē ſes vel annos fatetur: quibus duret id quod eligitur Longe ⁊ late peruagata bona anguſtis ⁊ in vnuꝫ mi nimum locum coartatis numeri cōparatione p̄cedūt Naꝫ que longe lateqꝫ peruagata ſunt ea in plurimas gentes regioneſqꝫ diffuſa ſunt. pluralitas v̓o cuiuſli bet rei numeruꝫ ſpectat. Iā vero ec quo plura propa gantur bona quis non iudicet eſſe meliora his quo rum eſt inops bonoꝝ contractiorqꝫ fecūditas. Quis ēt bonum qd̓ plures imitētur vt faciant ceteris que ita non ſint excellere non arbitretur. q̄ in numero cō ſtare quis neſciat: qn̄ ī numero pluralitas ꝯſtat. Spe cie vero cōparantur: qͣ per ſeipſa conſiderata ſue quo dāmodo pulchritudinis merito ceteris anteferūtur. Meliora.n. ſunt que per ſe: quā que ꝑꝑ aliud expetū tur veluti ſalus que per ſe expetitur: medicina ꝓpter ſalutem. Quocirca melior eſt ſalus quam medicina: atqꝫ hec non ad aliquem numeꝝ non poſtremo ad ali quam quantitatē ſed ad ipſam ſpēm ſalutis ac medi cine conſiderationē referentes iudiciū promimus. I la quoqꝫ que innata atqꝫ inſita ſunt: aſſumptis ⁊ ad uentitiis meliora iudicantur. vn̄ innata moribus gra uitas longe amplius excellit eam: que per imitatio nem affectatur. Integra etiā potius quā contamina ta melioris iudiciuꝫ ferunt. Nam que integra ſunt: ſuam ſpēm ſeruant q̄ cōtaminata ſunt: atqꝫ ex aliqua parte viciata: ſi qua ēt inerat: ſpēi pulchritudinē per diderunt. Iocunda minus iocundis meliora cōmunis oīum animalium natura diiudicat. Honeſta vtilibuſ ſapientes anteponunt. procliuia laborioſis anteferri illa res monſtrat. qd̓ nemo ad eundem finem per la borioſam atqꝫ aſperam viā tendere cupiat: ad quem poſſit procliui: faciliqꝫ itinere peruenire. Labor quip pe omnis iniocundus eſt. iocunda eſt facilitas. Neceſ taria etiā non neceſſariis partim preferri: partim ēt poſtponi debent. Quod Marcus Tullius tacuit. Ne ceſſaria quippe preferuntur his non neceſſariis: que non boni ratione. ſed voluptatis appetitione ſunt cō ſtituta. veluti luxu regio parata conuiuia nullus ſa ꝑiens iudicet eſſe meliora his que nature expleant in

In topica cicero. commentarioꝝ liber. vi.
digentiam. quedaꝫ vero ſunt que ipſa ſpecie boni: cū non neceſſaria ſint: meliora ſunt neceſſariis. Nā viue re neceſſarium eſt: ⁊ ſine eo ſubſiſtere animal nequit. Philoſophari vero non eſt neceſſarium: melius ta men longeqꝫ excellentius philoſophum viuere: quā tantū viuere. Illud.n. raro pauciſqꝫ etiam vtentibꝰ rōne conceſſum. Illud pecudibus cōe nobiſcum. ſua quoqꝫ alienis iure meliora eſſe dicuntur. veluti hoī bus ratio potius quā voluptatis appetitio illud enꝰ propriū eſt hoīs illud alienū. rara quoqꝫ vulgaribꝰ meliora ſunt. atqꝫ hic locus approbat id: qd̓ ſuꝑius di ctum eſt. philoſophantē vitā ipſa vita eſſe meliorem. Nā q̄ rara ſunt: facile id quod vulgare eſt antecedūt Deſiderabilia ēt his quibus facile carere poſſis. illa res approbat eē meliora: ꝙ maxīe deſiderant̉: ⁊ ſine his anxia vita eſt. veluti ſi ꝗs capillis viſuꝫ conferat. Egrius.n. toleramus carere viſu quā capillis. itaqꝫ ex hoc meliorē eſſe viſuꝫ capillis iudicamus. Qd̓ his facile: illo equo aīo carere non poſſumus. Perfecta et imperfectis naͣliter excellunt. illa.n. ſuam formam adepta ſunt. illa minime. Tota ēt partibus eodē mō excellentiora eſſe arbitramur. Nam quod totum eſt: hꝫ natura propriam formam. Quod vero pars eſt ⁊ ad totius nititur perfectionē: nondū ſue pulchritudi nis ſpēm cepit: niſi ad totius integritatem referatur. iā vero ratione vtētia rationis expertibus nullus du bitat eſſe meliora. Uoluntaria quoqꝫ neceſſariis iu re anteponunt̉. Nam q̄ voluntaria ſunt libera ſunt. q̄ neceſſaria quodā nos veluti dōinio neceſſitatis aſtri gunt. atqꝫ iō meliora eē voluntaria neceſſariis exiſti mamus. quāquā in hoc ēt illud intelligi poſſit quod a nobis ſuꝑius dcm̄ eſt. Non neceſſaria ſepe neceſſa riis anteponi. quandoquidē ea q̄ voluntaria ſunt nō ſunt neceſſaria: voluntaria v̓o meliora ſunt neceſſari is. Non neceſſaria igr̄ ſepe neceſſariis excellunt. aīa ta quoqꝫ inanimatis ipſius aī vegetatione conſidera ta anteponenda eſſe rō perſuadet. Nālia etiam/ non nālibꝰ ⁊ artificioſa inartificioſis. Optimuſqꝫ hic gra dus eſt: vt naturā arti: artem preferas inertie: ars ꝗp pe imitatur naturam. quo ſit vt id quod in ſe retinet pulchri ex naͣ veniat: cuius imitari ſpeciem cupit lon ge vero poſtrema ſunt: q̄ cū artificio carent: nō a ſpē ſolū nature: verū etiam ab imitatione diſcedunt. atqꝫ hec quidē de ſpecie in comparationibus conſiderant̉ vis āt in eo conſiſtit in quo conſideratur ꝗd vnaq̄qꝫ res poſſit efficere. nam quod queqꝫ res poteſt. ea vis eius rectiſſime dicit̉. efficiens igit̉ cauſa grauiorem vim hꝫ quam ea que nihil efficit velut artifex melior quā materia. illa quippe ſtolida eſt atqꝫ īmota. Nec aliꝗd efficiens: niſi formā ab artifice.i. ab efficiēte cā ſuſceperit. item que ſeipſis contenta ſunt: meliora eē his videntur q̄ egent alijs veluti oīum deus optimꝰ eſt: qꝛ nullo indiget. ⁊ ipſo cuncta ſunt indiga. itē que in noſtra ſunt poteſtate magis eligenda ſunt quam q̄ in aliena manu poſita facile labunt̉. quo ſit vt ſit vir tus melior quam diuitie. Nam virtus eſt in nr̄a pote ſtate: diuitiarum fortuna domina eſt. iam vero ſtabi lia incertis: q̄ eripi non poſſunt his que poſſunt ſi tn̄ bona ſunt ꝗs non intelligat eſſe meliora: quorum tn̄ locoꝝ pars contraria contrarium tenet. inſpectis ꝗp pe his q̄ meliora ſunt ſi horum aduerſa videamus de teriora ſunt. reſtat in affectione poſita comparatio q̄ ita tractat̉ vt non per ſemetipſam res que alij confer tur: ſed ex alterius cuiuſlibet conſideratione penſet̉. velut in tribus quibuſdā rebus ſi due ad ſeinuicē cōparentur eo ꝙ ad tertiā plus minuſue iungāt̉. Sunt .n. duo quedam humanis rebus accōmodata: quarū vna principibus atqꝫ etiam ipſi reipublice accōmoda tior eſt. Hic igit̉ iudicabimus eam rem eſſe melioreꝫ q̄ melioribus prodeſt.i. aut reipublice vel principibꝰ non conſiderantes vt ſeſe res habeat. Sed quantum reipublice vel principibus adiuncta ſit. Hec igit̉ res ex affectiōe eſt cōparata meliuſqꝫ iudicatur id quod principibꝰ comodū eſt quā id ꝙ aliꝗbus priuatis: qm̄ principes reliquoꝝ etiam continent ſtatum. Eodem mō que ſequūtur: vt q̄ iocundiora pluribus: riora inter multos: q̄ pluribus cōprobata ſunt ra ducant̉. Nā etiam ſi minus ipſa huius nature Sꝫ affectione tn̄ vt dictū eſt: eorum quibus diora vel inter quos clariora ſunt aut a quibu tur: meliora extimanda ſunt. Sed qͣꝫ qͣꝫ id qd̓ a pluri bus bonū ducitur: ſuꝑius in ea cōparationi ſuerat in qua fiebat ẜm numerū comparatio: impedit eundē locū ẜm aliam ⁊ aliaꝫ conſiderationē diuerſis generibus ſubdi: velut ala auis cū ſubſtāti ſit eadē tn̄ ad aliꝗd eſſe intelligit̉: ſi ad alatū ꝯſideret̉ Illa quoqꝫ ex affectione vident̉ eſſe meliora q̄ ab eo laudata ſunt ꝯͣ quē dialetica rōne vel rhetorica facu tate diſſerit̉. Nā vt reuincere aduerſariū poſſis ſat ēꝫ ſi eū tibi ꝯſenſiſſe monſtraueris: atqꝫ id aliqn̄ velut optimū predicaſſe qd̓ tu meliꝰ re propoſita mōſtrare ꝯtēdas. Dictis igit̉ oībus meliorū locis his oppoſitis q̄ deteriora ſunt ꝯtinebūt. Pariū v̓o nulla diſcretio eſt. Neqꝫ.n. qd̓ par eſt: aut intenſionē ſumere aut re vel ſpē vel vi vel affectiōe fuerint: equa: paria eē di cunt̉. Cōe āt cunctoꝝ exemplū eſt qd̓ Cic. in eqͣli ꝯſtituit: q̄ eqͣlitas in cūctis paribus equa eſt. Sꝫ ve numero vel ſpē vel vi vel affectiōe paria ſunt. Naꝫ in eoꝝ cōparatiōe q̄ maiora vel minora ſunt: vna q̄dam qͣlitas eſt: ſꝫ hoꝝ acceſſiōe variant̉. Nā ꝗbus in ead qualitate ē maior numerꝰ pulchrior ſpēs efficatiorqꝫ vis ad p̄cioſiora ꝯiūctior affectio: ea meliora eē eſti bunt̉. Que ſi equa fuerint: in eadē qͣlitate paria ſunt Exēplū v̓o qd̓ poſuit ad eblandiendū T rebatii aīuꝫ valet: cū propriā.i. oratoriā facultatē cuꝫ iuriſperit. rū laude ꝯiungit. hoc mō. Si cōſilio iuuare ciues: qꝛ̓ iuriſperitoꝝ eſt: ⁊ auxilio qd̓ oratoꝝ ē: equa in laude ponēdū eſt: pari gl̓ia debēt eē hi qui cōſulūt.i. ꝑiti it ris: ⁊ hi ꝗ defendūt.i. oratores. at qd̓ primū ē. Ideſ conſilio aūt iuuare ciues ⁊ auxilio equa ī laude pon dū eſt qd̓ ſequit̉ igitur.i. infertur. ea vero concluſio ī per quā dicimus. hi igit̉ qui cōſulunt: ⁊ hi qui defe dunt: pari gloria eſſe debent. Hic aūt breuiter dial cticoꝝ more protulit: qui ſic enunciant. Si dies ē lu cet. at ꝙ primū eſt. id autē tantūdem eſt. ac ſi dicatu At qui dies eſt. in propoſitione.n. que eſt. ſi dies ē lu eſt. prior eſt ꝓpoſitio. dies eſt. concludūt ꝙ ſequit̉. I eſt igit̉ eſſe lucem. Id.n. in prima parte ꝓpoſitioni. que erat: ſi dies eſt: lux eſt ſequebat̉. hic quoqꝫ Cici ro ſic protulit. at ꝙ primum eſt ideſt conſilio ⁊ auxi lio iuuare ciues equa in laude eē ponendū. id.n. erat primū in ea propoſitione que dicebat: ſi conſilio ⁊ au xilio ciues iuuare equa in laude poneretur: pari gl ria eſſe oratores iuriſqꝫ conſultos. ꝙ ſequitur igitu ideſt pari gloria debent eſſe: qui conſulunt ac defen dunt. id enim erat conſequens in ea propoſitiōe qu ſtatuebat. ſi conſilio ⁊ auxilio ciues iuuare par eſſet pares eſſe qui conſulunt ac defendunt. ¶ Igitur

In topica Ticero. Commentarioꝝ li. vl. 70
¶ Igitur perfecta eſt oīs argumentoꝝ inueniendo rū preceptio: vt cū perfectus ſis a diffinitiōe: a par titione: a notatiōe. a cōiugatis. a genere. a formis a ſimilitudine a dr̄ia. a cōtrarijs. ab adiunctis. a cō ſequētibus. ab antecedētibus. a repugnantibus. a cauſis. ab effectis. a Cōparatione maioꝝ. Minoꝝ pariū. nulla preterea ſedes argumenti q̄renda ſit. ¶ Tam ⁊ſi ex his que dicta ſunt intelligit̉: nullū argu menti locū eſſe preteritū: breuiter tn̄ Ciceronis cōclu ſionē: qͣ ſe nihil omiſiſſe cōmemorat: ad ampliorē do ctrine fidē approbandā reor. in his.n. nihil oīno p̄ter mittit̉ q̄ certa rōne tractant̉. Nulla v̓o certior ratio diuiſione. ꝙ.n. ꝗſqꝫ partitur a cōibus ī particularia deducēs: cū rectū iter inſiſtat: labi atqꝫ ad errorē de duci nō pōt. locoꝝ igr̄ oīum prima diuiſio fuit in ea q̄ in ipſis hererent ⁊ ea q̄ aſſumerent̉ extrinſecus. Cuiꝰ diuiſiōis nihil mediū reꝑiri pōt. aut.n. in ipſo eſt ali ꝗd de quo q̄rit̉: aut extrinſecus neceſſe ē aſſumat̉. vi deamus igit̉ nunc quēadmodū diſputatio ꝑ nihil ob mittentē diuiſionē ferat̉. Eoꝝ igr̄ locoꝝ ꝗ in ipſis ſūt de ꝗbus agit̉ nūc ex toto nūc ex ꝑtibus nunc ex voca bulo: nūc ex affectis ſumit̉ argumentū. In his igr̄ ꝙ nihil relictū ſit ꝑſpicue apparet. In eo.n. ꝙ ꝯiunctu eſt: duplex diſcretio ē. vna ec eo ipſo qd̓ formatū eſt: atqꝫ ꝯpoſitū: qd̓ totū eſt. In quo ēt diffinitiōes adhi bent̉. alia in eius ꝑtibus inſpiciendis ex ꝗbus cōpoſi ti forma iuncta eſt. Sꝫ qm̄ naͣ hoīum id: qd̓ intelligit voce ſepius ꝓdit: Neceſſe eſt vt nomē quoqꝫ qd̓ ad ī tellectus declarationē adhibet̉ on̄dat aliquā rei quā ſignificat ꝓprietatē. Intellectus ꝗppe qualitatem re quā intelligit capit. Quocirca nomē quoqꝫ intellect qualitatē deſignat. Iure igr̄ dcm̄ eſt ꝓpetatē quandā rei vocabulo ſignificari. atqꝫ ita ex eo trahi argumen tū pōt. qd̓ vocat̉ a nota. Hoꝝ v̓o locoꝝ aliaſ partitio nes dedit: qͣs paulopoſt breuius colligemus. affecta vero q̄ vt ſuꝑius dcm̄ eſt: in relatiōe ꝯſiſtunt: ipſa ēt rite diuiſa ſunt. Nā q̄ referunt̉ ad aliꝗd aut ſubſtar tialia: aut accn̄tia. Subſtātialia vt cōiugata. nā iuſto in eo ꝙ iuſtus eſt iuſtitia ſb̓am facit. Nec id dico qd̓ hoī eē ex iuſtitia cōſtituat̉: ſed iuſto ꝗ iuſtitia diſcedē te corrūpit̉. Similis ⁊ de eo qd̓ eſt iuſte aduerbio rō eſt. eſt ēt ſb̓ale genus. ſpēs. dr̄ia. cā. effectus. Accn̄tia vt ꝯͣrium: ſimile: adiunctū: paria: maiora: minora. Co ſequētia v̓o atqꝫ repugnantia: qm̄ vt ſuꝑius dcm̄ eſt in cōditōe poſita ſūt: nūc ſubſtātialia reperiunt̉. nūc v̓o in accn̄tibus ꝯſiderant̉. Subſtantialia vt cū genꝰ antecedentē ſpēm: accn̄tia v̓o vt cū nigredo p̄ceden tē ſequit̉ eoꝝ. quāqͣꝫ ēt in cauſis aliq̄ antecedētes eē poſſint. De quaꝝ oīum ꝓpetatibus Tullius ſupra diſ ſeruit. atqꝫ vt in breuiſſimā deſcriptionē tota locorū diuiſio colligat̉: erit hoc mō. Oē argumentum aut ex his locis ducit̉: q̄ in ipſo de quo querit̉ inherent. aut extrinſecus aſſumūt̉. is v̓o locus ꝗ in ipſis de ꝗbꝰ am bigit̉ poſitus ē: diuidit̉ in eū locū: ꝗ ē ex toto: ⁊ in er̄ ꝗ eſt ex ꝑtibus: ⁊ in eū qui eſt ex nota: ⁊ in eū ꝗ eſt al affectis. is āt qui a toto eſt: a diffinitiōe locus vocat̉. diffinitionū v̓o alie ſunt ꝓprie alie nō ꝓprie. Non ꝓ priaꝝ v̓o alie ſunt q̄ ſingulis noībus denotant̉: alie q̄ orōe pandunt̉. Eaꝝ vero q̄ ſingulis noībus fiūt. Alie ſunt in ꝗbus ꝓ noīe reddit̉ nomen: q̄ dicunt̉ cataa tilexin. alie q̄ exempli gr̄a noī ſubiiciunt̉ q̄ dicūt̉ Z pi. Eaꝝ vero q̄ orōne declarant̉: alie fiūt a partitione alie a diuiſiōe: alie a differētiis p̄ter genus ꝙ s ppo ico u. xική dr̄: alie que ex pluribus qualitatibus ſiunt
etiam ſingulis totū id ſignificantibus: ꝙ oīs qualita tū collectio declarat: q̄ vocatur ποιοτησ: alie q̄ ex accidentibus nō ſingulis ſꝫ cunctis vnū aliꝗd efficien tibus conſtāt: alie q̄ ad dr̄iam dant̉: alie que ꝑ trāſla tionē: alie que ex priuatiōe ꝯͣrii. Alie que propriis noī bus aptāt̉ qͥ ēt υποτυπιυρεις dicunt̉. alie ꝑ indigē tiā pleni: alie ꝑ ꝓportionē. alie ꝑ relationē. alie ꝑ cāꝫ Item alia diffinitiōis diuiſio ẜm Tulliū principalis. ꝙ alie corporaliū reꝝ ſint: alie incorporaliū. ⁊ diffini tionis ꝗdē locus ita diuiſus eſt. a ꝑtibus aūt locus di uidit̉ ī ꝑtitionē ⁊ diuiſionē. A nota v̓o locus ſimplex ē ab affectis aūt alij ſunt a cōiugatis. alij a genere. alij a forma. alij a ſimili. alij a dr̄ia. alij a ꝯͣriis. alij ab ad iunctis. alij a cōſequentibꝰ antecedētibus ⁊ repugnā tibus. alij a cā. alij ab effectis. alij a cōparatione pari uꝫ: maioꝝ vel minoꝝ. Genus v̓o diuidit̉ in ſuprema genera: ⁊ in ea q̄ ēt ſpēs eſſe pn̄t. Spēs quoqꝫ diuidit̉ in vltimas ſpēs: ⁊ in ea q̄ ēt genera eſſe pn̄t. Similiū quoqꝫ alia in ſingulis cōſiderant̉ ⁊ vocātur exempla alia in pluribus: ⁊ appellat̉ inductio. alia in ꝯiunctis ⁊ vocat̉ ꝓportio. Itē dr̄iaꝝ: alie ſunt ſubſtantiales: alie ⁊ ſi nō ſubſtātiales inſeꝑabiles tn̄: alie neqꝫ ſub ſtātiales neqꝫ īſeꝑabiles. cōtrarioꝝ alia dn̄r aduerſa alia priuātia alia negātia: alia relatiua adiūctoꝝ v̓o alia ſunt q̄ an̄ rem exiſtunt: alia q̄ cū re: alia v̓o poſt rem. Locus v̓o cōditionalis diuiditur in an̄cedēs ꝯn̄s ⁊ repugnās. cāꝝ quoqꝫ multiplex locus eſt. alie nāqꝫ ſunt: q̄ vi ſua efficiūt: alie ſine ꝗbus effici n̄ pōt. Eaꝝ v̓o qͥ vi ſua efficiūt: alie ſunt neceſſarie nihilo indige tes: vt efficiant. alie v̓o indigentes vt efficiāt. alie vo indigētes ⁊ nō neceſſarie. Eoꝝ v̓o ſine ꝗbus nō effici tur: alie ſunt mobiles: alie īmobiles. Item cāꝝ alie ſunt nō ſpontanee: ex volūtate: alie ex ꝑturbatione: alie ex habitu: alie ex naͣ: alie ex arte: alie ex caſu. Rurſus cāꝝ alie ſunt cōſtantes: alie inconſtātes. Am plius cāꝝ alie ſunt volūtarie: alie ignorate. Ignora taꝝ pars in caſu: ꝑs in neceſſitate ē conſtituta. Neceſ ſariaꝝ pars in vi: pars in ſcitu poſita. ē effecta v̓o in tm̄ diuidi pn̄t: quātū ad ſuꝑius dictas cās referūtur. locus v̓o a comꝑatione minoꝝ pariū atqꝫ maioꝝ di uiditur in numeꝝ ſpēm vim ad res alias affectiones. Que cū ita ſint cūqꝫ nihil ſit in diuiſiōe p̄termiſſum recte. M. T. ꝑtitionē cōcluſit dicens nullā argumen ti ſedē eſſe preteritā. reſtat igr̄ locus ꝗ extrinſecus ſu mitur: quē qm̄ nihil iuris cōſultis ē vtilis. nō Treba tii cā: ſed neꝗd ꝑfecto oꝑi deeſſe videatur adiungit ¶ Sed qm̄ ita a principio diuiſimꝰ: vt alios locos diceremus in eo ipſo: de quo ambigit̉ herere. de ꝙ ꝗbus ſatis dictū ē: alios aſſumi extrinſecus: de his pauca dicamꝰ: ⁊ ſi ea nihil oīno ad veſtras diſputa tiōes ꝑtinēt. ſꝫ tn̄ totā rē ꝑficiamus qn̄quidē cepi muſ. Neqꝫ.n. tu is es quē nihil niſi ius ciuile dele ctet. Et qm̄ hec ita ad te ſcribunt̉: vt ēt in aliorum manus ſint vētura: det̉ oꝑa vt quāplurimum his: quos recta ſtudia delectant: ꝓdeſſe poſſimus. ¶ Ne locus nihil iuris perito ꝓfuturus negligentē ſui faceret trebatiū: veluti ꝗbuſdam ꝓhemii machinis orator reddit attentū. ait.n. ita ſeſe diuiſiſſe in princi pio: vt alios locoſ in ipſis herere diceret: de ꝗbus age retur: alios extrinſecus aſſumi. Et cū de ſuꝑioribus locis idonee diſputatū ſit: intractatā reliquā parteꝫ nō oportere p̄teriri. Neqꝫ.n. hunc eſſe trebatiū ꝗ ſua arte cōtentus ceteroꝝ ſtudia negligat: veꝝ diligētia

In tōpica cicero. commentarioꝝ liber. vi.
atqꝫ ingenio plurimū valens cuncta ad ſe ꝑtinere di cat: q̄ liberalibus ſtudiis annumerauerūt. ſimul dan dā eſſe oꝑam dicit: qm̄ beniuolo aīo Ciceronis opus trebatiª eſſet editurus: vt cū ī multoꝝ manꝰ veniſſet ꝓdeſſe his in integrū poſſet: ꝗ rectis ſtudiis teneren tur: hoc quoqꝫ trebatio bn̄ficii noīe ꝯcedere: ꝙ ad eū ſcripta: ⁊ per eū edita ꝓ futura plurimis cōſcriberet. ¶ Hec ergo argumētatio: q̄ dr̄ artis expers in teſti monio poſita eſt. Teſtimoniū aūt nūc dicimus ec̄: qd̓ ab aliqua re externa ſumitur ad faciendāfidē ¶ Extrinſecus poſitū argumenti locuꝫ: quē. M. T. vo cat artis exꝑtem: in teſtimonio poſitū eſſe ꝓnunciat. Dubitari aut pōt ꝗd hic locus a ſuꝑioribus differat quos in affectis locauit. Nā vti affecta ſemꝑ in rela tione ſunt ꝯſtituta: ita ēt teſtimonia ad ea quoꝝ ſunt teſtimonia referunt̉. Oē.n. teſtimoniū teſtate rei ē te ſtimoniū. Quocirca cur aut ea: q̄ affecta dudū voca ta ſunt: non extrinſecus collocent̉: aut ea q̄ nunc vocā tur extrinſecus: nō inter affecta ponātur: q̄ri poteſt. Cū preſertim ea q̄ adiuncta eſſe negocio ſuꝑius dixi mus: veluti quoddā teſtimoniū ſepe rebus afferant: cū ex eoꝝ q̄ p̄ceſſerunt: vel cōſecuta ſunt ſignis: quid geſtū ſit ꝯſiderari ſolet. Quoꝝ omnium cōis ſolutio eſt: ꝙ ex affectis argumēta q̄ fiunt ab oratore inueni untur: eiuſqꝫ oꝑe atqꝫ induſtria naſcunt̉. Ea v̓o q̄ ex trinſecus poſita ſunt: rei tm̄ teſtimoniū p̄bent. Nō.n. inueniunt̉ ab oratore: ſed his orator vtit̉ poſitis atqꝫ ante conſtitutis. Nā qͥ a genere: vel a ſpē: vel a cete ris affectis argumenta ſunt: ab ipſo quodāmodo ora tore pariunt̉. Teſtimonia v̓o ſibupſe non efficit ſꝫ ad cāꝫ vtitur ante p̄paratis: quo ſit vt argumenta ex af fectis in cā ſtatim: atqꝫ ex tꝑe naſcantur: ea vero que in teſtimoniis poſita ſunt an̄ rem p̄currentia: ꝯfirmā do vſum negocio poſterius p̄ſtent. ⁊ in adiunctis ab oratore coniectura colligit̉: ⁊ auditoꝝ mētibꝰ intima tur. Teſtimonia v̓o n̄ in cōiectura: aut in ſuſpitioni bus: ſed in rei geſte narratione ꝯſiſtunt. On̄dit auteꝫ vehemētius ꝗd eſſet teſtimoniū: cum dicit: id a ſe te ſtimoniū vocari: ꝙ ab aliqua externa re ſumit̉. Oīa quippe affecta: ab eis ad q̄ affecta ſunt: non vidētur externa. Teſtis v̓o nulla cum re teſtificata cognatio ne coniungit̉ niſi ſola noticia que nihil ad reꝫ q̄ geſta eſt attinet: Cū ſi geſtum negociū nullus agnoſceret: nihilominus tn̄ geſta res eſſet. ſed id poterat ēt ad ſi militudinem duci. Quid.n. minus eſſet aliquid: ſi ei ſi mile nihil reperiret̉: ſed ꝙ ſimile eſt: ei cui ſimile ē ea dem qualitate coniungit̉. Que qualitas vtrūqꝫ cōfor mat. Scīa v̓o qͣꝫuis efficiat teſtē: nulla tn̄ qͣlitate cō iungit̉ cū re: cuius illa noticia eſt. Neqꝫ.n. ſciētis noti cia rei geſte qͣlitas dici pōt: Cum ſi noticia qͣlitas rei poſſet intelligi pereūtibꝰ his ꝗ rē norunt: res vel inte riret: vel mutaret̉: ꝙ neutꝝ euenire neceſſe eſt. Qn̄ ꝙ dē abſūptis ſciētibus res ignorata poterit ꝑmanere ¶ Perſona autē: nō qualiſcūqꝫ eſt: teſtimonii pon dus hꝫ. Ad fidem.n. faciendam auctoritas queri tur. ſed auctoritatem aut natura: aut tempus affert Nature auctoritas in virtute eſt maxima. In tem pore autem multa ſunt que afferant auctoritatem: ingenium: opes: etas fortuna: ars: vſus: neceſſitas: Concurſio etiā nonnunꝙͣ fortuitarum rerum. ¶ Qm̄ locum artis expertē in teſtimonio eſſe poſituꝫ dixit: In teſtimoniis vero perſonaꝝ fidem ſuā inter ponentiū auctoritas querit̉: neceſſariū fuit: quibꝰ rebus fieri ſoleat auctoritas expedire ⁊c̄. quidē clariſſi me atqꝫ aꝑtiſſime dicta ſunt. Sꝫ ꝙ auctoritatē ī naꝫ tp̄ſqꝫ diuiſit. Cūqꝫ in tꝑe ingeniū. opes. etatē fortun artē. vſuꝫ. neceſſitatē. concurſionē et non nunqͣꝫ reꝫ fortuitaꝝ locauit queri pōt. Quid.n. attinet ad tp̄s ī geniū. Quid ars. ꝗd vſus. Nā etas atqꝫ opes fortūa: ⁊ fortuitaꝝ reꝝ concurſio ſubiecta ſunt tꝑi. Qm̄ vnū qd̓qꝫ hoꝝ variis tēporum vicibus ꝑmutat̉. Ingenij vero naͣe potius oportuit tribui. artē atqꝫ vſuꝫ tertiū quoddā: qm̄ neqꝫ tꝑi neqꝫ naͣe ſubiiciuntur. Quāqͣꝫ virtus quoqꝫ ipſa. quā. M. Tͣ. in naͣe rōne cōſtituit o buſdā non naͣlis: ſed tū doctrina tū recta exercitatio ne viuendi videat̉ aſcita. Sꝫ hec ita intelligenda di uiſio eſt: ꝙ oīs auctoritas aut ex magnis atqꝫ excellē tibus rebus ⁊ ꝑ naͣm optimis venit: aut ab his q̄ infe riore loco ſunt cōſtituta fidē non ex naͣe qualitate ſꝫ ex vulgo īſitis opinionibꝰ capit. Et maximas ꝗdē ex cellenteſqꝫ res in naͣ conſtituit. q̄ ſemper vt ipſe Tu lius multis in locis defendit: boni eſt appetens. at v̓o q̄ poſteriora ſunt ſub tꝑe poſuit. Idcirco ꝙ oīa tꝑib ſubiecta principalis boni nō retinēt ſtatū. Uirtus ꝗ dē in deterius flecti nō pōt. Ingeniū vero atqꝫ opes fortuna ⁊ ars. ⁊ vſus ſepe nō recta exercitatiōe depr uant̉. Nā quicꝗd hoꝝ fuerit a virtute ſeiunctū: dign tatē vere laudis amittit. ⁊ d̓ virtute quidē diſtulit d̓ cere. Poſteriorē vero ꝑtem.i. in tꝑe poſite auctorit. tis diuiſit: ⁊ euidētiſſimis patefecit exēplis. Nā ⁊ in geniis fides adeſt. atqꝫ ex ea p̄ſto eſt auctoritas plur ma. Eos ꝗppe ſapiētius loqui hoīes credunt: quoruꝫ ingeniū ad expediēda ꝗ propoſuerint ſufficit. opibi quoqꝫ p̄potentes dignos fide iudicāt. fortuna quo ⁊ dignitate p̄claris maieſtatē auctoritatis imꝑtiūt ī recte fortaſſe ſꝫ ⁊ iudiciūj in negociis ⁊ exiſtimatio v te opinione hoīum maxime continet̉. q̄ qꝛ mutari nō pōt ad eā cuncta rediget: eāqꝫ ſibi tractandā regen dāqꝫ ꝓponet orator. ars ēt atqꝫ vſus plurimū valēt In vtriſqꝫ.n. fidē noticia facit. Neceſſitas quoqꝫ id ꝙ latebat: extorquēs auctoritate ſubnixa ē. quet ab aīo: tū a corꝑibus venit. a corꝑibus cū igni ferre ac verberibꝰ veꝝ ꝙ latet aperit̉. ab aīo cū mens qui dā ꝑturbationis vel ignorātie cecitate confunditur Tunc.n. ꝗd dici: quid taceri debeat: minime diſtin guēs veꝝ ꝙ ocultū erat: ꝓdit: atqꝫ effundit in luceꝫ Nā iracundia ſepe ⁊ q̄libet aī perturbatio: ꝙ occult. dū foret haud cōtinet. q̄ idcirco hn̄t auctoritatē ad fi dē: qꝛ ſimpl̓r ꝓdita ſunt: Nec vlla calliditatis arte lata. qn ēt ignorātia pueroꝝ: vinolētia: ſomnus qͥd ſepe produxit in mediū: in ꝗbus ſi iudiciū fuiſſet vllū prolata nō eēt. Sepe ēt hoīes preter vllā aī pertu bationē īprudentes ꝓpria confeſſiōe obligati ſūt: d̓ cuncta ſimpl̓r effundūt: q̄ ſibi nocitura non eſtiment vt ſtaterio eueniſſe ꝓpoſuit: ꝗ interpoſito pariet ſtibus audiētibus ea cōfeſſus ē imprudēs ſe ab inſi antibꝰ audiri. ꝗbus vulgatis in iudiciūqꝫ ꝓlatis ca pitali ſnīa condēnatus eſt. atqꝫ hec quidē ignorati in neceſſitate ē ꝯſtituta. Nā qui neſcit id q. ignorat ne ſi velit ꝗdē poterit euitare. Que āt neceſſitas ex torquet: ipſa quodāmō vr̄ veritas dicere. atqꝫ iō elꝫ veluti auctoritate ſubnixis fides adhibet̉. Cōcurſio ē reꝝ fortuitaꝝ facit fidē: q̄ cum aliquotiens falſa dei gnet: tn̄ ita ē vehemens: vt ſe ab ea veritaſ explicat vix poſſit. qͣle eſt ꝙ de palamede narrat̉. phryx extu ctus ꝗ qͣſi a priamo miſſus videret̉. reꝑte priami ir phrygia manꝰ imitata: q̄ cōcurrentia fidē facereta ditiōis Hinc dicit. talis ēt fortuitaꝝ reꝝ concurſio ¶ Nam

In topica Ticero. Commentarioꝝ li. vl. 71
¶ Nam ⁊ ingenioſos ⁊ opulentos: ⁊ etatis ſpatio probatos dignos quibus credatur putant: non re cte fortaſſe: ſed vulgi opinio mutari vix poteſt: ad eamqꝫ omnia dirigunt: ⁊ qui iudicant. ⁊ qui exiſti mant. Qui enim rebus his quas dixi: excellunt: ipſa virtute videntur excellere. ſed reliquis quoqꝫ rebus: quas modo enumeraui: quamꝙͣ in his nul la ſpecies virtutis eſt: tamen interdum confirma tur fides: ſi fortuna aut ars quedam adhibetur. Magna eſt enim vis ad perſuadendum ſcientie: aut vius: plerumqꝫ enim creditur his qui exper ti ſunt. Facit etiam neceſſitas fidem: que tum a corporibus tum ab animis naſcitur. Nam ⁊ ver beribus: tormentis: igni fatigati: que dicunt: ea vi detur veritas ipſa dicere. Ea que etiam a pertur bationibus animi ſunt: dolore: cupiditate: iracun dia: metu: quia neceſſitatis vim habent: afferunt auctoritatem ⁊ fidem. Cuius generis illa etiam ſunt: ex quibus verum nonnunꝙͣ inuenitur: pueri tia: ſomnus: imprudentia: vinolentia: inſania. Naꝫ ⁊ parui ſepe indicauere aliquid quod ꝑtinet igno rari. ⁊ per ſomnum. vinum. inſaniam multa ſepe patefacta ſunt. multi etiam in res odioſas impru denter inciderunt. vt ſtaterio nuper accidit. qui ea locutus eſt bonis viris ſu bauſcultantibus pariete interpoſito quibus patefactis in iudiciumqꝫ pro latis ille rei capitalis iure damnatus eſt. huic ſimi le quoddam de Lacedemonio Pauſania accepi mus. concurſio autem fortuitorum talis eſt. vt ſi in teruentum eſt caſu cum aut ageretur aliquid quod proferendum non eſſet aut diceretur. In hoc ge nere etiam illa eſt in palamedem coniecta ſuſpicio num proditionis multitudo. Quod genus refuta re interdum veritas uix poteſt. huius etiam gene ris eſt fama vulgi quoddam multitudinis teſtimo nium. Que autem virtute fidem faciunt. ea bipar tita ſunt. ex quibus alterum natura valet. alterum induſtria. Deorum enim virtus natura excellit. hominum autem induſtria. Diuina hec fere ſunt teſtimonia. primum orationis. oracula enim ex eo ipſo appellata ſunt. ꝙ ineſt his deorū oratio. De inde rerum in quibus inſunt quaſi quedam opera diuina. Primum ipſe mundus. eiuſqꝫ omnis or do ⁊ ornatus. De inceps aerei volatus auiū atqꝫ cantus. Deinde eiuſdem aeris ſonitus ⁊ ardores multarumqꝫ rerum in terra portenta. atqꝫ etiam per exta inuenta preſenſio. a dormientibus quoqꝫ multa ſignificata viſis. Quibus ex locis ſumi in terdum ſolent ad fidem faciendaꝫ teſtimonia deo rum. in homine virtutis opinio valet plurimum. Opinio eſt autem. non modo eos virtutem habe re qui habeant. ſed eos etiam qui habere videan tur. Itaqꝫ quos ingenio: quos ſtudio. quos doctri na preditos vident. quorumqꝫ vitam conſtantem ⁊ probatam. vt Catōnis. Lelij. Scipionis. alio rumqꝫ plurium. videntur eis eſſe. quales ſeipſi ve lint. Nec ſolum eos cenſent eſſe tales qui in hono
ribus populi reqꝫ publica verſentur. ſed oratores ⁊ philoſophos ⁊ poetas ⁊ hiſtoricos ex quorum ⁊ dictis ⁊ ſcriptis ſepe auctoritas petitur ad facien dam fidem. Expoſitis omnibus argumentandi locis illud primum intelligendum eſt nec vllā eſſe diſputationem in qua non aliquis locus incurrat nec fere omnes locos incidere in omnem queſtio nem. ⁊ quibuſdam queſtionibus alios quibuſdam. alios eſſe aptiores locos. Queſtionum duo ſunt genera. Alterum infinitum. De finitum alteruꝫ. Definitum eſt quod hypotheſim greci. nos cau ſam. infinitum quod Theſin illi appellant. nos. propoſitum poſſumus nominare. Cauſa certis perſonis locis temporibus actionibus. Nego cijs cernitur aūt in omnibus aut in pleriſqꝫ eorū. propoſitum aut in aliquo eorum aut pluribus. nec tamen in maximis. Itaqꝫ propoſituꝫ pars eſt cau ſe. ſed omnis queſtio earum aliqua de re eſt qui bus cauſe continentur. aut vna aut pluribus aut nonnunquam omnibus. Queſtionum autem qua cunqꝫ de re ſint. Duo genera ſunt vnum cognitio nis. Alterum actionis. Cognitionis ſunt he qua rum eſt finis. ſcientia vt ſi queratur an a natura ius profectum ſit. an ab aliqua quaſi conditione ho minum ⁊ pactione. Actionis autem huiuſmodi exempla ſunt. Sit ne ſapientis ad rempub. acce dere; Cognitionis Queſtiones tripartite ſunt aut ſit ne. aut quid ſit. aut quale ſit queritur. haruꝫ prima coniectura. ſecūda diffinitione. tertia iuris ⁊ iniurie diſtinctione explicatur. Coniecture ra tio in quattuor partes diſtributa eſt. Quaruꝫ vna eſt cum queritur. Sit ne aliquid. Altera vnde or tum eſt. Tertia que id cauſa effecerit. Quarta in qua de mutatione rei queritur. Sic nec ne ſit vt quidnam ſit honeſtum. ⁊ quid equum re vera. an hec tantum in opinione ſint. Unde autem ortum ſit. vt cum queritur. natura an doctrina poſſit ef fici virtus. Cauſa autem efficiens ſic queritur qui bus rebus eloquentia efficiatur. De commuta tione ſic. Poſſit ne eloquentia commutatione aliqua conuerti in infantiam. Cum autem quid ſit queritur. notio explicanda eſt ⁊ proprietas ⁊ di uiſio ⁊ partitio. Hec enim ſunt diffinitioni attri buta. additur etiam deſcriptio quam υπτρα φυ greci vocant. Notio ſic queritur. Sit ne id equum ꝙ ei qui plus poteſt vtile eſt. Proprietas ſic. In hominem ne ſolum cadat. an etiam in be luas egritudo. Diuiſio ⁊ eodem pacio partitio. tria ne genera bonorum ſint. Deſcriptio qualis ſit Auarus. Qualis aſſentator ceteraqꝫ eiuſdem generis in quibus natura et vita deſcribitur. Cum autem queritur. Quale quid ſit aut ſimpli citer queritur aut comparate. Simpliciter expe tenda ne ſit gloria. Comparate preponenda ne ſit diuitijs gloria. Simplicium tria genera. De expetendo fugiendoqꝫ. De equo ⁊ iniquo. de honeſto ⁊ turpi. Comparationum auteꝫ duo vnū

In cōpica cicero. commentarioꝝ liber. vi.
de eodem et alio alterum de maiore et minore. De expetendo ⁊ fugiendo huiuſmodi. Si expe tende diuitie fugienda paupertas. De equo ⁊ ini quo. equum ne ſit vlciſci a quocunqꝫ iniuriam ac ceperis. de honeſto ⁊ turpi. Honeſtum ne ſit pro patria mori. Ex altero autem genere quod erat bi partitum vnum eſt de eodem ⁊ alio vt ſi queratur. quid interſit inter amicum ⁊ aſſentatorem. Re gem ⁊ Tyrannum. Alterum de maiore ⁊ mino re. vt ſi queratur eloquentia ne pluris ſit. an iuris ciuilis ſcientia. de cognitionis queſtionibus ha ctenus. Actiones relique ſunt. Quarum duo ge nera. Unum ad officium. alterum ad motum ani mi vel gignendum vel ſedandum planeue tollen dum. Ad officium ſic vt cum queritur. Suſcipi endi ne ſint liberi: ad mouendos animos cum fi unt cohortationes ad defendendam rempubli cam ad laudem ad gloriam. Quo ex genere ſunt querele incitationes miſerationeſqꝫ flebiles. rur ſuſqꝫ oratio. tum iracundiam reſtinguens: tum metum eripiens: tum exultantem leticiam com primens: tum egritudinem abſtergens. hec cum in propoſitis queſtionibus genera ſint eadem in cauſis tranſferuntur. Loci autem qui ad quaſqꝫ q̄ ſtiones accōmodati ſunt: deinceps eſt videnduꝫ. Oēs illi quideꝫ ad pleraſqꝫ: ſed alij ad alias: vi di xi aptiores. Ad coniecturā igitur maxime apta: q̄ ex cauſis: que ex affectis: q̄ ex coniunctis ſumi poſ ſunt. Ad diffinitionē autem pertinet rō ⁊ ſcientia diffiniendi: atqꝫ huic generi finitimū eſt illud: qd̓ appellari de eodeꝫ ⁊ de altero diximus. Quod ge nus forma quedā diffinitionis eſt. Si.n. queratur Idem ne ſit pertinatia ⁊ perſeuerantia: diffinitio nis iudicandū eſt. Loci aūt conuenient in eius ge neris queſtione: ꝯn̄tis: an̄cedentis: repugnantis: Adiūcti ēt hi qui ſumunt̉ ex cauſis ⁊ effectis. Nā ſi hanc rem illa ſequitur. hanc aūt non ſequit̉. aut ſi huic rei res illa antecedit: huic non antecedit: aut ſi huic repugnat. illi non repugnat. aut ſi huic rei hec. illius alia cauſa eſt. aut ſi ex alio hoc. ex alio il lud effectuꝫ eſt. Ex quouis horum id de quo que ritur. idēne an illud ſit. inueniri pōt. At tertiuꝫ ge nus queſtionis. in quo quale ſit. queritur. In com paratione ea cadunt. que paulo ante in comparatio nis loco enumerata ſunt. In illud autem genus in quo de expetendo fugiendoqꝫ q̄ritur adhibent̉ ea. q̄ ſunt. aut aī. aut corporis. aut externa vel cōmo da vel incōmoda. Itēqꝫ cum de honeſto turpiqꝫ q̄ritur. ad aī bona aut mala oīs oratio dirigenda ē. Eum aūt de equo ⁊ iniquo diſſeritur. eꝗtatis loci colligentur. Hi cernuntur bipartite. ⁊ natura ⁊ in ſtitutio. Natura ꝑtes hꝫ duas tuitionē ſui ⁊ vlciſcē di ius. Inſtitutio āt equitatis tripartita ē. vna ꝑs legitima eſt. Altera conueniens. Tertia moris ve tuſtate firmata atqꝫ ēt rurſus equitas tripartita dr̄ eſſe. vna ad ſuperos deos. altera ad manes. tertia ad hoīes pertinere. Prima pietas. ſcd̓a ſanctitas
tertia iuſticia aut equitas noīatur. De propoſito ſa tis multa deinceps de cā pauciora dicenda ſunt. pleraqꝫ.n. ſunt ei cum propoſito cōia. Tria igitur ſunt genera cāruꝫ. Iudicij. Deliberationis. Lau dationis: quarū fines ipſi declarant: ꝗbus vtendū locis ſit. Nā iudicii finis eſt ius: ex quo ēt nomen: Iuris autē partes tum expoſite cū equitatis. De liberandi finis vtilitas: cuius he partes: q̄ mō ſunt expoſite rerū expetendarū. Laudationis finis ho neſtas: de qua itē eſt antedictū. Sed diffinite que ſtiones a ſuis quoqꝫ locis: quaſi propriis: inſtituun tur: Que in accuſationē: defenſionēqꝫ partite. Ir quibus exiſtunt hec genera. vt accuſator perſonaꝫ arguat facti: defenſor aliꝗd opponat de tribus: aut non eſſe factū: aut ſi ſit factū: aliud eius facti nomē eſſe. aut iure eſſe factū. Itaqꝫ: aut inficialis: autcō iecturalis prima appellet̉. diffinitiua altera. Ter tia ꝙͣuis moleſtum hoc nomen ſit: Iuridicialis vo cetur. Harum cārum propria argumenta ex his ſumpta locis: quos expoſuimus. in preceptis orato riis explicata ſunt. Reſutatio autem accuſationis in qua eſt depulſio criminis: qm̄ grece ſtaſis dicit̉ appelletur latine Status. in quo primum inſiſtit: quaſi ad repugnandum congreſſa defenſio. Atqꝫ in deliberationibus ēt ⁊ laudationibus iidem exi ſtunt ſtatus. Nam ⁊ negantur ſepe ea futura: que ab aliquo in ſnīa dicta ſunt fore: ſi aut oīno fieri nō poſſunt: aut ſine ſūma difficultate fieri non poſſint In qua argumentatione ſtatus coniecturalis exi ſtit: aut cum aliquid de vtilitate: honeſtate. equita te diſſeritur. Deqꝫ his rebus que ſunt his contra rie: Incurrunt ſtatus aut iuris: aut nominis: quod idem contingit in laudationibus. Nam aut nega ri poteſt id factum eſſe quod laudetur. aut non eo nomine afficienduꝫ quo laudator affecerit: aut om nino nō eſſe laudabile: ꝙ non recte: nec iure factuꝫ ſit. Quibus generibus vſus eſt nimis impruden ter Ceſar contra Catōnem meū. ſed q̄ ex ſtatu cō tentio efficitur. eā greci έρρό μενον vocant: mihi placet id qm̄ quidem ad te ſcribo qua de re agitur vocari. Quibus autem hoc: qua de re agitur conti netur: hec continentia vocentur: quaſi firmamēta defenſionis: quibus ſublatis defenſio nulla ſit. Sꝫ qm̄ lege firmius in controuerſiis diſceptandis eē nihil debet: danda eſt opera: vt legem adiutricem ⁊ teſtem adhibeant. In qua re alii quaſi ſtatus e ſtunt noui. ſed appellantur legitime diſceptatiōes tum.n. defenditur: non id legem dicere: quod ac uerſarius velit: ſed aliud: Id autem contingit cuꝫ ſcriptū ambiguū eſt: aut due ſententie differentes accipi poſſunt: tuꝫ opponitur ſcripto voluntas ſci ptoris: vt queratur verba ne plus: an ſententia ve lere debeant. tum legi lex contraria affertur. Ita ſunt tria genera: que controuerſiam in omni ſcri pto facere poſſunt. Ambiguuꝫ. Diſcrepantia ſer pti: Et voluntati ſcriptura contraria. Iam hoc pe ſpicuū eſt: non magis in legibus ꝙͣ in teſtamētis: in ſtipulationibus

Primus.
ſtipulationibus: in reliꝗs rebus que ex ſcripto agū tur: poſſe controuerſias eaſdem exiſtere. Horum tractationes in alijs libris explicantur. Nec ſoluꝫ ꝑpetue actiōes: ſed ēt ꝑtes orationis iiſdē locis ad iuuant̉ ꝑtiꝫ ꝓprijs: ꝑtim cōibus. Ut in principiis quibus vt beniuoli. vt dociles. vt attenti ſint qui au diant. efficiendum eſt propriis locis: Itemqꝫ nar rationes. vt ad ſuos fines ſpectent ideſt vt plane ſint: vt breues. vt euidētes. vt credibiles: vt mode rate. vt cum dignitate. Que ꝙͣꝙͣ in tota oratiōe de bent eſſe. magis ſunt propria narrandi. Que autē ſequitur narrationem. fides ea perſuadendo. quo niam perficitur qui ad perſuadendum loci maxi me valeant. Dictum eſt in his. in quibus de omni ratione dicendi. peroratio autem ⁊ alia quedaꝫ ha bet: ⁊ maxime amplificationem. Cuius effectus hic debet eſſe. vt aut perturbentur animi aut tran quillentur. ⁊ ſi ita iam affecti ante ſint. vt augeat eo rum motus. aut ſedet oratio. Huic generi in quo ⁊ miſericordia ⁊ iracundia ⁊ odium ⁊ inuidia ⁊ ce tere animi affectiones perturbantur: precepta ſuꝑ peditantur alijs libris quos poteris mecum lege re cum voles. Ad id autem quod te velle ſenſeraꝫ cumulate ſatiſfactuꝫ eſſe debet voluntati tue. Naꝫ ne preteriret aliquid quod ad argumentum in om ni ratione reperiendum pertineret plura quam a te deſiderata erant. ſum complexus. feciqꝫ quod ſepe liberales venditores ſolent. Ut cuꝫ edes fun dumue vendiderint rutis ceſis receptis. Conce dant tamen aliquid emptori quod ornandi cauſa apte. ⁊ loco poſitum eſſe videatur. Sic tibi nos ad id quod quaſi mancipio dare debuimus. ornamen ta quedam voluimus non debita accedere. Finis Topice. CEiuſdem de differentiis Topicis liber primus. Mnis ratio diſſerendi quā logicen peripateti ci veteres appellauere in duas diſtribuit̉ par tes: vnā inueniendi: al teraꝫ iudicandi: Et ea quidē pars que iudici um purgat: atqꝫ inſtru it: ab illis analytice vo cata eſt: a nobis pōt re ſolutoria nūcupari. Ea vero q̄ inueniendi fa M8 cultatē ſubminiſtrat: a grecis topice: a nobis localis dr̄. Ac de illa ꝗdem parte q̄ iudicandi magi ſtra eſt: alias diſputabitur. Nunc v̓o conſiliū eſt ape rire ꝗ ſint loci: ⁊ que eoꝝ dr̄ie. ⁊ qui ēt quibꝰ aꝑti ſint ſyllogiſinis. Nec id ſimpl̓r atqꝫ vniformiter vr̄ eſſe fa ciendū: veꝝ duplex eſt tradenda partitio: vna ꝗdem a grecis voluminibus eruta. Altera v̓o ex. M. T. to picis ſumpta. Atqꝫ in his illud ad perfectionē ſpecu lationis eſt aſtruendū: vt ꝗbus vtraqꝫ modis diuiſio differat: ꝗbuſqꝫ conueniat explicet̉ quoqꝫ mō altera
alteram viciſſim poſſit includere. ⁊ nunc quidē nō in ſingulis īmorabimur: ſed de tota diuiſione cōiter diſ ſeremus. Locoꝝ tm̄ ex quibus argumenta naſcuntur. diffinitiones: exēpla dr̄iaſqꝫ colligentes. Singula v̓o pro qualitate oꝑis diligentius in his. viii. volumini bus expedita ſunt: ꝗbus Ariſtotelis topica in latinaꝫ vertimus orationē: vel his. vii. quibꝰ. M. Tulli To picis lucē plene expoſitionis infudimus Illic igr̄ cun cta ſunt ꝓpriis atqꝫ enodatis partibus expedita. Hic vero qͥ alias per mēbra pate facta ſunt: cōi ſpeculatio ne tractant̉. Nec dialecticos ſolū locos: ſed ēt rhetori cos quoue hi inter ſe atqꝫ a dialecticis differāt: cura eſt exequēdi: vt oībus vndiqꝫ locis plena cōſideratōe propoſitis eorūqꝫ dr̄iis inter ſe ⁊ cōitatibus pernota tis ⁊ argumentoꝝ copia comparetur ⁊ locoꝝ clara poſſit eſſe diſtinctio. Ut igit̉ cuncta perſpicuis rōni bus conſtent: paulo altius ordiendū eſt. ¶ Propoſi tio eſt oratio veꝝ falſumue ſignificans: vt ſi ꝗs dicat celū eſſe volubile. hec ⁊ enunciatio ⁊ proloquiū nūcu patur. ¶ Queſtio v̓o eſt in dubitationem ambiguita tēqꝫ adducta propoſitio: vt ſi ꝗs querat: an celū ſit vo lubile. ¶ Concluſio eſt argumētis approbata ꝓpoſi tio: vt ſi ꝗs celum ab alijs rebus probet eē volubile. ¶ Enunciatio ꝗppe ſiue ſui tm̄ cā dr̄: ſiue ad aliud af feratur approbandū ꝓpoſitio eſt: ſi de ipſa q̄ratur q̄ ſtio eſt: ſi ipſa ē approbata cōcluſio eſt. Idē igit̉ eſt ꝓ poſitio q̄ſtio ⁊ concluſio: ſed differunt mō ſupradicto Rgumentum eſt ratio rei dubie faciens fi dē. Nō vero idē eſt argumentū ⁊ argumē tatio. Nam vis ſnīe ratioqꝫ ea q̄ clauditur UAI oratione cū aliquid probat̉ ambiguum ar gumentū vocatur. Ipſa vero argumenti elocutio: argumentatio dr̄. Quo ſit vt argumentum quidē virtus ⁊ mens argumentationis ſit atqꝫ ſnīa. Argumnētatio v̓o argumenti per orationē explicatio. ¶ Locus aūt ſedes argumenti vel id: vn̄ ad propoſitā q̄ſtionem conueniens trahitur argumentū. Que cū ita ſint: ſinguloꝝ naͣ diligentius tractāda eſt: eorūqꝫ per ſpēs ac mēbra figuraſqꝫ diuiſio facienda. Ac priª d̓ ꝓpoſitione dicendū eſt. Hanc eſſe diximus orōnem veꝝ vel mendatiū continentē. Huius due ſunt ſpēs affirmatio vna: altera vero negatio. Affirmatio vt ſi quis ſic efferat celum eſſe volubile. Negatio ſi quis ita pronunciet celū volubile non eſſe. Haꝝ vero alie ſūt vniuerſales: alie particulares: alie indefinite: alie ſingulares. vniuerſales vt ſi quis ita ꝓponat. oīs hō iuſtus eſt: nullus hō iuſtus eſt. Particulares vero vt ſi quis hoc mō dicat. Quidā hō iuſtus eſt. Quidam hō iuſtus non eſt. Indefinite hoc mō. homo iuſtus ē. hō iuſtus non eſt. Singulares vero que indiuiduuꝫ: aut quid ſingulare ꝓponunt: vt Cato iuſtus eſt. Ca to inſtus nō eſt. Et.n. Cato indiuiduus eſt ac ſingula ris. Harum vero alias predicatiuas: alias conditio nales. ¶ Predicatiue ſunt que ſimpliciter proponun tur.i. quibus nulla vis conditionis adiungitur: vt ſi quis celum eſſe volubile ſimpliciter dicat. At ſi condi tio huic copulet̉: ſit ex duabus ꝓpoſitionibꝰ vna ꝯdi tionalis hoc modo. Celum ſi rotundū eſt volubile ē. Id enim conditio hec efficit: vt ita demum celum vo lubile eſſe intelligatur ſi ſit rotundum. Quoniaꝫ igi tur alie propoſitiones predicatiue ſunt: alie conditio nales: predicatiuarum partes terminos appellamus hi ſunt predicatus terminus ⁊ ſubiectus. Terminos autem verba voco ⁊ nomina quibus propoſitio con nectitur: vt in ea propoſitione qua dicimus. hnmo iu

Liber.
ſtus eſt. hec duo nomina.i. iuſtus ⁊ hō propoſitionis partes vocamus: eaſdem ēt terminos dicimus. Quo rum quidē alter ſubiectus eſt: alter predicatus. ſubie ctus eſt terminus qui minor eſt: predicatus vero qui maior ē: vt in ea propoſitiōe qua dr̄ hō iuſtus eſt. hō quidē minus eſt qͣꝫ iuſtū. Non.n. in ſolo hoīe eſſe pōt iuſtitia: verum ēt in incorporeis ſubſtātiis diuiniſqꝫ Atqꝫ ideo maior eſt terminus iuſtus hō vero minor. quo ſit vt homo quidem ſubiectus terminus ſit iuſtꝰ vero predicatus. Qm̄ vero hmōi propoſitiones ſim plices alteꝝ habent predicatum terminū: alterū ve ro ſubiectū a maioris priuilegio partis predicatiua propoſitio vocata eſt. Sepe aūt euenit: vt hi termini ſibi inuicem inueniantur equales hoc mō. homo riſi bile eſt. hō nāqꝫ ⁊ riſibile vterqꝫ ſibi equus eſt termi nus. Nā neqꝫ riſibile vltra hoīem porrigitur: neqꝫ hō vltra riſibile. Sed in his neceſſe eſt hoc euenire. vt ſi quidem inequales termini ſint: maior ſemper de ſub iecto predicetur. Si vero equales vterqꝫ conuerſa p̄ dicatione de ſe dicatur: vt vero minor de maiori pre dicetur: in nulla propoſitione contingit. CFieri autē pōt vt propoſitionum partes quas terminos dicimꝰ non ſolū in noībus: veꝝ in orationibus inueniantur. Nam ſepe oratio de oratione predicatur hoc mō. So crates cum Platōne ⁊ diſcipulis de ph̓ie ratiōe per tractat. hec quippe oratio que eſt cum Platōne ⁊ di ſcipulis ſubiecta eſt. Illa vero que eſt de ph̓ie ratiōe pertractat predicatur. Rurſus aliquādo nomen ſub iectum eſt: oratio predicatū hoc modo. Socrates de philoſophie ratione pertractat. hic.n. Socrates ſub iectus ſolus eſt: oratio vero qua dicimus de phie ra tione pertractat predicatur. Euenit ēt vt ſupponatur oratio: ⁊ ſimplex vocabulum predicet̉ hoc modo. Si militudo cum ſuperis diuiniſqꝫ ſubſtantiis iuſtitia ē. hec.n. oratio per quā profertur ſimilitudo cum ſupe ris diuiniſqꝫ ſubſtantiis ſubiicitur: iuſtitia vero predi catur. Sed de huiuſmodi propoſitionibus in his cō mētariis: quos in πέρι ἕρμηνέιασ Ariſtotelis libro conſcripſimus: diligentius diſſeruimus. ¶ Conditio nalium vero propoſitionum quas greci hypotheti cas vocāt: partes ſunt ſimplices propoſitiones. Qua re propoſitionis hypothetice pars quidē ea q̄ prius dicitur antecedens: que poſterius conſequens appel latur: vt in hac propoſitione que dicit. Si celū rotun eſt volubile eſt. Rotundum eſſe antecedit volubile eſ ſe conſęquitur. Harum quoqꝫ alie ſimplices conditio nales: alie vero coniuncte: ſimplices ſunt q̄ predicati uas habent propoſitiones in partibus: vt ea eſt quā ſuperius diximus. Si celum rotundum eſt volubile eſt. Rotundum eſt.n. ⁊ volubile eſt: vtreqꝫ diuiſe ac ſi gillatim intellecte predicatiue ſunt. Coniunctaꝝ ve ro multiplex differentia eſt: de quibus in his volu minibus diligentiſſime perſpeximꝰ: que de hypothe ticis compoſuimus ſyllogiſinis. Simpliciuꝫ vero hy potheticaꝝ propoſitionum quattuor ſunt differētie. aut enim ex duabus affirmatiuis categoricis conſtāt vt ſi rotundum eſt: volubile eſt. vtraqꝫ enim affirma tiua eſt: aut ex duabus negatiuis: vt ſi celum rotun dum non eſt: volubile non eſt. Nam rotundum non eſſe ⁊ volubile non eſſe: vtreqꝫ negationes ſunt: aut ex affirmatiua ⁊ negatiua: vt ſi quadratum eſt volu bile non eſt. Quadratuꝫ enim eſſe affirmatio eſt: vo lubile nō eē negatio eſt. Aut ex negatiua ⁊ affirmati ua: vt ſi rotundum non eſt: ſtabile eſt. Rotundū non eſſe negatio eſt: ſtabile vero eſſe affirmatio. ¶ Propoſitionum quoqꝫ alie ſunt per ſe note: ⁊ quarū pro batio nequeat inueniri: alie quas tam ⁊ſi animus au dientis probet eiſqꝫ conſentiat: tamen poſſunt alijs ſuperioribus approbari. Et ille quidem quarum pro batio nulla eſt: maxime ac principales vocantur: ꝙ his illas neceſſe eſt approbari: que vt demonſtra ri valeant: non recuſant. Eſt autem maxima pro poſitio vt hec: ſi de equalibus equalia demas. equa lia que relinquuntur ſunt. Ita.n. hoc per ſe notū eſt: vt aliud notius quo probari valeat: non poſſit eſſe. Que propoſitiones cū fidem ſui na gerant: non ſolu alieno ad fidem non egent adiumento: verum cete ris quoqꝫ probationis ſolent eſſe principium. Igitur per ſe note propoſitiones: quibus nihil eſt notius: in demonſtrabiles: ac maxime ⁊ principales vocantur. Que vero qͣꝫuis auditoris iudicio comprobētur: hn̄t tn̄ aliquid notius naturaliter: ex quo ſi de eis fiat q̄ ſtio: velut ex alieno fidem capiant: he demonſtrabi les ac minores poſterioreſqꝫ dicuntur. Et de propoſi tionibus quidē iſta ſufficiant. ¶ Queſtio vero dubita bilis eſt propoſitio in qua neceſſe eſt eadē fere oīa cō ſiderari: que duduꝫ in propoſitione dicta ſunt. Alie nāqꝫ ſunt ſimplices: alie cōpoſite. Simplices vt he q̄ ex ſimplici propoſitione deſcendunt hoc mō: vt ſi q̄ ratur: an ſit celum volubile. Hec.n. ab ea venit ꝓpo ſitione q̄ dicit eſſe celum volubile. At ſi ex conditiona li cōpoſita propoſitione principiū ſumat: ipſa erit con ditionalis atqꝫ compoſita hoc mō. an ſi celū rotundū eſt volubile eſt. hec nāqꝫ a conditionali propoſitione ſumpſit initium que eſt. Si celū rotundū eſt: volubi le eſt. Et q̄ſtio ergo alia quidē predicatiua eſt: alia cō ditionalis. Quo ſit vt cedē ſint partes quoqꝫ q̄ſtio nis: qͥ dudum eſſe dicte ſunt propoſitionis. ¶ Predi catiue igitur queſtiones habent terminum predicatū atqꝫ ſubiectum: vt in ea qua dubitatur: an celū ſit vo lubile. Nam volubile predicatur: celū vero ſubiectuꝫ eſt. Maior.n. eſt terminus volubile qͣꝫ celum. Neqꝫ .n. ſolum celū volubile dici pōt: Que vero coniuncta eſt queſtio. habebit partes qd̓ antecedit: ⁊ quod ſeꝗ tur: vt in ea que dicit: an ſi celum rotundum eſt volu bile eſt. Antecedit quidē rotundum eſſe. ſequit̉ vero volubile eſſe. Que cum ita ſint: in predicatiua ſola q̄ ſtione dubitatur: an ſubiecto termino predicatus in hereat. In hypotheticis vero q̄ſtionibus id tm̄ que ritur: an illam rem qͥ precedit: comitetur id quod ſe quens eſſe proponitur. Oīa v̓o que de predicatiuis ꝓ poſitionibus dicta ſunt.i. ꝙ alie vniuerſales: alie ꝑ ticulares: alie indefinite: alie ſingulares: eadē dici ēt in predicatiua queſtione conuenit. Hoc.n. tm̄ queſtio a propoſitione diuerſa eſt: ꝙ propoſitio vel enunciat ua ſimpl̓r: vel aliud probans oratio eſt veꝝ: falſuue ſi gnificans. Queſtio v̓o cum ſit ipſa quidem oratio: tr̄ eſt dubitabilis propoſitio. Addita igitur dubitatione que in propoſitione conſiderantur: eadem ēt conue nit in queſtione tractari. ¶ Queſtionis aūt due ſunt ſpecies: vna que dicitur a dialecticis theſis: hec hu iuſmodi eſt: que de re ceteris circūſtantiis nuda que rat ac diſſerat. Quales a dialecticis maxīe ad diſpu tationem ſumuntur: vt voluptas ne ſummū bonū ſit. Ducenda ne vxor: hec a nobis ꝓpoſitio vel propoſi tum dicitur. Altera vero eſt que vocatur a grecis hꝫ potheſis: a nobis dicitur cauſa: hec queſtio eſt perſo nis tꝑibus factis ceteriſqꝫ circunſtātiis implicita ea eſt hmōi. Iure ne Cicero in exilium dubio. R. H. tēpore detrudat̉ quia iniuſſu Ro. populi ciues. no manos

Primus.
manos necauerit. Huius autem duplicis queſtionis ſubdiuiſiones alias eſſe neceſſe eſt: ⁊ theſis quidem philoſophis: hypotheſis vero oratoribus attributa ē Sed eius quidem queſtionis que eſt hypotheſis po ſterius diuiſiones dabo. ¶ Nunc vero de theſeos di uiſione pertractabo que ī quatuor diuiditur ſpecies In omni enim dialetica queſtione predicatiua dubi tatur: an ei quod ſubiectum eſt: id quod predicatur hereat. Cum vero aliquid alicui īeſſe proponitur: id aut maius erit eo de quo predicatur eiqꝫ ſubſtantiali ter ineſſe contenditur. Aut maius ꝗdē eo erit: ſed nō de eius ſubſtantia predicabitur: aut ei erit equale: ⁊ ī ſubſtantia pradicabitur: aut ei erit equale: ⁊ minime eius ſubſtantiam continebit. Nā vt id quod minus ē de eo qd̓ maiꝰ ē: p̄dicemꝰ fieri nō poteſt. Sꝫ ſi tale eſt qd̓ in qͣſtiōe ꝓponit̉ vt ſubiecto ſit maiꝰ: ⁊ de ſubiecti ſubſtantia p̄dicet̉ erit genꝰ. omne enim genus eſt ma ius eo de quo predicatur: ⁊ de ſubſtantia eius dici tur: vt animal hominis. At ſi maius quidem fuerit: ſed minime de ſubſtantia eius predicetur: erit acci dens: vt album homini ꝙ ſi equale quidem ſit: ſꝫ ſub ſtantiale: ſubiecti erit diffinitio: vt animal rationale mortale homini: hec nāqꝫ conuertitur: ⁊ ſubiecti.i. hominis ſubſtantiam monſtrat. ꝙ ſi equale quidē ſit ſed a ratione ſubſtātie ſeiunctum erit propriuꝫ: vt ri ſibile homini. Itaqꝫ dialectice ſimplices queſtiones: aut de genere: aut de accidēti: aut de diffinitiōe: aut de proprio ſunt. Poſſunt v̓o fieri etiā de differentia: cum queritur celeſtia corpora an rationalia ſint nec ne: vel cum dubitatur ea ne ſit tyrāni ac prīcipis dif ſerentia ꝙ hic legibus ſumpſit imperium: Ille violē ta dominatione populum premit. Sed tātudē eſt de differentia querere: quantum ſi de genere dubitetur Aut enim conſtitutiua erit differentia: aut diuiſibilis Sed ſi conſtitutiua fuerit: quaſi generis obtinet lo cum vt rationabilitas homini: vel ſi ratione degunt celeſtia corpora: celeſtibus quoqꝫ corporibus. At ſi di uiſibilis velut ſpēs conſideratur: omnis enim ſpecies cum diuiſibili differentia eſt: ꝙ ſi differentia nunc ꝗ dem generis: nūc vero ſpeciei loco eſt: ambigi nō po teſt: cuꝫ de ea querit̉ de genere dubitari. ¶ Accidere vero poteſt vt aliquid in certamen comparatione du catur: velut cum ambigitur: an melior ſit fortitudo iuſtitia. Sed hec queſtio in accidentis neceſſe eſt du bitatione ponatur. Namqꝫ ad comparationem nihil niſi accidens venit: hoc enim ſolum recipit magis et minus. ¶ Rurſus poteſt fieri de eo quod eſt idē cer tamē: vt an idem ſit vtile quod honeſtum. Sꝫ hec q̄ ſtio diffinitioni eſt agreganda. Quarum enim reruꝫ eadē ē diffinitio: ipſe quoqꝫ ſunt eede̓. Quarum ꝟo diuerſa ſubſtātie ratio ē: ipſe etiam ſunt diuerſe. Igi tur ſimplicis dialectice q̄ſtionis recte quatuor ſpēs eē dicūtur: de ꝗbus ſufficiēter dictū ē. ¶ Nūc igitur de conditionalibꝰ q̄ſtionibus tractanduꝫ eſt: quarū ꝗdē alie cōſtant ex affirmatiuis duabus: alie ex dua bus negatiuis: alie ex affirmatiōe ⁊ negatiōe: alie ex negatiōe ⁊ affirmatiōe. Si igit̉ ex duabꝰ affirmatiōi bus conditionalis conſtat ꝓpoſitio: id querit̉ an affir matio affirmationē ſequat̉. ꝙ ſi ex duabꝰ negationi bus ꝓpoſitio iūcta ſit: id in decertatiōe ē: an negatio negationē comitet̉. ꝙ ſi ex affirmatōe ⁊ negatiōe: vl̓ negatiōe ⁊ affirmatione copulet̉ id ābigit̉: an affir mationē negatio: an affirmatio negationeꝫ comitet̉. Ac prius quidē eius queſtionis diuiſio faciēda ē: in qͣ diſceptat̉: an affirmationē affirmatio cōſequat̉ que
predicatiuarū queſtionū nō effugit diuiſioneꝫ. Nam vt precedat aliquid ⁊ aliud cōſequat̉: ī his fere rebꝰ euenire ſolet qͣs paulo ſuperiꝰ cōmemoraui. Spēm quippe ſequit̉ genus vel differentia vel diffinitio vel propriū vel inſeparabile accidēs. Item propriuꝫ aut diffinitionē ſequit̉ ſpecies. proprium vero ſequit̉ dif ferētia ⁊ diffinitio: ⁊ diffinitioneꝫ ſequit̉ propriū vel differētia hoc modo. Nā ſi homo ē aīal e. ⁊ ſi homo eſt rationale ē. ⁊ ſi homo ē: aīal rōnale ⁊ mortale. eſt ⁊ ſi homo ē riſibile ē. Si etiops ē niger eſt. Si riſibile eſt homo ē: ſi aīal rationale mortale ē: homo ē. Si ri ſibile rationale ē. Si riſibile eſt aīal rōnale mortale eſt. Si animal rationale mortale ē: riſibile vl̓ bipes ē Preter hec auteꝫ alias quidē effectus cauſā: alias ꝙ dē effectū cauſa ſequit̉: effectꝰ cauſā ita. Si ſol preſto ē lucet: effectum cauſa hoc modo. Si quid exuſtum ē ignis affuit: vel ſic. Si ſol videtur lucet. Itē totuꝫ ſe quuntur partes: vt ſi integra domus eſt: ⁊ tectum et parietes ⁊ fundamentum conſiſtunt. Modus etiā ſe quitur nomen principale: vt ſi iuſtitia bona eſt: ⁊ qd̓ iuſte bonum eſt. Nomen etiam principale ſequit̉ mo dum: vt ſi quod iuſte eſt bonum eſt: ⁊ iuſtitia bona ē. Accidentia quoqꝫ comitatur id quod ſubiectū eſt: vt ſi album eſt corpus eſt. Que cum ita ſint: conditiona lis quoqꝫ ſimplicis ex duabus affirmationibus copu late illa fere diuiſio eſt queſtionis ꝙ in ea vel de ge nere vel de proprio vel de diffinitione vel de accidē ti: vel de cā atqꝫ effectu vel toto ac partibꝰ vel de mō ac pͥncipali nomē dubitetur. Atqꝫ hec de ea queſtio ne ītelligēda ſunt: que cū ſit hypothetica ſimplex: ex duabꝰ tamē iūgitur affirmatiuis. In hiſdeꝫ ēt diffe rētijs illas quoqꝫ cōſiſtere neceſſe ē queſtiones: que ab his veniūt ꝓpoſitiōibꝰ que ex vtraqꝫ negatiōe cō ſiſtūt. Nā ſi genus nō eſt ſpēs non eſt. Itē ſi differen tia vel diffinitio vel proprium non ſit: ſpēs non erit. Et de ceteris ꝗdē que ſuperius dicta ſunt: eodeꝫ mo do cōſiderandū ē. Quicquid enim antecedit vt aliuo cōſequatur: ſi id qd̓ ſequitur non fuerit: nec illud eſt qd̓ antecedit. Eaꝝ v̓o q̄ſtionū que ex affirmatione et negatione cōſiſtūt/ illa fere diuiſio eſt: ꝙ vel ī diuer ſis generibꝰ vel ī diuerſis ſpeciebꝰ vel ī cōtrarijs: vel ī priuatiōe atqꝫ habitu cōtinētur: vt eniꝫ affirmatio nē negatio cōſequatur: aut diuerſū ponitur genꝰ: vt ꝙ ab eo diuerſuꝫ ē abnuatur hoc mō. Si homo ē al bedo non eſt: vel ſi ſubſtātia ē qͣlitas non ē: vel ſi ſub eodē genere diuerſe ſpēs proponant̉ hoc modo. Si homo eſt equus nō eſt: vel ſi cōtraria: ſi albū ē nigrū nō ē: vel ſi priuationes: ſi cecus ē non videt: ⁊ poſtre mo in omnibꝰ: quęcūqꝫ eadeꝫ nō ſūt euenit. Si vnuꝫ ē alterū non eſt. Ita vt propoſitā affirmationē nega tio cōmitetur: aut diuerſa erunt genera: aut diuerſe ſpēs: aut cōtraria: aut priuātia: vel quolibet alio mō ſibi īuice īcōueniētia. Ut aūt negationeꝫ affirmatio cōſequatur que erat quarta cōditionalis propoſitio nis differētia fieri nō pōt niſi in his cōtrarijs q̄ me dio carent: ⁊ quorū alterū ſemꝑ ineſſe neceſſe ē hoc modo. Si dies nō ē nox eſt. Si tenebre non ſūt lux ē. Cfacta igitur predicatiuarū queſtionū ac cōditiona lium diuiſione illud inſuper videtur eſſe addendū: ꝙ oīs queſtio vel ex ratione diſſerēdi vel ex naturali vl̓ ex mortali trahitur ſpeculatione. Ex diſſerendi rōne hoc mō an affirmatio ⁊ negatio ſpēs ſint enunciatio nis. Ex naͣli ita an celū rotundū ſit. Ex morali ſic: an virtus ad btītudinē ſola ſufficiat. Preterea q̄ſtio oīs vel ſimplex vel compoſita ē. Simplex affirmatione ⁊

Liber.
negatione diuidit̉ ita vt totuꝫ alteri affirmare alteri negare neceſſe ſit hoc mō. an celū rotūdū ſit nec ne. hic enī vna ꝑs queſtionis affirmationē tenet alia ne gationē. Nā cū alter eſſe defendit affirmat: alter v̓o negat cū nō eſſe cōtēdit. Compoſita v̓o q̄ſtio eſt que in plures diſtrahit̉ affirmationes hoc mō. vtrū celū rotundū ſit an quadratū an longū an cuiuſlibet alte rius forine. hic enī plures affirmatiōes ꝓbare neceſ ſe eſt: qui diuerſa defēdūt. Et de queſtione ꝗdē quā tū ad preſēs negociū pertinebat ſufficiēter dictuꝫ eſt ¶ Concluſio v̓o ē argumētis approbata propoſitio: de qua eadē fere dici poſſūt que de ꝓpoſitione. Que quoniā diligēter ſuperiꝰ explicata ſūt: de argumēto deinceps tractādum videt̉. ¶ Argumētum eſt ratio rei dubie faciens fidem. Hanc ſemper notiorem que ſtione eſſe neceſſe eſt. Nam ſi ignota notis probantur argumentum ꝟo rem dubiam probat: neceſſe eſt vt ꝙ ad fidem queſtionis affertur: ſit ipſa notius que ſtione. ¶ Argumentorum vero omnium alia ſunt pro babilia ⁊ neceſſaria: alia ꝟo probabilia ⁊ non neceſ ſaria: alia ſunt neceſſaria ſed non probabilia: alia nec probabilia nec neceſſaria. Probabile ꝟo eſt qd̓ vi detur vel omnibus vel pluribus vel ſapientibus: et his vel omnibus vel pluribus vel maxime notis atqꝫ precipuis: vel quod vnicuiqꝫ artifici ẜm propriam fa cultatem: vt de medicina medico: gubernatori de na uibus gubernādis: ⁊ p̄terea quod videtur ei cū quo ſermo conſeritur: vel ipſi qui iudicat. In quo nihil at tinet an verum falſumue ſit argumētū: ſi tamē veri ſimilitudinē tenet. Neceſſariū v̓o eſt quod vt dicitur ita ē atqꝫ aliter eſſe nō pōt. Et ꝓbabile ac neceſſariū eſt: vt hoc eſt ſi quid cuilibet rei ſit additū totum ma ius efficitur. Neqꝫ.n. quiſqͣꝫ ab hac propoſitione diſ ſentiet: ⁊ ita ſeſe habere neceſſe eſt. Probabilia vero ac nō neceſſaria ſūt: quibus facile animꝰ acquieſcit: ſꝫ veritatis non tenent firmitatem: vt hoc. Si mater eſt diligit filium: neceſſaria ꝟo ſunt ac non probabi lia: que ita ſeſe vt dicuntur habere neceſſe eſt: ſꝫ his facile nō cōſētit auditor: vt ē hoc obiectu lunaris cor poris ſolis euenire defectū. Neqꝫ neceſſaria ꝟo neqꝫ probabilia ſūt que neqꝫ ī opinione hominū neqꝫ ī ve ritate cōſiſtūt: vt hoc habere que nō ꝑdiderit cornua Diogenē. Quoniā habet id quiſqꝫ quod non ꝑdide rit. Que quidē nec argumēta dici poſſunt. Argumē ta enim rei dubie faciunt fidē. Ex his autem nulla fi des eſt que neqꝫ ī opinione hominū neqꝫ in veritate ſūt conſtituta. Dici autē pōt nec illa quidem eē argu menta que cum ſint neceſſaria: minime tamē audien tibus approbantur. Nā ſi rei dubie ſit fides: cogēdus ē animus auditoris ꝑ ea quibꝰ ipſe acquieſcit: vt con cluſiōi quoqꝫ quā nōdū probat poſſit accedere. Qd̓ ſi que tm̄ neceſſaria ſunt ac nō ꝓbabilia: nō probat il le ꝗ iudicat: neceſſe eſt: vt ne illud quidem probet: qd̓ ex huiuſmodi ratione cōficitur. Itaqꝫ euęnit ex huiuſ modi ratione que tm̄ neceſſaria ſunt ac non probabi lia: non eſſe argumenta. Sed non eſt ita atqꝫ hec īter pretatio non recte probabilitatis intelligentiam te net. Ea ſunt enim probabilia: quibus ſponte atqꝫ vl tro conſenſus adiungitur ſcilicet vt mox audita ſunt approbentur. Que vero neceſſaria ſunt ac non pro babilia: alijs probabilibus ac neceſſarijs argumen tis antea demonſtrantur. Cognitaqꝫ ⁊ credita ad al terius rei de qua dubitat̉: fidē trahūtur: vt ſūt ſpeci lationes oēs.i. theoremata que ī geometria cōſiderā tur. Nā que illic proponūt̉ nō ſūt talia: vt his ſponte
animus diſcentis accedat. Sed quoniam demonſtrā tur alijs argum̄tis: illa quoqꝫ ſcita ⁊ cognita ad alia rum ſpeculationum fidem ducuntur. Itaqꝫ que pro babilia non ſunt ſed neceſſaria: his quidem auditori bus: quibus nondum demonſtrata ſunt: ad aliud ali quid approbandum argumenta eſſe nō poſſunt. His autem qui prioribus rationibus eorum: quibus non acquieſcebant fidem ceperunt poſſunt ea ſi quid am bigunt ad argumentum vocare. ¶ Sed quia quatuor facultatibus diſſerendi omne artificium continetur dicendum eſt: que quibus vti nouerit argumentis vi cui potiſſimum diſcipline locorum atqꝫ argumento rum paretur vbertas euidenter appareat. Quatuor igit̉ facultatibus earumqꝫ velut opificibus diſſeren di oīs rō ſubiecta.i. dialectico: oratori: philoſopho ſo phiſte. Quorū quidē dialeticus atqꝫ orator in cōmu ni argumētorum materia verſantur. Uterqꝫ enī ſiue ſint neceſſaria ſiue minime: ꝓbabilia tamen argumē ta ſequitur. His igitur ille due ſpecies argumēti fa mulātur q̄ ſūt ꝓbabile ac neceſſariū: ꝓbabile ac non neceſſarium. Philoſophus vero ac demōſtrator de ſola ꝟitate pertractat: atqꝫ ideo ſiue ſint probabilia ſiue nō: nihil refertdū mō ſint neceſſaria. His quoq duabus ſpēbus vtit̉ argumēti q̄ ſūt ꝓbabile ac neceſ ſariuꝫ: neceſſariū ac nō ꝓbabile. Patet igitur ī quo philoſophus ab oratore ac dialectico ī ꝓpria ꝯſidera tiōe diſſideat in eo ſcilicet ꝙ illis probabilitatē hui ꝟitatē ꝯſtat eē ꝓpoſitā. Quarta ꝟo ſpēs argumētit que neqꝫ argumētū quidē recte dici pōt: vt mōſtraui mus ſupra: ſophiſticis ſolis attributa ē. Topicorum v̓o ītentio eſt veriſimilium argumētorum copiā de monſtrare. Deſignatis eniꝫ locis ex quibꝰ probabilia argumēta ducūtur: habūdās ⁊ copioſa neceſſe ē fiat ma diſſerēdi. Sed qm̄(vt ſupra dictū ē) probabiliuꝫ argumētorū alia ſunt neceſſaria alia non neceſſaria cum loca probabilium argumentorum dicuntur: eue nit vt neceſſariorum quoqꝫ dicant̉. Quo ſit vt orato ribus quidē ac dialecticis hec principaliter facultas paretur. Secundo vero loco philoſophis. Naꝫ ī quo probabilia quidē oīa cōquirūtur: dialectici atqꝫ ora tores iuuātur. In quibꝰ vero ꝓbabilia ac neceſſaria docetur philoſophie demōſtratiōi miniſtratur vber tas. Nō mō igitur dialeticus atqꝫ orator: verū ēt de mōſtrator: ac vere argumētatiōis effector hēt quod expoſitis locis poſſit aſſumere cū īter argumentoruꝫ ꝓbabiliū locos neceſſarioꝝ quoqꝫ pͥncipia traditio mixta cōtineat. Illa vero argumēta: q̄ neceſſaria dē ſūt: ſed nō ꝓbabilia: atqꝫ illud vltimū genꝰ.ſ. r probabile nec neceſſariū: a propoſiti operis cōſidera tione ſeiūctū ē: niſi quod īterdū quidam ſophiſtici le ci exercendi gratia lectoribus adhibebuntur. Quo circa topicorum pariter vtilitas intentioqꝫ patefacta eſt. His enim ⁊ dicendi facultas ⁊ īueſtigatio verita tis augetur. Nam ꝙ dialeticos atqꝫ oratores locorū iuuat agnitio: orationi per inuentionem copiam pre ſtat: ꝙ vero neceſſariorum doctrinam locorum phi loſophis tradit: viam quodāmodo veritatis illuſtrat Quo magis perueſtiganda eſt rimandaqꝫ īterius d̓ ſciplina: eaqꝫ cū cognitiōe percepta ſit: vſu atqꝫ exeſ citatiōe firmāda. Magnū eniꝫ aliꝗd locoꝝ cōſidera tio pollicetur.ſ. inueniēdi vias. Quod quidē hi ꝗ ſui huius rationis expertes: ſoli prorſus deputāt ingenit neqꝫ ītelligūt quātum hac cōſideratiōe queratur qͥ artē redigit vim ⁊ poteſtateꝫ nature. Sed de his ha ctenus. Nunc de reliquis explicemus. ¶ De differentijs

Secundus. 17 4
¶ De differentijs Topicis. Liber ſecundus. ¶ Mnia que ſuperioris ſerie voluminis expedita ſunt: minus forſitan eruditis ſuꝑuacanea quodāmō ⁊ qͣſi depēdentia videbūt̉. Nā cū de differētijs topicis li Allbroꝝ titulū legerit: omiſſis doctrīe gra Iibꝰ ſtatiꝫ ad finē oꝑis tēdūt. Mihi autem vl̓ neceſſa rium videtur quod niſi ſit precognitum: ad vlteriora diſcentis animus peruenire non poſſit hi quoqꝫ qui nunc omnem primi voluminis diſputationem ſuper ſluam putanc: ſi cuncta perlegant contextionēqꝫ ope ris mente ac ratione colluſtrent: deſinent profecto iu dicare ſuperpluum: quod neceſſario viderint in par te operis collocatum. Atqꝫ hec hactenus: ſed quoniā de his que antea poſuimus: ideſt de propoſitione q̄ ſtione concluſione argumento ſufficienter dictum ē: nunc de argumentatione tractemus. ¶ Argumenta tio eſt per orationem argumenti explicatio. Huius autem ſpecies due ſunt: vna quidem que ſyllogiſmꝰ: altera que vocatur inductio. ¶ Syllogiſmus eſt ora tio in qua quibuſdam poſitis ⁊ conceſſis: aliud quid dam per ipſa que conceſſa ſunt: euenire neceſſe eſt qͣꝫ ſint ipſa que conceſſa ſunt. Huius diffinitionis ratio nem ſecundus quidem liber eorum: quibus inſtitutio nem ī categoricos ſcripſimus ſyllogiſmos plene con tinet. Sed propter intellectus facilitatem idem bre uiter aperiemꝰ exēplo. Sit enim ſyllogiſmus hic. Omnis homo animal eſt. Omne animal ſubſtantia eſt. Igitur. Omnis homo ſubſtantia eſt. ¶ Totum igitur hoc oratio eſt: in qͣ poſitis ꝗbuſdā et cōceſſis.i. duabus propoſitionibꝰ que ſunt: oīs homo aīal eſt: oē aīal ſubſtātia eſt: per ea ipſa que conceſſa ſūt: efficitur aliꝗd id.ſ. qd̓ ē cōcluſio: oīs hō ſubſtātia ē: ꝑ ꝓpoſitiōes eniꝫ que cōceſſe ſūt: cōſequētia necet ſario cōcluſiōis. īfertur. Sūt aūt ꝓpoſitiōes: oīs hō aīal ē: ⁊ oē aīal ſubſtātia ē: atqꝫ ex his efficit̉ alid̓ ꝗd dā: qͣꝫ ſūt ipſa que cōceſſa ſūt. Cōcludit̉.n. oīs homo ſubſtātia ē. Quod lōge diuerſū ē: ⁊ ab ea ꝓpoſitione que dicit: oīs hō aīal ē: ⁊ ab ea q̄ proponit: omne aīal eē ſubſtātiā. ¶ Syllogiſmorū vero alij p̄dicatiui ſūt: qui categorici vocantur: alij cōditiōales: quos hypo theticos dicimus. ¶ Et p̄dicatiui quidē ſūt: qui ex oī bus p̄dicatiuis ꝓpoſitionihꝰ cōnectūtur: vt is quē exē pli gratia ſuperiꝰ annotaui. oībus eniꝫ p̄dicatiuis pro poſitionibꝰ texitur. Hypothetici vero ſunt: quoruꝫ propoſitiones conditione nectuntur. vt hic. Si dies eſt lux eſt. Eſt autem dies. Igitur. Lux eſt. ¶ Propoſitio eniꝫ prima cōditionē tenet hāc quoniā lux ē ſi dies eſt. Atqꝫ ideo ſyllogiſmus hic hypotheti cus: ideſt conditionalis vocatur. ¶ Inductio v̓o eſt or̄o per quā fit a particularibꝰ ad vniuerſalia ꝓgreſ ſio hoc mō. Si ī regēdis nauibus nō ſorte ſꝫ arte eli gitur gubernator: ſi ī regendis equis auriga nō ſor tis euētu ſꝫ artis cōmēdatiōe aſſumitur. Si ī admin ſtrāda republica nō ſors pͥncipē facit: ſed ꝑitia mode randi: ſimiliaqꝫ ī pluribꝰ cōquirūtur: quibus īfertur ⁊ in oī quoqꝫ re quam quiſqꝫ regi atqꝫ adminiſtrar grauiter volet: non ſorte accomodat ſed arte rectorē vides igitur quomodo ꝑ ſingulas res currat oratior
vt ad vniuerſale ꝑueniat. Nam cum nō ſorte regi na uim ſed arte curruꝫ rēpublicā collegiſſet quaſi ī cete ris quoqꝫ ita ſe hēat qd̓ vniuerſale erat cōcludit hoc mō. In oībus quoqꝫ rebꝰ nō ſorte ductū ſed arte pͥn cipē debere p̄poni. ¶ Sepe āt multorū collecta par ticularitas aliud ꝗddā particulare demonſtrat: vt ſi ꝗs dicat. Si neqꝫ nauibꝰ neqꝫ curribꝰ neqꝫ agris ſor te p̄ponūtur rectores: neqꝫ rebus quidē publicis re ctores ſorte ducēdi ſūt. Qd̓ argumētationis genꝰ ma xime ſolet eē ꝓbabile: ⁊ ſi nō equā ſyllogiſmo habeat firmitatē. Syllogiſmus nāqꝫ ab vniuerſalibꝰ in par ticularia decurrit: eſtqꝫ ī eo ſi veris ꝓpoſitionibꝰ cō texat̉: firma atqꝫ īcōmutabilis ꝟitas. At ꝗ inductio hēt maximā ꝓbabilitatē: ſed īterduꝫ veritate deficit vt in hac. Qui ſcit canere cantor eſt: ⁊ qui luctari lu ctator ē: quiqꝫ edificare edificator ē. Quibus multis ſimili ratione collectis īferri pōt: qui ſcit igitur ma lū: malus ē: qd̓ nō ꝓcedit. Mali ꝗppe notitia deeſſe nō pōt bono: virtus eniꝫ ſeſe diligit ⁊ aſpernatur cō traria: nec vitare vitiū niſi cognitū queat. His igitur duobus velut pͥncipijs ⁊ generibꝰ argumētādi: duo quidē alij deprehēdūtur argumētatiōis modi: vnus quidē ſyllogiſmo: alter ꝟo īductiōi ſuppoſitus: In quibus quidē prōptū ſit cōſiderare: ꝙ ille quidem a ſyllogiſmo: ille v̓o ab īductione ducat exordium: nō tn̄ aut hic ſyllogiſmum: aut ille īpleat īductiōeꝫ. Hi āt ſūt entimema: atqꝫ exēplū. Entimema ꝗppe ē im perfectus ſyllogiſmus: ideſt or̄o in qua nō oībus an tea ꝓpoſitionibꝰ cōſtitutis īfertur feſtinata cōcluſio vt ſi ꝗs ita dicat. hō animal ē: ſubſtātia igitur eſt: pre termiſit eniꝫ alterā ꝓpoſitionē qua ꝓponitur: omne aīal ē ſubſtātia. Ergo qm̄ entimema ab vniuerſalibꝰ ad particularia probanda contendit: quaſi ſimile ſyl logiſmo eſt: ꝙ vero omnibus que conueniunt ſyllo giſmo non vtitur propoſitionibus a ſyllogiſmi rōne diſcedit atqꝫ iō īperfectꝰ vocatꝰ ē ſyllogiſmus. Exem plū quoqꝫ īductioni ſimili rōne copulat̉ ⁊ ab ea diſſi det. Eſt enī exēplū quod ꝑ particulare ꝓpoſitū: par ticulare quoddā cōtendit oſtēdere hoc modo. Opor tet a Tullio conſule necari Catilinā: cū a Scipione graccus fuerit īteremptꝰ. Approbatū ē enī Catilinā a Cicerone debere perimi ꝙ a Scipiōe graccꝰ īterē ptus ē. Que vtraqꝫ ꝑticularia eē ac nō vl̓ia ſingula riū deſignat īterpoſitio ꝑſonarū. Qm̄ igit̉ pars par te approbat̉ quaſi īductiōis ſimilitudinē tenet id qd̓ exemplum vocamus: ꝙ ꝟo non plures quibus id ef ficiat: colligit partes ab īductione diſcedit. Ita igit̉ due ſūt argumentandi ſpecies pͥncipales: vna q̄ dicit̉ ſyllogiſinª: altera q̄ vocat̉ īductio. Sub his aut: ve lut ex his manātia entimema atqꝫ exēplū. Que qui deꝫ omnia ex ſyllogiſmo ducunt̉: ⁊ ex ſyllogiſmo vi res accipiūt. ſiue enī entimema: ſiue īductio: ſiue exē plū ex ſyllogiſmo qͣꝫ maxime fidē capit. Quod in pͥo ribus reſolutorijs q̄ ab Ariſtotele trāſtulimꝰ: demō ſtratū ē. Quocirca ſatis ē de ſyllogiſmo diſſerere qͣſi principali ⁊ ceteras argumētationis ſpecies cōtinēte ¶ Reſtat nūc ꝗd ſit locꝰ aperire. Locꝰ nāqꝫ(vt. M. Tullio placet) ſedes argumēti eſt. Cuiꝰ diffinitionis que ſit vis: paucis abſoluā. Argumēti enī ſedes par tiꝫ maxima ꝓpoſitio ītelligi poteſt: ꝑtī maxime ꝓpo ſitionis differētia. Nā cū ſint alie ꝓpoſitiones q̄ cum per ſe note ſint: tamē nihil vlterius habeant quo de mōſtrarent̉: atqꝫ maxime ⁊ pͥncipales vocētur: ſintqꝫ alieqͣrū fidē pͥme ac maxime ſuppleāt propoſitiones neceſſe eſt: vt omnium que dubitantur: ille antiquiſſi

Liber.
mam teneāt probationē: q̄ ita alijs facere fidē poſſūt vt ipſis nihil notius queat īueniri. Nā ſi argumentū ē qd̓ rei dubie facit fidē: idqꝫ notius ē: ⁊ ꝓbabiliꝰ eē opꝫ qͣꝫ illud ē qd̓ ꝓbat̉ neceſſe ē vt argumētis oībus illa maximā fidē tribuant: q̄ ita ꝑ ſe nota ſūt: vt alie na probatione nō egeāt. Sed huiuſmōi ꝓpoſitio ꝗdē aliquotiēs ītra ābitū argumēti cōtinet̉: aliquotiens vero extra poſita argumēti vires ſupplet ac perficit. Exēplum quidem eſt eiꝰ argumēti quod maximam ꝓ poſitionem tenet huiuſmodi. Sit enim queſtio an ſit regnum melius conſulatu. Ita igitur dicemus. Regnū diuturniꝰ ē qͣꝫ cōſulatꝰ: cū vtrūqꝫ ſit bonum. At vero quod diuturnius eſt bonum eo quod parui temporis eſt: melius eſt. Regnum igitur melius eſt qͣꝫ conſulatus. Huic igit̉ argumētatōi maxima ꝓpoſitio.i. locꝰ īſertꝰ ē: illa.ſ. ꝙ q̄ ſūt diuturniorā bona: melioris ſūt meriti qͣꝫ ea q̄ parui tꝑis ſūt: hoc.n. ita notū ē: vt extrīſecus ꝓbatiōe nō egeat: ⁊ ip̄ꝫ alijs poſſit eē ꝓbatio. Atqꝫ iō ꝓpoſitio hec totā cōtinet ꝓbationē: ⁊ cū īde naſcitur argumētū: recte locꝰ.i. argumēti ſedes vocat̉. Vt v̓o extra poſita ꝓpoſitio maxīa vires afferat argumēto: tale ſit exemplum. Sit propoſitum demonſtrare: quo niam inuidus ſapiens non eſt. Qui enim inuidus eſt: alienis affligitur bonis. Sapiens autem bonis non affligitur alienis. Inuidus igitur ſapiens non eſt. Inhac igit̉ argumētatōe ꝓpoſitio ꝗdē maxīa nō vi detur īcluſa: ſꝫ argumētatōi vires ip̄a maxīa ꝓpoſi tio ſubminiſtrat. Eſt.n. ſyllogiſmo fides ex ea ꝓpoſi tiōe ꝑ quā cognoſcimꝰ. Quorū diuerſa eſt diffinitio: ip̄a quoqꝫ eē diuerſa. Et aūt ī diffinitione īuidi alie nis bonis tabeſcere. Qd̓ qm̄ nō venit ī ſapiētē: idcir co īuidus a ſapiēte ſeiūgitur. Eſt igit̉ vno ꝗdē mō lo cus(vt dictū ē) maxima ⁊ vl̓is ⁊ pͥncipalis ⁊ indemō ſtrabilis: atqꝫ ꝑ ſe nota ꝓpoſitio: q̄ ī argumnētatiōibꝰ vel īter ipſas ꝓpoſitiōes vel extrīſecus poſita: viꝫ tn̄ argumētis ⁊ cōcluſiōibꝰ ſubminiſtrat. Io aūt vniuer ſales ⁊ maxīe ꝓpoſitōeſ loci ſūt dicte: qm̄ ip̄e ſūt q̄ ꝯti nēt ceteras ꝓpoſitiōes: ⁊ ꝑ eas ſit cōſequēs ⁊ rata con cluſio. Ac ſicut locus ī ſe corporis ꝯtinet quātitatem: ita heꝓpoſitiōes q̄ ſūt maxīe: ītra ſe oēꝫ viꝫ poſterio rū atqꝫ ip̄ius cōcluſiōis cōſequētiā tenēt. ⁊ vno ꝗdeꝫ mō locꝰ.i. argumēti ſedes dicit̉ maxīa pͥncipaliſqꝫ ꝓ poſitio fidē ceteris ſubminiſtrās. Alio v̓o mō loci vo cātur maxīarū differētie ꝓpoſitiōum: q̄.ſ. ab his du cunt̉ terminis ꝗ ī qōne ſūt cōſtituti. De ꝗbꝰ deinceps diſſerēdū ē. Cū.n. ſint plurime ꝓpoſitiōes q̄ maxime vocātur: heqꝫ īter ſe diſſimiles: ꝗbuſcūqꝫ differētijs īter ſe diſcrepēt: eas oēs locos vocamꝰ: Nā ſi ipſe pro poſitōes maxīe argumētoꝝ loci ſūt: ⁊ differētias eaꝝ argumētoꝝ locos eē neceſſe ē. Nā vniuſcuiuſqꝫ ſub ſtantia ꝓprijs differētijs cōſtat: vt hominis ex ratio nalitate q̄ eius ē differētia. Et hi loci ꝗ ſūt differētia ꝓpoſitionū ip̄is ꝓpoſitionibꝰ vniuerſaliores exiſtūt: velut vniuerſalior ē rōalitas hoīe. Atqꝫ iō pauciores hi loci eē dep̄hēdunt̉ ꝗ ī differētijs poſiti ſūt qͣꝫ ꝓpo ſitiōes ip̄e quaꝝ ſūt differētie. Oīa.n. q̄ vniuerſalio ra ſūt pauciora eē cōtingit. Et iō facile ſub ſciētiā ca dere pn̄t: quoꝝ taꝫ multus numerus nō eſt: vt cito a memoria diſcentis elabātur. Que v̓o ſūt he differen tie melius diuiſiōe ꝓducit̉. In p̄dicatiuis aūt qōnibꝰ vnus ꝗdē ſubiectus terminus dicit̉ alius p̄dicatus. Nilqꝫ in predicatiuis queſtionibus aliud queritur ni ſi an ſubiecto predicatus inhereat. Quod ſi ineſſe cōſtiterit: queritur ita ne inſit vt genus aut vt accidens aut vt proprium: aut vt diffinitio. Nam ſi oſtenditur non ineſſe: nil de queſtione relinquitur. Nam quod oratio non ineſt: nec vt accidens: nec vt diffinitio: nec vt genus: nec vt proprium ineſſe poteſt: ꝙ ſi ineſſe cō ſtiterit reſtat queſtio quis nam modus ſit de quatuo inherendi. Solum vero īeſſe ad accidens maxime ꝑ tinet. Nūc neqꝫ vt genꝰ: neqꝫ vt diffinitio: neqꝫ vt ꝓ prium ineſt: ſed tamen ineſt vt accidens ineſſe neceſ ſe ē. Que cum ita ſint eorum locorum quos in mari marum propoſitionū differentia cōſtituimꝰ faciēda diuiſio eſt. Per ſingula v̓o queqꝫ currentibus man feſtius apparebit exemplis: quibus maxime propoſ tiones a ſuis differentijs diſtent. Etenim queſtione. argumēta ⁊ ꝓpoſitiōes maximas ac principales: ea rumqꝫ locos: ideſt differentias per vnumquodqꝫ da bimus exēplū. Oēs igit̉ loci.i. maximarū differentie propoſitionū aūt ab his ducātur neceſſe ē terminis: ī queſtione ſūt poſiti: predicato.ſ. atqꝫ ſubiecto: aut ex trinſecus aſſumātur: aut horū medij: qui īter vtroſqꝫ verſantur. Eoꝝ v̓o locoꝝ qui ab his ducūtur termi nis: de ꝗbꝰ in queſtione dubitatur: duplex modus eſt vnus quidē ab eorū ſubſtātia. Alter ꝟo ab his que eoꝝ ſubſtantiam conſequūtur. Hi v̓o ꝙ a ſubſtātia ſunt: in ſola diffinitione cōſiſtūt. Diffinitio enim ſub ſtantiā mōſtrat: ⁊ ſubſtātie ītegra demōſtratio diffi uitio eſt. Sed id quod dicimꝰ patefaciamus exēplis: vt oīs q̄ſtionum vel argumentationum vel locorun ratio colliqueſcat. Age enī queratur: an arbores ani malia ſint: fiatqꝫ huiuſmodi ſyllogiſmus. Animal eſt ſubſtantia animata ſenſibilis. Arbor v̓o ſubſtātia animata ſenſibilis non eſt. Arbor igitur animal non eſt. Hec qō ē de genere: vtrū enī arbores ſub alaliū. ge nere ſint ponēde q̄rit̉. Locꝰ ꝗ in vniuerſali ꝓpoſitiōe cōſiſtit: hic ē cui diffinitio generis nō ꝯuenit: id eiꝰ cu ius ea diffinitio ē: ſpēs nō ē. Loci ſuꝑior differētia locus nihilominus nuncupatur a diffinitiōe. Uides igit̉ vt tota dubitatio queſtiōis ſyllogiſmi argumen tatione tracta ſit per cōueniētes ⁊ cōgruas ꝓpoſitio nes que vim ſuā ex prima ꝓpoſitione cuſtodint ex e ſcilicet q̄ negat eē ſpēm: cui nō cōuenit generis diffi nitio: atqꝫ ipſa vniuerſalis ꝓpoſitio a ſubſtātia tracta ē vniꝰ eoꝝ termini ꝗ ī q̄ſtione locati ſūt: vt animalis ideſt ab eius diffinitiōe: que eſt ſubſtantia animata ſenſibilis. Ita igitur ī ceteris queſtionibꝰ ſtrictim ac breuiter locorum differētijs cōmemoratis opꝫ vniuſ cuiuſqꝫ proprietatem vigilātis animi alacritate per cipere. Huiꝰ aūt loci ꝗ a ſubſtātia ducit̉: duplex ē me dus: partim nāqꝫ a diffinitiōe: partim a deſcriptiōe argumēta ducūtur. ¶ Differt āt diffinitio a deſcrip tione: ꝙ diffinitio genus ⁊ differētias ſumit. Deſcri ptio ſubiecti ītelligētiā claudit ꝗbuſdā vel accidenti bus efficientibus vnā ꝓprietatē vel ſubſtātialibꝰ di ferētijs preter genus cōueniens aggregatis. Sed he diffinitiones que ab accidētibus fiunt: tam etſi vide tur nullo mō ſubſtātiā demōſtrare: tn̄ qm̄ ſepe veri diffinitionis vice ponunt̉ que ſubſtātiā demōſtrat ille etiā propoſitōes que a deſcriptōe ſumūtur: a ſui ſtātie loco vident̉ aſſumi: huiꝰ v̓o tale ſit exēplū: qͥr tur enim an albedo ſubſtātia ſit: hic q̄ritur an albeas ſubſtātie velut generi ſupponat̉. Dicimus igitur. Subſtātia ē: q̄ oībus accidētibꝰ poſſit eē ſubiectuſꝫ Albedo autem nullis accidentibus ſubiacet. Albedo igitur ſubſtantia non eſt. Locus

Secundus. 17 5
Locus ideſt maxima ꝓpoſitio eadeꝫ q̄ ſuperius. Cui eniꝫ diffinitio vel deſcriptio ei qd̓ dicit̉ ſpecies eſſe nō conuenit id eius qd̓ eē ſpēs perhibet̉ genus non ē Deſcriptio vero ſubſtātie albedini nō cōuenit: albe do igitur ſubſtātia non ē. Loci differētia ſuperior a deſcriptione quā dudū locauimus in ratione ſubſtā tie. Sunt etiam diffinitiones que non a rei ſubſtan tia: ſed a nominis ſignificatiōe ducuntur: atqꝫ ita rei de qua queritur applicantur: vt ſi queratur vtꝝ phi loſophie ſtudendum ſit: erit argumentatio talis. Philoſophia amor ſapientie eſt. Huic ſtudendum nemo dubitat. Studendum igitur eſt philoſophie. Hic.n. n̄ diffinitio rei: ſꝫ noīs īterp̄tatio argumētum dedit quo ⁊ Tullius ī Hortēſio ī eiuſdē philoſophie vſus ē defēſiōe: ⁊ vocat̉ grece ꝗdē ουο. ματικοσο ροσ. Latine āt nominis diffinitio. Ac de his quideꝫ argumētis que ex ſubſtātia terminoꝝ ī q̄ſtione poſi torū aſſumūtur claris(vt arbitror) patefecimꝰ exem plis. CNūc de his dicēdū ē ꝗ terminoꝝ ſubſtātiam cōſequūtur. Horū multi faria ē diuiſio: plura ſūt. n que ſingularibꝰ ſubſtātijs adhereſcūt. Ab his igitur que cuiuſlibet ſubſtātiā comitātur argumenta duci ſolēt: aut ex toto: aut ex partibꝰ: aut ex cauſis vel effi cientibus vel maͣ vel forma vel fine: ⁊ ē efficiēs qui dē cauſa que mouet atqꝫ oꝑatur: vt aliꝗd explicet̉. Ma vero ex qua ſit aliꝗd: vel in qua fit. Finis ꝓpter qd̓ fit. Sūt ēt īter eos locos qui ex his ſumūtur que ſubſtātiā cōſequūtur: aut ab effectibus: aut a corrup tionibus: aut ab vſibus: aut p̄ter hos oēs a cōmuni ter accidētibus. Que cū ita ſint eum prius locuꝫ qui a toto ſit īſpiciamus. Totum duobus modis dici ſo let: aut vt genus: aut vt id qd̓ ītegrū ex pluribꝰ par tibus cōſtat. Et illud quidem quod vt genus totuꝫ ē: hoc modo ſepe queſtionibus argumenta ſuppeditat: vt ſi ſit queſtio: an iuſtitia vtilis ſit: ſit ſyllogiſmus. Omnis virtus vtilis eſt. Hec queſtio de accidē Iuſtitia auteꝫ virtus ē. ti: ideſt an accidat iu Iuſtitia igitur vtilis ē. ſtitie vtilitas: locꝰ his qui ī maxima propoſitōe cōſiſtit eſt: que generi adſūt ⁊ ſpeciei adſūt: huius ſuperior locus eſt a toto ideſt a genere virtute.ſ. que iuſtitie genus ē. Rurſus ſit que ſtio: an humane res prouidentia regant̉. Dicimꝰ ſic. Mundus prouidentia regitur. Hominis autem partes mundi ſunt. Humane igitur res prouidentia reguntur. Queſtio de accidenti: locus quod toti conuenit id cō gruit ēt parti. Supremus locus a toto..i. ab integro quod ꝑtibꝰ cōſtat. Id ꝟo ē mūdꝰ ꝗ hoībꝰ totū ē. ¶ A ꝑtibus etiā duobꝰ modis argumēta naſcūtur: aut.n. a generis ꝑtibꝰ que ſūt ſpēs: aut ab ītegri ideſt totius q̄ ꝑtes tm̄ ꝓpo vocabulo nūcupātur: ⁊ de his ꝗdē ꝑt bus q̄ ſpēs ſūt hoc mō ſit q̄ſtio: an virtꝰ mentis bene conſtitute ſit habitus. Queſtio de diffinitione: ideſt an habitus mentis bene conſtitute ſit virtutis diffini tio. Faciemꝰ itaqꝫ a ſpeciebꝰ argumētationem ſic. Si iuſtitia fortitudo: moderatio: atqꝫ prudentia ha bitus mentis bene conſtitute ſunt. Hec āt qͣtuor vni virtuti velut generi ſubijciuntur. Uirtꝰ ergo mētis bn̄ ꝯſtitute ē hītꝰ: maxīa ꝓpoſitio. Qd̓ enī ſingulis ꝑtibꝰ īeſt: id toti ineſſe neceſſe ē. Ar gumētū ꝟo a ꝑtibꝰ.i. a generis ꝑtibꝰ que ſpēs nuncu pantur. Iuſtitiā eniꝫ fortitudo: modeſtia: ⁊ prudētia Vtutis ſpēs ſūt. Itē ab his ꝑtibꝰ que ītegri partes eē dicūtur ſit queſtio: an ſit vtilis medicina: hec ī accide̓
tis dubitatione conſtituta eſt. Dicimus igitur. Si depelli morbos ſalutemqꝫ ſeruari mederiqꝫ vul neribus vtile eſt: vtilis medicina eſt. At depelli morbos: ſalutemqꝫ ſeruari: mederiqꝫ vul neribus vtile eſt. Utilis igitur medicina eſt. Sepe āt ⁊ vna q̄libet ꝑs valet: vt argumētatiōis fir mitas cōſtet hoc mō: vt ſi de aliquo dubitet̉: an ſit li ber factꝰ. ſi eū vl̓ cēſu vel teſtō vl̓ vīdicta manumiſ ſū eē mōſtremꝰ: liber factꝰ on̄ſus ē: atqꝫ he ꝑtes erāt dāde libertatis. Ul̓ rurſus ſi dubitet̉ an ſit domꝰ: qd̓ emimꝰ ꝓſpicit̉. Dicemꝰ qm̄ n̄ ē. Nā vl̓ tectū vl̓ parie tes vl̓ fūdamēta ei deſūt ab vna rurſus ꝑte factū eſt argumētū. CLicet āt ī ſubſtātijs nō ſolū: verū ēt in mō tꝑibꝰ qͣntitatibꝰ ī loco totū ꝑteſqꝫ reſpice̓. Id enī qd̓ dicimꝰ ſemꝑ ī tꝑe totū ē. Id qd̓ dicimꝰ aliqn̄: ī tē pore ꝑs ē. Rurſus ſi ſimpl̓r aliꝗd ꝓponamꝰ: ī modo totū ē. Si cū adiectiōe aliqͣ pars ſit ī mō. Item ſi oīa dicimꝰ ī quātitate totuꝫ dicimꝰ. Si ꝟo aliꝗd quāti tatis excerpſimus quātitatis ponimus ꝑtē. Eodē mō ⁊ ī loco qd̓ vbiqꝫ ē: totū ē: qd̓ alicubi ꝑs. Horū auteꝫ oīum hec cōſequēter dētur exēpla: a toto ad ꝑte̓ ẜm tēpus. Si deus ſemꝑ ē ⁊ nūc ē: a ꝑte ad totū ẜm mo du. Si aīa aliquo mō mouet̉: ⁊ ſimpliciter mouetur. Mouet̉ aūt cū iraſcit̉: vniuerſaliter igr̄ ⁊ ſimpliciter mouet̉. Rurſum āt a toto ad ꝑtes ī qͣntitate. Si ve rus ē appollo ī oībꝰ vates: veꝝ erit Pirrhū roma nos ſuꝑare. Rurſus ī loco: ſi deꝰ vbiqꝫ ē ⁊ hic ē. ¶ Se ꝗtur igit̉ locꝰ ꝗ nūcupat̉ a cauſis: ſūt ꝟo plures cau ſe.i. que pͥncipiū motꝰ p̄ſtāt atqꝫ efficiūt: vel ſpērum formas ſubiecte ſuſcipiūt: vel ꝑꝑ eas aliꝗd ſit: vel q̄ cuiuſlibet forma ē. Argumētum igit̉ ab efficiēte cau ſa: vt ſi ꝗs iuſtitiā naͣlem eſſe velit oſtendere dicat. Congregatio hominum naturalis eſt. Iuſtitiam vero fecit congregatio hominum. Iuſtitia igitur naturalis eſt. Queſtio de accn̄ti: maxima ꝓpoſitio quoꝝ efficiētes cauſe ſūt naͣles: ip̄a quoqꝫ ſūt naͣlia: locꝰ ab efficiēti bus cauſis. Qd̓.n. cā vniuſcuiuſqꝫ id efficit eā rē: cu ius cauſa ē. Rurſus ſi quis mauros nō habere arma cōtēdat: dicet idcirco armis minime eos vti ꝙ ferrū deeſt illis maxima ꝓpoſitio vbi materia deeſt: ⁊ qd̓ ex materia efficit̉ deſit locꝰ a materia. Utrūqꝫ v̓o ab efficiētibꝰ ⁊ a materia vno noīe a cauſa nūcupat̉. eq̄ enī id qd̓ efficit: atqꝫ id qd̓ operātis actū ſuſcipit: eiꝰ rei q̄ efficit̉ cauſe ſūt. Rurſus a fine ſit ꝓpoſitū ſic: an iuſtitia bona ſit: fiet argumētatio talis. ſi beatū eē bonū ē: ⁊ iuſtitia bona ē. hic enī eſt iuſtitie finis: vt ſi quis ẜm iuſtitiā viuat: ad beatitudinē ꝑducatur. ma xima ꝓpoſitio cuius finis bonꝰ ē: ipſuꝫ quoqꝫ bonuꝫ eſt. locꝰ a fine. Ab eo v̓o qd̓ cuiuſlibet forma ē ita: nō potuiſſe volare dedalū: quoniā nullas naturali for ma pēnas habuiſſꝫ. maxima ꝓpoſitio tātū quēqꝫ poſ ſe qͣꝫtū forma naͣlis ſua ꝑmiſit locꝰ a forma. ¶ Ab ef fectibꝰ ꝟo ⁊ corruptionibꝰ ⁊ vſibꝰ hoc modo. Naꝫ ſi domꝰ bonū ē: ⁊ conſtructio domꝰ bonū ē: ⁊ ſi bonū ē cōſtructio domus: bonū eſt domus. Rurſus ſi deſtru ctio domꝰ maluꝫ eſt: bonuꝫ eſt domus: ⁊ ſi bona ē do mus: maluꝫ eſt deſtructio domꝰ. Et ſi bonū equitare eſt: bonus equus eſt. ⁊ ſi bonus eſt equus: bonū ē eꝗ tare. Eſt autē primuꝫ quidē exempluꝫ a generationi bus: quod idē ab effectibꝰ vocari poteſt. Secūdū a corruptionibus. Tertiuꝫ ab vſibus. omniū auteꝫ ma xime ꝓpoſitiones: cuiꝰ effectio bona ē: ipſū quoqꝫ bo nuꝫ ē: ⁊ ecōuerſo. Cuiꝰ corruptio mala ē ipſū quoqꝫ

Liber.
bonū eſt ⁊ econuerſo. Et cuius vſus bonus eſt: ipſum quoqꝫ bonū eſt: ⁊ econuerſo. ¶ A conmuniter accidē tibus argumenta fiunt quotiens ea ſumunt̉ acciden tia: que relinquere ſubiectum vl̓ non poſſunt vel non ſolent: vt ſi quis hoc modo dicat. Sapiente non peni tebit. penitētia enī malū factū ſequit̉. Quod ꝗa in ſa piēte nō cōuenit: nec penitētia ꝗdē. Queſtio de acci dēti. Maxima ꝓpoſitio cui nō īeſt aliꝗd ei nec illd̓ qd̓ eius ē cōſequēs īeſſe poteſt. Locꝰ a cōmuniter ac cidētibꝰ. ¶ Expeditis igit̉ locis his ꝗ ab ipſis termi nis in q̄ſtione poſitis aſſumunt̉: nūc de his dicēdū ē: qui lꝫ extrinſecus poſiti: argumenta tamē q̄ſtionibꝰ ſubminiſtrāt. Hi v̓o ſūt vl̓ ex rei iudicio: vl̓ ex ſimili bus: vl̓ ex maiore: vl̓ a minore: vl̓ a ꝓportione: vel ex oppoſitis: vl̓ ex trāſumptione. Et ille ꝗdē locus qui rei iuditiū tenet: ē huiuſmodi: vt ſi dicamꝰ id eſſe qd̓ vl̓ omnes iudicāt vl̓ plures: ⁊ hi vel ſapiētes: vl̓ ẜm vnamquamqꝫ artiū penitus eruditi. Huius exēplū ē celū eē volubile: ꝙ ita ſapiētes atqꝫ aſtrologi doctiſ ſimi iudicauerūt. Queſtio de accidēti. Maxima ꝓpo ſitio quod omnibus vl̓ pluribꝰ vl̓ ſapiētibꝰ homini bus videt̉: ei cōtradici nō oportere. Locus a rei iudi tio. ¶ A ſimilibꝰ v̓o hoc modo. Si dubitet̉ an homi nis ſit proprium bipedem eſſe dicimus. Similiter ineſt equo quadrupes: vt homini bipes. Non eſt autem equo quadrupes proprium. Non eſt igitur homini bibes proprium. Queſtio de proprio. Maxima ꝓpoſitio: ſi qd̓ ſimiliter ineſt nō ē ꝓpriū: nec id de quo querit̉ eſſe proprium poteſt. Locus a ſimilibus. Hic ꝟo ī gemina diuiditur hec.n. ſimilitudo aut ī qͣlitate aut ī quātitate cōſiſtit ſed ī quātitate paritas nuncupatur. In qualitate ſi militudo. ¶ Rurſus ab eo qd̓ ē magis. Si q̄ratur an ſit aīalis diffinitio: qd̓ ex ſe moueri poſſit: dicimꝰ ſic. Magis oportet animalis diffinitionem eſſe ꝙ natu raliter viuat quā ꝙ ex ſe moueri poſſit. Non ē aūt diffinitio aīalis ꝙ naturaliter viuat. Nec quidem igitur que minus videt̉ diffinitio eſſe ꝙ ex ſe moueri poſſit: aīalis diffinitio putanda eſt. Queſtio de diffinitione. Maxima propoſitio: ſi id qd̓ magis videtur ineſſe non ineſt: nec id quod minus videbitur ineſſe inerit. Locus ab eo ꝙ magis eſt. ¶ A minoribꝰ v̓o conuerſo modo. Nā ſi hominis dif finitio eſt aīal greſſibile bipes: cūqꝫ videat̉ minꝰ eſſe diffinitio hominis qͣꝫ aīal ratōale mortale: erit diffi nitio hoīs aīal rationale mortale. Queſtio de diffi nitione. Maxima propoſitio. ſi id qd̓ minus videt̉ in eſſe: īeſt: id quod magis videbitur īeſſe: īerit. Multe aūt diuerſitates locorū ſūt ab eo quod ē magis ⁊ mi nus argumenta miniſtrātiū: qd̓ ī expoſitione topico rum Ariſtotelis diligentius perſequuti ſumus. ¶ Itē ex ꝓportione vt ſi q̄rat̉: an ſint ſorte eligendi ī ciuita tibus magiſtratus: dicimus minime: qꝛ nec ī nauibus quidem ſorte gubernator preficit̉: eſt enim proportio. Nam vt ſeſe gubernator habet ad nauim: ita magi ſtratus ad ciuitatem. Hic aūt locus diſtat ab eo ꝙ a ſil̓ibus ducitur. Ibi enim vna res vnicuilibet alij cō paratur. In ꝓportiōe ꝟo nō ē ſimilitudo rerum: ſꝫ q̄dā habitudinis cōparatio. Queſtio d̓ accidēti. Ma xima ꝓpoſitio: quod ī vnaquaqꝫ re euenit id ī eiꝰ pro portionali euenire neceſſe ē. Locus a ꝓportiōe. ¶ Ex oppoſitis ꝟo multiplex ē locus. Quattuor enim ſibi met opponūt̉ modis: aut enī vt cōtraria aduerſo ſeſe loco cōſtituta reſpiciūt: aut vt pͥuatio ⁊ habitus: aut vt relatio: aut vt affirmatio ⁊ negatio. Quorū diſcre
tiones in eo libro qui de decem predicamētis ſcriptꝰ eſt: cōmemorate ſunt: ab his hoc modo argumenta naſcuntur. ¶ Acontrarijs ſi queratur an ſit virtutis proprium laudari: dicam non quia nec vitij quidem vituperari. Queſtio de proprio. Maxima propoſitio contraria contrarijs conueniunt. Locus ab oppoſitis ideſt ex contrario. ¶ Rurſus in queſtione ſit poſituꝫ: an proprium ſit oculos habentium videre. Dicaꝫ nō eos nāqꝫ qui vident: alias cecos eſſe contingit. Nam in quibus eſt habitus: in eiſdem poterit eſſe priuatio ⁊ quod eſt proprium non poteſt a ſubiecto diſcedere. Et quoniam veniente cecitate viſus abſcedit: non eē proprium habentiū oculos videre conuincitur. Que ſtio de proprio. Maxima propoſitio vbi priuatio ab eſſe poteſt: habitus proprium non eſt. Locus ab op poſitis ẜm habitum ⁊ priuationē. ¶ Rurſus ſit ī que ſtione propoſitum: an patris ſit proprium procreato rem eſſe. Dicam recte videri quia filij eſt proprium procreatum eſſe: vt enim ſeſe habet pater ad filiuꝫ: ita procreator ad procreatum. Queſtio de proprio Maxima ꝓpoſitio oppoſitorū ad ſe relatiuoruꝫ pr pria ⁊ ipſa ad ſe referunt̉. Locꝰ a relatiuis oppoſitis. ¶ Itē ſit ī queſtione propoſitū: an ſit animalis ꝓpͥuꝫ moueri. Neget̉ quia nec īanimati quidē ē propriū nō moueri. Queſtio de proprio. Maxima propoſitio: op poſitoruꝫ propria oppoſita eſſe oportet. Locus ab op poſitis ẜm affirmationē ⁊ negationē. Moueri enī et nō moueri ẜm affirmationē ⁊ negationē ſibimet op ponuntur. ¶ Ex trāſumptione ꝟo argumentuꝫ hoc modo ſit: cū ex his terminis ī ꝗbus queſtio cōſtituta ē: ad aliud ꝗddā notius dubitatio tranſfert̉: ⁊ ex eiꝰ ꝓbatione ea que in queſtione ſunt poſita cōfirmant̉: vt Socrates cū quia poſſet ī vnoquoqꝫ iuſtitia q̄re ret omnē tractatū ad reipublice trāſtulit magnitudi nē: atqꝫ ex eo qd̓ illic efficeret: in ſingulis etiā valere cōfirmauit. Qui locus a toto forſitā eſſe videt̉. Sed quoniā non inheret his de ꝗbus proponit̉ terminis ſꝫ extra poſita res hoc tātū: ꝗa notior videt̉ aſſumit̉ Idcirco ex tranſūptione locꝰ hic cōueniēti vocabulo nuncupatus eſt. Fit v̓o hec trāſūptio ⁊ ī nomine: quo tiēs ab obſcuro vocabulo ad notiꝰ argumētatio trāſ fert̉ hoc modo: vt ſi q̄ratur an philoſophus īuideat ſitqꝫ īcognitū: ꝗd philoſophi ſignificet nomen. Dici mus ad vocabuluꝫ trāſferentes notiꝰ non inuidere quia ſapiens ſit. Notiꝰ v̓o eſt ſapientis vocabuluꝫ qͣꝫ philoſophi. Ac de his ꝗdem locis qui extrīſecꝰ aſſu muntur: id dictuꝫ eſt. Nunc de medijs diſputabitur ¶ Medij auteꝫ loci ſumunt̉ vel ex caſu: vel ex coniu gatis: vel ex diuiſione naſcētes. ¶ Caſus ē alicuiꝰ no minis pͥncipalis inflexio in aduerbiuꝫ: vt a iuſtitia in flectit̉ iuſte. Caſus eſt igit̉ a iuſtitia id quod dicimus iuſte. ¶ Coniugata vero dicunt̉ que ab eodē diuerſo modo deducta fluxerunt: vt a iuſtitia iuſtū iuſtꝰ. hec igit̉ inter ſe ⁊ cū ipſa iuſtitia cōiugata dicuntur: ex c bus omnibꝰ prompta ſūt argumēta. Nam ſi id quoc iuſte eſt bonū eſt: ⁊ quod iuſtū eſt bonū eſt: ⁊ ſi qui iu ſtus eſt bonus eſt: ⁊ iuſtitia bonū eſt. Hec igit̉ ẜm ꝓ prij nominis ſimilitudinē cōſequunt̉. ¶ Medij vero loci appellant̉: quoniā ſi de iuſtitia querit̉: ⁊ a caſu: vel a cōiugatis argumēta ducunt̉: neqꝫ ab ipſa ſub ſtātia ꝓprie atqꝫ cōiuncte: neqꝫ ab his q̄ ſunt extrin ſecꝰ poſita vident̉ tradi: ſed ex ipſorū caſibꝰ ideſt q̄dā ex ipſis leui mutatiōe deductis. Iure igit̉ hi loci mē dij inter illos ꝗ ab ipſis ⁊ eos ꝗ ſunt extrinſecus col locant̉. ¶ Reſtat locꝰ a diuiſiōe ꝗ tractat̉ hoc modo. Omnis

Secundus. 17 6
Omnis diuiſio vel negatiōe ſit vel partitione. Nega tione ſit vt ſi ꝗs ita ꝓnūciet. Oē animal aut habꝫ pe des aut nō hēt. Partitione ꝟo velut ſi ꝗs diuidat: Oīs homo aut eſt ſanus aut eger. Fit autem vniuer ſa diuiſio vel generis ī ſpēs: vel totius in partes: vel vocis ī ſignificationes proprias: vel accidētis ī ſubie cta: vel ſubiecti in accidētia: vel accidētis ī accidētia. Quorum omniū rationē ī eo libro diligentius expli cui quem de diuiſione cōpoſui. Atqꝫ idcirco inde ad hoꝝ cognitionē cōgrua petātur exēpla. Fiunt autem argumētationes ꝑ diuiſionē: tū ea ſegregatione que ꝑ negatiōem ſit: tū ea que ꝑ partitionē. Sed qui his diuiſionibꝰ vtuntur: aut directa ratiocinatione contē dunt: aut ī aliquod īpoſſibile atqꝫ īcōueniēs ducunt: atqꝫ ita id quod reliquerant: rurſus aſſumunt. Que facilius quiſqꝫ cognoſcet: ſi prioribus analeticis oꝑaꝫ dederit. Horū tamē in preſens talia preſtabunt exē pla notitiā: ſit ī queſtione ꝓpoſitum: an vlla origo tē poris fuerit. Quod ꝗ negare volet: id nimirū ratio cinatione firmabit nullo modo eē ortū: idqꝫ directa rōcinatione hoc modo mōſtrabit. tempus aut origi nem hꝫ aut non. Sed qm̄ mundus eternus ē(id eniꝫ pauliſper argumēti gratia cōcedatur) mundus v̓o ſi ne tempore eē nō potuit: tēpus quoqꝫ eternū ē: ſꝫ qd̓ eternum ē caret origine: tēpus igitur originem non habet. At ſi per īpoſſibilitatem ideꝫ deſideretur oſtē di: dicet̉ hoc mō: tēpus aut originē hēt aut non: ſed ſi tēpus habet originē nō fuit ſemꝑ. Tempus aūt hēt originē: fuit igitur quādo non fuit tempus: ſed fuiſſe tempus eſt ſignificatio temporis: fuit igitur tempus quādo nō fuit tēpus qd̓ fieri non pōt. Nō eſt igitur vllū principium temporis: poſito nāqꝫ vt ab vllo prin cipiū ceperit: īconueniens quoddā atqꝫ īpoſſibile cō tingit fuiſſe tempus quando non fuerit tēpus. Red ditur itaqꝫ ad alteram parteꝫ ꝙ origine careat. Que vero ex negatione diuiſio ē: cum ꝑ eam quelibet ar gumēta ſumūtur: fieri nequit vt vtrūqꝫ ſit qd̓ affir matiōe ⁊ negatiōe diuiditur. Itaqꝫ ſublato vno alte rū manet: poſito altero reliquū tollitur: vocaturqꝫ hic a diuiſiōe locus mediꝰ īter eos ꝗ ab ipſo duci ſo lēt: atqꝫ eos qui extrīſecus aſſumuntur. Cum enī que rit̉: an aliqͣ tēporis ſit origo: ſumit̉ ꝗdē eē origineꝫ: ⁊ ex ip̄o ꝑ ꝓpriā conſequentiaꝫ de re ipſa que queritur ſit īpoſſibilitatis ſyllogiſmus. Quo cōcluſo redit̉ ad prius quod verū eſſe neceſſe ē. Siquidē id quod ei op poſitū eſt: ad īpoſſibile aliquod inconuenienſqꝫ ꝓdi cit̉. Itaqꝫ quoniā ex ipſa re: de qua querit̉ fieri ſyllo giſmus ſolet qͣſi ab ipſis locus eſt deductus: quoniaꝫ vero non in eo permanet: ſꝫ ad oppoſitū redit: qͣſi ex trīſecª ſumit̉. Idcirco hic a diuiſiōe locus īter vtrūqꝫ medius collocat̉. ¶ At v̓o qui ex partitiōe ſumuntur duplici fiūt modo. Aliquotiens eniꝫ que diuiduntur: ſimul eē poſſūt: vt ſi vocē in ſignificationes diuidamꝰ omnes ſimul eſſe poſſunt: veluti cuꝫ dicimꝰ āplector aut actionē ſignificat: aut paſſionē: ſiml̓ vtrūqꝫ ſigni ficare poteſt. Aliquotiēs veluti negationis mō q̄ di uidūtur ſimul eē nō poſſunt: vt aut ſanus ē aut eger Fit autē ratiocinatio in pͥore quidē modo diuiſionis: tuꝫ quia omnibus adeſt quod q̄rit̉ vel non adeſt: tuꝫ v̓o alicui adeſſe vl̓ nō adeſſe qd̓ alijs adſit aut mini me. Nec in his explicādis diutius laboramꝰ: ſi pͥores reſolutorij vl̓ topica Ariſtotelis diligētis animū le ctoris īſtruxerit. Nam ſi querat̉: vtrū canis ſubſtātia ſit atqꝫ hāc diuiſionē faciat collocutor canis vl̓ latra bilis aīalis vl̓ marine belue: vl̓ celeſtis ſyderis nomē
eſt: demōſtretqꝫ ꝑ fingula ⁊ caneꝫ latrabileꝫ ſubſtan tiā eſſe: marinaꝫ quoqꝫ beluā ⁊ ſydus ſubſtantie poſ ſe ſupponi: monſtrauit canē ſubſtātiā eſſe. Atqꝫ hic quidē ex ipſis in queſtione propoſitis videbitur argu mēta traxiſſe. At in talibꝰ ſyllogiſmis aut ſanꝰ ē: aut eger: ſꝫ ſanª eſt: nō igit̉ eſt eger: ſed ſanꝰ nō eſt eger igit̉ eſt: vel ita: ſꝫ eger eſt: ſanus igitur non ē: vel ita: ſed eger nō ē: ſanꝰ igit̉ eſt. Ab his que ſūt extrīſecus ſumptus eſt ſyllogiſmus ideſt ab oppoſitis. Idcirco ergo totꝰ hic a diuiſione locus īter vtroſqꝫ mediꝰ eē perhibetur qui in negatione ſit cōſtitutꝰ: aliquo mō quidē ex ipſis ſumit̉: aliquo modo v̓o ab exterioribꝰ venit. Si v̓o a partitione ducant̉ argumēta: nūc qui deꝫ ab ipſis: nunc v̓o ab exterioribꝰ copiaꝫ preſtant. ¶ Et greci vidē̓. Themiſtij diligētiſſimi ſcriptoris ac lucidi: ⁊ oīa ad facilitatē ītelligētie reuocantis talis locorū videt̉ eſſe partitio. Que cuꝫ ita ſint: breuiter mihi locorū diuiſio commemorāda eſt: vt nihil p̄ter eaꝫ monſtretur eſſe relictuꝫ: quod non ītra eaꝫ pro betur incluſuꝫ. De quo eniꝫ in qualibet queſtione du bitat̉: id ita firmabit̉ argumētis: vt ea vel ex ipſis ſu mantur que in queſtione ſūt cōſtituta: vel extrīſecus ducant̉: vel quaſi in confinio horum poſita veſtigent̉ At preter hanc diffinitionē nihil extra īueniri poteſt. Sed ſi ab ipſis ſumitur argumētuꝫ: aut ab ipſorū ne ceſſe ē ſubſtātia ſumatur: aut ab his que eaꝫ cōſequū tur: aut ab his q̄ īſeparabiliter accidūt: vl̓ his adhe rent: ⁊ ab eorū ſubſtātia ſeparari ſeiūgiqꝫ nō poſſūt: vel nō ſolēt. Quecumqꝫ v̓o ab eoruꝫ ſubſtantia du cuntur ea aut in deſcriptione: aut in diffinitione ſūt: ⁊ p̄ter hec a nominis īterpretatione. Que v̓o ea velut ſubſtantiaꝫ continentia cōſequunt̉: talia ſūt vt vl̓ ge neris vl̓ differētie: vel ītegri vel ſpecierū: vel parti uꝫ loco circa ea que īquirunt̉ aſſiſtāt. Itē vel cauſe vel efficiētis: vl̓ materie: vl̓ forme: vl̓ finis: vl̓ effectꝰ vel corruptionis: vel vſus: vel quantitatis: vl̓ tēporis vl̓ modi. Quod v̓o ꝓpͥuꝫ inſeparabile vl̓ ad adherēs accidēs nūcupat̉: id in cōmuniter accidētibus nume rabit̉. Et preter hec quideꝫ alid̓ quod cuiqͣꝫ īeſſe poſ ſit nō poteſt īueniri. Quibus ita poſitis īſpiciamus eos locos nūc quos dudū extrinſecꝰ ꝓnunciabamus aſſumi. Ea enī que extrinſecus aſſumūtur: nō ſūt ita ſeparata atqꝫ diſiūcta: vt nō aliquo mō qͣſi ex regiōe quadam ea que queruntur aſpiciāt. Nā ⁊ ſimilitudi nes ⁊ oppoſita ad ea ſine dubio referunt̉ ꝗbꝰ ſimilia vel oppoſita ſūt lꝫ iure atqꝫ ordine videant̉ extrīſecꝰ collocata. Sūt autē hec ſimilitudo: oppoſitio maius minꝰ rei iudiciū. In ſimilitudine enī: tu rei ſimilitu do tū ꝓportionis ratio cōtinet̉. Omnia enim ſimili tudinē tenēt. Oppoſita v̓o in contrarijs: in priuatio nibus: in relationibus: in negationibus cōſtat. Com paratio v̓o maioris ad minꝰ: quedā quaſi ſimiliū re rū diſſimilitudo eſt. Rerū enī per ſe ſimiliuꝫ in quā titate diſcretio maius ac minꝰ facit. Quod eniꝫ oī qͣ litate: omniqꝫ ratione diuiſū ē: id nullo mō poterit cōparari. Ex rei vero iudicio que ſunt argumēta qͣſi teſtimoniū prebēt ⁊ ſūt inartificiales loci: atqꝫ omni no diſiuncti: nec rē potius qͣꝫ oppinionē iudiciūqꝫ ſe ctantes. Tranſūptionis vero locus nunc ꝗdē in equa litate: nūc v̓o in maioris minoriſue cōparatione cōſi ſtit. Aut enim ad id qd̓ eſt ſimile: aut ad id qd̓ maius ac minus ſit argumentoruꝫ rationumqꝫ trāſūptio hi vero loci quos mixtos eſſe p̄diximꝰ: aut ex caſibꝰ: aut ex coniugatis: aut ex diuiſione naſcunt̉; In ꝗbꝰ om nibus conſequentia ⁊ repugnātia cuſtodit̉. Sꝫ ea ꝗ

Liber.
dem que ex diffinitione: vel genere: vel differentia: vel cauſis argumenta ducuntur demonſtratiuis ma xime ſyllogiſmis vires atqꝫ ordinem ſubminiſtrāt: re liqua vero veriſimilibus ac dialecticis. Atqꝫ hi loc qui maxime ī eorū ſubſtātia ſūt: de quibꝰ ī qōne dubi tatur ad p̄dicatiuos ac ſimplices: reliqui ꝟo ad hy potheticos ⁊ cōditionales reſpiciūt ſyllogiſmos. ¶ Expeditis igit̉ locis ⁊ diligēter tā diffinitiōe qͣꝫ exē ploꝝ luce pate factis dicēdū videt̉ qūo hi loci maxi marū ſint differentie propoſitionū idqꝫ breuiter neqꝫ enim longa diſputatione res eget. Omnes enim ma xime propoſitiōes vel diffinitionē continēt vel deſcri ptionē: vel noīs īterp̄tationē: vel totū: vel genus: vel partes: vel ſpecies: vel cetera: quibus differūt īter ſe maxime ꝓpoſitiones. Nam in eo ꝙ ſunt maxime non differunt: ſed ī eo ꝙ hec a diffinitione quidem. Illa v̓o a genere: alie vero veniunt ab alijs locis: ⁊ his iu re differre: hiqꝫ earum differentie eſſe dicuntur: ſed quoniā diuiſio Themiſtij patefacta eſt: nūc ad Mar ci Tullij diuiſionem tranſeamus. ¶ De differentijs Topicis. Liber tertius. Uod locoruꝫ differentias multipliciter varieqꝫ tractamus: nihil mirum diligē tibus īgenijs videri debet: cū manifeſtū ſit: vnāquāqꝫ rē multis ſepe differētijs atqꝫ in varias diuiſionis figuras poſſe ꝑ tiri. Nā ꝗa ſingulas res nō vna: ſꝫ plures ſepe diffe rētie cōprehēdūt neceſſe ē: vt ſecūduꝫ differētiarum varietatē fiat etiā diuerſitas diuiſionū: vt ⁊ numeri nūc eas colligimus differētias: ꝙ alij pares alij ꝟo impares: nunc v̓o ꝙ alij pͥmi: atqꝫ īcōpoſiti: alij ſcd̓i: atqꝫ cōpoſiti. Triāgulorum etiaꝫ multis modis fieri partitionē geometrice diſcipline tenor oſtendit: iam tamē ī oībꝰ prouidēdū ē: vt nihil extra ī qͣlibet diui ſionis forma relinquatur: nihil vltra ſuperfluū ac p̄ ter qd̓ neceſſe ē: aggregetur: qua ī re quid mirum vi deri debet: ſi cū antea ẜm Themiſtium locorū diffe rentias dederimus: nunc diuerſas ẜꝫ Marcū Tulliū depromamus. Cuiꝰ ꝓpoſita breuiter partitione: atqꝫ exēplis cōueniētibꝰ expedita: tū demum quo differat vel quo congruat ſuperius digeſte diuiſioni: quomō ⁊ altera cōcludat alteram: cōmemorabo. Nam cum Marcus Tullius omnem logicam facultatē: quā ra tionē diligentem diſſerendi dixit: duas habere par tes propoſuerit vnam īueniēdi: alteram iudicandi: ⁊ cum locos eſſe diffinierit argumenti ſedes a quibus ſcilicet argumenta promuntur: argumentum etiā ra tione: que rei dubie faciat fidē diuiſionē locorū oīuꝫ hoc modo fecit. Ex his inquit locis: ī quibus argumē ta incluſa ſunt: alij ī ipſo herent: de quo agitur: alij aſſumuntur extrinſecus. Duas igit̉ locorū ſpēs fecit. alios.n. ī ipſis queſtionum terminis herere propo ſuit: alios extrīſecus aſſumi: atqꝫ eos quidē: qui ī ip̄is herēt de quibus q̄ritur: tali diuiſiōe partitur: ī ipſo iquit: tū ex toto: tum ex partibus eius: tū ex nota: tuꝫ ex his rebus: que quodāmodo effecte ſūt ad id: d̓ quo queritur. Extrīſecus autē ea dicunt̉: que abſunt lon geqꝫ diſiuncta ſunt: poſt hec eum locum: qui ab effe ctis ducitur: ī conuenientia membra partitus eſt. hoc modo. Alia enī īquit ſūt cōiugata alia ex genere: alia ex forma: alia ex ſimilitudine: alia ex differentia: alia ex cōtrario: alia ex cōiunctis: alia ex antecedētibus: alia ex conſequentibus: alia ex repugnātibus: alia ex
cauſis: alia ex effectis: alia ex comparatione maiorijꝫ aut minorum aut parium. Quorum quidem omniuꝫ ⁊ natura breuiter attingenda ē extra ponēda. Eorum igitur locorū qui ī ipſo de quo agitur herent: primū eē dixit a toto. Totum vniuſcuiuſqꝫ rei ī diffinitione conſtat. Omnis enim diffinitio rei: quam diffinit ade quatur: ꝙ ſi vnaqueqꝫ res tota eſt(nihil enim inte grum eſſe niſi totum pōt.) diffinitionē quoqꝫ totuꝫ eē neceſſe ē: ideſt que totā rei: quam diffinit ſubſtan tiam claudit. Diffinitio vero ē oratio: q̄ vniuſcuiuſo rei quidē eſſe deſignat. Ab hac ita ducit̉ argumētum vt ſi ſit queſtio: an arbores ſint animalia: dicam. Animal eſt ſubſtantia animata ſenſibilis. At arbor n̄ ē ſubſtātia aīata ſēſibilis. tum claudā Non ſunt igitur arbores animalia. Queſtio de genere: maxima propoſitio: vnde diffini tio abeſt: īde illud quoqꝫ abeſſe: quod diffinitur loc a diffinitione. ¶ Partes nō ſunt: quarum conuentu efficitur totū. Partes etiā vocant̉ que diuidūt totū hee autē ſpecies: vel forme nuncupari ſolēt. A qui hoc modo ſumitur argumētū. Ab his quidē partil quarū cōiunctione cōponitur totum hoc modo: vt ſ ſit dubitatio: an anima ſit corporea: partiemur aīam velut his tribus partibus: ꝙ vel vegetabileꝫ viꝫ vel ſenſibilē: vel ītelligibilem preſtet at neqꝫ ipſum ve getare: neqꝫ ſētire: neqꝫ ītelligere corporale ē. Cūqꝫ nulla pars ſit corporalis aīe oīno aīa corporalis non eē mōſtrata ē. Queſtio de genere ideſt an anima cor pori ſubijciatur vt generi. Maxima ꝓpoſitio: a ꝗbus partes abſunt: totum quoqꝫ abeſſe: locus a partibus totum coniūgentibus. Itē ab his partibus: que to tū diuidūt hoc mō: ſit ī queſtione an aīa ſecundū lo augetur: neqꝫ minuitur: neqꝫ ab alio loco tranſit ad aliū: nō igit̉ mouet̉: Queſtio de accidēti. Maxima ꝓ poſitio eadē q̄ ſuꝑius: locus a partibus totū diuiden tibus. ¶ A nota vero argumētū ē. quotiēs ab īterpre tatione noīs: rei dubie fides q̄rit̉: hoc mō: vt ſi dubi tetur: an philoſophia ſit bonum. Dicemus. Hic igit̉ re Philoſophia eſt amor ſapientie. At id bonum eſt. Philoſophia igitur bonum eſt. men diffinitione prodimus. Queſtio de genere. Ma xima propoſitio: nominis īterpretationē rem declar re. locus a notatione. ¶ Coniugata ſunt: que ab eodē noīe flectunt̉ vt a iuſtitia iuſtum iuſte. Ab his ita ca pitur argumentum: vt ſi queratur: an ridere gaude re fit. Dicemus: ſi riſus gaudium eſt: ⁊ ridere gaude re eſt. Queſtio de accidenti: maxima propoſitio: con iugatorum eandem eſſe naturam locus a coniugatis. ¶ Genus eſt quod de pluribus ſpecie differentibus ſ eo ꝙ quid ſit predicatur. Ab hoc ita ducitur argum tum vt ſi queratur: vtrum anima numerus ſit ſeip̄m mouens vt xenocrati placuit. Dicemus. Queſtio de Anima ſubſtantia eſt. diffinitione Numerus vero ſubſtantia non eſt. locus a ge Igitur anima numerus non eſt. nere maxima propoſitio. Quorum diuerſa ſunt gene nera: ipſa quoqꝫ ſunt diuerſa. Cforma eſt quod de pluribus numero differentibus in eo: ꝙ quid ſit pre dicatur. Ab hac ſit argumentum hoc modo: vt ſi qͥ ratur: an color in ſubiecto ſit: id approbabimꝰ eo: qͥ niam album vel nigrum in ſubiecto ſunt. A ſpecie ſci licet ad genus deducentes: queſtio de genere. Iam in ſubiecto

Tertius l 77
in ſubiecto eſſe vel non eſſe: accidens vel ſubſtantiā ſignificat: que ſunt prima rerum genera. Maxima propoſitio. In formis ſpectari generum proprietateꝫ locus a forma. ¶ Similitudo eſt rerum differentium eadem qualitas. Ab hac ita fieri argumentum videt̉ vt ſi queratur: ſorte an electione rectores ciuitatibus dandi ſunt negetur quoniam nec in naui quidem ſor te: ſed electione peritus rector eligitur. Similis ē na uis quidem ciuitati. gubernator autem magiſtratui. Queſtio de accidenti. locus a ſimili. Maxima propoſi tio. de ſimilibus idem eſt iudicium. ¶ Item a differe tia: vt ſi queratur: an idem ſit rex quod tyrannus. di cemus minime. nāqꝫ in rege eſt pietas. iuſtitia: man ſuetudo: in tyrāno cūcta diuerſa ſunt. queſtio de dif finitione. locus a differentia. Maxima propoſitio. dif ferentium rerum non idem eſſe iudicium. ¶ Cōtraria vero que Cicero appellat quatuor diuidū tur modis. aut enim aduerſa ſunt: vt album nigruꝫ. aut priuātia ut iuſtitia iniuſtitia: aut relatiua: ut do minus: ſeruus: aut negatiua: vt videre ⁊ n̄ videre. ab his omnibus ita argumenta ducuntur. ab aduerſis ſi bona eſt ſanitas: mala eſt egritudo. a priuantibus. ſi iniuſtitiam fugimus ſequamur iuſtitiaꝫ. a relatiuꝭ quidem quiſquis pater vult eſſe habeat filium. a ne gantibus Non me accuſas feciſſe: quod me non feciſ ſe defendis. Queſtiones de accidentibus. Maxima propoſitio: in aduerſis: priuantibus: ⁊ negantibus cō traria ſibi conuenire non poſſe. In relatiuis abſqꝫ ſe relatiua eſſe non poſſunt. Locus a contrariis: que me lius oppoſita vocarentur. ¶ Adiuncta ſunt: que fini timum tenent locum: ita: vt temporibus quidem tuꝫ antecedāt: vt amorem congreſſio: tum rei cui adiun cta ſunt hereant: vt ambulationi pedum ſtrepitꝰ: tū conſequantur: vt atrox facinus mētis trepidatio. ne qꝫ hec neceſſaria ſunt: ſed frequenter eueniunt. Naꝫ neqꝫ qui congreſſus eſt: modis omnibus amauit: ⁊ ꝙ congreſſus non eſt: vno ſemel aſpectu in amorem in cidit. ⁊ ambulante quo poteſt non eſſe ſtrepitꝰ pedū ⁊ non ambulante pedes ſtrepere: ſi conſiſtens vno eo demqꝫ loco pedes moueat. eī trepidareqꝫ: cum nihi atrox fecerit: ⁊ non trepidare qui fecerit. ab hiſ duce tur argumentuꝫ: vel cum amare aliqueꝫ ſuſpicamur qꝛ fuerit ante congreſſus. vel ambulaſſe aliquem in locum cum pedum ſtrepitus fuit auditus: vel atrox facinus commiſiſſe: quem trepidare videamuſ. atqꝫ in his queſtiones de accidentibus Locus ab adiūct maxima propoſitio: ex adiunctis adiuncta perpendi ¶ Antecedentia v̓o ſunt: quibus poſitis ſtatim neceſſe eſt aliud conſequatur. velut cum dicimus ſi homo eſt animal eſt. Neqꝫ in his temporum ratio: nec rerum neceſſitas varia eſt: ſed ſtatim ut dictuꝫ fuerit id qd̓ antecedit. comitatur id quod eſt ꝯn̄s. Hic v̓o locus to tius in conditione eſt ꝯſtitutꝰ. poſita enī conditione: ſi ſit antecedēs. eē neceſſe ē: qd̓ conſequitur. hoc mo do. Si peperit cum viro cōcubuit. antecedens eſt pe ꝑiſſe: cū viro ꝯcubuiſſe ꝯſequēs. nā neqꝫ illud querit̉ quid prius tēpore ſit quid poſterius ⁊ ſepe ita variā tur. vt id quod poſterius eſt tempore: antecedens eē videatur in propoſitione: vt peperiſſe poſterius eſt: quam concubuiſſe. Tamen ſi peperit modis omnibꝰ cum viro concubuit. ⁊ hoc precedente: ⁊ prius poſito neceſſe eſt illud intelligatur. aliquotiēs vero ſimul ſūt vt ſi ſol ortus eſt: dies eſt. aliquotiens quod precedit: prius eſt poſterius v̓o qd̓ conſequitur. vt ſi arrogās eſt: odioſuſ: eſt ex arrogantia enim quiſqꝫ ſit odioſus
ex antecedenti igitur argumentum ſumimus ſi pe perit: cuꝫ viro concubuit: ſumo quod antecedit. at pe perit concludo quod ſequitur. cum viro igitur concu buit. a conſequentibus ita ſumo. quod conſequitur. at non concubuit cum viro. concludo quod antecedit non igitur peperit. Queſtio eſt de accidenti. locꝰ ab antecedentibus: ⁊ conſequentibus. maxime propoſi tiones poſito antecedenti comitari id quod conſequi tur. perempto conſequenti perimi quod antecedit. ¶ Repugnantia v̓o ſunt contrariorum conſequētia. vt vigilare dormire contraria ſunt. ſtertere dormien tibus adiunctum eſt. Stertere igitur ac vigilare re pugnantia ſunt. ab his ita ſit argumentum. Te ne eū vigilare dicit: qui ſtertat queſtio de accidenti. argu mentum a repugnantibus: maxima propoſitio. repu gnantia ſibi conuenire non poſſe. ¶ Cauſa eſt efficiēs que quamlibet rem efficit precedens non ſemper tē pore ſed proprietate nature. vt ſol dieꝫ. ab hac ita ſu mimus argumentum. Cur eſſe dubites diem: cum ſolem in celo eſſe aſpicias. Queſtio de accidenti. naꝫ diem eſſe accidit aeri. id eſt eſſe per ſolem lucidum. ar gumentum ab efficientibus cauſis maxima propoſi tio: vbi cauſa ē: effectū hinc abeſſe non poſſe. ¶ Effe ctum eſt: quod efficit cauſa. ab hoc ita ſumitur argu mentum: an tu dubitas amaſſe. quam rapuit. Que ſtio de accidenti. argumentum ab effectis. maxima propoſitio vbi effectum eſt: cauſam abeſſe non poſſe. veluti non abfuit amor: ꝗ fuit cauſa: cur rapuerit: qd̓ eſt effectum. ¶ Comparatō vero maioris eſt: quotiēs id quod minuſ eſt: maiori comparatur. ab hoc loco ſu mitur ita argumentum ſi is: qui patriam bello perſe cutus eſt tandem veniam meruit a ciuibus: cur non is quoqꝫ mereatur. qui ob ſeditionem motam actus eſt in exilium Queſtio de accidenti: argumentum a comparatione maioris. maxima propoſitio. quod in re maiore valet valeat in minore. ¶ Mīoriſ ē ꝯpara tio: quotiens maior res confertur minori. atqꝫ ex ea capitur argumentum hoc modo. S. C. Gracchū. me diocriter labe factantem ſtatum rei pub. ſcipio priua tus interfecit. cur non catilinam orbem terre cede: at qꝫ incendio vaſtare cupientem conſules perſequun tur: Queſtio de accidenti. argumētuꝫ a comparatio ne minoris: maxima propoſitio: quod in re minore va let: valeat in maiore. ¶ Paria ſunt: que eiuſdem quā titatis ſunt. ⁊ ſemper paritas ſimilitudo eſt quantita tis. Ab hoc ita ſit argumentū. Si demoſthenē ꝗs lau dare deſideret: cur vituperet tulliū. Queſtio de acci denti argumentum a comparatione pariuꝫ. maxima propoſitio. Parium idem eſſe iudicium. ¶ Reſtatis locus quem extrinſecus dixit aſſumi hic iudicio nitit̉ ⁊ auctoritate: ⁊ totus probabilis eſt nihil continens neceſſarium. Probabile autem eſt quod videtur vel omnibus: vel pluribus: vel doctis: vel ſapientibus: ⁊ inter hos famoſis atqꝫ preſtantibus: vel his qui ſecū dum vnamquamqꝫ artem peritiaꝫ conſecuti ſunt. vt medico in medicina: geometre in geometria: ab hoc loco tale eſt argumentum veluti ſi dicam Difficile ē cum carthaginenſibus bellum gerere: quoniam id. P. ſcipio cornelius affricanus dixit: qui ſepe fuerat expertus. Hic vero locus extrinſecus dicitur conſtitu tus: quoniam non de his: qui predicati vel ſubiecti ſunt termini ſumitur. ſed ab extrīſecus poſito iudicio venit. hic etiaꝫ inartificialis: et artis expers vocatur quoniam non ſibi hinc ipſe conficit argumentum ora tor: ſed preparatis poſitiſqꝫ vtitur teſtimonijs. ¶ Ex

Liber
peditis igitur Marci tulli differentiius quibus ipſe a ſe maximas propoſitiones: quas locos eſſe diximus ſeparauit pertractanda beruiter mihi videtur ſu perius digeſta partitio: vt ea que ſimilia videntur: a ſemetipſis ratione congrua ſegregentur. Similiſ enī videtur locus a toto: ei: qui eſt nota. vterqꝫ enim in diffinitione eſt conſtitutus. Nam interpretatio nomi nis quedam ipſius nominis diffinitio eſt. Sed illa eo rum maxima eſt differentia: qꝛ locus a toto rem diffi nit a nota vero rem non diffinit: ſed nomen interpre tatur. Diuerſa v̓o ſunt res. ac nomen. Hoc eniꝫ ſigni ficat illud v̓o ſignificatur. ¶ Item locus a partiū enu meratione conſimilis videtur eſſe ei: qui eſt a forma Nam ⁊ forma pars eſt: ⁊ qui genus diuidit: enume rat partes. neqꝫ enim aliter fieri ex forma argumen tum poteſt niſi diuidatur a genere ſumi enim omni no forma non poteſt: niſi per diuiſioneꝫ Sed hic quo qꝫ multa eſt differentia. nam partium enumeratio neceſſe eſt: ut diuidat totas partes. eaſqꝫ vniuerſas ad fidem argumentatiōis aſſumat: ſiue ille ꝑtes: ſiue ſpecies ſint. vt genus quidem ſpeciebus. totum vero partibus approbetur. In forma vero ſufficit ad de monſtrandum quod de genere dicitur vna quelibet: ¶ Iteꝫ locus. a contrario ⁊ repugnantibus videtur eē conſimilis: ſed habet differentiaꝫ: quia contraria pri mis ſibimet frontibus opponuntur. Repugnātia v̓o per coniunctionem contrariorum ſibi probantur ad uerſa: vt dormire ac vigilare ſtatiꝫ ſibi contraria ſūt Stertere vero repugnat vigilatiōi iccirco qꝛ ſomno coniungitur. ¶ Adiuncta vero ⁊ antecedentia ⁊ con ſequentia quaſi finitima ſunt. Sed diſtant. quoniam in adiunctis nulla eſt neceſſitas in antecedentibus ve ro. et conſequentibus maxima. in adiūctis vero tem pora nimium valent. Nam quod adiunctum eſt: id p̄ cedere rem ſolet vel cum ea vno eodemqꝫ tempore eſſe vel ſubſequi poſterius. At in antecedentibus ni hil horum eſt: ſed non habita temporis ratione mox vt fuerit antecedens: conſequens eſſe neceſſe eſt: ⁊ ſi conſequens non fuerit antecedēs neceſſe eſt interire ¶ Ac de Marci Tullii lociſ ſufficienter dictuꝫ eſt. nūc ad themiſtii diuiſionem redeamus. et quomodo ſu perius partitiones digeſte ſibi conſentire poſſint bre uiter explicemus. ac primum quidem totius partitio nis differentias colligamus communiter. Superior autem diuiſio themiſtii docuit alios eſſe locos: qui in ipſis terminis de quibus queritur inſunt alioſ qui ex trīſecus aſſumūtur: alios ꝗ inter vtroſqꝫ verſant̉. vt hic trina intelligatur diuiſio. At Marci tulli diuiſio locos bifariam oſtendit: Alios eniꝫ in eo ipſo. de quo agitur herere propōit: alios extrinſecus aſſumi. Hic igitur omnes eos iocos: quos medios themiſtius pro poſuit. his applicauit: atqꝫ cōiunxit: qui ſunt in ipſis de quibus agitur: terminis conſtituti: ⁊ communiter quidem talis diuiſionum differentia eſt: que clarius apparebit̉ ſi ſingula perſequamur. ¶ Eos igit̉ locos qui poſiti ſunt in terminis: de quibuſ in queſtione du bitatur. priore partitione Themiſtius: tum in ſubſtā tia poſuit: tum in ſubſtantie conſequentia. In ſubſtā tia ſunt diffinitio: deſcriptio: nominis interpretatio. Subſtantie vero conſequentia ſunt: genus: totum: pars: ſpecies: cauſa: efficiēs: materia: forma: effectuꝫ corruptio: finis: vſus: communiter accidētia. Eos ve ro qui extrinſecus aſſumuntur: tum in iudicio: tum in ſimilitudine: tum in quantitatis comparatione. tum in oppoſitione: tum in proportione. tum in tranſumptiōe ſeparauit. Quoſ vero inter vtroſqꝫ poſuit: hos in caſibus et coniugatis: ⁊ diuiſione conſtituit. Sec Marcus tullius eos: qui in ipſo ſunt: de quo queritur tum ex toto: tum ex partibus eius: tum ex nota: tum ex his rebus: que quodammodo affecte ſunt ad id de quo queritur poſuit. ipſa v̓o que affecta ſunt multifa ria diuiſione partitus eſt. ſolum vero iudicium extrin ſecus ſegregauit. plureſqꝫ partes eorum: que in diui ſione themiſtii poſita ſunt ſubſtantie conſequentia. Itemqꝫ locos medios inter affecta numerauit. In tā vero varia diuiſiōe neceſſe eſt. vt vtreqꝫ ſibi non ea dem parte conueniant. Id vero in cunctis multiplici ter diuiſis fieri poteſt: velut ſi quis diuidat triangulo rum formas ſic. Triangulorum alie ſunt equilatere forme: alie duo tantuꝫ latera habentes equalia: alie vero totis ī equalibꝰ lateribus iuncte. Rurſus ſit iſta diuiſio vt alias dicat aliquis rectum habentes angu lum. que ortogonie nuncupantur. alias dicat tribus acutis angulis contineri: que ſunt oxigonie: alias in obtuſum angulum tendi: que ſunt abligonie. Neceſſe eſt igitur: vt vtreqꝫ ſibi diuerſa partium ratione con ueniant. Nam quod eſt ortogonium: id ſemꝑ vel duo bus lateribus equalibus continetur: vel tribꝰ inequa libus. Sed quod non eſt abligonium: id vel duobus lateribus continetur: equalibus vel tribus inequali bus. Sed quod eſt exigonium: id vel tribus lateribꝰ equalibus: vel duobus: continetur. Rurſus id quod eſt equilaterum ſemper eſt exigonium. id vero quod duobus lateribus equalibus continetur: vel ortogo nium vel abligonium vel exigonium eſſe poteſt. Qd̓ vero tribus inequalibus continetur lateribus: vel or togonium: vel abligonium eſſe neceſſe eſt. Secundū igitur hunc modum cunctam Marci tulli atqꝫ the miſtij diuiſionem a principio pariter ordientes: inui cem ſibimet clauſam eſſe monſtremuſ: inquibꝰ omni bus ⁊ exemplorum: ⁊ intelligentie ſuperius expedite preſens debet eſſe memoria. Diſponamꝰ igitur oēm themiſtij diuiſionem: ⁊ poſt hanc ſubijciatur Tullia na partitio: vt ea que dicēda ſūt: apertius oculis ſube cta clareſcant: Themiſtij diuiſio. Cori In ipſo Extrīſecus Medij Aꝯſequētibꝰ A rei iudicio A caſibꝰ A ſub̓a A definitōe A toto vl̓ gene A ſimilibꝰ Aꝯiugat A deſcpͥtiōe nere vl̓ ītegro A maiore. A diuiſiōe A noīs in A ꝑtibꝰ generꝭ A minore. Ex oppoſitis vel vel integri. terp̄tatiōe A cauſis effi contrariis vel re latiuis vel ſecun ciētibus
dum priuatio A materia nem ⁊ habitum A forma vel per affirma A fine A gnͣatiōibus tionem ⁊ nega A corruptōibꝰ tionem A proportione.

Tertius
1 78
M. Tulli diuiſio. Roci. j Extrinſecus In ipſo A toto Ab adiunctis A iudicio ⁊ A partibus Ab antecedentibus auctoritate A tota A conſequentibus. Ab affectis. i. A repugnantibus A coniugatis A cauſis A genere Ab effectis A forma A comparatione A ſil̓itudine Uel maiorum. A differētia Uel minorum A contrario Uel parium. ¶ Quibus ita deſcriptis nunc quemadmoduꝫ Marci tullii diuiſio themiſtii partitiōi conueniat explicemꝰ cum igitur locum quem cicero dixit a toto: a ſubſtan tia Themiſtius eſſe propoſuit. Uterqꝫ eniꝫ in diffini tione conſiſtit: ſiue illa ſubſtantialis ſit: ſiue deſcriptio A partium enumeratione locus ex Ciceroniſ. topicis poſitus idem eſt: qui in themiſtii diuiſione inter me dios a diuiſione nominatus eſt. Quotiens eniꝫ aliꝗd eſſe vel non eſſe monſtrare contendimus: ſi fidem a partium enumeratione capiamus id ex diuiſione ne ceſſario faciendum eſt. Diuiſio v̓o aut formarum ꝓ ceſſit. aut partiuꝫ. Locus quoqꝫ qui ex diuiſione a the miſtio inter medios collocatus eſt: a cicerone in gene ris tractatione ponitur. ait enim tullius cuꝫ de gene re loqueretur. hoc modo. Commode etiam tractatur hec argumentatio. que ex genere ſumitur: cum ex to eo partes perſequare. hoc modo: ſi dolus malus eſt: cum aliud agitur: ⁊ aliud ſimulatur. enumerare licet quibus modis id fiat: deinde in eorum aliquem id qd̓ arguas dolo malo eē factuꝫ includere. Quod genus argumenti in primis firmum videri ſolet. A nota tione tullii locus is qui themiſtii eſt a nominis interp̄ tatione. A coniugatis communis eſt locus: cum the miſtius in medios collocauit. A genere. M. Tul. po ſuit a toto themiſtius. A forma cicę. a parte.i. ſpecie themi. a ſimilitudine cōis quidem eſt: niſi ꝙ Marcꝰ tullius ſub ea proportioneꝫ ꝯprehendit. A differētia tullii: vela gn̄e: vel a toto in themiſtii diuiſiōe: vel a parte intelligi poteſt. A genere vel a toto quidem: ſi ſit conſtitutiua differentia de qua ſumitur argumen tum a parte v̓o ſi ſit diuiſibilis. A contrario ideꝫ locꝰ eſt: qui a themiſtio ab oppoſitis dictus eſt ⁊ extrinſe cus conſtitutus. ab adiunctis ille eſt: qui in themiſtii pertitione a cōiter accidentibus dicitur inter conſe quentia ſb̓e noīatus Ab antecedentibus: ⁊ conſequen tibus locus multifariam ſpargitur. Nam ⁊ diffinitio ⁊ deſcriptio et antecedere rem ⁊ cōſequi poſſunt. itē qꝫ nominis interpretatio. Item ſpecies antecedit: ge nus ſequit̉. Cauſa ēt efficiēs antecedit: ⁊ ſeꝗt̉ effectꝰ maꝫ v̓o ſeꝗt̉ effectꝰ: Cōiter accidētia quoqꝫ ſi inſeꝑa rabilia ſint: neceſſe eſt: vt conſequantur. Coniungata
autē ſeſe vel antecedunt: vel conſequuntur. itaqꝫ hic locus pluribus mixtus eſt: non tam in rebus ab alijs omnibus. quam tractatione diuerſus. ipſa enim con ditio conſequentie locum alium facit: cum ipſa con ditio cōſequentie vel in diffinitione: vel in deſcriptio ne: vel in forma: vel ī cā vel in ceteris poſita ſit. Re pugnātia v̓o oppoſitiſ aggregāt̉ efficiētia cauſis effi cientibus vel materia. effecta illi ſunt conſimilia loco quem Themiſtius poſuit a fine Nam cauſarum effe ctus finis eſt. A comparatiōe maioris vel minorꝭ idē locus eſt: qui apud Themiſtium inter extrinſecus lo cos ponitur vel minore. vel a comparatione parium inter eos ꝗ a ſimili ducuntur eſſe putandus eſt. Di ctum eſt enim in quantitate ſimilitudinem eſſe pa ritatem. Reſtat locus vtriſqꝫ communis: qui extrin ſecus collocatus eſt: quem Cicero: ſicut Themiſtius rei iudicio eſſe propoſuit. Et Mar. Tullii quidem di uiſio ſuperiori Themiſtii partitioni tali modo pote rit includi: qd̓ licet in ſubiecta deſcriptione ꝓſpicere Tulliana diuiſio. Themiſtii diuiſio. A toto A ſubſtantia. A partiū enumeratione A diuiſione. A notatione A noīs īterp̄tatiōe A coniugatis. A coniugatis. A genere A genere vl̓ a toto A forma A ꝑte vel ſpecie. A ſimilitudine A ſimili. A differentia A toto vel a parte. A contrario Ab oppoſitis. Ab adiunctis A cōiter accidētibꝰ Ab antecedentibus vel A diffinitione vel A conſequentibus deſcriptiōe: vel in terpretatione: vel ſpecie: vel cauſa: vl̓ materia: vel com muniter accidenti bus vel cōiugatis.
Ab oppoſitis. A repugnantibus A cauſis. Ab efficientibus A fine. Ab effectis a comparatione. Uel maiorum Uel minorum Uel parium
a maiore. a minore. a ſimilibus. ¶ Omnis quidem. M. Tulli partitio locoruꝫ in The miſtii diuiſione ſuperioris deſcriptiōis formula vide tur concluſa. Nunc Themiſtii duiſio ad marci Tullii diuiſionē reducenda eſt. Cuius quidem multa ꝑs Ci ceroni conuenit: ſicut prior etiam deſcriptio docet. Quod vero ex Themiſtii ſupereſt diuiſione: id ſi ad Tulli partitionis ordinem reſeratur: facili compen dio quemadmodum ad ſeinuicem partitiones redu cantur oſtenditur. Nam continue marci Tullii diui ſioni ex themiſtii locis hi ſuperiore deſcriptione con uenerant Ciceronis quidem a toto themiſtij a ſub ſtantia. a partiuꝫ enūeratione Cicerōis diuiſiōe the miſtij. A notatōe Cicerōis ab interp̄tatiōe themiſtij a coniugatis vtrorumqꝫ cōmunis. a genere Cicero. a toto themiſt. a forma Cicero. a parte.i. ſpē Themiſ. a ſimilitudine communis a differentia Cicero. a toto

Liber
vel a parte Themiſt. A contrario Cicero. idem apud themiſ. ab oppoſitis. ⁊ ab iunctis Cicero. eundem a communiter accidentibus Themiſt. dixit. ab ante cedentibus ⁊ conſequentibus mixti cum pluribus. a repugnātibus Cice. idem a Themiſtio. ab oppoſitis dicitur. ab efficientibus Cicero. a cauſis themiſt: ab effectis Cicero. a fine themiſt. a comparatione maio ris ac minoris. M. Tul. idem ſunt a maiore ac mino re themiſt. a comparatione parium Cicero. a ſimili bus Temiſt. ¶ Cu igitur Marci Tullii plena diuiſio aliquibus membris themiſtiane diuiſionis aꝑtetur: fieri non poteſt: vt nō membra Themiſtiane diuiſio nis ſtatim ad tulliane conuenientia reducantur. Quo circa ſi quid reliquum eſt in themiſtii diuiſione: quod ſuperiori formale non videatur aſcriptuꝫ plene mar ci Tullii diuiſioni ſic poterimus aptare. Inuicem igi tur diuiſiones alterna reciprocatione coniuncte ſunt Reſtant autem ex Themiſtii locis hi: ab vſibus ab effectibus ⁊ corruptionibus: ⁊ proportiōe ⁊ trāſump tione. Quorum quidem ab vſibꝰ. ſi vſus alicuius rei ſemper effector eſt: ei loco ciceronis adhibendus eſt: qui ab efficientibus nuncupatur Quod ſi ipſe vſus efficitur. ei loco ciceronis aptandus eſt qui ab effectꝭ vocatur. ab effectibus vero. ſi quidem efficit aliquid effectus: ab efficientibus cauſis eſt: ſi v̓o ipſe effectꝰ plenum aliquid confectumqꝫ demonſtrat. Is locus ē quem ab effectis. Tullius dixit. a corruptionibus v̓o ab efficientibus dici poteſt. Nam cum omnis gene ratio efficiat aliquid ideſt ſubſtantiam forme corru ptio rurſus ipſa quoqꝫ efficit quiddam ideſt ſubſtan tiali forma ſpoliat ac priuat: velut mors facit corpo ris diſſolutionem. a proportione v̓o idem eſt: quem Tullius a ſimilibus dixit nam multorum in multis ſi militudo eſt proportio. Tranſumptio vero ſi quideꝫ ad maiora ſit: locus a maiorum comparatione eſt. ſin vero ad minora: locus eſt a minorum comparatiōe ꝙ ſi ad paria: locus eſt a pariū comparatione. atqꝫ in his omnibus reducendis tale ſatis eſt deſcriptionis exemplum. Si ipſe vſus aliꝗd efficit a cauſis ab vſibus Si ipſe vſus efficit̉ ab effectis. ab effectibus Si effectꝰ aliꝗd efficit. a cauſis. Si effectus efficitur ab effectis. a cauſis. a corruptionibus a ſimilibus. a proportione Si ſit ad maius a ꝯꝑatōe maioꝝ. Minorum. a trāſſumptiōe Si ſit ad minus Si ſit ad par Parium. ¶ Ac de dialecticis quidem locis: quantum propoſiti operis ratio poſtulabat explicuimus. Nunc vero de Rhetoricis dicenduꝫ eſt quid ſint: vel quid a dialecti cis diſcrepare videātur. Ad cuiuſ plenā diſputationē ¶ De differentiis Topicis. Liber quartus. I quis operis titulum diligens examī nator inſpiciat: cum de topicis diffe rentiis conſcribamus: non id a nobis tantum expectare debebit: vt locoruꝫ inter ſe dialecticorum: vel etiaꝫ retho xicorum differentias demus. veruꝫ id multo magis vt dialecticos locos a rethoricis ſegre gemus: qd̓ nos efficatius aggredi poſſe arbitramur
ſi ab ipſa facultatum natura diſputādi ſumamus ex ordium. Oſtenſa enim dialectice: ac rethorice ſimiliti dine ac diſſimilitudine ab ipſarum facultatum ne ceſſe eſt formis etiam locorum qui eiſdem facultati bus deſeruiunt cōitates diſcrepantiaſqꝫ dicamꝰ. dia lectica igitur theſim tm̄ cōſiderat. Theſis v̓o eſt ſine circunſtantiis queſtio. rethorica v̓o de hypoteſibus i. de queſtionibus circunſtantiarum multitudine in cluſis tractat: ⁊ diſſerit. Circunſtantie v̓o ſunt quis. quid. vbi. quādo: quomodo. quibus adminiculis. Ru ius dialectica quidem ſi qn̄ circunſtantias: veluti per ſonam factum ve aliquod ad diſputationem ſumit: non principaliter: ſed omnem eius vim ad theſin: de qua diſſerit trāſfert. Rhetorica v̓o ſi theſim aſſun p̄ſerit ad hypotheſim trahit: ⁊ vtraqꝫ ſuam materiā quidem tractat: ſed alterius quidem ſumit: vt proni re in ſua materia facultate nitatur. Rurſus dialecti ca interrogatione: ac reſponſiōe cōſtricta eſt. Retho rica rem propoſitam perpetua oratione decurrit. itē dialectica perfectis vtitur ſyllogiſmis Rethorica en thimematum breuitate contenta eſt. illud etiam dif ferentiam facit: ꝙ Rethor habet alium p̄ter aduer ſarium iudicem: qui inter vtroſqꝫ diſceptat. Dialecti co vero ille fert ſententiam: qui aduerſarius ſedet. ab aduerſario enim reſponſio veluti quedam ſententia ſubtilitate interrogationis elicitur. Que cum ita ſint omnis earum differentia vel in materia. vel in vſu vl̓ ī fine ē cōſtituta. In materia qꝛ theſis atqꝫ hypothe ſis materia quidē vtriſqꝫ ſubiecta eſt. in vſibꝰ ꝙ hec interrogatione illa perpetua oratione diſceptat: ve ꝙ hec integris ſillogiſmis. illa vero enthimematibus gaudet. In fine v̓o ꝙ hec perſuadere iudici: illa quod vult ab aduerſario extorquere conatur: Quibꝰ ita p̄ cognitis paulo poſterius ⁊ queſtiones Rhetoricas q̄ in conſtitutionibus poſite ſunt: ⁊ propria generis enu merabimus locos. Nūc pauliſper mihi videt̉ de tota admodum breuiter facultate tractandū magnū opꝰ atqꝫ difficile. qͣꝫta enī ſibimet ars Rethorica cogna tione iungat̉: non facile conſiderari pōt: vixqꝫ eſt ēt vt auditu animaduerti queat: neduꝫ ſit facile reꝑtū. De cuius quidē rei traditione nihil ab antiquis prece ptoribꝰ accepimus. De vnoquoqꝫ enī p̄cipiunt nihil de communi laborantes. Quā partē doctrine vacuā vt poſſumus aggrediamur. Dicemus igit̉ de gene re artis: ⁊ ſpeciebus ⁊ ma ⁊ partibus: ⁊ inſtrumento inſtrumētiqꝫ partibus: oꝑe etiā officioqꝫ actoris ⁊ ſ ne: poſt hec de queſtiōibꝰ ac de locis. Quocirca qd̓ communi ſpeculandū eſt hīc diſſerēdi ſumamꝰ exor dium. Rethorice igit̉ genus eſt facultas. Species vo tres iudiciale demōſtratiuū: deliberatiuū. ⁊ gen dem id eſſe: qd̓ diximꝰ patet. Species autem iccir ſunt: quas enumerauimus ſuperius: quoniam in his ē tota facultas. Rhetorice ī iudiciali genere cārū inte gra eſt. Itē in demōſtratiuo: vel deliberatiuo. ſꝫ hec genera ſūt cauſaꝝ. Omnes enī cauſe vel ſpeciales vt indiuidue ſub horum triū generū vno cadūt: vt ſub iudiciali quidē ſpeciales vt maieſtatis: vel repetuda rum. Sub deliberatiuo v̓o cadunt quecūqꝫ cāe con ſultationē hn̄t: vt ſi ſpecialiter accipias de bello vl̓ p ce. Eodem modo etiaꝫ in demōſtratiuis quecūqꝫ ve unt in laudem: aut vituperationeꝫ: ſpāl̓r quidem vt laus viri fortis. Indiuidue v̓o vt laus ſcipiōis ſub d̓ monſtratiuo ponūtur. Materia v̓o huius facultatꝭ e omnis res quidem ꝓpoſita ad dictionem. Fere at ex ciuilis queſtio. In hāc ſpēꝫ a Rhetorica veniētes qͣn

Tertius
quedam forme capiunt ſibi materiam: ⁊ triplici infor matam tenent figura quod poſterius liquebit. vt ciui lis queſtio: que adhuc informis ſecundū ſpecies erat: fiat accepto fine vnicuiqꝫ ſpecierum Rethorice ſub iecta: vt informis adhuc ciuilis queſtio cum acceperit ex iudiciali finem iuſti fiat ipſa ciuilis queſtio in iudi ciali genere conſtituta. Cum v̓o ex deliberatiuo ſum pſerit vtile vel honeſtum tunc fiat ipſa ciuilis queſtio in deliberatiuo cauſarum genere conſtituta. Si vero ex demonſtratione ſumſperit bonum tunc ſit demon ſtratiua ciuilis queſtio. veniunt autem in materiam ſpecies ex Rethorica iccirco: ꝙ aliter in materia ſua quelibet facultas nō poteſt operari: quā ſi ſuas adhi heat partes. Abſentibus enim cunctis partibus. ſuis Rethorica quoqꝫ ipſa eſt abſens. ſed quoniam de ſpē bus dictum eſt Rhetorice. quoniā ſunt genera cauſa rum. ita ſunt: vt omnium negociorum que in ciuili q̄ ſtione conſtituta ſunt accepto fine iuſti: iudiciale ſit genus. omnium v̓o que conſtituta ſunt in ciuili que ſtione: honeſtum vel vtilem finem ceperunt. Delibe ratiuum ſit genus: omnium quoqꝫ que in ciuili que ſtione poſita finem honeſti tantum boni ve ſumpſe runt. ſit demonſtratiuum genus. ſed de his hacte nus. Nunc de partibus Rethorice prouidēdum eſt. Partes autem Rethorice ſunt quīqꝫ. inuentio. diſ poſitio. elocutio. memoratio. pronunciatio. Partes autem vocātur iccirco: ꝙ ſi aliquid harum defuerit oratori imperfecta facultas eſt. atqꝫ ideo que vniuer ſam formant oratoriam facultatem ea partes facul tatis eius dicere ius eſt: Sed he partes quoniam Re thorice facultatis ſunt: totamqꝫ Rethoricam faculta tem componunt. neceſſe igitur eſt: vt vbi fuerit Re thorica integra: ipſe quoqꝫ partes conſequantur in propriis ſpeciebus: omnes igitur: Rethorice partes inerunt rethorice ſpeciebus. Quocirca ciuilibus ne gociis tractandis adhibentur: que a predictis ſpecie bus Rethorice informantur. eque igitur in iudiciali negocio: ⁊ in deliberatiuo: ⁊ in demonſtratiuo: inuen tio: diſpoſitio: elocutio: memoria: pronunciatioqꝫ cō ueniunt. Quoniam v̓o omnis fere facultas inſtrumē to vtitur ad faciendum quod poteſt erit etiā Retho rice facultatis aliquod inſtrumentum. hoc vero ē ora tio: que partim in ciuili genere verſatur. partim mi nime. De ea autem oratione nunc loquimur: que ali quam habet queſtionem: vel que ad finem expedien de queſtiōis accommodatur. ea vero oratio: que in ci uili genere verſatur: continue decurrit. Ea vero que non eſt in ciuilibꝰ: cāis interrogatiōe ⁊ reſponſiōe ex plicatur. ſed prior rethorica. ſecunda Dialectica nun cupatur: que hoc a ſuperiore differt. primum ꝙ illa ciuilis hypotheſin: hec theſin ꝯſiderat: dehinc ꝙ hec interciſa oratione: illa continua peragitur: ⁊ ꝙ Re thorica oratio habet preter aduerſarium iudicē. Dia lectica vero eodē iudice: quo aduerſario vtitur. Hec igitur Rethorica oratio habet partes ſex: prehemiū quod exordium eſt: narrationem: partitionem confir mationem: reprehenſionem: perorationem: que ſunt partes inſtrumenti Rethorice facultatis: ⁊ quoniam Rethorica in omnibus ſuis ſpetiebus ineſt: eiſdem in erunt. Nec potius inerunt: quam eiſdem ea que pera gunt: adminiſtrabunt. Itaqꝫ etiam in iudiciali gene re cauſaruꝫ neceſſarius eſt ordo prohemii ⁊ narratio nis: atqꝫ ceterorum: ⁊ in demonſtratiuo deliberati uoqꝫ neceſſaria ſunt. ¶ Opus autem rethorice facul tatis eſt docere mouereqꝫ: quod nihilominus eiſdem
partibus fere ſex inſtrumenti. id eſt orationis partibꝰ adminiſtratur. Partes autem Rethorice: quoniam partes ſūt facultatis: ipſe quoqꝫ ſunt facultates. quo circa ipſe quoqꝫ orationis partibus: quaſi inſtrumen tis vtentur in partem atqꝫ. vt his operentur eiſdem inerit. Nā in exordiis niſi quinqꝫ ſint predicte partes Rethorice: vt inueniat: diſponat: eloquat̉ meminerit pronunciet. nihil agat orator. eodem quoqꝫ modo ⁊ relique fere partes inſtrumenti niſi habeant omnes Rethorice partes: fruſtra ſunt. ¶ Huius auteꝫ facul tatis effector eſt orator: cuius eſt officium dicere op poſite ad perſuaſionem. Finis autem tum in ipſo tum in altero. In ipſo quidem benedixiſſe. id eſt dixiſſe ap poſite ad perſuaſionem. In altero v̓o perſuaſiſſe. ne qꝫ enim ſi qua impediunt oratorem quo minus per ſuadeat: officio facto finis non eſt conſecutus. ſed is ꝗ dem: qui officio fuit contiguus: ⁊ cognatus: conſeꝗ tur: facto officio. is vero qui extra eſt: ſepe non conſe quitur neqꝫ tamen Rethoricam ſuo fine contentam honore vacuauit. hec quidem ita ſunt mixta: vt Rhe torica inſit ſpeciebus: ſpecies v̓o inſunt cauſis. Cauſa rum vero partes ſtatus eſſe dicuntur: quos etiā alijs nominibus: tum conſtitutiones: tum queſtiones no minare licet. qui quidem diuiduntur ita: vt rerū quo qꝫ natura diuiſa eſt. Sed a principio queſtionum diſ ferentias ordiamur: quoniam rhetorice queſtiōes cir cunſtantiis inuolute ſunt. omnes aūt inſcripti alicuiꝰ controuerſia verſant̉: aut preter ſcriptuꝫ ex re ipſa ſu mūt cōtentiōis exordiū. ⁊ ille ꝗdeꝫ q̄ſtiōes que in ſcri pto ſunt: quīqꝫ modis fieri poſſunt: vno quidem cum hic ſcriptoris verba defendat. ille ſententiā Atqꝫ hoc appellat̉ ſcriptum ⁊ voluntas. Alio v̓o mō: ſi inter ſe leges qͣdaꝫ ꝯrietate diſſētiant: quas cū ex diuerſa ꝑte defendūt faciūt ꝯtrouerſiā. Atqꝫ hic vocat̉ ſtatus le gis ꝯtrarie. Tertio cum ſriptum: de quo contenditur ſententiam claudit ambiguam. hec ſuo nomine ambi guitas nuncupatur. Quarto v̓o cum ex eo: quod eſt ſcriptum aliud non ſcriptum intelligitur: quod qꝛ per ratiocinationem: ⁊ quandā ſyllogiſmi ꝯſequentiā in ueſtigatur ratiocinatio: vel ſyllogimus dicitur. Quin to v̓o ꝙ cum ſermo eſt ſcriptus: cuius non facile vis: ⁊ natura clareſcat: niſi diffinitione detecta ſit: hic v̓o dicatur finis vel inſcriptio. Quos omnes a ſe differē tias non eſt noſtri operis: verum rethorici demōſtra re. hec enim ſpeculanda doctis non rudibus diſcenda proponimus: quāuis de eoꝝ differentia in topicoꝝ comentis per tranſitum diſſeruimus. Earū aūt cōſti tutionum: que preter ſcriptum ipſarum rerū ꝯtētio ne ſūt poſite: ita differētia ſegregātur: vt reꝝ quoqꝫ ipſarum diuerſa eſt naͣ. In omni eniꝫ rethorica q̄ſtio ne dubitatur: an ſit: quid ſit: qͣle ſit: ⁊ p̄ter hec an iure an more poſſit exercere iudiciuꝫ. Sꝫ ſi fatū: vel res q̄ intenditur ab aduerſario neget̉: queſtio ē vtꝝ ſit ea que coniecturalis conſtitutio nominatur. Qd̓ ſi factū eſſe conſtiterit quid v̓o ſit id quod factū ē ignoretur qm̄ vis eius diffinitione monſtranda eſt: diffinitiua dicitur conſtitutio. Ac ſi et eē ꝯſtiterit: ⁊ de re de di finitione conueniat. ſed quale ſit īquiratur: tūc qꝛ cui generi ſubici debeat: ambigit̉ generalis qͣlitas nūcu patur. In hac vero qōne ⁊ qualitatis ⁊ quantitatis: comparationis ratio verſat̉. Sed qm̄ de genere que ſtio eſt: ẜm generis formā in plura neceſſe ē hāc cōſti tutionē mēbra diſtribui. omnis igit̉ queſtio genera lis ideſt cuꝫ de genere ⁊ qualitate ⁊ quātitate q̄ritur facti: in duas diſtribuitur partes. Nā aūt in p̄teritū

Liber
quia de qualitate propoſiti. aut in preſens. aut in futu rum. ſi in preteritum iuridicialis conſtitutio nuncupa tur. Si preſentis vel futuri temporis teneat queſtio nem. negocialis dicitur. Iuridicialis vero: cuius inꝗ ſitio preteritum reſpicit: duabus partibus ſegregat̉ aut enim in ipſo facto vis defenſionis ineſt: ⁊ abſoli ta qualitas nuncupatur: aut extrinſecus aſſumitur: ⁊ aſſumptiua dicitur conſtitutio: Sed hec in quattuor partes deriuatur. Aut enim conceditur crimē: aut re mouetur: aut refertur: aut quod eſt vltimum compa ratur. Conceditur crimen: cum nulla introducitur fa cti defenſio: ſed venia poſtulatur: Id fieri duobꝰ mo dis poteſt: ſi depreceris: aut purges. Deprecaris cuꝫ nihil excuſationis attuleris: purgas cum facti culpa his aſcribatur: quibus obſiſti: obuiariqꝫ non poſſit. neqꝫ tamen perſone ſint: id enim in aliam conſtitutio nem cadet. Sunt vero hec imprudentia: caſus: atqꝫ neceſſitas. Remouetur v̓o crimen: cum ab eo: qui in ceſſitur: tranfertur in alium. Sed remotio criminis duobus modis fieri poteſt. ſi aut cā referatur: aut fa ctum. Cauſa refertur: cuꝫ aliena poteſtate aliquid fa ctum eſſe contenditur. factum vero: cuꝫ alius aut po tuiſſe: aut debuiſſe facere demonſtratur. Atqꝫ hec in his maxime valent: ſi eius nominis in nos intēdatur actio: ꝙ non fecerimus id quod oportuit fieri. Refer tur crimen cum iuſte in aliquem facinus commiſſum eſſe contenditur: quoniam is in quem commiſſum ſit iniuriꝰ ſepe fuerit atqꝫ id quod intēditur meruit pa ti. Comparatio eſt: cum propter meliorem vtiliorem ve factum quod aduerſarius arguit commiſſum eſſe defenditur. Horum vero omnium ſunt ꝓprie diffe rentie: atqꝫ adeo minutiſſime diuiſiones quas Rhe torū in his docendis explicādiſqꝫ cōſcripti libri diligē tius continent. Nos hec a. M. Tullio ſumpſiſſe ſuffi ciat. Ad aliud enim tota operis feſtinat intentio. De quibus omnibus hoc modo inſpiciendum eſt. M. enī Tullius cauſarum partes conſtitutiones eē demon ſtrat eo loco quo contra Hermagoram nititur dicēs ꝙ ſi generis cauſe nō poſſūt recte partes putari mul to minus recte partꝭ cauſe partes putabūtur. Pars autem cauſe conſtitutio omnis eſt. partes cauſe cōſti tutiones eſſe deſignans. Qua de re multa queſtio ē quomodo enim partes eſſe putabantur cauſe. Si enī ita partes: vt ſpecies quomodo fieri poteſt: vt in vna cauſa plures conſtitutiones ſint. Nam ſpecies ſibiin uicem impermixte ſunt. At veniunt in cauſam pluri me conſtitutiones: non ſunt igitur partes cauſarum: velut ſpecies ſtatus. Illud quoqꝫ: ꝙ nulla ſpecies aliā ſibi ſpēm oppoſitā ad ſub̓aꝫ iuuat. Cōſtitutio v̓o ꝯſti tutionem confirmat ad fidem. Nec v̓o fieri poteſt. vt ita ſint cauſarum: quaſi totius partes. nullum enim compoſitum ex vna parte totum. atqꝫ integrum eſſe poteſt. Ac in cauſa conſtitutio vna idonea eſt conſti tuere cauſaꝫ. Quid igitur eſt dicendum: patet via ra tioni. Neqꝫ enim cauſe eius pars dicitur eſſe conſtitu tio: que in controuerſiam venit. ⁊ quaꝫ ſtatus conſti tuit: cū preſertim qui additur ad cauſam ſtatus: vna iam conſtitutione firmata: non ſit principalis: ſed ac cidentalis atqꝫ in vno negotio tot veniant controuer ſie quot ſunt ꝯſtitutiōes. ſꝫ quot cōtrouerſie: tot car ſe et licet eas vnum contineat negocium: cauſe tamē impermixte ſibi variantur: vt qui iuueneꝫ de lupana ri exeuntem vidit: paulo poſt de eodem loco vxorem ſuam vidit egreſſam: accuſat iuuenem adulterii. hic vnum negocium hoc quod vertitur eſt. cauſe autem
duę vna: cōiecturalis: ſi neget ſe feciſſe. Altera diffi nitiua: ſi in lupanari concubituꝫ dicat non poſſe adul terium putari. Sed neqꝫ neganti pars eiuſdem cor trouerſie coniecturalis ſtatus: neqꝫ diffinienti diffini tio. totam enim continet cauſam: cauſam autem vo co non generaliter: ſed controuerſiam conſtitutione aliqua formatam. ſunt autem conſtitutiones cauſe: generalis hoc modo. Si enim omnis ca iecturalis eſſet: nec alius ſtatus inueniretur. non eſſe. ſtatus coniecturalis cauſe pars: ſed ipſa cauſa eſſet ſ ne dubio coniectura. ſed quoniam partim con ra: partim ſine: partim qualitate: partim tranſ ne cauſe omnes tenentur: pars eſt conſtitutio cāe n eius: quam tenendo informat: ſed eius quam diuidi generalis: cuius ſcilicet quaſi membrum aliquod ſcidens ſuum facit vnumqꝫ conſtitutio. Sunt igitur partes vt ſpecies conſtitutiones cauſe generalis no eius: quam vnaqueqꝫ tenens informauerit. Quar genus eſt Rethorice facultas. Rhetorice vero ſpe cies tres iudiciale: demonſtratiuum: deliberatiuum. Materia auteꝫ ciuilis queſtio: que dr̄ cauſa. ꝑtes hi ius materie cōſtitutiōes. rethorice partes inuentio diſpoſitio: elocutio: memoria pronunciatio: inſtrumē tum oratio. inſtrumenti partes exordium: narratio: partitio: confirmatio: reprehenſio: peroratio: opus docere ⁊ mouere. actor eſt orator. officium benedic re. Finis tum benedixiſſe: tum perſuadere. eſt vero to ta Rhetorica in ſpēbus. Species vero ita totam ma teriam informant: vt tamen viciſſim totam ſibi ven dicent. quod ex hoc intelligi poteſt: quoniam omnes materie partes ſingule ſpecies tenent. Nam in iudi ciali quattuor conſtitutioneſ inuenies: ⁊ in deliberat. uo: demonſtratiuoqꝫ eaſdem quattuor inuenire que as. Unde oſtenditur: ſi omnes partes cauſe generalis que eſt ciuilis queſtio: ſingule ſpecies habent. omnes vero partes cauſa ipſa eſt. cauſam ideſt ciuilem que ſtionem a ſpeciebus viciſſim vendicari totam eodem modo: quo vox vno tempore ad plurimorum aures ꝑ uenit cuꝫ ſuis integra partibus ideſt elementis: nam eodem tempore tota cauſa ad diuerſas ſpecies cum ſuis ꝑtibus trāſit. Sed cū ſpēs in materiā venerint ideſt in ciuilem queſtionē: ⁊ eam cum ſuis obtinuerīt ꝑtibus inferunt ſecum ēt ipſam Rhetoricam facul tatem. Quare ēt Rhetorice partes in ſingulis conſti tutionibus inerunt. Sed illata materia Rhetorica in fert ſecum inſtrumentū ſuū: infert igitur ſecum ora tionem: ⁊ hec etiam proprias partes: eritqꝫ in cōſt tutionibus tractandis exordium: ⁊ cetera. Sed cum inſtrumentum venerit in ciuilem queſtionem: oper quoqꝫ ſuam ſimul infert. Hec docebit igitur: ac ꝑſua debit in omni conſtitutione. ſed hec per ſe venire nō poterunt: niſi ſit: qui hec moueat velut artifex atc architectus. Hic autem eſt orator: qui cum ad cauſa: acceſſerit: faciat officium ſuum. bene igitur dicet in omni genere cauſaꝝ: ⁊ in omni conſtitutione ora tor: faciat etiam finem: tuꝫ ut benedixerit in omni cō ſtitutione: tum ut perſuaſerit. De ſingulis igit̉ nunc quidem in cōmune tractauimus. De vnoquoqꝫ vere ſeparatim poſt ſi erit ocium: commodum diſſerem Atqꝫ hec hactenus nunc de inuentione tractandum ē. ⁊ enim prius quidem dialecticos dedimus. nūc fhe toricos promimus locos. quos ex attributis ꝑſone at negocio venire neceſſe eſt: ꝑſona eſt q̄ ī iudiciū voca tur: cuiꝰ dictū: factū ve reprehendit̉. Negociuꝫ facti dictum ve perſone ꝑꝑ quod in iudiciū vocat̉. Itat in his

Tertius
in his duobus omnis locorum ratio conſtituta eſ que enim habent reprehenſionis occaſionem. eadeꝫ niſi omnino ad inexcuſabilem partem vergunt: defē ſionis copiam ſubminiſtrant: ex eiſdem eniꝫ locis oīs accuſatio defenſioqꝫ conſiſtit. Si igitur perſona ī iu dicium vocatur: neqꝫ factum dictum ve vllum repre henditur: cauſa eſſe non poterit. Nec v̓o factum: di ctum ve aliquid in iudicium proferri poteſt: ſi perſo na non extet. itaqꝫ in his duobus omnis iudiciorum ratio verſatur in perſona atqꝫ negocio. Sed(vt dcm̄ eſt) perſona eſt que in iudicium vocatur: negociuꝫ fa ctum dictuꝫ ve perſone: proper quod reus ſtatuitur. perſona igitur ⁊ negocium ſuggerere argumenta nō poſſunt. De ipſis enim queſtio eſt. De quibus autem dubitatur ea dubitationi facere fidem nequeūt argu mentum v̓o erat ratio rei dubie faciens fideꝫ: faciūt. autem negocio fidem ea que ſunt perſonis: ac nego ciis attributa. Ac ſi quando perſona negocio faciat fi dem: veluti ſi queratur contra remp. ſēſiſſe catilinam quoniam porſona eſt viciorum turpitudine denotata tunc non in eo ꝙ perſona eſt: ⁊ in iudicium vocatur: fidem negocio facit: ſed in eo ꝙ ex attributis perſone quandam ſuſcipit qualitatem. Sed vt rerum ordo cla rius colliqueſcat: de circunſtantiis arbitror eſſe dicen dum. Circunſtantie ſunt. que cōuenientes ſubſtantiā queſtionis efficiunt. Niſi enim ſit qui fecerit: ⁊ quod fecerit: eamqꝫ cur fecerit: locus: tempuſqꝫ: quo fece rit: modus etiam facultatesqꝫ ſi deſunt cauſa non ſta bit. Has igitur circunſtantias in gemina cicero parti tur: ut eam que eſt quis circunſtantiam in attributis perſone ponat. Reliquas v̓o circūſtantias in attribu tis negocio cōſtituat: ⁊ primam quidem circūſtātiaꝫ eam: que eſt quis: quoniam perſone attribuit. ſecat in. xi. partes: nomē vt verres naturā vt barbarꝰ. vi ctum: vt amicus: nobiliū ſtudiuꝫ: vt geometer: fortu nam: vt diues: caſum vt exul. affectionē vt amās: ha bitum: vt ſapiens: conſilio: vt īmo age care pater cer uici imponere noſtre facta. ⁊ orationes. ea que extra illud factum: dictumqꝫ ſunt: quod nūc in iudicium de uocatur. Reliquas v̓o circūſtātias: que ſunt quid: cur quomō: quibus auxiliis. vbi: quādo: in attributis ne gocio ponit. Quid ⁊ cur dicens continentia cum ipſo negocio. Cur in cauſa conſtituēs. ea enī cauſa eſt vni uſcuiuſqꝫ facti. propter quam factū eſt. Quid v̓o ſe cat in quattuor partes in ſummā facti: vt parentꝭ oc ciſio ex hac maxime locus ſumitur amplificationis. Ante factum: vt concitus gladium rapuit. dum ſit ve hementer percuſſit. poſt factum in abdito ſepeliuit. ¶ Que cum omnia ſint facta: tn̄ quoniam ad geſtum negotium. de quo queritur pertinent: non ſunt facta que in attributis perſone numerata ſunt: illa enim extra negocium: de quo agitur poſita perſonaꝫ infor mantia fidem ei negocio preſtant: de quo verſatur in tentio Hec v̓o facta. q̄ continētia ſunt cuꝫ ipſo nego cio: ad ipſum negocium: de quo queritur pertinent. Poſtremas v̓o quattuor circūſtantiaſ: Cicero ponit in geſtione negocii: que eſt ſecunda pars attributorū negociis: ⁊ eam quidem circunſtantiam: que eſt quan do: diuidit in tempus: vt nocte fecit. ⁊ in occaſionem vt cūctis dormientibus: eam vero circunſtātiam que eſt vbi. locum dicit: vt in cubiculo fecit. quomodo v̓o ex circunſtantiis modum: vt clam fecim. Quibus ar xiliiſ circunſtantiarum facultateꝫ appellat: ut cū mul to exercitu. Quorum quidem locorum ⁊ ſi ex circun ſtantiarum natura diſcretio data eſt: nos tamen beniuolentius faciemus ſi vberius eorum a ſe differen tias oſtendamus. Nam cum ex circunſtātiis alia Tul lius poſuerit eſſe continentia cum ipſo negocio. alia v̓o in geſtione negocii. Atqꝫ in continentibus cum ip ſo negocio illum enumerauit locum: queꝫ appellauit dum ſit: ex ipſa prolatiōis ſignificatione ideꝫ videtur eſſe locus hic: dum ſit ei qui eſt in geſtione negocū. ſꝫ non ita eſt. qꝛ dum ſit illud eſt: quod eo tempore ad miſſum eſt: dum facinus perpetratur: vt percuſſit. In geſtione vero negocii ea ſunt: que ante factum: ⁊ duꝫ ſit: ⁊ poſt factum quod geſtum eſt: continent. in omnibus enim tempus: locus: occaſio modus: facul tas inquiritur. Rurſus duꝫ ſit factum eſt: quo admi niſtratum eſt negocium: que igitur ſunt in geſtione negocii: non ſunt facta: ſed facto adherentia: nullus enim tempus: occaſionem: locum: modū facultatem facta eſſe conſenſerit: ſed(vt dictuꝫ eſt) que cuilibet facto adherentia ſunt. atqꝫ id nullo modo relinquūt quadam ratione ſubiecta ſunt ipſi quod geſtum eſt negocio. Item ea que ſunt in geſtiōe negocii: ſine his que ſunt continentia cum ipſo negocio eſſe poſſunt. Poteſt enim ⁊ locus: ⁊ tempus: ⁊ occaſio: et modus ⁊ facultas facti cuiuſlibet intelligi etiam ſi nemo fa ciat: ꝙ illo in loco vel tempore: vel occaſione: vel mō vel facultate fieri poſſet. itaqꝫ ea: que ſunt in geſtiōe negocii ſine his que continentia cum ipſo negocio eē poſſunt: illa v̓o ſine his eſſe non poſſunt factum eniꝫ preter locum: tempus: occaſionem. modū: facultatēqꝫ eſſe non poterit: atqꝫ hec ſunt que in attributis ꝑſo ne: ac negocio conſtant: veluti in dialecticis locis ea que in ipſis herent: de quibus queritur. Reliqua v̓o que vel ſunt adiuncta negocio: vel geſtum negocium conſequūtur talia ſunt: qualia in dialecticis locis ea: q̄ ẜm Themiſtium partim rei ſubſtantiam conſequun tur: partim ſunt extrinſecus: partim verſantur in me diis ẜm Ciceronem uero inter affecta numerata ſunt vel extrinſecus poſita. Sunt enim adiuncta negocio ipſa etiam que fideꝫ faciunt queſtioni affecta quodā modo ad id: de quo queritur: ⁊ reſpicientia negociū: de quo agitur hoc modo. Nam circunſtantie ſeptem in attributis perſone: vel negocio numerate ſunt: he cū ceperint cōparari. ⁊ qͣſi in relationeꝫ uenire: ſi ꝗd ad ſe continēs referatur: vel ad id quod continet̉ ſit: aut ſpēs: aut genus. at ſi ad id referatur. quod ab eo lōgiſſime diſtet contrarium eſt: at ſi ad finē ſuū atqꝫ exitum referatur: euentus eſt. eodeꝫ quoqꝫ modo ma iora: ad minora: ⁊ paria comparantur. Atqꝫ omnino tales loci in hiſ: que ſunt ad aliquid conſiderantur. nā maius: aut minus: aut ſimile: aut eque magnum: aut diſperatum accidunt circunſtantijs: que in attribu tis negocio. atqꝫ perſone numerate ſunt. vt duꝫ ipſe circunſtantie alijs comparantur. fiat ex his argumē tum dicti. facti ve. quod in iudicium trahit̉. Diſtant autem a ſuperioribus: ꝙ ſuperiores loci uel facta continebant: vel factis ita adherebant: ut ſeparari non poſſint: vt locus. tempus: ⁊ cetera que geſtum ne gocium non relinquunt. hec uero: que ſunt adiuncta negocio non adherent ipſi negocio: ſed accidunt cir cunſtantijs: ⁊ tunc demum argumentum preſtāt. cū ad comparationem venerint. Sumuntur v̓o argu menta non ex contrarietate: ſed ex contrario: ⁊ nō ex ſimilitudine: ſed ex ſimili: ut appareat non ex relatōe ſumi argumenta: ſed ex adiunctis negocio: ⁊ ea eſſe adiuncta negocio: que ſunt ad ipſum de quo agitur negocium affecta. ¶ Conſecutio uero que pars quar

Liber
ta eorum que negociis attributa ſunt: neqꝫ in ipſis in eſt rebus: neqꝫ rerum ſubſtantiam non relinquit: ne qꝫ ex comparatione reperitur: ſed rem geſtam vel antecedit: vel etiam conſequitur. Atqꝫ hic totus locꝰ extrinſecus eſt. primum enim in eo queritur id quod factum eſt: quo nomine appellari cōueniat. in quo nō de re: ſed de vocabulo laboratur: qui deinde actores eius facti. ⁊ inuentionis comprobatores: atqꝫ emuli fuerunt. Id totum ex iudicio: ⁊ quodam teſtimonio extrinſecus poſito ad ſubſidium confluit argumenti. deinde ⁊ que eius rei ſit lex: cōſuetudo. actio: iudiciū ſententia: artificium. Deinde querit̉: ſi natura eiꝰ eue nire vulgo ſoleat. an inſolenter ⁊ raro vtrum hominē id ſua autoritate comprobare. an offendere in his cō ſueuerint: ⁊ cetera: que factum aliquod ſimiliter con feſtim: aut interuallo ſolent conſequi que neceſſe eſt extrinſecus poſita ad opinionem magis tendere: qͣꝫ ad ipſam rerum naturaꝫ. Itaqꝫ in his quattuor licet negociis attributa diuidere: vt ſint partim continen tia cum ipſo negocio: que facta eſſe ſuperius dictum eſt: partim in geſtione negocii: que nō eſſe facta. ſed factis adherentia dudum monſtrauimus: partim ad iuncta negocio. hec(vt dictum eſt) in relatione ponū tur. partim geſtum negocium conſequuntur. horum fides extrinſecus ſumitur. Ac de rhetoricis ꝗdē locis ſatis dictuꝫ eſt. nunc illud eſt explicanduꝫ que ſit his ſimilitudo cum dialecticis. que vero diuerſitas. quod cum idonee conuenienterqꝫ monſtrauero: propoſiti operis explicabitur intentio. primo adeo vt in diale cticis locis(ſicut themiſtio placet) alij ſunt qui in ip ſis herent. de quibus queritur: alij aſſumuntur ex trinſecus: alij v̓o medii inter vtroſqꝫ locati ſunt. ſic in rhetoricis quoqꝫ locis alij in prima: atqꝫ negocio conſiſtunt de quibus ex diuerſa parte certatur: alij vero extrinſecus: vt hi. qui geſtum negocium conſe quuntur. alij vero medii: Quorum quidem proximi negocio ſunt hi qui ex circunſtātiis ſicut reliqui in ge ſtione negocii ꝯſiderantur. Illi v̓o: qui in adiunctꝭ ne gocio collocantur. ipſi quoqꝫ inter medios locos poſi ti ſunt: quoniam negocium: de quo agitur: quadaꝫ af fectione reſpiciunt. vel ſi quis ea quideꝫ que perſoniſ attributa ſunt: vel que continentia ſunt cum ipſo ne gocio: vel que in geſtione negocii conſiderantur: his ſimilia locis dicat: qui ab ipſis in dialectica trahūtur de quibus in queſtione dubitatur. Conſequentia v̓o negociuꝫ ponat extrinſecus: adiūcta vero inter vtrū qꝫ conſtituat. Ciceroniſ vero diuiſioni hoc modo fiet ſimilis: Nam ea que continentia ſunt cum ipſo nego cio: vel ea que in geſtione negocii cōſiderantur: in ip ſis herent de quibus queritur. ea v̓o que iuncta ſunt inter affecta ponuntur. ſed ea que geſtum negocium conſequuntur: extrinſecus locata ſunt: vel ſi quis ea ꝙ dem que continentia ſunt cum ipſo negocio: in ipſis herere arbitretur. affecta v̓o eſſe ea que ſunt in ge ſtione negocij vel adiuncta negocio: extrinſecus vero ea: que geſtum negocium conſequūtur. iaꝫ vero ſunt ille proſpicue communitates. ꝙ quidem ipſi pene in vtriſqꝫ facultatibus verſantur loci: ut genꝰ: vt pars:
vt ſimilitudo: vt contrarium: vt maius: ac minus De communitatibus ſatis dictuꝫ eſt. ¶ Differentie vero ille ſunt: ꝙ dialectici theſibus apti ſunt Rhetorici tā tum ad hypotheſes.i. ad queſtiones informandas cir cunſtantiis aſſumuntur. naꝫ ſicut ipſe facultates a ſe metipſis vniuerſalitate ⁊ particularitate diſtīcte ſūt ita etiam eorum loci ambitu et contractione diſcret ſunt. Nam dialecticorum locorum maior eſt ambitꝰ ⁊ quoniaꝫ preter circunſtantias: ſunt: que ſingulares faciunt cauſas: non modo ad theſes vtiles ſunt: verū etiam ad argumenta: que in hypotheſibus poſita ſūt eorumqꝫ locos: qui ex circunſtantiis conſtant claudūt atqꝫ ambiunt. itaqꝫ ſit: vt ſemper exeat Rhetor diale cticis locis. Dialecticus v̓o ſuis poſſit eſſe contentus Rhetor enim: quoniam cauſas ex circunſtantiis tra ctat: ex eiſdem circunſtantiis argumenta preſumet: q̄ neceſſe eſt ab vniuerſalibus ⁊ ſimplicibus confirma ri: qui ſunt dialectici. Dialecticus vero: qui prior eſt: poſteriore non eget: niſi aliquando inciderit queſtio perſone. vt cum ſit incidens. Dialectico ad probanda ſuam theſin cauſa circunſtantiis incluſa: tum demun rhetoricis vtatur locis. Itaqꝫ in dialecticis locis: ſi ita contingat a genere argumenta ſumuntur.i. ab i ſa generis natura. Sed in rhetoricis ab eo genere quod: illic genus eſt: de quo agitur. nec nature gene ris: ſed de re.ſ. ipſa: que genus eſt. Sed vt progred tur: ratio ex eo pendet: ꝙ natura generis ante prec gnita eſt: ut ſi dubitetur: an fuerit aliquis ebrius. Di cetur ſi refellere velimus: non fuiſſe: quoniam nulla in eo luxuries anteceſſerit: iccirco nimirum: quia cuꝫ luxuries ebrietatis ſit quaſi quoddam genus: cum lu xuries nulla fuerit: nec ebrietas quideꝫ fuit. Sed hoc pendet ex altero. Cuꝫ enim luxuries nō fuit: ebrietas eſſe nō potuit. Ex natura generis demonſtratur. qꝛ dialectica ratio ſubminiſtrat: Unde enī genus abef Inde etiam ſpecies abeſſe neceſſe eſt: quoniam genꝰ ſpecies non relinquit. ⁊ de ſimilibus quidem. ⁊ de cor trarijs eodem modo: in quibus maxima diſſimilitu do in rhetoricos ac dialecticos locos. Dialectica eniꝫ ex ipſis qualitatibus. Rhetorica ex qualitate ſuſcipiē tibus rebus argumenta veſtigat. vt dialecticus et genere. id eſt ex ipſa generiſ natura. Rhetor ex ea re: que genus eſt. Dialecticus ex ſimilitudīe Rhetor ex ſimili.i. ex ea re. que ſimilitudinem cepit. Eodem mo do ille ex contrarietate hic ex contrario. Oībus igit̉: que ſuperius propoſuimus expeditis. illud arbitror apponendum: ꝙ. Mar. Tullius Topica que ad. C. T rebatium peritum iuris edidit. non eo modo: quo de ipſis diſputari poſſit diſſeruit: ſed quemadmodū Rhetorice facultatis argumenta ducerētur: quod in his cōmentarijs diligentius expediuimus: qui a no bis in eiuſdeꝫ Ciceronis Topica conſcripti ſūt. Quo autem modo de his dialecticis r̓a̓tionibus diſputet in his cōmentariis: quos in ariſtotelis topica a nobi: tranſlata conſcripſimus expeditum eſt. fINIS

Primus
¶ Eiuſdeꝫ Boetij de ſillogiſmo categorico liber primꝰ Ulta greci veteres po ſteris ſuis inconſultiſſi mis reliquere tractatibꝰ in quibuſdam priuſqͣꝫ ad res denſa caligantes ob ſcuritate venirent: quaſi A quadam intelligentie lu A ctatione preludunt. hinc per introductionem ē fa X 4 cilior diſcibiliorqꝫ doctri M. na: hinc per ea que illi. I προλετόπξύα vocant nos predicta vel predicē da poſſumus dicere: ad intelligentiaꝫ promptior via munitur. hanc igitur prouidentiam nō exoſus ſtatui ego quoqꝫ in res obſcuriſſimas aliquem quodāmodo pontem ponere mediocriter quidqꝫ delibans: ita vt ſi quid breuius dictum ſit: id nos dilatatione ad intel ligentiam porrigimus. ſi quid ſuo more ariſtoteles no minum verborumqꝫ mutatione turbauit: nos intelli gentie ſeruientes ad conſuetum vocabulum reduca mus: ſiquid vero vt ad doctos ſcribens ſumma tantū tangens deſignatione monſtrauit nos id introductio nis modo aliqua in eas res tractatione diſpoſita per quiramus. ſed ſi qui ad hoc opus legendum acceſſerīt ab his petitum ſit: ne in his que nunqͣꝫ attigerint: ſta tim audeant iudicare: neue ſi quid in puerilibus di ſciplinis: acceperint: id ſacroſanctuꝫ iudicent. quādo quideꝫ res teneris auribus accommodatas ſepe phi loſophie ſenior tractatus eliminat. ſi quid vero ī his non videbitur ne ſtatim obſtrepant: ſed ratione con ſulta quid ipſi opinentur: quidue nos ponimus: verio re mentis acumine ⁊ ſubtiliore pertractata ratio ne diiudicent. Et hi quidem ſi nos(vt arbitror) non ſufficimus: eos commentarios de quibus hec protuli mus: deguſtent blando fortaſſe ſapore ſubtilitatis eli citi: quamuis infreni ⁊ indomiti certatores ſint: vete rum virorum inexpugnabilibus auctoritatibus acge ſcent: ſi quiſ vero grece orationis expers eſt in his: vl̓ ſi qua horum ſunt ſimilia: deſuadebit. Itaqꝫ hec hu ius prohemij lex erit: vt forum noſtrum nemo non in tellecturus: ⁊ ob hoc culpaturus inſpiciat. ſed ne pro hemij tempus nihil afferentibus teratur: inchoandū nobis eſt illo prius depulſo periculo: ne a quoqꝫ ſtilo culpetur oratio. Non enim eloquentie compoſitiones ſed planiciem conſectamur. Quod ſi hoc efficimus q̄ libet incompoſite loquentes intentio quoqꝫ noſtra no bis perfecta eſt. Sed quoniam ſyllogiſmorum prima eſt propoſitio: de propoſitionibus hoc libello tractatꝰ habebitur. Et quoniam propoſitionis partes ſunt no men ⁊ verbū: ꝑs autē ab eo cuius pars ē pͥor eſt: de noīe ⁊ verbo: que prima ſunt: diſputatio prima pona tur. ¶ Nomen eſt vox deſignatiua ad placitum ſine tempore cuius nulla pars extra deſignatiua eſt: vox autem dictum eſt quia vox nominum genus eſt. Oīs autem diffinitio a genere trahitur: vt ſi diffinias ho minem: animal dicis. id eſt genus. Poſt vero rationa le ideſt differentiaꝫ. deſignatiua vero eſt dicta: quia ſunt voces quedam: que nihil ſignificant vt ſunt ſylla be. Nomen vero deſignat id cuius nomen eſt. Ad pla citum vero quia nullum nomen aliquid per ſe ſignifi cat: ſed ad ponentis placitum. Illud enim vnaqueqꝫ res dicitur: quod ei placuit: qui primus nomen illud
impreſſit. Sunt enim voces naturaliter ſignificantes vt canum latratus iras canum ſignificat. ſed nō ſunt nomina: quia non ſunt ad placitum ſignificantes: ſed natura. ſine tempore vero: quod verba quidem voceſ ſunt ⁊ deſignatiue ⁊ ſecundum placitum: ſed diſtant quod nomina quidem ſine tempore ſunt: verba cum tempore. Cuius vero nulla pars extra deſignatiua eſt quod oratio ⁊ ipſa vox eſt: ⁊ deſignatiua: ⁊ ſecundum placitum: ⁊ aliquotiens ſine tempore eſt: ſed oratiōis partes ſignificant: nominis vero partes nihil ſignifi cant. In ciceronis enim nomine nulla extra pars deſi gnatiua eſt: neqꝫ ci neqꝫ ce neqꝫ ro. Neqꝫ ſi ex duobꝰ integris nomina ſint. Quod enim in vno conſignifi cat: id extra non ſignificat. In nomine eniꝫ magiſter magis ⁊ ter conſignificāt: quia eſt magiſter. ſublatuꝫ ter ⁊ magis non erit alicuius ſignificatio: niſi tibi hoc alij nomen dare placuerit. Omnia enim nomina non naturaliter ſunt. ſed ad placitum ponuntur. Sed de hoc in commentario libri. περίερ μηνξιασ Ariſtote lis dictum eſt: ⁊ maior eius rei tractatus eſt: quaꝫ vt nunc queat expediri. Reuertamur igitur ad nomen. ſed quoniam ſunt quedam voces: que ⁊ deſignatiue ſunt: ⁊ ẜm placitum ⁊ ſine tempore: quaruꝫ dubia ſit natura. id eſt non homo: hoc enim ſignificat equidem quiddam ⁊ ſecundum placitum: appoſitum eſt enim ſed dubium eſt: cui ſubdi poſſit: nomini enim non po teſt. Omne enim nomen ſignificat aliquid definitum Non homo autem quod definituꝫ eſt perimit. oratio vero dici non poteſt. Omnis eniꝫ oratio ex nominibꝰ ⁊ verbis conſtat. Non homo auteꝫ neqꝫ ex nominibꝰ conſtat neqꝫ ex verbis. ſed multo magis eſſe non po teſt verbum. Omne enim verbum cum tempore eſt. non homo ſine tempore eſt. quid ſit ergo ita vidēdū eſt. Et quoniam non homo vox ſignificat equidem quiddam: quid autem ſignificet in homine ipſo non continetur. Poteſt enim non homo ⁊ equus eſſe ⁊ la pis. ⁊ domus: ⁊ quicquid homo non fuerit: quoniam ea que ſignificare poteſt infinita ſunt: infinitum no men vocatur Et quoniam ſunt quedam voces ⁊ deſi gnatiue ⁊ ad placitum ⁊ definite ⁊ quarum partes ex tra nihil ſignificant: vt ſunt caſus nominum vt cicero nis vel cicerone. ⁊c. hec nomina non erunt. COmne enim nomen iunctum cum eſt verbo aut verum aut falſum demonſtrat. vt ſi dicas dieſ eſt: hoc v̓o aut ve rū aut falſum eſt. ſi vero caſus iūgas neqꝫ verū neqꝫ falſum efficis. Si enim dicas diei eſt nihil quid ſit aut non ſit demonſtraſti. Itaqꝫ nihil ex hoc neqꝫ ve rum neqꝫ falſum efficies. Et merito dictum videtur. Quod enim primo vocabulum nomina rebus impo nentes dixerint. id ſolum nomen vocabitur merito. Qui enim primus circo circum nomen impoſuit ita dixiſſe videtur. dicatur hoc circus. Atqꝫ ideo primus hic caſus nominatiuus vocatur: quod nomen ſit. Alijs vero nominibus non nominis ceteros caſus ap pellauere. Ergo a capite reuoluendum eſt vocem di ctam quod vox nominum genus ſit deſignatiuam ve ro: vt ab his vocibus ſeparetur: que nihil ſignificant Ad placitum vero: vt ab his ſeparetur: que naturali ter ſignificant: vt ſunt pecudum. Cuius vero nulla pars extra ſignificat: vt diuideretur: ab oratione: cu ius partes nomina ſunt ⁊ verba: que ſignificant: ſine tempore vero dictum eſt ad diuiſionē verbi: quod cū tēpore eſt. Finitaꝫ vero vt ab infinitis ſeparet̉. Rectā vero. vt a caſibus deſtīgueret̉. Et in verbo eadē fere oīa conueniunt. Eſt eniꝫ verbuꝫ vox ſignificatiua ad

Liber
placitum cum tempore cuius pars nulla extra ſigni ficatiua eſt. ⁊ quia quedam vox ſignificatiua ad placi tum cum tempore cuius pars nihil ſignificat vt non albet. Non albet enim quod cum non iunctum conſi gnificat: ſolum non ſignificat: ⁊ quidem nihil defini tum monſtrat. Quod enim non albet: poteſt ⁊ rube re: poteſt ⁊ nigreſcere: poteſt: ⁊ pallere ⁊ quicquid n̄ non albet: ideo infinitum verbum vocatum eſt. facie bat autem ⁊ facturus: vt ſuperius in nomine non ver ba: ſed caſus verborum ſunt. Repetendum eſt igitur ab initio verbum eſſe vocem dictum a genere ſignifi catiua vero: vt ab non ſignificatiuis vocibus diuide retur. Ad placitum vero vt ab illis que natura ſunt ſignificatiue vocibus ſepararetur. Cum tempore ve ro vt a nomine diuideretur. Preſens vero aliquid ſignificare: vt a verbi caſibus diſiungeretur. fi nita vero. vt ab infinitis determinaretur. Reſtat er go quid ſit oratio dicere. Hec enim ex nomine ⁊ ver bo componi videtur: ſed prius vtrum nomen ⁊ ver bum ſole partes orationis ſint conſideremus. alie ſex vt grammaticorum opinio fert: an aliquis ex his in verbi ⁊ nominis iura vertantur: quod niſi prius con ſtitutum ſit tota propoſitionum: ac deinceps ea ipſa que ex propoſitionibus componitur ſillogiſmorum ra tio turbabitur. Nam ſi ex quo ſint genere termini ne ſciatur totum ignorabitur. Nomen ⁊ verbū due ſunt partes putande: cetere enim non partes ſed oratio nis ſupplementa ſunt: non etiam partes vt enim qua drigarum frena vel lora non partes ſed quedam quo dammodo ligature ſunt: ⁊ vt dictum eſt ſupple menta non etiam partes ſic coniunctiones ⁊ prepoſi tiones ⁊ alia huiuſmodi non partes orationis ſunt: ſꝫ quedam colligamenta. Participiuꝫ vero quod voca tur verbi loco ponatur quoniam temporis demōſtra tiuum eſt. Aduerbium vero nomen eſt. cuiuſdam enī definite ſignificationis eſt ſine tempore: quod ſſi per caſus non flectitur nihil impedit. Non enim eſt pro priū nominis flecti per caſus. ſunt enim quedam no mina que flecti non poſſunt que a grammaticis mo noy tota nominantur. ſed hoc grammatice magiſ qͣꝫ huius conſiderationis eſt. ¶ Oratio eſt vox deſignati ua ad placitum cuius partes aliquid extra ſignificāt vt dictio nō vt affirmatio. Et orationi eſt commune cum nomīe ⁊ verbo: quod vox eſt ⁊ deſignatiua: ⁊ ad placitum. Cuius enim partes ad placitū ſunt ea quo qꝫ ipſa ad placitum eſt. Orationis autem partes ſūt nomen ⁊ verbum. Sed hec ad placitum. oratio igit̉ ad placitum eſt. Termini vero orationis a dialecticis nomina ⁊ verba. Termini vero dicti ſunt quod vſqꝫ ad verbum ⁊ nomen reſolutio partium orationis fiat neqꝫ orationem vſqꝫ ad ſillabas nominum vel verbo rum temptet reſoluere: que iam deſignatiue non ſūt. Diſtat autem a nomine vel verbo oratio quod illius partes extra ſignificāt: verbi ⁊ nominiſ partes extra non deſignant. Eſt autem dictio vnius ſimplex voca buli nuncupatio: vel ſimplex affirmatio. Atqꝫ ideo di ctum eſt orationis partes ſignificare: vt dictionem.i. vt ſimplicem vocabuli nuncupationem. In oratione enim ſocrates ambulat: vtraqꝫ extra ſignificat tantū quantum ſimplex vocabuli nuncupatio deſignare q̄ at. Quomodo autem vt affirmatio ſimplex non ſigni ficari in commentario periermenias explicui. Quid autem ſit affirmatio ⁊ negatio paulopoſt explicabi mus: ſunt uero ſpecies orationis in anguſtiſſima diui ſione. v. interrogatiua: ut putaſne anima immortalis eſt. Imperatiua ut accipe codicem. Optatiua uel dep̄catiua et faciat deus. Uocatiua ut adeſto deus. Enunciatiua uero ut ſocrates ambulat. ſed neqꝫ ī il lis quattuor ueritas eſt: neqꝫ falſitas. Enunciatiua ne ro ſola: aut uerum aut falſum continet. Atqꝫ hinc pro poſitiones oriuntur. Enunciatio autem in duas par tes ſecabitur: in affirmationem ⁊ negationem. Affix. matio eſt enunciatio alicuius ad aliquid. Negatio eſt enūciatio alicuius ab aliquo. Et eſt affirmatio: n puta plato philoſophus eſt. ¶ Negatio plato philoſo phus non eſt. Affirmatio enim ad platōnem philoſo phiam enunciat aliquam. id eſt platōnem eſſe philoſo phum. Negatio uero ab aliquo platōne aliquā philo ſophiam enunciando tollit. id eſt enunciat platōnem non eſſe philoſophū. Enūciatiuarum igit̉ orationū: alie ſunt ſimplices alie nō ſimplices. Simplices ſūt ut ſi dicas dies ē. nō ſimplices vt ſi dies ē lux ē. Affirma tiones uero ⁊ negationes: alie ſunt uniuerſales: alie ſunt particulares: alie indefinite. uniuerſales ſunt q̄ aut omne affirmāt: ut oīs homo animal eſt: aut om ne negāt: ut nullus homo animal eſt. particulares v̓o que aliquē affirmant ⁊ aliquē negant: ut aliquis hō animal eſt. aliquis homo animal non eſt. īdefinite ue ro que neqꝫ uniuerſaliter affirmant: aut negāt: neqꝫ particulariter: ut homo animal eſt: homo animal nō eſt. Diuidit̉ autem ſimplex propoſitio in duas partes in ſubiectū ⁊ predicatum: ut hō aīal eſt: homo ſubie ctū aīal predicatum de homine: hec auteꝫ partes ter mini nominant̉. Quos diffinimus ſic: termini ſūt par tes ſimplicis propoſitionis in quibus diuiditur princi paliter propoſitio. Eſt enim ſimplicis ꝓpoſitionis uni uerſalis: ſecunda diuiſio ut in propoſitione omnis hō animal ē. oīs hō unus terminus. alius uero ſit anīa eſt. Sed hoc ſecundo loco illud uero principaliter. nā primi termini ſunt ſb̓m ⁊ p̄dicatum. Eſt enim ⁊ nō ē non magis termini quā affirmationis uel negatiōis deſignatiua ſunt: ⁊ oīs uel nullꝰ uel aliquis non ma gis ſunt termini quā diffinitionum utrum particula riter an uniuerſaliter dictum ſit deſignatiua ſunt. di uiditur ergo ut dictū ē ꝓpoſitio ī id qd̓ ſb̓m ē: ⁊ in id qd̓ p̄dicat̉. Dico aūt ſb̓m ut in oīs hō aīal eſt ꝓpoſi tione hominē. id v̓o quod predicatur animal. ⁊ ſemꝑ quod predicatur: aut abundat: aut ſupereſt ſubiecto aut equatur. Minus autem predicatū a ſb̓o nūqͣꝫ re peritur. Sed id quod diuerſis demonſtramus exēpliſ ſubiecto p̄dicatū habūdat quotiēs genꝰ aliqd̓ de ali quo predicatur: ut ſi dicas oīs homo anīal eſt. Nō.n. poteſt conuertere. oē aīal hō ē qꝛ animal ab homine plus eſt ⁊ abundat. Equatur aūt predicatū ſubiecto quotiens ꝓprium ꝗddā cuipiam p̄dicatur: ut omnis homo riſibile eſt: pōt cōuertere oē riſibile homo eſt ut aūt minus ſit id ꝙ p̄dicatur: fieri neꝗt. Dicit̉. et ſ cedere predicatum: ſequi quod ſubiectū eſt idoneio eſt enim p̄dicatio conſtituere ꝓpoſitionem: qͣꝫ id qd̓ ſubiectū eſt. Simplicium autem ꝓpoſitionū alie ſum in nullo ſibi participantes ut ſunt: omnis homo aīai eſt. Et uirtꝰ bōa ē: ⁊ alie huiuſmnodi ꝓpoſitiones. aſie v̓o q̄ participant. Participantiū alie ſunt: que ī utro qꝫ termino ꝑticipant: alie q̄ in altero. ⁊ altero termi nō ꝑticipāt trib modis vtroqꝫ v̓o duobꝰ. on̄dam et go exemplis: quomodo altero tribus modis particiꝰ pant cōmunis.n. terminus ē: cū in una ſub̓tus ſit: ī al tera p̄dicat̉: ut eſt oīs homo animal eſt. ⁊ oē animat animatum: in priore enim propoſitione animal predi catur ad hominem: in poſteriore predicatur ad aniat

Primus
animatum ⁊ ſit alias ſubiectuꝫ. Et eſt hic primus mō dus de eis que altero participant. Secundus v̓o mo dus in quo in vtriſqꝫ communis terminus predicat̉: vt ſi quis dicat. omnis nix candida: ⁊ omnis margari ta candida. Et enim in prima ⁊ ſecunda propoſitione candida predicatur: in prima ad niuem in ſecunda ad margaritam. Et hic ſecundus modus altero termino participantium. Tertius modus eſt: quotiens ī vtriſ qꝫ propoſitionibus communis terminus ſubiectus ē vt ſi dicas. Uirtus bonum eſt. virtus. iuſtitia eſt: in vtriſqꝫ enim ad iuſtitiam ⁊ ad bonum virtus ſubie cta eſt: ſunt igitur participantes ad alterum termi num his tribus modis. aut cuꝫ in vna communis ter minus predicatur: in illa ſubiectus eſt: aut in vtriſqꝫ predicatur: aut cum in vtriſqꝫ ſubiectus eſt. Earum vero que ad vtroſqꝫ participant terminos duo ſunt modi. Alie enim ad eundem ordinem: alie ad ordinis commutationem. Ad eundem ſunt: que de eodē ideꝫ demonſtrāt vel affirmatiue vel negatiue: vel vniuer ſaliter: vel particulariter. omnis voluptas bonum ē Nulla voluptas bonum eſt: ⁊ rurſus particulariter: q̄ dam voluptas bonum eſt. quedam voluptas bonum non eſt. Ad ordinis vero commutationem: quotiens qui in altera ſubiectus eſt terminꝰ in alia predicatur vt omne bonum iuſtum eſt: ⁊ omne iuſtum bonum. Nam in priore bonum ſubiectum eſt: iuſtum predica tum: in ſecunda iuſtum ſubiectum eſt: bonum predi catum. Nunc ergo quoniam alie ad eundem ordinem alie ad ordinis commutationem ſunt: prius dicemus de his: que ad eundem ordinem vtroqꝫ termino par ticipant. ⁊ quoniam ſunt propoſitiones alie affirma tiue alie negatiue: alie vniuerſales alie particulares: alie indefinite: due ſunt ex his: que qualitate differūt tres que quantitate differunt. Et ſunt que qualitate differunt: affirmatiua ⁊ negatiua: ad quantitatem q̄ vero differunt: ſunt vniuerſales: particulares: indefi nite: in affirmatiuis enim ⁊ negatiuis quale quid ſit ut non ſit oſtenditur. In vniuerſali particulari inde inita de omnium vel nullorum vel nō nullorū quanti ate monſtratur. Ex his ergo quinqꝫ differentijs. id ſt vniuerſali particulari indefinita: affirmatiua: ne zatiua: ſex coniunctiones fiunt: ita vt tribus que ad uantitatem dicuntur: duę que ad qualitatem dicun ur aptentur: ⁊ ſit vniuerſalis affirmatiua: ⁊ vniuer alis negatiua: vt omnis homo iuſtus eſt: nullus ho no animal eſt: ⁊ particularis affirmatiua: ⁊ particu laris negatiua: quidam homo iuſtus eſt: quidam ho mo iuſtus non eſt: ⁊ indefinita affirmatiua: ⁊ negati ua: vt homo iuſtus eſt: homo iuſtus non eſt fiunt er go duabus que ſunt ad qualitatem: tribus que ſūt ad quantitatem iunctis ſex coniunctiones. de quibus in definitas affirmatiuas: ⁊ negatiuas ſeparemus: ⁊ de ſolis vniuerſalibus: ⁊ particularibus tractatus ha beatur ſubſcribantur etiam earum participantium que ad eundem ordinem vtroqꝫ termino participant duę vniuerſales propoſitiones: vna affirmatiua: ⁊ al tera negatiua: ⁊ ſit affirmatiua vniuerſalis omnis ho mo iuſtus eſt: ⁊ contra ipſam vniuerſalis negatiua nullus homo iuſtus eſt. Item ſub his ponantur par ticularis affirmatio: ⁊ particularis negatio ita vt ſub vniuerſali affirmatiua ponatur particularis affirma tiua: ⁊ ſub vniuerſali negatiua ponatur particularis negatiua: ⁊ ſit particularis affirmatiua quidā homo iuſtus ē: ⁊ cōtra ipſam ꝑticularis negatiua ꝗdā hoIoīs hō iu. ē nullꝰ hō iu. ē 1 cōtrarie ꝗd. hō. iu. ē ſubꝯͣrie adā h. in. fi ē ¶ In ſuperiori igitur deſcriptiōe vniuerſalis affirma tiua ⁊ vniuerſalis negatiua cōtrarie ſunt. ſubcōtrarie vero particularis affirmatiua ⁊ particularis negati ua. ſubalterne v̓o dicūtur vl̓is affirmatiua ⁊ ꝑticula ris affirmatiua: ⁊ iteꝝ vl̓is negatiua: ⁊ particularis negatiua contraiacētes ſunt angulares. id eſt vniuer ſalis affirmatiua ⁊ particularis negatiua. ⁊ iteꝝ vl̓is negatiua ⁊ particularis affirmatiua: vt ſunt oīs hō iuſtus eſt. Quidam homo iuſtus non eſt. Nullus hō iuſtus eſt. Quidaꝫ homo iuſtus ē. ⁊ ſunt que hoc mō diffiniri poſſūt. Cōtrarie ſunt que vniuerſaliter eidē idē hec affirmat hec negat. ſubcōtrarie ſunt que ꝑti culariter eidē idē h̓ affirmat: h̓ negat. ſubalterne ſūt que eidē idem affirmant: vel negant hec ꝑticulariter illa vl̓r: cōtraiacentes ſunt quando eidem candem rē hec affirmat hec negat: vel hec negat. hec affirmat il la generaliter: illa ꝑticulariter ⁊ vocant̉ contrarie qꝛ qd̓ affirmatio vl̓r ponit: negatio vniuerſaliter tollit. Subalterne v̓o: qm̄ qd̓ illa vl̓r ponit ⁊ hec ꝑticulari ter ponit. ſubcontrarie vero dicte ſunt: vel ꝙ natura liter ſubipſis contrarijs poſite ſunt: vt deſcriptio do cet: vel a contrarijs diuerſe ſunt: ⁊ ipſis ꝯtrarijs quo dāmodo cōtrarie. Nā cōtrarie vt vtreqꝫ ſil̓ ſint fieri nō pōt: vt vtreqꝫ oīno non ſint fieri poteſt. cōtrariā vim obtinebūt ſubcontrarie. Naꝫ vt vtreqꝫ oīno nō ſint fieri non poteſt. vt vtreqꝫ ſil̓ ſint fieri pōt. Qd̓ in ſequentibus melius explicabit̉ cōtraiacētes nō dn̄r. qm̄ vniuerſalis affirmatio vel negatio ꝑticularem af firmationē vel negationem angulariter reſpiciunt. Cū autem ſingule propoſitiones habeant duas diffe rētias: vnā ad qualitatem: alterā ad quātitatē: vt q̄ vniuerſalis affirmatiua eſt habeat differentiam ad quātitatē qꝛ vniuerſalis eſt ⁊ aliā ad qualitatē ꝙ af firmatiua eſt. Eodē mō cetere ꝓpoſitiōes. habeāt bi nas differētias vnā ẜm qualitatē: alteraꝫ ẜm quātita tē. Subalterne que ſūt: vna tātū differētia diſtāt qͣꝫ titatis: ꝙ hec ꝑticularis: illa vl̓is eſt. Nam qualitatis differentiam nullam retinet. vtreqꝫ enim affirmati ue ſunt. ille v̓o alię.i. cōtrarie ⁊ ſubcontrarie ad quali tatem: ꝙ illa affirmatiua: illa negatiua eſt. nā ad qͣꝫti tatē nihil differunt. vtreqꝫ.n. contrarie vniuerſales. vtreqꝫ ſubcontrarie particulares ſunt. ille autem que cōtraiacentes dicuntur. vtriſqꝫ differētijs differunt. Nā ⁊ illa vniuerſalis affirmatio ē hec ꝑticularis ne gatio: ⁊ illa vl̓is negatio ē hec ꝑticularis affirmatio. nunc quoniam que ẜm qualitatem: vel ẜm quantita tem: vel qūo dictū ē differūt caꝝ ꝓprietates: q̄ ẜꝫ veꝝ falſumqꝫ ſunt explicemꝰ. igit̉ eaꝝ q̄ ſubalterne ſunt: ſi fuerit vera affirmatio vl̓is vera erit particu laris affirmatio. Si enim omnis homo iuſtus ē: uera ē v̓a erit: ⁊ q̄ dicit aliꝗs hō iuſtus eſt. Nam ſi omnis homo iuſtus eſt: ⁊ quidā. Et eodem modo negatiue

Liber
ſubalterne. nā ſi vniuerſalis negatiua v̓a fuerit erit etiam vera negatiua particularis vt ſi nullus homo iuſtus eſt: vera fuerit erit etiam vera quidam homo iuſtus non eſt. nam ſi nullus homo iuſtus eſt: nec qui dam: Conuerti autem non poteſt. nam ſi particula ris vera fuerit: non neceſſe erit veram eſſe etiaꝫ vni uerſalem. vt ſi quidam homo iuſtus eſt: vera ſit non neceſſe erit veram eſſe: omnis homo iuſtus eſt poſ ſunt enim eſſe non omnes. Et eodem modo de nega tiua. Nam ſi particularis negatiua vera fuerit: vt eſt quidam homo non eſt iuſtus non neceſſe erit vniuer ſalem nullus homo iuſtus eſt veram eſſe. Poteſt enī fieri vt quidam ſint iuſti. Ergo dicimus in ſubalter nis propoſitionibus ſi vniuerſales vere ſint: veras eē neceſſe eſt particulares. ſed non conuertitur. Nam ſi particulares vere ſint: non neceſſe eſt eſſe veras etiā vniuerſales. Particulares vero ad vniuerſales con trariam conuerſionem habent. nam(vt ſuperius) ſi vniuerſales vere eſſent: vere eſſent etiam particula res: ⁊ ſi particulares vere eſſent non omnino vere eſ ſent etiam vniuerſales. in particularibus ſi particula res falſe ſint: falſe erunt etiam vniuerſales. naꝫ ſi par ticularis quidaꝫ homo iuſtus eſt: falſa fuerit: vniuer ſalis etiam omnis homo iuſtus eſt: erit falſa. nam ſi ꝙ dam homo iuſtus eſt: falſa eſt: vera eſt nullus homo iuſtus eſt. ſi vera eſt nullus homo iuſtus eſt falſa eſt omnis homo iuſtus eſt. Falſa igitur particulari falſa erit vniuerſalis. Item ſi negatiua particularis falſa ſit que eſt quidam homo iuſtus non eſt: falſa erit ēt nullus homo iuſtus eſt. nam ſi falſum eſt quidam ho mo iuſtus nō eſt: vera eſt quia omnis homo iuſtus ē: ſi vera eſt hec falſa eſt. nullus homo iuſtus eſt. falſa igitur particulari falſa erit ⁊ vniuerſalis. Sꝫ non co uertitur: vt ſi vniuerſales falſe ſint: falſas eſſe neceſſe ſit particulares. nam ſi vniuerſalis. omnis homo iu ſtus eſt falſa fuerit: non neceſſe eſt particularem qui dam homo iuſtus eſt: falſam eſſe. Poteſt enim fieri vt ſi omnis homo iuſtus non fuerit: ſit quidam iuſtꝰ. ⁊ iterum ſi vniuerſalis negatiua nullus homo iuſtus eſt: falſa fuerit: non neceſſe erit quidam homo non ē iuſtus: falſam eſſe. nam ſi falſa eſt nullus homo iuſtꝰ eſt: verum eſt eſſe aliquos iuſtos: vera eſt etiam que dicit: quidā homo iuſtus nō eſt: ꝙ ſint quidam etiā non iuſti. Repetens igitur a capite dicat ꝙ in ſubal ternis ſi vniuerſales vere fuerint vere erunt etiā par ticulares. Sed non conuertitur. item ſi particulares falſe fuerint: falſe erunt etiam vniuerſales ſed non conuertitur. contrarie ſimul eſſe vere nunqͣꝫ poſſunt Poteſt autē fieri: vt alias vtreqꝫ falſe ſint: alias vna vera: ⁊ alia falſa. vtreqꝫ falſe ſunt: vt ſi quis dicat. oīſ homo grammaticus eſt falſa eſt. nam non omnis ho mo. nullus homo grammaticus eſt falſa eſt. nam nō nullus. eſt autem vna vera alia falſa: vt ſi quis ſic di cat. omnis homo bipes eſt: hec affirmatiua vera eſt: nullus homo bipes eſt. hec negatiua falſa eſt. Et iteꝝ omnis hō quadrupes eſt hec affirmatiua falſa eſt. Nullus homo quadrupes eſt hec negatiua vera eſt. Sunt ergo contrarie aliquotiens vtreqꝫ falſe. aliquo tiens inter ſe verum: falſumqꝫ diuidentes: vt vtreqꝫ autem vere ſint fieri nunqͣꝫ poteſt. ſubcontrarie ve ro contraria patiuntur. Nam falſe nūqͣꝫ reperiri que unt. Sed alias vere vtreqꝫ ſunt: vt eſt quidam homo grammaticus eſt vera eſt: ⁊ quidam homo gramma ticus non eſt ⁊ hec vera eſt. Poteſt enim alius eſſe grammaticus ⁊ alius non eſſe. Alias vna vera eſt. altera falſa. vera eſt enim affirmatio. quidaꝫ homo bi pes eſt. falſa eſt autē negatio quidaꝫ homo bipes nō eſt. item falſa eſt affirmatio quidam homo quadru pes eſt. vera negatio quidam homo quadrupeſ non ē vt vero vtreqꝫ falſe ſint. fieri nunqͣꝫ poteſt. ¶ Reſtat igitur vt de contraiacentibus dicamus que neqꝫ fal ſe ſimul aliquando eſſe poſſunt neqꝫ vere: ſed ſemper vna falſa vera eſt altera. quod facilius liquet̉ ſi quis ſibi quecunqꝫ fingat exempla. Res admonet: vt ꝗdā de indefinitis propoſitionibus conſideremus. indefi nite etenim propoſitiones equam vim retinent parti cularibus propoſitionibus. Dictum eſt enim quod ſi vniuerſalis vel affirmatiue: vel negatiue in ſubalter nis propoſitionibus eſſent vere: eſſent quoqꝫ vere ēt particulares. Nunc vero dicimus: ꝙ ſi vniuerſales ꝓ poſitiones vere fuerint: vere erunt etiam indefinite. Nam ſi vera eſt. Omniſ homo bipes eſt: vera eſt ēt ꝙ dam homo bipes eſt. vera erit etiam indefinita: ho mo bipes eſt. hoc etiam dictum eſt ꝙ ſi particulares falle eſſent: falſe eſſent etiam vniuerſales. nunc vero dicendum eſt ꝙ ſi īdefinita falſa fuerit falſa erit etiā vniuerſalis. Nam ſi falſa eſt que dicit. Homo qͣdru pes eſt: falſa erit ēt q̄ dicit. quidā homo quadrupes ē Atqꝫ idē hoc etiā in negatiuis conuenire videt̉. Un de conſtat ꝙ oēs indefinite equam vim particulari bus retinent propoſitionibus. Rurſus dictum eſt ꝙ ſubcōtrarie q̄ ꝑticulares affirmatiue ⁊ negatiue ſūt ſimul vere eē poſſūt: diuidere ēt verū falſūqꝫ valēt: ſi mul vero falſas eſſe non poſſe. hoc idem indefinitis ꝓ poſitionibus expectandum eſt. Nam diuidunt verum falſumqꝫ īter ſe: vt ſi quis dicat hō bipes eſt v̓a ē ho mo bipes non eſt falſa eſt: ⁊ iterū homo quadrupes ē falſa ē. hō quadrupes non eſt vera eſt. vere autem īueniri poſſunt vt ſi quis dicat homo grāmaticus ē: ſi ꝗs hoc dicat de donato: vera ē. Item homo gram maticus nō ē ſi hoc dicat de Catōne veꝝ ē: vt ſimul falſe ſint nūqͣꝫ reperiemus. Hic quoqꝫ oſtendit̉ ide nitas cū ꝑticularibꝰ equali eē potentia. āplius qd̓ ctum ē cōtraiacentes.i. vl̓em affirmatiuā ⁊ particu larē negatiuā: ⁊ iterū vniuerſalem negatiuam ⁊ par ticularē affirmatiuā neqꝫ veraſ ſimul eſſe neqꝫ falſa Sed īter ſe diuidere veꝝ falſūqꝫ. idem hoc euenit in inde finitis. Nam vniuerſalis affirmatiua ⁊ īdefinita negatiua: vel īdefinita affirmatiua ⁊ vniuerſalis ne gatiua neqꝫ v̓e ſil̓ eſſe poſſūt: neqꝫ ſit̓ falſe. Diuidūt̉ inter ſe veꝝ falſūqꝫ. nam ſi dixeris: omnis homo bi pes ē: vera ē: ⁊ ſi dicas hō nō eſt bipes falſa ē. Itē ſi dixeris hō quadrupes ē falſa ē: ſi dixeris: nullꝰ homo quadrupes ē: vera ē. vnde hinc quoqꝫ colligere licet oēs īdefinitas poteſtate: ⁊ vi equales eē ꝑticularibꝰ. Sūt ēt quedā ꝓpoſitiōes: que diuidūt ꝗdē ⁊ ipſe ve rum ⁊ falſum: vt deus fulminat deus non fulminat. Sed iſte tunc diuidūt inter ſe veꝝ ⁊ falſum: cum idē tempus: idem ſubiectum: idem predicatum ſit. quoc autem dico tale eſt. ſi equiuocum ſubiectuꝫ fuerit: nō diuidunt verum ⁊ falſum. Si quis enim dicat cato ſe vtice occidit: ⁊ reſpondeatur cato ſe vtice non occidit vtreqꝫ vere ſūt: Nā ⁊ cato minor ſe peremit: cato cen ſorinus ſe vtice non occidit. Sed hoc iccirco euenit: ꝙ Catonis nomē equoce dr̄. Dr̄.n. maior Cato celo rinus ⁊ mīor vticēſis. itē ſi equoca fuerit ī ꝓpoſitiōe p̄dicatio verū īter ſe affirmatio negatioqꝫ non diui dunt. Si quis enim ſic dicat in nocte lucet. ⁊ reſpoſi deatur in nocte non lucet. fieri poteſt vt vtreqꝫ vere ſint. Nam in nocte lucerna lucere poteſt: ⁊ ſol lucere

Primus
non poteſt. hoc autem dico euenire: ꝙ lucere equiuo ce ⁊ ad lucerne lumen: ⁊ ad ſolis dicitur. āplius ſi alid̓ ⁊ aliud in ſubiectis ⁊ predicatis tempuſ fuerit: veruꝫ falſumqꝫ inter ſe affirmatio negatioqꝫ non diuidunt nam ſi quis dicat ſocrates ambulat ⁊ reſpondeatur ſocrates non ambulat poſſunt vtreqꝫ vere eē. poteſt fieri enim vt ſocrates alio tempore ambulet: alio tem pore non ambulet: ſed aut ſtet aut ſedeat: aut quodli bet aliud. in talibus ergo propoſitionibus quales ſūt: ſocrates ambulat. Socrates non ambulat: ille inter ſe verum falſumqꝫ diuidunt que ad idem ſubiectum ad idem predicatum ad idem tempus dicuntur. Sūt etiaꝫ alie que contradictorie dicuntur que ſunt huiuſ modi: quotiens affirmationem vniuerſalem tollit ne gatio particularis: vt eſt omnis homo iuſtus eſt: non eſt omnis homo iuſtus: ⁊ rurſus nullus homo iuſtus eſt: ⁊ quidam homo iuſtus eſt. in his enim vniuerſa lis determinatio tollitur. ſed de his alias. Et quoniā ictum eſt ⁊ de his que eodem ordine participant: di camus nūc de his que ad ordinis commutationē par īcipant. Earum quoqꝫ propoſitionum: que ad cōmu ationem ordinis participant duplex modus eſt. Eſt nim per contrapoſitionem conuerſio: ut ſi dicas om nis homo animal eſt. omne non animal non homo ē. implex conuerſio eſt vt ſi dicas. omnis homo riſibile omne riſibile homo. ſed in illis terminorum tantuꝫ commutatio conuerſionem facit: ī quibus neqꝫ predi catum ſubiecto: neqꝫ ſubiectum predicato habundat In hac enim propoſitione que dicit omnis homo riſi bile. homo ſubiectum riſibile predicatum equam viꝫ habent ⁊ ideo conuerti poteſt: vt riſibile ſit ſubiectū ⁊ homo predicatum: ⁊ dicatur omne riſibile homo. ī quibus vnus terminus alio habundauerit: conuerti propoſitio non poteſt. Nam ſi dicas omnis homo ani mal eſt vera eſt: non tamen poteſt fieri: vt conuerſa hec propoſitio terminis cōmutatis vera ſit. falſum ē enim dicere omne animal homo. Sed hoc cur euenit quia homine animal habundat. Illa vero conuerſio: que per contrapoſitionem ſit: hoc modo ſit. quotiēs quod in affirmatiua ſubiectum fuerit: idem mutatuꝫ ⁊ factum predicatum ad negatiuam particulam poni tur vt eſt omnis homo animal eſt. Hic homo ſubie ctum eſt ⁊ ad hoc animal predicatur. Si vero quis ꝑ contrapoſitionem cōuertat: ⁊ faciat animal ſubiectū ominem predicatum: ⁊ ad hominem particulam ne zatiuam ponat hoc modo faciet. Omne non animal non homo eſt: ⁊ erit iſta conuerſio omnis homo ani mal eſt: omne non animal nō homo eſt. ſed de his po ſterius tractabimus: nunc ad ſimplices reuertamur. Cum igitur ſint quattuor propoſitiones. quarum due vniuerſales ſūt ideſt affirmatiua ⁊ negatiua: due ve ro particulares ideſt affirmatiua ⁊ negatiua particu laris affirmatiua ⁊ vniuerſalis negatiua commutatiſ terminis ſibi ipſa conuertitur. Cōuertuntur autē ille (vt dictum eſt) quotiens commutatis terminis: vel ſi mul vere ſunt: vel ſimul falſe. Naꝫ ſi quis dicat quidā homo animal eſt vera eſt: Conuerſio vero eius: que eſt quoddam animal homo eſt vera eſt. Item quidā homo lapis eſt falſa eſt quemadmoduꝫ conuerſio ei quidam lapis homo eſt: ⁊ iſta falſa eſt. Et igitur par ticularis affirmatiua que commutatis terminis ſibi ipſa conuertitur. Idem vero patitur vniuerſalis ne gatio. Si quis enim dicat nullus homo lapis eſt vera eſt Poteſt conuerti nullus lapis homo. nam ⁊ iſta ve
uerſio nullus rhetor homo eſt. falſa ē. In quatuor igi tur his propoſitionibus due tantum contraiacentes ſibi ipſe conuertuntur. id eſt particularis affirmatiua ⁊ vniuerſalis negatiua. Alie vero due ſibi ipſis nō cō uertuntur. Naꝫ neqꝫ vniuerſalis affirmatio: neqꝫ ꝑti cullaris negatio ſibi ipſa conuertitur. Si quis eniꝫ di cat. Omnis homo animal eſt vera eſt. Si quis vero conuertat. omne animal homo: falſum eſt. Non igit̉ ſibi ipſi conuerti poteſt. quoniam conuerſa prioris ve ritatem non recipit. Neqꝫ vero particularis negatio ſibi ipſi conuertitur. Naꝫ ſi quis dicat quidam homo grammaticus non eſt: vera eſt. ſi vero conuertat: qui dam grammaticus homo nō eſt falſa eſt. Omnis enī grammaticus homo eſt. Repetendum eſt igitur a ca pite: ꝙ cū qͣttuor propoſitiōes ſint affirmatio vniuer ſalis: negatio vniuerſalis: affirmatio particularis: ne gatio particularis: particularis affirmatio: ⁊ vniuer ſalis negatio que contraiacētes ſunt. ſibi ipſis cōuer ti poſſunt. Uniuerſalis vero affirmatio ⁊ particula ris negatio: que ipſe contraiacentes ſunt nunquā poſ ſunt. Nec hoc nos turbet ꝙ quedam affirmationes vniuerſales: ⁊ quedam particulares negationes con uerti poſſunt. Poteſt eniꝫ dici omnis homo riſibilis eſt: omne riſibile homo eſt. ⁊ vtreqꝫ vere ſunt. Et ite rum omnis homo hinnibilis eſt. falſa eſt. ⁊ omne hin nibile homo. hec quoqꝫ falſa eſt. Iteꝫ in particulari negatione. quidam homo nō eſt lapis: vera eſt: ⁊ qui dam lapis non eſt homo: vera eſt. Item quidam ho mo non eſt riſibile falſa eſt: quidam riſibile homo nō ē rurſus hec quoqꝫ falſa eſt. ergo videntur poſſe vni uerſales affirmationes: ⁊ particulares negationes cō uerti ⁊ conuertuntur quidem: ſed non vniuerſaliter. Generaliter autem dico propoſitiones poſſe conuer ti. quotiens vniuerſaliter in omnibus conuertuntur. Iſte autem in duabus ſolis materiebus conuerti poſ ſunt. Si quis enim propriuꝫ cuiuſlibet ſpeciei ad ip̄aꝫ ſpeciem cuius eſt proprium velut ad ſubiectum predi cet. poteſt conuertere. Nam quia riſibile proprium ē homini: ſi predices riſibile ⁊ ſubijcias hominem: vt eſt omnis homo riſibile eſt: potes iterum ſubijcere ri ſibile ⁊ hominem predicare: vt ſi dicas omne riſibile homo. In illis vero ſimul falſe ſunt generalium affir mationum conuerſiones in quibus id quod predicat̉ ad ſubiectum nullo tempore dici poteſt. vt ſi quis di cat omnis homo lapis eſt falſa eſt. Et iterum omnis lapis homo eſt falſa eſt hec. Quoniam nullo temyo re neqꝫ homo lapis neqꝫ lapis homo predicabitur. in particularibus negatiuis contrarium eſt. nam cū fal ſe ſunt: cū propriuꝫ ſubiectum eſt aut predicatū: vt ſi quis dicat. Quidam homo riſibile non eſt: falſum eſt Item quoddam riſibile homo nō eſt. ⁊ hec quoqꝫ fal ſa eſt. In illis vere ſunt: quando id quod affirmando nullo tempore vere predicari poteſt ad ſubiectum pre dicant. vt ſi dicas quidam homo lapis non eſt vera ē. Iterum quidam lapis homo non eſt vera eſt. Ergo vniuerſales affirmationes tum ſibi conuertuntur. vt vere ſint: cū ꝓpriū p̄dicāt: tū ſibi cōuertuntur: vt fal ſe ſint cum id quod nullo tempore ad ſubiectum vere dici poteſt predicat̉. Itē ī particularibus negatiuis: tū falſe ſunt: cum ꝓpriū predicant: tum vere: cum id quod nullo tēpore vere dici pōt: predicant. In his er go ſolis conuerti poſſunt iſte. In alijs v̓o cōuerti nō poſſunt. Atqꝫ iō vniuerſal̓r nō cōuertuntur remanet ergo ī alijs rebus oībus vt ſuperius dictum eſt: non conuertuntur: hoc vero ꝑſpiciendū eſt. qd̓ particula

Liber
ris affirmatio que ſibi ipſi conuertitur. vniuerſali af firmationi que ſibi non conuertitur per accidens con uerti poteſt. Et item contraiacens vniuerſali affirma tioni particularis negatio: que ſibi ipſi non conuertit̉ conuerti poteſt per accidenſ negationi vniuerſali: qͣ ſibi ipſi conuertitur: Sed quomodo particularis affir matio ⁊ vniuerſalis negatio ſibi ipſis conuertāt̉ oſtē dimus. Nunc vero quomodo particularis affirmatio vniuerſali affirmationi per accidens: vel quomodo particularis negatio vniuerſali negationi per accidēſ conuertantur demonſtrandum eſt. Dictum eſt ſupe rius: ꝙ ſi vera eſt vniuerſalis affirmatio: vera eſt ēt particularis: ⁊ ſequeretur particularis vniuerſalem. Nam ſi vera eſt omnis homo animal eſt: vera eſt ēt quidam homo animal eſt. Si enim omnis ⁊ qui dam ſed particularis affirmatio ſibi ipſi conuerti tur. conuertitur etiam vniuerſali affirmationi. Nā ſi omnis homo animal eſt ⁊ quidam homo animal eſt. Sed iſta ſibi conuertitur. hoc modo ſi dicas: quidam homo animal eſt. Poteſt igitur conuerti ad omnis homo animal eſt vniuerſalem affirmationem particularis affirmatio: que eſt quidā homo animal eſt: vt dicas quoddaꝫ animal homo. vtreqꝫ enim ve re ſūt ⁊ que dicit omnis homo animal eſt: ⁊ que dicit. quoddā aīal hō eſt. ꝑ accn̄s autē cōuerti dicitur par ticularis affirmatio vniuerſali affirmationi: quia par ticularis affirmatio ſibi ipſi particulariter conuertit̉. Secundo vero loco vniuerſali affirmationi conuerti tur. Reſtat igitur: vt hoc monſtremus. Quomodo particularis negatio que ſibi nō conuertitur: vniuer ſali negationi que ſibi conuertitur: per accidens con uertatur ⁊ hec eadem ratio eſt. Nam quoniam vni uerſalis negatio ſi vera eſt: vera eſt etiam particula ris vniuerſalis vero negatio ſibi ipſi conuertitur: po teſt vniuerſali negationi conuerſe particularis con uerti negatio. Age enim vniuerſalem negationem.i. nullus homo hinnibilis eſt: conuertamus: vt ſit nul lum hinnibile homo. Sed iſtam propoſitionem ideſt vniuerſalem negatiuam: que eſt nullus homo hinni bilis eſt ſequitur particularis negatio: quidam homo non eſt hinnibilis. Conuerte igitur vniuerſalem: que eſt nullus homo hinnibilis eſt: ⁊ fac nullum hinnibile homo. conuerte huic particularem negatiuam que ē quidam homo non eſt hinnibilis: ⁊ fac quoddam hin nibile non eſt homo. vtreqꝫ ergo vere ſunt. Nam nul lum hinnibile homo eſt que eſt vniuerſalis conuerſio negationis vera eſt: ⁊ quoddam hinnibile non eſt ho mo: que conuerſio particularis negatiōis eſt. Cur au tem per accidens conuerti dicatur: ſuperius dictum eſt. Liquet igitur talis conuerſio per accidens: quod igitur habet vniuerſalis affirmatio. hoc habet ei con traiacens particularis negatio. vtreqꝫ enim ſibi con uerti non poſſunt quod autem habet vniuerſalis ne gatio. hoc habet ei contraiacens affirmatio particu laris. vtreqꝫ enim ſibi conuerti poſſunt. Iuncte ergo que ſibi conuerti poſſunt: ⁊ que ſibi conuerti non poſ ſunt: vt que ſibi conuerti poteſt iungatur ei que ſibi conuerti non poteſt: ⁊ que ſibi conuerti non poteſt: iū gatur ei que ſibi conuerti poteſt: fecerunt per accidēſ conuerſiones que ſuperius demonſtrate ſunt. Reſtat vt de his conuerſionibus dicamus que per contrapo ſitionem ſiunt: ⁊ primuꝫ earum ſit diſpoſitio ſcriptio ne ſubiecta. generalis enim affirmationis: que dicit omnis homo animal eſt: conuerſio per contrapoſitio nem eſt que dicit: omne non animal non homo eſt.
mal eſt. Conuerſio per contrapoſitionem nullum nō animal non homo eſt. Item particularis affirmatio nis que dicit: quidam homo animal eſt. conuerſio per contrapoſitionem eſt: que dicit quoddaꝫ non animal non homo eſt. Item particularis negationis que di cit. quidam homo animal non eſt conuerſio per cōtra poſitionem eſt quoddam non animal non homo ett ꝙ monſtrat ſubiecta deſcriptio. Oīs homo aīal eſt Nullus homo aīal eſt Quidam hō aīal eſt Quidā hō aīal non eſt Omne nō aīal nō hō eſt Nullū nō aīal nō hō eſt. Quoddā non aīal nō hō ē Qd̓dā nō aīal nō hō nō ē. ¶ His ergo ita poſitis quomodo dictum eſt ſuperius in ſimplici terminorum conuerſione: ꝙ particularis affirmatio: ⁊ generalis negatio ſibi ipſis conuertent̉ Generalis vero affirmatio: ⁊ particularis negatio ſi biipſis non conuertuntur: hic per contrapoſitionem conuerſionibus contra eſt. Naꝫ generalis affirmatio per contrapoſitionem conuertitur ſibipſi ⁊ particula ris negatio ſibiipiſi conuertitur. Generalis vero ne gatio ⁊ particularis affirmatio. per contrapoſitionē ſibi non conuertitur. Quod ita eſſe his exemplis pro babimus. Si enim vera ſit affirmatio generalis que dicit. Omnis homo animal eſt vera erit eius per con trapoſitionem conuerſio que dicit. Omne nō animal non homo eſt. Quod enim animal non fuerit id ho mo non erit. Et ſi falſa fuerit generalis affirmati que dicit: omne animal homo eſt: falſa erit etiam et per contrapoſitionem conuerſio que dicit: omnis/ homo non animal eſt. poteſt enim fieri vt quod h mo non eſt animal ſit. Illa enim negat eſſe animal homo non fuerit. Quod ſi cum vera eſt generalis. firmatiua: vera eſt eiuſ per contrapoſitionem conu ſio: ⁊ ſi cum falſa eſt generalis affirmatio falſa eſt eiꝰ per contrapoſitionem conuerſio: non eſt dubiuꝫ e generalis affirmatio poſſit ſibi ipſi conuerti. Itē r oſtendendum eſt: quomodo particularis negatio ſil ipſi per contrapoſitionem conuertitur. Nam ſi fall ē que dicit. quidaꝫ homo animal non ē: falſa erit eti eius per contrapoſitionem conuerſio que dicit. quo dam non animal non homo eſt. Hoc enim videtur hec propoſitio dicere: ac ſi diceret quedam res qu animal non eſt homo eſt. qui enim dicit non homo eſt: hominem eſſe ſignificat quod animal nō ſit. Hoc vero aperte falſum eſt. Omnis enim homo animate ⁊ ſi vera fuerit particularis negatio. que dicit. quod dam animal homo non eſt: vera eſt eius per contra poſitionem conuerſio. que dicit. quidam nō homo no aīal non eſt. Equale eſt enim ac ſi diceret. res que ho non eſt: nō ē nō aīal. ſed eſt anīal vt equus ⁊ bos ho non eſt: ⁊ non eſt non animal. Ergo ſi cum particula ris negatio: falſa eſt: falſa eſt etiam eius per cōtrat ſitionē ꝯuerſio: ⁊ ſi cū particularis negatio vera ē ẜ eſt eius per contrapoſitionem conuerſio. Nō ē dubis

Secundus
qꝛ ꝑticularis negatio poſſit per contrapoſitioneꝫ ſibi ipſa cōuerti. Nūc quoniā oſtenſum generalem affir matiuā: ⁊ ꝑticularem negatiuam per cōtrapoſitionē poſſe conuerti. Oſtendamus generalem negatiuam: ⁊ particularem affirmatiuam per contrapoſitioneꝫ ſibi non poſſe conuerti. Et primo de generali nega tione dicendum eſt. Nam ſi generalis negatio vera eſt: non neceſſe erit per contrapoſitionem ſibi con uerſam veram eſſe. Sed ſi falſa fuerit ſibi per con trapoſitionem conuerſam falſam eſſe neceſſe eſt. Nam ſi falſa eſt que dicit. Nullus homo animal ē fal ſa erit fortaſſe eius per cōtrapoſitionem conuerſio: q̄ dicit: nullum non animal non homo eſt. Equale eſt.n. ac ſi diceret nulla res eſt que non ſit animal: ⁊ non ſit homo. quod eſt omnis res que animam nō habet: ho mo eſt qd̓ aperte falſū eſt. Itē ſi vera fuerit genera lis negatio. falſa erit eius per contrapoſitionem con uerſio. Nam ſi vera eſt nullus homo ē lapis. falſa erit eius per contrapoſitionem conuerſio que dicit. nulluſ non lapis non homo eſt. Equale eſt enim ac ſi dicat. nulla res eſt que cum non ſit lapis nō homo eſt. quod eſt omnis res quecūqꝫ lapis non fuerit homo eſt. qd̓ falſum eſt. Innumerabilia enim inuenies: que nō ſūt lapides: quoniam homines non ſunt ergo qm̄ ſi gene ralis negatio vera vel falſa fuerit: falſa erit eius ꝑ cō trapoſitionem conuerſio: non eſt dubium generalem negationem ſibi non poſſe conuerti. quod enim in ali quo fallit generaliter colligi nō poteſt. Reſtat igitur vt id quod reliquum eſt monſtremus particulareꝫ af firmationem per contrapoſitionem ſibi non poſſe cō uerti. Cum enim fuerit particularis affirmatio vera vera erit eius per contrapoſitionē conuerſio. Nam ſi vera eſt. que dicit. quidaꝫ hō aīal eſt: vera eſt eiꝰ per contrapoſitionem conuerſio: quoddam nō animal nō homo eſt. Equale eſt enim ac ſi dicat quedā res: que animam non habet: homo non eſt: quod verum eſt. Lapis enim animam non habet: ⁊ tamen homo non eſt. Item ſi particularis affirmatio. Que dicit quidā lapis homo eſt: falſa eſt: vera erit eius per contrapoſi tionem conuerſio: que dicit quidam non hō nō lapis eſt. Equale enim eſt ac ſi diceret quedam res que ho mo non fuerit lapis non eſt: quod verum eſt. Equus enim hō nō eſt. Et tamen lapis non eſt ergo ſi cum ī quibuſdam particularis affirmatio vera fuerit vera erit eius per contrapoſitionem conuerſio: ⁊ ſi cum in quibuſdam falſa fuerit particularis affirmatio. vera erit eius per contrapoſitionem conuerſio non eſt du bium particulares affirmationes per contrapoſitio nem non poſſe conuerti. Generalis v̓o negatio ⁊ par ticularis affirmatio: que contraiacentes ſunt: in per contrapoſitionem conuerſionibus cōtraria patiunt̉. Nam in generalibus negatiuis ſiue generales nega tiue vere fuerint ſiue falſe per contrapoſitionem con uerſiones ſemper falſe ſunt. in particularibus autem affirmatiuis: ſiue particularis affirmatio vera fuerit ſiue falſa: eius per contrapoſitionem conuerſio vera eſt. Repetendum eſt igitur a ſuperioribus ⁊ confir mandum ꝙ in ſimplicibus terminorum conuerſioni bus particularis affirmatio: ⁊ generalis negatio ſibi conuerti poſſunt. Generalis vero affirmatio ⁊ parti cularis negatio ſibi conuerti non poſſunt. in his vero conuerſionibus: que per contrapoſitionem fiunt con tra eſt. Nam generalis affirmatio ⁊ particulariſ affir matio per contrapoſitionem ſibi ipſis cōuerti poſſūt Generalis vero negatio: ⁊ particularis affirmatio ꝑ
contrapoſitionem ſibi ipſis conuerti non poſſunt. Et generalis negatio ⁊ particulariſ affirmatio: que ſunt contraiacentes in veri falſiqꝫ diſtantia(vt demōſtra tum eſt) ſibiipſis inuicem contraria patiuntur hec de cathegoricorum ſyllogiſmorum cathegoricis propofi tionibus dicta ſufficiant. Si qua vero his pretermiſ ſa ſunt in periermenias. Ariſtotelis commentario di ligentius ſubtiliuſqꝫ tractata ſunt. ¶ De ſyllogiſmo cathegorico. Liber Secundus Uperioris ſeries voluminis quod ad cathegoricorum ſyllogiſmorum propo ſitiones attinebat explicuit. Nunc autē quantum introductionis patitur tem peramentum de ipſa cathegoricorum ſyllogiſmorum ratione tractabitur. ⁊ quoniam omnium compoſitorum firmitudo vel viti tium: aut in his maxime reperitur ex quibus eſt com poſitum: aut penes bonam malam compoſitionē eiuſ laus vituperatioqꝫ tenetur. Namqꝫ domꝰ ſi ſit forti bus lapidibꝰ debilibus ue ꝯſtructa: ipſa quoqꝫ ē for tis aut debilis. Porro autem ſi artificis compoſitio nem equabilem ſolertemqꝫ fuerit nacta: ipſa quoqꝫ conſtructio merito ſtabilis erit: ⁊ laudabile fundamē tuꝫ. Si vero inſolertior cōpoſitio fiat: tota quoqꝫ quā uis ex bonis ordinata lapidibus: nulla ſeſe gerens fa brica ſtabilitate nutabit. Nos quoqꝫ hanc eandē ima ginem ſecuti prius de his quibus ipſe ſyllogiſmus cō ſtat ideſt propoſitionibus explicuimus. Nunc de ipſa inter ſe ſyllogiſmorum coniunctione oppoſitiōeqꝫ tra ctabimus. Illud vero meminiſſe debebis introducen dis hic me preſtitiſſe inchoantibus non introductis. Et primum quid ſit eſſe in omni vel non eſſe paucis oſtendam. Si qua enim res alterius generis fuerit: omnem intra ſe ſpeciem continebit: ⁊ in toto ſpecies genere illa eſſe dicetur. Sit enim genus animal. ho mo vero ſpecies. homo ergo quoniā minus ē quā ani mal: in toto animali eſſe dicitur. Omnis enim homo animal eſt: Si quis ergo ſic dicat aliquam rem de oī alia re predicari. conuerſa vice nihil intereſt. Nam ſi cut in toto animali homo eſt: ſic etiam animal de oī homine predicatur. in toto vero non eſſe eſt. quotiēs alia res ab alia re omni diſiuncta eſt. vt ſi dicas ani mal in nullo lapide eſt. nullus enim lapis animal eſt: ⁊ ſi dicas animal de nullo lapide predicat̉. de nullo.n. lapide animal dicitur. Diffinimuſ ergo in toto eē vel in toto nō eē ſic in toto eſſe: vel de toto p̄dicari dicit̉ quotiens non poteſt inueniri aliquid ſubiecti: ad ꝙ il lud ꝙ predicatur dici non poſſit. Nam nihil hominis inuenitur: ad quod animal dici non poſſit. In toto ve ro non eſſe: vel de nullo predicari dicitur: quotiens ni hil ſubiecti poterit inueniri ad ꝙ illud quod predica tur dici poſſit. Nihil enim lapidis inueniri poteſt: de poſſit animal predicari. Illud ſane notandum eſt ꝙ eſſe in toto verſa vice dicitur. Nam ſi aliquid de ali quo omni predicatur: illud de quo illud predicatur in toto illo eſſe dicitur quod predicatur: vt animal de oī homine dicitur. Homo non in toto eſt animali velut quedā pars intra totum animal latet. ſi quid in alio omni fuerit: in eo toto illa res de qua ſuperius dice bat̉ eē dr̄: vt idē aīal cū ī oī ſit homine: ⁊ de eo omni predicetur. Homo eſt in toto animali. His igitur po ſitis quotiēſcūqꝫ ita dicimꝰ: vt litteras pro terminis diſponamꝰ: pro breuitate hoc. ⁊ pro cōpēdio facimꝰ: id ꝙ per litteras d̓mōſtrare volumꝰ vniuerſaliter de mōſtramꝰ. Nā fortaſſe ī terminis aliquibꝰ falſum in

Liber
gerendum neceſſe ſit. In litteris vero nūqͣꝫ fallimur quoniam ad hoc vtimur litteris quaſi terminos pone remus. In litteris vero ipſis niſi terminorum coniun ctio per ſe firma valenſqꝫ fuerit: vlla neqꝫ veritas. ne qꝫ falſitas reperietur. Quotiens igitur aliud de alio omni predicari volumus oſtendere: ſic ponimus: Sit primus terminus. a. Secundus. b. ⁊ predicatur. a. de omni. b. Hoc autem ita accepto tanqͣꝫ ſi poſuerimus a. animal. b. hominem. Eodem modo ⁊ de negatiuis Nam ſi dicamus. a. de nullo. b. predicatur: tale eſt ac ſi dicamus a. ꝙ eſt animal de nullo lapide predicatur ꝙ eſt. b. ⁊ alia quecunqꝫ huius conſimilia. Omnis au tem ſyllogiſmus ſimplex tribus terminis demonſtra tur atqꝫ concluditur. Sed prius ipſorum ſyllogiſmo rum figuras aſpiciamus. Poſt vero de modis ordi nibuſqꝫ eorum tractabimus. Tribus igitur terminis ita poſitis: vt prope ſe ſibi connexi ſint tres non vltra fieri complexiones neceſſe eſt hoc modo. Sit enim. a. ſit. b. ſit. c. aut eniꝫ. a. de. b. predicabitur. ⁊. b. de. c. aut certe. a. ⁊. de. b. predicabitur. ⁊. de. c. vel iſdeꝫ ipſis. a. terminus videbitur eſſe ſubiectus. Sit enim. a. bonū ſit. b. iuſtum ſit. c. virtus. aut enim. a. i. bonum erit in omni. b. i. iuſtum ⁊ dicetur. omne iuſtum bonum eſt ⁊ item. b. iuſtum. In omni. c. virtute. ⁊ dicetur. omniſ virtus iuſta eſt. Et erunt huiuſmodi propoſitiones. Omne iuſtum bonum eſt. ⁊ omnis virtus iuſta ē. aut a. i. bonum. de. b. ꝙ iuſtum eſt. ⁊ de. c. ꝙ virtuſ eſt pre dicabitur. vt ſit. omne iuſtum bonum eſt. Omnis vir tus bona eſt: aut certe. a. bonum. b. iuſto ⁊ virtuti. c. ſubiacebit. Ut dicatur. omne bonum iuſtuꝫ eſt. oē bo num virtus eſt. In hac enim complexiōe. b. ⁊. c. de ſo lo. a. termino predicātur. Ubi vero. a. de omni. b. ter mino. ⁊. b. item predicatur de omni. c. Hanc figuram voco primam que diffinitur ſic. Prima figura eſt: in qua is qui ſubiectus ē: de alio predicatur. Namqꝫ. b. quidem a. termino ſubiectum eſt. ad. c. item terminū predicatur. Extremitates vero dico huius figure qd̓ predicatur ⁊ ꝙ ſubiectum eſt. i. a. c. Namqꝫ. a predica tur. de. b. termino. c. vero terminus. b. termino ſubia cet. Medium vero voco illud quod alij ſubiacet. ⁊ de alio predicatur. i. b. Nam. b. terminus. a. termino ſub iacet. de. c. vero termino predicatur. Maior vero ex tremitas eſt: que prima predicatur.i. a. Namqꝫ idem a. de. b. termino predicatur. Minor vero que medio termino ſubijcitur. i. c. Namqꝫ. c. terminus medio ter mino.i. b. ſubiectus eſt. de eo enim. b. medius termi nus dicitur. Maior vero terminus. a. vocatus. eſt. i. qui predicatur: quoniam omne predicatum ab eo de quo predicatur maius eſt: Et in concluſione ſicut ī pri ma propoſitione ſemper. a. terminus predicatur. a. n. bonum predicatur. de. b. iuſto. Et dicitur omne iuſtū bonum eſt. b. vero mediꝰ terminus predicatur de. c. ⁊ dicitur omnis virtus iuſta eſt. ¶ Ex his igitur con cluditur in ſyllogiſmo. omnis virtus bonum eſt. ⁊ a. bonum nominabitur de. c. virtute. atqꝫ ideo a nobis maior extremitas appellatur. Id vero meminiſſe de bemus: ꝙ ea que paria ſūt: retorqueri poſſunt ⁊ ad ſe inuicem predicari: ⁊ ſicut id quod predicatur in eo qd̓ ſubiectum eſt omni eſt ita rurſus conuerſum ꝙ fue rat ſubiectum: in eo ꝙ antea predicabatur omni erit Naꝫ ſi. f. ⁊. g. duo termini ita ſibi ſint equales: vt neu ter neutro maior ſit cum predicaueris. f. de omni. g. erit.ſ. terminus in omni. g. termino: Si vero cōuer tas ⁊ predicas. g. terminum de.ſ. termino: erit ve rū. g. terminum in omni.f. termino eſſe. ſit enim.f. ri
ſibile. g. homo. Ergo ſi predicas.f. riſibile. ⁊. g. homi nem ſubijcias.f. riſibile in omni. g. inuenitur. Omni. enim homo riſibilis eſt. Si vero predicas. g. homine. ad f. riſibile. g. homo in omni f. riſibili reperitur. O. enim riſibile homo eſt. Quid autem termini ſint: ve quid predicatio: aut quid ſubiectio priori de propoſi tionibus libro ſatis dictum eſt. Sed ne forte errem ꝙ videtur vniuerſalis affirmatio: conuerſa. Nam d hoc quoqꝫ ſuperius dictum eſt. Medio vero hoc ſoli monſtrare volumus: quod que ſunt in toto paria ſo conuertantur. Hoc tamen prodeſt ad oſtenſioneꝫ logiſmorum que ſit in circulo quam in analyticis dij mus. De prima categoricorum figura expeditum eſt Secunda vero figura eſt quotiēs. a. terminꝰ de vtri qꝫ. b. ⁊. c. terminis predicatur hoc modo. Si.n. dicas a. bonuꝫ de omni. b. iuſto vt ſit hoc modo propoſiti Omne iuſtum bonum eſt. Et ita. a. bonuꝫ de oī. c. vij tute: vt ſi dicas. Omnis virtus bonum eſt ſolum. a. de vtriſqꝫ. b. ⁊. c. terminis predicaſti: ⁊ erit ſecunda figi ra. Mediuſ autem terminus in hac figura erit qui de vtriſqꝫ predicatur.i. a. Extremitates vero ea que ſu biecta ſūt.i. b. ⁊. c. Maior vero extremitas eſt de qua primo. a. terminus appellatur. i. b. iuſtum. vel ſi ad. c Primo predicabitur. c. terminus maior terminus in uenitur. iccirco ꝙ ea extremitas: de qua medius ter minus primo predicatur: in concluſione ipſa quoqꝫ p̄ dicabitur. vt ſuperius demonſtratum eſt. Minor ve ro extremitas erit ad ꝙ medius terminus poſterius predicabitur ¶ Tertia vero figura erit quotiens: a. ⁊ b. termini de vno. c. predicantur. Si quis enim pꝫ cet. a. i. bonum de. c. i. virtute: vt ſit huiuſmodi pre ſitio. Omnis virtus bonum eſt. Itē. b. predicatur d qꝫ ſubiectus eſt. i. c. Namqꝫ de. c. termino. a. ⁊. b. ter mini predicantur. Maior vero extremitas eſt que pr mo predicatur.i. a. Minor vero que poſtea. i. b. vel quem libuerit. b. prius. a. poſterius predicare ẜm prie rem poſterioremqꝫ predicationeꝫ maior minorue ex tremitas inuenietur: ⁊ hic quoqꝫ maior extremitas in concluſionibus ſicut in ſuperioribus alijs figuris d minore predicatur. ¶ Expeditis igitur tribus ſyllogiſ morum figuris dicendum eſt: quia perfectus ſyllogi mus eſt: cui ad integram probatamqꝫ concluſionē ex ſuperius ſumptis ⁊ propoſitis nihil deeſt. Sed modo atqꝫ ordine facta concluſio nihil de habens per ea antea propoſuit terminatur. Imperfectus vero ſyllo giſmus eſt: cui: nihil eque ad perfectionem deeſt. Uerumtamen in his que in propoſitionibus ſumpt ſunt: aliqua deſunt: cur ita eſſe videtur: ſed ⁊ he dif finitiones omnes poſterius liquebunt. Nunc au tem vnde he figure naſcantur: breuiter explicandum eſt. Quoniam vnde naſcantur: in eadem iterum reſol uuntur. Sed ſecunda ⁊ tertia figura de prima figur naſci ⁊ procreari videntur: Sit enim. a. terminus in omni. b. termino. ⁊ de omni eo predicatur. b. vero te minus de omni. c. termino predicatur. hec vt dictu eſt prima ſyllogiſmorum figura eſt. Si quis igit ma iorem extremitatem propoſitionemqꝫ conuertat: ⁊ q fuerat antea predicatum faciat eſſe ſubiectum ſecuſ dam faciet figuram. Nam quemadmodum. a. termi nus predicatur de. b. termino ita. b. de. c. Si ergo con uertat̉ ⁊ fiat vt. b. terminꝰ de. a. termīo p̄dicet̉. Inūe nitur. b. terminus qui antea medius fuerat: ⁊ a. teſ mio ſubiectꝰ. de. c. vero termīo p̄dicatur: ad vtroſqꝫ terminos

Secundus. 18 5
terminos p̄dicatiuꝰ. Age enī quoniā. a. bonuꝫ de. b. iuſto p̄dicabat̉. b. v̓o iuſtū d̓. c. ꝟtute p̄dicabat̉: erat propoſitio. omne iuſtū bonū eſt. omnis virtus iuſta ē manēte ꝓpoſitione que eſt. omnis virtus iuſta eſt. pri ma ꝓpoſitio. omne iuſtū bonū eſt cōuertat̉ ⁊ fiat om ne bonum iuſtum eſt. Inueniuntur igitur propoſitio nes ſic. omne bonuꝫ iuſtuꝫ eſt. omnis virtus iuſta eſt iuſtuꝫ.i. b. de. a. ⁊. c. terminis p̄dicabit̉. Conuerſa igi tur maiore pͥoris figure extremitate ſecūda ſyllogiſ morū figura ꝓcreat̉. Tertia ꝟo figura naſcit̉ mino ri ꝓpoſitione cōuerſa. Naꝫ ſi. a. bonū predicat̉ de. b. iuſto: vt dicatur. omne iuſtuꝫ bonuꝫ eſt. b. vero iuſtū predicatur de. c. virtute vt dicat̉. omnis virtꝰ iuſta ē ſi priore propoſitione manente.i. omne iuſtū bonū eſt Secunda que ē. omnis virtus iuſta eſt. Conuertat̉ ⁊ fiat. omne iuſtuꝫ virtus eſt. Inueniant̉ omnes propo ſitiones ſic. Omne iuſtuꝫ bonū eſt. Omne iuſtum vir tus. ⁊ de. b. iuſto. a. ⁊. c. termini p̄dicant̉ ⁊ ſit tertie fi gure cōnexio. Conuerſis igit̉ primis poſteriſqꝫ extre mitatibus prime figure: tertia vel ſecunda figura na ſcunt̉. At ꝟo vnaqueqꝫ harū triū figuraꝝ hēt ſub ſe plures ſyllogiſmorū modos: vt modi ſub figuris ita ſint: vt ſunt ſpēs ſub ſuis generibꝰ. Habet enim pri ma figura ſub ſe Ariſtotele auctore modos qͣtuor: ſꝫ Theophraſtus: vel Eudemus ſuꝑ hos quatuor ꝗnq alios modos addūt Ariſtotele dante principium ſecū do priorū analyticorum volumine ꝙ melius poſtmo dum explicabitur. Secūda vero figura habet ſub ſe qͣtuor modos. Tertia vero auctore Ariſtotele ſex ad dunt etiā alij vnū ſicut ipſe Porphirius ſuperiores .ſ. ſequēs. Et qm̄(vt ſuꝑiore libro dictū ē) alie ꝓpoſi tiōes affirmatiue ſunt alie negatiue ⁊ earū alie vni uerſales: alie vero ꝑticulares ẜm eas ip̄as propoſitio nes ſyllogiſmorum cōcluſioneſqꝫ iunguntur. ¶ Nāqꝫ pͥme figure primus modus ē ꝗ ſit ex duabus vniuerſalibꝰ affirmatiuis: vniuerſalem affirmatiuaꝫ colligēs. Si eniꝫ. a. terminus fuerit ī oī. b. termino: ⁊ ſi. b. terminus: de oī. c. termino fuerit p̄dicatus. a. ter minus de omni. c. termino p̄dicatur. Nāqꝫ. a. bonū ſi p̄dicetur de. b. iuſto: vt ſit: omne iuſtum bonum ē. b. vero iuſtum: ſi predicet̉ de. c. virtute: vt ſit oīs virtus uſtū ē: neceſſario cōcludit̉ extremitatibꝰ ad ſe inuicē dicatis.i. a. ⁊. c. vt ſit: omnis virtus bonū ē. Sūt igi ur huiuſmodi ꝓpoſitiōes: atqꝫ cōcluſio. Si a. ī omni b. fuerit ⁊. b. in omni. c. fuerit. a. terminus de omni c. predicabitur.i. Omne iuſtum bonum eſt. Omnis irtus iuſta eſt: ⁊ concluſio. Omnis igitur virtus bo ium eſt: ⁊ hic prime figure modus primus. ¶ Secun lus vero modus prime figure eſt quotiens ex prima vniuerſali negatiua ⁊ ſecunda vniuerſali affirmati ua: concluſio vniuerſali negatione colligitur. Si enī ſit. a. malum. b. bonum. c. iuſtum. a. terminus de nul lo. b. termino p̄dicabit̉. Nullū enī bonū malum ē. b. vero terminus de oī. c. termino predicabitur. Omne enim iuſtū bonū ē. Quare colligit̉ nullū iuſtū malū eſt: ⁊ hoc modo ē. Si. a. terminus de nullo. b. termi nō predicatur. b. vero terminus de oī. c. termino fue rit predicatus. a. terminus de nullo. c. predicabitur: vt eſt. Nullum bonum malum eſt. Omne iuſtum bo num eſt. Nullum igitur iuſtum malum eſt. ¶ Tertiꝰ vero modus prime figure eſt: quotiens ex vniuerſali affirmatiua: ⁊ particulari affirmatiua: particularis affirmatiua colligitur. Nam ſi. a. virtus de oī. b. ideſt bono predicetur. ⁊. b. de quodam. c. ideſt iuſto fuerit p̄dicatū ꝑticulariter: erit quoqꝫ cōcluſio particulari
ter huiuſmodi: vt. a. virtus de quodā. c. iuſto particu lariter p̄dicetur. Si igitur fuerit. a. terminus ī oī. b. ⁊ .b. terminus in aliquo. c. particulariter: erit. a. termi nus in aliquo. c. particulariter: vt ſit. Omne bonum virtus eſt. Quoddam iuſtum bonum eſt. Quoddam igitur iuſtum virtus eſt. ¶ Quartus modus prime figure eſt talis: quotieus ex vniuerſali negatione: ⁊ particulari affirmatione par ticularis negatiua colligitur. Nam ſi. a. terminus: de nullo. b. termino predicetur. b. vero terminus de quo dā. c. termino p̄dicet̉. a. terminꝰ de quodā. c. termino nō p̄dicabit̉: qd̓ monſtrat ſubiecta deſcriptio. Nam ſunt huiuſmodi propoſitiones. Nullum bonum malum eſt. Quoddam iuſtum bonum eſt. 13 Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. Hos ergo quatuor. In prima figura modos in ana lyticis ſuis Ariſtoteles poſuit. Ceteros vero quinqꝫ modos Theophraſtus vel Eudemus addiderunt ꝗ bus Porphirius grauiſſime vir Auctoritatis viſus ē cōſenſiſſe ꝗ ſūt huiuſmodi. Nam qm̄ particularis affirmatiua ſibiipſi conuertitur: quiſꝗs oſtenderit in concluſiōe. a. terminuꝫ de quodā. c. termino ꝑticula riter p̄dicari. In eadē ipſa cōcluſione monſtrauit. ꝙ c. terminus de. a. termino rurſus ꝑticulariter p̄dicet̉ Naꝫ ſibi ꝑticularis ꝓpoſitio cōcluſione conuertitur. Si. a terminꝰ in quodā. c. termino fuerit. c. terminꝰ de quodam. a. termino p̄dicabit̉. Item quiſquis vni uerſalē negatiuā in concluſione probauerit: neceſſe ē euꝫ ipſius quoqꝫ conuerſioneꝫ in eadeꝫ concluſiōe ꝓ baſſe. Uniuerſalis enī negatio ſemper ſibi cōuertit̉. Naꝫ ſi quis probauit ꝙ. a. terminꝰ de nullo. c. termi no p̄dicet̉: nō eſt dubiuꝫ quin in hac concluſiōe illud quoqꝫ probatuꝫ ſit. ꝙ. c. terminus de nullo. a. termi no predicetur. Sēper enī(vt dictū ē) vniuerſalis ne gatiua ſibijpſi conuertitur. vniuerſalis quoqꝫ affir matiua duplici cōcluſiōe cōtinetur. Nā quiſquis on̄ dit. a. terminū de oī. c. termino p̄dicari. Illud quoqꝫ on̄dit ꝙ. c. terminꝰ de quodā. a. termino ꝑticulariter p̄dicet̉. Si ꝗs.n. ꝓbauerit aīal de oī hoīe poſſe p̄di cari ita dicēs. Oīs hō aīal eſt: illud quoqꝫ neceſſario mōſtrauit particulariter: qm̄ quoddā aīal hō ē. Ita ſemꝑ vniuerſalis negatiua ⁊ vniuerſalis affirmatiua vel particularis affirmatiua dupliciter cōcludūtur. Alie enī ſibijpſis cōuertūtur: q̄ ꝑticularis ē ꝑticulari ter q̄ vniuerſalis vniuerſaliter. Alia ꝟo cū ip̄a vl̓ is ſit ꝑticulariter ſibijpſi cōuertit̉. Particularis āt ne gatiua nūqͣꝫ ſibijpſi cōuertit̉. Atqꝫ iō ſimplicē ī ſe re tinet cōcluſionē. Hoc āt qd̓ nuꝑ diximꝰ ī ſecūdo pͥmo rum analyticoꝝ libro ab Ariſtotele mōſtrat̉. Qd̓ ſoli Theophraſtus ⁊ Eudemus pͥncipiū capiētes ad ali os ī pͥma figura ſyllogiſmos adijciendos animū adie cere ꝗ ſūt huiuſmōi ꝗ καταάήακλασ iη vocant̉.i. ꝑ refractionē quādā cōuerſionēqꝫ ꝓpoſitiōis. Et eſt ꝗnqꝫ modus ex duabꝰ vniuerſalibꝰ affirmationibus ꝑticularē colligēs affirmatiuā hoc mō. Si. a. fuerit ī oī. b. ⁊. b. fuerit ī oī. c. poſſet equidē cōcludi ꝙ. a. eēt in omni. c. Sed qm̄ iſta vniuerſalis propoſitio(vt di ctum ē) particulariter cōuertitur p̄termiſſo eo ꝙ. a. terminus de oī. c. termino p̄dicat̉: cōcluſio eſſe dicit̉ ꝙ. c. terminus de quodam. a. termino p̄dicatur: qd̓ hoc exēplo monſtrādū ē. Si enim ſint ꝓpoſitiōes ſic omne iuſtuꝫ bonū ē: omnis virtus iuſtum eſt: poſſet etiam concludi ꝙ omnis virtus bonum ē. Sꝫ qm̄ ita

Liber.
propoſitio ſibi conuertitur vt ſit quoddam bonū vir tus ē particulariter: particularis ſyllogiſmus cōclu ſioqꝫ colligit̉ ex duabꝰ vl̓ibus affirmatiuis. Eius ꝟo forma talis ē. A. terminus ī oī. b. ⁊. b. terminus ī oī. c. igitur. c. terminus in quodam. a. vt eſt. Omne iuſtum bonum eſt. Omnis virtus iuſta eſt. Quoddam bonum virtus eſt. Per cōuerſionē v̓o refractionēqꝫ dicunt̉: qm̄ ꝙ vni uerſaliter colligebat̉ cōuerſū ꝑticulariter collectū ē. ¶ Sextus modꝰ ē pͥme figure qui ſit ex vl̓i negatiua: vl̓i affirmatiua vniuerſalē cōcluſionē ꝑ cōuerſionem colligēs. Nā ſi. a. terminꝰ ī nullo. b. fuerit. b. v̓o ter minus: ī omni. c. termino fuerit poſſet equidē colligi qm̄ terminꝰ. a. ī nullo. c. termino ē. Sed qm̄ vniuer ſalis negatiua conuertitur dicimus quoniam. c. termi nus in nullo. a. termino eſt: vt ſit hoc modo. Nullum bonum malum eſt. Omne iuſtum bonum eſt: poſſet colligi Nullum iuſtum malum eſt. ſed ex his per conuerſio nem colligimus. Nullum malum iuſtum eſt. ¶ Septimus modus eſt prime figure qui ex vniuerſa li affirmatiua ⁊ particulari affirmatiua per cōuerſio nē particularē colligit affirmatiuā. Si enī fuerit. a. terminus in oī. b. ⁊. b. terminus de quodā. c. termino predicet̉. poteſt. a. terminus de quodā. c. termino pre dicari. Sed qm̄ particulare affirmatiuū ſibi ipſi con uertit̉ ꝑ cōuerſionē ſit cōcluſio: ⁊ dicetur. c. terminuꝫ de quoddā. a. termino p̄dicari: vt ſit ſic. Omne bonū virtus eſt: quoddā iuſtū bonū ē. Poſſet etiā conclu di qm̄ quoddā iuſtū virtus ē. Sed qm̄ particulare af firmatiuū cōuertitur: dicimus qm̄ quedā virtꝰ iuſta eſt. ¶ Octauus modus ē pͥme figure: quotiēs ex vni uerſali affirmatiua: ⁊ vniuerſali nagatiua particula riter colligitur. Si enī. a. terminus de oī. b. termino p̄dicatus fuerit. b. ꝟo terminus de nullo. c. termino p̄dicetur: nō poſſet colligi qm̄. a. terminus de nullo .c. termino p̄dicat̉. Cū āt nō poſſit ī reſolutorijs dictū eē. Sꝫ qm̄ vl̓is negatiua ſibi ipſa cōuertit̉. Pōt dici ⁊ cōuerti: qm̄. c. terminꝰ de nullo. b. termino predicat̉ .b. ꝟo terminꝰ de quodā. a. termīo dicit̉: qm̄ vniuer ſalis affirmatiua particulariter ſibiipſa cōuertit̉: qͣre .c. terminꝰ de quodā. a. termino n̄ p̄dicabit̉: vt ſit ſic. oē bonū iuſtū ē: nullū malū bonū ē: nō poſſet colligi qm̄ nullū malum iuſtum ē. Sed conuertitur ſic. Nullum bonum malum eſt. Quoddam iuſtum bonum eſt. Quoddam igitur malum non eſt. ¶ Nonꝰ modꝰ ē pͥme figure ꝗ ex particulari affirmati ua ⁊ vniuerſali negatiua ꝑticulare colligit negatiuā ꝑ cōuerſionē. Si enim. a. terminꝰ de quodā. b. termi no. b. ꝟo terminꝰ de nullo. c. termino p̄dicat̉: nō pōt ꝗdē dici quoniam. a. terminus de quodam. e. termi no non predicetur. Cur aūt nō poſſit hoc quoqꝫ: ī re ſolutorijs diximꝰ: ſed qm̄ vniuerſalis negatiua ꝯuer ti pōt: dicetur qm̄. c. terminꝰ de nullo. b. termino p̄ dicatur: ⁊. b. terminus de quodā. a. predicatur. c. igit̉ terminus de quodam. a. nō p̄dicabitur: vt ſit ſic. Quoddam bonum iuſtum eſt. Nullum malum bonum eſt. Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. ¶ Expeditis igitur nouem prime figure modis ad ſecū de figure quatuor modos veniamus. Illud tm̄ cōſtet ꝙ quēadmodum in prima figura per nouem ſupradi ctos modos ⁊ affirmatiua vl̓is: ⁊ negatiua vl̓is: ⁊ affirmatiua particularis: ⁊ negatiua particularis: ī cō cluſione colligit̉. In ſecūda figura affirmatiuā neqꝫ generalē: neqꝫ particularem poſſe colligi. ſed tm̄ vel particulariter vel vniuerſaliter ſolas colligi negati uas. Nullus lapis ſenſibilis ē: cōuerſa: nullū ſenſibi le lapis eſt. Omne animal ſenſibile eſt. Manet: omne aīal ſenſibile ē. Nullū animal lapis eſt. Manet: nul lū animal lapis ē. Eſt aūt ſecūde figure modus pͥmꝰ hic quotiēs ex vniuerſali negatiua: ⁊ vniuerſali affi matiua vniuerſalis negatiua colligitur. ſi eniꝫ. a. te minus de nullo. b. termino ⁊ de oī. c. termino p̄dicet .b. terminꝰ de nullo. c. termino predicabit̉. Sit enin .a. bonū: ſit. b. malū. c. iuſtū. Si quis igitur ſic dicat nullū malū bonū ē. Oē iuſtū bonū ē: cōcludit: nullū iuſtū malū ē. Liquet igit̉ maiorē extremitatē de mi nore ī cōcluſiōe p̄dicari. Sꝫ oēs: ſecūde figure ſyllo giſmi qͣꝫuis veri ſint ex ſeipſis nō ꝓbant̉: ſed ex pͥmo figure modis īplētur. Nāqꝫ ſi. a. terminꝰ de nullo. b. termino p̄dicet̉ ⁊ oī. c. termīo ſit: nōdū ꝓbatū ē: qm̄ oī. b. terminꝰ de nullo. c. termino p̄dicet̉. Sꝫ ſi ꝗs ex iſto ſecūde figure mō pͥmo ẜꝫ modū faciat ꝑ ꝯuerſio nē totꝰ ſyllogiſmꝰ cōcluſioqꝫ ꝓbata ē. Si ꝗs.n. ī ho ſyllogiſmo ꝗ ē. a. terminus ī nullo. b. ⁊ idē. a. termi nus de oī. c. p̄dicat̉. a. b. ꝓpōnē ꝯuertat: vt faciat ei .b. a. Nā oīs vl̓is negatiua ꝯuertit̉. Si ꝗs igit̉ dicat qm̄. a. terminꝰ de nullo. b. termino p̄dicat̉: ⁊. b. igit̉ de nullo. a. termino p̄dicabit̉. Sꝫ. a. de oī. c. termino p̄dicabit̉. Fit igit̉ pͥme figure ſecūdꝰ modꝰ ex vl̓i nega tiua: ⁊ vl̓i affirmatiua: vl̓em colligēs negatiuā: vt ſit cōcluſio. De nullo igit̉. c. termino. b. p̄dicabit̉. His igit̉ cōuerſiōibꝰ oīs ſecūde ⁊ tertie figure ſyllogiſm cōcluſioqꝫ colligit̉ ⁊ ꝓbat̉. Atqꝫ iō qm̄ ex ſeip̄is non ſūt ꝓbati niſi ex ſuꝑioribꝰ cōprobe̓t̉.i. pͥme figure mo dis: ꝗcūqꝫ ī ſecūda vel tertia figura inuentus fuerit imperfectus vocatur ſyllogiſmꝰ. ¶ Secūdus v̓o mo dus ſcd̓e figure ē quotiēs ex vniuerſali affirmatiua ⁊ vniuerſali negatiua cōmutatis ordinibꝰ vniuerſali bus rurſus negatiua cōcludit̉. Si enī. a. terminꝰ in oī. b. termino fuerit ⁊ de nullo. c. termino p̄dicet̉. b. terminꝰ de nullo. c. termino p̄dicabit̉. Sit enī. a. bo nū. b. iuſtū. c. malū. Si ꝗs igit̉ ſic dicat. Omne iuſt bonū eſt. nullū malū bonuꝫ. concludit nulluꝫ igitur malū iuſtū ē. Sꝫ hec cōplexio cōiūctioqꝫ ꝓpon pliceꝫ cōuerſioneꝫ habet. Oſtendit̉ eniꝫ de ſecunc me figure mō ſic Naꝫ ſi. a. terminꝰ in omni. b. termi nō ē ⁊ de nullo. c. termino p̄dicabit̉: hec vl̓is negatꝭ ua cōuertit̉. Erit igit̉ vt. c. terminꝰ de nullo. a. ter nō p̄dicet̉ ꝙ ſi ita ē: erit huiuſmodi ſyllogiſmꝰ. c. te minꝰ de nullo. a. termino p̄dicat̉. a. terminꝰ in om b. termino ē. c. igit̉ terminus de nullo. b. termino pre dicabit̉. Ecce vna cōuerſio facta ē ꝓpoſitionis negat ue. Sꝫ qm̄ diximꝰ concludi nō. c. in nullo. b. ſed. b. ī nullo. c. termino hic vl̓is cōcluſio negatiua cōuertit Et ſicut cōcluſū eſt. c. terminū de nullo. b. termino dicari: ita cōcludit̉ de nullo. c. termino. b. terminū dicari. ¶ Tertiꝰ modꝰ ſecūde figure ē: quotiēs ex vt̓ ī negatiua ⁊ particulari affirmatiua ꝑticularis nes tiua colligit̉. Si enī. a. terminꝰ de nullo. b. termi p̄dicet̉ ⁊ in quodaꝫ. c. termino fuerit. b. terminus de quodā. c. termīo nō p̄dicabit̉. Sit enī. a. bonū. b. i lū. c. iuſtū. Si ꝗs igit̉ ſic dicat. nullū malū bonū eſt quodā iuſtū bonū ē: ꝯcludat neceſſe ē: quoddā iuſtū malū nō ē. Hic quoqꝫ ſyllogiſmus ꝑ cōuerſionē ho mō ꝓbat̉. Nā ſi. a. terminꝰ de nullo. b. termino p̄di cat̉. ⁊. b. terminꝰ de nullo. a. termīo p̄dicabit̉. Sꝫ. s terminus

Secundus. 18 6
terminus de quodā. c. termino p̄dicat̉. Redit igit̉ pͥ me figure modꝰ qͣrtus ex vl̓i negatiua ⁊ ꝑticulari af firmatiua ꝑticulareꝫ.ſ. colligens negatiuaꝫ. vt in hoc quoqꝫ ſyllogiſmo. Nā hic quoqꝫ ꝑticularē negatiuā colligit ideſt. b. terminū de quoda. c. termino nō p̄di cari. ¶ Quartus modꝰ eſt ſecunde figure ꝗ ex vniuer ſali affirmatiua ⁊ ꝑticulari negatiua ꝑticularē colli git negatiuā. Nā ſi. a. terminꝰ in oī. b. termino ſit de quodā. c. termino nō predicatur. b. terminus de quo daꝫ. c. termino non predicabitur. Sit eniꝫ. a. bonū. b. iuſtū. c. malū. Si ꝗs igit̉ dicat oē iuſtū bonū ē: qd̓dā malū bonū nō ē. cōcludit quoddā igitur malū iuſtuꝫ nō ē. Hec ꝟo cōplexio atqꝫ ordo ꝓpoſitionū ꝑ ꝯuer ſionē nō pōt approbari. Generalis enim affirmatiua ſibi ipſi cōuerti nō pōt. Monſtratur igitur iſte ſyllo giſmus ex prima figura nō per cōuerſionē ſed ꝑ im poſſibilitatē: qm̄ ſi ꝑticularis cōcluſio negatiua ī hoc ſyllogiſmo nō cōcluditur: aliquod īcōueniēs īpoſſibi leqꝫ cōtingit. Sed hic impoſſibilitas ꝑ primā figurā demōſtrabitur. Dico enī qm̄ ſi. a. terminus de omni .b. termino predicetur: ⁊ in aliquo. c. termino non ſit: talē colligi cōcluſionē: vt. b. terminꝰ de aliquo. c. ter mino n̄ p̄dicetur. Nā ſi falſū ē huic cōtraiacēs propo ſitio vera erit. Particularibꝰ aūt negatiuis vl̓es af firmatiue cōtraiacētes ſunt vt in ſuperiore libro do cuimus: ſi igitur hic particularis negatiua nō ē cōclu ſio: erit generalis affirmatiua. Sit affirmatiua gene ralis ⁊. b. terminꝰ de oī. c. termino predicet̉: ſed. a. ter minꝰ de oī. b. termino predicat̉. b. v̓o terminꝰ de oī. c. termino p̄dicari dicit̉. A. igitur terminus de oī. c. ter mino p̄dicatur ꝙ fieri non pōt. Ita enim. a. c. ꝓpoſi tionē ꝓpoſuimus prius: vt diceremus. a. terminū de quodā. c. termino nō p̄dicari. Hoc igit̉ on̄ſuꝫ ē ꝑ pri mū modū pͥme figure. Quare ī ſecūda figura oīs ſyl logiſmus imperfectus eſt: ⁊ eius ꝓbatio aut ꝑ ꝯuer ſionē ī prima figura reducit̉: aut ex hypothetica diſ poſitione ꝑ īpoſſibilitatem: ⁊ primā figurā aliter fie ri nō poſſe mōſtrat̉: ⁊ alij ꝗdē oēs ꝑ īpoſſibile ꝓban tur: ꝙ paulopoſt demōſtrabitur. Reſtat vt tertie fi gure modos atqꝫ ordines explicemꝰ. Illud prius vidē dū eſt: ꝙ in tertie figure modis nunqͣꝫ cōcluſio colli gitur vniuerſalis. Sed ſi vel negatiue vel affirmati ue fuerint collectiones: particulares ſemper āt nūqͣꝫ ēt generales. Eſt āt tertie figure pͥmus modus hic ꝙ ex duabꝰ vniuerſalibꝰ affirmationibꝰ particularē coſ ligit affirmatiuam. Nam ſi. a. ⁊. b. termini de omni .c. termino predicant̉. a. terminus de quodā. b. termi nō predicabitur ꝑ cōuerſionē. Nā ſi. b. terminus d̓ oī .c. termino p̄dicat̉: ⁊ vl̓ is affirmatiua ꝑticulariter ſi bi conuertitur. c. terminus de quodā. b. termino pre dicatur. Quod ſi ita eſt ſit tertius prime figure modꝰ ꝗ eſt ex vl̓i ⁊ particulari affirmatiua ⁊ colligit a. ter minu de quodā. b. termino. Sit enim. a. iuſtum. b. vir tus. c. bonum. Si quis enim ſic dicat. Omne bonum iuſtum eſt. Omne bonum virtus eſt ſit concluſio. Quedam virtus iuſta eſt. Mutant alij terminos: ⁊ volūt facere ẜm modū: vt ſit. a. v̓tus. b. iuſtū. c. bonū: vt ſit talis ſyllogiſmus. Omne bonum virtus eſt. Omne bonum iuſtum eſt: ⁊ concludatur. Quoddam iuſtum virtus eſt. Sed hoc Ariſtoteles a ſuperiore non diuidit ⁊ hos duos vnū modū putat: ⁊ idcirco nos ſeptē tertie figu te eſſe diximus modos dubitātes: ſed magis Ariſtoteles ſequēdus ē: atqꝫ ideo aliū modū dicamꝰ eſſe ꝙ poſſit ītegre videri ſecūdus. ¶ Secūdus ꝟo modus tertie figure eſt: quotiens ex vl̓i negatiua: ⁊ vniuerſa li affirmatiua negatiua colligitur ꝑticularis. Si enī .a. terminus de nullo. c. termino. b. v̓o de oī. c. termi nō p̄dicat̉. a. terminus de quodā. b. termino non pre dicabit̉. Nā ſi. a. terminus de nullo. c. termino p̄dica tur. b. v̓o de omni. c. ⁊. c. terminus de quodā. b. ter mino p̄dicabitur. Particulariter enī ſibi vniuerſa lis affirmatiua cōuertit̉. Cōcludit̉ igit̉ ī quarto mō pͥme figure. a. terminū de quoddā. b. termino nō p̄ dicari. Sit enī. a. malum. b. iuſtum. c. bonū. Si ꝗs ſic dicat. Nullū bonū malū eſt. omne bonū iuſtum eſt concludat neceſſe eſt. quoddā igit̉ iuſtū malū non eſt Ex quo conſiderandū eſt maiorē extremitatē in con cluſione p̄dicari. ¶ Tertius modꝰ tertie figure ē quo tiens ex ꝑticulari ⁊ vniuerſali affirmatiua ꝑticularis affirmatiua cōcludit̉. Si eniꝫ. a. terminus de quodā .c. ⁊. b. terminus de oī. c. termino p̄dicat̉ concluditur .a. terminū de quodā. b. termino predicari ꝑ duplicē cōuerſionē. Qm̄ eniꝫ. b. terminus de oī. c. termino p̄ dicatur: ⁊ a. terminꝰ de quodā. c. termino predicatur ⁊ particularis affirmatiua ſemper ſibi jpſi ꝯuertit̉. c. terminus de quodā. a. termino predicabitur. Sūt igi tur ꝓpoſitōes ſic. b. terminꝰ de oī. c. termino. c. v̓o ter minus de quodā. a. termino p̄dicatur: quod ſi ita eſt: colligitur ī pͥme figure mō tertio. b. terminū d̓ quo dā. a. termīo predicari. Atqꝫ ita particularis affirma tiua cōuertit̉: ⁊ a. terminꝰ d̓ quodā. b. termino predi cabitur: erūtqꝫ duplices cōuerſiones vna ꝓpoſitiōis alia ꝟo cōcluſionis. Sit enim. a. iuſtū. b. virtus. c. bo nū. Si quis igit̉ ſic dicat: quoddā bonū iuſtū ē omne bonū virtus eſt: cōcludat neceſſe ē quedā virtus iu ſta ē. ¶ Quartus modus tertie figure ē: quotiens ex vniuerſali affirmatiua ⁊ particulari affirmatiua: af firmatiua particularis colligitur. Nam ſi. a. terminꝰ de oī. c. termino predicat̉. b. ꝟo terminus ī quodam .c. termino ſit: concluditur. A. terminum de quodaꝫ .b. termino p̄dicari ꝑ cōuerſionē. Si eniꝫ. b. terminꝰ de quodā. c. termino p̄dicetur ⁊. c. terminꝰ de quodaꝫ .b. p̄dicat̉ qm̄ ꝑticularis affirmatiua ſibijpſi ꝯuertit̉: ⁊ ſit ſyllogiſmꝰ ī pͥme figure tertio mō ꝗ ſit ex vl̓i af firmatiua ⁊ ꝑticulari affirmatiua ꝑticularē colligēs affirmatiuā: vt ſit ſyllogiſmus hoc mō. a. terminꝰ ī oī .c. ⁊. c. terminꝰ ī quodā. b. Igit̉. a. terminus ī quodaꝫ .b. ſit. a. virtus. b. iuſtū. c. bonū: ſi quis igitur ſic dicat. Omne bonum virtus eſt. Quoddam bonum iuſtum eſt: concludet quoniaꝫ. Quoddam iuſtum virtus eſt. ¶ Quintus modus ē tertie figure quotiēs ex particu lari negatiōe: ⁊ vniuerſali affirmatiōe: particularis colligitur negatiua. Sꝫ hic modus ꝑ cōuerſionē pro bari nō pōt: ſꝫ ꝑ īpoſſibilitatē ſicut qͣrtus ſecūde fi gure ꝓbatus eſt modꝰ. Si enim. a. terminꝰ de quodā .c. termino nō p̄dicet̉. b. ꝟo terminus de oī. c. termīo predicetur. a. terminꝰ de quodā. b. termino non p̄di cabitur: nā ſi nō ita eſt: erit illud verū. a. terminuꝫ de oī. b. termino predicari: ſed. b. terminus de oī. c. ter mino p̄dicatur. a. igitur terminus de omni. c. termīo p̄dicabitur ꝙ fieri non pōt. Prius enī ita poſitus eſt .a. terminus vt de quodā. c. termino non predicaret̉ qd̓ ſi generalis affirmatio in cōcluſiōe ſyllogiſmi nō ē: vt ſit. a. terminꝰ ī oī. b. termino erit huic cōtraiacēs particularis negatio: vt. a. terminꝰ de quodā. b. ter mino non predicetur. Sit enim. a. malum. b. iuſtū. c. ⁊ 2

Liber.
bonum. ſi quis igitur ſic dicat. Quoddam bonum malum non eſt. Omne bonum iuſtum eſt: concludat neceſſe eſt. Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. ¶ Sextus modus tertie figure eſt quotiens ex vl̓i ne gatiua ⁊ particulari affirmatiua particularis nega tio colligitur ꝑ cōuerſionē. Nam ſi. a. terminus ī nul lo. c. termino ſit. b. ꝟo terminus de quodā. c. termino p̄dicetur: ſit cōcluſio. a. terminuꝫ de quodā. b. termi no nō predicari. Nā ſi. a. terminus de nullo. c. termi no p̄dicabitur. b. vero terminus de quodā. c. termino p̄dicatur: ⁊. c. terminus de quodā. b. predicabit̉: qm̄ particularis affirmatiua poteſt cōuerti. Fit igitur ta lis ſyllogiſmus: vt. a. terminus de nullo. c. termino p̄ dicet̉. c. terminꝰ de quodā. b. termino p̄dicet̉: ⁊ a. ter minus de quodā. b. termino nō predicet̉. Sit. a. ma lum. b. iuſtum. c. bonum. ſi quis igitur dicat. Nullum bonum malum eſt. Quoddam bonum iuſtum eſt: concludit. Quoddam iuſtum malum non eſt. ¶ His igitur expeditis ꝗd ſyllogiſmus ſit: diffiniēduꝫ eſt. Diffinitur āt ſic: ſyllogiſmus eſt oratio in qua po ſitis quibuſdā ⁊ cōceſſis aliud ꝗddā qͣꝫ ſint ea q̄ poſi ta ⁊ cōceſſa ſunt: neceſſario cōtingit per ipſa que con ceſſa ſūt. Or̄onē diximꝰ eē ſyllogiſmū idcirco: qm̄ oīs diffinitio a generali trahitur. Genus āt ſyllogiſmi ē or̄o: qd̓ āt dictū ī qua poſitis quibuſdā ⁊ cōceſſis: ita intelligēdū ē quaſi ſic dictum eſſet ẜm quā poſitis: et cōceſſis: vt enī ſyllogiſmꝰ fiat: ante aliquid a ꝓponē te dicitur: ꝙ audiens concedat: quod ſi ille cōceſſerit: cōcludit ⁊ perficit ſyllogiſmum: idcirco ꝙ res dubie ꝑ quedam cōceſſa ⁊ probata monſtrantur: cōceditur autem equaliter ⁊ affirmatio ⁊ negatio vera. Cetera v̓o ī ſyllogiſmi diffinitione talia ſunt que non ītegre diſpoſitos ſyllogiſmos a ſyllogiſmorum veroruꝫ dif finitione diſcernāt. Nā ꝙ dictū eſt in que poſitis ꝗ buſdaꝫ ſumptoruꝫ ſcꝫ ⁊ ꝓpoſitionū multitudo mon ſtrat̉. Sūt enī qui putātur eē huiuſmodi ſyllogiſmi: ī ꝗbus tm̄ vna propoſitio ē ⁊ vna cōcluſio. Qualis ē hic vides viuis igit̉ hō es: animal igit̉ es. Et alia hu iuſmodi quos ſcꝫ veteres ī ſyllogiſmis nō acceperūt ſyllogiſmus enī ē aliquoꝝ collectio. At ꝟo collectio nō niſi plurimoꝝ ē: ⁊ quicūqꝫ vnā poſuit ꝓpoſitionē ille non colligit. Nullū igit̉ faciet ſyllogiſmum. De bet enim ſyllogiſmus vt anguſtiſſimꝰ ſit: duabꝰ ꝓpo ſitionibꝰ cōprobari. Qd̓ aūt dictū ē aliud ꝗddam ne ceſſario euenire: quam ſunt ipſa que cōceſſa ſunt: qm̄ frequēter tales ab aliꝗbus fiūt ſyllogiſmi: vt ea que ꝓpoſuerūt: ip̄a etiā ī ꝯcluſiōe ꝯcludāt vt ē hic. ſi ho mo es: homo es: homo autē es: homo igitur es. Idē enim cōcluſit ꝙ ante ꝓpoſuit. Atqꝫ ideo ad iſtorum diſcretionē: aliud quiddā cōtingere debere dictū eſt: quā ſūt ea que cōceſſa ſūt: vt ī ſuperioribꝰ omnibꝰ ſyl logiſmis quos in triū figuraꝝ modis ⁊ demonſtrati ue poſuimꝰ. Tales v̓o ſyllogiſmi quales nūc dicti ſūt ꝑ ridiculi ſūt: ꝙ id ꝙ an̄ cōceſſuꝫ ē quaſi dubiū quid dā ī ea cōcluſione colligit̉. Nā ꝙ ꝓpoſitū ē neceſſa rio contingere: ad hoc pertinet qm̄ frequēter addu ctione vere q̄dā ꝓpōnes ſūt: qͣruꝫ cōcluſio nullo mo do vera ē: vt ſi ꝗs ſic dicat. Qui muſicā nouit muſicꝰ eſt ⁊ cōcedatur. Et ꝗ arithmeticam arithmeticus eſt ⁊ qui medicinā medicus eſt: ⁊ qui bonum bonus eſt. Cum igitur hec omnia conceſſa ſunt dicat ⁊ qui ma lum malus eſt. Qd̓ quaſi ſuperioribꝰ ſimile videtur: ſed oīno falſū eſt. Boni enī hoīes non aliter cauēt ni
ſi mala nouerint. Atqꝫ ideo propter has cōcluſiones que ſūt ꝑ eas ꝓpoſitiones que per īductioneꝫ dicunt̉ additū ē cōcluſiones ī ſyllogiſmis neceſſarias. Cōtin gere ideſt ex neceſſitate contingere. Eſt etiā alia ex poſitio: ſed in analyticis noſtris iam dicta eſt. Illud vero ꝙ dictū ē ꝑ ipſa que poſita ſūt: hoc ꝓpter eos d ctū ē ꝗ tales faciūt ſyllogiſmos: in quibus aut minus aliquid: aut plus: aut aliud propoſitū ē qͣꝫ ꝓponi de buerat. Fiūt aūt huiuſmodi ſyllogiſmi. Si quis eniu ita dicat. Socrates homo eſt: omnis homo animal ē ⁊ cōcludat. Socrates igitur animatum eſt minus ꝓ poſuit ꝙ non dixit. Omne animal eſſe animatū. Nu ſi ſic ꝓpoſuiſſet. Socratem recte animatum eſſe con cluderet ita dicendo. Socrates homo eſt. Oīs hom animal eſt: ⁊ omne animal animatū eſt. Socrates ig tur animatus ē. Plus āt ꝓponere hoc eſt: vt ſi ꝗs ſic dicat: oīs homo animal eſt. Oē aīal aīatuꝫ ē: ſꝫ ⁊ ſo in ariete eſt: oīs igitur homo animatus ē: hic vero ſu perfluū eſt ꝙ ſolem in ariete eſſe interpoſuit: alid̓ āt quē neceſſe eſt quidā proponūt hoc modo: vt ſi qui ſic dicat: omnis homo animal eſt: virtus auteꝫ bonū eſt: oīs igitur homo animatum eſt: nulla igitur hari propoſitionū ad rem pertinet ꝙ cōcludere cupiebat. ¶ Expedita igitur ſyllogiſmi diffinitione ad prior modorum naturam reſolutionemqꝫ veniamᵛ. ⁊ priº omnes in ordinem diſponantur. Omne iuſtū bonum eſt. oīs ꝟtus iuſta eſt. primꝰ Omnis igitur virtus bona eſt. ſecūdꝰ Nullū bonum malū ē. omne iuſtū bonuꝫ ē. Nullum igitur iuſtum malum eſt. Omne bonū v̓tus ē. Qd̓dā iuſtū bonum eſt tertiꝰ Quoddam igitur iuſtum virtus eſt. Nullū bonū malū ē. Qd̓dā iuſtum bonū ē. quartꝰ Quoddā igitur iuſtū malum non eſt. Omne iuſtum bonū ē. oīs virtus iuſta eſt. quintꝰ Quoddam igitur bonum virtus eſt. Nullū bonū malū eſt: omne iuſtum bonū ē ſextus Nullum igitur malum iuſtum eſt. ſeptimꝰ Omne bonū v̓tꝰ eſt. Qd̓dā iuſtum bonuꝫ ē Quedam igitur virtus iuſta eſt. Omne bonū iuſtū eſt. Nullū maluꝫ bonū ē octau Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. nonus Quoddā bonū iuſtū ē. Nullū malū bonū ē Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. Primus modus ſecūde figure. Nullum malum bonum eſt. omne iuſtum bonuꝫ eſ Nullum igitur iuſtum malum eſt. Omne iuſtuꝫ bonum eſt. Nullum malum bonuꝫ eſt Nullum igitur malum iuſtum eſt. Nullū malum bonum eſt. Quoddaꝫ iuſtum bonū ē Quoddaꝫ igitur iuſtum malum non eſt. Omne iuſtuꝫ bonū eſt. Quoddā malū bonū non eſt. Quoddam igitur maluꝫ iuſtuꝫ non eſt. Primus tertie figure. Omne bonum iuſtum eſt. omne bonum virtus eſt. Quedam igitur virtus iuſta eſt. Omne bonum virtus eſt. omne bonuꝫ iuſtum eſt Quoddam igitur iuſtum virtus eſt. Nullum bonum malum eſt. omne bonum iuſtuꝫ ei Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. Quoddam bonum iuſtuꝫ eſt. omne bonū virtus ē Quedam igitur virtus iuſta eſt. Omne bonū virtus eſt. quoddam bonum itiqdpmꝰ

Secundus.
Quoddam igitur iuſtum virtus eſt. Quoddam bonuꝫ malū nō eſt. omne bonū iuſtū eſt. Quoddam igitur iuſtum maluꝫ non eſt. Nulluꝫ bonuꝫ maluꝫ eſt. quoddam bonuꝫ iuſtuꝫ eſt. Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. ¶ Hi ſūt igit̉ omnes triū figuraꝝ modi quoꝝ pͥme fi gure qͣttuor pͥmi īdemōſtrabiles noīant̉ ⁊ directi.i. ſine aliqͣ cōuerſiōe demōſtrati. īdemōſtrabiles autē qm̄ nō ꝑ alios demōſtrant̉: ⁊ ꝑfecti dicunt̉: qm̄ ꝑ ſe ipſos cōprobant̉. Et pͥmi qm̄ ꝓpōne: ⁊ naͣ pͥmi ſūt: ⁊ in eos oēs ceteri reſoluunt̉. Illi quoqꝫ ꝗnqꝫ pͥme figu re modi īꝑfecti ⁊ ꝑ cōuerſionē ſūt. Scd̓e v̓o figure: vl̓ tertie omnes īperfecti ſūt: qm̄ ꝑ pͥmos pͥme figure mōs qͣttuor cōprobant̉. Nāqꝫ in ipſos reſoluunt̉: vt eos ꝑ cōuerſionē reſoluamꝰ ⁊ ꝑ īpoſſibilitatē illiꝰ ſu periꝰ demōſtrati ſūt. cōſideremꝰ igitur eoꝝ pͥncipia: qm̄ vn̄ naſcunt̉ in idipſū reſoluunt. Quintꝰ igit̉ pͥme figure modꝰ. de pͥme figure mō ꝓcreat̉. Ginis enī ꝓ poſitionibus prioribus manētibus ꝯcluſio primi mo di particulariter conuerſa quintum efficit ſyllogiſ mum ꝙ in ſubiecta declaratur deſcriptione. Primus. Quintus modus. Omne iuſtū bonū ē. Manet oē iuſtū bonum eſt Oīs virtus iuſta eſt. Manet omnis virtꝰ iuſta ē. Omnis ꝟtꝰ bona ē. vniuerſalis affirmatiua parti culariter cōuerſa. Quoddā bonum virtus eſt. ¶ Sextꝰ v̓o prime modus de ſecūdo prime figure mō capit principiū. Manentibus enim duabus prioribꝰ propoſitionibus ſecūdi modi vniuerſali concluſione vniuerſaliter conuerſa. Sextus naſcitur ſyllogiſmꝰ vt ſubiecta docet deſcriptio. Secundus. Nullū bonū malū ē. Manet Nullū bonū malū ē Omne iuſtū bonū ē. Manet omne iuſtū bonū ē. Nullū iuſtū malū ē. vl̓is negatiua vl̓iter cōuerſa. Nullum malum iuſtum eſt. ¶ Septimꝰ modꝰ prime figure de tertio prime figure naſcitur mō. Manentibus enim binis propoſitiōibꝰ prioribus particulari affirmatiua in concluſiōe con uerſa ſeptimi modi collocatio procreatur. Tertius. Septimus. Omne bonū virtꝰ ē. Manet omne bonū virtus ē Qd̓dā iuſtū bonū ē. Manet qd̓dā iuſtū bonū ē. Qd̓dā iuſtū virtꝰ ē. Particl̓aris affirmatiua par ticulariter conuerſa. Quedam virtus iuſta eſt. Ctauus vero ⁊ nonus prime figure mod in quartū prime figure modū reſoluūtur: non etiā initiū ſumūt: octauus reſoluitur cūdam octaui vniuerſaliter cōuerſa. ⁊ pri in quartū hoc modo: prima enī quarti ī ſe ma ꝓ pōne octaui modi ꝑticulariter ī ſecūdā qͣrti mo di cōuerſa eadē cōcluſio colligit̉.i. negatio ꝑticularis Nullū bonū malū eſt: negatio vniuerſalis. Quoddā iuſtū bonū ē: particularis affirmatio. Uniuerſaliter conuerſa omne bonum iuſtum eſt. Uniuerſaliter cōuerſa nullū malum bonum eſt. Quoddā iuſtū malū non eſt. Eadem concluſio. Quoddam iuſtum malum non eſt. Onus ꝟo modus ī quartum modum re ſoluitur ſic: prima quarti in ſecundam no ni ꝓpoſitionē vniuerſaliter conuertatur: ⁊ ſecūda qͣrti ꝑticulariter ī primā noni: et eadē cōcluſio maneat negatio ꝑticularis. Quartus. Nullū bonū malum eſt vniuerſalis negatiua.
Qd̓dā iuſtum bonum eſt particularis affirmatiua. Nonus. Particulariter cōuerſa. Qd̓dam bonū iuſtum eſt. Uniuerſaliter cōuerſa. Nullum malum bonum eſt. Quoddam iuſtum malum non eſt: eadem concluſio Quoddam iuſtum malum non eſt. ¶ Reſolutis igitur quinqꝫ prime figure modis in qua tuor ſuperioribus: ſecunde figure quatuor modos in prioris figure modos quatuor reſoluamus: quoꝝ tres per conuerſionem probantur. Quartus vero per ſo lam impoſſibilitatem. At ꝟo primus. ⁊ ſecunde figu re ſecundus modus in ſecundum prioris figure modū reſoluuntur ⁊ reſoluitur ſic primus. Conuerſa eniꝫ pͥ ma vl̓i negatione vl̓r: ⁊ manente ſecunda vniuerſali affirmatione eadem concluſio vtrorūqꝫ naſcitur. Primus prime. Primus ſecūde Nullū bonū malū ē. cōuerſa vl̓r. nullū malū bonū ē Oē iuſtū bonū ē. Manet. Oē iuſtum bonum eſt. Nullū iuſtū malū ē. eadē ꝯcl̓o. Nullū iuſtū malū ē Secūde figure ſecundus modus in prime figure ſecū dū modū reſoluit̉ ſic. Conuerſa vniuerſaliter prima ⁊ ſecūda ꝓpoſitione: ⁊ ſecūda prima manēte vniuer ſaliter ſit cōuerſa concluſio ſecunde figure. Nullū bonū malū ē. vl̓iter ⁊ net Oē iuſtū bonuꝫ ē. Omne iuſtuꝫ bonuꝫ ē. ma ¶ ꝯuerſa. nl̓lū ma. bo. ē. Nulluꝫ iuſtū malū ē. cōuerſa vl̓r. nullū malū iuſtū ē Tertius v̓o ſecunde modꝰ figure de quarto pͥme figu re ꝓcreatur. Ut.n. vl̓is negatio ī pͥmā ꝓpōnē vniuer ſaliter ꝯuertat̉: ⁊ ſcd̓e ꝓpōnes maneāt ideſt ſyllogiſ mi terminus propoſitioqꝫ colligitur hoc modo. Nullū bonū malū ē. ꝯuerſa vl̓r. nullū ma. bonū ē Qd̓dē iuſtū bonū ē. Manet. qd̓dā iuſtū bonū ē Qd̓dā iuſtū malū n̄ ē. Manet. qd̓dā iuſtū ma. n̄ ē Quartus modus ſecūde figure qm̄ iā pͥmo cū factū ē per cōuerſionē ī ſuperioris pͥme figure modū retor queri nō poterat. ſed ꝑ impoſſibile demōſtratur: hic quoqꝫ ꝑ īpoſſibile ad ſuꝑiores reducit̉ modos: ⁊ qm̄ oēs ſecunde figure ꝑ īpoſſibile monſtrantur: idcirco nos quoqꝫ inchoantes a quarto omnes per impoſſibi le reſoluamus. Nā quartus ſecūde figure modus in primum prime figure reſoluitur ꝑ impoſſibilitatem. Tertius in ſecunduꝫ. ſecundus in tertiuꝫ. primus in quartū. ꝙ hoc modo liquebit. ſi quis ergo duas iſtas conceſſerit propoſitiones ideſt omne bonuꝫ virtus ē. ⁊ quoddaꝫ iuſtuꝫ virtus non eſt. neceſſe eſt quoqꝫ con cluſioneꝫ concedat que eſt. Quiddaꝫ igitur iuſtuꝫ bo nuꝫ non eſt. Nam ſi hec falſa ē: erit ei contraiacens vera que eſt. Omne iuſtum bonuꝫ eſt. ſed illaꝫ conceſ ſit que eſt prima quarti modi ideſt omne bonum vir tus eſt. Ex his igitur concludat. omne igitur iuſtum virtus eſt. Sed prius conceſſit quarti modi ſecundā propoſitioneꝫ que eſt. Quiddaꝫ iuſtū virtus non eſt. Nunc vero concedit. Omne iuſtum virtus eſt: duas ſi bi contraiacentes ſimul concluſurus eſt ꝙ fieri non poteſt. Hoc autē idcirco euenit: quia concluſio quar ti modi in primi modi ſecūdam propoſitionem con uerſa eſt. ꝙ ſi ſecunda propoſitio primi modi in quar ti concluſione non colligitur: quarti concluſio ideſt particularis negatio permanebit. Sed ne forte con turbet ꝙ alios terminos in reſoluendo modo poſui mus qͣꝫ ſuperius in diſponendo. non eniꝫ modo inter minis laboramus: ſed in figuris ⁊ modis ⁊ comple xionibus conſtruendis atqꝫ reſoluendis operam con ſumimus. Eodem modo ⁊ ceteri ſecunde figure in primis quattuor ſoluuntur.

Liber.
Primus prime. Quartus ſecunde Omne bonū virtus eſt. Conceſſe in vtriſqꝫ. Omne bo num virtus eſt. Quiddam iuſtuꝫ virtus non eſt. Con tra. contraiacentes: omne iuſtuꝫ bonuꝫ ē quiddā igi tur iuſtum bonū nō eſt ꝑmutare: iacētes: omne igit̉ iuſtū virtus ē. Tertius ſecūde figure modus in ſecun do prime figure ſic reſoluitur. Si ꝗs duas pͥmas ter tij modi cōceſſerit: ꝑticularē quoqꝫ negationē cōclu det que eſt: ꝗddā igit̉ iuſtū bonū non eſt. ¶ Nā ſi hec falſa ē: vera erit cōtraiacēs que eſt: omne iuſtū bo nū ē. Sed ⁊ iam illā conceſſa ē: que eſt nullū bonum malū ē. Ex his igitur colligitur. Nullū igitur iuſtum malum ē. Sed prius cōceſſa erat. Quiddā iuſtuꝫ ma lū ē. Nunc vero nullū iuſtū malū ē: duas ſibi cōtraia cētes vno tēpore cōcedit qd̓ non pōt. Sublata igitur vniuerſali concluſione que eſt: omne iuſtum bonuꝫ ē. remanebit ꝑticularis negatiua que eſt quiddam iu ſtum bonum non eſt. Nullum bonum malum eſt. Conceſſe in vtriſqꝫ. nullum bonum malum eſt. ꝗddā iuſtū malū ē. cōtra K ꝯͣiacēteſ. oē iuſtū bo. ē qd̓ igit̉ bonū n̄ ē. ꝑmutate iacētes. nl̓iū gͦ. iu. ma. ē ¶ Secūdus ſecunde figure in tertio prime figure mo do ſic reſoluitur: ſi quis duas ſecunde figure propoſi tiones cōceſſerit. Cōcluſionē quoqꝫ concedit que ē ni hil igit̉ bonum ē. ¶ Naꝫ ſi hec falſa eſt: erit vera con traiacēs ei particularis affirmatio: quiddam iuſtum bonū ē. Sed idē cōceſſit illā que eſt: omne bonū vir tus eſt: cōcludat neceſſe eſt: quiddam iuſtū virtus ē. Qui iā an̄ cōceſſerat ſecūdam ſecūdi modi que eſt. Nullum iuſtum virtus eſt. duas contraiacentes vno tempore concedit: ꝙ fieri non poteſt. Oē bonū ꝟtꝰ ē. cōceſſe ī vtriſqꝫ. Oē bonū v̓tꝰ ē Nihil iuſtū v̓tꝰ ē. ꝯͣ. ꝯͣiacētes. qd̓dā igr̄ iu. bo. ē. nl̓lū iu. bo. ē ꝑmutate ⁊ iacētes. qd̓dā igr̄ iuſtū v̓tꝰ ē. ¶ Primus item ſecunde figure in quartum prime fi gure ſic reſoluitur qui concedit duas primi modi pro poſitiones: concedat neceſſe eſt ⁊ concluſionē. Naꝫ f illa falſa eſt: erit vera contraiacens ei particularis af firmatiua que ē ꝗddā iuſtū bonū ē. Sed idē conceſſit illaꝫ que eſt: nullum bonū malū. ē: cōcludat neceſſe ē Quoddam igitur iuſtum maluꝫ non eſt: qui ante cō ceſſerat illā quee. Oē iuſtū malū ē: vno tꝑe duas cō traiacētes ꝙ fieri nō pōt. Sublatū igitur particula ri affirmatione que ē: ꝗddā igitur iuſtū bonū ē. rema netilla que ē: nihil iuſtum bonum eſt. Nullū bonū malū ē. ꝯceſſe ī vtriſqꝫ. nullū bo. ma. ē. oē iuſtū malū ē. ꝯͣ K ꝯͣiacētes. qd̓dā iuſtū bonū ē nl̓lū iu. bo. ē ꝑmuta. K iacētes. qd̓dā igr̄ iu. ma. n̄ ē. ¶ Sequit̉ vt tertie figure modos ad primos quatuor quorum quinqꝫ per conuerſionem ⁊ per impoſſibili tatem ad primos quatuor reſoluunt̉: vnus ꝟo ſolus ⁊ ꝗntus ꝑ īpoſſibilitatē ſolā ī pͥores reſoluitur. pͥmus tertie modus figure in tertium prime figure modum hoc modo reſoluitur. ſi enī prima ꝓpoſitio tertij mo di prime figure maneat: ⁊ ſecunda propoſitio vniuer ſaliter ꝯuertat̉ ⁊ ſit ſecūda ꝓpoſitio pͥmi modi tertie figure. eadē ꝯcluſio. Colligit̉ affirmatio ꝑticularis. Modꝰ tertiꝰ pͥme figure. Primꝰ modꝰ tertie figure. Oē bonū iuſtū ē. Manet Omne bonū iuſtū eſt. q̄dā ꝟtꝰ bona ē. ꝑticularis affirmatio. oē bonū v̓tꝰ ē Quedā virtꝰ iuſta ē. Manet. Quedā v̓tꝰ iuſta ē Uel certe ſic quia ſuperius talem ſyllogiſmum dixi mus terminis cōmutatis quē Ariſtoteles diſſimilem non putat. Omne bonum virtus eſt. Manet. Omne bonum virtus ē. Quoddam iuſtum ꝟtus ē. particu
lari affirmatiua. Omne bonum iuſtum ē. Quoddaꝫ iuſtum virtus ē. Manet. Quoddam iuſtum virtus ē. ¶ Secundus modus vero tertie figure in quartuꝫ mo dum prime figure hoc modo reſoluitur. Si enim pri me propoſitiones ſecundi tertie figure modi: ⁊ quar ti modi prime figure maneāt: quarti vero modi pͥme figure ſcd̓a ꝓpoſitio vl̓iter ꝯuertat̉: ⁊ ſcd̓a ſit ꝓpoſi tio ſecūdi modi tertie figure: eadē cōcluſio procreat̉. Nullū bonū malū ē. Manet. Nullū bonū malū ē. Quoddā iuſtū bonū ē. ꝯuerſa vl̓r. oē bonū iuſtuꝫ ē. Qd̓dā iuſtū malū n̄ ē. Manēt. ꝗddā iuſtū malū n̄ ē. ¶ Tertius modus tertie figure in tertium modum p. me figure reſoluitur. Si enim propoſitio prima ter tij prime figure modi: ⁊ ſecunda propoſitio tertij mo di tertie figure maneant: ⁊ ſecunda propoſitio terti modi primefigure particularis par ticulariter con uertatur: ⁊ ſit prima tertij modi tertie figure: cōuer ſa particulariter concluſio naſcitur. Omne bonum virtus ē. Quoddā bonuꝫ iuſtum ē Quoddā iuſtū bonuꝫ ē. Omne bonum virtus ē. Quoddam iuſtum virtus ē. Cōuerſa particulariter Quedam virtus iuſta eſt. ¶ Quartus modus tertie figure in tertium moduꝫ pͥ me figure reſoluitur: ſi enim vtrorumqꝫ prime ma neant propoſitiones: ⁊ ſecunde particulares particu lariter conuertantur eedem cōcluſiones naſcuntur. Omne bonū virtus ē. Manēt. Oē bonū virtꝰ ē Quoddam iuſtum bonum eſt. Conuerſa ꝑticulariter Quoddam bonum iuſtum ē. Qd̓dā iuſtū ꝟtꝰ ē. Manet. Qd̓dam iuſtū ꝟtus ē. ¶ Reliquus ſextus ſyllogiſmus tertie figure de pͥme figure quarto procreatur: manētibus eniꝫ primis eo rum propoſitionibus atqꝫ ſecūdis particulariter im mutatis particulis in vtroqꝫ manebit concluſio. Nullū bonū malū ē. Manēt. Nullū bonū malū ē Quoddam iuſtum bonum ē. particulariter cōuerſa. Quoddam bonum iuſtum eſt. Quoddam iuſtuꝫ ma lum non ē. Manent. Quoddā iuſtū malum non ē. ¶ Quintus autē qui reſtat ſicut ante ꝑ īpoſſibile. ꝓba tur: ita etiā nūc ꝑ īpoſſibilitatē reſoluit̉. Sꝫ quēad modū vnꝰ fuerit reſolutꝰ: eodē ordine oēs reſoluēdi ſūt. Reſoluit̉ autē ſextus tertie figure modꝰ in tertiū prime figure moduꝫ. Quintꝰ modus tertie figure re ſoluit̉ in pͥmū prime figure. Quartꝰ tertie figure mo dus reſoluit̉ in quartū pͥme figure modū. Tertiꝰ ter tie figure modus reſoluit̉ in ſcd̓m pͥme figure modū. Primi tertie figure modi reſoluunt̉ in ſecundos pri me figure modos. Reſoluit̉ autē per īpoſſibilitateꝫ ſextus tertie figure modus in pͥme figure modū terti uꝫ hoc modo. Si ꝗs igitur duas ꝓpoſitiōes ſexti mo di tertie figure ꝯceſſerit. Concedat etiam neceſſe eſt concluſioneꝫ que eſt. quiddam iuſtum malum non ē. Nam ſi hec falſa eſt: erit vera ꝯtraiacens ei prime ſi gure tertij modi prima ꝓpoſitio que eſt. omne iuſtuꝫ malum eſt. Sed iaꝫ conceſſit propoſitioneꝫ ſecundaꝫ que eſt. quoddam bonuꝫ iuſtuꝫ eſt. Ex his igitur con cedat neceſſe eſt. Quoddam bonum malum: quia ante conceſſerat primaꝫ propoſitioneꝫ ſexti modi ter tie figure que eſt nulluꝫ bonum maluꝫ eſt. vno tem pore duas ſibi contraiacentes ꝙ fieri nō poſſe deſeri ptio declarat. Nullū bonū malū ē. ꝯtra ℟ ꝯͣiacētes. oē iuſtūma. e Qd̓dā bonū iuſtū ē. ꝯceſſe. x Qd̓dā bonū iuſtū eſt. qd̓dā iuſtū ma. n̄ ē. ꝑmuta. K iacentes. quoddā boꝫ num malum eſt. ¶ Hoc

Secundus. 18 S
¶ Hoc modo ceteri modi tertie figure in primos mo dos pͥme figure referuntur quod ſubiecta deſcriptio declarat: in qua prior quintus quiper conuerſioneꝫ reſolui non potuit: per impoſſibilitateꝫ reſolutus ē. Qd̓dā bo. malū nō ē ꝯͣ ꝯͣiacētes. oē iuſtū malū ē. Oē bonū iuſtū ē. ꝯceſſe ℟ ī vtriſqꝫ. Oē bonū iuſtū ē. Qd̓dā iu. ma. n̄ ē. ꝑmu. iacētes. Oē bonū malū ē. Oē bonuꝫ ꝟtꝰ ē. cōtra ℟ ꝯͣiacētes. nullū iuſtū v̓tꝰ ē Qd̓dā bo. iuſt. ē ꝯceſſe. ℟ ī vtriſqꝫ. qd̓dā bonū iu. ē. Qd̓dā iu. v̓tꝰ ē. ꝑmuta. I iacētes. Nullū bonū v̓tꝰ ē Qd̓dā bonū iuſtūⁱ ē. ꝯͣ ꝯͣiacētes. nulla ꝟtꝰ iuſta ē Oē bonū ꝟtꝰ ē. cōceſſe ℟ ī vtriſqꝫ. Oē bonū ꝟtus ē q̄dā v̓tꝰ iuſta ē. ꝑmutate ℟ iacēteſ. nullū bonū iuſtū ē ¶ In reſolutione modi ſecūdi tertie figure in pͥmū mo dū pͥme hec poſſibilitas euenit: ꝙ duas ꝯͣrias vno tē pore cōcedit ꝙ fieri nequit. Nūqͣꝫ enim due cōtrarie vno tēpore in vna propoſitione ſimul vere inueniēter. Nullū bonū malū ē. ꝯ ꝯͣiacētes. Oē iuſtū malū ē Oē bonū iuſtū ē. ꝯceſſe ℟ ī vtriſqꝫ. Oē bonū iuſtū ē. qd̓dā iu. ma. n̄ ē. ꝑmut. Irie. Oē bonū malum eſt. Et in ſequenti quoqꝫ ſyllogiſmo duas concedit ꝙ im poſſibile eſt. Oē bonū iuſtū ē. cōtra ꝯͣiacētes. nulla ꝟtꝰ iuſta ē Oē bonū v̓tꝰ ē. cōceſſe. Iī vtriſqꝫ. oē bonum ꝟtꝰ ē. q̄dā ꝟtꝰ iuſta/ ē. ꝑmut. Irie. Nullū bonū iuſtum ē: Nec nos illud turbet ꝙ ī ꝗbuſdā cōtraria ꝓpoſitio ⁊ cōcluſio īuenit̉: ī ꝗbuſdā v̓o cōtraiacēs. Nāqꝫ equali ter peccabit ꝗ vtraſqꝫ ꝯͣrias cōceſſerit: tā ſi vtraſqꝫ ꝯiacētes. Nā quo modo cōtraiacentes vno tempore eſſe non poſſunt vnqͣꝫ: etiam contrarie. Oē bonū v̓tus ē. cōtra ꝯͣiacētes. nullū iuſtū v̓tꝰ ē Oē bonū iuſtū ē. cōceſſe ī vtriſqꝫ. Oē bonū iuſtū ē. qd̓dā iuſtū ꝟtꝰ ē. ꝑmu. I rie. Nullū bonū v̓tus eſt. Mec de categoricorum ſyllogiſmoruꝫ introductione Ariſtotelem plurimū ſequens: ⁊ aliqua de theophra ſto vel Porphyrio mutuatus quantum parcitas in troducendi permitebat expreſſi. Si qua vero deſint in analyticis noſtris calcatius exprimemus. Nunc ve ro quantum ad ſolam categoricorum ſyllogimorum formam expectabat perfectum hac nobis eſt: ⁊ ad cu mulū introductionis elaboratū. Nec hoc nos pertur bet: ſi que hic ꝓpoſitiones ⁊ cōcluſiones falſe ſūt: qn̄ quidē non v̓itates rerū ſꝫ cōnexiones ſyllogiſmoꝝ fi guras ⁊ mōs ſuſcepimꝰ diſſerēdos. Nā his cognitis ſi quos ad factū ſtudiuꝫ logice diſcipline diſputationis ſubtilitas traxerit pͥus de ābiguis diſputatiōibꝰ di ſcāt. poſt ab his v̓itas in rebꝰ mēdaciūqꝫ meditabit̉. ¶ De ſyllogiſmo hypothetico liber primus. Um in omnibuus philoſophie diſciplinis ediſcendis atqꝫ tractandis ſumum in vita poſitum ſolemnem exiſtimem: tum iocun dius: ⁊ veluti cum quodam fructu etiaꝫ la boris arripio: que tecuꝫ cōmunicanda com pono. Nam ⁊ ipſa ſpeculatio veritatis ſua quadam ſpecie ſecunda eſt: ſit tamen amabilior cuꝫ in cōmune deducitur. Nulluꝫ enim bonuꝫ eſt ꝙ non pulchrius eluceſcat: ſi plurimorum noticia comprobetur. Nam quod alias taciturnitate eſt compreſſuꝫ etiam iamqꝫ ſilentio perituꝝ lacius excreſcit: ⁊ obliuionis interitu ſcientium participatione defenditur: ſitqꝫ iocundior diſciplina. Cuꝫ inter eiuſdeꝫ ſapientie conſcios iubet eſſe ſapienteꝫ. ꝙ ſi accedat(vt totum mihi nunc res eſt) ea que ſponte iocunda ſunt: in amicitie participa tionem deduci: neceſſe eſt ſtudij ſuauitatem quodaꝫ
id in ſe optineat amicitia ꝓprium munus: vt nolit ha bere ſolitarias cogitationes tunc ꝙ honeſte quiſqꝫ cogitat nulli promptius niſi quem diligit confitetur. Quo factum eſt etiam ſi inmenſus labor cepto ope ri viaꝫ negabat animus tamen ad efficiendum quod aggreſſus fuerat tui cōtemplatione ſufficeret. Quid enim magnum ſtudioſus tui amor efficeret: ſi intra facilitatis terminos conſtitiſſet: Quod igitur apud ſcriptores quidem grecos perqͣꝫ rariſſimos ſtrictim atqꝫ confuſe apud latinos vero nullos reperi: id tue ſcientie dedicatuꝫ noſter ⁊ ſi diuturnius cepti tamen labor efficax excoluit. Nam cum cātegoricorum ſyllo giſmorum pleniſſime noticiam percepiſſes: de hypo theticis ſyllogiſmis ſepe querebas in quibus ab Ari ſtotele nihil eſt conſcriptum. Teophraſtus vero vir omnis doctrine capax rerum tantum ſumas exequi tur. Eudemus latiorem docendi graditur viam: ſed ita vt veluti quedam ſeminaria ſparſiſſe: nullum ta men frugis videatur extulliſſe prouentum. Hos igit̉ quantum ingenij viribus ⁊ amicitie tue ſtudio ſuffici mus: q̄ ab illis vl̓ dicta breuiter vl̓ fūditꝰ omiſſa ſūt: elucidāda diligētur ⁊ ſubtiliter ꝑſequēda ſuſcepimꝰ: ī qͣ re ſuꝑate difficultatis p̄miū fero: ſi tibi munꝰ īpleſ ſe videar amicitie ⁊ ſi n̄ videar ſatiſfeciſſe doctrīe. oīs ſyllogiſmus certis ⁊ conuenienter poſitis propoſitio nibus continetur. propoſitio vero omnis aut cātego rica ē q̄ p̄dicatiua dr̄ aūt hypothetica ē q̄ cōditiōalis vocat̉: p̄dicatiua ē ī qͣ aliꝗd p̄dicat̉ de alio hoc mō. hō aīal ē. Hic.n. aīal de hoīe p̄dicatū ē. Hypotheti ca ē qͥ cū qͣdā cōditōe denūciat eē aliꝗd ſi fuerit aliud veluti ſi ita dicimꝰ. Si dies ē. lux ē. Hypothetice pro poſitiōes ex cātegoricis cōſtāt: qd̓ paulo poſteriꝰ ap parebit quo ſit: vt ſyllogiſmꝰ ꝗ ex categoricis ꝓpōni bus iūctus ē: categoricꝰ appellet̉.i. p̄dicatiuꝰ: ꝗ v̓o ex hypotethicis ꝓponibꝰ cōſtāt dicūt̉ hypothetici.i. cō ditionales: vt ergo hoꝝ ſyllogiſmoꝝ differētia videa tur: ſpectāda pͥus ē eoꝝ ī ꝓpoſitionū naͣ diſcretio. vi det̉.n. ī aliꝗbus ꝓpōnibꝰ nihil differre p̄dicatiua pro poſitio a cōditionali niſi tm̄ quodā or̄onis mō. Uelut ſi ꝗs ita ꝓponat. Hō aīal ē. Id ita ſi rurſus enūciet: ſi hō ē: aīal ē. He ꝓpōnes or̄onis quodā mō diuerſe ſūt. Rē v̓o n̄ vidēt̉ ſignificaſſe diuerſā. Primū igit̉ dicēdū ē ꝙ p̄dicatiua ꝓpō viꝫ ſuā n̄ ī cōditiōe: ſꝫ ī ſo la p̄dicatiōe cōſtituit. In cōditionali v̓o cōſeq̄ntie rō ex cōditiōe ſuſcipit̉. Rurſus p̄dicatiua ſimplex ē pro poſitio. Cōditiōalis v̓o eē n̄ poterit niſi ex p̄dicatiuis ꝓpōnibꝰ cōiūgat̉: vt cū dicimꝰ ſi dies ē: luxē: dies eſt atqꝫ lux ē: due ſunt ꝓpōnes p̄dicatiue.i. ſimplices ad hoc illd̓ ē quo maxīe declarat̉ vtrarūqꝫ ꝓpetas ꝙ p̄di catiua ꝗdē ꝓpō hꝫ vnū ſubiectū terminū alteꝝ p̄di catū: ⁊ id ꝙ ī p̄dicatiua ꝓpōne ſubijcit̉ illiꝰ ſuſciꝑe vi det̉ nomē ꝙ ī eadē ꝓpōne p̄dicat̉ hoc mō vt cū dici mūs: hō aīal ē: hō ſubiectū ē: aīal p̄dicatū: ⁊ hō aīa lis ſuſcipit nomē: cū ip̄e hō aīal eē ꝓponit̉. ¶ At ī his ꝑpōnibꝰ q̄ cōditiōales dicūt̉: n̄ idē p̄dicatōis ē modꝰ Neqꝫ.n. oīno alteꝝ de altero p̄dicat̉: ſꝫ id tm̄ dr̄ eē al terū: ſi alteꝝ fuerit: veluti cū dicimꝰ: ſi peperit: cū vi ro cōcubuit. nō.n. tūc dr̄ ipſuꝫ peperiſſe id eē: ꝙ cum viro cōcūbere: ſꝫ id tantū ꝓponit̉ ꝙ partus nūqͣꝫ eē potuiſſet: niſi fuiſſet cū viro cōcubitꝰ ꝙ ſi qn̄ ī vna ea dēqꝫ ꝓpōnū ꝓprietas īcurrerit: tūc ẜm nomen enun ciate ꝓpōnis ītelligēdi ratio variabit̉ hoc mō. Nā cū dicimꝰ hō aīal eſt: ꝓpōnē facimꝰ p̄dicatiuaꝫ: ac ſi ita proponamꝰ ſi hō eſt. aīal eſt. In cōditionalē vertit̉ enūciationeꝫ. In p̄dicatiua igit̉ id ſpectabimꝰ ꝙ ipſe ⁊ 4

Liber.
homo animal ſit: ideſt nomē in ſe ſuſcipiat animalis. In cōditionali ꝟo illd̓ ītelligimꝰ ꝙ ſi fuerit aliqͣ res que hō eſſe dicat̉: neceſſe ſit aliqua res q̄ aīal eē nun cupetur. Itaqꝫ ꝓpō p̄dicatiua rē quā ſubijcit p̄dicate rei ſuſcipere nomē declarat. Cōditiōalis v̓o ꝓpōnis hec ſētētia ē: vt ita ſit aliꝗd ſi fuerit alterū: ⁊ ſi neu trū nomē alteriꝰ ſuſcipiat. Ita igit̉ ꝓpōnibꝰ diſgre gatis exenūtiationū ꝓpetate ſyllogiſmi quoqꝫ voca bulū ſuſcepere: vt alij dicant̉ p̄dicatiui: alij cōdictōa les. Naꝫ in ꝗbꝰ ꝓpōnes p̄dicatiue ſūt: eos p̄dicatiuos ſyllogiſmos vocamꝰ. In ꝗbꝰ vero hypotetica ꝓpoſi tio pͥma eſt(Poteſt nāqꝫ ⁊ aſſumptio ⁊ cōcluſio eſſe predicatiua) hi tantū ꝑ vniꝰ hypothetice ꝓpōnis na turā hypothetici ⁊ cōditiōales vocāt̉. At de ſimplici bus ꝗdē ideſt d̓ p̄dicatiuis ſyllogiſmis duobꝰ libellis explicuimꝰ quos de eorū cōſtructiōe cōfecimꝰ. Poſt ſyllogiſmorum vero ſimpliciū diſputationeꝫ ordo ē. vt de nō ſimplicibꝰ diſſeramꝰ. Nō ſimplices v̓o ſyllo giſmi ſūt: qui hypothetici dicuntur quos latino noīe cōditiōales vocamꝰ. Nō ſimplices ꝟo dicuntur: qm̄ ex ſimplicibꝰ cōſtāt: atqꝫ in eoſdē vltimos reſoluunt̉. Cum p̄ſertī prime eoꝝ ꝓpōnes vim ꝓpe ꝯn̄tie ex cate goricis.i. ex ſimplicibꝰ capiāt ſyllogiſmis. nāqꝫ pͥma propoſitio hypothetici ſyllogiſmi ſi dubitat̉ an vera ſit p̄dicatiua cōcluſione demōſtrabit̉. Aſſūptio v̓o in pluribꝰ modis taliū ſyllogiſmoꝝ p̄dicatiua eſſe ꝑſpi citur. Itēqꝫ cōcluſſo veluti cū dicimꝰ: ſi dies ē: lucet. At qui dies eſt: hec aſſumptio p̄dicatiua eſt: ſi q̄ratur predicatiuo ꝓbat̉ ſyllogiſmo lucet igit̉ cōſequuta ē rurſus predicatiua cōcluſio ſuper hec omnis cōditio nalis ꝓpō ex p̄dicatiuis(vt dictū ē) iūgit̉ ꝙ ſi ex his ⁊ fidem capiunt: ⁊ ordinē partium ſortiuntur: neceſſe ē cathegoricos ſyllogiſmos hypotheticis viꝫ ꝯcluſiōis miniſtrare: ſed quoniam de hypotheticis loquimur quid ſignificet hypotheſis predicandum eſt: hepothe ſis nāqꝫ: vnde hypothetici ſyllogiſmi acceperunt vo cabulum duobus(vt Eudemo placet) modis dicitur Aut enim tale aliquid ad quieſcitur per quandam ī ter ſe conſentientiū conditionē ꝙ fieri nullo mō poſ ſit: vt ad ſuum terminum ratio perducatur: aut in cō ditione poſita conſequentia vi coniunctiōis vel diſiū ctionis oſtenditur. Ac prioris quidem propoſitionis exemplum eſt: veluti cum res omnes corporales ma teriei formeqꝫ concurſu demonſtremus ſubſiſtere. Tunc enim quod per rerum naturam fieri non po teſt ponimus.i. omnem forme naturā a ſubiecta ma teria ſi non re ſaltē cogitatione ſeparamꝰ: ⁊ qm̄ nihil ex rebus corporeis reliquū ſit demonſtratū: atqꝫ oſtē ſum putamus eiſdem conuenientibus corporaliuꝫ re rum ſubſtantiam confici: quibus a ſe diſiunctis ac di ſcedentibus interimatur. In hoc igitur exemplo po ſita cōſentiendi conditione: vt id pauliſper fieri ītelli gatur ꝙ fieri non poteſt: vt forme a materia ſeparen tur quid conſequatur intendimus perire.ſ. corpora: vt eadem eiſdem conſiſtere comprobemus. Nam quo niā interitus corporalium rerum ſequitur iure dici mus res oēs corporeas ex forma ⁊ materia conſiſtere Sed huiuſmodi ꝓpōnes que ⁊ conſentiētiū conditio ne ꝓueniūt: nihil his differunt quas ſimplices cate gorice īſtitutiōis pͥmi libri tractatꝰ on̄dit. que vero a ſimplicibus differūt ille ſūt: qn̄ aliꝗd dicitur eē: vl̓ n̄ eē. Si ꝗd fuerit vel nō fuerit. He ſemꝑ cū ꝯiūctōibꝰ ꝓponūtur: vt cū dicimꝰ: ſi hō ē: aīal ē. Si ternariꝰ eſt īpar ē: vel cetera huiuſmodi: he enī ita ꝓponuntur: vt ſi qd̓ libet illud fuerit: aliud cōſequat̉: vel cū dicimus ſi homo ē: equus nō ē. Rurſus eodē mō ꝓponit̉ in negatiōe quo ſuperiꝰ ī affirmatiōe ꝓponebat̉. hic eniꝫ dicit̉: Si hoc eſt: illud nō eſt. Et ad hūc modū ce tere poſſūt: aut aliqn̄ hoc enūciari modo cū hoc ſit: illud eſt: veluti cū dicimꝰ. cū homo eſt: aīal eſt vl̓ cū homo eſt: equus nō eſt: que enūciatio ꝓpōnis eiuſdē poteſtatis eſt: cuius ea que hoc modo ꝓponit̉. Si hō eſt: aīal eſt. Si hō eſt equus nō eſt. Fiunt ēt ꝓpoſitio nes hypothetice ꝑ diſiūctionē ita: aut hoc ē: aut illd̓ eſt. Hec eadeꝫ videri debet hec ꝓpō que ſic enūciat̉. Si hoc eſt: illud non ē. Hec enī nō eſt ꝑ diſiūctiōeꝫ: ſed per negationē. Negatio v̓o oīs īfinita ē: atqꝫ ideo ⁊ in cōtrarijs: ⁊ in cōtrarioꝝ medietatibꝰ: ⁊ in diſpa ratis fieri pōt. Diſparata autē ea voco: q̄ tātū a ſe di uerſa ſūt ſꝫ nulla cōtrarietate pugnātia: veluti terra veſtis ignis: ⁊ cetera Nā ſi albū ē: nigrū nō ē. Si di ſciplina ē: hō nō ē. At in ea q̄ ꝑ diſiūctionē ſit: alterā ſemꝑ poni neceſſe ē hoc mō: aut dies: aut nox. ꝙ ſi ea cūcta q̄ ꝑ negationē dici cōuenit: ad diiūctionē trāſ feramꝰ: ratio non ꝓcedit. Quid enī ſi quis dicat: aut albū eſt: aut nigrū. Aut albū eſt: aut rubeū aut diſci plina eſt: aut hō. fieri enī pōt vt nihil ſit hoꝝ. Igitur qm̄ ꝑ diſiūctionē ꝓpoſitio in certis rebꝰ tm̄ in quibꝰ alteꝝ eoꝝ euenire neceſſe ē ponit̉. hec autē per nega tionē ſeparatio in omnibꝰ etiā his que ſuam inuiceꝫ naturaꝫ perimunt poni pōt aꝑta ratione diſcreta ē. Omnis igit̉ hypothetica ꝓpoſitio vl̓ ꝑ cōnexionem ſit(ꝑ ꝯnexionē v̓o illū quoqꝫ modū qui ꝑ negationē ſit eſſe ꝓnūcio) vel ꝑ diſiūctionē. vterqꝫ enī modus ex ſimplicibus ꝓpoſitionibus cōparatur. Simplices autem ſunt quas predicatiuas primo inſtitutionis ca regorice libro diximꝰ. He ꝟo ſūt: cuꝫ aliquid de ali quo p̄dicat̉ vel affirmando vel negādo: vt dies ē: lux eſt. At ſi his media ꝯditio īterueniat fiat. Si dies ē: lux eſt: ſitqꝫ vna hypothetica ꝓpoſitio ex duabꝰ cate goricis iūcta. Sꝫ qm̄ omnis ſimplex ꝓpoſitio vl̓ affir matiua vl̓ negatiua ē. qͣttuor modis ꝑ cōnexionē fieri hypothetice ꝓpoſitiōes poſſūt. aut enī ex duabꝰ affir matiuis: aut ex duabꝰ negatiuis: aut ex affirmatiua ⁊ negatiua: aut ex negatiua ⁊ affirmatiua. Haꝝ auteꝫ omniū exēpla ſubdēda ſūt: quo id qd̓ dicimꝰ clariˢ īno teſcat. ex duabꝰ affirmatiuis. Si dies ē: lux ē. Ex dua bus negatiuis: ſi nō ē aīal: nō ē hō. ex affirmatiua ⁊ negatiua. ſi dies ē: nox nō ē: ex negatiua ⁊ affirmati ua. ſi dies nō ē: nox ē. Sꝫ qm̄ dictū ē idē ſignificari ſi cōiūctiōe ⁊ qn̄ cū hypotheticis ꝓpoſitiōibꝰ ꝓponit̉ duobꝰ modis cōditiōes fieri poſſūt. Uno ẜm accidēs altero vt habeāt aliquā nature cōſequētiā. Scd̓m accidēs hoc mō: vt cū dicimꝰ. cū ignis calidꝰ ſit: celi rotūdū eſt. Non enī ꝗa ignis calidꝰ eſt: celū rotundi eſt. ſed id hec ꝓpoſitio deſignat: ꝗa quo temꝑe ignis calidꝰ eſt: eodē tꝑe celū quoqꝫ rotūdū eſt. Sūt auteꝫ alie q̄ habēt ad ſe ꝯſequētiā nature: haꝝ quoqꝫ du plex modꝰ ē: vnª cū neceſſe ē cōſequi: ea tamē ipſa cō ſequētia nō ꝑ terminorū poſitionem ſit: alius ꝟo cuꝫ ſit cōſequētia ꝑ terminorū poſitionē. Ac prioris ꝗdeꝫ modi exēplū ē vt ita dicamꝰ: cū homo ſit animal eſt hec eniꝫ cōſequētia ē ſubnixa incōcuſſa veritate. ſic enī idcirco animal ē qꝛ homo ē. generis.n. cauſa ſpes non eſt: ſed fortaſſe a genere principium ducitur: ma giſqꝫ eſſentie cauſa ex vniuerſalibus trahi poteſt: v idcirco ſit homo quia auimal eſt. Cauſa enim ſpeciet genꝰ ē: vt ꝗ dicit cū hō ſit aīal ē: rectā ac neceſſariam cōſęq̄ntiā facit. ꝑ termīorū ꝟo poſitionē talis ꝯſeqͥn̄ tia n̄ ꝓcedit. Sūt āt alie hypothetice ꝓpōnes: ī qui bus etiaꝫ

Primus. 18 9
bus ēt cōſequentia neceſſaria reperit̉: ⁊ ipſius ꝯn̄tie cām terminoꝝ poſitio facit hoc mō. Si terre fuerit obiectꝰ: defectio lune conſeꝗt̉: qꝛ terre īteruenit obie ctꝰ. Iſte igr̄ ſunt ꝓpōnes certe atqꝫ vtiles ad demō ſtrationē. partimur āt ꝓpōnes hypotheticas in ſuas ac ſimplices ꝓpōnes: ⁊ primā ꝗdeꝫ cui ꝯiunctio ꝓpo nitur precedentē dicimꝰ. Scd̓am v̓o ꝯn̄tiam vt ī hac ſi dies ē: lux ē: p̄cedentē dicimꝰ eā q̄ dicit: ſi dies. Cōſe quentē v̓o ꝑtem lux eſt. in diſiunctiuis v̓o ꝓpoſitioni bus ordo enunciādi precedentem vel ꝯn̄tem facit: vt aut dies ē: aut nox eſt. Nā q̄ prima ꝓponitur p̄cedēs q̄ poſterior conſequens appellat̉. Ac de ꝑtibus ꝗdem hypotheticaꝝ propoſitionum iſta ſufficiunt. ¶ Illud v̓o expediendū vr̄: ꝙ ēt ab Ariſtotele dr̄. Idē cum ſit ⁊ non ſit: non neceſſe eſt idē eſſe: veluti cū ſit. a. Si idcirco neceſſe ē eſſe. b. a. ſi non ſit: non neceſſe ē eſſe. b. Idcirco qm̄ non eſt. a. Ad hmōi v̓o rei demon ſtrationē impoſſibilitatis diffinitio premittenda ē: qͥ eſt hmōi. Impoſſibile eſt quo poſito aliꝗd falſū atqꝫ impoſſibile comitat̉ eo noīe quo impoſſibile primitꝰ propoſitū fuit. Sit igit̉ poſitum cū ſit. a. eſſe. b. i. hāc inter. a. ⁊. b eſſe conſequentiā: vt ſi conceſſuꝫ fuerit eē a. neceſſe ſit cōcedere eſſe. b. Itaqꝫ ꝓponat̉ ſi. a. eſt. b eſt. dico qꝛ ſi. a. non fuerit: non neceſſe eſt eē. b. Ac pri mū que ſit propoſitionū conſequentia cōſideremꝰ. Si .n. fuerit tale coniunctū vt ſi fit. a. ēt. b. eſſe neceſſe ſit Si. b. non fuerit ēt. a. non eſſe neceſſe eſt. Ex tali de monſtratione cognoſcit̉ ſi ſit. a. neceſſe ſit eſſe. b. dico qꝛ ſi. b. non ſit. a. nō erit. Ponat̉.n. eſſe. b. ⁊ ſit ſi fieri pōt. a. Sꝫ dcm̄ eſt ſi ſit. a. neceſſario cōcedit̉ eē. b. Cū ſit igr̄. b. non erit. b. Nā qꝛ ponimus n̄ eſſe. b. non erit .b. qꝛ vero ponimus. a. erit. b. erit igit̉. b. ac nō erit ꝙ fieri non pōt. Impoſſibile eſt igit̉ non eſſe. b. ⁊. eē. a. Et demonſtratione quidē firma ſic vtimur. Exemplo vero id clarius. Nam ſi eſt hō: eſt aīal. Si nō eſt aīal: non eſt homo. Nō vero ſi homo fuerit animal non ē. Multa.n. ſunt animalia que hoīes nō ſunt. Itaqꝫ in ꝯn̄tia ꝓpōnis coniuncte ſi eſt primū ſcd̓m eſſe neceſſe eſt. Si ſcd̓m non fuerit: non erit primum. At vero ſi primū non fuerit: non neceſſe eſt vt non ſit ſcd̓m nec vero neceſſe eſt vt ſit. Id.n. demonſtrandū eē duduꝫ nobis ꝓpoſitum fuit. Sit. n. a. idqꝫ cum ſit neceſſe ſit eſſe. b. dico qꝛ ſi non fuerit. a. non neceſſe ē eſſe. b. nec id dico quoniā ſi nō fuerit. a. neceſſe eſt non eſſe. b. ſed tm̄ non neceſſe eſt eſſe. b. Nam qꝛ paulo ante demon ſtratum eſt ſi. b. non fuerit non eſſe. a. ſi eundeꝫ. b. ter minum non eē contingerit non erit. a. Sed ſi cū non ſit. a. neceſſe eſt eē. b. idem. b. ex neceſſitate erit. ac nō erit. Nam qꝛ. b. terminū non eē contingit: non erit. Quia v̓o ſi. a. non fuerit. b. eē neceſſe ē erit. Idē igit̉. b. terminus erit ac non erit ꝙ eſt īpoſſibile. ¶ Ex his igitur demonſtratum eē arbitror in coniuncta hypo thetica propoſitione ſi ſit primū conſequi vt ſit ſcd̓m: ſi non ſit ſcd̓m: conſequi vt non ſit primū. Si v̓o non ſit primū: non conſequi: vt ſit vel nō ſit ſcd̓m. Nam ⁊ illud apparet ſi ſit ſcd̓m: non conſequi vt ſit vel nō ſit primū. vt in ea propoſitione q̄ eſt: ſi hō eſt: aīal eſt: ſ animal ſit: non conſequit̉ vt ſit hō vel non ſit. ꝙ ſi pri mū non ſit: non conſeꝗtur vt neceſſario ſit vel nō ſit ſcd̓m: velut in eadē propoſitione. ſi hō non fuerit: nō neceſſe eſt vt aūt ſit aīal: aut non ſit. Ex oībus igitur ſole due conſequentie ſtabiles ſunt ⁊ īmutabiliter cō ſtant ſi ſit primū: vt cōſequat̉ vt ſit ſcd̓m. Si ſcd̓m n̄ fuerit: neceſſario conſequi: vt nō ſit primū. His itaqꝫ determinatis illud adiungā qm̄ cum oīs hypothetica propoſitio ſimplex non ſit: atqꝫ ex alijs ꝓpōnibus coniungant̉: ſunt tn̄ hypothetice quedā que ſi reliꝗs conditionalibus cōparentur ſimplices exiſtimentur. Omnis.n. conditionalis ꝓpō aut connexa eſt: aut difi uncta. he v̓o qm̄ ex predicatiuis copulantur: in cōne xis ꝓpōnibus quattuor fieri neceſſe eſt huius copula tionis modos. Nāqꝫ hypothetica ꝓpoſitio aut ex dua bus ſimplicibus cōiuncta ē: ⁊ vocatur ſimplex hypo thetica: vt hec. Si. a. eſt. b. ē veluti cuꝫ dicimus. ſi hō eſt: animal eſt. homo.n. eſt ⁊ aīal eſt due ſunt ſimpli ces ꝓpōnes. aut ex duabus hypotheticis copulatur: ⁊ dr̄ compoſita veluti cum dicimus. Si cū. a. eſt. b. ē. cum ſit. c. eſt. d. veluti cū tali ꝓpōne enūciamus. ſi cū homo eſt animal eſt: cum ſit corpus erit ſubiecta. Et enim ſi cum homo eſt. animal eſt: vna eſt hypotheti ca. Alia vero cū ſit corpꝰ ſubiecta ē ex quibus ꝯiūgit̉ vna propoſitio que compoſita nuncupat̉. Aut ex vna ſimplici: ⁊ ex vna hypothetica copulatur: velut hec. Si. a. ē cum ſit. b. eſt. c. veluti cum dicimus. ſi homo ē cum ſit aīal eſt ſubiecta. Nāqꝫ hō eſt ſimplex ꝓpō. cū ſit animal eſſe ſub̓am hypothetica ex ipſa cōſeq̄ntia conditionis on̄dit̉. Aut ex priore hypothetica ⁊ ſim plici poſteriore comitatur: vt cum dicimus: ſi cum ſit a. eſt. b. erit ⁊. c. veluti hoc modo. ſi cum ſit hō: anīal eſt ⁊ corpus: hypothetica nāqꝫ eſt ea que proponitur ſi cum ſit homo aīal eſt. Simplex poſterior que hanc hypotheticā propoſitionem ſequitur.i. corpꝰ eſſe: he quoqꝫ qm̄ nō ex ſimplicibus copulate ſunt: compoſite dicūtur. Sed pͥores quidem q̄ ex ſimplicibꝰ ꝓpoſitio nibus cōſtant ⁊ ſimplices hypothetice nuncupātur: in duobus terminis cōſtitute ſūt. Terminos autem minime ꝑtes ꝓpōnis ſimplices quibus iunguntur appello. Que v̓o cōpoſite hypothetice ſunt: ille qui dem q̄ ex duabus hypotheticis conſtant quatuor ter minis copulate ſūt. Ille v̓o que ex hypothetica ⁊ ſim plici: vl̓ ex ſimplici atqꝫ hypothetica ꝯiūcte ſūt he tri bus terminis cōiūcte ſunt. Haꝝ igit̉ que ſunt hypo thetice ſimplices vel compoſite: dr̄ie ſimilitudineſqꝫ dicēde ſūt. Nā que ex ſimplicibꝰ copulātur: ſi ad eas q̄ ex hypotheticis duabus iuncte ſunt comparent̉. cō ſequētia ꝗdē eadē ē ⁊ ꝓpoſitio manet tm̄ termini du plicant̉. Nā quē locū in his ꝓpōnibus hypotheticis q̄ ex ſimplicibꝰ conſtant ip̄e ſimplices ꝓpones tenēt eundē in his ꝓpōnibus q̄ ſunt hypothetice ex hypo theticis conſtantes: ille cōditiōes tenent: quibus ille propoſitiones inter ſe iuncte ⁊ copulate eſſe dicuntur Nā in hac propoſitione que dicit: ſi eſt. a. eſt. b. ⁊ ī ea que dicit ſi cum ſit. a. eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. queꝫ locuꝫ in ea que ex duabus ſimplicibus continetur tenet ea que prior eſt: ſi eſt. a. eundem locum tenet. In ea pro poſitione que ex duabus hypotheticis propoſitionibꝰ copulatur ea que prior eſt: ſi cum eſt. a. eſt. b. hic nāqꝫ duarum inter ſe propoſitionum coniunctionis condi tione facta eſt conſequentia. Itemqꝫ quā vim ꝯtinēt ex vtriſqꝫ propoſitionibus copulate hypothetice ſe quens portio que infertur ideſt. eſſe. b. eandem vim tenet in propoſitione ex hypotheticis iūcta ea que ſe quitur ideſt cum ſit. c. eſſe. d. atqꝫ id tm̄ differt: quia cum in prima propoſitione ex ſimplicibus iuncta ꝓpo ſitio ꝓpōnem ſequat̉: In ſecunda ꝓpōne ex hypothe ticis iūcta cōditio cōſequētie cōditionis cōſequētiam comitat̉. Nihil.n. eſt aliud dicere ſi. a. eſt. b. eſt. quē ei ꝓpoſitioni ꝑ quē dicimꝰ eē. a. illam eē comitem per quē. b. eē p̄dicamus. at ī ea ꝓpōne q̄ ex hypotheticis iūcta ē cū dicimꝰ. Si cuꝫ fit. a. eſt. b. cum fit. c. eſſe. d.

Liber.
illud dr̄ ei cōſequentie q̄ inter. a. ⁊. b. ē eā eē ꝯn̄tiam comitē q̄ ē inter. c. ⁊ d. ita vt ſicut ſeꝗt̉ poſito. a. eē. b. cōſeqͣt̉ ſine dubio. c. poſito eē. d. ¶ At in his ꝓpōnibꝰ q̄ ex ſimplici ⁊ hypothetica conſiſtunt illa rōne condi tio conſequētie ſequat̉ vel conditione conſequētie ꝓ poſitio comitat̉. Nā cum dicimus ſi ē. a. cum ſit. b. eē c. id intelligi volumꝰ ei ꝓpōni ꝑ quā dicimus. ſi ē. a. conſeꝗ eā conditionē per quā dicimus cū ſit. b. eē. c. i. vt ſi ē. a. neceſſe ſit. b. termino comitē eē. c. terminū cū v̓o dicimꝰ ſi cū ē. a. b. eſt. c. eē nihil aliud intelligi volumus niſi duaꝝ inter ſe cōſequētiā ꝓpōnū alteri us ꝓpōnis conſeꝗ veritatē: vt ſi habeāt inter ſe cōſe quentiā. a. atqꝫ. b. neceſſe ſit hāc conditionē cōſequē tie ꝓpōnis eiꝰ ꝑ quē dicimus eē. c. conſequi veritatē .i. ſi neceſſe ē. a. poſito eē. b. neceſſe ē ēt. c. eē. Similes igr̄ ſyllogiſmi fient eaꝝ ꝓpōnum q̇ ex ſimplicibus et eaꝝ q̄ nō ex ſimplicibus vtriſqꝫ iungunt̉. Eaꝝ vero q̄ ex vna ſimplici ⁊ ex altera hypothetica copulant̉. di uerſi ꝗdē a ſuꝑioribus ipſi tn̄ īter ſe ſimiles fiūt. nec ī ter ē vtꝝ prima hypothetica: ſcd̓a ſit ſimplex an econ uerſo prīa ſimplex ſcd̓a hypothetica ad ſyllogiſmorū modos niſi forſitā ad ipſiª tm̄ ordinis ꝯmutationē. cū igr̄ demōſtrata fuerit eaꝝ ꝓpōnū q̄ ex ſimplicibꝰ cō ſtant rō ſyllogiſmoꝝ demōſtrata vr̄ eē eaꝝ quoqꝫ ꝓ poſitionū q̄ hypotheticis cōmittunt̉: ⁊ cum quarūli bet eaꝝ ꝓpoſitionū q̄ ex ſimplici ⁊ hypothetica ꝯſtāt ſyllogiſmoꝝ naͣ perſpecta ē etiam conuerſi ordinis ꝓ poſitionū naͣ quales faciat ſyllogiſmos on̄dit̉. Eſt ēt ſpēs aliaꝝ ꝓpoſitionū in cōnexione poſitaꝝ: q̄ media quodāmodo ſit eaꝝ propoſitionū q̄ ex hypotheticis ſimplicibuſqꝫ ꝯiungunt̉: ⁊ eaꝝ q̄ ex duabus hypothe ticis copulant̉. Nā ſi ad numeꝝ reſpicias propoſitio nū quaſi ex tribus terminis cōſtant ⁊ ſi ad cōditiona les aīum referas quaſi ex duabus cōditionalibus vi dent̉ eē cōpoſite q̄ medietas euenit. idcirco qm̄ vnus in his terminus cōis vtriſqꝫ ꝯditionalibꝰ inuenitur. Proponūt̉ v̓o he vel ꝑ primā figurā vel per ſcd̓am vel per tertiā. Per primā hoc mō. Si eſt. a. eſt. b. ⁊ ſi ē. b. eſt. c. igit̉. b. in vtriſqꝫ numerat̉ ⁊ ſunt ꝗdeꝫ tres termini hi eſt. a. eſt. b. eſt. c. due v̓o conditionales hoc mō. ſi eſt. a. ē. b. ſi ē. b. ē. c. Nāqꝫ. b. vtriſqꝫ cōis ē atqꝫ ideo inter has ꝓpōnes q̄ ex tribus terminis: ⁊ eas q̄ ex quattuor componunt̉ medie ſunt hmōi ꝓpōnes. Per ſcd̓am v̓o figuram proponit̉ hoc mō. Si eſt. a. ē b. ſi nō eſt. a. eſt. c. Per tertiā figurā ſic ſi eſt. b. eſt. a. ſi eſt. c. non ē. a. Ac de connexis quideꝫ iſta ſufficiant. ¶ Diſiunctiue vero propoſitiones ſemper ex cōtrariis conſtāt: vt hoc. aut eſt. a. aut. b. eſt. altero.n. poſito al teruꝫ tollitur ⁊ interempto altero alteꝝ ponitur. Nā ſi eſt. a. non eſt. b. Si non eſt. a. eſt. b. Eodem modo ēt ſi ſit. b. non erit. a. ſi non ſit. b. erit. a. ¶ His igitur expeditis ad cōnexas reuertamur ī illis .n. ꝓpo ꝓpōnem: vel cōditio cōditionē: vel ꝓpoſitio conditionē: vel cōditio ꝓpōnem ſequitur. dicendū ē igit̉ q̄ ꝓpōnes quaꝝ ꝓpōnum cōſequentes eſſe viden tur qͥ contrarietatis mō qͣꝫ longiſſime a ſe differant. Que v̓o oppoſitionis ꝯͣdictione diſſentiant: Simpli cium nāqꝫ.i. predicatiuaꝝ propoſitionū alie p̄ter mo dū proponunt̉. alie cū modo. preter modū vero q̄ pu rum eſſe ſignificant hoc mō dies eſt. Socrates phus eſt: ⁊ que ſimiliter proponunt̉. q̄ vero cū mō ſunt ita ꝓponūtur. Socrates vere phus eſt. Hic.n. vere mo dus eſt ꝓpoſitionis ſed maximas ſyllogiſmoꝝ faciūt dr̄ias: he ꝓpoſitiones cum mō enunciate: ꝗbus neceſ ſitatis aut poſſibilitatis nomen adiungit̉ neceſſitatis
cum dicimus hoc modo. ignem neceſſe eſt calere. poſ ſibilitatis vt cū ita proponimus poſſibile eſt a grecis ſuꝑari troianos. Quo ſit vt oīs propoſitio aut ineſſe ſignificet: aut ineſſe neceſſario: aut cum non ſit aliꝗd: tn̄ enunciet poſſe contingere. quaꝝ quidem ea que in eſſe ſignificat ſimplex eſt: neqꝫ in vllas partes alias deduci poteſt. Ea v̓o que ex neceſſitate aliꝗd ineſſe ſi gnificat: tribꝰ dr̄ modis. vno ꝗdē quo ei ſimilis eſt ꝓ poſitioni q̄ ineſſe ſignificat: vt cū dicimus neceſſe eſt Socratē ſedere: dū ſedet. Hec.n. eandē vim obtine ei q̄ dicit Socrates ſedet. Alia v̓o neceſſitatis ſignifi catio eſt: cum hoc mō proponimus: hoīem neceſſe et cor hēre dum eſt atqꝫ viuit. hoc.n. ſignificare vr̄ hec dictio non: qm̄ eum neceſſe eſt tādiu habere quādiu fuerit ille qui hꝫ. Alia vero neceſſitatis ſignificatio ē vniuerſalis ⁊ propria que abſolute predicat neceſſita tem: vt cū dicimus: neceſſe eſt deum immortalem eē: nulla conditione determinationis appoſita. poſſibile aūt idem tribus dr̄ modis. Aut.n. qd̓ eſt poſſibile eē dr̄: vt poſſibile eſt Socratem ſedere duꝫ ſedet: aut qd̓ omni tꝑe contingere pōt: dum ea res ꝑmanet cui ali quid cōtingere poſſe proponit̉: vt poſſibile eſt Socra tē legere. Quādiu.n. Socrates eſt pōt legere. Item poſſibile eſt ꝙ abſolute omni tꝑe contingere pōt: vt auem volare. Ex his igr̄ apparet alias propoſitiones eſſe ineſſe ſignificantes alias neceſſarias: alias contin gentes atqꝫ poſſibiles. quaꝝ neceſſariaꝝ contingen tiumqꝫ cū ſit trina partitio ſingulare ex hiſdē parti tionibus ad eas q̄ ineſſe ſignificant referunt̉. Reſtāt igit̉ due neceſſarie ⁊ due contingentes: q̄ cum ea q̄ in eſſe ſignificat numerate.§. oēs propoſitionū faciunt dr̄ias. Oīum vero haꝝ propoſitionū alie ſunt affir matiue: alie negatiue. Affirmatiua ineſſe ſignificans eſt q̄ dicit Socrates eſt. Negatiua que proponit. So crates non ē. Neceſſariaꝝ v̓o propoſitionū affirmati uaꝝ due vident̉ eē negatiōes vna ꝯͣria: altera v̓o o poſita. Eius nāqꝫ q̄ dicit neceſſe eſt eē. a. quolibet mō ex vtriſqꝫ qui dicti ſunt: aut ea eſt negatio qͥ dicit: ne ceſſe eſt nō eē. a. aut ea q̄ dicit nō neceſſe ē eē. a. Qua rū quidē ea q̄ dicit: neceſſe eſt nō eē. a. ꝯͣria eſt ei q̄ di cit: neceſſe eſt eē. a. Utreqꝫ.n. falſe poterunt inueniri veluti cū dicimus neceſſe eſt Socratē legere: neceſſe eſt Socratem non legere vtraqꝫ mentit̉. Nam ⁊ cuꝫ legit non ex neceſſitate legit: ⁊ cū non legat nulla ne legat neceſſitate conſtringit̉. Sed eſt vtrūqꝫ poſſibi le. At v̓o ei q̄ dicit nō neceſſe eē. a. oppoſita eſt ei q proponit neceſſe eſt eē. a. vna. nō. ſemꝑ vera eſt ſem per falſa altera reperit̉. In cōtingentibus v̓o atqꝫ ī poſſibilibus eadē ratio eſt. huic.n. que dicit contingit eſſe. a. tū ea videt̉ obiecta que dicit: contingit nō eē. a. tum ea q̄ proponit non contingere eſſe. a. Atqꝫ ea quidē que dicit contingit non eſſe. a. cōtingens nega tio nuncupat̉ vtraqꝫ eē pōt cuꝫ ea affirmatione que dicit. contingit eſſe. a. veluti cū dicimꝰ cōtingit ſedere Socratem: contingit nō ſedere Socratem: Et he ꝗ dem non dicuntur eſſe ꝯͣrie qm̄ ſimul vere eſſe pn̄t. At v̓o oppoſite ſunt quotiēs ip̄m cōtingens negatuſ vt ſi aduerſus eam q̄ dicit cōtingit. eē. a. ea opponat q̄ dicit non contingit eſſe. a. Id.n. iſta ſignificat oīno non poſſe cōtingere. q̄ cum ita ſint cūqꝫ ineſſe ſigniſi cantes ꝓpoſitiones preter vllum dicunt̉ moduꝫ: his ad eſſe iuncto aduerbio negatiuo negatio plena ꝑfici tur. Que v̓o cū modo ꝓferūtur ſi neceſſarie ſūt ⁊ ad eē negatio iungat̉: vt ea q̄ ⁊ neceſſe ē non eē: ſit nece ſaria negatio. Si vero ipſi neceſſario negatio prepo natur:

Primus. 19 0
natur: ſit neceſſarii negatio affirmatiōi vehementer oppoſita: vt ea q̄ dicit nō neceſſe ē eē. Itē in ꝯtingēti bus ſi ad eē negatio ponat̉: ſit ꝯtingens negatio vt ea q̄ dicit contingit nō eſſe. a. Si v̓o ipſi cōtingēti nega tio iungat̉: ſit ꝯtingētis negatio ꝯtingēti affirmatiōi vehemēter oppoſita: vt ea q̄ dicit nō ꝯtingit eē. Sed qm̄ oīs ꝓpoſitio aut vniuerſalis eſt: aut particularis aut īdefinita: aut ſingularis: ꝓpōit̉ hoc mō vniuerſa lis. Oīs hō legit. ꝑticularis ſic. Socrates legit: neceſ ſe ē: vt ſicut in categoricoꝝ ſyllogiſmoꝝ īſtitutōe mō ſtratū ē ille ſibi maxīe videant̉ oppoſite quecūqꝫ vel vniuerſaliter affirmāt: ſi ꝑticulariter denegat̉: vl̓ vni uerſaliter denege̓t ſi ꝑticulariter affirmet̉: ⁊ q̄ ſingu lares ſūt: ſi illa ꝗͥde ī affirmatōe poſita: illa v̓o ī nega tione: q̄ cū vera ſint: ſi hec eadem rō ad cōtingentes ⁊ neceſſarias referat̉: idē in neceſſariis ⁊ ꝯtingentibꝰ inuenit̉: vt ſi quis dicat oēm. a. terminum eſſe neceſſe eſt: aliuſqꝫ negat dicens non neceſſe ē oēꝫ. a. terminū eſſe. fecit oppoſitā negationē. Et ſi dicat aliꝗs contin git oēm a. terminū eſſe: itaqꝫ aliquis neget: nō cōtin git oēm a. terminum eſſe: fecit oppoſitam negationē In vtriſqꝫ.n. ⁊ modū remouet ⁊ ſignificationem vni uerſalitatis extinguit. Atqꝫ hoc ꝗdē in ſimplicibus ⁊ categoricis ꝓpoſitionibꝰ euenire eſt: de quaꝝ naͣ dili gentius ꝑſecuti ſumus in his voluminibus: q̄ in ſcd̓e editiōis expoſitione π ἕρι ξρμύνιείασ inſcripſimus. Si ꝗs igit̉ ꝓpōnum oīum conditionaliū numeruꝫ q̄ rat ex categoricis poterit inuenire. Ac primū in cōne ris ex duabus ſimplicibus inquirendus eſt hoc mō. Nā qm̄ ꝓpoſitio ſimplex hypothetica ex categoricis duobꝰ iūgit̉ vna eaꝝ vel ineſſe ſignificabit: vel ꝯtīge re eē ſimpl̓r: vel neceſſe eē dupliciter. ꝙ ſi ſūt affirma tiue ꝗnquies affirmatiua enūciatione ꝓponēt̉. Sed qm̄ oīs affirmatio hꝫ oppoſitā negationem. rurſus ꝗnquies negatiua enūciatio poterit ꝓnunciari. Erūt igit̉ in prīa ꝓpoſitōe q̄ vna ꝑs ē hypothetice ꝓpōnes in negatiōe. ⁊ affirmatione cōſtitute modoꝝ ꝓpōnes decē. Scd̓a ēt ꝓpoſitio que pars eſt hypothetice to tidē affirmationibꝰ ⁊ negationibꝰ ꝓponipōt. Erunt igit̉ eius quoqꝫ enunciatiōis decē. Sed cuꝫ prima ꝓ poſitio ſcd̓e ꝓpoſitioni quadā cōſequentia copulet̉: vt vna hypothetica fiat oēs decē affirmatiue: ⁊ nega tiue ꝓpōnes oībus dece̓ affirmatiuis negatiuiſqꝫ ꝓ poſitionibus applicabunt̉. Itaqꝫ complexe centū oēs efficiūt ꝓpōnes he que connexe ex ſimplicibꝰ coniū gunt̉. Scd̓m hunc modū pōt ꝓpoſitionum numerꝰ inueniri in his ꝓpōnibus que ex categorica ⁊ hypo thetica copulant̉: vel q̄ ex duabus conditionalibus fi unt. Nā q̄ ex cōditionali ⁊ categorica cōſtant: vel e di uerſo ex tribꝰ categoricis iūcte ſūt. ꝙ ſi duaꝝ īter ſe p̄ dicatiuaꝝ affirmatiōe vel negatione cōplexio vel eſſe vel neceſſario: vel ꝯtingēter eē qnqꝫ modos centū eſ ficit ꝯpl̓ones: qm̄ tertia ꝓpoſitio vel affirmatiua erit vel negatiua: ⁊ ſi affirmatiua qnqꝫ modis vel ineſſe ſignificās: vl̓ neceſſario ineſſe dupl̓r vel ꝯtingēter in eſſe dupl̓r. Itēqꝫ totidē negabitur modis ſimul n̄ am plius qͣꝫ decies ꝓponet̉. Quo ſit vt tertia ꝓpoſitio cū duabꝰ ſuꝑioribus centū inter ſe modis copulatis atqꝫ ꝯplexis iūcta atqꝫ cōmiſſa mille oēs faciat ꝯpl̓ones. Centū nāqꝫ duaꝝ propoſitionum modi cum decē mo dis tertie propoſitionis cōplicat mille modos perfici unt. Decies.n. centū mille ſunt. Rurſus qm̄ duabus hypotheticis iuncta conditionalis quattuor categori cis copulat̉: ⁊ due inter ſe prime categorice centū cō plexionibꝰ iungebāt̉: neceſſe eſt vt poſteriores quoqꝫ
due centū ꝯplexionibus connectantur. ꝙ ſi centuꝫ ſu perioꝝ propoſitionū categoricaruꝫ modi centū poſte rioꝝ categoricaꝝ modis complicent̉: fient decē milia modi cōplexionū. In illis autem ꝓpoſitionibus que tribus variant̉ figuris: ſiquidē medius terminꝰ ſimi liter ⁊ in prīa ⁊ ī ſcd̓a hypothetica proponatur: mille erunt cōplexiones ad earum ſimilitudineꝫ: q̄ ex tribꝰ categoricis cōnectuntur. Tunc.n. vnus atqꝫ idē ter minus in vtriſqꝫ tres neqꝫ ampliꝰ faciet enunciatōes Simil̓r.n. in vtriſqꝫ proponitur hoc modo. ſi eſt. a. ē. b. ſi eſt. b. eſt. c. hic.n. b. terminus ⁊ ad. a. terminum ⁊ ad. c. poſitus eſt ineſſe ſignificās. Idē in neceſſariis ⁊ contingētibus intelligendū ē. at ſi ita proponat̉. ſi eſt a. eſt. b. ⁊ ſi neceſſe eſt eſſe. b. eſt. vel non eſt. c. due pro poſitiōes cōditionales.i. qͣttuor p̄dicatiue ſiūt. Quo ſit vt ẜm eas q̄ ex p̄dicatiuis quattuor connectuntur: decē milia faciunt ꝯplexiones atqꝫ hi numeri tam in prima qͣꝫ in ſcd̓a vel tertia ſunt inſpiciendi figura. Et nos ꝗdē quātus eē ꝓpoſitionū numerus poſſet aſcri pſimus nunqͣꝫ tn̄ diſſimiliter terminus medius enun ciatur. Nāqꝫ vt fiat extremoꝝ concluſio mediꝰ termi nus intercedit: cuius cōitas extrema coniungit. Qd̓ ſi mediꝰ diuerſis modis in vtraqꝫ ꝓpoſitione dicat̉: nec cōnectuntur extrema. atqꝫ ideo nec ſyllogiſmus ꝗdeꝫ fieri vllus pōt: cū preſertim nec vna quidē propoſitio dici poſſit in qͣ medius terminꝰ diſſimiliter enunciat̉ Longe āt multiplex numerus propoſitionū exiſteret ſi ineſſe ſignificātes ⁊ neceſſarias ⁊ ꝯtingentes affir matiuas negatiuaſqꝫ ꝓpōnes per vniuerſales ⁊ ꝑti culares vel oppoſitas: vel ſubalternas variemꝰ. ſꝫ id nō conuenit qꝛ conditionaliū termini progoſitionum indefinito maxīe enunciantur mō. Atqꝫ ideo ſuperua cuū iudicaui determinataꝝ ẜm quantitatem propoſi tionū q̄rere multitudinē: cum determinate cōditiona les poni nō ſoleāt: fere aūt hypothetice propoſitiōes nec ꝑ neceſſitatē quidē vel per contingens enunciāt̉ ſed ille maxime in vſū collocutionis ducūt̉: q̄ ineſſe ſi gnificant. Oēs v̓o neceſſariam conſequentiaꝫ tenere volunt: ⁊ q̄ ineſſe ſignificant: ⁊ ꝗbus neceſſitas addit̉ ⁊ ꝗbus predicatio poſſibilitatis aptatur. hec.n. termi nis applicatur. Neceſſitas v̓o hypothetice ꝓpōnis ⁊ ratio eaꝝ propoſitionū: ex quibus iungunt̉ inter ſe cō nexiones conſequentiā q̄rit: vt cum dico. Si Socra tes ſedet ⁊ viuit: neqꝫ ſedere eū: neqꝫ viuere neceſſe ē Sꝫ ſi ſedet: neceſſe ē viuere. Itē cū dicimꝰ ſi ſol moue tur: neceſſario venit ad occaſū: tātūdē ſignificat qͣꝫtū ſi ſol mouet̉ veniat occaſum. Neceſſitas.n. propoſitio nis in conſequentie immutabilitate conſiſtit. Itē cuꝫ dicimus ſi poſſibile ē legi libꝝ: poſſibile eſt ad tertiū verſuꝫ ꝑuenire. Rurſus neceſſitas conſequētie ſerua ta eſt. Nā ſi poſſibile eſt legi libꝝ neceſſe eſt id poſſibi le eē: vt ad tertiū verſuꝫ perueniatur. Opponūt̉ aūt hypotheticis ꝓpoſitionibus ille ſole q̄ earuꝫ ſubſtan tiā perimunt. Subſtātia v̓o propoſitionū hypothe ticarum in eo eſt: vt eaꝝ conſequentie neceſſitas vale at ꝑmanere. Si ꝗs ergo recte conditionali repugna bit: id efficit vt eaꝝ deſtruat ꝯſequentiā: veluti cū ita dicimus. ſi eſt. a. eſt. b. nō in ea repugnabit ſi mōſtret aut nō eē. a. aut nō eē. b. ſed poſito quidē. a. on̄dit nō ſtatiꝫ conſeꝗ eē. b. ſꝫ poſſe eē. a. etiā ſi. b. terminꝰ non ſit: ſꝫ ſi negatio ſit: conditionalis eodem deſtruet̉ mō vt cū dicimus ſi eſt. a. b. non eſt. Non on̄dendum eſt aut nō eē. a. aut. b. eē ſed cū ſit. a. poſſe eē. b. terminū Sunt āt hypothetice propoſitiones alie quidem af firmatiue: alie negatiue: ſꝫ de his nūc loquor qͦ in cō

Liber.
ſequentia poſite in connexione eſſe dicūtur. Affirma tiua quidē vt cum dicimus. ſi eſt. a. eſt. b. ſi. a. non eſt. b. eſt. Negatiua ſi eſt. a. non eſt. b. Si non eſt. a. non ē. b. Ad conſequentem.n. propoſitionem reſpiciendum eſt: vt an affirmatiua an negatiua ſit propoſitio iudi cetur. Idē de cōpoſitis propoſitionibus conditionali bus intelligi oportebit. De his aūt propoſitionibus que in diſiunctione ſunt poſite: cum de earuꝫ ſyllogiſ mis tractauero. cōmodius atqꝫ liberius dicaꝫ. Quod partibus conſtent hypothetici ſyllogiſmi. Ypotheticos ſyllogiſmos quos latine condi tionales vocamꝰ: alij ꝗnqꝫ alij quatuor alij tribus conſtare ꝑtibus arbitrantur: quoꝝ mox controuerſiam diiudicabo: ſi prius ꝗ bus noībus taliū partes ſyllogiſmorum ap pellentur oſtendero. Qm̄.n. omnis ſyllogiſmus ex ꝓ poſitionibus texitur prima vel propoſitio vel ſumptū vocatur. Sd̓a vero dicitur aſſumptio his que infert̉ concluſio nuncupatur. Cum.n. ita dicimus. ſi homo ē animal eſt. Homo autem eſt: animal igitur eſt. ea ꝗ dem enunciatio per quā dicimus. ſi homo eſt: aīal ē. propoſitio vel ſumptū vocatur. ea v̓o quā huic adiū ximus. eſt aūt homo aſſumptio dicit̉ tertia concluſio noīatur per quā on̄dimus eſſe aīal qui homo fuerit. Sꝫ qm̄ ſepe euenit: vt ꝓpoſitiōis enunciate cōſequē tia nō ſit veriſimilis ꝓpoſitioni ſepe adiungit̉ appro batio per quā id ꝙ eſt propoſitū: verum eē monſtret̉ Aſſumptio quoqꝫ ſepe ad fideꝫ per ſe non vr̄ idonea huic quoqꝫ iuuamē probationis adiungit̉: vt vera eē videat̉. Quo ſit vt ſepe ꝗnqꝫ partes: ſepe quattuor. Interdū tres hypotheticos ſyllogiſmos hēre contin gat. Nā ꝗnqꝫ conſtabit partibus ſi ⁊ ꝓpoſitio ⁊ aſſū ptio probatiōibus indigebūt. ꝙ ſiue ꝓpoſitio ſiue aſ ſumptio probationū indigebit: qͣdripartitꝰ ē ſyllogi mus. Qd̓ ſi neutra ē approbāda: tripartitus relinꝗt̉ In hac v̓o ſnīa ⁊. M. Tullius eſſe deprehendit̉. In rethoricis.n. ſyllogiſmos quoſdam ꝗnqꝫ partitos eē: quadri partitos alios confirmat. Quibus v̓o talium ſyllogiſmoꝝ non placet ꝑtes vltra ternarium nume rū propagari. Hi propoſitionū probatiōes: atqꝫ aſſū ptionū non putant in ſyllogiſmi ꝑtibus eſſe ponēdas Neqꝫ propoſitionē eſſe: de qua ſyllogiſmus pōt exi ſtere: cui nō cōſentit auditor. ꝙ ſi ꝑ ſe dubia eſt: ea q̄ ꝓpoſitioni dubie adiungit̉ faciens fidem eidē cui ad iungitur ꝓpoſitioni: facit vt idonea ſit ſyllogiſmo: ac ꝑ hoc tūc incipit eē ſyllogiſmi ꝓpoſitio cū talis ꝑ pro bationē reddit̉: vt ex ea aliquid colligi poſſit. tūc v̓o aliquid ex ea colligi pōt: cū probationis auxilio pote rit ab auditore cōcedi. Quocirca mēbꝝ quoddā: ⁊ qͣ ſi fulcimentū dubie ꝓpoſitionis: vel aſſūptionis pro batio eē vr̄ non pars ēt ſyllogiſmi. Sed nr̄a ſnīa his potius accedit qui tribus partibus eum conſtare ꝓ nunciat. Etenim quelibet probatio que vel propoſi tioni vel aſſumptioni copulat̉: propoſitionis eē: vl̓ aſ ſumptionis probatio dr̄. Cuꝫ igitur non ad ſyllogiſ mū ſed ad propoſitionē vel aſſumptioneꝫ referat̉. cu ius eſt probatio: non opꝫ eā ſyllogiſmi proprie parteꝫ videri. Nā illud ꝙ obici pōt: nullus ignorat ꝙ par tium ꝑtes ēt totius eē partes dicantur. Sed plurimū refert vtrum ipſe ſint primitus partes totius. An in ſecundaꝝ partiū poſtremitate ponantur. Amplius ſi ſit per ſe nota probabilis propoſitio totus ſyllogiſmꝰ ꝓbatione nō indiget. Qd̓ ſi ꝑ ſe propoſitionis nulla fides eſt: neceſſe eſt vt ea ꝓpoſitio quodā velut teſtīo nio ꝓbationis indigeat. Non igit̉ ſyllogiſmus ꝓbatione in eo ꝙ ſyllogiſmus eſt indigebit: ſed ꝓpoſitio ſi fide propria deſtituta ſit. Idē ēt de aſſumptione di ci pōt. Quare manifeſtū eſt eoꝝ ſnīam preponendaꝫ ꝙ ſyllogiſmus tribus partibus tm̄ iungitur. Prete rea ſi q̄ propoſitio probationis indigeat. vt eam vera fides ſeqͥtur: aliquo demōſtrabitur ſyllogiſmo. Quo circa quidem fieri poteſt: vt recte ſyllogiſmus pars ſyllogiſmi ſimplicis eſſe dicatur. Ipſam.n. probatio nem propoſitiōis ſyllogiſmum vel ex ſyllogiſmo eſſe neceſſe eſt. His igitur terminatis de his protinus ſy logiſmis: quorum propoſitiones in connexione poſite duobus terminis conſtant exemplificandum vide tur. Horum autem multiplex forma eſt. quattuor.n. ſunt per precedentis propoſitionis affirmationē qui ſunt primi hypothetici atqꝫ perfecti. quattuor vero ſequentis negationē ꝗ cuꝫ demonſtratione indigeant non vident̉ eē ꝑfecti. Prioris vero negatiōe: ⁊ ſequē tis poſitione nullus oīno ſyllogiſmus efficit̉. Oīum igit̉ taliū propoſitionum primum numerus explicet̉: vt qui fiant ex his ſyllogiſmi: facilis acꝗ̄rat̉ agnitio. Sunt āt quatuor. ſi eſt. a. eſt. b. ſi eſt. a. nō eſt. b. ſi nō eſt. a. eſt. b. nō eſt. a. nō eſt. b. Ac de prioribus quideꝫ ſyllogiſmis atqꝫ ꝑfectis primo loco dicēdū eſt. Hori .n. primus modus eſt hic a prima veniens ꝓpoſitione ſi eſt. a. eſt. b. At ꝗ eſt. a. Eſt igit̉. b. cum.n. prima ꝓpo ſitio eam conditionem preponat: vt ſi ſit. a. neceſſe ſit conſequi eſſentiaꝫ. b. termini id aſſumptio qd̓ p̄cedit aſſumit: ac ponit: dicitqꝫ. At ꝗ ē. a. Cōſequitur igitur vt ſit. b. Id.n. ex conſequentia prime propoſitionis ē fectū eſt: At ſi id ꝙ ſequit̉ aſſumendo ponamus: nul lus efficit̉ ſyllogiſmus. Age.n. ſit hmōī conſequentia vt ſi ſit. a. ſit. b. āſſumaturqꝫ ꝙ ſequitur hoc mō. At ē b. nō cōſequitur vt ſit vel non ſit. a. Id vero clarius fiet exemplo. ſit.n. propoſitio. ſi homo eſt: animal ē: aſ ſumaturqꝫ eſſe aīal.ſ. qd̓ ſequitur: nō neceſſe erit ho minem vel eē: vel non eē. Scd̓us vero modus eſt eo rum in ꝗbus prior ꝓpoſitionis pars in aſſumptione reperit̉ ꝗ venit ex ſcd̓a ꝓpoſitione ſuperius digeſta. hoc mō. ſi eſt. a. non eſt. b. at eſt. a. nō eſt igit̉. b. id.n. propoſitū fuerat ſi eēt. a. non eē. b. Sumpto igit̉ p̄ce dente ꝯſequentis eſt facta concluſio. qd̓ ſi ꝯn̄s ſumaſ nullus vr̄ fieri ſyllogiſmus: qꝛ nec conſequit̉ vlla no ceſſitas hoc mō. ſi eſt. a. non ē. b. at non ē. b. non neceſ ſe eſt eē. a. vel non eē. Age.n. ſit propoſitio. ſi ē nigru non ē albū: ⁊ id ꝙ ſequitur aſſumatur. at non ē albij non neceſſe erit eſſe nigꝝ vel non eē: qꝛ cum non album poterit eſſe medium. ¶ Tertius vero moc eſt taliū ſyllogiſmoꝝ qui venit ex tertia ꝓpoſitio quorum in aſſumptione ponitur id qd̓ precedit hͦ modo. ſi non eſt. a. eſt. b. at nō eſt. a. eſt igitur. b. i5 hec concluſio rurſus ex conditione propoſitionis eū nit. id.n. fuerat ꝓpoſitum vt ſi non eēt. a. eēt. b. ꝙ conuertas ⁊ ſumas eē. b. i. ꝙ conſequitur: non neceſ erit eē: vel non eē id qd̓ precedit. Sed huius exēplū non pōt inueniri eo ꝙ ſi ita ꝓponatur vt cū non ſit ſit. b. nihil eē mediū videat̉ inter. a. atqꝫ. b. Sꝫ in hͦ ſi alteꝝ nō fuerit: ſtatiꝫ neceſſe eſt eē alteꝝ. ⁊ ſi alteꝫ fuerit: ſtatim neceſſe eſt alteꝝ non eē vr̄ ergo quod mō ex cōſequenti poſito in his fieri ſyllogiſmꝰ. Sed quātū ad rei naͣm ita eſt. Quātū v̓o ad propoſitioii ipſiꝰ ꝑtinet ꝯditionē: minime conſequit̉. Qd̓ ꝗdē et his patet qͥ ſuperius dicta ſunt. In vtriſqꝫ ſuꝑiorit modis ꝯſequēti poſito nihil ex neceſſitate collectū ē hic v̓o tertiꝰ modus quātū ad cōplexionē ꝓponuꝫ tinet in quo ſi id ponendo ꝙ ſequebat̉ aſſumit̉: nullp

Primus. 1 9 1
efficit ſyllogiſmū. Quātū v̓o ad reꝝ nāͣm: in ꝗbus ſo lis he ꝓpōnes enunciari poſſunt: vr̄ eē neceſſaria cō ſequentia hoc mō. vt ſi dies non ē: nox ſit. ſi nox ſit: di es non ſit ex neceſſitate conſequit̉. ſimileſqꝫ ſunt ſyllo giſmi his ꝗ in diſiunctione ſunt ꝯſtituti: de ꝗbus pau lo poſteriꝰ ꝯmemorabo: quorūqꝫ ad illos ⁊ dr̄ias ⁊ ſi militudines dabo. ¶ Quartus modus ē ex quarta ꝓ poſitione: cū ita ꝓponitur. ſi. a. non ē. b. nō ē. at nō ē. a. nō ē igit̉. b. Rurſus.n. id conſeꝗ ex ꝓpoſitiōe mon ſtrat̉: q̄ ꝓpoſuit nō fore. b. ſi. a. prior terminꝰ nō fuiſ ſet. At ſi id qd̓ ſeꝗt̉ aſſumamus: nulla vr̄ fieri poſſe ne ceſſitas: veluti ſi ita dicamꝰ. nō ē āt. b. nō neceſſe erit eē: vel non eē. a. Age.n. ꝓponat̉: ſi aīal nō ē: nō eē ho minē aſſumaturqꝫ. at nō ē hō: nō neceſſe ē vt vel ſit: vl̓ nō ſit aīal. Demōſtratū igr̄ ē ī hmōi ſyllogiſinis ſi id qd̓ p̄cedit ponēdo aſſumit̉. ꝑfectos atqꝫ ex ipſis ꝓ poſitionibꝰ ꝓbabiles: ⁊ neceſſarios fieri ſyllogiſmos Si v̓o id ꝙ ſeꝗtur ponendo aſſumatur: nullā fieri ne ceſſitatē p̄ter in tertio mō: ꝗ cū ſit ſimilis his ſyllogiſ mis. qui per diſiunctionē ꝓpoſitis enunciationibꝰ fi unt: vr̄ in rebus de ꝗbus proponi pōt: ſeruare neceſ ſitatē: cū in cōplexione non ſeruet: ꝙ ex ceteris tribꝰ modis arguitur primo: ſecundo atqꝫ quarto: in qui bus ſumpta ſequente ponende propoſitionis parte ni hil ex neceſſitate conficitur: ac de his quidem ſyllo giſmis: qui duobus terminis iunguntur: quorum pri ma pars propoſitionis ponendo aſſumitur: quantuꝫ ad inſtitutionis pertinet modum ſufficienter expreſſi mus. Nunc vero dicendū eſt de his quoꝝ conſequēs propoſitionis ita ſumitur: vt perimatur. Ex his quat tuor fiunt modi: cum prior propoſitionis ꝑs nō poſſit in aſſumptione perimi. vt vlla ſyllogiſmi neceſſitas conſequitur. eſt igitur primus modus talium ſyllogiſ morū a prima propoſitione veniens hic. Si eſt. a. eſt. b. at nō eſt. b. non eſt igr̄. a. hic igitur. b. terminus ꝗ ī prima ꝓpoſitione conſequens fuerat: in aſſumptiōe eſt interēptus: vt. a. terminus ꝗ propoſitionis prima ꝑs fuerat interimeret̉: eaqꝫ neceſſitas tali rōne ꝓba bitur. propoſitū nāqꝫ eſt. ſi. a. ſit. b. eſſe. Et aſſumptio facta eſt vt ꝯſequens ꝑs propoſitionis interimeret̉. i. non eſſe. b. Dico qꝛ conſequitur non eſſe. a. nā ſi pōt eſſe. a. cum non ſit. b. fruſtra erit propoſitio: que ait ſi a. ſit eſſe. b. at qui ea propoſitio valet. cū igitur ſit. a. ē b. Qd̓ ſi cū non ſit. b. ſit. a. quod.ſ. ex aſſumptione ꝓ ponitur: idē. b. erit: ⁊ non erit. nō erit: qꝛ. b. non eē ꝓ ponit aſſumptio: erit aūt: quia ſi eſt. a. erit. b. quod fi eri nō pōt. Non igit̉ ſi. b. nō fuerit erit. a. hic ē ergo primus modus taliū ſyllogiſmoꝝ: qui ex interēpta ꝑ te conſequenti propoſitionis fiūt: ꝗ non ſunt perfecti neqꝫ ex ſe cogniti: ſꝫ indigent quā ſuperius propoſui: vel alterius cuiuſlibet ꝓbationis: vt veri eē mōſtrēt̉ Qd̓ ſi prima pars ꝓpoſitionis interimat̉: non erit ſyl logiſmus. age.n. ita dicamus. ſi eſt. a. eſt. b. at nō eſt. a non ſequit̉: vt ſit vel nō ſit. b. vt ēt demonſtremꝰ exē plo. Sit.n. propoſitio ſi homo eſt: animal eſt. Si hō non eſt non neceſſe eſt eē vel non eſſe aīal. Secundus modus per contradictionē aſſumptionis: ꝗ a ſcd̓a ꝓ poſitione deſcendit: ille eſt cū ita proponimus. ſi eſt. a. non eſt. b. At qui. b. eſt. igitur. a. nō eſt. Hic.n. rur ſus cum ſcd̓a ꝑs ꝓpoſitionis. b. nō eē diceret ſi. a. fuiſ ſet aſſumptio. b. eſſe. ꝓnunciat. Affirmatio autē peri mit negationē: per aſſumptionē conſequit̉ vt. a. non ſit hoc mō. Sit.n. propoſitio. ſi. a. eſt. b. nō. ē: ⁊ ſit. b. Dico qꝛ non erit. a. na ſi erit. a. cū ſit. b. idem. b. erit. ⁊ non erit. Nō erit ꝗdem ex prima propoſitione q̄ dicit
ſi eſt. a. non eſt. b. erit autem per aſſumptioneꝫ: ergo dicimus eſſe. b. At ſi precedens pars propoſitionis auferatur non fiet vlla neceſſitas. Age.n. in hmōi propoſitione. Si. a. eſt. b. non eſt. ita dicamus. At qui non eſt. a. non conſequit̉ vt ſit vel non ſit. b. Id vero tali arguitur exemplo. Dicemus.n. ſi nigrum eſt: al bum non eſt. Aſſumamuſqꝫ non eſſe nigrū: non ſtatiꝫ conſequitur: vt vel album ſit vel non ſit. Pōt.n. eſſe aliquid mediorum. Tertius modus ille eſt ex tertia ꝓ poſitione deductus: cū ita proponit̉. Si. a. non eſt. b. eſt. b. autē non eſt. a. igitur eſt. Hic quoqꝫ conſequēs pars propoſitionis aſſumpta eſt: ⁊ cum in propoſitio ne affirmaretur: in aſſumptione negata eſt: ⁊ eſt rata conſequentia perficiens ſyllogiſmum hoc mō. Nam ſi verum eſt: cū non ſit. a. eſſe. b. dico qꝛ ſi. b. non ſit ē. a. nā ſi poterit cū. b. non ſit nō eſſe. a. fruſtra ē prīa ꝓ poſitio qͥ dicit. cum nō ſit. a. eſſe. b. eritqꝫ. b. ac nō erit Non erit quidē ex ea aſſumptione: q̄ proponit non eē b. erit autem quia ſi. a. terminus eſſe negabitur poſi to non eſſe. b. termino cū non ſit. a. erit. b. ꝙ eſt īpoſſi bile. Non igitur poteſt fieri: vt cū non ſit. b. ſit. a. Cō ſequitur igitur: vt cum nō ſit. b. ſit. a. quod ſi prior ꝑs propoſitionis que precedens eſt auferatur: nullus eſt ſyllogiſmus hoc modo: vt cum dicemus ſi. a. non eſt eſſe. b. ſi aſſumamus. At qui eſt. a. nihil euenit neceſ ſario: vt vel ſit. b. vel non ſit ſecundū ipſius ꝯplexio nis naturā. nam hic quoqꝫ vt in his in quibus in aſ ſumptione ſecundus terminus ponebatur: dicendum eſt ſcd̓m ipſius quidē cōplexionis naͣm nullū fieri ſyl logiſmum. Scd̓m terminos vero in quibus ſolis dici poteſt: neceſſe eſt. ſi. a. fuerit. b. non eſſe. in contrariis enim tantū ⁊ immediatis.i. medium non habētibus hic ſola propoſitio vere poterit predicari: velut cū di cimus: ſi dies non eſt: nox eſt: ſiue non fuerit dies nox erit: ſiue non fuerit nox dies erit. ſiue dies fuerit nox non erit: ſiue nox fuerit dies nō erit. Quartus modꝰ eſt horum ſyllogiſmorum ex quarta ꝓpoſitione deſcē dens: cuius hec prima propoſitio eſt: ſi nō eſt. a. non ē. b. eſt aūt. b. erit. igitur. a. hic quoqꝫ ſecunda pars pro poſitionis aſſumpta eſt: ⁊ qm̄ in negatione eadē fue rat poſita aſſirmatiōe eſt interempta. Affirmatio.n. vim negationis interemit. hic quoqꝫ eodē modo ſyl logiſmi neceſſitas cōtinetur. nā ſi poſito cū non ſit. a nō eſſe. b. aſſumatur eſſe. b. dico qꝛ conſequens ē ēt. a. eſſe. nam ſi poteſt cum ſit. b. non eſſe. a. fruſtra eſt prima propoſitio: que cum a non ſit. b. non eſſe ꝓnun ciat. fiet igitur rurſus vt idem. b. ſit. ac nō ſit. Ex aſſū ptione namqꝫ erit. b. ita enim dicitur at. b. eſt. Si ve ro hoc poſito poſſit non eſſe. a. rurſus. b. non erit qꝛ prima propoſitio ait. ſi non ſit. a. non eſt. b. quod eſt ī poſſibile. quod ſi ea portio propoſitionis que prece dens eſt: auferatur: nihil euenit neceſſarium. Age.n. ita dicamus. ſi non eſt. a. nō eſt. b. Aſſumamuſqꝫ at ꝙ eſt. a. non conſequitur: vt vel eſſe vel non eſſe neceſſa rio. Concludatur vt in hoc ſyllogiſmo: ſi non eſt aīal non eſt homo: at qui eſt animal: non neceſſe eſt eē ho minē vel non eſſe. hi igitur quattuor ſyllogiſmi imꝑ fecti dicuntur: idcirco qm̄ per ſe non hn̄t apertā atqꝫ perſpicuam conſequentie neceſſitatem: eaqꝫ illis ex ꝓ latione conficitur. vt igitur breuiter cōcludendum ſit in hypotheticis ſimplicibus ſyllogiſmis connexas ha bentibus propoſitiones. quoquomodo factis ſi quidē prima pars propoſitionis aſſumitur. ſi ea proponitur fiūt quatuor ſyllogiſmi per ſe cogniti atqꝫ ꝑfecti. Si vero id quod cōſequitur aſſumatur nulla eſt ſyllogi

Liber.
mi neceſſitas: niſi in tertio tantūmō qui non ꝓpter ꝯplexionis naͣm: ſed ꝑꝑ terminoꝝ contrarietatē: in ꝗ bus ſolis dici pōt: vr̄ concluſionis neceſſitatē tenere. itaqꝫ ſi quidā in aſſumptione ex his q̄ in propoſitione ſunt pronunciata: ponāt̉ quattuor: vel ꝗnqꝫ neceſſe ē fieri ꝑfectos ſyllogiſmos. Perfectos qͣtuor: vbi pri ma pars propoſitiōis. v. v̓o vbi ſcd̓a pars propoſitio nis ponēdo aſſumit̉. ſi non ad cōplexionis naͣm: ſꝫ ad terminos aſpiciamus. ſi quidē vero ex his in aſſūptio ne: q̄ prima ꝓpoſitio enūciat: auferat̉ ſi q̄ eſt conſe quens ꝑs propoſitionis auferat̉ fient imperfecti ꝓba tione indigētes quattuor ſyllogiſmi: Si v̓o prior pro poſitiōis ꝑs auferat̉: nulla erit neceſſitas ſyllogiſmi: niſi in tertio tm̄: vbi nō facit neceſſitatē cōplexio: ſed terminoꝝ naͣ. quocirca hic quoqꝫ quattuor vel qnqꝫ fiunt ſyllogiſmi. quattuor quidē. ſi ſcd̓a ꝑs propoſitio nis fuerit interēpta. Quintus v̓o ſi eū non cōplexiōis nā. ſed terminoꝝ ꝓprietas metiatur. Quocirca ſi ex duobus terminis ꝓpoſitio prīa cōſtat. viii. ſunt vel. x. nec amplius ſyllogiſmi. ac de his quidē conditionali bus ſyllogiſmis quoꝝ ꝓpōnes cōnexe ſunt ⁊ ex dua bus p̄dicatiuis ſimplicibus ꝯſtant: ſufficienter expedi tū eſt. Nūc de his ſyll̓is dicendū eſt: ꝗ ex p̄dicatiua ⁊ hypothetica p̄dicatiuaqꝫ ꝯnectunt̉. Hoꝝ āt facile cō plexiones oīum ſyllogiſmoꝝ apparebunt: ſi prius ea rū numerus exponat̉. Sūt igit̉ priores quidē: q̄ ex p̄ dicatiua atqꝫ hypothetica conectunt̉ he. Si ſit. a. cuꝫ ſit. b. eſt. c. ſi ſit. a. cū ſit. b. non eſt. c. ſi ſit. a. cū non ſit. b. eſt. c. ſi ſit. a. cū nō ſit. b. nō eſt. c. Si nō ſit. a. cū ſit. b eſt. c. ſi non ſit. a. cū ſit. b. non eſt. c. Si nō ſit. a. cū non ſit. b. eſt. c. ſi nō ſit. a. cū non ſit. b. nō eſt. c. Ac primū q̄ ſit eaꝝ naͣ: videbitur eſſe tractandū. Neqꝫ ēt quoquo mō conditio ponat̉: conditionalis propoſitio fiet: ſꝫ ſi illa conſequentia ꝑꝑ poſitam veniet conditionē. nam ſi quis ita dicat. ſi hō eſt: cū ſit animal: animatum eſt non vr̄ facere appoſita conditio conſequentie neceſſi tatē. Nam etiam ſi non ſit homo: nihilominus tamē: cū ſit animal: animatum eſt. at ſi ita ponatur: ſi ſit hō cū ſit aīatum eſt animal videtur. Conſequentie ratio in conditione conſiſtere. Neqꝫ enim neceſſe eſt cū aīa tum ſit aīal eſſe: niſi hō vel aliquid tale fuerit: ꝙ aīa tum eſſe proponitur. Tunc.n. ꝙ animatuꝫ eſt animal eſſe neceſſe eſt: homo namqꝫ vel quodlibet aliud tale aīatuꝫ eſt. Per ſingulas igit̉ propoſitiones eundum eſt ⁊ ſpectanda eaꝝ ſingulaꝝ natura hoc modo. Pri ma propoſitio ꝙ quū enūciat̉. Si eſt. a. cū ſit. b. eſt. c. talis eſſe debet. vt. b. quidē poſſit eſſe ēt preter. a. ſi tn̄ a. fuerit. b. non eſſe non poſſit. Rurſus idem. b. termi nus poſſit etiā eſſe: cum non eſt. c. nec ſit neceſſe. vt. b. poſito ſit etiam. c. ſed tunc tantū neceſſe ſit eſſe. c. qn̄. b. terminus. a. terminū ſequit̉: vt ſi ſit. a. homo. b. ani matum. c. aīal. animatū enim ⁊ preter hominē: ⁊ an mal eſſe pōt. Si vero ſit homo: animatū neceſſe ē eē ⁊ cum animatū hoīs eſſentiam conſequit̉: conſequit̉ vt ipſum aīatum ſit animal. ¶ Item ſecundā propoſi tionē: que ait: ſi eſt. a. cū ſit. b. non eſt. c. hmōi eē opor tebit. vt. b. quidē preter. a. eſſe poſſit. ſed cum fuerit. a etiam. b. neceſſe eſt eē. at vero. c. tale ſit vt ſimul ꝗdeꝫ cum. a. eſſe non poſſit. cū. b. v̓o eſſe poſſit. ⁊ nō eē. ſed tunc tantū. c. cū. b. eſſe non poſſit: qn̄. b. terminus. a. terminū ſequitur. vt ſi ſit. a. hō. b. animatum. c. inſen ſibile. Namqꝫ aīatū preter hominem eſſe poteſt. at fi homo ſit: vt ſit aīatum neceſſe eſt inſenſibile vero po teſt eſſe aīatum ⁊ nō eſſe. Sed tunc inſenſible: ⁊ aīa tum non cōueniunt: cum idcirco eſt aīatum: cum hō
eſſe predictus eſt. Tertia vero propoſitio. a. quidē ter minum debet hēre: qui nunquā ſimul eſſe poſſit. cū. h termino. c. v̓o terminū talē eſſe oportebit: vt poſſit eē quidē ⁊ non eſſe: ſi non fuerit. b. ſed tunc tantū necet ſe ſit eſſe. c. terminū. ſi. b. terminus non ſit: ſi idcirco fi eſt. b. qm̄. a. terminus eē predictus eſt. vt ſi ſit. a. hō. b inanimatū. c. ſenſibile. Nam ſi eſt homo: non eſt ina nimatū ſenſibile vero eē pōt ſimul ⁊ non eē: cum ina. nimatū non ſit. Poſſunt.n. eſſe: q̄ nec inanimata ſūt. nec ſenſibilia: vt arbores. Idem tn̄ ſenſibile neceſſe ē eſſe: cū etiaꝫ inanimatum ſit: ſi idcirco inanimatū nō eſt. qꝛ homo eſſe predictus eſt. Rurſus quarta prop ſitio huius eē debet proprietatis: vt. b. quidē termi nus nullo mō eē poſſit. ſi fuerit. a. at vero. c. poſſit eē ⁊ nō eē ſi non fuerit. b. Sed tunc tm̄. c. cum non ſit. b nō eſſe neceſſe ſit: ſi. b. terminus nō ſit. qꝛ. a. terminuꝫ prius eē ꝓpoſitus eſt. vt ſi ſit. a. hō. b. inanimatum. c inſenſibile. inanimatum non erit ſi fuerit hō. inſenſibi le vero pōt eē ⁊ non eē. ſi non ſit inanimatum. Tunc tn̄ inſenſibile non eē neceſſe eſt cum inanimatum non ſit cū idcirco inanimatū non eſt: qꝛ homo eē predictꝰ eſt. ¶ Quinta vero propoſitio tales habere terminos debet: vt. a. quidē ſi nō ſit neceſſe ſit eē. b. ſed. b. termi nus ſit: poſſit ⁊ eē ⁊ non eē. c. Tunc. tn̄. c. eē neceſſe ſit cū fuerit. b. cū idcirco ē. b. quia. a. terminus eē nega tus eſt: vt ſi ſit. a. quidē aīatum. b. vero inſenſibile. c. ī uitale. igit̉ ſi non ſit aīatum: ſtatiꝫ conſequit̉: vt ſit in ſenſibile. inuitale aūt pōt eē: ſi ſit inſenſibile: vt lapis Pōt vero non eē inuitale: ſi ſit inſenſibile: vt ſūt ar bores. Sed tunc tm̄ poſito inſenſibili conſequit̉: vt īui tale eē neceſſe ſit: cū idcirco eſt inſenſibile: qꝛ nō ē ani matū. ¶ Sexta vero ꝓpoſitio tales hēre terminos de ſiderat. vt. b. quidē eē neceſſe ſit: ſi non fuerit. a. at v̓o c. terminus ſi ſit. b. vel eē vel non eē poſſit. Tunc tn̄. c non eē neceſſe ſit. Cū ſit. b. qn̄ idcirco eſt. b. quia. a. ter minus non eē poſiius eſt. veluti ſi ſit. a. aīatum. b. in ſenſibile. c. vitale. Nā neceſſe ē eē inſenſibile: ſi nō fu erit aīatum. cuꝫ vero ſit inſenſibile: fieri quidem pōt vt non viuat veluti lapis: fieri aūt poteſt vt viuat ve luti arbor. Tunc tn̄ neceſſe ē non viuere: cū ſit inſenſi bile: qn̄ idcirco eſt inſenſibile: qꝛ animatuꝫ non eē ꝓ poſitū eſt. Septimus modus talibus terminis debet eē contextus: vt. b. quidem ſine. a. eſſe non poſſit. c. āt ſi non ſit. b. eſſe ⁊ non eſſe poſſit. Tunc tn̄ neceſſe ſit c. terminum eē: ſi non ſit. b. cum idcirco. b. non eē poſ tum eſt: qm̄ fuerit. a. ante denegatū. Sit.n. a. anim tum quidē. b. vero ſenſibile. c. inuitale. Senſibile ig eē non poteſt niſi fuerit animatum. Si igitur non fu erit aīatum: non erit ſenſibile: ſi vero non ſit ſenſibil pōt eē inuitale: velut in lapidibus idem poteſt non ē velut in arboribus. Tunc tn̄ ſenſibili denegato inuit le neceſſe eſt eē: cū idcirco non eſt ſenſibile. qꝛ anima tum non eē poſitū eſt. ¶ Octaua ꝓpoſitio his termi nis concordanda eſt: vt. b. terminus eē nō poſſit: ſi n̄ fuerit. a. cū v̓o non ſit. b. terminus. c. ⁊ nō eē ⁊ eē po ſit. Sꝫ tūc neceſſe ſit. c. terminū non eē cū non fuerit. b. Cū idcirco non eſt. b. qꝛ. a. terminus prius eſſe ne gatus vt eſt. ſi ſit. a. quidē aīatum. b. vero ſenſibile. c. vitale. ſenſibile igitur eē non pōt niſi fuerit aīatum Idem tn̄ ſenſibile ſi non ſit: ⁊ eſſe ⁊ non eē vitale por non eē vt lapides ⁊ eē vitale vt arbores. Tunc tn̄ ne ceſſe eſt vitale non eē: ſi non ſit ſenſibile cum idciret ſenſibile non eſt qꝛ prius aīatum eſſe negatum eſt. E his igitur cōſtat. c. terminū quoquomodo fuerit. b. i conditionalibus ꝓpoſitionibus q̄ in tota enunciatio ne poſt

19 2
Primus.
ne poſt predicatiuas locant̉ poſſe: tā loco affirmatio nis quā loco negationis aſſumi: Ex ꝗbus aſſūptioni bus fiunt ꝯplexiones varie ſyllogiſmoꝝ. His ita ex peditis de oībus in cōe precipiendū videtur. nā cum ſint octo propoſitiōes: que ex predicatiua hypotheti caqꝫ connectuntur: q̄ ſuperius aſcripte ſunt: eaꝝ qua tuor ita faciūt ꝯſequentiā: ſi. a. terminus ſit. Quatu or v̓o ita cōditionem proponūt. vt. a. terminus nō ſit Fiunt v̓o ex his ſyllogiſmi hoc mō ex prima propoſi tione. ſi eſt. a. cū ſit. b. eſt. c. At qui eſt. a. cū igitur ſit. b eſt. c. vel ſic. At cū ſit. b. nō eſt. c. non eſt igr̄. a. Poſſe āt huiuſmodi eſſe aſſumptionē ex ſuperius deſcripta propoſitionum naͣ cognoſcitur. ¶ Ex ſecunda propoſi tione ſi eſt. a. cū ſit. b. nō eſt. c. At qui eſt. a. Cū igitur ſit. b. non eſt. c. vel ita. At ꝗ cū ſit. b. eſt. c. non eſt igit̉ a. ¶ Ex tertia ſi eſt. a. cuꝫ nō ſit. b. ē. c. at qui eſt. a. cuꝫ igit̉ non ſit. b. eſt. c. vel ita. at qui cū non ſit. b. non eſt c. non eſt igr̄. a. ¶ Ex quarta ſi eſt. a. cū non ſit. b. non eſt. c. At ꝗ eſt. a. cuꝫ igitur non ſit. b. non eſt. c. vel ita. At ꝗ cū non ſit. b. eſt. c. non eſt igit̉. a. In his igitur qͣ tuor propoſitionibus in ꝗbus. a. terminus eē proponi tur ſi aſſumptū fuerit eundē. a. terminū eē. c. terminū vel eē vel non eē monſtrat̉. idē vero. c. terminus ſi aſ ſumatur: ſi quidē cū eſt non eē: vel cū non eſt eē aſſu matur. a. terminus nō eē monſtrabit̉. ¶ Ex ꝗnta etiā propoſitione ita ſyllogiſmi fiunt. ſi non eſt. a. cum ſit. b. eſt. c. At ꝗ non eſt. a. cum igit̉ ſit. b. eſt. c. vel ita. At qui eſt. a. cum igit̉ ſit. b. non eſt. c. vel ita. at qui cū ſit b. non eſt. c. eſt igit̉. a. vel ita. at qui cū ſit. b. eſt. c. non eſt igitur. a. Quod idcirco euenit vt hmōi propoſitio quattuor colligat ſyllogiſmos. qꝛ in his tm̄ ſi non ſit aliꝗd: aliud eē proponi pōt: in ꝗbus ꝯͣria medietati bus carēt. in his.n. vel interempto altero alteꝝ ponit̉. vel poſito altero alteꝝ ꝑimit̉. ¶ Ex ſexta ſi n̄ ſit. a. cū ſit. b. nō eſt. c. at nō eſt. a. cū igr̄ ſit. b. nō eſt. c. vel ita. At qui cū ſit. b. eſt. c. igit̉ eſt. a. ¶ Ex ſeptima ſi non eſt a. cū non ſit. b. eſt. c. At non eſt. a. cuꝫ igitur nō ſit. b. ē c. vel ita. At qui eſt. a. cū igit̉ non ſit. b. non eſt. c. vel ita. At qui cū non ſit. b. non eſt. c. ē igitur. a. vel ita. at qui cū non ſit. b. eſt. c. non ē igitur. a. in hac quoqꝫ cō plexione propter eandē cauſam quatuor cōplexiones fiunt. ¶ Ex octaua. Si nō ē. a. cum non ſit. b. non eſt c. At ꝗ non eſt. a. cū igitur non ſit. b. non eſt. c. vel ita. At qui cū nō ſit. b. eſt. c. eſt igitur. a. In his quattuor quoqꝫ ꝓpoſitionibus ſi quidē. a. non eſſe aſſumat̉. c. terminus vel eē vel non eſſe ꝯcluditur. ſi vero. c. cū ē non eſſe: vel cū nō eſt eſſe aſſumat̉. a. terminus ſemꝑ eſſe cōcluditur: niſi in ꝗnto ⁊ ſeptimo tantum modis vbi cū. c. eſſe aſſumitur. a. non eſſe monſtrat̉. Oīum vero cōis eſt ratio preter quintū ⁊ ſeptimū modū vt fi. a. terminus ita aſſumatur: qūo qn̄ in prima enun ciatione propoſitus eſt: conditio q̄ ſequit̉: in conclu ſione firmetur. Si vero cōditio que ſeꝗtur contrario mō atqꝫ in enunciatione propoſita eſt aſſumat̉: cathe gorica ꝓpoſitio prima eſt in terminat̉. In ſeptimo ve ro vel ꝗnto mō quoqꝫ rōne ſit aſſumptū alterum: in vtriſqꝫ ꝑtibus faciet ꝯcluſionē itaqꝫ. x. ⁊. viii. vel. xx. fi unt ſyllogiſmi potius. Octo quidē ſi. a. terminus vt ē ꝓpoſitus. viii. vo ſi. c. terminus conuerſo mō atqꝫ in propoſitiōe eſt poſitus: aſſumat̉. Quattuor vero ex ſe ptimo vel ꝗnto modis vtrobiqꝫ facientibus cōcluſio nē. Reliquis vero cōplexionibus nulla eſt conſequē tia neceſſitatis. vt aūt planior intellectus fieret: ip̄as ꝓpoſitiones cū ſuis terminis poſitas annotaui: vt.ſ. predictos aſſumptionū modos non rōne ſolū demōſtratio fieret: veꝝ etiā per exemplum currentibus do ctrina clarior eluceret ſi eſt. a. hō. cum ſit. b. anīatum eſt. c. animal. Si eſt. a. hō. cum ſit. b. animatū: non eſt c. inſenſibile. Si eſt. a. hō. cuꝫ non ſit. b. inanimatū ē: c. ſenſibile. Si eſt. a. hō. cum non ſit. b. inanimatum: non ē. c. inſenſibile. Si non eſt. a. aīatum: cum ſit. b. ſ ſenſibile: eſt. c. inuitale. Si non eſt. a. animatum: cum ſit. b. inſenſibile: non eſt. c. viuens. Si non eſt. a. aīatū cum non ſit. b. ſenſibile: eſt. c. inuitale. Si non eſt. a. aīatum: cum non ſit. b. ſenſibile nō eſt. c. vitale. Expe ditis igit̉ his ſyllogiſmis: ꝗ ex talibus propoſitionibꝰ fiunt: que ex prima predicatiua: ⁊ ſecunda hypotheti ca copulant̉: nunc ad eos tranſitū faciamus: ꝗ ex pri ma conditionali. ſcd̓a vero predicatiua nectūt̉ quaꝝ oīum numerus ponendus eſt: vt de ꝗbus loquimur: lector agnoſcat: Si cū ſit. a. eſt. b. eſt. c. Si cū ſit. a. eſt b. non ē. c. ſi cū ſit. a. non eſt. b. eſt. c. ſi cuꝫ ſit. a. non ē b. non eſt. c. ſi cū non ſit. a. ē. b. eſt. c. ſi cū non ſit. a. eſt b. non ē. c. ſi cū non ſit. a. non eſt. b. eſt. c. ſi cum nō ſit. a. non ē. b. non ē. c. Prima igitur propoſitio tales hē re terminos debet: vt. a. quidē poſſit eſſe preter. b. ⁊. c. Sꝫ tunc ſi. a. fuerit. c. eē neceſſe ſit: cū. a. terminum b. terminus ſubſeꝗtur: vt ſi ſit. a. quidē aīatum. b. hō c. aīal. aīatum namqꝫ ⁊ preter hoīem ⁊ preter anīal eſſe pōt. Tunc vero id qd̓ aīatum eſt: eſſe animal ne ceſſe ē: ſi id quod eſt aīatum homo ē. Secunda ꝓpo ſitio talibus terminis cōtexenda ē: vt. a. quidē preter b. ⁊ preter. c. ⁊ cū eiſdem eſſe poſſit. Tunc tn̄ neceſſe ſit non eſſe. c. cū ē. a. ſi poſito. a. b. ſequat̉: vt ſi. a. ſit aīatum. b. hō. c. equus. Aīatum quippe: vt ⁊ homo: vel equus ſit fieri pōt. Tunc vero neceſſe eſt id quod aīatū ē non eſſe equum: ſi id ipſum quod aīatū eſt ho mo fuerit. Tertia propoſitio his terminis copulat̉: vt a. quidē cū. b. ⁊. c. vel eſſe: vel non eſſe poſſit: tunc tn̄ neceſſe ſit ſimul eſſe cū. c. ſi poſito. a. termino. b termi nus abnuat̉: vt ſi ſit. a. aīatum. b. animal. c. inſenſibi le. Nam ꝙ aīatum eſt: vel aīal: vel non animal: vel in ſenſibile: vel non inſenſibile eſſe pōt. ſed tunc neceſſe eſt id qd̓ aīatum ē eſſe inſenſibile: ſi aīato poſito aīal abnuatur. Quarte propoſitionis hi termini ſunt vt. a quidē cū. b. ⁊ cum. c. eſſe: ⁊ non eſſe poſſit. Tunc vero ab eo. c. modis oībus ſeꝑetur: ſi poſito. a. termino. b. terminus abnuat̉ vt ſi ſit. a. quidē aīatū. b. aīal. c. hō Nam quod aīatum eſt: ⁊ animal eſſe: ⁊ non eſſe itēqꝫ homo eſſe ⁊ non eſſe poteſt: tunc tn̄ neceſſe ē vt cū ſit aīatum non ſit homo. Cum poſito aīato eſſe animal denegatur. Quinta vero propoſitio his terminis cō nectitur: vt ſi nō ſit. a poſſit eē ⁊ non eſſe. b. ⁊. c. Tunc tn̄ cum non ſit. a. c. terminū eſſe neceſſe ſit: ſi poſito fi eſſe. a. eſſe. b. terminū conſequat̉: vt ſi ſit. a. quidē īui tale. b. hō. c. animal. Naꝫ ſi non ſit inuitale: tūc poſſit hō ⁊ animal eē vel non eſſe. at tunc neceſſe eē eſt a ni mal negato inuitali: ſi cū inuitale negabit̉ eē hoīem ſubſequat̉. Sextā vero propoſitionē talia debent mē bra contingere: vt ſi non ſit. a. terminus. b. vel. c. ⁊ eē vel nō eē poſſint. Tūc vero. a. termino. c. nō eē neceſ ſe ſit cū negationē. a. termini. b. termini affirmatio co mitabit̉: vt ſi ſit. a. inuitalis. b. hō. c. equus. Nā ꝙ nō ē inuitale: pōt vel homo vel equus eē vel non eſſe. ſꝫ neceſſe ē nō eſſe equū inuitali denegato: ſi negationē inuitalis: hoīs poſitio ſubſequatur. ¶ Septime pro poſitiōis hos eſſe terminos oportebit: vt ſi n̄ ſit. a. ter minis. b. ⁊. c. ⁊ eē: ⁊ nō eē poſſint. Sed tunc neceſſe ſit eſſe. c. terminū: ſi negationē. a. termini. b. termini ne gatio ſubſequatur. vt ſi ſit. a. animal. b. aīatū. c. inui

Liber.
tale. animal quidem ſi non ſit animatū ⁊ inuitale eſſe ⁊ non eſſe poſſit. Tunc vero neceſſe eſt ſi aīal nō ſit in uitale eſſe: qn̄ ſi aīal non ſit: non erit animatum. Octa ua propoſitio eſt. cum negato. a. termino poſſunt eſſe ⁊ non eſſe. b. atqꝫ. c. termini. Sed tunc neceſſe eſt ſi. a. terminus abnuatur non eſſe. c. terminū. cum negatio nem. a. termini. b. termini negatio ſubſequetur. vt ſi ſit. a. inuitale. b. aīal. c. homo. Si igitur non ſit inuita le: pōt eſſe ⁊ non eē animal ⁊ hō. ¶ His igitur expedi tis illud in cōe dicendū eſt: ꝙ ſuperiores quattuor ꝓ poſitiones ita faciunt conditionem: ſi fuerit. a. Poſte riores vero ſi non fuerit: ex quibus oībus ſyllogiſmi tali ratione naſcuntur. ¶ Ex prima propoſitione. Si cum ſit. a. eſt. b. eſt. c. At cum ſit a. eſt. b. eſt igitur. c. vl̓ ita. at non eſt. c. cum igit̉ ſit. a. non eſt. b. Poſſe vero fieri tales concluſiones. ex ſuperius deſcriptarum ꝓ poſitionū natura cognoſcimus. poterat.n. a terminꝰ eſſe: ⁊ non eſſe cum. b. ¶ Item ex ſecunda. ſi cum ſit. a eſt. b. non eſt. c. At cum ſit. a. eſt. b. non eſt igit̉. c. vel ita. atqꝫ eſt. c. cum igitur ſit. a. non eſt. b. ¶ Ex tertia vero vtrobiqꝫ aſſumptis terminis collectiones fiunt vt ſi cum eſt. a. non eſt. b. eſt. c. At cuꝫ ſit. a. non eſt. b. eſt igitur. c. vel ita. At cum ſit. a. eſt. b. non eſt igitur. c. vel ita. At non eſt.n. cum igitur ſit. a. eſt. b. vel ſic. at qui eſt. c. cum igitur ſit. a. non eſt. b. que idcirco facta eſt. Collectio vtrobiqꝫ. qm̄ in his terminis he propo ſitiones poterant poni: in quibus immediata contra ria reperiebant̉. In illis.n. alterius propoſitio alteru truꝫ perimebat: ⁊ alterius interēptio ponebat alteꝝ. ¶ Ex quarta ſi cū ſit. a. non eſt. b. non eſt. c. At qui cuꝫ ſit. a. non eſt. b. non eſt igitur. c. vel ita. at eſt. c. cū igit̉ ſit. a. eſt. b. ¶ Ex ꝗnta ſi cum non ſit. a. eſt. b. eſt. c. At cum non ſit. a. eſt. b. eſt igit̉. c. vel ſic. at non eſt. c. cum igitur non ſit. a. non eſt. b. ¶ Ex ſexta ſi cum non ſit. a eſt. b. non eſt. c. At cum non ſit. a. eſt. b. non eſt igitur. c. vel ſic. At. c. eſt. cum igit̉ non ſit. a. b. non eſt. ¶ Ex ſe ptima vtrobiqꝫ colligitur hoc mō. ſi cuꝫ non ſit. a. nō eſt. b. eſt. c. At cū non eſt. a. non eſt. b. eſt igit̉. c. vl̓ ita. At cum non ſit. a. eſt. b. non eſt igitur. c. vel ita. at nō eſt. c. cum igitur nō ſit. a. eſt. b. vel ſic. at. c. eſt cum igi tur non ſit. a. b. non eſt. Hic quoqꝫ propter eandē cau ſam ēt aſſumptione alterutra ſyllogiſmus fiet. Nam eſſe aliquid cū aliud non ſit in immediatis tm̄ ꝯͣriis dicebat̉. ¶ Ex octaua ſi cū non ſit. a. non eſt. b. non ē. c. at cū non ē. a. non eſt. b. nō eſt igitur. c. vel ita. at. c. eſt cū igitur nō ſit. a. b. eſt. In oībus igitur ſuꝑius de ſcriptis ſyllogiſmis rō eſt. vt ſi. b. terminus aſſumat̉ ita vt in propoſitione eſt poſitus: ita. c. terminū cōclu dat: vt ēt eadem propoſitione fuerit collocatus. At ſi c. terminus contrario mō aſſumatur qͣꝫ in propoſitio ne fuerit poſitus. Contrario mō. b. terminus in cōclu ſione monſtrabitur preter tertium: ⁊ ſeptimū modū in quibus etiam ſi. b. terminus contrario mō atqꝫ in propoſitione ē poſitus aſſumatur: ſimili mō. c. termi num concludit. vt in eadem propoſitione. b. idē fue rat collocatus. qꝛ ſedecim quidē vel xx. fiunt ſyllogiſ mi. Aſſumptis nāqꝫ primis hypotheticis propoſitio nibus fiunt. viii. viii. vero ſi ſcd̓e predicatiue aſſuman tur quattuor aūt his adiungunt̉ ex tertio ⁊ ſeptimo modo vtrobiqꝫ colligentibus: vt oēs ēt in his propo ſitionū. cōplexiōibus fiant. xvi. vel. xx. ſyllogiſmi. quo quo vero alio modo aſſumptiones verteris nihil eue nit neceſſariū. vt aūt oīs propoſitionum ⁊ ſyllogiſmo rum ratio colliqueſcat exempla ſubiecimus: quibus facilius id ꝙ ſuperius docuimus: declaretur: ſi cū ſit
a. animatum eſt. b. homo eſt. c. animal. ſi cuꝫ eſt. a aīa tum eſt. b. homo: non eſt. c. equus. ſi cum ſit. a. anima tum non eſt. h. animal: non eſt. c. inſenſibile ſi cum ſit. a. aīatum non eſt. b. aīal non eſt. c. hō. ſi cum non ſit. a inuitale: eſt. b. homo: eſt. c. animal. ſi cum non ſit. a. in uitale: eſt. b. homo: non eſt. c. equus. ſi cuꝫ n̄ ſit. a aīal nō eſt. b. aīatum. eſt. c. inuitale. ſi cum non ſit. a inuita le: non eſt. b. animal. non eſt. c. homo. ac de his quidī ſyllogiſiis: qui talibus propoſitionibus nectuntur q̄ ex hypothetica predicatiuaqꝫ conſiſtunt: ſufficiēter dictum eſt. Nunc de his dicendū eſt ſyllogiſmis quo rum propoſitiones. ita tribus terminis contineantu vt medie ſint eaꝝ que ex hypothetica predicatiuaqꝫ: ⁊ eaꝝ q̄ ex duabus hypotheticis connectuntur: quas idcirco hoc loco ꝓponimus: qꝛ vt ſuperiores: ita he quoqꝫ tribus terminis continent̉: ⁊ a ſimilibus ad ſi milia tractatus fiet facilior. harum vero ſunt multi plices ſyllogiſmi: quoꝝ nullus poterit eſſe perfectus cū nec per ſe perſpicui ſint: ⁊ vt his fides debeat ac cōmodari: adiuncto extrinſecus poſite propoſitionis indigeant: eſt auteꝫ probatio taliū ſyllogiſmoꝝ ali conſtitutus ordine ſyllogiſmus: fiunt aūt tum per pri mā: tum per ſecundā(vt dictū eſt) Tum vero per te tiam figurā. Sunt aūt prime propoſitionis he figure Si eſt. a. eſt. b. ſi eſt. b. eſt. c. ſi eſt. a. eſt. b. ſi eſt. b. nō ē c. ſi eſt. a. non eſt. b. ſi non eſt. b. eſt. c. ſi eſt. a. non eſt. b. ſi non eſt. b. non eſt. c. Si non eſt. a. eſt. b. ſi eſt. b. eſt. c. Si non ē. a. eſt. b. ſi eſt. b. non eſt. c. Si non eſt. a. nō ī biſi n̄ ē. b. eſt. c. Si n̄ ē. a. n̄ ē. b. ſi nō ē. b. n̄ eſt. c. Ergo ſi ratio colligentie talis ſit: vt conſtituat ⁊ confirmet aſſumptio: quod enunciatio prima pronunciat. xvi. ne ceſſe eſt fieri complexiones: ex quibus octo tantū ſer uant: conſequentie neceſſitatē: Relique vero octo ni hilidoneū videntur hēre ad fidem: Rurſus ſi id qꝛ prima ꝓpoſitio conſtituit: euertat aſſūptio: ſic quoq xvi. neceſſe eſt fieri complexiones quaꝝ octo firma ne ceſſitas tenet: Octo vero reliquas infida ſepius veri tas tenet: Fiunt vero ſyllogiſmi: tum in prima figura tum in ſecunda: tum vero in tertia. Oēs trium figura rum modos a prima ordientes: vt nihil ſubterfugiat explicemus: Eſt.n. prime figure modus primus a pri ma veniens propoſitione: cum ita proponimus: Si ē a. eſt. b. ſi eſt. b. neceſſe eſt eſſe. c. Tunc enim ſi. a. eſt ⁊. c. eſſe neceſſe eſt: cuius hec demonſtratio eſt: nam ſi eſt. a. conſequitur vt ſit. b. id enim proponit prima conditio ſi ſit. a. eſſe. b. at ſi. b. fuerit. c. eſt: ꝙ ſecunda pars propoſitionis pronunciat ſi ſit. b. conſequi neceſ ſario vt ſit. c. Quibus ita conceſſis euenit: vt cum ſit. a. ēt. c. eſſe neceſſe ſit. imperfectuꝫ vero dicimus huc ſyllogiſmum: quia teſtimonio probationis indiguit. Probatio vero ea fuit per ſyllogiſmū demonſtratio ita namqꝫ firmauit talis conſequentie neceſſitatē de monſtratio. Cū enim ita ꝓponeret̉: Si eſt. a. eſt. b. ⁊ ſi eſt. b. neceſſe eſt vt ſit. c. proponeretqꝫ aſſumptio id quod affirmatio conſtituerat eſſe. a. eamqꝫ ſequi al ſumptionē talis concluſio diceretur: quod neceſſario eſſet. c. nec id eſſet ex ipſius ſyllogiſmi natura ⁊ pro prietate perſpicuum: addita eſt probatio per ſyllogiſ mum hoc modo: Si eſt. a. ē. b. ⁊ ſi ē. b. eſt. c. Si igitu eſt. a. neceſſe eſt vt ſit. c. Et in reliquis quidem eandi rationem expectari oportere manifeſtum eſt. Et hel complexio quidem ea eſt: que id ꝙ primo in propoſi tione poſitum fuerat aſſumit atqꝫ conſtituit quod ſ id ponendo quis ꝙ ſeq̄batur aſſumat: nulla eſt nece ſitas ſyllogiſmi. valet cum dicimus. Si eſt. a. eſt. b ⁊ ſi eſt. b.

Secundus
ſi eſt. b. neceſſe eſt eſſe. c. at qui eſt. c. Non neceſſe eſt eſſe. b. vel non eſſe. Sed cum non ſit neceſſe. b. eē vel non eſſe: nō erit neceſſe. a. eſſe vel non eſſe. idē quoqꝫ tale firmabit exemplū. Si eſt homo: animal ē: ⁊ ſi eſt alal erit corpus animatū. at ꝗ eſt corpus animatum Nō neceſſe erit animal eē. quocirca nec hoīeꝫ quoqꝫ ¶ Secundus quoqꝫ modus eſt hic prime figure: cū ita proponimus. ſi eſt. a. eſt. b. ⁊ ſi eſt. b. neceſſe ē nō eē. c. at vero eſt. a. Nō eſt igitur. c. huiꝰ demōſtratio talis eſt. Naꝫ ſi eſt. a. eſt. b. Id enim prima cōditio mōſtra bat: que ē ſi ſit. a. eē. b. Cū vero ſit. b. neceſſe ē nō eē c. Id enī conſequētia preferebat in qua pronūciabat̉ ſi eſt. b. cōſequi ex neceſſitate: vt nō eēt. c. ſi igit̉ ſit. a: non erit. c. quod ſi id quod propoſitio vltimū cōſtituit ponat aſſumptio.i. non eſſe. c. nullus ē hic ſyllogiſmꝰ Nam ſi de aliqua re ita proponatur. ſi hō ſit. eſt aīal ⁊ ſi eſt aīal non eſt lapis: at non eſt lapis: non neceſſe erit aut eſſe aut non eſſe animal. Eodē mō nec homi nem. poteſt enim ſi lapis non ſit eſſe lignū vel cetera que nec amimalia ſunt: nec inter homines numerant̉ ¶ Tertius modus eſt prime figure: cū id aſſumptio cō ſtituit ꝙ propoſitio prima pōebat: cuiuſ ex tertia ꝓpo ſitione principium eſt: cū proponimus. ſi eſt. a. non ē. b. ſi nō eſt. b. neceſſe ē eē. c. Hic enī rurſuſ ſi. a. term. nus aſſumatur ita vt in prima enunciatiōe ē poſitus. ita dicit. at qui ē. a. eſt igit̉. c. Probatio v̓o ſimilis ē ſuperioribus. Nam qꝛ eſt. a. non eſt. b. ⁊ qꝛ non eſt. b. eſt. c. quia igit̉ eſt. a. eſt. c. quod ſi. c. terminus aſſuma tur nihil neceſſariuꝫ fiet. Ut ſi ita proponimus. ſi hō eſt: non eſt inſenſibile. ſi non eſt inſenſibile eſt aīal. eſt autem animal: non neceſſe eſt eſſe homineꝫ. ¶ Quar tus modus qui ex quarta propoſitione principium ca pit: eſt qui ex tali propoſitione formatur. ſi eſt. a. nor eſt. b. ſi non eſt. b. non eſt etiaꝫ. c. Hic enī ſi. a. ē: neceſ ſe eſt non eē. c. Demōſtratio v̓o eadeꝫ eſt que in ſupe rioribus modis. ⁊ ſi nō eē. c. aſſumat̉: nulla erit neceſ ſitas complexionis hoc modo. Age enim proponat̉. ſi eſt hō: non eſt irrationale: ⁊ ſi non eſt irrationale: nō eſt inanimatum. At qui non eſt inanimatū. Nō neceſ ſe eſt eſſe hominem. ¶ Quintus modus eſt ex quīta enunciatione procedens. Cuius prima talis eſt ꝓpoſi tio. ſi nō eſt. a. eſt. b. ſi eſt. b. etiā neceſſe eſt. c. eē. at nō eſt. a. c. igitur neceſſe eſt eē. Hic quoqꝫ priꝰ dicta ꝯdi tio facit conſequentiā neceſſitatis. at ſi id qd̓ ē. c. aſſu matur: nulla neceſſitas euenit. Sit.n. propoſitum. ſi non eſt irrationale ratiōale eſt. ſed ſi ratiōale eſt. aīal eſt. ⁊ aſſumamus: ſed ē aīal: nō neceſſe erit vel eē vel non eſſe irrationale. ¶ Sextus modus eſt ita propoſi tus: quē ſexta propoſitio facit. ſi nō eſt. a. eſt. b. ⁊ ſi ē. b. non eſt. c. at. qui nō eſt. a. non eſt igit̉. c. Similis ve ro ſuperioribus eſt demōſtratio. at ſi. c. aſſumat̉ eodē mō nullus eſt ſyllogiſmus. Naꝫ ſi ſit propoſitio. ſi. ani matū nō eſt. inanimatū eſt ⁊ ſi inanimatū ē: ſenſibile non eſt. ſi aſſumamꝰ. at nō ē ſenſibile: nō neceſſe erit vel eē vel non eſſe animatū. ¶ Septimꝰ modꝰ eſt ꝗ ex ſeptima ꝓpoſitione eſt. ſi. a. non eſt. b. non ē. ⁊ ſi nō ē. b. neceſſe eſt eē. c. at non eſt. a. neceſſe eſt igit̉ eē. c. qd̓ ſi. c. aſſumatur. nihil ſit neceſſariuꝫ. nā ſi ꝓponimꝰ. ſi non eſt animatū: non eſt aīal: ⁊ ſi animal nō ſit inſenſi bile eſt: aſſumamuſqꝫ. at eſt inſenſibile: nō neceſſe eſt vel eſſe vel non eſſe animatū. ¶ Octauus modus eſt: ꝗ ita ꝓponit̉. ſi non eſt. a. non eſt. b. ⁊ ſi nō ē. b. nec̄e ē nō eē. c. at ꝗ nō ē. a. nō eſt igit̉. c. qd̓ ſi. c. aſſumat̉ nul la erit nec̄itas. age.n. ita ꝓponamꝰ. ſi nō ē aīatū nō ē aīal ⁊ ſi nō ē aīal neceſſe ē nō eē ſenſibile. at nō ē ſenſi
bile non neceſſe erit nō eē aīatū: vt arbores herbas: ⁊ ꝗcꝗd vitali tm̄ aīa nō etiā ſenſibili vegetat̉. In pri ma igit̉ figura ex tribꝰ termīs fiāt hypothetice. xvi. cōplexiones: ita vt id qd̓ ꝓpoſitū ē ī propōne: id ī aſ ſumptiōe quoqꝫ ponat̉. Octo quidē ſi. a. terminꝰ in aſ ſūptiōe ponat̉. Octo v̓o ſi. c. ꝙ ſi. a. terminus ponen do aſſumat̉: erunt octo neceſſarij ſillogiſmi. ſi v̓o. c. terminꝰ ponēdo aſſumat̉ nullꝰ ſillogiſmꝰ ē. Eodē quo qꝫ mō ſill̓moꝝ ꝯplexionūqꝫ ordo cōſtabit ſi id ī aſſū ptiōe qd̓ ī propone poſitū fuerat auferat̉. Fiūt quoqꝫ ſexdecī cōplexiones: quaꝝ octo quidē vbi id qd̓ ſeꝗt̉ aufert̉ ītegra neceſſitate ꝑdurāt. octo v̓o ī ꝗbꝰ id qd̓ p̄cedit aufert̉: neceſſitatē nō eadē rōne cōſeruāt: ho rū v̓o oīum ſubdāt̉ exēpla. Primꝰ igit̉ modꝰ ē hic ſi eſt. a. ē. b. ⁊ ſi ē. b. ēt. c. eē neceſſe ē. at nō ē. c. igit̉. a. nō eſt. qd̓ ſi aſſumamꝰ at nō ē. a. nihil euenit neceſſariū. Sit.n. ꝓpō hec. ſi hō ē aīal ē: ⁊ ſi aīal ē aīatū eē neceſ ſe ē. atꝗ nō ē hō. nō igit̉ neceſſe erit: vt ſit vel non ſit aīatū. Scd̓s modꝰ ē. ſi. ē. a. ē. b. ⁊ ſi ē. b. ſi eē. c. neceſſe ē at. c. ē igit̉. a. nō erit. qd̓ ſi aſſumamꝰ ita. at nō ē. a. fi neceſſe erit eē. c. vel nō eē. nā ſi ſit ꝓpō. ſi hō ē aīal eſt ⁊ ſi aīal ē lapis nō ē: ſi aſſumamꝰ at nō eſt homo non neceſſe ē lapidē eē vel nō eē. Tertiꝰ modꝰ ē. ſi ē. a. nō ē b. ⁊ ſi nō ē. b. neceſſe ē eē. c. at nō ē. c. neceſſe ē igit̉ nō eē. a. qd̓ fi. a. terminū tollat aſſumptio: nihil euenit ne ceſſariū. Age.n. ſit ꝓpō. ſi hō ē: nō ē īaīatꝰ: ⁊ ſi manīa tū nō ē: aīatū eē neceſſe eſt: at non eſt homo. non ne ceſſe ē eē vel nō eē aīatū. Quartus ſi ē. a. nō ē. b. ⁊ ſi non eſt. b. neceſſe ē nō eē. c. At ē. c. igit̉. a. nō erit. qd̓ ſi aſſumamus nō eē. a. nulla neceſſitas cōplexionis īue nitur. nā ſi ſit ꝓpō. ſi hō ē. nō eſt irrationale. ſi irratio nale non ē: inanimatū nō eē neceſſe eſt. At non ē ho mo: nō neceſſe ē eē: vel nō eē īanimatū. Quītus ſi. a. nō ē. b. ē ⁊ ſi. b. ē: etiā. c. eē neceſſe ē. at n̄ ē. c. igit̉. a. eſ ſe neceſſe ē. qd̓ ſi. a. terminꝰ aſſumat̉: nullus fiet ſillo giſmꝰ. ſit enī propoſitio: ſi irrationale nō ē: rationale ē: ⁊ ſi rōnale ē: aīal ē: atqꝫ irratiōale ē. nō neceſſe erit eē: vel nō eē aīal. Sextus. ſi nō ē. a. eſt. h. ⁊ ſi eſt. b. ne ceſſe eſt nō eſſe. c. At qui ē. c. igit̉. a. eē neceſſe ē. qd̓ ſi a. terminū ſumā nulla neceſſitas īuenit̉. ſit.n. ꝓpō ta lis ſi aīatum non ſit: inanimatū ē. ⁊ ſi īanimatū eſt ſē ſibile non eſt. at qui aīatū eſt. non erit neceſſe eſſe vel nō eē ſenſibile. Septimus ſi nō ē. a. non eſt. b. ⁊ ſi nō eſt. b. neceſſe eſt eē. c. at. c. nō eſt igit̉. a. eſſe neceſſe ē qd̓ ſi. a. terminū ſūpſerimus cōplexio nullam facit ne ceſſitatē. ſit vero ꝓpō talis. ſi aīal nō ſit: nō ē rōale ſi rationale non ē: irratiōale eſt. ⁊ ſi aſſumo. at qui aīal ē. nō neceſſe eſt vel eē rationale: vel non eē. Octauus modus ē qui hac ꝓpōne format̉. ſi nō eſt. a. non ē. b. ⁊ ſi. h. non eſt. c. non eſſe neceſſe eſt. at qui eſt. c. igit̉ a. eē neceſſe ē. Quod ſi. a. terminū ſūpſeris: nulla fiet neceſſitas. ſit enī propoſitum. ſi non eſt animal non ē homo: ⁊ ſi non eſt homo: neceſſe eſt non eſſe riſibile. At qui eſt animal: non neceſſe erit eē vel non eſſe riſi bile: ac de prima quidem figura ſatis dictum eſt: ſe quenti vero volumine de ſecunda tractabitur. ¶ De ſillogiſmo hypothetico. Liber Secundus Onditionalium propoſitionum: que tri bus terminis conſtant: ſecunda figura: ē quotiens cum aliquid dicitur vel eſſe: vel non eſſe: ſequitur vt duo quedam vel eē vel non eſſe dicantur. variantur autem ī M ¶Aipſis propoſitionibus: vel etiam in con cluſionibus ẜm aſſumptionis ordinem multis modis quod vt facilius innoteſcat: prius cuncte propoſitiōes

Liber primus
in ordine digerant̉ in quibus illud eſt p̄dicendum: ꝙ ſepe equimode propoſitiones ponuntur. ſepe vero nō ac de equimodis quidē nullus eſt ſillogiſmꝰ. Equimo da enim propoſitio eſt: ſi ita dicamus. ſi. a. eſt. b. eſt ⁊ ſi eſt. a. non eſt. c. ac ſi ſint inequimode faciūt ſillogiſ mū. in equimoda vero ſecunde figure propoſitio eſt ī his ſillogiſmis hypotheticis: quoꝝ enūciationes tri bꝰ terminis cōponūt̉: veluti cū ita proponimꝰ. Si. ē. a. ē. b. ſi nō ē. a. ē. c. huiꝰ ꝓpōnis tale ītelligat̉ exēplū. ſi aīal ē: aīatū eſt ſi animal nō eſt īſenſibile eſt. hic igi tur aīal: qd̓ eſt. a. nō ē. vno modo propoſitum in vtriſ qꝫ: ſed ad. b. quidē affirmatiue ad. c. vero negatiue cō iungitur: ⁊ id vocatur nō equimode predicari quod ſi in vtriſqꝫ. a. eē vel nō eē poneret̉ equimoda predica tio diceret̉. Diſponāt̉ igit̉(vt dictum eſt) omnes nō equimode propoſitiones hoc mō. Si eſt. a. ē. b. ſi non eſt. a. eſt. c. ſi eſt. a. eſt. b. ſi non eſt. a. non eſt. c. ſi eſt. a. non eſt. b. ſi non eſt. a. eſt. c. ſi eſt. a. non eſt. b. ſi nō ē. a. non eſt. c. Nunc igitur. a. quidē eē poſitū ē cum. b. nō eē vero cum. c. Rurſus. a. non eē ponamꝰ cū. b. eē ve ro cū. c. ſi non eſt. a. eſt. b. ſi eſt. a. eſt. c. ſi nō ē. a. ē. b. ſi eſt. a. nō ē. c. ſi nō ē. a. nō ē. b. ſi eſt. a. eſt. c. ſi non ē. a. n̄ eſt. b. ſi eſt. a. non eſt. c. ſi igit̉ non ſit equimoda ꝓpō: aſſumpto quidem. b. fiunt. ſedecim cōplexiones quaꝝ ſunt tātū octo ſillogiſmi. Rurſus ſi aſſumat̉. c. ſic quo qꝫ. xvi. cōplexiones ſed ī octo tātū ſillogiſmoꝝ depre hendit̉ firma neceſſitas. ſit igit̉ primꝰ modus ſcd̓e fi gure hic ex prīa veniēs ꝓpōne. ſi eſt. a. ē. b. ſi autē n̄ ē a. eſt. c. Dico qm̄ ſi nō eſt. b. eſt. c. qm̄ enim ſi ē. a. eſt. b. ẜꝫ ordinē. conſequētie ſi nō eſt. b. non erit. a. at ſi nō eēt. a. eēt. c. ſi igit̉ non ſitⁿ b. erit. c. ꝙ ſi id. b. eē ꝓpona tur nihil euenit neceſſariū. Age.n. ſit. b. nō neceſſe eſt eē vel nō eē. a. Nihil igitur ſequit̉ neceſſariū: vt ſit vl̓ nō ſit. c. vt ſi ſit. animal. b. aīatū. c. inſenſibile. nam ſi ē aīal: eſt animatū. Si vero non eſt animal: īſenſibile ē At qui ſit aīatū: nō neceſſe ē eē aīal: vel non eē. non ē igitur neceſſe eē inſenſibile vel nō eē. quod ſi. c. termi nª aſſumatur: ſi ꝗdē non eē ponat̉: erit neceſſario. b. Si vero eē: nullꝰ erit ſillogiſmus. nā ſi nō ē. c. eſt. a. at ſi eſt. a. ē. b. ſi igit̉ nō ē. c. eſt. b. quod ſi eſt. c. nō neceſ ſe erit eē. a. aut fortaſſe neceſſe ſit non eē. Hec enim ꝓpoſitio idē ſi non ē. a. ē. c. ī talibus tantū euenit: in ꝗ bus alteꝝ eoꝝ eē neceſſe ē. qd̓ ſi ē. c. non erit. a. ſi nō ē a. nihil ad. b. veluti ſi eſt inſenſibile: nō erit aīal. at ſi n̄ eſt animal: nihil aīatū: eē vel nō eē neceſſe erit. ¶ Ex ſecūda rurſus ꝓpōne ſit ſillogiſmus cū ita ꝓponimꝰ: ſi eſt. a. eſt. b. ſi non eſt. a. non. c. Dico qꝛ ſi non eſt. b. n̄ eſt. c. propoſitum quippe eſt ſi eſt. a. eſt. b. Ordo vero conſequentie. ſi non eſt. b. non eſt. a. quod ſi non eſt. a. non eſt. c. ſi igitur non eſt. b. nō eſt. c. quod ſi fuerit. b. nō neceſſe ē eē. c. ſit. n. a. animal. b. animatū. c. rōnale ⁊ proponatur. ſi animal eſt: aīatū ē. ſi animal non eſt. rationale non ē. At qui eſt animatū: non neceſſe ē eſ ſe aīal quo ſit vt nec rationale quidē. qd̓ ſi. c. terminū dicat aſſumptio: ſi quidem affirmatus fuerit: erit. b. qd̓ ſi idē. c. terminus abnuat̉: nullꝰ ē ſillogiſmus. nam qm̄ ſi eſt. a. erit. b. ſi non eſt. a. non erit. c. ſi ē. c. erit. a. At cuꝫ eſt. a. eſt. b. ſi eſt igitur. c. erit. b. quod ſi nō. c. nihil eſt neceſſariū. nam in hac ꝓpoſitione: que dicit: ſi animal eſt anīatū ē: ſi aīal nō ē rōnale nō ē: ſi aſſu mamus. At ꝗ nō ē rōnale: nō neceſſe erit vel eē: vel n̄ eſſe animal. quocirca nec aīatū quidē C. Itē ex tertia ꝓpoſitione talis eſt ſillogiſmꝰ ſi ē. a. nō eſt. b. ⁊ ſi non ē. a. eſt. c. Dico qꝛ ſi. b. eſt. c. eſt. nā qm̄ ita ꝓpoſitum eſt. ſi eſt. a. nō eſt. b. neceſſe eſt conſequi: vt ſi ſit. b. nō
ſit. a. At ſi nō ſit. a. erit. c. ſi igitur. b. ſit erit. c. quod ſi nō eſt. b. nihil eſt neceſſariū. ſit.n. a. aīal. b. inanima tu. c. inſenſibile in hac propoſitiōe que dicit. ſi ē aīal: nō ē inaīatū ſi nō ē aīal: eſt inſenſibile: ſi aſſumamꝰ. n̄ ē inanimatū: nō neceſſe erit aīal eē: vel nō eē. qꝛ nec inſenſibile quidem. Si vero. a. c. termino fiat aſſum ptio ſi ꝗdē nō ſit. c. nō erit. b. Si v̓o. c. ſit nulla neceſ ſitas erit concluſionis. Nam qm̄ ita propoſituꝫ eſt. vt ſi ſit. a. non ſit. b. ſi vero non ſit. a. ſit. c. ea rerum eſt Conſequentia vt ſi non ſit. c. ſit. a. In his.n. tantū te minis dici pōt ꝗ medietate priuati ſūt. At ſi ſit. a. nō eſt. b. Si. n. nō ſit. c. non erit. b. quod ſi ſit. c. nullus eſt ſillogiſmus. Nā ī hac ꝓpoſitione. q̄ dicit. ſi eſt anima non eſt inanimatū ſi v̓o nō ē aīal: inſenſibile eſt. Aſſi mat aliquis eſſe īſenſibile: ſequit̉ quidē vt nō ſit aīa ſed nō ſequitur vt ſit vel non ſit īanimatū. ¶ Ex quar ta propoſitione eſt ſillogiſmus ita. Si eſt. a. nō eſt. b ſi nō eſt. a. non eſt. c. Dico qꝛ ſi eſt. b. non eſt. c. nā ip̄ꝫ ita ꝓpoſitū ē. ſi eſt. a. non eſt. b. ea reꝝ conſequentia ē vt ſi ſit. b. non ſit. a. Atqꝫ cum nō ſit. a. poſitū fuera nō eſſe. c. Si igit̉ ſit. b. non eſt. c. quod ſi. b. non eſſe aſ ſumatur: nullus erit ſillogiſmus. Age.n. ſit. a. aīal. b. ī animatū. c. rōnale ⁊ ſit hec propoſitio. Si eſt aīal nō eſt inaīatū. ſi non eſt aīal nō eſt rationale. aſſumam igit̉ non eē inanimatū: nō neceſſe erit eē aīal. quocit ca nec rationale. Rurſus ſi. c. terminus aſſumat̉ ſi ꝗ dem eſſe ponat̉: neceſſe erit nō eſſe b. At ſi non eſt. c. nullꝰ eſt ſillogiſmus. nā qm̄ ꝓpoſitū ē ſi. a. ſit nō eſſe b. ſi. a. nō ſit: nō eē. c. nec̄e erit eſt vt cū ſit. c. ſit. ēt. a. at ſi ſit. a. non ſit. b. ſi igit̉ ſit. c. nō erit. b. quod ſi. c. nō eſſe ponatur: nullus eſt ſillogiſmus: veluti in hac pro poſitione. ſi ē aīal non eſt īaīatū. ſi non eſt animal: nō eſt rationale. Si quis igit̉ aſſumat nō eē rōnale: non neceſſe erit eē: vel nō eē aīal: quocirca ne īaīatū qui dē eſſe: vel nō eſſe. atqꝫ ī his ꝗdē qͣttuor ꝓpoſitiōibꝰ ita. a. terminꝰ poſitꝰ ē: vt ad. b. ꝗdē eſſe diceret̉: ad. c. v̓o nō eē. quod ſi ordo mutet̉: rurſus qͣttuor erūt ali ſillogiſmi. ſi. b. terminus aſſumatur. Quattuor etiam alij ſic: ex vtraqꝫ aūt ꝑte qͣterne cōplexiōis erūt que nullos faciūt ſillogiſmos. Sit.n. vera ꝓpoſitio. ſi nor ē. a. ē. b. ſi eſt. a. eſt. c. Dico qꝛ ſi nō eſt. b. erit. c. Aſſu mant. n. atqꝫ nō ē. b. erit igit̉. a. hic enī ꝯn̄tie ratus or do conſtabat. Sed cum eſt. a. eſt. c. ſi igit̉ nō ē. b. erit c. quod ſi. b. eſſe ponatur: nihil ſit neceſſariū. ſi eniꝫ ē. b. nō erit. a. quod ſi. a. non eſt nihil ad. c. quo nullus ē ſillogiſmus. Nō eſſe aūt. a. ſi. b. ſit ea pr tio demonſtrat: ꝑ quā dicimus: ſi nō eſt. a. eſt. b. Hoc enim in īmediatis tm̄ ꝯtrarijs euenit. Age.n. ſit. a. ꝗ dē animal. b. vero inſenſibile. c. vero animatū ⁊ ꝓp natur. Si aīal non ē. inſenſibile eſt. Si animal ē aīa tū eſt ⁊ ponatur eē inſenſibile neceſſe eſt nō eſſe aīal Sed non aīatū ꝗdem eſſe vel nō eſſe neceſſe ē. qꝛ c. terminus aſſumat̉ ſi quidem negatiue: faciet ſit giſinum affirmatiue vero nullo modo. nam ſi non et c. non eſt. a. Quod ſi non ē. a. eſt. b. ſi igitur. c. non eſt b. quod ſi ſit. c. Non neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe. a. qui ſit vt ne. b. ꝗdem eſſe vel non eſſe neceſſe ſit. nam ſi animatum: non neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe animal. c. vero animal nō ſit: nō neceſſe ē īſenſibile vel eſſe: ẜ nō eē. Propoſitio vero eadē eſt ſuperiori. ¶ Rur ex ſexta ꝓpoſitione ſit ſillogiſmus hoc modo ſi. nō a. eſt. b. ⁊ ſi eſt. a. non eſt. c. Dico qꝛ ſi nō eſt. b. nō eru c. ſi. enim non eſt. b. ē. a. at ſi eſt. a. non eſt. c. ſi igitur n̄ eſt. b. non erit. c. quod ſi. b. terminuꝫ ponat aſſumptū nulla eſt concluſionis neceſſitas. ſi enim eſt. b. nō ē. a

Secundus
id ex ſuperioribus manifeſtum eſt: at ſi non eſt. a. ni hil ad. c. Tunc enim. c. non erit ſi eſſet. a. exemplū v̓o hoc eſt: vt ſi ſit. a. animal. b. inſenſibile. c. inanimatū. Si igitur ſit propoſitio talis. ſi nō eſt animal eſt inſē ſibile ſi eſt aīal: nō ē īanimatū. At ꝗ eſt inſenſibile. nō igitur eſt animal. ſed non ſequit̉ vt ſit: vel non ſit in animatū. quod ſi. c. terminū ſumpſeris: ſiquidē affir mes facies ſillogiſmū. nam ſi eſt. c. nō erit. a. qd̓. ſi. a. n̄ ſit. erit. b. Si igit̉. c. fuerit: erit. b. At ſi negaueris. c. nihil ē neceſſariuꝫ. ſi enim aſſumamus: at non eſt. c. n̄ neceſſe erit vel eſſe: vel non eſſe. a. quocirca ne. b. qui dē. Nā ſi inanimatū negaueris: non neceſſe ē eſſe vel nō eſſe aīal quocirca ne inſenſibile quidē eſſe vel non eſſe. ¶ Ex ſeptima ꝓpoſitione cōcluſio eſt cum ita ꝓ ponimus. ſi non eſt. a. nō eſt. b. ſi eſt. a. eſt. c. Dico qꝛ ſi eſt. b. erit. c. nam qm̄ ita ꝓpoſitū eſt. ſi non eſſet. a. nō eē. b. erit. a. ſi ſit. b. At ſi ſit. a. erit. c. Si igit̉ ſit. b. erit. c. quod ſi. b. terminuꝫ negat aſſumptio nulla erit in concluſiōe neceſſitas. nā ſi nō ſit. b. nihil erit neceſ ſariū eſſe vel nō eſſe. a. quocirca. ne. c. quidē velut in his terminis ſi enim ſit. a. aīatū. b. aīal. c. viuere. ſi ſic enūciemus. ſi nō eſt aīatū: nō ē aīal. ſi eſt aīatū viuit ſi igit̉ aſſumamus: at non eſt aīal nō neceſſe eſt eſſe: vel nō eſſe animatū. quocirca nec viuere. quod ſi aſſu mamus. c. terminū. ſi quidē negemus: erit ſillogiſmi neceſſitas perfecta. ſi vero affirmemus: nulla ē cōclu ſio. nam ſi nō eſt. c. nō erit. a. ⁊ ſi nō eſt. a. non eſt. b. ſi igit̉ non ſit. c. nō eſt. b. quod ſi affirmetur. c. nihil eſt neceſſariū. ſiue enī neceſſe eſt eſſe: ſiue non neceſſe eſt eē. a. nihil ad. b. vt in ſuperioribus termīs poterit on̄ di.ſi. enim viuit: ⁊ ſi neceſſe eſt eē aīatū: non neceſſe ē eſſe aīal: vel nō eſſe. quo ſi nō eſt neceſſe eſſe aīatū: nō neceſſe ē eē vel non eſſe aīal: vt neceſſe ſit non eſſe aīatuꝫ: fieri non pōt. ¶ Ex octaua propoſitione con cluſio talis eſt: cuꝫ ita proponitur ſi non eſt. a. nō eſt. b. ⁊ ſi eſt. a. non eſt. c. Dico qm̄ ſi eſt. b. non eſt. c. nā ſi eſt. b. eſt. a. quod ſi eſt. a. non eſt. c. ſi igit̉ eſt. b. nō erit c. quod ſi. b. terminuꝫ aſſumptio neget: nihil ē neceſ ſariuꝫ: ſi.n. nō ſit. b. non neceſſe erit. a. eſſe vel non eē quo ſit vt nec. c. quidē: velut in his terminis ſi ſit. a. animatuꝫ. b. animal. c. inanimatuꝫ. ſi igit̉ proponamꝰ ſi nō eſt animatuꝫ nō ē aīal: ſi eſt aīatuꝫ non eſt inani matuꝫ. ⁊ aſſumamus. ſed nō eſt aīal nō neceſſe ē eſſe: vel non eſſe anīatuꝫ quocirca ne īaīatuꝫ ꝗdē. at ſi. c. terminus aſſumatur: ſi ꝗdē cum affirmatione ponat̉. erit neceſſitas ſillogiſmi. nā ſi eſt. c. non eſt. a. quod ſi non eſt. a. nō eſt. b. ſi igitur eſt. c. non eſt. b. at ſi. c. ter minum negat aſſumptio. nihil eſt neceſſariuꝫ. nā ſi n̄ eſt. c. non neceſſe erit eſſe vel non eſſe. a. quo ſit vt ne b. quidē. nā ſi non eſt inaīatuꝫ fortaſſe ꝗdē neceſſe ſit eē aīatuꝫ: ſed non neceſſe ſit aīal eē. Inuenient̉ autē termini. in quibus nō neceſſe ſit eſſe. a. veluti ſi pona mus. c. nigrū. a. album negato nigro n̄ conſeꝗt̉. vt af firmetur album: ⁊ ſecunde figure ꝗdē in equimodas cōplexiones oēs(vt arbitror) explicuimus. ſi vero eꝗ mode ſint: nullus oīno ſit ſillogiſmꝰ. equimode vero fiunt hoc modo. quotienſcūqꝫ enim. a. terminꝰ ad. b. ⁊ ſimul eſſe ⁊ non eſſe ponitur quoquo modo. b. atqꝫ c. termini varient̉. ¶ Harum igitur que equimode eē dicuntur complexiones: nulla eſt collectibilis. Sunt autem omnes equimode complexiones he. Si ē. a. ē. b. ſi ē. a. eſt. c. ſi eſt. a. eſt. b. ſi eſt. a. non eſt. c. Si ē. a. nō ē. b. ſi eſt. a. eſt. c. ſi eſt. a. n̄ ē. b. ſi ē. a. n̄ ē. c. Si non eſt. a. eſt. b. ſi nō ē. a. eſt. c. ſi non eſt. a. eſt. b.
94 Si non eſt. a. non eſt. b. ſi nō eſt. a. non eſt. c. ¶ Quaꝝ ībecillā cōcluſionē: atqꝫ oī carentē neceſſitate: ex aſſū ptionibus quoquomodo factis inuenianus necnō ſu perius ẜm deſcriptos modos etiā terminos facilime reꝑire poterimus: per quos demonſtretur nullā in talibus cōplexionibus inueniri poſſe cōſtantiā. ¶ Ac de ſecunda ꝗdē figura: quanti ſint ⁊ quot modis ſiāt ſillogiſmi diligenter oſtendimus. Fiunt āt ſi ineꝗmo de ꝗdem cōplexiones fuerīt. b. termīo aſſumpto ſillo giſmi octo totidēqꝫ. ſi. c. terminꝰ aſſumatur. ſunt igit̉ ſcd̓e figure. xvi. ſillogiſmi: totidē. b. atqꝫ. c. termīo nō ita vt oꝑꝫ aſſumptis complexiones fiunt: ꝗbꝰ nihil ad moduꝫ colligat̉. Nunc igit̉ de tertia figura dicenduꝫ eſt: In qua quidē totidē cōplexiones fiunt. ⁊ totidē ſil logiſmi ſed ita vt nō eꝗmode ꝓpoſitiōes ponāt̉. qd̓ ſi equimode fuerint: nullus oīno(vt in ſcd̓a figura di ctuꝫ) fiet ſillogiſmus. Exponamus igit̉ oēs figure ter tie in equimodas propoſitiones. ſi ē. b. eſt. a. ſi eſt. c. n̄ eſt. a. ſi eſt. b. eſt. a. ſi nō eſt. c. non eſt. a. ſi non eſt. b. ē. a. ſi eſt. c. nō eſt. a. ſi non eſt. b. ē. a. ſi nō eſt. c. nō eſt. a. Et nunc quidē. a. cuꝫ. b. eſſe. cuꝫ. c. vero nō eſſe eſt ꝓ poſituꝫ. Rurſus v̓o. a. ꝗdē cum. b. non eē. cuꝫ. c. v̓o eē ꝓponatur. Si eſt. b. nō ē. a. ſi eſt. c. ē. a. ſi eſt. b. non eſt .a. ſi non eſt. c. eſt. a. ſi nō ē. b. non eſt. a. ſi eſt. c. eſt. a. ſi nō eſt. b. non eſt. a. ſi non eſt. c. eſt. a. ¶ Tertie igit̉ figure primus modus eſt hmōi. ſi eſt. b. eſt. a. ſi eſt. c. non eſt. a. qui quidem diuerſus ē a ſecunde figure pri mo mō. Illic. n. ſi. a. eēt vel non eſſet. b. c. eſſe dicebā tur. Nunc v̓o ſi. b. vel. c. fuerint. a. eſſe vel nō eſſe pro ponit̉. Equimode āt ꝓpoſitiōes non ſunt: que in alia ꝑte. a. eſſe: in alia nō eſſe conſtituūt: velut ī ſuperius cōprehenſa ꝓpoſitiōe. Nā ſi ē. b. ē. a. ſi eſt. c. nō eſt. a. Quibus ita poſitis dico: qꝛ ſi eſt. b. non eſſe. c. neceſſe eſt. Si.n. eſt. b. eſt. a. qd̓ ſi eſt. a. non eſt. c. ſi igit̉ eſt. b. non eſt. c. quod ſi. b. terminus abnuat̉: nullꝰ ē ſillogiſ mus. ſi enim. b. non ſit: non neceſſe erit vel eſſe vel nō eſſe. a. Nec. c. igit̉ neceſſe erit vel eſſe vel non eſſe: ve lut in hoc exemplo. ſi ſit aīal. b. a. aīatuꝫ. c. mortuum: ⁊ ꝓponat̉. ſi aīal eſt animatuꝫ ē. ſi mortuum eſt: anīa tuꝫ non ē. At non ē animal: non neceſſe ē eē: vel nō eē aīatuꝫ. Que.n. nō ſunt aīalia: poſſunt eē aīata: vt ar boreſ: poſſūt eē n̄ aīata vt lapides. Quocirca ſi aīal n̄ fuerit: nec mortuuꝫ ꝗdē eſſe: vel non eſſe neceſſe ē. Plura.n. n̄ ſunt aīalia: que mortua etiā ſūt: vt lapi des. ita.n. mortua dicuntur: que aliqn̄ vixerunt. Ab aſſumptione v̓o. c. termini affirmatio faciet ſyllogiſ mum. Nā ſi. c. ē. b. non erit. ſi. n. c. eſt non eſt. a. At ſi n̄ ſit. a. nō erit. b. ſi igit̉ eſt. c. b. non erit. Negatio v̓o. c. nihil explicat neceſſitatis. Nam ſi non eſt. c. non neceſ ſe ē eſſe vel non eſſe. a. Quo ſit vt ne. b. quidem. nam ſi non ſit mortuum non eſt neceſſe eſſe animatū vel n̄ eſſe. Quedam enim que nō ſunt mortua: animata ſūt vt arbores. Quedā v̓o cum mortua non ſint: nō ſunt animata: vt lapides: quo ſit vt ne animal quidem eē vel non eſſe neceſſe ſit: ſi mortuum deſtruat̉ ¶ Ex ſe cunda v̓o ꝓpoſitione hic modus eſt colligendi. ſi ē. b. eſt. a. ſi non eſt. c. non eſt. a. Dico. qꝛ ſi eſt. b. erit. Nā ſi eſt. b. ē. a. ſi cum eſt. a. ē. c. Ita enim conuertitur ta lis ꝓpoſitio: que ait. ſi non eſt. c. non eſt. a. ſi igit̉ eſt. b. ē. c. Qd̓ ſi. b. terminus negetur: nulla fit neceſſitas ſyllogiſmi. Nam ſi non eſt. b non neceſſe eſt eē vel n̄ eē. a. Quocirca nec quidem ꝓueniet vlla neceſſitas: vt ī his terminis ſi ſit. b. aīal. a. aīatuꝫ. c. corporeum ⁊ enunciet̉ ſic. eſt aīal eſt aīatuꝫ ſi non ē corporeum: non ē aīatuꝫ ⁊ aſſumatur. At qui non eſt animal: non

Liber
neceſſe ē eē: vel nō eē corporeū. C. v̓o terminus ſi ne get̉: erit neceſſitas ſyllogiſmi. Nā ſi nō ē. c. non eſt. a. Qd̓ ſi non eſt. a. non eſt. b. Ita enim cōuerti pōt. Si igit̉ non erit. c. non erit. b. Si affirmet̉. c. nulla eſt ne ceſſitas. nā ſi eſt corporeum: non neceſſe eſt animatū eſſe vel non eſſe. Quocirca nec aīal quidē eſſe vel nō eſſe neceſſe eſt. ¶ Tertia ꝓpoſitio talē recipit conclu ſionē. Si non eſt. b. eſt. a. ſi eſt. c. etiā eſt. a. dico qꝛ ſi n̄ eſt. b. non eſt. c. ſi nō eſt. b. eſt. a. Qd̓ ſi ſit. a. nō erit. c. ita enim poterat cōuerti ea pars ꝓpoſitōis. que ſi eēt c. terminus. c. terminū non eſſe dicebat. Fit igit̉ vt ſi non ſit. b. non ſit. c. qd̓ ſi affirmēt eſſe. b. terminū: nul la eſt neceſſitas concluſionis. Nam ſi ſit. b. neceſſe ē ꝙ dē nō eē. a. ſed non neceſſe eſt eſſe. c. vt in his termi nis ſi ſit. b. aīatū. a. inanimatū. c. animal. Si igitur ꝗſ ponat ſic. ſi non eſt aīatuꝫ: inaīatum eſt. ſi eſt animal non eſt inanimatum. Si igitur ponamus eē aīatū: ſe quit̉ quidem vt non ſit inanimatū: ſed nō neceſſe eſt: vt ſit animal. C. v̓o terminꝰ ſi affirmetur: fiet neceſſa rio cōcluſio hoc modo. Nam ſi eſt. c. non eſt. a. ſi non ē a. eſt. b. Id enim ſequebat̉ eam ꝓpoſitionē: que ſi non eſſet. b. terminus. a. terminū eē dicebat. Si igit̉ ſit. c. eſt. b. qd̓ ſi idē. c. terminus abnuat̉: nullus eſt ſyllogiſ mus. Nam ſi non ſit. c. nō neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe. a quo ſit vt ne. b. quidem. Nam ſi non eſt animal: nō ne ceſſe eſt eē: vel nō eē inanimatū. Quocirca ne aīatuꝫ quidem. ¶ Ex quarta ꝓpoſitione talis eſt ſyllogiſmus ſi non eſt. b. eſt. a. ſi non eſt. c. non eſt. a. Dico qꝛ ſi non ē. b. ē. c. Nam ſi non eſt. b. eſt. a. ſi v̓o. a. fuerit: neceſſe eſt eſſe. c. Id enim ſeꝗt̉ eam ꝓpoſitionis partem que ait. ſi non eſt. b. c. nō eſt. a. Si igitur nō ſit. b. eſt. c. At ſi. b. terminus affirmet̉: nullus ē ſyllogiſmus. Sequit̉ eniꝫ vt non ſit. a. ſed non ſequit̉: vt ſit vel non ſit. c. ve lut in his terminis. Nam ſi ſit. b. quidē inſenſibile. a. animal. c. aīatuꝫ: ⁊ ꝓponat̉ ſi non ē inſenſibile eſt aīa ſi non eſt animatū non eſt aīal. ſi ſit inſenſibile: non ē animal: ſed non neceſſe eſt eſſe: vel non eſſe aīatū. C. v̓o terminus ſi neget̉. fiat ꝓtinus ſyllogiſmus. Nam ſi non eſt. c. non eſt. a. ſi non eſt. a. erit. b. Id enim cor ſeꝗt̉ eam ꝓpoſitiōis ꝑtē: que dicit: ſi non eſt. b. eſt. a. Si igit̉ non ſit. c. erit. b. qd̓ ſi ſit. c. nō eſt neceſſe eē vl̓ non eſſe. a. Quo ſit vt ne. b. quidem. Nam ſi ē aīatuꝫ: non neceſſe ē eē aīal vel nō eſſe. Quo ſit vt ne inſenſi bile quidem eſſe vel nō eē neceſſe ſit. Et hactenus ꝗ dē quattuor modoſ ita diſpoſuimus: vt ad. b. terminū quoquo ſe modo hꝫ. a. terminꝰ eſſe poneret̉. ad. c. v̓o non eſſe. Nunc ita ſtatuamus: vt. a. terminꝰ ad. b. ter minū non eſſe dicat̉: ad. c. v̓o eſſe ordine.ſ. cōmutato. Omnes v̓o eſſe non equimodas ꝓpoſitiones illud on̄ dit ꝙ. a. quidē affirmatiuus ad. b. eſt: ad. c. negatiue ꝓpōit̉ aut ſi negatiue ad. b. affirmatiuā ad. c. retinet enūciationē. ¶ Quinta igit̉ ꝓpō talē facit ſyllogiſmū cū talis eſt ꝓpō. Si eſt. b. non eſt. a. ſi ē. c. eſt. a. Dico qꝛ ſi eſt. b. non eſt. c. nam ſi eſt. b. non eſt. a. Si v̓o nō ſit. a. non eſt. c. Id.n. talē ꝓpōnē cōſequebat̉: q̄ ſi eēt c. terminus. a. quoqꝫ eſſe dicebat. ſi eſt igit̉. b. nō ē. c. At ſi neget̉. b. nullus eſt ſyllogiſmus. ſi enim nō ſit. b. non neceſſe eſt eſſe. d. Quo ſit vt nec ad. c. quidē vlla neceſſitas ꝑueniat: ⁊ in terminis idem patet. nā ſi ſit. b. quidem mortuum. a. aīatū. c. aīal. ⁊ ſit ita ꝓpō: ſi ē mortuū non eſt animatū: ſi eſt aīal animatū eſt ⁊ aſſi mamus non eſſe mortuum: non neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe animatū. naꝫ q̄ adhuc aīata ſūt: ⁊ q̄ nūqͣꝫ fuerūt non ſūt mortua. quocirca non ſequit̉: vt ſit vel non ſit animal. Qd̓.n. mortuū non eſt poteſt eſſe animal: vt
canis viuens: ⁊ nō eē vt lapis. At ſi. c. terminus affir metur: erit perfecta cōcluſio nō eē. b. nā ſi ſit. c. eſt. a. ſi v̓o ſit. a. non erit. b. Id n. conſeꝗt̉ ſuꝑius poſitū pre poſitiōis modū. ſi igit̉ ſit. c. nō erit. b. at ſi neget̉. c. ne qꝫ ad. a. neqꝫ ad. b. neceſſitas vlla ꝑducet̉. velut in his terminis. nam ſi nō eſt aīal. neqꝫ aīatuꝫ: neqꝫ mortui vel eē: vel nō eſſe neceſſe ē. ¶ Sexte ꝓpoſitiōis hec ē cōcluſio. ſi eſt. b. non eſt. a. ſi nō eſt. c. eſt. a. Dico qꝛ ſi eſt. b. erit. c. nam ſi eſt. b. non eſt. a. ſi non ſit. a. erit. c Talis enim in hac ꝑte ꝓpoſitionis cōſequētia eſt. S igit̉ ſit. b. erit. c. quod ſi. b. terminꝰ abnuatur nihil no ceſſarium fiet. nam ſi non ſit. b. nec. a. nec. c. termino rū vel ad eē vl̓ nō ad eſſe ſeꝗt̉ vlla neceſſitas: vt ī ter minis patet. nā ſi ſit. b. mortuū. a. aīatū. c. laīatū ⁊ ꝓ ponat̉: ſi mortuū eſt: non eſt aīatuꝫ: ſi non ē inaīatuꝫ eſt aīatuꝫ: ſi non ſit mortuuꝫ non neceſſe ē eē: vel nō eſſe aīatuꝫ. Quocirca ne īaīatū quidē. at ſi. c. termin aſſumatur: ſi quidē in negatione ſit poſitus fiet rata concluſio non eſſe. b. terminū. nam qm̄ non eſt. c. ē. a. at ſi ſit. a. non eſt. b. ſi igit̉ non ſit. c. non erit. b. quod ſ affirmet̉. c. terminꝰ nihil eſt neceſſariū. neqꝫ enī ſi ſit c. qͣꝫuis. a. nō eē neceſſe ſit. ad. b. terminuꝫ neceſſita vlla ꝑueniet: vt ēt in terminis patet. nam ſi ſit inala tum neceſſe eſt non eſſe aīatū ſed non neceſſe eſt eſſe mortuuꝫ. ¶ Septime ꝓpoſitionis talis eſt ſyllogiſmꝰ Enunciat̉ enim ſi nō eſt. b. non eſt. a. ſi eſt. c. eſt. a. di co qꝛ ſi non eſt. b. non eſt. c. ſi non ſit. b. non erit. a. qd̓ ſi. a. non fuerit. c. non erit. Id.n. ſeq̄bat̉ eā ꝓpoſitio nē quā dicebat̉ ſi eſſet. c. terminus. a. quoqꝫ conſequi vt eēt. ſi igit̉ non ſit. b. nō erit. c. qd̓ ſi affirmetur. b. nihil ē neceſſariuꝫ. neqꝫ.n. ſi ſit. b. uel. a. vel. c. eſſe: aut nō eſſe neceſſe eſt vt in terminis patet. nā ſi ſit. b. aīa tū. a. aīal. c. ſenſibile ⁊ ſit propoſitio. Si aīatū non eſt non eſt aīal: ſi ſenſibile eſt aīal eſt. ſi aſſumatur eē ani matuꝫ: neqꝫ aīal neceſſe eſt eſſe: neqꝫ ſenſibile. At ſi ꝑ c. terminuꝫ fiat aſſumptio: ſi quidē affirmabitur. erit firma concluſio: ſi negatur nullus eſt ſyllogiſmus. nā ſi eſt. c. ē. a. ſi ſit. a. erit. b. Id enī conſequebatur ean propoſitionem. que ait. ſi non ſit. b. non eſſe. a. ſi igit̉ ſit. c. erit. b. At ſi idem. terminus abnuatur nihil ē ne ceſſariuꝫ. nam ſi non ſit. c. neqꝫ ad. a. neqꝫ ad. b. termi nuꝫ neceſſitas vlla contingit. velut ſi non ſit ſenſibil non ſit forſitan aīal: ſed non neceſſe eſt eſſe animatuꝫ Reperiuntur v̓o termini in quibus ne. a. quidet eē. neceſſe ē. ¶ Octauus modus eſt in quo ita pre tur ſi non eſt. b. nō eſt. a. ⁊ ſi nō eſt. c. eſt. a. Dico qꝛ ſi nō ē. b. eſt. c. ſi enim non ſit. b. non erit. a. qd̓ ſi non ſi a. erit. c. id.n. conſequebat̉ eā partē ꝓpoſitionis: que dicebat. ſi non eſt. c. ē. a. Si igit̉ nō ſit. b. erit. c. quo ſi. b. terminus affirmetur: nihil ē neceſſariuꝫ. nā ſi ſit b. neqꝫ eſſe: neqꝫ non eſſe neceſſe eſt. a. terminuꝫ quo non eſt animal: ſi non ſit inſenſibile: ē animal. Si igit̉ affirmemus in aſſumptione. b. terminum: ⁊ dicamꝰ at qui eſt animatum non neceſſe eſt eſſe: vel non enſe animal vel inſenſibile. Quocirca nullꝰ eſt ſyllogiſmꝰ at ſi. c. terminꝰ abnuatur: fiet protinuſ ſyllogiſmꝰ. na ſi non eſt. c. eſt. a. ſi v̓o eſt. a. erit. b. ſi igitur non ſit. c. erit. b. qd̓ ſi. c. terminus affirmetur nihil ē neceſſariū nam ⁊ ſi. a. terminum non eſſe neceſſe eſt: nihil neceſ ſarium cadit quātum ad. b. terminum. id v̓o tali de monſtrat̉ exemplo ſi ſit inſenſibile: nō eſt animal̓: qd̓ ſi non eſt animal: nō neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe alatuꝫ in non equimodis igit̉ propoſitionibus ſiue. b. ſiue. c. terminus

Secundus
terminus aſſumat̉. viii. neceſſe eſt ex vtraqꝫ parte fie ri ſyllogiſmos. Relique v̓o ex vtraqꝫ parte octene cō plexiones neceſſitate priuate ſunt. At ſi ſint equimo de: nullus omnino eſt ſyllogiſmus Equimode v̓o dicū tur quotiēs. a. terminus ad vtroſqꝫ vel eſſe vel nō eē proponitur. oēs aūt equimode ꝓpoſitiones ſūt hmōi Si eſt. b. eſt. a. ſi eſt. c. eſt. a. ſi eſt. b. eſt. a. ſi nō eſt. c. ē. a. ſi non eſt. b. eſt. a. ſi eſt. c. eſt. a. ſi nō eſt. b. eſt. a. ſi nō eſt. c. eſt. a. ſi eſt. b. non eſt. a. ſi eſt. c. non eſt. a. ſi eſt. b. non eſt. a. ſi non eſt. c. non eſt. a. ſi non eſt. b. non eſt. a. ſi eſt. c. non eſt. a. ſi non eſt. b. non eſt. a. ſi non eſt. c. nō eſt. a. in quibus ⁊ per conſequentiam proponam ſu perius deſcriptam: ⁊ per exempla currētes poſſumꝰ lucide ⁊ conſtanter agnoſcere: nullā omnīo in ſyllogiſ mis fieri neceſſitateꝫ. Quocirca cū tribꝰ terminis te xitur propoſitio: ⁊ ex prima quidē figura fiūt ſyllogiſ mi. xvi. ex ſecunda ſyllogiſmi. xvi. ex tertia etiam to tidē colliguntur: oēs ex tribus terminis ſyllogiſmi qͣ dragīta octo ſunt. ¶ Reſtat v̓o vt de his ſyllogiſmis dicamus qui duabus hypotheticis cōnectunt̉. quoꝝ quidem conſequētie ſimilis modus eſt: vt in his ꝓpo ſitionibus que duabus categoricis: ac ſimplicibꝰ effi ciebātur. In oībus enim ſiquidem velimus aſtruere primā totius propōnis partem. ſi v̓o in cōcluſione ali ꝗd eſt deſtruendum: ſcd̓a negabitur. Siue aūt prīa deneget̉: ſiue poſterior affirmetur: nulla ſit oīno ne ceſſitas: niſi in quinta: ſeptima: tertiadecima ⁊ quīta decima propoſitione. In quibꝰ non cōplexionis natu ra: ſed terminoꝝ proprietas cōſequētiā facit: ſicut in his ſyllogiſmis fieri docuimꝰ: qui in his propoſitioni bus conſtant: que duabus ſimplicibus cōtinent̉. hoꝝ autem omnium qui ex duabus hypothethicis cōſtāt propoſitiones appoſui: quarū differentias cum lector agnouerit: ad earum exempla neceſſe eſt vertatur: q̄ ex ſimplicibus ⁊ cathegoricis iuncte ſunt. Sūt autem omnes ꝓpoſitionū differentie: que ex duabꝰ hypothe ticis copulantur huiuſmodi. Si cum eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. Si cum eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. Si cum eſt. a. eſt. b. cum nō ſit. c. eſt. d. Si cum eſt. a. eſt. b. cum non ſit. c. non eſt. d. Si cum ſit. a. non eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. Si cum ſit. a. non eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. Si cum ſit. a. non eſt. b. cum non ſit. c. eſt. d. Si cum ſit. a. non eſt. b. cum non ſit. c. non eſt. d. Si cum non ſit. a. eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. Si cum non ſit. a. eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. Si cum non ſit. a. eſt. h. cum non ſit. c. eſt. d. Si cum non ſit. a. eſt. b. cum non ſit. c. non eſt. d. Si cum non ſit. a. non eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. Si cum non ſit. a. non eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. Si cum non ſit. a. non eſt. b. cum non ſit. c. eſt. d. Si cum non ſit. a. non eſt. b. cum non ſit. c. non eſt. d. ¶ In his quoqꝫ propoſitionibus illud inſpicienduꝫ eſt ꝙ cū ſedecī ſint: octo quidē ita variant̉: vt tn̄ in oībꝰ a. terminus eſſe ponat̉: octo v̓o ita: vt idem. a. termi minꝰ nō eē dicat̉. Nō v̓o quoquomodo poſite fuerit habebunt vim cōditionaliū ꝓpoſitionum ex duabus hypotheticis conſtantium. Nam ſi quis ſic dicat: ſi cū hō eſt: aīal ē cū ſit aīatuꝫ: corpus eſt: non fecit eam ꝓ poſitionē que ex duabus conditionalibus conſtat. Ne qꝫ iccirco aīatū corpus eſt: qꝛ hō aīal eſt nec conditio ſeꝗt̉ conditionē: ſed ſi eas ſeꝑares: per ſeqꝫ pronūcieſ vtraqꝫ hꝫ in terminorum conſequentia neceſſitateꝫ. Nam ⁊ qui homo eſt aīal eſt: ⁊ ꝙ animatum eſt corpus eſt: ⁊ per ſe iſte propoſitiones vere ſunt nec cōdi tione iungunt̉: vt igit̉ ſingularū natura clareſcat de vnaquaqꝫ eſt diſſerendū. ¶ Prima igit̉ ꝓpoſitio ta lis eſſe debet: vt ſi ſit. a. poſitum. b. terminus non con tinuo ſubſequatur. Itemqꝫ ſi. c. ponatur non neceſſe ſit. d. terminum conſequi: ſed poſito. a. quidē termīo. c. terminum. poſito v̓o. b. terminum. d. eſſe neceſſe ſit Tūc.n. euēiet: vt ſi poſito. a fuerit. b. neceſſe ſit. c. po ſito ſubſeꝗ. d. vt ſi ſint termini. a. homo. b. medicꝰ. c. aīatū. d. artifex. Poſito.n. hoīe non neceſſe ē vt me dicus ſit: ⁊ cum ſit aīatū non neceſſe eſt vt ſit artifex. At ſi hō ſit: neceſſe eſt vt ſit animatū: ⁊ ſi medicus ſit: neceſſe ē vt artifex ſit. Hoc itaqꝫ poſito eueniet: vt ſi cū hō ſit medicus eſt: cū ſit animatum: ſit artifex. ¶ Scd̓a propoſitio ita eſſe dꝫ. vt. a. atqꝫ. b. itē. c. atqꝫ. d. preter ſe eſſe poſſint: ſed. a. p̄ter. c. eſſe nō poſſit. b. āt atqꝫ. d. ſimul eē nō poſſint. Tūc enim eueniet vt ſi poſito. a. termino. b. fuerit conſequitur: poſito. c. non eſſe. d. neceſſe ſit: vt ſi ſit. a. hō. b. nigꝝ. c. aīatū. d. al bū hō nāqꝫ p̄ter nigꝝ: ⁊ aīatū p̄ter albuꝫ. ⁊ eſſe ⁊ nō eſſe poteſt. homo v̓o p̄ter animatum: nigrum v̓o cū albo eſſe non poſſit: euenitqꝫ: vt cum ſit hō: ſit nigrū cum ſit animatus: non ſit albus. ¶ Item tertie propo ſitionis tales terminos eſſe oportebit. vt. a. p̄ter. b. eē poſſit. c. v̓o vel cum. a. val cum. d. eſſe non poſſit. quo circa euenit: vt ſi poſito. a. termino ſit. b. negato. c. ter mino. d. eſſe neceſſe ſit. vt ſi ſit. a. quidem animatum b. medicus. c. inanimatum. d. artifex. animatum eniꝫ p̄ter medicū eſſe pōt. inanimatū v̓o neqꝫ cum anīato neqꝫ cum artifici iungi poteſt. itaqꝫ ſi cum animatuꝫ eſt medicus eſt: cum inanimatum non ſit artifex eſt. ¶ Quarta propoſitio his terminis contexenda eſt: vt. a. quidē cum. b. termino. c. aūt cum. d. vel eſſe vel nō eſſe poſſit. Neqꝫ v̓o. a. cum. c. neqꝫ. b. cuꝫ. d. Ullo mō eē poſſibile ſit. Tunc enim euēit: vt ſi. a. poſito. b. ſub ſequatur: negato. c. negetur etiaꝫ. d. vt ſi ſit. a. homo b. nigꝝ. c. inanimatum. d. album. homo ꝗdē p̄ter ni grum inanimatum v̓o p̄ter album ⁊ eſſe ⁊ nō eē pōt: neqꝫ tn̄ hō cum inanimato. neqꝫ nigrum cum albo eē poſſibile eſt: ſi tn̄ cū ho ſit: niger eſt ſequitur: vt cum nō ſit inanimatū: nō ſit albū. ¶ Quinte propoſitiōis hec membra ſint: vt. a. preter. b. ⁊. c. preter. q. ⁊ eſſe ⁊ nō eſſe poſſint: ſed. a. p̄ter. c. eſſe nō poſſit. b. atqꝫ. d. nūqͣꝫ ſimul eſſe poſſint: ita vt ſi alteꝝ non ſit: alteꝝ eē neceſſe ſit: tūc eueniet vt. ſi. a. poſito. b. neget̉. c. poſi to. d. ſequatur vt ſi ſit. a. quidem homo. b. eger. c. aīa tū. d. ſanus. hō ꝗdē p̄ter egritudinē: aīatū v̓o preter ſanitatē ⁊ eſſe ⁊ non eſſe pōt: ſed ſi homo ſit. aīatum eſſe neceſſe eſt: ⁊ ſi non ſit eger ſanuꝫ eſſe neceſſe eſt: itaqꝫ fiet vt ſi cum ſit hō: non ſit eger: cum ſit anima tus: ſit ſanus. ¶ Sexta propoſitio hoſ terminos habe re deſiderat: vt. a. preter. b. ⁊. c. preter. d. eſſe ⁊ non eē poſſit. Idē v̓o. a. p̄ter. c. ⁊. d. p̄ter. b. eſſe nō poſſit. tūc enī eueniet vt ſi. a. poſito non eſt. b. poſito. c. nō ſit. d. vt ſi ſit. a homo. b. artifex. c. aīatum. d. medicus. hō enim preter artificium: ⁊ animatum p̄ter medicinaꝫ eſſe ⁊ nō eē pōt. neqꝫ v̓o hō p̄ter animatuꝫ: neqꝫ me dicus p̄ter artificium eſſe poteſt. Quo ſit vt ſi cū hō ē artifex non eſt: cum ſit animatū: non eſt medicus. ¶ Septime propoſitionis hi termini ſunt: vt. a. quidē p̄ter. b. eſſe poſſit. c. vero neqꝫ cū. d. neqꝫ cum. a. eſſe poſſit. b. etiam cum. c. ſimul eſſe non poſſit: ita nāqꝫ euēit: vt ſi poſito. a. b. etiam denegetur: negato. c. ter mīo. d. etiam ſequat̉: vt ſi. a. quidem ſit aīatū. b. ſanū c. inanimatum. d. egꝝ. Aīatū quidē p̄ter ſanitatē ⁊ eē

Liber
⁊ non eſſe poteſt. Inanimatum vero neqꝫ cū anima to: neqꝫ cum egro conuenire poteſt. Quo ſit vt ſi cuꝫ aīatum eſt: ſanū non ē: Cū non ſit inanimatū: egrum ſit. ¶ Itē octaua ꝓpoſitio his terminis copulanda eſt vt. a. quidem p̄ter. b. terminum eſſe vel non eſſe poſ ſit. c. v̓o neqꝫ cum. a. neqꝫ cuꝫ. d. eſſe poſſit: ſed. d. p̄ter b. eſſe non poſſit. Hoc enim pacto eueniet: vt ſi. a. po ſito. b. deneget̉. denegato. c. termino. d. terminus nō ſit: vt ſi ſit. a. animatū. b. artifex. c. inanimatū. d. me dicus. Animatū.n. p̄ter artificium ⁊ eſſe ⁊ nō eſſe po teſt. Inanimatū v̓o neqꝫ cū animato: neqꝫ cū medi co euenit. Medicus v̓o p̄ter artificium eſſe non pōt. vnde euenit vt ſi cū aīatū ē: nō ſit artifex cum non ſit inaīatū: nō ſit medicus. ¶ Nona propoſitio fiet. ſi. a. ꝗ dē atqꝫ. b. ſimul eſſe non poſſint. c. v̓o poſſit eſſe p̄ter. d. cū. a. v̓o eſſe nō poſſit. Tūc.n. eueniet: vt ſi negato. a. b. eſſe conſequatur. c. poſito. d. ſequatur: vt ſi ſit. a. quidē inaīatū. b. medicus. c. animatuꝫ. b. artifex. In animatuꝫ ꝗppe medicus eſſe non poteſt. aīatuꝫ vero pōt non eſſe artifex. inanimatum vero atqꝫ animatū ſimul eſſe non poteſt. Quo ſit vt ſi cum non eſt inani matuꝫ: medicus ſit: cū ſit animatum ſit artifex. ¶ Decimam ꝓpoſitionē tales termini copulabunt. vt. a. quidē preter. b. at vero. c. preter. d. eſſe poſſit. ſꝫ. a. cum. c. ⁊. b. cum. d. eſſe non poſſit. ita eniꝫ ꝑueniet: vt ſi negato. a. eſſe. b. conſequatur: poſito. c. termino. d. n̄ eſſe neceſſe ſit: vt ſi ſit. a. inanimatū. b. nigꝝ. c. aīatuꝫ d. album. Inanimatuꝫ ꝗppe p̄ter nigrum: ⁊ animatū preter album ⁊ eſſe ⁊ non eſſe poſſunt. Sed īaīatum cum animato ⁊ nigrum cum albo eſſe non poſſunt ſi mul. Sed ſi negatum fuerit īanimatum ⁊ conſequu tum ſit nigruꝫ poſito aīato album eſſe negabit̉. ¶ Item vndecima ꝓpoſitio ea ſit: vt neqꝫ. a. cū. b. neqꝫ c. cum. d. ſimul eſſe poſſit. a. vero ſine. c. ⁊. b. ſine. d. eē nō poſſit. ita enim ſi cum ſit. a negatum. b. ſequatur. cum. a. negabit̉. d. eſſe neceſſe eſt: ut ſi ſit. a. inanima tū. b. medicus. c. inuitale. d. artifex. inaīatus quidem medicus eſſe non pōt. Quocirca ne inuitale ꝗdē arti fex ſed ꝙ īaīatuꝫ eſt non poteſt non eſſe īuitale. itēqꝫ qui medicus eſt non pōt non eſſe artifex. Si igit̉ īaīa tū neget̉ ⁊ medicum eſſe conſequatur: cum negabit̉ eſſe inuitale: artifex eſſe conſequetur. ¶ Duodecima propoſitio eſt quā talibus terminis conſtare oporte tebit: vt. a. quidem preter. b. at vero. c. preter. d. vel eſ ſe vel non eē poſſit. A. v̓o ſine. c. ⁊. b. cū. d. eſſe nō poſ ſint. ita.n. cadet vt ſi. a. negato. b. ſequatur. c. negato. d. etrā neget̉: vt ſi fuerit. a. inanimatuꝫ. b. albuꝫ. c. in uitale. d. nigruꝫ. inanimatuꝫ ꝗdē p̄ter album: inuita le āt p̄ter nigruꝫ vel eē vel non eſſe pōt. Si tn̄ inīatū homo ſit: ⁊ ſit albū: cuꝫ īuitale non ſit non erit nigrū ¶ Tertiadecima ꝓpoſitio his terminis cōnectenda eſt vt. a. ꝗdē p̄ter. b. at vero. c. p̄ter. d. eſſe poſſit. a. vero atqꝫ. c. ⁊. b. atqꝫ. d. ita ſimul eſſe non poſſint: vt ſi alte rū eorum non fuerit alterum eſſe neceſſe ſit: ita nam qꝫ fiet: vt cum. a. negatum ſit. b. neget̉. cum. c. affir matum ſit. d. affirmet̉: vt ſi ſit. a. irrationabile. b. egꝝ c. rationabile. d. ſanum. Irrationabile nāqꝫ p̄ter egꝝ ⁊ rationabile preter ſanitatē eſſe pōt: irratiōabile ve ro atqꝫ rationabile: ⁊ egrum atqꝫ ſanum ſimul eē nō poſſunt: ſi tn̄ alteꝝ eoꝝ non fuerit: alterū eſſe neceſſe eſt. itaqꝫ ſit vt ſi irrationabili denegato egꝝ deneget̉ rationali poſito ſanum ponatur. ¶ Quartadecima ꝓ poſitio his texenda membris eſt: vt. a. quidem p̄ter. p. ⁊. c. p̄ter. d. eſſe poſſint. Sed. a. atqꝫ. c. ſimul eſſe nō poſſint ita vt cuꝫ alteruꝫ non fuerit alteꝝ eſſe neceſſe
ſit. D. vero preter. b. eſſe non poſſit. Fit igit̉ vt ſi cuꝫ ſit. a. denegatum. b. deneget̉. cuꝫ ſit. c. non ſit. d. vt ſi ſit. a. inanimatum. b. artifex. c. animatum. d. medicus Inanimatuꝫ ꝗddē p̄ter artificē: animatuꝫ vero p̄ter medicum eē poteſt. īanimatuꝫ vero cuꝫ aīato nō eue nit: medicꝰ ab artifice nullo modo ſeparatur. Fit igi tur vt ſi cum nō ē īanimatū: non artifex ſit: cuꝫ ſit ani matuꝫ nō ſit medicus. ¶ Quītadecima ꝓpoſitio hos terminos habere debet vt. a. quidem ſi non ſit. c. non eſſe neceſſe ſit. G. v̓o atqꝫ. d. talia ſint vt altero eoruꝫ negato alteꝝ eoꝝ eē neceſſe ſit. Ita nāqꝫ fiet: vt ſi cū ſit. a. denegatum. b. negetur cuꝫ negabitur. c. affirme tur. d. vt ſi ſit. a. quidem irrōnale. b. ſanuꝫ. c. inanima tuꝫ. d. egꝝ. irrationale quidem ſi non ſit: non eſt īani matuꝫ: ſanuꝫ āt atqꝫ egꝝ ſimul eē non poſſunt: ⁊ qͥ ſa nuꝫ negauerit egrum neceſſe eſt affirmet. Itemqꝫ ē diuerſo eſt igitur vt ſi negato irrationabili neget̉ ſa nuꝫ: negato inanimato egꝝ ponat̉. ¶ Sextadecima ꝓ poſitio ē: que his terminis cōſtat: vt. a. quidē p̄ter. c. at. v̓o. d. preter. b. eſſe non poſſit. a. v̓o cuꝫ. b. ⁊. c. eſſe nullo modo poſſint. Euenit igit̉ vt ſi. a. quidem nega to negabit̉. b. denegato. c. d. terminus abnuatur: vt ſi ſit. a. inanimatuꝫ. b. artifex. c. inuitale. d. medicus: animatuꝫ preter inuitale ⁊ medicꝰ preter artificem eē non poteſt: inanimatuꝫ v̓o cū artifice ⁊ inuitale cum medico eē non poterit. Si igitur negato īanimato ne get̉ artifex: negato inuitali neget̉ medicꝰ ¶ Atqꝫ hec quidem ratio ꝓpoſitionum quarum ſuperius exēpla deſcripſimus: iccirco intelligatur aſſumpta: vt earuꝫ natura clareſceret: nō quo aliter termini īter ſe eē nō poſſint. Nā vt ſuperius dictū ē: non ſufficit quolibet modo iungere terminos: vt fiāt hypothetice ꝓpoſi tiones ex duabus conditionalibꝰ cōiuncte. Neqꝫ.n. ſi quis dicat ſi cuꝫ hō eſt: aīal ē: cuꝫ dies eſt lucet: tali fecerit ꝓpoſitionē que duabus conditionalibus con ſtet: iccirco qꝛ prior conditio non eſt ſecunde cā condi tionis. hoc igitur ſuperius poſitarum propoſitionuꝫ rō demōſtrat: quēadmoduꝫ ſit: vt ꝯditio cōditioneꝫ conſequatur. Que cuꝫ ita ſint de eaꝝ dicendū eſt ſil logiſmis. CFit igit̉ ex prīa ꝓpoſitione ſillogiſmꝰ hoc modo. Si cum eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. At qui cum ſit. a. eſt. b. cum igitur ſit. c. erit. d. vel ita atqui cum ſit. c. non eſt. d. cum igitur ſit. a. non eſt. b. Poſſe ve ro hanc eſſe aſſumptionem ſuperius deſcripta ꝓpoſ tionuꝫ natura demōſtrat. ¶ Item ex ſcd̓a ꝓpōne. ſi cum eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. at qui cum ſit. a. ē. b. Cuꝫ igit̉ ſit. c. non eſt. d. vel ita. atꝗ cū ſit. c. eſt. d. cum igitur ſit. a. non eſt. b. ¶ Ex tertia. Si cum ſit. a. ē b. cuꝫ non ſit. c. eſt. d. atqui cuꝫ ſit. a. eſt. b. cuꝫ igit̉ nō ſit. c. eſt. d. vel ita. atqui cum non ſit. c. nō ē. d. cuꝫ igit̉ ſit. a. non eſt. b. ¶ Item ex quarta ſi cū ſit. a. eſt. b. cuꝫ non ſit. c. non eſt. d. Sed cum eſt. a. eſt. b. Cum igitur non ſit. c. non eſt. d. vel ita. Atqui cum non ſit. c. eſt. d. cum igitur ſit. a. non eſt. b. ¶ Ex ꝗnta propoſitōe fiūt quattuor collectiōes. ita nāqꝫ termini ponūt̉: vt vtro biqꝫ fiat rata concluſio hoc modo. Si cū eſt. a. non e b. cum ſit. c. eſt. d. At qui cuꝫ ſit. a. non eſt. b. cum igit̉ ſit. c. eſt. d. vel ita. Atqui cum ſit. a. eſt. b. cum igit̉ ſit. c. ēt eſt. d. vel ita. atqui cum ſit. c. non eſt. d. cum igit̉ ſit. a eſt. b. vel ita. atqui cum ſit. c. eſt. d. cuꝫ igit̉ ſit. a. non eſt. b. ¶ Ex ſexta ſi cum eſt. a. non ē. b. cū ſit. c. nō eſt. d. ſed cum eſt. a. non eſt. b. Cum igitur ſit. c. non e. d. vel ita. Atqui cum ſit. c. non eſt. d. Cum igitur ſit. a. eſt. b. ¶ Ex ſeptima iteꝫ fiunt quattuor ſillogiſmi hoc modo. ſi cum eſt. a. non eſt. b. cuꝫ nō ſit. c. eſt. d. Atqu

Secundus
cū eſt. a. non eſt. b. Cum igitur non ſit. c. eſt. d. vel ita. Atꝗ cum ſit. a. eſt. b. cum igit̉ nō ſit. c. nō eſt. d. vel ita Atꝗ cum non ſit. c. nō eſt. d. cum igitur ſit. a. eſt. b. vl̓ ita. Atqui cum ſit. c. ē. d. Cum igitur. a. ſit non eſt. b. ¶ Ex octaua propoſitione: ſi cum ē. a. non eſt. b. cuꝫ nō ſit. c. non eſt. d. at cum eſt. a. non eſt. b. cum igitur non ſit. c. nō ē. d. vel ita. at cū non ſit. c. eſt. d. cum igit̉ ſit. a. eſt. b. Hactenus ꝗdē de hmōi ꝓpoſitionibus: que. a. eſſe proponebant: atqꝫ ita ceteros termīos affirmā do negandoqꝫ variabant oſtēdimꝰ ꝗ fierēt ſillogiſmi Hinc ex his ꝓpoſitionibus qui nā ſillogiſmi fiant di cendū eſt que ita ceteros terminos variant: vt. a. ꝗdē non eſſe proponant. ¶ Ex nona.n. propoſitiōe ſit ſillo giſmus ita. ſi cum non eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. atꝗ cum non ſit. a. eſt. b. cum igit̉ ſit. c. eſt. d. vel ita at cuꝫ ſit. c. non eſt. d. cum igitur non ſit. a. non eſt. b. ¶ Iteꝫ ex decima. ſi cum non eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. at cum non eſt. a. eſt. b. cum igit̉ ſit. c. non eſt. d. vel ita. at cum eſt. c. eſt. d. cum non ſit. a. igit̉ non ē. b. ¶ Ex vndecima. ſi cum non eſt. a. eſt. b. cum non ſit. c. ē d. at cum nō ſit. a. eſt. b. cum igit̉ non ſit. c. ē. d. vel ita at cum nō ſit. c. non eſt. d. cum igit̉ non ſit. a. non ē. b. ¶ Ex duodecima: ſi cum non ſit. a. ſit. b. cum non ſit. c. non eſt. d. at. cum non ſit. a. eſt. b. cum igitur nō ſit. c. non eſt. d: vel ita. at cuꝫ non ſit. c. ē. d. cuꝫ igit̉ nō ſit. a. nō ē. b. ¶ Ex tertiadecīa q̄ qͣttuor colligit ſyllogiſmos hoc modo. Si cum non eſt. a. non eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. at cum non eſt. a. non eſt. b. Cum igit̉ ſit. c. eſt. d. vel ita at cum nō ſit. a. ē. b. cum igit̉ ſit. c. non ē. d. vel ita at cum ſit. c. eſt. d. cum igitur non ſit. a. nō ē. b. vel ita at cum ſit. c. non eſt. d. cum igit̉ non ſit. a. eſt. b. ¶ Item ex quartadecima: ſi non eſt. a. nō eſt. b. cum ſit a. non ē. d. At cum non eſt. a. non eſt. b. Cum igit̉ ſit. c. nō ē. d. vel ita. At cum ſit. c. eſt. d. cuꝫ igit̉ nō ſit. a. ⁊ b. ¶ Quintadecima rurſus quattuor colligit ſillogiſ mos. hoc mō. Si cuꝫ non eſt. a. non ē. b. cū n̄ ſit. c. eſt. d. at cum non eſt. a. non eſt. b. cum non ſit. c. eſt. d. vel ita. atqui cum non ſit. a. eſt. b. cum igit̉ non ſit. a. ē. d. vel ita. Cū non ſit. c. nō eſt. d. cū igit̉ non ſit. a. eſt. b. vel ita at cum non ſit. a. eſt. d. cum igit̉ non ſit. a. n̄ eſt b. ¶ Ex ſextadecima propoſitione. Si cum non ſit. a. non eſt. b. cū non ſit. c. non eſt. d. at qui cuꝫ nō ſit. a nō eſt. b. cuꝫ igit̉ non ſit. c. non eſt. d. vel ita. atqui cuꝫ nō ſit. c. eſt. d. Cum igit̉ non ſit. a. eſt. b. Ex quibus oībus quadraginta concluſiones fiunt. Sexdeciꝫ quidem aſ ſumpta prima conditione ita vt in prima propoſitio ne eſt poſita. Sexdecī v̓o aſſumpta ſecūda conditiōe cōtrario modo atqꝫ in ꝓpoſitiōe eſt collecta. Octo v̓o ex ꝗnta ſeptima: tertiadecima ⁊ quītadecima ꝓpoſi tionibus fiunt aſſūptis primis ꝗdē cōditionibꝰ cōtra rio modo atqꝫ in ꝓpoſitione ꝓferebant̉. ſecūdis v̓o conditionibus eodē mō aſſumptis vt in propoſitione fuerant collocate: vt igit̉ oīum propoſitionum con cluſionumqꝫ ratio clareſcat: omnes huiuſmōi enūcia tiones cum proprijs propoſuimus exemplis. Si cum ſit. a. homo eſt. b. medicus cum ſit. c. animatꝰ eſt. d. artifex. Si cuꝫ ſit. a. hō eſt. b. niger. cū ſit. c. aīatus n̄ ē. d. albꝰ Si cum ſit. a. animatum eſt. b. medicus cuꝫ non ſit. c. inanimatum eſt. d. artifex. Si cum ſit. a. homo eſt. b. nigrum: cum non ſit. c. in animatus non eſt. d. album. Si cū ſit. a. hō non eſt. b. eger cū ſit. c. aīatꝰ ē. d. ſanꝰ Si cum ſit. a. homo non eſt. b. artifex cuꝫ ſit. c. anima tus: non eſt. d. medicus.
Si cum ſit. a. anim al non eſt. b. ſanus: cum non fit. c. ī animatus eſt. d. eger. Si cum ſit. a. animatus non eſt. b. artifex cum non ſit c. inanimatus non eſt. d. medicus Si cum non ſit. a. inanimatum: eſt. b. medicus cū ſit. c. animatum eſt. d. artifex. Si cum non ſit. a. inanimatum eſt. b. nigrum cum ſit. c. inanimatum non eſt. d. album. Si cum non ſit. a. inanimatus eſt. b. medicus cum nō ſit. c. inuitale eſt. d. artifex. Si cum non ſit. a. inanimatum eſt. b. album cum non ſit. c. inuitale non eſt. d. nigrum. Si cum non ſit. a. irrationale non eſt. b. eger: cum ſit. c. rationale eſt. d. ſanum. Si cum non ſit. a. inanimatum non eſt. b. artifex cū ſit c. animatum non eſt. d. medicus. Si cum non eſt. a. irrationale non eſt. b. ſanum: cum non ſit. c. inanimatum eſt. d. egrum. Si cum non ſit. a. inanimatum non eſt. b. artifex ⁊ cū non ſit. c. inuitale: non eſt. d. medicus. ¶ Ac de his ꝗdē qui ꝑ cōnexionē fiunt hec dicta ſūt hi v̓o qui in diſiunctione ſunt poſiti: illis vident̉ adiun cti: eorūqꝫ modos: formaſqꝫ ſuſcipiunt quos ſuperius in cōnexione poſitos ex his propoſitionibus fieri dixi mus: que duabus ſimplicibus iungerent̉. Si igitur ī diſiunctione propoſitarum propoſitionuꝫ ad cauſaꝝ ſimilitudinē demonſtrauero: que in connexione poſi te ex ſimplicibus copulate ſunt: quot modi: qͣleſqꝫ cō cluſiones ſunt in vnaquaqꝫ illarum: que per cōnexio nē fiunt ꝓpōnuꝫ: tot ēt in his eſſe neceſſe eſt que per diſiūctionē: pronūciate eādē vim cōnexis habere mō ſtrantur. Quattuor igit̉ ſuperiꝰ differentias per con nexionē enūciataꝝ propoſitionum eſſe diximus: ſi ex ſimplicibus propoſitionibus copularent̉ hoc modo. ſi eſt. a. eſt. b. ſi non eſt. a. non eſt. b. ſi ē. a. nō ē. b. ſi non eſt. a. eſt. b. Per diſiunctionem quoqꝫ propoſitiones quattuor tenent differentias hoc modo. Aut ē. a. aut eſt. b. aut non eſt. a. aut non ē. b. aut ē. a. aut n̄ ē. b. aut nō eſt. a. aut ē. b. Quarum quidem ea que prima ē ꝓ ponit aut ē. a. aut ē. b. In his tm̄ dici pōt: in quibus alteꝝ eoꝝ eē neceſſe ē velut ī cōtrarijs medietate ca rentibus ſimiliſqꝫ ei ē ꝓpoſitioni: que dicit. Si non ē. a. eſt. b. Que enim ꝓponit aut ē. a. aut ē. b. id ītelligit neqꝫ ſimul vtraqꝫ eſſe poſſe: ⁊ ſi alterum non fuerit: conſequi vt ſit alterum. Itaqꝫ ſi non ſit. a. erit. b. ſed hoc vna eſt eaꝝ propoſitionum: q̄ in his que per cōne xionē. fiunt ſuperius numerauimus. Quicūqꝫ igit̉ ſil logiſmi in ea ꝓpoſitione fiunt: que eſt ſi nonᶠ ē. a. ē. b. Hi etiam in ea faciendi ſunt: q̄ ꝑ diſiunctionē propo nitur: vt cum dicimus aut eſt. a. aut ē. b. Fiunt autem ī ſuperiore quattuor modis. Quālibet enim ꝑtē ꝓpoſi tionis aſſumpſeris: ſiue precedentem: ſiue etiam con ſequentem. ſiue negatiuo modo: ſiue affirmatiuo fa ciet ſillogiſmum. Nam ſi hec ꝓpoſitio ſit ſi non eſt. a. eſt. b. ſiue non ſit. a. erit. b. ſiue ſit. a. non erit. b. ſiue n̄ ſit. b. erit. a. ſiue ſit. b. non erit. a. In ꝓpoſitione quidē diſiunctiua idē ē. Nam cum dicitur aut eſt. a. aut eſt. b. ſi quidem. a. fuerit. b. non erit ꝙ ſi. a. non fuerit. b. erit: ⁊ ſi. b. non ſit erit. a. ſi. b. fuerit nō erit. a. Id quo qꝫ tali declaratur exemplo. Nam ſi ſit propoſitio: aut eger eſt aut ſanus: quicquid hoꝝ. in aſſumptione aſ ſumptum fuerit vel negatum alteri pars vel affirma bit̉ vel negabit̉ hoc modo. Nam ſi ſanus ē nō ē eger ſi nō ē ſanus: eſt eger: ſi eger eſt non eſt ſanus. ſi non eſt eger eſt ſanus. Itē ea diſiunctiua qua ꝓponebat̉

De trinitate
aut. a. non ē aut. b. nō ē ſit quidē de his: que quolibet modo ſimul eſſe non pn̄t ⁊ ſi nō alterum eorum eē ne ceſſe ſit: ſimiliſqꝫ ē ei propoſitioni connexe per quā ita ꝓponit̉: ſi ē. a. non ē. b. Que.n. ſic enuntiat: aut non ē .a. aut non eſt. b. id nimirum ſentit ꝙ ſi. a. ſit. b. eſſe n̄ poſſit. id ita probatur. Cum enim proponitur hoc mo do: aut non eſt. a. aut non eſt b. ſi aſſumatur eē. a. nō erit. b. Quocirca ei ꝓpoſitioni cōnexe ſimilis eſt que ita enunciat ſi ſit. a. non eſſe. b. In hac v̓o propoſitiōe due tm̄ complexiones ſillogiſmos creabant. Naꝫ ſi eſ ſet. a. non erat. b. ⁊ ſi eſſet. b. nō erit. a. Si cum nō eēt a. non neceſſe erat eſſe vel non eſſe. b. Siue autem nō eſſet. b. non neceſſe erat eſſe vel non eſſe. a. Quocirca ⁊ in diſiunctiua ꝓpoſitione totidem ſyllogiſmos eē ne ceſſe eſt: totidem v̓o incollectibiles complexiones. nā cum ita ꝓponitur: aut non eſt. a. aut non eſt. b. ita di citur ſi ſit. a. non erit. b. ſi ſit. b. non erit. a. Siue auteꝫ non ſit. a. non neceſſe erit eē vel nō eſſe. b. ſiue nō ſit. b. non neceſſe erit vel eſſe vel nō eē. a. velut in his aꝑ paret exemplis. Si enim quis dicat: aut nō eſt albū: aut nō ē nigꝝ: ſed aſſumat. At qui eſt albū nō erit ni grum: vel rurſus atqui eſt nigꝝ: non erit albū. Siue autē albū non eſſe aſſumpſerit: non neceſſe erit eē vl̓ non eſſe nigrum ſiue nigꝝ non eſſe aſſumpſerit vt ſit vel non ſit album: nullā faciet neceſſitatē. ¶ Item ea propoſitio per quā ita proponit̉: aut eſt. a. aut non eſt b. dicitur quidē deſinet adherentibus proponiturqꝫ ī his propoſitionibꝰ que a maioribus ad minora tēdūt ſimiliſqꝫ eſt ei propoſitioni cōnexe: que dicit. Si nō ē a. non eſt. b. Nā qͣꝫdiu dicit: aut eſt. a. aut non eſt. b. non aſſumat atqui nō eſt. a. modis oībus non erit. b. Si igitur non ſit. a. non erit. b. Id.n. hec diſiunctio p̄ mittebat. in hac v̓o ſiquidē. a. negaret̉ vel affirmare tur: hoc fiebat aliquis ſillogiſmus. Siue aūt. a. affir maret̉ ſiue. b. negaretur: nulla erat in concluſione ne ceſſitas. idē ꝓuenit in diſiunctis. Nam cum ꝓponitur aut ē. a. aut non eſt. b. ſiquidē non ſit. a. non erit. b. Si v̓o ſit. b. erit. a. ꝙ ſi ſit. a. vel non ſit. b. nihil eſt neceſ ſarium. id. v̓o ī his terminis approbat̉: ſi quis ita pro ponat: aut aīal eſt aut nō hō. ſi nō ſit aīal non erit hō ſi hō ſit aīal ē: ſiue autē aīal ſit non neceſſe eſt eē ho minē ſiue hō non ſit non neceſſe eſt aīal interire. Ea v̓o ꝓpoſitio que dicit: aut nō eſt. a. aut eſt. b. in his q̄ ſibi adherent propoſitioni pōt ⁊ a mīoribus ad maio ra contēdit ⁊ eſt ſil̓is ei propoſitioni cōnexe que dicit Si eſt. a. eſt. b. Nam cum ita quis enunciet ſiquidem aſſumatur eē. a. ſtatim conſequitur vt ſit. b. Sꝫ ī hac propoſitiōe ſiꝗdē affirmet̉ eſſe. a. ꝯſequetur vt ſit. b. Quod ſi negaret̉. b. ſequebat̉ vt non eēt. a. Siue aūt negaret̉. a. ſiue affirmaret̉. b. nihil neceſſarium vide bitur accidere. Et in ea igit̉ ꝓpoſitione diſiuncta q̄ di cit: aut nō eſt. a. aut eſt. b. ſiquidē fuerit. a. erit. b. ſi n̄ fuerit. b. non erit. a. Siue aūt non ſit. a. ſiue ſit. b. nul la eſt neceſſitas ſillogiſmi. vt in hoc declaratur exem plo: aut nō eſt hō: aut aīal eſt. Si igitur aſſumamus atꝗ eſt homo erit aīal. Si negemus eſſe aīal: non erit homo ſi autē hoīem negemus: vel animal affirmemꝰ nihil neceſſarium euenit. Quocirca ex his que ſuperi us dicta ſunt declaratur: quot diſiunctarum propoſi tionum ſyllogiſmi ſunt: vel quibus ab his que cōnexe ſūt differentijs ſegregent̉. Que enim cōnexe ſunt ꝗ dam in eo ꝙ eſt eē vel nō eē ꝯſequētiā mōſtrant. que v̓o per diſiunctioneꝫ proponūtur: ita ſunt vt ſibimet conſentire non poſſint. Inuenias quoqꝫ ꝑ cōnexionē propoſitiones: que id ītelligi volūt: vt a ſe nequeāt ſe
parari vt cum ita proponimus. ſi eſt. a. eſt. b. Id nimi rū hec propoſitio ītelligit ꝙ ſi eē poterit: a. ſtatim cō ſeqͣt̉ vt ſit etiā. b. Nulla vero earum que in diſiunctio ne ſunt ita ꝓponitur: vt ſimul eſſe videant̉. Cum enī dicimꝰ aut eſt. a. aut. b. eſt. aut eaſdē ꝓpoſitiōes quo libet mō alio variamus: id aūt cōiunctio que diſiun ctiua ponit̉: ſentit ſil̓ eas eſſe nō poſſe. Et cū late eaꝝ pateat differentia: iccirco nunc de eiſdē pauca ſubiū ximꝰ: qm̄ totidem ſyllogiſmos fieri dicebamus. ī his ꝓpoſitionibꝰ que ꝑ diſiūctionē fierent: quot etiam fie rent in cōnexis. Et qm̄ de oībꝰ quoquomodo poſſint fieri hypotheticis ſyllogiſmis ſufficienter dictum eſt Hic operis lōgitudinē terminemus. Explicit. ¶ Incipit liber Boetij ad Simachū quo mō trinitas eſt vnus deus ⁊ non tres dij. ¶ Prologus. Nueſtigatam diutiſſime qōnem quātuꝫ nr̄e mentis igniculum lux diuina digna ta ē formatā rōnibꝰ litteriſqꝫ mandatā offerendā vobis cōicandāqꝫ curaui: tam veſtri cupidus iudicij: qͣꝫ noſtri ſtudio ſus īuenti. Qua in re ꝗd mihi ſit animi quotiēs ſtilo excogitata cōmendo: tum ex ipſa mate rie difficultate: tū ex eo qd̓ cariſ.i. vobiſ tm̄ qd̓ loquor ītelligi pōt. Neqꝫ enim fame iactatione ⁊ īanibus vul gi clamoribus excitamur. Sꝫ ſi quis eſt fructus exte rior: hic nō aliā pōt niſi materies ſil̓eꝫ ſperare ſnīam Quocūqꝫ igit̉ a vobis deieci oculos. Parti ignaua ſegnities: parti callidꝰ liuor occurrit: vt cōtumeliā vi dear diuinis tractatibus irrogare: qui talibus homi nū mōſtris non agnoſcenda hic potiuſqͣꝫ ꝓculcāda ꝓ iecerim. Iccirco ſtilū breuitate cōtraho ⁊ ex ītimis ſū pta ph̓ie diſciplinis: nouoꝝ verboꝝ ſignificatiōibus volo. Ut hec mihi tm̄ vobiſqꝫ ſi qn̄ ad ea conuertitis oculos colloquātur. Ceteros v̓o ita ſubmouimus: vt qui capere intellectu nequiuerint ad ea etiā legenda videant̉ indigni. Sed nec tm̄ a nobis queri oportet. quāto humane rōnis ītuitus ad diuinitatis valet cel ſa conſcendere. Nā ceteris quoqꝫ artibus idē quaſi ꝙ dā finis eſt conſtitutus: quouſqꝫ pōt via rōnis acced re. Neqꝫ enī medicina ſemꝑ egris affert ſalutē: ſꝫ nul la erit culpa medētis. ſi nihil eoꝝ que fieri oportebat omiſerit. Idemqꝫ ſit in ceteris. Ac quātū hec diffici lior queſtio eſt: tā facilior debet eſſe ad veniā. Uobis tn̄ ēt illud īſpiciendū eſt: an ex beati auguſtini ſcripti ſcīa rōnū aliquos in nos veniēs fructus intulerit. ac de propoſita queſtione hinc ſumamus initium. ¶ Explicit prologꝰ Incipit liber primus de trinitate Hriſtiane religionis reuerētiā plures vſur pāt: ſed ea fides pollet maxīe ac ſolitarie que tū ꝑꝑ vl̓iuꝫ p̄cepta regulaꝝ quibꝰ eiuſ dē religionis intelligatur auctoritas. Tum P propterea ꝙ eius cultus per oēs pene mun di terminos emanauit catholica vel vniuerſalis voca tur. Cuius h̓ de trinitatis vnitate ſentētiā pater inꝗ unt deus filius deus. ſpiritus ſanctus deus. Igit̉ pate filius ſpirituſſanctus vnus deus: non tres dij. Cuiꝰ cō iunctiōis ratio eſt in differentia: eos enim differētia comitat̉: qui vel augent vel minuunt: vt arriani. Qui gradibus meritorum trinitatē variantes diſtrahunt atqꝫ in pluralitatē deducūt. Principium.n. pluralita tis alteritas ē: p̄ter alteritatē enim nec pluralitas ꝗt ſit ītelligi pōt. Trium nāqꝫ rerū in quolibet tum ge nere tū ſpecie: tum numero diuerſitas conſtat. Quo tiens idē dicit̉ totiens diuerſum etiam predicat̉. Iot

Liber primus
vo dr̄ tribus modis. Aut genere vt idem hō ꝙ equꝰ qꝛ idem genus vt aīal: vel ſpē vt idem Cato qd̓ Cice ro qꝛ eadē ſpēs vt hō vel numero vt Tullius ⁊ Cice ro qꝛ vnū eſt numero. Quare diuerſum etiā vel gn̓e vel ſpē vel numero dr̄: ſed numero differentiam acci dentiū varietas facit. nam tres hoīes neqꝫ gn̄e neqꝫ ſpe̓. ſꝫ ſuis accidentibus diſtant. Nā vel ſi aīo cuncta ab his accidentia ſeꝑaremus: tū locꝰ cūctis diuerſus eſt: quē vnū fingere nullo mō poſſumus. Duos enim corpora vnū locū non optinebūt: qui eſt accidēs atqꝫ ideo ſunt numero plures: qm̄ accidētibꝰ plures fiūt: ¶ Capl̓m ſecundum Ge igit̉ īgrediamur ⁊ vnūqd̓qꝫ vt ītelligi atqꝫ capi pōt diſcutiamꝰ. nā ſic̄ optīe dcm̄ vr̄ eruditi ē hoīs vnūqd̓qꝫ vt ipſū ē ita de Ꝙ eo fidem capere ⁊ tentare. Nā cū tres ſint ſpeculatiue partes naͣlis in motu ī abſtracta ibidē Conſiderat enim corpoꝝ formas cuꝫ mā que corporibuſ actu ſeparari nō poſſūt Que corpora in motu ſūt vt cū terra deorſū igniſ ſurſū fert̉: hētqꝫ motuꝫ forma mae ꝯiuncta. Mathematica ſine motu in abſtracta. Hec.n. formas corpoꝝ ſpeculat̉ ſine ma ac ꝑ hoc ſine motu. Que forme cū ī maͣ ſint ab his ſe parari nō poſſūt. Theologia ſine motu abſtracta at qꝫ ſeꝑabilis. Nā dei ſub̓a ⁊ ma ⁊ motu caret. In naͣl bus igit̉ rōnaliter: in mathematicis diſciplinaliter: in diuinis ītellectualiter verſari oportebit. Neqꝫ deduci ad imagines: ſꝫ potius ipſam inſpicere formā q̄ vere forma: neqꝫ imago eſt: ⁊ que eē ipſū ē: ⁊ ex qua eē ē. ¶ Capl̓m tertium. ¶ Mne nāqꝫ eē ex forma eſt. Statua enī nō ſcd̓m es qd̓ eſt maͣ. ſed ſcd̓m formā q̄ in eo inſignita eſt effigies aīalis dicit̉: ip̄mqꝫ es Al non ſcd̓m terrā ꝙ eiꝰ maͣ: ſꝫ dr̄ ſcd̓m eris figurā: Terra quoqꝫ ip̄a nō ſcd̓m māͣm dr̄: ſed ſcd̓m ficcitate grauitatēqꝫ q̄ ſunt forme: Nihil igitur ſcd̓m mam eſſe dicit̉: ſed ſcd̓m ꝓpriam formā. Sed diuina ſub̓a ſine materia forma eſt: atqꝫ ideo vnum: ⁊ eſt id qd̓ eſt. reliqua enim non ſunt. id qd̓ ſūt. Unūqd̓qꝫ.n. hꝫ eē ſuum ex his ex quibus eſt ideſt ex ꝑtibus ſuis ⁊ eſt hoc atqꝫ h̓.i. ꝑtes ſue cōiūcte: ſed non h̓ vel h̓ ſin gulariter: vt cum hō terrenus cōſtet ex aīa ⁊ corpore corpus ⁊ aīa ē: non vel corpus vel aīa. Igit̉ in ꝑte nō eſt id qd̓ eſt: qd̓ v̓o non eſt ex h̓ atqꝫ hoc: ſꝫ tm̄ ē hoc. Illud v̓o eſt id qd̓ ⁊ ē pulcherrimum fortiſſimūqꝫ: qꝛ nullo nitit̉ Quocirca hoc vere vnū ī quo nullꝰ nūerꝰ nullū in eo aliud p̄terqͣꝫ id qd̓ eſt: neqꝫ.n. ſubiectuꝫ fi eri pōt forma enī eſt. forme v̓o ſubiecte eſſe non pn̄t Nam ꝙ cetere forme: ſubiecte accidentibus ſint vt humanitas: non ita accidentia ſuſcipit in eo qd̓ ip̄a eſt: ſed eo qd̓ maͣ ei ſub̓a eſt. dum enim mā ſub̓a hu manitati ſuſcipit qd̓libet accidēs: ipſa hoc ſuſcipere videt̉ humanitas. forma v̓o que eſt ſine maͣ non pote rit eſſe ſubiectum: nec non v̓o ineſſe materie. Neqꝫ enī eſſe ⁊ forma: ſed imago. Ex his enī formis q̨̄ pre ter mam ſunt iſte forme venerunt. q̄ ſunt in ma ⁊ cor pus efficiunt. Nā ceteras que in corporibus ſunt abu timur formas vocantes: dū imagines ſint. Aſſimilan tur enim formis his que nō ſunt in materia ꝯſtitute. ¶ Capl̓m quartum. Ulla igit̉ in eo diuerſitas: nulla ex diuerſi tate pluralitas: nulla ex accidētibꝰ multitu do. atqꝫ iccirco nec numerus. Deus. v̓o a 1 deo nullo differt nec vel accidentibus vel ſubſtātialibꝰ differētijs in ſub̓o poſitis diſtat: vbi v̓o
nulla eſt differētia nulla ē oīno pluralitaſ. Quare nec numerus. Igit̉ vnitas tm̄. Nā cū tertio repetit̉ deꝰ: cū pater ⁊ filius ⁊ ſpirituſſāctus nuncupat̉ tres vnita tes non faciunt pluralitatem numeri in eo qd̓ ipſe ſūt Si aduertamus ad res numerabiles: ac non ad ip̄m nūerū. Illic.n. vnitatū repetitio nūerū facit. Tres.n. vnitates ternariū faciūt: qꝛ ipſe numerus ex vnitati bus collectus eſt. In eo aūt nūero qui in rebuſ naͣlibꝰ cōſtat: repetitio vnitatū atqꝫ pluralitas minīe facit numerabiliū rerū numeroſā diuerſitatem. Numerꝰ enī duplex eſt: Unus quidē quo nūeramus: alter v̓o ꝗ in rebus numerabilibus ꝯſtat. Etenim vnū res eſt vnitas qua vnū dicimꝰ. Duo rurſus in rebus ſūt: vt hoīes vel lapides dualia mihi: ſed tn̄ dualitas: qͣ duo hoīes vel lapides fiūt duo: ⁊ in ceterꝭ eodē mō. ergo in nūero quo numeramꝰ repetitio vnitatū facit plu ralitatē: in reꝝ v̓o numero nō facit pluralitatē vnita tū repetitio: vel vt ſi de eodē dicam. Gladius vnus Mucro vnꝰ: Enſis vnus: pōt enim vnus tot vocabu lis gladiꝰ agnoſci. Hec enī vnitatū repetitio: iteratio potius eſt qͣꝫ nu̓eratio. velut ſi ita dicamꝰ: enſis: mu cro: gladius: repetito quedā eſt eiuſdē nō numeratio diuerſoꝝ. Uelut ſi dicā ſol: ſol: ſol: non tres ſoles effe cerim. Sed vno totiens predicaueriꝫ. Non igit̉ ſi de patre ⁊ filio ⁊ ſpirituſancto. tertio p̄dicat̉ deꝰ iccirco trīa numeratio numerū facit. hoc enī illis vt dictū ē īminet: qui inter eos diſtātiā faciūt meritoꝝ. Catho licis v̓o nihil in differentia conſtituentibꝰ: ipſāqꝫ for mā vt eſt eē ponentibus: neqꝫ aliud eē quā eſt ip̄m ꝙ eſt opinantibus. Repetitio recte de eodem: qͣꝫ enua ratio diuerſa vr̄ cū dicit̉ deꝰ pater: deus filius: deus ſpirituſſanctus. Atqꝫ hec trinitas eſt vnus deꝰ: velut enſis atqꝫ mucro vnꝰ gladius. velut ſol ſol ſol vnꝰ ſol Sed hic interim ad eā dcm̄ ſit ſignificationē mōſtra tionēqꝫ qua oſtēdit̉ nō omnē vnitatū repetitionē: nu merū pluralitatēqꝫ perficere. Nō v̓o ita dr̄ pater ⁊ fi lius ⁊ ſpirituſſanctus quaſi multiuocū ꝗddā. Nā mu cro ⁊ enſis ⁊ ipſe eſt ⁊ idē. Pater v̓o ac filius ⁊ ſpiri tuſſanctus idem eꝗdē eſt nō v̓o ipſe in qua re pauliſꝑ conſiderādū eſt: requirentibꝰ enī ipſe eſt pater ꝗ filiꝰ minīe inꝗūt. Rurſuſ idē alter ꝗ alter negat̉: nō ē igit̉ inter eos in re oī in differentia. Qua ſubintrat queꝫ numerus ex ſubiectoꝝ diuerſitate confici ſuperius ex planatū ē: De qͣ re breuiter ꝯſiderabimꝰ ſi priꝰ illud quēadmodū de deo vnūquodqꝫ p̄dicat̉ p̄miſerimus. ¶ Capitulum quintum. Ecem oīno predicamenta traduntur: q̄ de rebus oībus vniuerſaliter predicant̉.i. ſub Al ſtātia: qualitas: qͣꝫtitas: ad aliꝗd: vbi quan do habere: ſitum: facere: pati. Hec igitur talia ſunt qͣ lia ſubiecta permiſerint. ¶ Capitulum ſextum. Am pars eoꝝ in reliquaꝝ reꝝ p̄dicatione ſub̓a eſt: ꝑs in accidentiuꝫ numero eſt. Ad Ahec cū ꝗs in diuinaꝫ verterit predicatiōeꝫ ☞cuncta mutātur q̄ p̄dicari poſſunt: aliquid v̓o oīno nō p̄t p̄dicari. Nam ſub̓a in illo non eſt vere ſubſtantia: ſed vltra ſubſtantiā. Itē qualitas ⁊ cetera que euenire queunt quoꝝ vt amplior fiat intellectus. Exēpla ſubdēda ſūt. Nā cū dicimus deus: ſubſtantiā quidē ſignificare videmur: ſed eā q̄ ſit: vltra ſub̓am: ¶ Capitulum ſeptimum. Um vero iuſtꝰ qualitatē quidem: ſꝫ nō ac cidentē: ſed eā que ſit ſubſtantia. Sꝫ vltra ſubſtantiā. Neqꝫ enim aliud eſt ꝙ ē aliud

Liber primus
eſt ꝙ iuſtus eſt: ſed idē eſt eſſe deo ꝙ iuſtꝰ. itē cū dr̄ magnus vel maximus quātitatē quidē ſignificare vi demur: ſꝫ eam que ſit ipſa ſubſtantia talis qualem eē diximus vltra ſubſtantiā. Idē eſt eniꝫ eſſe deo ꝙ ma gnus: de forma enim eius ſuperiꝰ demōſtratū ē: qm̄ his ſit forma ⁊ vnū vere nec: vlla pluralitas. Sed hec predicamenta talia ſunt: vt in quo ſint ipſuꝫ eē faciāt ꝙ dicitur diuiſe quidē in ceteris: in deo cōiūcte atqꝫ copulate hoc mō. Nam cuꝫ dicimus ſubſtātia vt hō vel deus ita dicitur quaſi illud de quo predicatur ip̄ꝫ ſit ſubſtantia: vt ſubſtantia hō vel deus. Sed diſtat. Quoniā homo non integre ipſū hō eſt: ac ꝑ hoc nec ſub̓a Qd̓ enim eſt alijs dꝫ: que non ſunt hō. Deuſ v̓o hoc ipſum qd̓ eſt deus eſt. Nec enim aliud eſt niſi qd̓ eſt: ac per hoc ipſum deus eſt. ¶ Capitulum octauum. Urſus iuſtus quod eſt qualitas: ita dicitur quaſi ipſe hoc ſit de quo p̄dicatur: ideſt ſi AII dicamus homo iuſtus: vel deus iuſtus ip ſum hominem vel deum iuſtus eſſe propo A. nimus: ſed differunt ꝙ homo alter alter ē iuſtus: deus v̓o eſt idem ipſum eſt qd̓ iuſtū. Magn etiam hō vel deus dicitur atqꝫ ita qua ipſe ſit homo magnus: vel deus magnus. Sed hō tm̄ magnus: deꝰ v̓o ipſuꝫ magnus exiſtit: reliqua v̓o neqꝫ de deo neqꝫ de ceteris predicantur. ¶ Capitulum nonum. Am vbi vl̓ de deo vel de hoīe p̄dicare pōt De hoīe vt in foro: de deo vt vtiqꝫ. Sꝫ ita vt non quaſi ipſa ſit res id qd̓ predicat̉ de qua dr̄. Nō enī ita hō dr̄ eſſe in foro: quē ¶ omopn eſſe attꝰ pe longuisꝫ nec quaſi cit cunfuſus: ⁊ determinatus proprietate aliqͣ qͣ deſigna ri ſe poſſit: ſꝫ tm̄ qd̓ ſit illud alijs īformatū rebꝰ ꝑ hāc predicationē oſtenditur de deo v̓o non ita. Nā quod vbiqꝫ eſt ita dici videtur nō ꝙ in oī ſit loco. Oīno.n. in loco eſſe non pōt: ſed quod ei omnis locus adſit ad eum capiendū. cum ipſe non ſuſcipiatur in loco. Atqꝫ ideo nuſqͣꝫ in loco eſſe dicit̉: qm̄ vbiqꝫ ē: ſꝫ nō in loco Qn̄ v̓o eodem predicatur modo vt de homine heri venit: de deo vero ſemper eſt hoc quoqꝫ non quaſi eē aliquid dicitur illud ipſum: de quo heſternus dr̄ aduē tus: ſed quod ei ẜm tempus acceſſit predicat̉. Qd̓ v̓o de deo dicitur ſemper eſt: vnū quidem ſignificat qͣſi oī preterito fuerit: omni quoquomodo ſit preſenti: oī futuro erit qd̓ de celo ⁊ de ceteris īmortalibꝰ corpo ribus ẜm ph̓os dici poteſt. At de deo nō ita. Semꝑ enī eſt qm̄ ſemper preſentis eſt in eo tempuſ. Tātūqꝫ inter noſtrarum rerū preſens qd̓ eſt nūc intereſt ac diuinaruꝫ: ꝙ noſtrum nunc quaſi currens tēpus facit ſempiternitatem. Diuinum v̓o nunc permanēs neqꝫ mouens ſeſe atqꝫ conſiſtens: ⁊ eternitatem facit. Cui nomini ſi adiicias ſemper facies eius ꝙ eſt nunc iu gem indefeſſumqꝫ ac per hoc perpetuum facies cur ſum quod eſt ſempiternitas. ¶ Capitulum decimum. Urſus habere vel facere eodem mō. Dici mus enī currit veſtitus de homine de deo cuncta poſſidens regit. Rurſus nihil de eo ¶AA ꝙ eſt eſſe de vtriſqꝫ dictum eſt. Sed hec omnis predicatio exterioribus dat̉ omnia qꝫ hic quodāmodo referantur ad aliud. Cuius predi cationis differentiam ſic facilius inter nos ſcimꝰ. qui hō eſt vel deus refertur ad ſubſtantiaꝫ qua eſt aliꝗd ideſt hō vel deus. Qui iuſtꝰ eſt refertur ad qualitatē
qua.ſ. eſt aliquid.i. iuſtus. Qui magnus ad quātitatē qua eſt aliquid.i. magnus: Nam in ceteris p̄dicatiōi bus nihil tale eſt. Qui enī dicit eſſe aliquē in foro vr vbiqꝫ refert quidē ad predicamentū quod eſt vbi: ſꝫ non in quo aliquid eſt velut iuſtitia iuſtus. Itē cū de co currit vel regit vel nunc ē vel ſemper eſt refert̉ qa dem vel ad facere vel ad tempus. Si tamen interī de uinuꝫ illud ſemper tempus dici poteſt. Sed nō ī quo aliquo aliquid eſt velut magnitudine magnum. Naꝫ ſcitum paſſionēqꝫ requiri non opꝫ in deo. Neqꝫ enin ſūt. iā ne patet que ſit differētia ꝑditionū ⁊ patet ꝙ alie ꝗdē quaſi rem monſtrent. Alie v̓o quaſi circūſ tias rei. Quodqꝫ illa que ita predicantur vt eſſe alioc rem oſtendant. Illa v̓o vt non eſſe: ſed potius extrin ſecus aliquid quodāmodo affigant. Illa igit̉ q̄ aliq eſſe deſignat ẜm rem predicationes vocētur: q̄ cū de rebus ſubectis dicuntur vocantur accidentia ẜm reꝫ. Cum vero de deo qui ſubiectus nō eſt ẜm ſubſtantiā rei predicatio nuncupatur. ¶ Capitulum vndecimum. Ge nūc de relatiuis ſpeculemur ꝓ ꝗbꝰ e quod dictum eſt ſumpſimus ad diſpui nem. Maxime enim hic non videntur ẜm ſe facere predicationem: que perſpicue ex M alieno aduentu conſtare perſpiciuntur. Age enim qm̄ dominus ⁊ ſeruus relatiua ſunt vides mus vtrum ne ita ſit vt ẜm ſe ſit predicatio an mini me. Atqꝫ ſi auferas ſeruuꝫ abſtuleris quoqꝫ domini Ac non etiam ſi auferas albedinem abſtuleris quod album Sed intereſt ꝙ albedo accidit albo: qͣ ſublata ꝑit nimirū albū. At in domino ſi ſeruum auferas ꝑit vocabulū quo dominus vocabatur. Sed non accidit ſeruus domīo vt albedo albo: ſed poteſtas q̄dā qͣ ſer uus coercetur: Que qm̄ ſublato deperit ẜuo. cōſtat non eam per ſe domino accidere ſed per ſeruorū quo dāmodo extrinſecum acceſſum. Non igitur dici pōt ꝑ predicationem relatiuam quicqͣꝫ rei de qua dicitur ẜꝫ ſe addere vel minuere vel mutare: que tota non in eo qd̓ ē eſſe ꝯſiſtit. Sꝫ ī eo ꝙ ē ī cōꝑatiōe aliquo mō ſe habere. Nec ſemper ad aliud: ſed aliquotiēs ad idē Age.n. ſtet quiſqͣꝫ: igit̉ ſi accedā dexter ero ei ſiniſter Ille ad me comparatus erit dexter non ꝙ ita ſit ꝑ ſe dexter velut longus aut albꝰ. ſed quod ego dexter ac ceſſerim. Rurſus ego ſiniſter accedo. Item erit ille dexter: nō ꝙ ille ſit ꝑ ſe dexter velut albꝰ ac lōgꝰ: ſꝫ ꝙ me accn̄te ſit dexter: atqꝫ id ꝙ ē a me ⁊ ex me ē: min me vero ex ſe. Quare ẜm rei alicuiꝰ que in eo qd̓ ip̄a ē ꝓprietatē non faciunt predicationē nihil alternare vel mutare queunt: nullāqꝫ omnino eſſentiā variare Quocirca ſi pater ac filius ad aliꝗd dicūtur: nihilqꝫ aliud vt dictū ē differt niſi ſola relatiōe. Relatio v̓o non predicat̉ ad id de quo predicat̉ quaſi ip̄a ſit ⁊ ẜꝫ rem de qua dicit̉ nā faciet alteritatē rei de qua dic tur. Sed ſi dici pōt quo quidem modo id qd̓ vix inte ligi potuit interpretatum eſt perſonarum. ¶ Capitulum duodecimum. Mnino enī magna regula ē veritas ī reb incorporalibꝰ diſtātias effici differētiiſ nō locis. neqꝫ acceſſiſſe dici p̄t aliꝗd deo vt p Alfieret: n̄ enī cepit eē vnqͣꝫ pater eo ꝙ ſuba lis quidē ei ē productio filii. Relatiua v̓o predicati patris ac ſi meminimus omnium ī prioribꝰ de deo ſe tentiarum. Ita cogitemus proceſſiſſe quidem ex deo

De trinitate
patre filium dictum ⁊ ex vtriſqꝫ ſpiritumſanctū: hos quoniam incorporales ſint minime locis diſtare quo niā vero pater deus ⁊ filius deus ⁊ ſpirituſſanctꝰ deꝰ Deus vero quoniā nullas hꝫ differentias quibus dif ferat a deo a nullo eorum differt. Differentie v̓o vbi abſūt abeſt pluralitas: vbi abeſt pluralitas: adeſt vni tas. Nihil aūt aliud gigni potuit ex deo niſi deus ⁊ in rebus numerabilibus repetitio vnitatū nō facit mo dis oībus pluralitatē. Triū igit̉ idonee conſtituta eſt vnitas. Sed quoniam nulla relatio ad ſeipſum refer ri poteſt: iccirco ꝙ ea ẜm ſeipſum eſt p̄dicatio que re latione caret. facta quideꝫ eſt trinitatis numeroſitaſ in eo ꝙ eſt predicatio relationis: ſed ſeruata eſt ſub ſtantie vnitas in eo ꝙ eſt in differentia vel ſubſtātie uel oꝑationis uel oīno eius que ẜm ſe dicit̉ p̄dicatio nis. Ita igitur ſubſtantia continet vnitatē relatio ml̓ tiplicat trinitatem: atqꝫ ideo ſola ſigillatim ꝓferunt̉ atqꝫ ſeparatim que relationis ſūt. Nā idē pater qui fi lius non eſt: nec idem vterqꝫ qui ſpirituſſanctus. Idē tn̄ deus eſt pater ⁊ filius ⁊ ſpirituſſanctus: idem iuſtꝰ idē bonus: idem magnus: idē oīa que ẜm ſe poterūt p̄dicari. Sane ſciendū eſt nō ſemꝑ talē eſſe relatiuaꝫ predicationem vt ſemper ad differens predicet̉ vt eſt ſeruus ad dn̄m: differt enim. Nā oē equale eqͣli eqͣle eſt: ⁊ ſimile ſimili ſimile eſt: ⁊ idē ei qd̓ eſt idem idem eſt: ⁊ ſimilis eſt in trinitate relatio patris ad filium ⁊ vtriuſqꝫ ad ſpiritumſanctum vt eius quod eſt idē ad id qd̓ eſt idē. Quod ſi in cunctis alijs rebus nō pōt in ueniri: facit hoc cognata caducis rebus alteritaſ. nos v̓o nulla imaginatione deduci ſed ſimplici intellectu erigi ⁊ vt qd̓qꝫ ītelligi poteſt: ita aggredi etiā intelle ctu oportet. Sed de propoſita queſtione ſatis dictū ē Nūc veſtri normā iudicij expectat ſubtilitas queſtio nis: que vtꝝ recte diuerſa ſit an minime veſtra ſta tuat pronūciationis auctoritas. Quod ſi ſententie fi dei fundamentis ſponte firmiſſima opitulante gratia diuina idonea argumentorum adinuenta preſtitimꝰ illuc perfecti operis letitia remanebit vnde venit af fectus. Quod ſi vltra ſe humanitas nequiuit aſcēde re quantum imbecillitas ſubtrahit vota ſuꝑplebunt. ¶ Explicit liber primus. ¶ Incipit ſecundus eiuſdem ad Ioannem diaconum eccleſie Romane vtrum pater ⁊ filius: ac ſpirituſſan ctus de diuinitate ſubſtantialiter predicentur. Uero an pater ⁊ filius ac ſpirituſſanetꝰ de diuinitate ſubſtantialiter predicent̉: an alio quoqꝫ modo. viamqꝫ indaginis hinc arbitror eſſe ſumendam vnde rerū omnium manifeſtum conſtat exordiuꝫ: ¶ideſt ab ipſis catholice fidei fundamen tis. Si igitur interrogem an qui dicitur pater ſubſtā tia ſit: reſpondetur eſſe ſubſtantia. Quod ſi queram an filius ſubſtantia ſit ideꝫ dicitur. Spiritumſanctū quoqꝫ ſubſtantiam eſſe nemo dubitauerit. Sed cum rurſus colligo patrem filium ſpiritū ſanctum non plu res ſed vna occurrit eſſe: vna igit̉ ſubſtantia triū nec ſeparari vllo modo aut diſiungi poteſt: nec velut par tibus in vnum coniuncta eſt: ſed eſt vna ſimpliciter. ᵍ Quecunqꝫ igitur de diuina ſubſtantia predicant̉ ea tribus oportet eſſe communia idqꝫ erit ſigni que ſint que de diuinitatis ſubſtantia predicētur. Quod que cunqꝫ hoc modo dicuntur de ſingulis in vnum colle ctis tribꝰ ſingulariter predicabitur hoc modo. Si di cimus pater deus eſt: filius deus eſt: ſpirituſſanctus deus ē: pater filius ac ſpirituſſanctus vnꝰ deꝰ. Si igi
tur eorum vna deitas vna ſubſtantia eſt: lꝫ dei nomē de diuinitate ſubſtantialiter predicari. Ita pater ve ritas eſt: filius veritas eſt ſpirituſſanctuſ veritas ē. pater filius ſpirituſſanctus. Non tres veritates ſed vna veritas eſt. Si igitur vna in his ſubſtantia vna eſt veritas neceſſe eſt veritateꝫ ſubſtantialiter predi cari: de bonitate de incommutabilitate: de iuſtitia: d̓ omnipotentia ac de ceteris omnibus que tam de ſin gulis qͣꝫ de omnibus ſingulariter predicamuſ. mani feſtum eſt ſubſtantialiter dici. Unde apparet ea que cum in ſingulis ſeparatim dici conuenit: nec tamen in omnibus dici queunt non ſubſtantialiter predicari ſed alio modo. Qui vero iſte ſit poſterius queram. Nam qui pater eſt hoc vocabulum nō tranſmittit ad filium neqꝫ ad ſpiritumſanctum. Quod ſit vt non ſit ſubſtantiale nomen hoc indictum. Nam ſi ſubſtantia le eſt vt deꝰ: vt veritas: vt iuſtitia vt ipſa quoqꝫ ſub ſtantia de ceteris diceretur. Item filius ſolus hoc re cipit nomen. Neqꝫ enim cū alijs iungitur: ſicut ī deo ſicut in veritate: ſicut in ceteris ſuperius dixi. ſpiri tus quoqꝫ ſanctus non eſt idem qui pater ac filius. Ex his igitur intelligimus patrem filium ac ſpirituꝫ ſanctum: non de ipſa diuinitate ſubſtantialiter dici: ſed alio quodam modo. Si enim ſubſtantialiter pre dicaretur ⁊ de ſingulis ⁊ de omnibus ſingulariter di ceretur. Hec vero ad aliquid dici manifeſtum eſt. nā ⁊ pater alicuius pater eſt: ⁊ filius alicuius filius eſt ⁊ ſpiritus alicuius ſpiritus. Quo ſit vt nec trinitas ſub ſtantialiter de deo predicetur. non enim pater trini tas qui enim pater eſt filius ac ſpirituſſanctus non ē: nec trinitas filius nec trinitas ſpirituſſanctus ẜm eū dem modum. Sed trinitas quidem in perſonarū plu ralitate conſiſtit: vnitas vero in ſubſtantie ſimplicita te. Quod ſi perſone diuiſe ſunt: ſubſtantia vero diui ſa ſit neceſſe eſt ꝙ vocabulum ex perſonis origineꝫ ca pit id ad ſubſtantiam non pertinere ad trinitatem ꝑ ſonarum diuerſitas facit. trinitas igitur nō pertinet ad ſubſtantiam. Quo ſit vt neqꝫ pater neqꝫ filius ne qꝫ ſpirituſſanctus nec trinitas de deo ſubſtantialiter predicentur. Sed vt dictum eſt ad aliquid. Deus ve ro veritas: iuſtitia: bonitas: omnipotentia ſubſtantia immutabilitas virtus ſapientia ⁊ quicquid huiuſmo di excogitari poteſt ſubſtantialiter de diuinitate dici tur. Hec ſi recte ſe ex fide habent: vt me inſtruas pe to. Aut ſi aliqua re forte diuerſus es diligētius intue re que dcā ſūt ⁊ fidē ſi poteris rationemqꝫ coniunge ¶ Explicit̓ liber ſecundus de trinitate. ¶ Incipit prologus in librum de hebdomadibus. Oſtulas vt ex hebdomadibus noſtris eiꝰ queſtionis obſcuritatem que continet mo A dū quo ſubſtantie in eo qd̓ ſint: bone ſint: Icum vero ſint ſubſtantialia bona digeraꝫ ⁊ paulo euidentius monſtrem. Idqꝫ eo dicis eſſe faciendum: ꝙ non ſit omnibus notum iter huiuſmodi ſcriptionum. Tuus vero teſtis ipſe ſum qͣꝫ hic viuaciter fueris ante complexus. Hebdoma das vero ego ipſe mihi cōmētor potiuſqꝫ ad memo riā mihi ſpeculata conſeruo qͣꝫ cuiqͣꝫ participo: quo rum laſciuia ac petulantia nihil a ioco riſuqꝫ patitur eſſe coniunctum. pro hinc tu ne ſis obſcuritatibꝰ bre uitatis aduerſus: que cum ſint archani fida cuſtodia tamen id habent cōmodi. ꝙ cum his ſolis qui digni ſunt colloquuntur. Ubi igitur in mathematica fieri ſolet ceteriſqꝫ etiam diſciplinis prepoſui terminos re gulaſqꝫ quibus cuncta que ſequuntur efficiam.

De hebdomadibus
¶ Incipit liber de hebdomadibus. Cap. i. ⁊ ꝓpō. prīa. Ommunis animi cōceptio eſt enūciatio ꝗſ qꝫ quā probat auditam. Harū duplex mo A dus eſt. Nam vna ita communis vt ē oīuꝫ hominū ſit veluti ſi proponaꝫ hāc. Si duo ¶V bus equalibus equalia auferas que relin quātur equalia eſſe nullus id intelligens neget: alia v̓o eſt doctorū tm̄ que tamen ex talibus cōmunis aī cōceptionibus venit vt eſt. Que incorporalia ſunt in loco nō eſſe ⁊c. que tamē vulgus ſed docti cōprobant ij. ¶ Diuerſum eſt eſſe ⁊ id ꝙ eſt. Ip̄m.n. eē nōdū eſt at v̓o qd̓ eſt accepta eſſendi forma eſt atqꝫ ꝯſiſtit. iii. ¶ Quod eſt participare aliquo poteſt. Sed ip̄m eſſe nullo modo aliquo ꝑticipat: ſit enim ꝑticipatio cum aliquid iā ē: eſt aūt aliꝗd cū eſſe ſuſceperit. iiii. ¶ Id quod eſt habere aliꝗd preter qͣꝫ quod ipſum eſt pōt ipſum vero eſſe nihil aliud preter ſe habet admixtū. v. ¶ Diuerſū eſt autem eſſe aliquid ⁊ eſſe aliquid ī eo quod eſt: illic.n. accidēs hac ſb̓a ſignificatur. vj. ¶ Oē quod ē ꝑticipat eo qd̓ ē eſſe vt ſit. alio v̓o ꝑticipat vt aliquid ſit. At per hoc id quod eſt participat eo quod eſt eſſe vt ſit. Eſt vero vt particeps alio quolibet oē ſimplex eſſe ſuum ⁊ id qd̓ eſt vnū habet. vij. ¶Oī cō poſito aliud eſt eſſe aliud ipſum eſt. viij. ¶ Oīs di uerſitas eſt diſcors ſimilitudo vero quedā appetenda eſt. Et qd̓ appetit aliud tale ip̄m eſſe naturaliter on̄ dit̉ quale ē aliud hoc ip̄ꝫ qd̓ appetit. Sufficiunt igit̉ que premiſimus a prudente vero rōnis īterp̄te ſuis vnumquodqꝫ aptabitur argumentis. ¶ Capitulum ſecundum. ¶ S Ueſtio vero huiuſmodi eſt. ea que ſunt bo na ſūt. Tenet eniꝫ cōis ſnīa doctoꝝ oē qd̓ eſt ad bonum tendere. Oē autem tendit ad ſimile: que igitur ad bonum tendunt bona ipſa ſunt. Sed quemadmodum bona ſunt inquirēdū eſt vtrum ne participatione an ſubſtantia. Si partici patione per ſeipſa nullo modo bona ſunt: nam quod participatione album eſt per ſe: in ea quod ip̄ꝫ eſt al bū non eſt: ⁊ de ceteris qualitatibus eodeꝫ modo. Si igitur participatione ſunt bona ipſa per ſe nullo mo do bona ſunt: non igitur ad bona tendunt. Sed con ceſſū ē: non igitur participatione ſunt bona: ſed ſub ſtantia. Quoꝝ vero ſubſtantia bona eſt id quod ſunt bōa ſūt: id qd̓ ſunt ante hn̄t ex eo quod eſt eſſe. Eſſe igit̉ ipſorum bonoꝝ eſt: oīum igit̉ reꝝ ipſū eſſe bonū eſt. Sed ſi eſſe bonum eſt: ea que ſunt in eo ꝙ ſūt bo na ſunt: idemqꝫ illud eſt eſſe quod bonum eſſe. Sub ſtantialia igitur bona ſunt quoniā non participāt bo nitate. Qd̓ ſi ipſuꝫ eſſe in eis bonum eſt: non ē dubiū quin etiam ſubſtantialia cū ſint bōa primo ſint bono ſimilia ac per hoc ip̄ꝫ bōa erūt: nihil eſt illi p̄ter ſeip̄ꝫ ſimile eſt: exquo ſit vt omnia que ſunt deuſ ſint: qd̓ di ctu nephas eſt. Non ſunt igitur ſubſtātialia bona: ac per hoc non in his eſt eſſe bonum. Nō ſunt igitur in eo qd̓ ſunt bona: ſed nec participant bonitatē: nullo .n. modo ad bonū tenderēt: nullo igit̉ modo ſunt bo na. Huic queſtiōi talis poterit adhiberi ſolutio. mul ta ſunt que cum ſeparari actu non poſſunt: animo ta mē ⁊ cogitatione ſeparantur. Ut cum trianguluꝫ vel cetera ſubiecta materie nullꝰ actꝰ ſeparat: mēte tn̄ ſe gregans ip̄m triangulū ꝓprietatūqꝫ eius preter ma teriam ſpeculatur: amoueamus igit̉ primi boni preſē tiam pauliſper ex aīo quod eſſe quidem contingit: id qꝫ oīuꝫ doctoꝝ indoctorūqꝫ ſententia: barbaraꝝ quo qꝫ gentium religionibus cognoſci poteſt. Hoc igitur
pauliſ per amoto: ponamus oīa eſſe que ſunt bona: at qꝫ ea conſideremus quemadmoduꝫ bona eſſe poſſēt: ſi a prīo bono minime defluxiſſent. Hinc intueor alid̓ in eis eſſe quod bona ſunt aliud quod ſunt. Ponatur enī vna eadēqꝫ ſubſtantia bona eſſe alba: grauis: ro tunda: tunc aliud eſſet ipſa illa ſubſtantia: aliud eiꝰ ro tunditas: aliud color: aliud bonitas. Nam ſcilicet ſin gula idem eſſent quod ipſa ſubſtantia: idem eſſet gra uitas quod color: quod bonum: ⁊ bonum quod graui tas: qd̓ fieri natura non ſinit. Aliud igit̉ tūc ī eis eēt eē: aliud aliquid eſſe: ac tunc bona quidē eēt: eſſe tn̄ ip̄ꝫ minime haberent bonū. Igitur ſi nullo modo eſ ſent: nō a bono ac bona eēt ac nō idē eēt qd̓ bona: ſed eis aliud eſt eē: aliud bona eſſe. Qd̓ ſi nihil oīno aliud eſſent niſi bōa: neqꝫ grauia: neqꝫ colorata: neq ſpacij dimenſione diſtenta nec nulla in eis qualitaſ eſ ſet: niſi tm̄ bona eſſent: tunc non res ſed reꝝ videren tur eſſe principiū: nec potius viderent̉ ſed videret̉. Unū.n. ſolūqꝫ eſt huiuſmodi qd̓ tn̄ bonū nihil aliud qꝫ ſit. Que non ſunt ſimplicia nec eſſe oīno poterāt: niſi ea id quod ſolum bonum eſt eſſe voluiſſet. Iccir co quoniā eſſe eoꝝ a boni voluntate defluxit: bona et dicuntur: primum enim bonum quoniā eſt eo quod ē bonum eſt ſin. vero bonum quoniam ex eo fluxit cur ipſum eſſe bonum eſt ip̄m quoqꝫ bonū ē: ſed ip̄m eſſe oīum rerum ex eo fluxit quod eſt primum bonum: ⁊ qd̓ bonū tale eſt: vt recte dicat̉ in eo qd̓ eſt eē bonum Ipſum igitur eſſe eoꝝ bonum eſt. Tunc enim in eo quod eſſent non eſſent bona: ſi a primo bono minime defluxiſſent. Qua in re ſoluta queſtio eſt. iccirco eniꝫ lꝫ in eo ꝙ ſint bona ſint: non ſunt tamen ſimilia prīo bono. Qm̄ non quoquomodo ſint res ipſum eſſe eaꝫ bonum eſt. Sed quoniam non poteſt eſſe ipſum eſſe rerum: non a primo eſſe defluxerit.i. a bono: iccirce ipſum eſſe bonum eſt: nec ſimile ei a quo eſt. Illud. n quoquomodo ſit bonum eſt in eo quod eſt: non enim aliud eſt preterqͣꝫ quod bonum ē: hoc autem non illo niſi eēt bonū fortaſſe eſſe poſſet. Sed bonū in eo quod eſt eſſe non poſſet. Tunc enim participaret for ſitan bono: ip̄m v̓o eſſe quod non haberēt a bono: bo nū habere nō poſſent. Igit̉ ſublato ab his primo bo no mente ⁊ cogitatione: iſta licet eēnt bona: tn̄ in eo quod eſſent: bona eſſe non poſſent. Et quoniam actu non potuere exiſtere niſi illud ea ꝙ vere bonū eſt ꝓ duxiſſet: iccirco ⁊ eſſe eorum bonum eſt: ⁊ non eſt ſil̓e ſubſtantiali bone id quod ab eo fluxit. ⁊ niſi ab eo flu xiſſent licet eſſent bona tamen in eo quod ſunt bon eſſe non poſſent: quoniam ⁊ p̄ter bonum ⁊ nō ex bo nō eēt cū illud ip̄m bonū primū ē ⁊ ip̄ꝫ eſſe ſit: ⁊ ip̄ꝫ bonū ⁊ ip̄m eſſe honū. Aut non etiā alba in eo ꝙ ſūt alba eſſe oportebit ea que alba ſunt quoniā ex volun tate dei fluxerunt vt eſſent alba minime. Aliud eſt. n̄ eſſe ⁊ aliud alba eē: hec ideo qm̄ qui ea vt eſſent effe cit: bonus quideꝫ eſt minime vero albus. Uoluntate igitur boni comitata ſunt vt eſſent bona in eo ꝙ ſūt. Uoluntatem vero albi non ſunt comitata vt talis ei eſſet ꝓprietas vt eſſet album in eo quod eſt: neqꝫ.n. ex albi voluntate defluxerunt. Itaqꝫ qꝛ voluit eſſe et alba ꝗ erat non albus ſunt alba tantum. Quia vero voluit eſſe ea bona qui bonus erat: ſunt bōa in eo qd̓ ſunt. Secūdū hanc igit̉ rōnem: cuncta oportet eē iu ſta quoniam ipſe iuſtus eſt: quia ea eſſe voluit. ne her quidem. nam bonum eſſe ad eſſentiam. Iuſtum vero eſſe ad actum reſpicit. Idem autem eſt in eo eſſe qͥ agerent: idem igitur bonum eſſe quod iuſtum: nobis

De vnitate ⁊ uno
vero non eſt idem eſſe quod agere. Non enim ſimpli ces ſumus: non eſt igitur nobis idem bonos eſſe ꝙ iu ſtos: ſed idem eſſe eſt nobis omnibus in eo quod ſu mus: bona igitur omnia ſunt non etiaꝫ iuſta. Ampliꝰ bonum quidem generale eſt: iuſtum vero non ſpecia le: nec ſpecies deſcendit in omnia. Iccirco alia quideꝫ iuſta: alia non. omnia vero bona. ¶ Explicit liber de hebdomadibus. ¶ De vnitate ⁊ vno. Nitas eſt qua vnaqueqꝫ res dicitur eē vna ſiue eniꝫ ſit ſimplex ſiue compoſita ſiue ſpi ritualis ſiue corporea res vnitate vna eſt: nec poteſt eſſe vna niſi vnitate: ſicut alba niſi albedine: nec quanta niſi quantitate. Non ſolum autem vnitate vna eſt: ſed etiam tandiu eſt quicquid id quod eſt qͣꝫdiu in ſe vnitas eſt. Cum autem deſinit eſſe vnum: deſinit eſſe id quod eſt. vn de eſt hoc. Quicquid eſt ideo ē ꝙ vnū eſt. qd̓ ſic oſtē ditur. Oē̓.n. eſſe ex forma eſt in rebus creatis: ſꝫ nul lum eſſe ex forma: ſed niſi cum forma materie vnitas eſt. Eſſe enim non eſt niſi ex coniunctione forme cum materia. Unde philoſophi dicūt illud deſcribentes. Eſſe eſt exiſtentia forme in materia. Cum autem fo ma materie vnitur ex coniunctiōe vtriuſqꝫ neceſſari aliquid vnum conſtituitur. In qua conſtitutione il lud vnum non permanet: niſi quandiu vnitas formā cum materia tenet. Sed deſtructio rei non eſt aliud qͣꝫ ſeparatio forme a materia: ſed ſeparatio ⁊ vnitio contraria ſunt. igitur ſeparatione ſi res deſtruitur ꝓ fecto in ſuo eſſe non niſi in vnitate conſeruatur. Uni tio autem non ſit vnitate qͣ eſt ab vnitio qͣꝫ erat vnū diſſoluitur. Soluta autem vnione deſtruitur eſſentia eius: quod ex earum vnitione prouenerat ⁊ ſit non vnum. Quapropter ſicut vnitate res ad eſſe ducitur: ſic ⁊ in illo eſſe cuſtoditur. Unum eſſe ⁊ vnum inſeꝑa rabiliter commitantur ſe ⁊ videntur ſimul natura quia enim creator vnus eſt: ideo rebus quas condi dit hoc in munere dedit: vt vnaqueqꝫ eſſet etiaꝫ vna Ac per hoc ex quo reſ habet eſſe vna eſt: ideo motus ſubſtantiarum eſt ad vnum ⁊ propter vnum: ⁊ nihil eorum que ſunt appetit eſſe: ſed omnia ſicut appe tunt. Habere autem eſſe non poſſunt niſi vnum. ideo omnia ad vnum tendunt. Unitas enim eſt que vnit omnia: ⁊ tenet omnia diffuſa in omnibus que ſunt. Quapropter quia materia nō habet eſſe niſi ꝑ vnio nem ſui cum forma. forma autem non tenet vnitatē cuꝫ materia niſi vnitas ſit: ideo materia eget vnitate ad vniendum ſe: ⁊ de natura ſua habet multiplicari diuidi ⁊ ſpargi. Unitas vero retinet: vnit: ⁊ colligit: ac per hec ne materia diuidatur ⁊ ſpargatur: neceſſe eſt ut ab vnitate retineatur. Quicquid autem per ſe non vnitur per ſe vtiqꝫ ſpargitur: quia omnis que fa cit aliquam rem contrariam agenti facit contrariam facte rei. Contrariorum eniꝫ contrarii ſunt effectus: quia vnitas facit vnum ꝓfecto: materia facit diuiſio nem ac per hoc vnitas per ſe retinet materiam. Sed quicquid per ſe retinet non poteſt facere ſeꝑa rationem. forma ergo exiſtens in materia eſt que ꝑ ficit ⁊ cuſtodit eſſentiam cuiuſlibet rei. Unitas eſt de ſcendens a prima vnitate que creauit eam Prīa enī ⁊ vna vnitas que eſt vnitas ſibi ipſi creauit aliam vni tatem que eſt infra eam. Sed quia omne creatum di uerſuꝫ eſt a quo creatum ꝓfecto creata vnitas a cre te vnitate omnino diuerſa eſſe debuit ⁊ quaſi oppoſi ta. Sed quia creatrix vnitas non habet principiū ne
qꝫ finem: nec permutationem: nec diuerſitateꝫ. Ideo create vnitati accidit multiplicitas: diuerſitas ⁊ mu tabilitas: ita vt in quadam materia ſit habens prī cipium vt in generatis ⁊ finem: in quodam vero vt in creatis principium ⁊ finem. quia in quibuſdaꝫ ſub iacet permutationi ⁊ corruptioni. In quibuſdam eniꝫ materia eſt ſubtilis: ſimplex remota a contrarie tate ⁊ ſeparatione. perficitur autem ei vnitas ⁊ vnitur cū ea ſicut hec ⁊ illa. Sicut non diuiſibile in actu. ſictu in celeſtibus corporibus in quibuſdam vnitas a materia inſeparabilis eſt: ⁊ ideo carent fine quia perpetua ſūt In quibuſdaꝫ vero materia fuerit ſpiſſa debilis ⁊ nō adequatur eis vnitas: ſed debilitatur in vniendo eo rum eſſentiam. ⁊ ob hoc diſſoluitur eſſentia eorum quia non retinetur ab vnitate ſicut in generatis que habent principium ⁊ finem. Quanto enim vnaque qꝫ vnitas propinquior fuerit prime ⁊ vere vnitati. tanto materia formata per illa erit magis vna ⁊ ſim plex: ⁊ econuerſo: quanto remotior fuerit a prima vnitate tanto erit multiplicior ⁊ compoſitior. ⁊ ob hoc vnitas que duxit ad eſſe materiam intelligentie eſt magis vna ⁊ ſimplex ⁊ nō multiplex nec diuiſibi lis eſſet aliter: ſed ſi diuiſibilis eſt hoc ſi quidem acci dentaliter eſt. ⁊ iō hec vnitas ſimplicior ⁊ magis vna eſt omnibus vnitatibus que ducunt ad eſſe ceteras ſubſtantias: eo ꝙ immediate adheret prime vnitati que creauit eā. Sed qꝛ vnitas ſubſiſtēs in materia in telligentie eſt vnitas ſimplicitatꝭ: ideo neceſſario vni tas ſubſiſtens in materia anime: quia infra eam eſt creſcit ⁊ multiplicatur ⁊ accidit ei mutatio ⁊ diuerſi tas: ⁊ ſic paulatim deſcendendo a ſuperiori per vnuꝫ gradum materie inferior vnitas auget̉: ⁊ multiplica tur quouſqꝫ peruenietur ad materiam que ſubſtinet quantitatem ſcilicet ſubſtantiaꝫ huius que quia a pri ma vnitate remotiſſima eſt: ⁊ propter ſpiſſitudinem groſſitudinem ſua oppoſita ſubſtantie ſuperiori que eſt ſubtilis ⁊ ſimplex: quoniam illa eſt ſubiectum prin cipij ⁊ initii vnitatis. C Finis v̓o multum diſtat a prī cipio quoniam finis non eſt dictus niſi defectus vir tutis principij ⁊ terminis. Unde ẜm deſcenſum vni tatis a ſuperiore ad inferius ſit degeneratio ſiue ſim plicitatis ⁊ minorationis ſue virtutis ad ſimilitudi nem aque que in ortu ſuo ſubtilis ⁊ clara naſcitur: ſed paulatim deorſum defluens in paludibus ⁊ ſtagnis inſpiſſatur ⁊ obſcuratur: ſic paulatiꝫ variatur vnitas propter varie materie que ſubſtinet eam. Nam quia aliquid eſt materie ſpirituale ⁊ aliquid corporale: ad eius purum ⁊ lucidum ⁊ aliquid eius ſpiſſum ⁊ obſcu rum: ⁊ hec ꝓpter quantitatem eius partes in aliꝗbus ſunt rariores: vt ī aere. In aliquibuſ vero ſtrictiores vt in lapide. Ideo vnaqueqꝫ res materie ẜm graduꝫ ſue elongationis: a prima vnitatis origine recipit vni tatem: que dignior eſt ex ſua aptitudine inde eſt ꝙ vi demus partes ignis nimis vnitas ſimplices: ⁊ equaleſ adeo ꝙ forma eius videtur vna non habens in ſe di uerſitatem. Partes vero aeris ⁊ aque inuenimꝰ ma gis. diuerſificatas ⁊ ſeparatas: adeo ꝙ partes eorum ⁊ vnitates diſcerni poſſunt. In duris autem corpori bus ⁊ ſpiſſis vnitatis iam maior diuerſitas ⁊ obſcuri tas. ¶ Quia igitur materia in ſupremis formata eſt intelligentie forma: ⁊ forma rationalis anime deinde poſtea forma anime ſenſibilis: deinde forma anime vegetabilis: deinde forma nature. Ad vltimum auteꝫ finis forma corꝑis: h̓ nō accidit ex diuerſitate v̓tutis agentis: ſed ex aptitudine maͣe ſuſcipiētis. forma.n.

De duabus naturis chriſti
eſt qͣſi lumē: eo ꝙ ſicut ꝑ lumē res videt̉: ſic per for mā cognitio ⁊ ſcientia rei habet̉: nō per māͣm: ſed h̓ lumen in ꝗbuſdā eſt clariꝰ: in quibuſdā obſcurius ꝓ ut ma cui infundit̉ forma ē clarior ⁊ obſcurior. Quo enī maͣ fuerit ſublimior ſit ſubtilior ⁊ penetrat̉ tota a lumine: ⁊ iō ſub̓a ipſa ſapientior ⁊ perfectior: ſicut intelligentia ⁊ rōnalis aīa. Et econuerſo quo maͣ fue rit inferior ſit ſpiſſior ⁊ obſcurior: ⁊ nō ita penetrat̉ a lumine: quo mā magis deſcēdit: ſicut iā ſupradictum eſt cōſtringit̉ ⁊ ſpiſſat̉ ⁊ corpulentatur: ⁊ ꝑtes eiꝰ me die ꝓhibent vltimas ꝑfecte penetraria lumine. Non enī ē poſſibile ut tantū luminis penetret ſcd̓aꝫ qͣꝫtū primā: nec ad tertiā tantū luminis ꝑueniat quātū ad mediā: ⁊ ſic paulatim dōec perueniet̉ vſqꝫ ad parteꝫ mae īfimā Que qꝛ remotiſſima ē a fonte luminis: lu mē debilitat̉ in illa: nec tn̄ h̓ ſicut dictū eſt ꝑꝑ lumen in ſe: ſed ꝑꝑ multā debilitatē ⁊ obſcuritatē mae in ſe. Quēadmodū lumē ſolis cū admiſcet̉ tenebroſo aeri non eſt illius virtutꝭ cuius eſt admixtū claro aeri. vl̓ quēadmodū pānus albª tenuiſſimꝰ cū induitur a cor pore nigro occultat̉ candor eiꝰ ꝑꝑ abūdātiā nigredi nis. Uel quēadmodū ſi tres vl̓ plures feneſtre vitree vna poſt aliam recte ꝯͣ ī adiū ſolis diſponant̉ in ordi ne: conſtat ſiꝗdē ꝙ ſecūda minꝰ recipit luminis qͣꝫ pͥ ma. ⁊ tertia minus qͣꝫ ſecūda. Et ſic vſqꝫ ad vltimam ſit defectꝰ luminis nō ꝑꝑ lumē in ſe: ſed ꝑꝑ elōgatio nē feneſtre vitree a lumīe: ita vt lumē forme vnitatis qd̓ infuſum eſt mae deſcēdēdo ſit debile ⁊ obſcurū: ita primū eius multū diſcrepet a medio: ⁊ mediū ab vltīo. ⁊ ꝑꝑ hāc diuerſitatē formā vnitatꝭ nō vno mō ſed pluribus dicitur aliꝗd ab vnitate vnū. ¶ Capitulum ſecūdum. Num enī aliud eſt eēntie ſimplicitate vnū vt deꝰ. Aliud ſimpliciū cognitiōe vnū: vt angelꝰ ⁊ aīa. quoꝝ vnūqd̓qꝫ ē vnū cōiūctio ne maͣe ⁊ forme. Aliud ē ꝯtinuitate vnū vt arbor ⁊ petra. Aliud ē ꝯpoſitione vnū: vt ex multꝭ ta bulis vna archa vel ex multis partibus vna domus Alia dicūtur vnū aggregatiōe: vt populus grex con geries lapidū vel aceruus tritici. Alia dicūtur ꝓpōne vnū ut rector nauis ⁊ gubernator ciuitatꝭ dicuntur vnū ſimilitudine officii. Alia dicūtur vnū accidēte vt diuerſa ſubiecta eiuſdē qͣlitatis dicūt̉ vnū in ea quali tate: ſic̄ nix ⁊ cignꝰ vnū ſūt albedīe. Alia dicūt̉ vnū numero vt diuerſa accidētia q̄ eidē ſubiecto inſūt di cuntur vnū nūero.i. in nūerādo: vt h̓ dulce ⁊ h̓ ceru leū vel hoc longū vel hͨ latū. Alia dicūt̉ vnū rōne: ſꝫ hoc duobus modis: qꝛ rōe ꝯſortii vt ens intellectus ⁊ res aliꝗd ⁊ vocabulū vnū genꝰ: vel rōne vnius ſacra mēti: vt ſpūs aqua ⁊ ſanguis dicunt̉ vnū: alia dicūt̉ na vnū vt participatiōe ſpēi: plures hoīes vnꝰ. Alia dicuntur vnū natiōe vel lingua: vt multi hoīes dicūt̉ vna gens vel vna tribꝰ. Alia dicūt̉ vnū more: ſꝫ hoc duobus modis vel qꝛ ẜm conſenſū virtutis ⁊ dilectio nis: vt multitudinis credentiū erat cor vnū ⁊ aīa. Ul̓ ẜm conſenſum eiuſdē vitij. plures hoīes dicūtur: vnū vt ꝗ adheret meretrici vnū corpꝰ efficit̉. Sic oīa vni tateꝫ appetūt: vt etiam ea multa ſunt que vnum di ci volunt. Quecūqꝫ enim ſunt idē qd̓ ſūt vt vera vni tate eſſe nitūtur aut eā ſimilando nitūt̉. ¶ Quicꝗd enī eſt vel eſt vnū vel eſt plura: Pluralitas āt nō eſt niſi ex aggregatiōe vnitatū q̄ vnitates ſi ſunt diſgre gate faciunt multitudinē. Si v̓o fuerint continue in materia: faciūt magnitudinē Quaꝑꝑ inter vnitateſ quātitatis diſcrete: ⁊ vnitates qͣꝫtitatis cōtinue ſubſi
ſtētis in maͣ nihil intereſt: qꝛ ille diſgregate ſunt ⁊ ij le cōtinue: Cōtinuū genꝰ nō eſt niſi ex diſcreto: qꝛ in tellectꝰ cōtinuitatis nō eſt in cōtinuo: niſi cōtinua tio diſgregatoꝝ. Ac ꝑꝑ hoc neceſſe ē vt cōtinua qͣꝫtita nō adueniat in ſub̓a niſi ex vnitatibꝰ. Qn̄.n. parte q̄ titatis ſignaueris neceſſe eſt vt ſit vnū vel plura. S oīs pluralitas(vt dictū eſt) ex vnitatibꝰ ē. Un̄ aꝑte datur ītelligi: ꝙ diſcrete ⁊ ꝯtinue qͣꝫtitatꝭ radix vna eſt: eo ꝙ cōpoſita ſūt ex vna re: ⁊ reſoluūtur ad vnū Et ēt qꝛ corporis partes quo magis fuerint ſibi cōin cte ⁊ conſtricte ip̄m corpus erit ſpiſſius ⁊ magis qua tuꝫ vt lapidis ⁊ econuerſo: quo magis fuerit ꝑtes co poris diſſolute: ⁊ iure ipſum erit ſubtiliꝰ ⁊ leuiꝰ ⁊ in nus quantū ut aer. Ueꝝ eſt igit̉ ꝙ continua qͣꝫtitas nō venit in ſub̓am: niſi ex ꝯiunctiōe ⁊ ꝯſtructiōe vn tatuꝫ in illa. Unitas igit̉ eſt qua vnaqueqꝫ res vna ē ⁊ eſt id qd̓ eſt ¶ Explicit tractatꝰ de vnitate ⁊ vno ¶ Anitii Manlii Seuerini Boetij ꝯͣ Eutychen ⁊ Ne ſtoriuꝫ de duabꝰ naturis ⁊ vna ꝑſona xp̄i libellus Nxie te quideꝫ diuqꝫ ſuſtinui: vt de ea que ſerrrn in cōuentu mota eſt: queſtiōe loqueremu Iab Sed quoniā ⁊ tu quo minus venires: occu patione diſtractus es: Et ego in craſtinuꝫ conſtitutus negocijs implicabor: mando lit teris que corā loquendo ſeruauera. Meminiſti.n. cuꝫ inconcilio legeret̉ epiſtola: recitatuꝫ. Eutychianos ex duabꝰ naturis xp̄m conſiſtere confiteri: ī duabus n gare. Catholicos vero ⁊ ex duabus eū naturis conſi ſtere: ⁊ ī duabꝰ eqͣliter credi. Cuiꝰ dicti nouitate ꝑcu ſus: haꝝ cōiunctionū: que ex duabꝰ naturis vel ī du bus ꝯſiſterent: differentiaſ inquirebā. multuꝫ.ſ. refe re ratus nec inerti negligentia pretereundum. Qꝛ epiſcopꝰ ſcriptor epl̓e tāqͣꝫ valde neceſſariuꝫ p̄terit noluiſſet. Hic oēs apertā eſſe differētiā: nec quicqͣꝫ eo eē caliginis confuſumqꝫ ſtrepere. Nec vllꝰ ī tant tumultū: qui leuiter attingeret queſtionē: nedū qui pediret inuentus eſt. Abſederā ego ab eo: quē maxi ītueri cupiebā: longius atqꝫ ab eo: ſi ſituꝫ ſedentiū re corderis: auerſus pluribuſqꝫ oppoſitis. nec ſi ꝗdē cu perē: vultū nutūqꝫ eiꝰ aſpicere poterā. Ex quo mihi aliqua eius darent̉ ſigna iudicij. Atqꝫ ego quidem ni hil ceteris amplius afferebam: immo v̓o aliquid etiā minus. Nā de re ꝓpoſita eque nihil ceteris ſentiebā Minus v̓o quā ceteri ipſe afferebā: falſe.ſ. ſcientie ſumptionē. Tuli egerime fateor: ꝯpreſſuſqꝫ ī doctoꝝ grege conticui. Metuens ne iure viderer inſanꝰ: ſi ſi nus īter furioſos habere cōtenderē. Meditabar igi de hinc oēs animo queſtiones. Nec deglutiebam qͥ acceperā: ſed frequentis cōſilii iteratiōe rumige Tande igit̉ patuere pulſanti aīo fores: ⁊ veritas in doctoruꝫ hoīuꝫ eēt audatia qui inſciētie vitiuꝫ p̄ſum ptionis atqꝫ impudentie nube conent̉ obducere. C nō modo ſepe id quod proponatur inorent: verum in huiuſmodi contentionibus ne id quidem quod ipſi ſe quantur intelligant: quaſi non deterior fiat in ſcieti cauſa: dum tegitur. ſed ab illis ad te tranſeo cui ho quantulumcunqꝫ eſt. examinandum prius perpende dumqꝫ tranſmitto. Quod ſi recte ſe habere pronucia ueris: peto vt mei nominis hoc quoqꝫ īſeras chartis ſin vero vel minuendum aliquid vel addendum ve liqua mutatione variandum eſt. Id quoqꝫ poſtulo ſe mitti meis exemplaribꝰ: ita vt ad te reuertat̉ traſci benduꝫ. Que vbi ad calce̓ ducta ꝯſtiterit: tū deiuꝰ

De duabus naturis chriſti 199
eius cuius ſoleo iudicio cēſenda tranſmittā. Sed qm̄ ſemel res a collocutione tranſfertur ad ſtilū: prius ex tremi ſibiqꝫ ꝯtrarii Neſtorii atqꝫ Eutychis ſūmoue antur errores. Poſt v̓o adiuuāte deo xp̄iane medie tatē fidei tēperabo. Qm̄ v̓o in tota qōne cōtrarium ſibimet hereſeon. De ꝑſonis dubitatur atqꝫ naturꝭ hec primitus differentiis ſegreganda. Naͣ igitur aut de ſolis corporibus aut de ſolis predicat̉ ſubſtantiis: Ideſt corporeis ⁊ incorporeis: aut de oībus rebꝰ que quocunqꝫ mō eſſe dicuntur. Cū igit̉ tribus modis naͣ dici poſſit: tribus modis ſine dubio definienda ē. Nā ſi de oībus rebus naͣm dici placet: talis definitio da bit̉. q̄ res oēs q̄ ſunt poſſit includere: erit ergo hmōi Nā eſt earū reꝝ que cū ſint: quoquomō intellectu ca pi poſſunt. In hac igit̉ definitione ⁊ accidētia ⁊ ſub̓e definiuntur. Hec enī oīa intellectu capi poſſunt. Addi tum v̓o quoquomodo: qm̄ deꝰ ⁊ maͣ integro ꝑfecto qꝫ intellectu intelligi nō poſſunt: ſed aliquo tm̄ mō ce teraꝝ rerum priuatione capiunt̉. Iccirco v̓o adiunxi mus que cū ſint: qm̄ ēt ipſum nihil ſignificat aliꝗd ſꝫ nō naꝫ. Neqꝫ enī qd̓ ſit aliꝗd: ſed potius n̄ eē ſignifi cat. Oīs v̓o naͣ eſt. Et ſi de oībus quideꝫ rebus nam dici placet: hec ſit nature definitio: quā ſuperiꝰ ꝓpo ſuimus. Sin v̓o de ſolis ſubſtantiis naͣ dicit̉: qm̄ ſub ſtantie oēs aut corporee ſunt: aut incorporee. Dabi mus definitionē naͣe ſubſtantias ſignificanti hmōi. Natura eſt qd̓ facere vel quod pati poſſit. Pati qui dem ac facere vt oīa corporea atqꝫ corporeorū aīa. Hec enim in corpore ⁊ a corpore ⁊ facit ⁊ patitur. Fa cere v̓o tātum vt deus: ceteraqꝫ diuina. Habes igi tur definitōeꝫ eius quoqꝫ ſignificationis nature: que tātū ſubſtātiis applicabitur. Qua ī re ſubſtātie quo qꝫ eſt reddita definitio. Nā ſi oēm naͣ ſub̓am mōſtrat cū naͣm deſcripſimus: ſubſtātie quoqꝫ reddita eſt de ſcriptio. Qd̓ ſi nature nomē relictis incorporeis ſub ſtantiis ad corporales vſqꝫ contrahit̉: vt corporee tā tū ſub̓e naturam habere videant̉: ſicut Ariſtoteles ce teriqꝫ ⁊ eiuſmōi ⁊ multimode philoſophie ſectatoreſ putant. Definiemus eā vt hii etiam: qui naͣm nō niſi in corporibus eſſe poſuerunt. Eſt autem eiꝰ definitio hoc mō. Nā eſt per ſe motus principium: motus pͥn cipiū dixi: hoc eſt. Qm̄ corpus oē hꝫ propriū motū: vt ignis ſurſum: terra deorſum. Itē qd̓ per ſe princi pium motꝰ naturā eſſe propoſui: ⁊ n̄ per accidēs: tale eſt qm̄ lectum quoqꝫ ligneū deorſum ferri neceſſe ē: ſed deorſuꝫ per accidenſ fertur. Iccirco enī qꝛ lignū eſt: qd̓ eſt terra: pondere ⁊ grauitate deducit̉. Nō. n. qꝛ lectus eſt deorſum cadit: ſed qꝛ terra eſt.i. qꝛ terre contigit vt lectus eſſet. Un̄ ſit ut lignū naͣliter eſſe di camus: lectū v̓o artificialiter. Eſt etiam alia ſignifica tio nature ꝑ quā dicimus diuerſaꝫ eē naͣm auri atqꝫ argenti: in hoc proprietatē reꝝ monſtrare cupiētes. Que ſignificatio naͣe definietur hoc mō. Nā eſt vnā quāqꝫ rē īformās ſpecifica differētia. Cū igit̉ tot mo dis vl̓ dicat̉ vel definiat̉ naͣ. Tā catholici quā Neſto rius ẜm vltimā definitionē duas in xp̄o naͣs eſſe con ſtituūt. Neqꝫ enī eaſdem in deū atqꝫ hoīem differen tias conuenire. Sed de perſona maxime dubitari p̄t que nā definitio poſſit aptari Si enim oīs hꝫ natura perſonam: indiſſolubilis nodus eſt. Que nā inter na turaꝫ perſonāqꝫ poſſit eſſe diſcretio. Aut ſi non equa tur perſona nature: ſed infra terminū ſpaciūqꝫ naͣe ꝑ ſona ſubſiſtit. Difficile dictu eſt: ad quas vſqꝫ naͣs ꝑ ſona perueniat: ideſt quas naturas conuēiat habere perſonā. quas a ꝑſone vocabulo ſegregari. Nā illud
quidē manifeſtū eſt perſonam ſubiectam eſſe nature nec preter naturā perſonam poſſe predicari. Ueſtigā da ſunt igitur hec inquirētibus hoc mō. Qm̄ preter naͣm nō poteſt eſſe perſona. Qm̄ que nature alie ſūt ſub̓e. alie accidentes: ⁊ videmus ꝑſonā in accidētibꝰ non poſſe conſtitui. Quis enim dicat vllam albediniſ vel nigredinis vel magnitudinis eſſe perſonam: Re linquit̉ ergo vt perſonam in ſubſtantiis dici conuēiat ſed ſubſtantiarum alie ſunt corporee: alie incorporee Corporearum v̓o alie ſunt viuentes: alie minime. Ui uentiuꝫ alie ſunt ſenſibiles: alie minime. Senſibiliū alie rationales: alie irrationales. Rationaliuꝫ v̓o alia eſt īmutabilis atqꝫ impaſſibilis per naͣm: vt deꝰ: alia per creationem mutabilis atqꝫ paſſibilis: niſi impaſſi bilis gratia ſubſtātie ad impaſſibilitatis firmitudinē mutet̉: vt angelorum atqꝫ aīe. Ex quibus oībus neqꝫ in nō viuuentibus corporibus perſonā poſſe dici māi feſtū eſt. Nullus enim lapidis vllā dicit eſſe perſonā. Neqꝫ rurſus eoꝝ viuentium que ſenſu carent. Neqꝫ euim vlla ꝑſona eſt arboris: neqꝫ v̓o eius que intelle ctu ac rōe deſeritur. Nulla enī eſt ꝑſona equi vel bo uis: ceterorūqꝫ animalium: que muta ac ſine ratiōe vitam ſolis ſenſibꝰ degunt. At hoīs dicimꝰ eē ꝑſonā dicimus dei: dicimus angeli. Rurſus ſubſtantiarum alie ſūt vl̓es: alie particulares. Ul̓es ſūt. que de ſingu lis predicātur: vt hō: aīal: lapis: lignū: ceteraqꝫ hmōi que vel genera vel ſpēs ſunt. Nā ⁊ hō de ſingulis ho minibus: ⁊ aīal de ſingulis aīalibꝰ: lapiſqꝫ ac lignum de ſingulis lapidibus ac lignis dicūtur. Particularia v̓o ſunt: que de alijs minime p̄dicant̉: vt Cicero: pla to: hoc es vn̄ hec Achillis ſtatua facta eſt. Lignū hoc vnde hec menſa compoſita eſt. Sed in his oībus nuſ quā in vl̓ibus perſona dici poteſt: ſed in ſingularibꝰ tm̄ atqꝫ in indiuiduis: Aīalis enī vel gnͣalis hoīs nul la perſona ē: Sed vel Ciceronis vel Platōnis vel ſin gulorū indiuiduorū ꝑſone ſingule nūcupant̉. Quocir ca ſi perſona in ſolis ſubſtantiis eſt atqꝫ in his rōnali bus: ſub̓aqꝫ oīs naͣ eſt: Nec in vniuerſalibus ſꝫ in īdi uiduis ꝯſtat: reperta eſt ꝑſone difinitio: nature rōna bilis indiuidua ſubſtantia. ſed nos hec definitioneʸ eā quā greci ηπῖοστάσίν dicūt terminauimꝰ. nomē.n. perſone videtur aliunde traductum. Ex his.ſ. perſo nis q̄ in comediis tragediiſqꝫ eos quoꝝ intereſt ho mineſ repreſentabant. Perſona v̓o dicta ē a ꝑſonā do circunflexa penultīa. Quod ſi acuat̉ ante penultīa aꝑtiſſime a ſono dicta videbit̉. Iccirco aūt a ſono qꝛ concauitate ipſa maior neceſſe ē voluatur ſonꝰ greci quoqꝫ has ꝑſonas proſopa vocāt ab eo qd̓ ꝑſonāt̉ in facie atqꝫ an̄ oculos obtegāt vultū τάράτοῦ προσ τασ οπασ τίθξσ ται ſed qm̄ perſonis inductis hi ſtriones indiuiduos homineſ: quoꝝ ītererat: ī trage dia vel comedia(vt dictū eſt) rep̄ſentabāt..i. Heccu bam vel Medeā vel ſimonem vel Chremetē. Iccirco ceteros quoqꝫ homines: quoꝝ certa ꝓ ſui forma eēt agnitio: ⁊ latini perſonas ⁊ Greci ꝓſopa nuncupaue runt. Longe vero illi ſignatius naͣe rationabilis indi uiduā ſubſtātiā υποσ τασέοσ nomīe uocauere. noſ vero per inopiā ſignificantiū vocū tranſlatitiā reti nuimª nuncupationē eā: quā illi υποσγασiν dicunt ꝑſonā vocātes: ſꝫ ꝑitior grecia ſermonum υποσ τα σit vocat indiuiduā ſubſiſtētiā: atqꝫ vti greca vtar oratione in rebus: q̄ a grecis agitate latīa īterp̄tatio ne trāſlate ſūt. ἄίοῦσιαίέν μέήτοίσκαὀολ ίκοίσ ξίνίαιλίναήται: 2ήλε γοίσ κgτἄμέρόσ μo νίσ υφίστάήτάι Ideſt eēntie in vl̓ibus quidē eſſe

Libellus
poſſunt: in ſolis v̓o indiuiduis ⁊ particularibꝰ ſubſtāt Intellectus enim vniuerſaliuꝫ reruꝫ ex particularibꝰ ſumptus eſt Quocirca cū ipſe ſubſtantie in vniuerſa libus quidē ſint: in particularibus v̓o capiant ſubſtan tiā: iure ſub̓as ꝑticulariter ſubſiſtantes υποστα5ε 15 appellauerunt. Neqꝫ.n. penſius ſubtiliuſqꝫ ītuen ti idē videbitur eſſe ſubſiſtentia quod ſubſtantia. nā quod greci ὀύρίοσίν vel οῦσιωρτάι dicūt: id nos ſubſiſtentiā vel ſubſiſtere appellamꝰ. Quod vero illi υποσ τά5ιή vel υφίρ ταστάι ad nos ſubſtantiam vel ſubſtare interpretamur. Subſiſtit enim quod ip̄ꝫ accidentibus vt poſſit eſſe non indiget. Subſtat aūt id quod alijs accidentibus ſubiectum quoddā: vt eē valeant: ſūminiſtrat. Sub illis enim ſtat: dum ſubie ctū ē accidentibus. itaqꝫ genera vel ſpecies ſubſiſtūt tantum: neqꝫ enī accidētia generibus ſpeciebuſue cō tingūt. Indiuidua v̓o nō mō ſubſiſtunt. Nā neqꝫ ip̄a indigent accidentibus: vt ſint. Informata.n. ſunt iaꝫ ꝓpriis ⁊ ſpecificis differentiis: ⁊ accidentibus vt eſſe poſſint: miniſtrant: dum ſunt ſcilicet ſubiecta: quocir ca ἕιαι atqꝫ ούριωσ ταl v̓o ſubſtare intelligitur. neqꝫ enī verboꝝ inops grecia: vt. M. Tulliꝰ alludit: ſed eēntiā ſubſiſtētiā perſonā totidē noībus reddit. Eſſentiā ꝗdē ὀῦσιαη Subſiſtentiā vo ουςίοσίν. Subſtātiā υποσ τα5iνι. Perſonā πὀωσ ωπόν ap pellans. ideo aūt υποσταςε ίς greci indiuiduas ſub ſtātias vocauerūt: qm̄ ceteris ſubſunt. Et quibuſdam quaſi accidētibus ſuppoſite ſubiecteqꝫ ſunt. Atqꝫ ic circo nos quoqꝫ eas ſubſtātias nuncupamꝰ quaſi ſuꝑ poſitas: quas υπορτασέ 15. Cūqꝫ etiā ꝓ ſꝑa nuncu pent eaſdē ſubſtantias: poſſumus nos quoqꝫ nūcupa re ꝑſonas. Idē ē igit̉ oō Fιgri eſſe qd̓ eēntiā. Idē oυ 51ο5in qd̓ ſubſiſtentiā. Idē υποστασiν quod ſub ſtātiā. Idē πρωροπον qd̓ perſonā. Quare aūt de irratiōalibus aīalibꝰ grecꝰ υπέοσ τασίν non dicat. ſi cut nos de eiſdē nomē ſubſtātie predicamus. hec ra tio eſt: qm̄ nomē hoc melioris applicatū eſt. vt aliqua id qd̓ eſt excellētiꝰ tā etſi nō deſcriptione nature ẜm id qd̓ ύφίρτασ ται atqꝫ ſubſtare eſt: at certe ύπος τα5εος vel ſubſtātie vocabulis diſcerneretur. Eſt igit̉ ⁊ hoīs quidē eſſentia ideſt ούFία ⁊ ſubſiſtentia: ideſt ουρ ιd5ε5 Et υπὀςꝭάρ i5.i. ſubſtātia. Et ꝓſo pon..i. ꝑſona. ουρία quidē atqꝫ eſſentia: qm̄ ē: oῦ5ιω 56 15 v̓o atqꝫ ſubſtantia: qm̄ ī nullo ſubiecto eſt. υπο 5 2gF5 vero atqꝫ ſubſtantia quoniam ſubeſt ceteris que ſubſiſtentie nō ſunt ideſt οῦριωσίς προξωπον atqꝫ perſona: quoniam eſt rationabile indiuiduū. De us quoqꝫ ⁊ ούρία eſt ⁊ eſſentia. Eſt enim ⁊ maxime ipſe eſt: a quo oīuꝫ eſſe proficiſcitur. Eſt υπο γα5είρ ideſt ſubſiſtētia. Subſiſtit enī nullo indigens. Unde etiam dicimª vnā eſſe oῦρίάν vel oύριοςείν. i. eēn tiā vel ſubſiſtētiā deitatis. Sꝫ tres ούριω6ή ideſt tres ſb̓as. Et quidē ẜm hūc modū dixere vnā trinita tis eēntiā tres ſubſtātias treſqꝫ ꝑſonas. niſi.n. tres in deo ſubſtantias eccleſiaſticus loquendi vſus exclude ret: videretur iccirco de deo dici ſubſtantia. Non qꝛ ipſe ceteris rebꝰ quaſi ſubiectū ſupponeret̉. ſed quod idē oībus vti preeſſet: ita ēt quaſi principiuꝫ ſubeſſet rebꝰ: dū eis oībꝰ όυσίροται vl̓ ſubſiſter ſubmīſtrat Sed hec oīa iccirco ſint dicta: vt differentia nature atqꝫ ꝑſone.i. oύ5ίας atqꝫ υπόσ τασέοσ monſtrare mus. Quo vero nomine vnūquodqꝫ oporteat appel lari eccleſiaſtice ſit locutionis arbitrium. Hoc interiꝫ conſtet quod inter naturam perſonāqꝫ differri p̄dixi mus. Quoniā natura eſt cuiuſlibet ſubſtantie ſpecifi
cata ꝓprietas ꝑſona v̓o rōabilis nature īdiuidua ſui ſiſtentia. Hanc in chriſto Neſtorius duplicem eſſe cō ſtituit: eo.ſ. traductus errore: quod putauerit in oībꝰ naturis dici poſſe perſonam. Hoc enim preſumpto qm̄ in chriſto duplicem nam eſſe cenſebat: duplicem quoqꝫ perſonā eſſe confeſſus eſt. Qua in re eū falſū eſſe cuꝫ definitio ſuperius dicta cōuincat. Tū hec ar gumentatio euidēter eius declarauit errorē: ſi enī nō eſt chriſti vna perſona: duaſqꝫ naturas eſſe māifeſt eſt hominis.ſ. atqꝫ dei. Nec tā erit inſipiens quiſqͣꝫ vt qui vtram earuꝫ a rōne ſeiungat. Sequit̉ vt duc videant̉ eſſe perſone. Eſt enim perſona(vt dictū ē nature rationabilis indiuidua ſubſiſtentia: que ē igi facta hominis deiqꝫ cōiunctio. Nū ita quaſi cuꝫ duo corpora ſibimet apponūtur: vt tantū locis iūcta ſint ⁊ nihil in alterū ex alterius qualitate ꝑueniat. Quem cōiūctiōis greci modū καταπαραόέρ iν vocāt ſed ſi ita diuinitas humanitati coniuncta eſt nihil hoꝝ ē vtriſqꝫ confectū eſt: ac per hoc nihil eſt chriſtus. No men ꝗppe ipſum vnū quiddā ſignificat ſingularitate vocabuli. At ſi duabus perſonis manentibus ea cor iunctio qualem ſuperius diximus: facta eſt naturaꝝ: vnū ex duobus effici nihil potuit Oīno enim ex dua bus perſonis nihil vnqͣꝫ fieri p̄t. Nihil igit̉ vnū ẜm neſtorium chriſtus eſt: ac per hoc oīno nihil. Qd̓ en non eſt vnū. nec eſſe oīno poteſt. Eſſe enī atqꝫ vnū cō uertitur. Et quodcunqꝫ vnū eſt: eſt Etiam ea que ex pluribus coniunguntur: vt aceruus chorus: vnumt ſunt: ſed eſſe chriſtum manifeſte ac veraciter confit mur. Unum igit̉ eſſe dicimus chriſtū ꝙ ſi ita eſt vn quoqꝫ chriſti ſine dubitatione ꝑſonam eſſe neceſſe ē nā ſi due perſone eſſent: vnus eſſe non poſſet. Duos v̓o eſſe chriſtos nihil eſt aliud niſi precipitate mentis inſania. Cur enim oīno duos audeat chriſtos vocare vnum hominē: alium deum: Uel cur eum qui deus ī chriſtum vocat: ſi eum quoqꝫ homo eſt chriſtū eſt ap pellaturus. Cum nihil ſimile nihil habeant ex copula tione coniunctū: cur ſimili nomine diuerſiſſimis ab utatur naturis: cū ſi xp̄m definire cogitur vtriſqꝫ(vt ipſe dicit) chriſtis non poſſit vnam definitionis ad hibere ſub̓am. ſi enim dei atqꝫ hoīs diuerſa ſubſtan tia eſt: vnumqꝫ in vtriſqꝫ chriſti nomen: nec diuerſe ruꝫ coniunctio ſubſtantiarum vnam creditur feciſſe perſonam: equiuocum nomen eſt chriſti: ⁊ nulla po teſt definitione concludi. Quibus autem vnqͣꝫ ſcri pturis nomē xp̄i geminat̉: Quid v̓o noui ꝑ aduentr ſaluatoris effectu eſt. nā catholicis ⁊ fidei veritas ⁊ raritas miraculi cōſtat. Quā enim magnū eſt: qua nouū: qd̓ ſemel: nec vllo alio ſeculo poſſit euēire: eiꝰ ꝗ ſolus eſt deus. nā cū hūana q̄ ab eo erat diueſ ſiſſima conueniret: atqꝫ ita ex diſtātibꝰ naturis vna fieret copulatione perſone. Scd̓m neſtorii v̓o ſenten tiam ꝗd cōtingit noui: ſeruat inquit ꝓprias human tas diuinitaſqꝫ perſonas. Qn̄ enī non fuit diuinitatꝭ ꝓpa: humanitatiſqꝫ perſona: Qn̄ v̓o non erit: vel qͥ amplius in Ieſu gn̓atione cōtingit: quā in cuiuſlibe alterius. Si diſcretis vtriſqꝫ perſonis diſcrete et fue re nature. Ita enim perſonis manētibus illic nulla ne turarum potuit eē cōiunctio: vt in quolibet hoīe: cū ius cum propria perſona ſubſiſtat: nulla eſt ei exceli tiſſime ſub̓e cōiuncta diuinitas: ſed fortaſſe Ieſuꝫ li eſt perſonam hominis iccirco chriſtuꝫ vocet: quoni per eam mira quedā ſit operata diuinitas. Eſto vel deum ipſum chriſti appellatiōe cur vocet. Cur vo ni elemēta quoqꝫ ip̄a ſimili audeat apellare vocabulo

De duabus naturis chriſti 20 o
que deus mira quedā quotidianis motibus operatur An qꝛ irrationabiles ſubſtantie nō poſſunt habere ꝑ ſonam: que chriſti vocabuluꝫ excipere poſſint. Nōne in ſanctis hoībus ac pietate cōſpicuis apertꝰ diuini tatis actus agnoſcitur: Nihil enī intererit: cur nō ſan ctos quoqꝫ viros eadem appellatione dignetur: ſi in aſumptione humanitatis: non eſt vna ex coniunctiōe ꝑſona. Sꝫ dicat forſitan: illos quoqꝫ chriſtos vocari: tateor: ſed ad imaginē veri chriſti. Qd̓ ſi nulla ex ho mine atqꝫ deo vna perſona coniuncta eſt. Oēs ita ve ros chriſtos arbitrabimur: vt hūc ꝗ ex virgine gēitꝰ creditur. Nulla ꝗppe in hoc adu̓ata ꝑſona eſt ex dei atqꝫ hoīs copulatione. Sicut nec in eis ꝗ dei ſpiritu de venturo chriſto predicabāt. Propter qd̓ etiā ipſi quoqꝫ appellati ſunt chriſti. Iā v̓o ſeꝗtur: vt ꝑſonis manentibus nullo mō a diuinitate humanitas creda tur aſſumpta. Omnino enī diſiuncta ſūt: que eque ꝑ ſonis naturiſqꝫ ſeparātur: prorſus inquā diſiūcta ſūt Nec magis inter ſe hoīes boueſqꝫ diſiūcti: quā diui nitas in chriſto hūanitaſqꝫ diſcreta eſt: ſi manſere ꝑ ſone. Hoīes quippe ac boues vna aīalis cōmunitate iungūtur. Eſt enim illis ẜm genus cōmunis ſub̓a: ea demqꝫ in vl̓itatis collectiōe natura. Deo v̓o atqꝫ hoī quid non erit diuerſa ratione diſiunctū: ſi ſub diuerſi tate nature ꝑſonarū quoqꝫ credatur manſiſſe diſcre tio: Non eſt igitur ſaluatum genus humanū: nulla in nos ſalus chriſti in gn̓atione proceſſit. Tot propheta rum ſcripture populū illuſere credenteꝫ. Oīs veteris teſtamenti ſpernat̉ auctoritas: ꝑ quam ſalus mundo chriſti gn̓atione promittitur. non aūt proueniſſe ma nifeſtum eſt: ſi eadē in perſona eſt: que in natura di uerſitas: Eundem ꝗppe ſaluū fecit: quē creditur aſ ſumpſiſſe. nulla v̓o intelligi aſſumptio pōt: ſi manet eque naͣe perſoneqꝫ deſcretio. Igitur qui aſſumi ma nente perſona non potuit: iure non videbit̉ ꝑ chriſti gn̓ationē potuiſſe ſaluari. nō eſt igit̉ ꝑ gn̓ationē chri ſti hominum ſaluata naͣ: qd̓ credi nefas eſt. Sꝫ quā qͣꝫ permulta ſint que hunc ſenſuꝫ impugnare valeāt atqꝫ perfringere. De argumentorum copia tn̄ hec in terim libaſſe ſufficiant. ¶ Tranſeundū quippe eſt ad Eutychen: qui cū a veterum orbitis eſſet euagatus in contrarium cucurrit errorem. Aſſerens tantū ab eſſe: vt in xp̄o gemina perſona credat̉: vt ne nām qui dem in eo duplicem oporteat cōfiteri. Ita ꝗppe eſſe aſſumptū hoīem: vt ea ſit adunatio facta cum deo: vt naͣ humana non manſerit. Huius error ex eodem quo neſtorii fonte prolabitur: nam ſicut: neſtorius ar bitratus non poſſe eſſe naͣm duplicem: quin perſona fieret duplex: atqꝫ iō cum in xp̄o naͣm duplicem cōfi teretur: duplicem credidit eſſe perſonaꝫ: Ita quoqꝫ Eutyches nō putauit naͣm duplicē eē ſine duplicatō ne perſone. Et cum non confiteret̉ duplicem eē ꝑſo nā: arbitratus ē cōſequēſ: vt vna videret̉ eſſe naͣ. Ita qꝫ neſtorius recte tenens dupliceꝫ in xp̄o eſſe naͣm ſa crilege confitet̉ duas eſſe p̄ſonas. Eutyches v̓o recte tenens vnaꝫ eē perſonā: impie credit vnā quoqꝫ eſſe nam Qui conuictus euidentia reꝝ qn̄ quidem māife ſtum eſt aliā naͣm eē hoīs aliam dei. Ait duas ſe con fiteri in xp̄o naturas ante adunationem: vnā v̓o poſt adu̓ationeꝫ. Que ſententia nō aperte qd̓ vult eloqui tur: vt tn̄ eius dementiam perſcrutemur. Adunatio hec aut tēpore gn̓ationis facta ē. aut tꝑe reſurrectio nis. Sed ſi tempore gn̓ationis facta eſt: videt̉ putare ⁊ ante gn̓ationem fuiſſe humanam carnem nō a ma
virgineꝫ appoſitā: ex qua caro naſceretur: que ab ea ſumpta non eſſet. Illam v̓o carnem que ante fuerit eſſe ⁊ diuiſam atqꝫ a diuinitatis ſub̓a ſeparataꝫ. Cuꝫ ex virgine natus eſt: adunatam eſſe deo: vt vna vide retur eſſe facta natura: vel ſi hec eius ſententia non eſt: illa eē poterit dicentis. Duas ante adunationem: vnam poſt adunationem. ſi adunatio gn̄atione perfe cta eſt. vt corpus ꝗdē a maria ſumpſerit: ſed anteqͣꝫ ſumeret diuerſam deitatis diuinitatiſqꝫ fuiſſe naͣm Sumpta v̓o vnā factā atqꝫ in diuinitatis ceſſiſſe ſub ſtantiā. Qd̓ ſi hanc adunationē non putat gn̄eratōe ſed reſurrectione factā. Rurſus id duobus fieri arbi trabitur modis. Aut enim genito xp̄o ⁊ non aſſumē te de Maria corpus: aut aſſumente ab eadē carnem vſqꝫ dum reſurgeret quideꝫ duas eē naturas poſt re ſurrectionem vnā factā. De ꝗbus illud diſiunctū na ſcitur: qd̓ interogabimus hoc modo. natus ex Maria chriſtus: aut ab ea carnem humanam traxit: aut mi nime: ſi non confitetur ex ea traxiſſe: dicat quo hoīe indutus aduenerit. Utrū ne eo qui deciderat preua ricatione peccati. an alio: Si eo de cuius ſemine du ctus eſt hō: quē veſtita diuinitas eſt. nā ſi ex ſemine Abrahe atqꝫ Dauid: ⁊ poſtremo Marie nō fuit caro illa qua natus ē. Oſtēdat ex cuius hoīs ſit carne deri uatꝰ. Qm̄ poſt primū hoīem caro oīs hūana ex hūa na carne deducitur. Sꝫ ſi quē dixerit hominē: a quo gn̓atio ſumpta ſit ſaluatoris preter Mariā virgineꝫ: ⁊ ipſe errore confundet̉: ⁊ aſcribere mēdacii notam ſūme diuinitati illuſus ipſe videbit̉. Qn̄ quidē Abra he atqꝫ Dauid promittitur in ſanctꝭ diuinationibus vt ex eoꝝ ſemine toti mundo ſalus oriatur. Cū p̄ſertī ſi hūana caro ſumpta eſt: nō ab alio ſumi potuerit: ni ſi vnde ēt ꝓcreabatur. Si igit̉ a Maria non eſt ſum ptū corpꝰ hūanū: ſꝫ a quolibet alio: ꝑ Mariā tn̄ ē ꝓ creatum qd̓ fuerat preuaricatione corruptū: ſuperiꝰ dicto repellit̉ argumēto. Qd̓ ſi nō eo homine chriſtꝰ indutus eſt: ꝗ pro peccati pena ſuſtinuerat mortē. Il iud eueniet ex nullius hominis ſemine talem potuiſ ſe naſci: qui fuerit ſine originalis pēa peccati. Ex nul lo igitur talis ſumpta eſt caro: vnde ſit vt nouiter vi deatur eſſe formata. Sed hec aut ita hominū viſa ē oculis: vt humanum putaretur corpus: quod re vera non eſſet humanum quippe quod nulli originali ſub iaceret pene. Aut noua quedā vera nec pene peccati ſubiacens originalis ad tempus hominis natura for mata eſt. ſi vero hominis corpus non fuit: aperte ar guitur mentita diuinitas: que oſtenderet hominibus corpus. Quod cum verum non eſſet tum fallerentur hi ꝗ verū eſſe arbitrarentur. At ſi noua veraqꝫ non ex homine ſumpta caro formata eſt. Quo tanta tra gedia generationis: vbi ambitus paſſionis. Ego quippe ne in homine quidem non ſtulte fieri puto quod inutiliter factuꝫ ē. Ad quā v̓o vtilitatem facta probabitur tanta humilitas diuinitatis. Si homo ꝙ periit generatione a paſſione chriſti ſaluatus nō eſt: qm̄ negatur aſſumptus. Rurſus igit̉ ſicut ab eodem neſtorii fonte Eutichis error principium ſumpſit: ita ad eundem finē relabitur. Ut ſcd̓m Eutychen quoqꝫ nō ſit ſaluatum genus humanum. Qm̄ non is ꝗ eger eſſet ⁊ ſaluatione curaqꝫ egeret: aſſumptꝰ ē. Traxiſſe autem hanc ſententiam videtur. ſi tamē huiꝰ errorꝭ fuit. vt crederet non fuiſſe corpꝰ chriſti vere ex hoīe ſed extra atqꝫ a deo in celo formatū: quoniam cū eo in celum creditur aſcendiſſe. Quod exēplū cōtinet ta le. non aſcendit in celū niſi qui de celo deſcēdit. Sed

Libellus
ſatis de ea parte dictū videt̉: ſi corpus quod xp̄s ex cepit: ex maria non credatur aſſumptum: ſi v̓o aſſum ptū eſt ex Maria neqꝫ permanſit perfecta hūana di uinaqꝫ naͣ: id tribus effici potuit modis. Aut enī diui nitas in humanitatē tranſlata eſt: aut humanitas in diuinitatē: aut vtraqꝫ in ſe ita tēperate ſunt atqꝫ com mixte: vt neutra ſubſtātia propriam formā teneret. Sed ſi diuinitas in humanitatē tranſlata eſt. factum eſt: qd̓ credi nefaſ eſt: vt hūanitate īmutabili ſb̓a per manente diuinitas verteret̉. Et quod paſſibile atqꝫ mutabile naͣliter exiſteret: id īmutabile permaneret Qd̓ v̓o īmutabile atqꝫ impaſſibile naͣliter creditur: id in rem mutabilem verteretur. Hoc igit̉ fieri nul la ratione contingit: ſed humana forſitan naͣ in deita tem videatur eſſe conuerſa: hoc v̓o qui fieri poteſt: diuinitas in gn̓atione chriſti ⁊ humanam aīam ſuſce pit ⁊ corpus. Non enim omnis res in rem omnē ver ti ac tranſmutari pōt. Nā cū ſubſtantiarum alie ſint corporee: alie incorporee: neqꝫ corporea in incorporeā Neqꝫ īcorporea in eā que corpus eſt: mutari poteſt. Nec v̓o incorporea in ſe inuicē formas proprias mu tāt. Sola enim mutari tranſformariqꝫ in ſe poſſunt que hn̄t vniꝰ materie cōe ſubiectū. Nec hec oīa ſꝫ ea q̄ in ſe facere ⁊ pati poſſūt. Id v̓o ꝓbat̉ hoc mō. Ne qꝫ eniꝫ poteſt es in lapidē ꝑmutari: nec v̓o idē es in herbā. Nec qd̓libet aliud corpus in qd̓libet aliud trā ſfigurari poteſt. Niſi ⁊ eadem ſit ma rerum in ſe trā ſeūtiū: ⁊ a ſe ⁊ facere ⁊ pati poſſint: vt cum vinū atqꝫ aqua miſcent̉: vtraqꝫ ſunt alia: que actū ſibi paſſionē qꝫ cōmunicent. Poteſt enim aque qualitas a vini qͣ litate aliquid pati. Poteſt item vini ab aque qualita te aliquid pati. Atqꝫ iccirco ſi multū quideꝫ fuerit aq̄ vini v̓o paululum: nō dicūt̉ īmixta: ſed alterū alteriꝰ qualitate corrumpitur. Si quis enim vinum fun dat in mare non mixtuꝫ eſt mari vinum ſed in mare corruptum. Iccirco quoniam qualitas aque multi tudine ſui corporis nihil paſſa eſt a qualitate vini: ſꝫ potius in ſeipſam vini qualitatē propria multitudine cōmutauit. Si v̓o ſint mediocres: ſibiqꝫ equales: vel paulo inequales nature: q̄ a ſe facere ⁊ pati poſſunt ille miſcentur: ⁊ mediocribꝰ inter ſe qualitatibus tē ꝑant̉. Atqꝫ hec ꝗdē incorporibus neqꝫ his oībus ſed tm̄ que a ſe(vt dictū ē) ⁊ facere ⁊ pati poſſūt: cōmu ni atqꝫ eadem ma ſubiecta. Oē enim corpus qd̓ in ge neratione ⁊ corruptione ſubſiſtit: cōmunem videtur habere maͣm: ſed non oē ab omni vel in oī vel facere aliquid vel pati poteſt. Corpora v̓o in ī corporea nulla ratione poterunt permutari. Quoniā nulla cōmuni materia ſubiecta participant. Que ſuſceptis qualita tibus in alterutrā permutetur. Oīs eniꝫ natura incor poree ſub̓e nullo materie nitit̉ fundamēto. Nullū v̓o corpus eſt: cui non ſit materia ſubiecta. Quod cū ita ſit: cūqꝫ ne ea ꝗdē que cōmunē materiā naͣliter hn̄t: i ſe tranſeāt: niſi illis adſit poteſtas in ſe ⁊ a ſe facien di ac patiendi. Multomagiſ ī ſe nō permutabūt̉: ꝗbꝰ non mō cōmunis materia non eſt: ſꝫ cū alia res mate rie fundamento nititur ut corpus. Alia oīno mae ſub iecto non egeat vt incorporeū. Non igit̉ fieri poteſt vt corpꝰ ī īcorporalē ſpēm ꝑmutet̉. Nec v̓o fieri p̄t: vt incorporalia in ſeſe cōmixtione aliqua ꝑmutent̉. Quoꝝ enī cōmūis nulla materia ē: nec ī ſe verti: nec ꝑmutari queūt. Nulla aūt eſt incorporalibꝰ maͣ rebª non poterunt in ſe igitur inuicem permutari. Sꝫ aīa ⁊ deus incorporee ſubſtantie recte credantur. Non ē igitur humana aīa in diuinitatem: a qua aſſumpta ē
permutata. Qd̓ ſi neqꝫ corpus neqꝫ aīa in diuinitate potuit verti: nullo mō fieri potuit: vt humanitas con uerteret̉ in deū. Multomagis v̓o credi pōt vt vtra qꝫ in ſeſe confunderēt̉: qm̄ neqꝫ incorporalitas tranſi re ad corpꝰ p̄t: neqꝫ rurſus econuerſo corpus ad īcor poralitatem: qn̄ quideꝫ nulla his materia ſubiecta cō munis eſt: que alterutris ſubſtantiaꝝ qualitatibus mutetur. At ita aiunt. Ex duabus quidē naturis chr ſtum cōſiſtere: in duabuſ v̓o minime. Hoc.ſ. intend tes: qm̄ qd̓ ex duabus conſiſtit: ita vnū fieri pōt: vt ī la ex ꝗbus dr̄ conſtare nō maneant: veluti cū mel a ꝯfūdit̉: neutꝝ māet:: ſꝫ alteꝝ alteriꝰ copulatōe cor ptū ꝗddā tertiū fecit. ita illd̓ ꝗdē quod ex melle ato aqua tertiuꝫ ſit: conſtare ex vtriſqꝫ dr̄: in vtriſqꝫ v̓ negatur. Non enī poterit in vtriſqꝫ conſtare. qn̄ vtri qꝫ naͣ non permanet. Ex vtriſqꝫ conſtare poteſt: lice ea ex quibus cōiungitur: alterutra qualitate corrupta ſint. in vtriſqꝫ v̓o hmōi ꝯſtare nō poterit: qm̄ ea q̄ in ſe tranſfuſa ſunt non manent: ac non ſunt vtraqꝫ: inc bus conſtare videatur: cum ex vtriſqꝫ conſtent in ſe inuicē qualitatuꝫ mutatione tranſfuſis. Catholici v̓o vtrumqꝫ rōnabiliter confitentur. Nā ⁊ ex vtriſqꝫ cō ſiſtere: ſed id qͣ ratione dicat̉ paulo poſterius explic bo. Nunc illud manifeſtum eſt conuictaꝫ eē Eutichi ſententiā: eo nomine: qd̓ cum tribus modis fieri poſ ſit: vt ex duabꝰ naturꝭ vt ſubſiſtat: vna aut diuinita in humanitatē tranſlata ſit: aut humanitas in diuin tatem: aut vtraqꝫ permixta ſint. Nullum horū modū fieri potuiſſe ſuperius dicta argumētatiōe daclarat̉. Reſtat vt quēadmodū catholica fides dicat ⁊ ī vtri qꝫ naturꝭ xp̄ꝫ ⁊ ex vtriſqꝫ ꝯſiſtere doceamꝰ. ex vtriſ qꝫ naturis aliꝗd cōſiſtere duo ſignificat: vnū ꝗdē cu ita dicimꝰ aliquid ex duabꝰ naturꝭ iūgi: ſicut ex mel le atqꝫ aqua. Id āt ē vt ex quolibet mō cōfuſis vel ſ vna vertatur in alterā: vel ſi vtreqꝫ in ſe miſceant̉ i uicem: nullo mō tn̄ vtreqꝫ premaneant: ſecūdum hūc modū Eutyches ait ex vtriſqꝫ naturꝭ xp̄m conſiſtere Alter v̓o modus ex vtriſqꝫ conſiſtendi. qd̓ ita ex dua bus iunctū ē: vt illa tn̄ ex ꝗbꝰ iunctuꝫ eē dr̄ maneāt. Nec in alterutra vertant̉: vt cuꝫ dicimꝰ coronā ex au ro gēmiſqꝫ ꝯpoſitā: Hic neqꝫ auꝝ ī gēmas trāſlatuꝫ eſt: neqꝫ in auꝝ gēma ꝯuerſa: ſꝫ vtraqꝫ ꝑmanēt: nec formā ꝓpaꝫ derelīquūt. Talia ergo ex aliꝗbꝰ ꝯſtātia ⁊ in his cōſtare dicimꝰ: in ꝗbus conſiſtere predicāt̉. Tunc enī poſſumus dicere coronā gēmis auroqꝫ cō ſiſtere. Sunt enī gēme atqꝫ auruꝫ in ꝗbꝫ corona cōſ ſtat. Nā in priore mō nō ē mel atqꝫ aqua: in ꝗbꝰ illu qd̓ ex vtriſqꝫ iungit̉ cōſtet. Cuꝫ igit̉ vtraſqꝫ maner naturas in chriſto fides catholica cōfiteatur. ꝑfecte qꝫ eaſdem perſiſtere: nec alterā in alterā trāſmutar iure dicit. Et ī vtriſqꝫ naturis chriſtum: ⁊ ex vtriſqꝫ perſona fit chriſti. Non autē ẜm eaꝫ ſignificatione e vtriſqꝫ naturis chriſtuꝫ iunctuꝫ eē. fides catholica ī net: ſꝫ quā Eutyches pronunciat. Nam ille talem ſi gnificationē coniunctionis ex vtraqꝫ naͣ ſumit. At nō cōfiteat̉ in vtriſqꝫ ꝯſiſtere: neqꝫ enī vtraſqꝫ manere. Catholicus v̓o eā ſignificationē ex vtriſqꝫ conſiſtent di ſumit: que illi ſit proxima: eāqꝫ ꝯſeruet: q̄ ī vtrūqꝫ conſiſtere confitet̉: equiuocuꝫ igit̉ ex vtriſqꝫ conſter ac potius āphiboluꝫ ⁊ gemīa ſignificatiōe diuerſa o ſignans: vna ꝗdē ſignificatione non manere ſubitan tias ex ꝗbus illud qd̓ copulatum eſt dicatur eſſe con iunctum. Aliomodo ſignificans ita vtriſqꝫ cōiunctuꝫ: vt vtrac

De trinitate
vt: vtraqꝫ ꝑmaneat. Hoc igit̉ expedito equiuocatio nis atqꝫ ambiguitatꝭ nodo nihil ē vltra qd̓ poſſit oꝑ poni quin id ſit qd̓ firma veraqꝫ fides catholica cōti net eundē chriſtū hoīem eē ꝑfectū: eundē deū eundē qꝫ qui hō ſit ꝑfectus atqꝫ deus. Unū eſſe deū ac dei filiū: nec qͣternitatē trinitatis aſtrui: dū hō addit̉ ſu pra ꝑfectū deū: ſed vnā eandēqꝫ perſonam numerū trinitatis explere. Ut cū hūanitas paſſa ſit: deus tn̄ paſſus eſſe dicat̉. Nō quo ipſa deitas hūanitas facta ſit: ſed qd̓ a deitate fuerit aſſumpta. Itē ꝗ hō eſt dei filius appellatur: non ſub̓a diuinitatis ſꝫ humanitatiſ Que tn̄ diuinitati naͣli vnitate coniūcta eſt. Et cum hec ita intelligentia diſcernantur ꝑmiſceanturqꝫ: tn̄ vnus idēqꝫ ⁊ hō perfectus ſit ⁊ deus. Deus quidē qd̓ ipſe ſit ex patris ſub̓a genitus: hō v̓o qd̓ ex maria ſit virgine procreatus. Itēqꝫ ꝗ hō deꝰ: eo qd̓ a deo fue rit aſſumptus: ⁊ qui deus hō: qm̄ veſtituſ hoīe ſit. cū qꝫ ī eadē perſona aliud ſit diuinitas: q̄ ſuſcepit: aliud quā ſuſcepit hūanitas: idē tn̄ deus atqꝫ hō eſt. Nā ſi hominē ītelligas: idē hō eſt atqꝫ deus. Qm̄ hō ex naͣ deus aſſumptione: ſi v̓o deū ītelligas idē deꝰ eſt atqꝫ hō: qm̄ deꝰ eſt naͣ: hō aſſumptiōe: ſitqꝫ in eo gemina naͣ: geminaqꝫ ſub̓a: qm̄ hō deuſ vnaqꝫ ꝑſona: qm̄ idē hō atqꝫ deus: mediaqꝫ eſt hec inter duas hereſes via Sicut virtutes quoqꝫ mediū tenent. Oīs.n. virtus in medio reꝝ decore locata ꝯſiſtit. Siꝗdē vel vltra vel infra quā oportuerit fiat: a virtute diſcedit̉. medieta tē igit̉ virtꝰ tenet. Quocirta ſi qͣttuor hec neqꝫ vltra eſſe poſſūt: vt ī chriſto aut due naͣe ſint: dueqꝫ: ꝑſone vt neſtoriꝰ ait: aut vna ꝑſona vnaqꝫ naͣ: vt Eutyches ait: aut duę naͣe ſꝫ vna ꝑſōa: vt catholica fides credit aut vna naͣ duęqꝫ ꝑſone. Cūqꝫ duas quidē naͣs duaſ qꝫ ꝑſonas in ea: que cōtra Neſtorium dicta eſt: reſpō ſione cōuicerimus. Unā v̓o perſonā vnāqꝫ naͣm eſſe non poſſe Eutyche prepōente mōſtrauimꝰ. Neqꝫ tf tam amens quiſquā hucuſqꝫ extitit: vt vnā in eo naͣm crederet ſed geminas eſſe perſonas. Reſtat vt ea ſit vera: quā fides catholica pronūciat: geminā ſub̓aꝫ ſꝫ vnam eſſe ꝑſonā. Quia vero paulo ante diximus Eu tychen confiteri duas ꝗdē in chriſto ante adūationē naturas. Unā v̓o poſt adunationē. Cūqꝫ hūc errorē duplicē interpretamur. celare ſententiam: vt hec adu natio aut gnatione fieret: cū ex maria corpꝰ hoīs mi nime ſumeret̉: aut ſumptū quidē ex maria ꝑ reſurre ctionē fieret adūatio. De vtriſqꝫ ꝗdē partibꝰ idonee vt arbitror) diſputatū ē. ¶ Nūc querēdū ē quomo do fieri potuerit vt due naͣe in vnā ſub̓am miſcerent̉ Uerū tn̄ eſt ēt nunc ⁊ alia queſtio: que ab his inferri poteſt: qui corpus humanū ex maria ſumptū eſſe nō credunt. Sꝫ alias fuiſſe ſequeſtratū preparatūqꝫ qꝛ̓ in adunatione ex marie vtero gigni ac ꝓferri videre tur. Aiunt enī ſi ex hoīe ſumptū eſt corpuſ: hō v̓o oīs ex prīa preuaricatione: non ſolū peccato ⁊ mortē tene batur: verū etiam affectibꝰ peccatorū erat implicitꝰ Eaqꝫ illi fuit pena peccati: vt cum morte teneret̉ ob ſtrictus. Tn̄ eſſet reus etiam voluntate peccādi. Cui in xp̄o neqꝫ peccatū fuit neqꝫ peccādi vlla vollūtas. Et oīno hꝫ animaduertendā dubitationē talis q̄ſtio. Si enī ex carne humana chriſti corpuſ aſſūptū eſt: di bitari poteſt: que naͣm caro hec que aſſumpta ſit: eē videat̉. Eum quippe ſaluauit quē etiam aſſūpſit. ſin v̓o talem hoīem aſſumpſit: qualis Adā fuit ante pec catū: integram videt̉ humanam aſſumpſiſſe naͣm: ſꝫ tn̄ que medicina penitus nō egebat. Quomō aūt fie ri pōt vt talem aſſumpſerit hoīem: qͣlis Adaꝫ fuit: cū
in Adā potuerit eſſe peccandi voluntas atqꝫ affectio vnde factū eſt: vt ēt pretergreſſis diuinis preceptis: inobediētie delictis teneret̉ aſtrictus. In chriſto v̓o ne voluntas ꝗdē vlla creditur fuiſſe peccādi. Cum p̄ ſertim ſi tale corpꝰ hoīs aſſumpſit: qͣle Ade ante pec catum fuit: non debuerit eē mortalis: qm̄ Adā ſi non peccaſſet: mortem nulla rōne ſenſiſſet. Cū igit̉ chriſtꝰ nō peccauerit: q̄rēdū ē: cur ſenſerit mortē: ſi Ade cor pus an̄ qͣꝫ peccaret aſſumpſit. Qd̓ ſi talē ſtatū ſuſce pit hoīs qͣlis Ade poſt peccatū fuit. Ur̄ ēt xp̄o nō de fuiſſe neceſſitas: vt ⁊ delictis ſubiiceret̉ ⁊ paſſionibꝰ cōfunderet̉. Obductiſqꝫ iudicii regulis bonū a malo non ſincera integritate diſcerneret: qm̄ has oēs pēas Adā delicti preuaricatiōe ſuſcepit. ꝯͣ quos reſpōdēdū eſt tres intelligihōinū poſſe ſtatus. Unū ꝗdē Ade an̄ delictū in quo tā etſi ab eo morſ aberat: nec adhuc vl lo ſe delicto polluerat: poterat tn̄ in eo voluntas eē peccandi. Alter in quo mutari potuiſſet: ſi firmiter in dei p̄ceptis māere voluiſſet. Tunc enī id̓ addendū fo ret: vt nō mō nō peccaret: aut peccare vellet: ſꝫ ne poſ ſet ꝗdē aut peccare aut velle deliquere. Tertiꝰ ſtatꝰ eſt poſt delictū: in quo mors illū neceſſario ſubſecuta eſt: ⁊ peccatū ipſū voluntaſqꝫ peccati: quoꝝ ſūmitatū atqꝫ ꝯrioruꝫ hec loca ſunt: is ſtatꝰ qui primū eēt: ⁊ in preceptis dei Adā manere voluiſſet: ⁊ is ꝗ pene fuit: qm̄ manere noluit. ī illo enī nec mors eē nec peccatū nec voluntas vlla peccati. In hoc v̓o ⁊ mors peccatū ⁊ delīquēdi oīs affectio. Oīaqꝫ in perniciē prona: nec ꝗcqͣꝫ in ſe oꝑis habētia: vt poſt lapſū poſſet adſurge re. Ille v̓o medius ſtatꝰ in quo preſentia ꝗdē mortis vel peccati aberat. Poteſtas v̓o vtriuſqꝫ conſtabat: īter vtrūqꝫ ſtatū ē collocatus. Ex hiſ igit̉ tribus ſtati bus chriſtus corpore naͣe ſue ſingulas quodāmō indi dit. Nā qd̓ mortale corpus aſſumpſit: vt mortē a gnͣe humano fugaret. in eo ſtatu ponēdū ē: qd̓ poſt Ade p̄uaricatiōeꝫ penaliter inflictū eſt. Quod v̓o nō fuit in eo volūtas vlla peccati: ex eo ſumptū ſtatu ꝗ eē po tuiſſet niſi volūtate inſidiantis fraudibus applicaſſet Reſtat igit̉ tertiꝰ ſtatꝰ ideſt medius. Ille. ſequi eo tē pore fuit. cū nec mors aderat ⁊ adeē poterat delīquē di voluntas. In hoc igit̉ Adam talis fuit. vt mandu caret ac biberet: vt accepta digereret: vt laberet̉ in ſomnū ⁊ alia que ei nō defuerunt. Humana ꝗdē ſed cōceſſa: ⁊ que nullā penā mortꝭ inferrēt: q̄ oīa habuiſ ſe chriſtū dubiū nō ē. Nā ⁊ manducauit ⁊ bibit: ⁊ hu mani corporis officio functꝰ ē. Neqꝫ enī tāta indigē tia ī Adā fuiſſe credēda ē: vt niſi māducaſſet viuere nō potuiſſet. Sꝫ ſi ex oī ꝗdē ligno eſcā ſumeret ſemꝑ viuere potuiſſet hiſqꝫ non mori. Iccirco paradiſi fru ctibus īdigētiam explebat. Quam indigētiam fuiſſe in xp̄o nullꝰ ignorat: ſꝫ poteſtate: nō neceſſitate. ⁊ ip̄a idigētia an̄ reſurrectionē ī eo fuit. Poſt reſurrectio nē v̓o talis extitit: vt ita illud corpꝰ īmutaret̉ hūanū: ſicut. Ad p̄ter p̄uaricatiōis vinculū mutari potuiſſet: quodqꝫ nos ipſe Ieſuſ xp̄s votꝭ docuit optare: vt fiat volūtas eiꝰ: ſic̄ ī celo ⁊ ī terra: ⁊ vt aduēiat eiꝰ regnū ⁊ nos liberet a malo. Hec enī noīa illa beatiſſima hu mani gnͣis fideliter credētiū īmutatio dep̄cat̉. ¶ Hec ſūt q̄ ad te de fidei mee credulitate ſcripſi. qͣ ī re ſi ꝗd pperā dictū ē: nō ita ſū amator mei: vt ea q̄ ſemel ef ruderī meliori ſentētie anteferre ꝯtēda. Si.n. nihil ē ex nobis bōi: nihil ē qd̓ ī noſtris ſententijs amare de beamꝰ Qd̓ ſi ex illo cūcta ſūt bōa: ꝗ ſolꝰ ē bonꝰ: illud potius bonū eſſe credendū eſt: qd̓ illa incōmutabilis bonitas atqꝫ omnium bonorum cā perſcribit.

Primee editionis in porphi. li. i.
¶ Anitij Manilij Seuerini Boetij viri clariſſi mi in Porphirii phenicis Iſagogen a Uictori no tranſlataꝫ commentariorum editio prima. MAli ſanni tempore ī aurelie mōtibus conceſſeramꝰ atqꝫ ibi tunc cū uiolen tior auſter eieciſſet no ctis placidā atqꝫ extur baſſet quietē. recēſere ſlibitū eſt ea que doctiſ ſimi uiri ad illuminan das quodāmodo acies intellectus denſitate ca liginantiſſimas quibuſ daꝫ quaſi introductoriis cōmentariis ediderunt: eiꝰ v̓o rei fabius initiū fecit. Qui cum me lectulo recum bentem: ⁊ quedam ſuper eiſdem rebus cogitantem meditantēqꝫ vidiſſet: hortatus eſt: vt qd̓ ſepe eram pollicitus: aliquā illi eius rei traderem diſciplinam. Cōplacitū eſt igit̉: qm̄ tūc familiariū ſalutationes: ⁊ domeſtica negocia ceſſabāt. Interrogatꝰ ergo a me ſuper quibus vellet rebus enodare atqꝫ expedire: tūc fabius. Quoniam inquit tempus ad ſtudia vacat: ⁊ hoc ocium in honeſtuꝫ negocium cōuerti licet: rogo ut mihi explices id quod Uictorinus orator ſui tēpo ris ferme doctiſſimus porphyrium. per Iſagogen. i. per introductionē in Ariſtotelis categorias dicitur tranſtuliſſe. Et primum didaſcalicis quibuſdam me imbue: quibꝰ expoſitores vel etiā cōmentatores: vt diſcipuloruꝫ animos docilitate quadam aſſueſcant: vtuntur. Tum ego. Sex oīno inquam magiſtri in oī expoſitione prelibant Predocent enim que ſit cuiuſ cūqꝫ operis intētio: quod apud illos σηοπόσ uocat̉ Que vtilitas qd̓ a grecis χρησιμμου appellatur. Qui ordo qd̓ greci vocant τάξιύ. Si eius cuius eſſe opus dicit̉: germanuſ propriuſqꝫ liber eſt: qd̓ γύήσι ὀυ interpretari ſolet. Que ſit eius operis inſcriptio: qd̓ έπίγρἀφήν greci nomīant. In hoc qd̓ intētionē cuiuſqꝫ libri inſolerter interp̄tarentur: de inſcriptio ne quoqꝫ operis apud quoſdam minus callentes heſi tatum eſt. Sextum eſt id dicere ad quam parteꝫ phi loſophie cuiuſcunqꝫ libri ducatur intentio: qd̓ greca oratione dicitur εισ πὀίοῦ μ ἕρος φίλοσοφιασ ἄράγέτάσ Hec ergo oīa in quolibet philoſophie li bro queri cōuenit: atqꝫ expediri. Tunc fabiꝰ que eēt introductionis intentio interrogauit. Et ego inquaꝫ Ariſtoteles: ꝗ factus eſt introductionis pons: non ali ter intelligi poteſt: niſi ipſas res de quibus diſputa turus eſt: ad intelligentiam preparemus. Uidens enī porphyrius qd̓ in rebus oībus eſſent quedam prima natura: ex quibus oīa velut ex aliquo fonte manarēt ⁊ illa que prima eēt: ⁊ ſubſiſtētia eſſe: ⁊ generis vo cabulo nūcupari. porro autem nūqͣꝫ genus vni ſpeci ei genus eſſe poſſet: ſed pluribus. Plures autem ſpe cies non poſſe eſſe multiplices: niſi eas aliqua diſcre tio ſeparet. Si enim nihil ſibi diſſimiles forent: vna ſpecies non multiplices viderentur. Illa igitur diui ſio ⁊ diſſimilitudo ſpecierum differētie noīe vocat̉: Omnia vero que aliqua re differunt: fieri aliter non poteſt: niſi quibuſdam propriis ſolitariiſqꝫ naturis ī ſignita ſint. Atqꝫ hec hactenus. Uidens ergo ꝙ oīs
oīuꝫ diſparilitas in gemina rerū prīcipia ſecaret̉.ſ. ī ſb̓aꝫ atqꝫ accidēs: ita vt neqꝫ accn̄s ſine ſubſtantia: neqꝫ ſine accidēte ſubſtātia eſſe poſſit. Accidēs ꝗppo ſine aliquo ſubſtātie fundamēto eſſe nō poteſt Sub ſtantia vero ipſa ſine ſuperiecto accidente uideri nul lo modo poteſt. Ut enim color ſit quod eſt accidens: in corpore erit: quod eſt ſubſtantia. Porro autem cū corpus.i. ſubſtantiam uideris: inſignitam eam accn̄ te.i. aliquo colore reſpicies. Itaqꝫ ſit: ut neqꝫ ſubſtā tia preter accidens ſit: neqꝫ accidens a ſubſtantia re linquatur. Ubi enim ſubſtantia fuit: mox accidens cō ſecutum eſt. Speculatus igitur porphyriª in his dua bus rebus ideſt accidente ⁊ ſubſtantia: genera: ſpe cies: propria. differentiaſqꝫ verſari: quod ipſa per ſe ſint genera ſubiectis: ⁊ ſubiacentibus ſpeciebus: que differentiis ⁊ propriis inſignite ſunt: ſtatuit principa liter de genere: ſpecie: differētia: propriiſqꝫ tractare. Et quoniam tractatus hic in definitionibus: vt poſt docebimus proderit. Si quis autem in definitiōe ge nerali ponat accidens: eum non recte definire mani feſtuꝫ eſt: quod ſuo loco tractabitur: ſtatuit pauca de accidentibus prelibare. Ita enim nos prudentiſſimꝰ doctor inſtituit: vt tunc in definitionibus quibuſlibꝫ plenam ſcientiam queamus accipere: cuꝫ quod proſit dictum ſit: ⁊ quod non ſit vtile: ſegregetur. Hec igi tur huius operis intentio eſt de genere: ſpecie: diffe rentiis: propriis accidentibuſqꝫ tractare. Hic fabius: Expediſti inquit de intentione. nunc vtilitatem expli ca. Uaria inquā ⁊ multiplex in hoc opere commodi tas vtilitaſqꝫ verſatur. Primum eniꝫ in Ariſtotelis categorias perquā vberrime prodeſt. Quid autē ꝓ ſit dicemus: cum de eius libri inſcriptione tractabi mus. Sed in quibus alijs proſit paucis philoſophie ipſius diuiſione facta perſtringam. Et prius quid ſit ipſa philoſophia conſiderandum eſt. Eſt enim philo ſophia amor: ⁊ ſtudium ⁊ amicitia quodammodo ſa pientie vero non huius que in artibus quibuſdam ⁊ in aliqua fabrili ſcientia notitiaqꝫ verſatur: ſed illi us ſapientie: que nullius indigens: viuax mens: ⁊ ſo la rerum primeua ratio eſt. Eſt autē hic amor ſapiē tie intelligentis animi ab illa pura ſapientia illumi natio ⁊ quodammodo ad ſeipſam retractio: atqꝫ ad uocatio vt videatur ſtudium ſapientie eque ſtudiuꝫ diuinitatis ⁊ pure mentis illius amicitia. Hec igitur ſapientia cuncto equidem animarum generi meritū ſue diuinitatis imponit: ⁊ ad propriam nature vim puritatemqꝫ reducit. Hinc naſcitur ſpeculationū co gitationumqꝫ veritas: ⁊ ſancta puraqꝫ actuum caſti monia. Que res in ipſius philoſophie diuiſionem ſe ctionemqꝫ conuertitur. Eſt eniꝫ philoſophia genus: ſpecies v̓o due vna que rhetorice dicitur: altera que practica.i. ſpeculatiua ⁊ actiua. Erunt autē ⁊ tot ſpe culatiue philoſophie ſpecies: quot ſunt res in quibus iuſte ſpeculatio conſideratōiſ habetur: quotqꝫ actuū diuerſitates: tot ſpecies varietateſqꝫ virtutum. Eſt igitur theoretices.i. contēplatiue vel ſpeculatiue tri plex diuerſitas. atqꝫ ipſa pars philoſophie in tres ſpe cies diuiditur. Eſt enim theoretices pars vna de ītel lectibilibus. alia de intelligibilibus alia de naturali bus. Tunc īterpellauit fabius: miratuſqꝫ eſt ꝗd hoc noui ſermonis eſſet: quod vnam ſpeculatiue partem intellectibilem nominaſſem. Nota inquā quoniam la tino ſermone nūqͣꝫ dictuꝫ reperi: intellectibilia ego met mea verbi compoſitione vocaui. Eſt enim intel lectibile ꝙ vnum atqꝫ idem per ſe in propria ſemꝑ

In porphi. li. i. Prime editionis
diuinitate cōſiſtens: nullis vnqͣꝫ ſenſibus ſed ſola mē te intellectuqꝫ capitur. Que res ad ſpeculationeꝫ dei atqꝫ ad animi incorporalitatem conſiderationemqꝫ vere philoſophie indagatione compōitur. Quaꝫ par tem greci theologiam nominant. Secunda v̓o pars eſt intelligibilis: que primam intellectibilē cogitatio ne atqꝫ intelligentiā comprehendit: que ſunt omniū celeſtium ſuperne diuinitatis operū: ⁊ quicquid ſub lunari globo beatiore animo atqꝫ puriore ſubſtantia valet: ⁊ poſtremo humanarum animarum: que oīa cum prioris illius intellectibilis ſubſtātie fuiſſent: cor porum tactu ab intellectibilibus ad intelligibilia de generarunt vt non magis ipſa intelligantur: quam intelligant: ⁊ intelligentie puritate tunc beatiora ſunt: quotiens ſeſe intellectibilibus applicarint. Ter tiā theoretice ſpecies eſt: que circa corpora atqꝫ eorū ſcientiam cognitionemqꝫ verſatur: que eſt phyſiolo gia. que naturas corporum paſſioneſqꝫ declarat: Se cunda vero intelligibilium ſubſtantia merito in me dio collocata eſt: quod habeat: ⁊ corporuꝫ animatio nem: ⁊ quodammodo viuificationem: ⁊ intellectibi lium conſiderationem cogitationemqꝫ: vt dictum eſt Practice vero philoſophie: quam actiuam ſuperiꝰ dici demonſtratum eſt. huiusᵇ quoqꝫ triplex eſt di uiſio. Eſt enim prima que ſui curam gerens cunctis ſeſe erigit exornat augetqꝫ virtutibus. Nihil in vi taº admittens: quo non gaudeat: nihil faciens pe nitendum Secunda vero eſt que reipublice curaꝫ ſu ſcipiens cunctorum ſaluti ſue prouidentie ſollertia ⁊ iuſtitie libra: ⁊ fortitudinis ſtabilitate: ⁊ temperā tie patientiā medetur. Tertia v̓o que familiaris offi cium mediocri componens diſpoſitione diſtribuit. Sunt harum etiam alie ſubdiuiſiones: qͣs nunc ꝑſe qui ſuperſedenduꝫ eſt. Ad hec igitur vt fieri poſſint ⁊ vt ſuperiorā intelligi queant: neceſſarius maxime vberrimuſqꝫ fructus eſt artis eius quaꝫ greci λ0 γι κην nos rationaleꝫ poſſumus dicere: qd̓ recta oratio nis ratione quid verum. quidqꝫ decens ſit: nullo er roris fluxū diuerticuloue fallatur Quam quidem ar tem quidam partem philoſophie: quidā non parteꝫ ſed ferramentum ⁊ quodammodo ſupellectileꝫ: iudi carunt. Qua autem id vtriqꝫ impulſi ratione credi derint: alio erit in opere commemorandum. hec au tem generis: ſpeciei: differentie: proprii: atqꝫ acciden tis diſputatio in omni nobis philoſophie cognitiōe quaſi quandam viam parat. Nan cum quid genus ſit docemur: quid ſpecies intelligimus genus eſſe philo ſophiam: ſpeciēs vero indubitanter theoreticē ⁊ pra cticem.i. ſpeculatiuaꝫ ⁊ actiuam: de logica vero vtꝝ ſit ſpeciēs: eadem hac poſſumus ratione perpendere Prodeſt nobis differentie cognitio ad ipſarum phi loſophie ſpecierum differentias cognoſcēdas. Pro deſt proprij ſcientia ad cognoſcendum quid vnicuiqꝫ philoſophie ſpeciei ſolitaria natura videatur ac ſub ſtantie innatum. Prodeſt accidentis cognitio. quid principaliter in rebus ſit cernere: ⁊ quid ſecundo pro ximo contingentiqꝫ loco conuēiat diſcernere. Ita no bis harum quinqꝫ rerum ſcientia: ramoſa quadam ⁊ multifida vi in omnes ſeſe philoſophie partes in fundit. Ad grammaticam vero non minor huius rei vſus eſt: quando per orationem genꝰ: octo vero par tes orationis per genera: ſpecies: differentias: ꝓpriā qꝫ metimur. Eſt vero huius rei perquam Rhetori ce amica coniunctaqꝫ cognitio. Ita enim rhetoricaꝫ in tribus cauſarum poſſumus ſeparare generibus: ⁊
eas in ſubiectis conſtitutiōibus diſſecare. Definitio num quoqꝫ que ad logicam pertinēt magna atqꝫ vti lis vberrimaqꝫ cognitio eſt. Quas definitiones: niſi per genera: proprietateſqꝫ tractaueris. nullus vnqͣꝫ definitionibus terminus imponetur. Naꝫ ſi quid def finis: ex quo ſit genere primum tibi dicendum eſt: at qꝫ in hoc genus ſpecies que cōſumata ſit. Nā cuiuſcū qꝫ rei genꝰ dixeris: ad quā rem illud dixeris: ſpēm fa cis. Ut ſi ꝗd ſit hō definias: dicas hominē eē anīal Igitur quoniam ad hominem aptaſti animal: genus eē aīal ⁊ hoīeꝫ ſpēꝫ: a te declaratū ē. ſꝫ nō ſufficit ſo la generis in definitione monſtratio. Si enim ſoluꝫ animal hominem eſſe dixeris: non potius hominem quam bouem aſinumqꝫ aut equum definitione depꝰ xeris. Prodeſt igitur etiam differentias adhibere: per quas id quod definies a ſpeciebus alijs ſeiunga tur: vt dicas hominem eſſe animal rationale. Et quo niam ſub eadem differentia plures frequenter ſpe cieſ inueniuntur: vt ſub rationale deꝰ atqꝫ homo eſt: vtiliſſimus proprietatis vſus eſt vt id dicas: quod ſo la quam definis ſpecies ſuum propriumqꝫ retineat. Fit ergo huiuſmodi hominis definitio. Homo ē ani mal: ideſt genuſ homo v̓o ſpecies ratiōale quod diffe rentia eſt. riſus capax quod proprium eſt. Accidentiū v̓o in definitionibus nullus vſus eſt. Prodeſt ergo in deffinitionibus haruꝫ quinqꝫ rerum cognitio: vt nec ea que ſunt vtilia pretermittas: nec ea que nihil preſtant cōmoditatis adiungas. In diuiſione v̓o tan tum prodeſt: vt niſi per horum ſcientiam nulla res re cte diſtribui ſecariqꝫ poſſit. Nam que generum vel ſpecierum recta diſtributio diuiſione erit: vbi ipſarū per quas diuiditur rerum nulla ſcientie cognitione dirigimur. Probationum vero veritas in his maxi me conſtituta ē: quod per ea q̄ diuidis: id quod diui dis: vel quid illud probas; Naꝫ marcus tulliꝰ in Rhe toricorum primo: quoniam diuiſionem generum cau ſarumqꝫ rite atqꝫ ordinate faciebat: eius rei proba tionem ita eē debere per ſpeciēs generaqꝫ diſpoſuit cum ait eaſdem res alijs ſuperponi: alijs ſupponi poſ ſe: eiſdem ſubiectas ⁊ ſuperpoſitas eē nō poſſe. Hec fere de vtilitate ad tempusⁱ dicenda credidimꝰ. Tūc fabius demiror inquit cur inchoanti mihi tam ſub tilius inuētas exercitataſqꝫ res edideris. Sꝫ dic que ſo: quod naͣm hoc tuum fuit conſilium. Ego inquā ti bi quod aſſueſcendus animus auditoris ex mediocri ſubtilitate imbuendus eſt: vt cuꝫ ſe ſe hic primū exer cuerit: paleſtra ingenii quodammodo prius luctatuſ ea que ſequentur: quaſi ſine vllo labore conficiat. Sꝫ quid reſtat dicas licebit ⁊ fabiꝰ. ordinē īꝗt reſtare at bitror: ſi bene cōmemini. At ꝗ īqͣꝫ. Hic ordo valde ī ſcriptiōe cōiūctꝰ. Si.n. alterutꝝ noriſ ābo noueriſ. or do tamen eſt quod omnes poſt porphyriuꝫ ingrediē tes ad logicā huiꝰ primuꝫ libelli tractatores fuerūt quod primusº hic ad ſimplicitatem tenuitatis vſqꝫ progreſſus: quo procedentibus viandum ſit preparat Ariſtoteles enim quoniam dialetice atqꝫ apodictice diſcipline volebat poſteris ordineꝫ ſcientiamqꝫ cor tradere. vidit apodicticam dialecticamqꝫ vim vno ſyllogiſmi ordine contineri. Scribit itaqꝫ primos re ſolutorios: quos greci analiticos vocant: qui legendi eſſent antequam aliquid dialectice vel apodictice ar tis attingerent. In primis enim reſolutoriis de ſyllo giſmorum ordine complexioneqꝫ ⁊ figuris tractatur Et quoniaꝫ ſyllogiſmus genus eſt apodictici ⁊ diale ctici ſyllogiſmi: dialecticaꝫ v̓o in topicis ſuis exercuit apodicticam

Prime editionis in porphi. li. i.
apodicticam in ſecundis reſolutoriis ordinauit: horū diſciplina: quam ille in monſtrandis ſyllogiſmis ante collegerat: prius etiaꝫ in ſtudiis. lectitatur. Itaqꝫ pri mi prius reſolutorii qͣꝫ qui de apodictico ſyllogiſmo vel topica que de dialectico ſyllogiſmo ſunt accipiun tur. Traxit igitur ariſtoteles dialeticam atqꝫ apodi cticam ſcientiam: adunauitqꝫ in ſyllogiſmorum reſo lutoria diſputatione. Sed quoniaꝫ ſyllogiſmum ex ꝓ poſitionibus conſtare neceſſe eſt. librum periherme nias qui inſcribitur de propoſitionibus annotauit. Omnes vero propoſitiones ex ſermonibus aliquid ſi gnificantibus componuntur. Itaqꝫ liber quem de de cem predicamentis ſcripſit: que apud grecos cātego rie dicuntur. de primis rerum nominibus ſignifican tibuſqꝫ eſt. vidit enim ariſtoteles infinitam miſellā qꝫ eſſe rerum omnium verborumqꝫ diſparilitatem. Et vt eorum ordinem reperiret in decem primis ſer monibus prima rerum genera ſignificantibus omne quicquid illud vel rerum. vel ſermonum poterit eſſe collegit. Sed ariſtoteles hactenus. Speculatus autē porphirius ſi categorie genera ſunt rerum: rerum ve ro ſermonumqꝫ diuerſitas ſpeciebus: differentijs: ꝓ priiſqꝫ inſigniretur: videns etiam quod accidentium in cathegoriis magna vis eſſet. Oēs eniꝫ res ariſto teles in duas primum partes diuidit. in accidens at qꝫ ſubſtantiam. ⁊ accidens in nouem membra diſper ſit: dicens. aut ſubſtantiam eſſe quancunqꝫ illam rem aut ſi accidens eſſet: quoniam aut qualitas aut quan titas: aut ad aliquid aut vbi: aut quando: aut iacere aut habere. aut facere eēt aut pati. Prelibat igitur nos porphyrius ad horum veriſſimam cognitionem hoc de generibus: ſpeciebus: differentijs proprijs: ac cidentibuſqꝫ tractatu. Sic igitur cum ante apodicti cam dialecticamqꝫ rem ſyllogiſtica prelegantur: ante ſyllogiſtica in propoſitiōibus primus labor ſit: ante propoſitiones in cātegoriis pauci deſudent: ante ca thegorias in iſagogis plurimum laborent: que gene ribus: ſpeciebus: differentijs: propriis accidentibuſ qꝫ: cenſentur: ordo eſt de his ipſis rebus pauca preli bare. Recte igitur ⁊ filo linee quodam hic porphirii liber primus legentibus ſtudiorū preguſtator: ⁊ quo dammodo initiator occurrit. Quod ſi in hoc ꝙ dictū eſt ſat eſt: rem etiam de inſcriptione cōfecimꝰ. Quo .n. ⁊ alio meliꝰ quā ītroductiōis noīe nūcupetur hic liber. Eſt nāqꝫ ad cathegorias ariſtotelis introitus: ⁊ quedā quaſi ianua veniētes admittit. Tunc fabius Perge queſo te ⁊ ſi eius hoc proprium germanum qꝫ opus eſt collige. Hoc inquā indubitatū eſt. omni bus enim porphyrii libris ſtilus hic conuēit. Et mos hic porphyrio eſt: vt in his rebus que ſunt obſcuriſ ſime: introducenda quedam ⁊ preguſtāda precurrat vt alio quodam libro de cathegoricis ſyllogiſmis fe cit: ⁊ de multis item alijs que in philoſophia grauia illuſtriaqꝫ verſantur. Et hoc apud ſuperiores indubi tatum eſt: quibus nos nolle credere inſcitia eſt. Tūc ſabius. Reſtat inquit vt ad quaꝫ parteꝫ philoſophie ducatur intentio ediſſeras. Et ego dicam tibi. Quo niaꝫ cātegorie ad propoſitiones aptantur/ ſyllogiſmi de propoſitionibus componuntur: apodicticus vero vel dialecticꝰ ſyllogiſmi in logice artis diſciplina ve tuntur. Conſtat quoqꝫ cātegorias que ad ꝓpoſitiōes ſyllogiſmoſqꝫ pertinent: logice ſcientie eſſe cōnexas. Quare introductio quoqꝫ ī categorias ad logicā ſciē tiam conuenienter aptabitur. Quoniam ea que pre dicuntur explicui: nunc textus ipſius ratio atqꝫ ordo
videatur. Tunc fabius. Priuſqͣꝫ explanatio ſenſus ꝓ cedat id ſcire deſidero: cur cum poſſet dicere. cuꝫ ne ceſſarium ſit. prepoſterato ordine cum ſit neceſſartuꝫ dixit. Et ego. Quoniam inquam nullum accidens eſt quod non ſubſtantie fundamento nitatur. Porro au tem quicquid ad cuiuſlibet ſuperiecti firmitateꝫ eſt: id antequam ipſum eſſet fuiſſe neceſſe eſt: vt enim in domibus niſi prius fundamēta ſubicias: nulla eſt vn quam fabrica: ſic niſi prius ſubſtantie fundamenta ſint. nulla vnquam accidentia ſuperponentur. oportet enim prius eſſe aliquid: vt formamᶜ qualitatis ac cipiat. nam neceſſarium qualitas eſt. non abſurde igi tur prius eſſe poſuit: poſt etiam neceſſariū ideſt poſt ſubſtantiam qualitatis nomen aptauit. Hic fabius. Subtiliſſime inquit ⁊ lucide. ſed nunc ordo ipſe ope ris textuſqꝫ videatur. Um ſit neceſſariuꝫ menanti ſiue ad ari ſtotelis categorias ſiue ad definitionis diſciplinaꝫ noſſe: quid genus ſit: quidue ſpecies: quid differentia: quid propriuꝫ: quid accidens ⁊ omnino ea que ſunt diuiſionis: vel que probationis: quorum vtilitas eſt ⁊ magna cognitio: breuiter tibi explicare tentabo. Que apud ātiquos quidem alte ⁊ magnifice queſtionū genera propoſita ſunt: ego ſimplici ſermone cum quadam coniectura in res alias iſta explicabo me diocriter. ¶ Tunc ego. Prediximus quidem pauca ſuperius: ſꝫ vel his quedam addere: vel hec eadem rurſus cōme morare abſurdum eſſe non arbitror. Totius autem ſenſus talis eſt. Scribens ad menantium de vtilita te libri: ſummatiꝫ pauca predixit: quo lubricatior ani mus auditoris exercitatiorqꝫ ad hec capienda per ueniat. Prodeſſe autem ad ariſtotelis cātegorias di cit: quod cum omnem ſermonem ſignificantium va rietatem diuerſa rerum ſumma diuideret: ⁊ in ſub ſtantiaꝫ atqꝫ accidens omnes res ſecaret atqꝫ diſper geret: accidens in nouem ſecuit partes: quod ſuperiꝰ demōſtraui: ⁊ hec genera generaliſſima nominauit ideſt σενικωτατα quod ſuper iſta alia genera īue niri non poſſint. Igitur ſi ſunt generā: ſine ſpeciebꝰ eſſe non poſſunt. Si ſub his ſpeciēs ſupponuntur: diſ ferentiis non vacabunt Quod ſi differentias retinēt propriis īdigebunt. Accidentis v̓o noueꝫ predicamē ta ſunt Quocirca non abſurdū fuit hinc introductio nem in predicamenta componi: vt de generibus: ſpe ciebus: differentijs: ꝓpriiſqꝫ tractaret: que in ipſis p̄ dicamentis inſeparabiliter videntur inſerta. Ampliꝰ Quod ariſtotelica ſubtilitas prius qͣꝫ ad predicamen torum ordinem veniretur: de equiuocis vniuociſ qꝫ tractauit: definit v̓o equiuoca ſic. Equiuoca ſunt quorum nomen ſolum cōmune eſt. Secundum vero nomen ſubſtantie alia ratio eſt: vt ſi qua ſunt que no mine tantuꝫ cōmunicent: ſubſtantia v̓o diſſimulent. Uniuoca vero que ſub eodem nomine ⁊ ſub eadem ſubſtantia continentur. Omne igitur genus ad ſpe cies que ſunt ſub ipſo poſite: vniuoce p̄dicari poteſt. Porro autem quicquid ad quaſlibet res predicatur equiuoce: in his ſola differentia eſt: genus vero ſpe cieſqꝫ conuertitur. Animal enim ⁊ homo vniuocum eſt. Animal eniꝫ animalis nomine dicitur. Porro au tem homini nomen etiam conuenit animalis: vt dica tur animal. equo ergo nomine animalis homo ⁊ ani

Prime editionis In porphi. li. i.
mal appellatur. Animalis vero definitio eſt ſubſtan tia animata fenſibilis. Sed animal genus: homo v̓o ſpeciēs vniuoce igitur genus ⁊ ſpecies predicantur equiuoca vero que fuerint: quoniam definitionibus differunt: ⁊ eorum quorum definitiones alie ſunt: alia eſt etiam ſubſtantia quorum alia ſubſtantia eſt: alia ſunt etiam omnino genera: in his ijſdem equi uocis conſtat: quod neqꝫ genus nōqꝫ ſpecies poſſit aptari: vt enim ſi quis hominem marmoreū ⁊ homi nem viuum hominis nomine appellet: idem nomen fecerit ſubſtantie difſerentia v̓o diffinitioqꝫ eſt diſ ſimilis. Porro autem hominis ⁊ ſtatue non genus eſt: ſed ſtatue inanimatum: hominis animatum. Quare conſtat quoniam nunqͣꝫ ſub eiſdem generi bus continentur quecumqꝫ equiuoce predicantur. Quam vim niſi prius de generibus: ſpeciebus: pro priis ⁊ differentiis noticiam ſcientiamqꝫ perceperis: nullo vnqͣꝫ tempore diſcernis. Idem ariſtoteles ait. quod ſint prime ſubſtantie: quod ſecunde: ⁊ primas ſubſtantias dicit eſſe indiuiduoruꝫ corporum ⁊ ſingu lorum: vt eſt cicero aut plato aut ſocrates. Secun das vero ſubſtantias ſpecies appellauit: vt eſt homo vel genera in quibus ipſe ſpecies continentur. vt eſt animal. Hec igitur niſi prelibata generis ſpecieiqꝫ cognitione ſciri non poſſunt. Idem ait ſubſtantiam ab alia ſubſtātia: ī eo quod ſubſtantia ſit nulla diffe rentia diſgregari. Idem ſubſtantie proprietates re quirit: vt quaſi impreſſo aliquo ſigno ſic proprietate nota: facilius quod ſubſtantia ſit: inuenire atqꝫ expe dire poſſimus. Atqꝫ hoc idem in accidentibus fecit. Nam ⁊ qualitatis ⁊ quantitatis ⁊ ad aliquid relatio nis proprietatem collegit. ⁊ idem magna apud Ari ſtotelem cura diligentiaqꝫ conſpicitur. Uides ne vt ſeſe quinqꝫ harum rerum vis in categorias inter ſe rat: ⁊ predicamentorum virtutibus inſeparabiliter colliget̉. Non mendax igitur porphyrius de hac ꝗn qꝫ harum reruꝫ nobis in categorias vtilitate promi ſit. Definitionis v̓o diſciplinam ſuperius diximus p̄ ter genera: ſpecies: diſſerentias: ⁊ ꝓpria non poſſe tractari. Sed quoniam ſunt quedam genera que ge nus habere non poſſunt: vt eſt ſubſtantia: ⁊ alia que ariſtoteles in predicamentis conſtituit. dicat quis ad hec horum cognitionem nihil omnino ꝓdeſſe: quod non ſit in his a genere trahenda definitio in quibꝰ genus inueniri non poſſit. quod ſi qua res genus non haberet: ſpecies non eſſet. Hoc ita poſito ad genera liſſimorum generum definitionem nihil genera ⁊ ſpecies vtilitatis haber̄. Ridicula mehercle atqꝫ ab ſurda propoſitō eſt. Preter ſcientiam enim generuꝫ ſpecierumqꝫ magis genera illa generaliſſima cogno ſcere qui potis eſt: cum hec ſola generum ſpecierum qꝫ cognitio ſi amiſſa ſit: nihil de generibus ſpecie buſqꝫ cognoſcatur. In illis igitur. in quibus genus aliud ſuperius inueniri nō poteſt nullus vnqͣꝫ termi nus definitionis aptabitur. ⁊ in ipſa definitione gene ra ſpecieſqꝫ ceſſabunt ⁊ ſole differentie propriaqꝫ il lius terminum definitionis informant. Cum enim id quod dicis ab alijs rebus omnibus adiunctis diſſe rentiis ſegregaueris: ⁊ propriis impreſſis formā eius figuramqꝫ monſtraueris: genus qd̓ inuenire nō po teris: perquirere non labores. Sed in his ſpecies ⁊ genera non requiruntur: in quibus quod ipſa genera liſſima ſint genera: genus inueniri non queat. Por ro autem in his quorum genus eſt aliquid niſi a ge nere definitio ducatur: finis eius definitionis vitioſa concluſione colligitur. Accidens vero ad definitio nes nihil prodeſſe non dubium eſt. Definitio enim ſubſtātiam informare deſiderat. Accidens vero ſub ſtantiam non deſignat. Accidens igitur in definitio ne nihil prodeſt. Eſt itaqꝫ neceſſaria generis ſpecie qꝫ cognitio: vt ſi generaliſſima non ſunt que quiſꝙ definiturus eſt: a genere definitionem trahat. Sin vero generaliſſima ſint: genꝰ querere: quod inuenire non poteſt: non laboret. eque enim vitioſum eſt ve in generaliſſimis genera querere: vel in ſubalternis generibus a generibus definitionem ducere ſuperſe dere. Differentie vero ⁊ propria vel ſi magis genera ſunt: vel ſi ſubalterna: maximam retinēt vtilitatem. ⁊ quoniam ad definitiones que pertinent quedā di cta ſunt: pauca etiam de his ipſis rationabilius ſubt liuſqꝫ colligemus. Sit genꝰ animal. ſit ſpecies homo ſit differentia rationale vel mortale. ſit proprium riſi bile. Accidens vero quoniam ad definitiones incom modum eſt pretermittamus. Quiſquis ergo ſpeciem definit: ita genere ab alijs eaꝫ generibus ſeparat vt ſiquis dicat quid eſt homo: animal dicat eum. Dicēs enim animal ſeparauit hominem ab omnibus gene ribus quecūqꝫ aīalia nō ſunt. Si quiſ v̓o differentiā dicat: ⁊ eam ad ſpeciē accōmodat. res ſub eiſdem ge neribus per differentias diſgregauit. Namᶠ cum di cis hominem eſſe animal rationale: cum etiam ⁊ bos ⁊ equus ſpecies animalis ſint: additum tamen ratio nale huiuſmodi: ab alijs ſub eodem genere ſpeciebꝰ hominis ſpeciem ſegregauit atqꝫ diſtinxit. Propria vero cum dederis: res que ſunt ſub eiſdem differen tiis ſegregabis. Nam cum dixeris hinibile vel riſi bile. Illud eſt equi proprium: illud hominis. Et cum equus cum boue atqꝫ cane ſub eadem differentia ſit quod irrationabilia ſunt omnia: adiectum hinnibile a ceteris equum ſub eadem differentia ſpeciebus di uidit. homo vero ⁊ deus ſub eadem differentia: ideſt rationali: quod vtriqꝫ rationales ſunt: quāuis home ⁊ deus adiunctā mortali differentia ſeparentur: pro prio tamen riſibili quod ſolus habet homo: naturaliꝰ ſubſtantialiuſqꝫ diſiungitur: quod in alijs rebus in o bus nulla ſpecies talis differentia ſeparat: melius co gnoſci poteſt. Nam cum ſub eadem differentia ſint irratiōabilia: equus: bos: canis. Nec eſt vlla alia que eos ſeparet differentia ſubſtātialis: poſſunt enim ac cidentis differentie eſſe: que eos ſeparent quales ſūt formarū. additū proprium hinnibile: equum ab alijs ſub eadem differētia ſpeciebus proprietatis ipſius ſe paratione diſiunxit: Repetenduꝫ eſt igitur a primor dio: quod genera in definitionibus ab alijs generibꝰ aliꝗd ſeparant: diſferentie ab ipſis ſpeciebꝰ que ſub eiſdem generibus poſite ſunt. Propria a ſpeciebus: que ſub eiſdem differentijs ſupponuntur. Sed quo niam plene de definitione tractatum eſt: probatiōis vel diuiſionis vim ſubtilitatemqꝫ tractemus. Sed omnis diuiſio. duplex eſt: aut cum totum corpus in diuerſa diſiungis: aut cum genera per ſpecies diſtr buis. Si quis igitur harum quinqꝫ rerum minus ſo lers. diuiſiones rerum facere voluerit: nō eſt dubiuꝫ quin eas per inſcientiam ſepe a ſpeciebus in genera ſoluat. quod eſt factum fediſſimum: quod hermago re in prima rhetoricorū diſputatiōe vſu venit. In ta les enim erroris nebulas incidit: vt duo. genera ſub equalis generis parte ſupponeret. Quod ſi diuiſiōis vim veritatemqꝫ vidiſſet: ⁊ diſciplinaꝫ generum ſpe cierumqꝫ propriorum ⁊ differētiaruꝫ ſuſcepiſſet: nun qͣꝫ tā

Prime editionis in porphi. li. i.
qͣꝫ tam inſulſe diuiſionis errore tā viuaciſſine a mar co tullio culparetur In probationibus vero tantus ē huius operis fructus: vt preter hoc nullius vnqͣꝫ rei poſſit prouenire probatio. Quid enim monſtrare di gne queas: cuꝫ cuius defferentias neſcias: idipſum qͣ le ſit ſcire non poſſis. Quid autem digne exequeris: cuius ſi genus neſcias: ex quo id ipſum fonte manet ignores. Uel quid in probationibus ratione poſſis oſtendere: cuius ſpeciem ſi neſcias: idipſum de quo aliquid probare vis. quid ſit non poſſis agnoſcere. Quid ſi propria pretermittas: nullas vnqͣꝫ res vale bis proprie termino probationis includere. At vero ſi non vim accidentium naturamqꝫ perſpicias: cum cuiuſqꝫ ſubſtantiam tractes: inane accidentis nomē eque in definitionibꝰ probationibuſqꝫ miſcebis. Ita his rebus cognitis: integra ſtabiliſqꝫ diuiſio ⁊ defini tio permanebit. īcognitis debilis lababit ⁊ trunca ꝓ batio. Hec ſe igitur porphyrius(non.n. victorinus breuiter molliterqꝫ promittit exponere. Nec enim vi ce introductionis fungeretur: ſi ea nobis a primordio fundaret: ad que nobis hec tam clara introductio pre paratur. Seruat igitur introductionis moduꝫ doctiſ ſima parcitas diſputandi. ut ingredientium viam ad obſcuriſſimas rerum caligines aliquo quaſi doctrine ſue lumine temperaret. Dicit enim apud antiquos alta ⁊ magnifica queſtione diſerta. que ipſe nunc varce breuiterqꝫ compoſuit. Quid auteꝫ de his a pri ſcis philoſophie diſertum ſit: breuiter ipſe tangit ⁊ preterit. Tum fabius Quid illud inquit eſt. Et ego. Hoc inquam quod ait ſe omnino pretermittere ge nera ipſa ⁊ ſpecies: vtrum vere ſubſiſtant: an intelle ctu ſolo ⁊ mente teneantur: an corporalia iſta ſint an incorporalia. Et vtrum ſeparata an in ipſis ſenſibili bus iuncta. De his ſeſe quoniam eſſet diſputatio: ta cere promiſit. Nos autem adhibito moderatiōis fre no: mediocriter vnumquodqꝫ tangamus. Eorum er go que ſe tranſire ⁊ pretermittere pollicetur: prima eſt queſtio. vtrum genera ipſa ⁊ ſpecies vere ſint an in ſolis intellectibus nuda inaniaqꝫ fingantur. Que queſtio huiuſmodi eſt: Quoniam hominum multi formis eſt animus per ſenſuū qualitatem res ſenſibꝰ ſubiectas intelligit: ⁊ ex his quadam ſpeculatione cō cepta: viam ſibi ad incorporalia intelligenda premu nit. Ut cum ſingulos homines videaꝫ eos quoqꝫ me vidiſſe cognoſcam: ⁊ quia homines ſunt: me inttelle xiſſe profitear. Hinc igitur ducta intelligentia: velut iam ſenſibilium cognitione roborata ſublimiori ſeſe intellectu conſiderationis extollit: ⁊ iam ſpeciem ipſā hominis que ſub animali eſt poſita: ⁊ ſingulos homi nes continet ſuſpicatur: ⁊ illud incorporeum intelligit cuius ante particulas corporales ī ſingulis hominibꝰ ſciendiſ ⁊ intelligendis aſſumpſerat. Nam hominem quidem illum ſpecialem: qui nos omnes intra ſui no minis ambitum coercet non eſt dicere corporale. ꝗp pe quem ſola mente intelligentiaqꝫ concipimus: Hic ergo animus non ſolum per ſenſibilia res incorpora leſ ītelligēdi ē artifex: ſꝫ ēt fingēdi ſibi atqꝫ ēt mētiē di. Inde enī ex forma eꝗ vel hominis falſaꝫ centauro rum ſpeciem ſibi ipſa intelligentia comparauit. Has igitur mentis conſiderationes que a rerum ſenſu ad ītelligētiā ꝓfecte: vl̓ ītelligūtur vel arte fingunt̉ fan taſias greci dicunt: a nobis viſa poterūt noīari. Ita ergo nunc de generibus: ſpeciebus: ⁊ ceteris querūt vtrum hec vere ſubſiſtentia ⁊ quodammodo eſſen tia conſtantiaqꝫ intelligantur: vt a corporibus ſingu
lis vere atqꝫ integre. ductam hominis ſpeciem intel ligamus: an certe quadam animi īmaginatione fin gantur: vt ille horatij verſus eſt. Humano capiti cer uicem pictor equinam: iungere ſi velit. quod neqꝫ eſt neqꝫ eſſe poterit: ſed ſola falſa mentis conſideratione pingitur. Nimis acute ſubtilis inquiſitio: atqꝫ ad rē maxime profutura. Scienda enim ſunt vtrum vere ſint: neceſſe de his diſputationem cōſiderationemqꝫ ſi non ſint. Sed ſi rerum veritatem atqꝫ integritatē perpendas: non eſt dubium quin vere ſint. Nam cuꝫ res omnes que vere ſunt: ſine his quinqꝫ eē non poſ ſint. has ipſas quinqꝫ res vere intellectas eſſe non dubites. Sunt autē in rebus omnibus cōglutinate ⁊ quodammodo coniuncte atqꝫ compacte. Cur enim Ariſtoteles de primis decem ſermonibus genera re rum ſignificantibus diſputaret: vel eorum differen tias propriaqꝫ colligeret: ⁊ principaliter de accidenti bus diſſereret: niſi hec in rebus intimata ⁊ quodam modo adunata vidiſſet Quod ſi ita eſt non eſt dubitj quin vere ſint. ⁊ certa animi conſideratione tenean tur: quod ipſius quoqꝫ porphyrij probatur aſſenſu. nam quaſi iam probato ⁊ ſcito quod ita vere ſubſi ſtant: aliā qōneꝫ īferre nō dubitat cuꝫ dicit an corꝑa lia iſta ſint an īcorꝑalia. Que nimis eēt friuola atqꝫ abſurda qō vtꝝ eēt corꝑalia: niſi prius eē cōſtaret. Hec quoqꝫ nō mediocriter vtilis īꝗſitio ita reſoluit̉ Incorporalia eſſe que ipſa quidem nullis ſenſibus ca piantur animi tn̄ qualia ſint conſideratione clareſcūt Nā qꝛ incorporeorum prima natura eſt: pōt res incor porea parens eſſe quodāmodo corporee. Corporea v̓o incorꝑeis p̄eſſe nō poterūt. Qd̓ qm̄ ſub̓a genꝰ ē corporale v̓o ⁊ incorꝑale ſpēs ſub̓e: corꝑale non genꝰ eſſe hec res declarat: quod ſubſtantie ideſt generi in corporale ſupponitur. Qd̓ ſi corporale eſſet genus: nunqͣꝫ ſub eo ſpēs īcorporea poneret̉. Aīaduerte igit̉ vehementiſſime: quam nūqͣꝫ quicqͣꝫ a te animaduer ſum fuit: genus ipſum qm̄ ſpēs babet: ſpecies v̓o dif ſerentijs diſiungantur. ⁊ ꝓprietatibus informātur: quoniaꝫ quedam ſpēs reperiuntur q̄ in cōtraria ſub generis diuiſione contrarias obtinent vices: vt ſub animali mortale atqꝫ immortale: ⁊ hec quoqꝫ contra ria. Queritur animal ſolitario intellectu neqꝫ rōna le neqꝫ irrationale ſit: vnde he differentie in ſpecie bus nate ſint: que in genere ante non fuerant. Quod ſi genus.i. aīal vtraſqꝫ res in ſe habet: vt ⁊ rationale ⁊ irrationale ſit: ⁊ in vno eodemqꝫ duo cōtraria eue niunt: quod eſt impoſſibile. Attingam igitur breuiter qōnē: ⁊ dicā qd̓ nō genª vtrūqꝫ ſit.i. rōale vel irrōna le vel quicꝗd aliud īter ſe ſpēs ꝑ ꝯͣrietates diuidūt ſꝫ vi ſua ⁊ poteſtate genꝰ hoc cōtinet: ip̄ꝫ v̓o nihil hoꝝ ē Ita ergo genꝰ tale ē: vt ip̄ꝫ neqꝫ īcorꝑale neqꝫ cor pale ſit: vtrūqꝫ tn̄ ex ſe poſſit efficere: qd̓ ſcd̓o libro meliꝰ liqͣbit. Spēs v̓o alias corꝑalis: alias incorꝑalis eſt Nam ſi hoīem ſub ſub̓a ponas: corporalem ſpēm poſuiſti. Sin deum incorporalem. Eodem modo etiā differentie. Naꝫ ſi corporales vel īcorporales ſpēs di uidunt: erunt alias incorporales: alio tempore corpo rales. Ut ſi dicas quadrupes ad bipedem: corporalis differentie eſt. Sꝫ rōnalis ad irrationalem incorpo ralis eſt differentie. Et ꝓpria nihilominus eodē mo do. Nam quale ſpeciei ꝓprium fuerit: ſi corporalis corporali erit ꝓprium: ſi incorporalis incorporali ven dicabit̉. Et accidens eodē modo. Nam ſi incorporali bus ꝗdem accidit: corporale eſſe manifeſtuꝫ eſt: ut in aīo accidens eſt: ſcientia incorporalis.ſ. Corporalibꝰ

Prime editionis In porphi. li. i.
v̓o qͣ accidunt: corporalia eſſe manifeſtuꝫ eſt: vt ſi ꝗs dicat accn̄s me habere capillū criſpū Sic igitur ge nus neutrum per ſeipſuꝫ eſt: ſed vtraſqꝫ res ex ſeipſo efficere poteſt differentia: propria: ⁊ accidentia: vt ac cepta in contrarias ſpēs fuerint: ꝓīde vel corporalia vl̓ īcorꝑalia vocabūt̉. Sꝫ ſūt quibus hoc ip̄ꝫ ītegrū videri poſſit: ⁊ hec ſoluꝫ incorporalia diffiniunt: qui ſic dicunt non conſiderari genus in eo qd̓ que res ſic apte natura conſtat: ſed in eo qd̓ genus ſit Itaqꝫ ſi ſub̓a genus eſt: non conſideratur in eo quod ſubſtan tia eſt: ſed in eo qd̓ ſub ſe ſpēs habet. Itē ſi ſpēs cor poreum ⁊ incorporeum eſt: non in eo quod deus vel homo dr̄ conſiderantur. Eodem mō etiā differentie non conſiderātur in eo qd̓ bipes vel quadrupes ſit: ſꝫ in eo quod eſt differētia. Nam quadrupes hoc ipſuꝫ nulla differentia eſt niſi ſit bipes aquo differat. Ita qꝫ non quadrupes vel bipes reſpicitur: ſed id qd̓ me dium eſt in bipede ⁊ quadrupēde.i. differētia. Et de proprio idem. Nam qd̓ cuiuſcunqꝫ eſt ꝓprium: in eo ꝓpriū conſiderat̉: qd̓ eius cuiꝰ dr̄ eſſe proprium. ſpe ciei ſolius eſt. Nam riſibiliſ non in eo ꝓprium homi nis qd̓ riſus eſt: ſed in eo quod ſolus hō poteſt ridere Que manifeſte incorporalia eſſe indubitatū eſt. De inde accidentia ꝓinde ſunt: qualia fuerunt ea quibꝰ accidunt: vt ſuperius dictum eſt. ſed hi ꝓbare viden tur hoc ipſius porphirii ſentētia: que veluti iam pro bato qd̓ incorporea ſint ita ait. Et vtrum ſeparata an ipſis ſenſibilibus iuncta: cū ſenſibilia aliqn̄ corꝑa lia extitiſſent: abſurdum eſſet qͦrere vtrū incorpora lia ſeiūcta eēt a ſēſibilibꝰ aniūcta: cū ſēſibilia ipſa ſint corꝑea. Talis aūt ē qō vt qm̄ q̄dā incorꝑales ſūt res: que oīno corpora non patiunt̉: ut animus deus. Quedam v̓o que ſine corporibus eſſe nō poſſunt: vt prima poſt terminos incorporalitas: quedam autem que in corporibus ſunt: ⁊ preter corpora ſeſe eſſe pa tiuntur: vt aīa. Querit̉ ergo he ꝗnqꝫ res ex quo īcor poralitatis ſint genere: vtruꝫ eoꝝ que oīno ſeparan tur a corpore: an que a corporibus ſeparari non poſ ſunt: an que iungant̉ aliquotiens. aliquotiens ſegre gant̉. Uidet̉ autem qd̓ ⁊ ſegregari: ⁊ iungi poſſint. Nam qn̄ corporaliū diuiſio ꝑ genera in ſpēs ſit ⁊ eo rū ꝓpria ⁊ differētie nomināt̉: hec ſcire ſenſibilia.i. corporalia eſſe non dubiū eſt. Cū v̓o de incorporali bus rebus tractatus habet̉: ⁊ ꝑ ea ipſa diuidūtur: qͣ corpore carent: circa incorporalia verſantur: Quod ſi hoc eſt: non eſt dubium quinqꝫ hec ex eodem eſſe ge nere: quod ⁊ p̄ter corpora ſeparata eſſe poſſint: ⁊ cor poribus iungi patiant̉: ſed ita ut ſi corporibus iuncta fuerint inſeparabilia a corporibꝰ ſint. Si v̓o incorpo ralibꝰ: nūqͣꝫ ab incorporalibus ſeparentur: ⁊ vtraſqꝫ in ſe contineant poteſtates. Nam ſi corporalibus iun gunt̉: talia ſunt: qualis illa poſt terminos incorpo ralitas: que nūqͣꝫ diſcedit a corpore. Si v̓o incorpora libus talia ſunt: qualis eſt animꝰ: qui nunqͣꝫ corpori copulatur. Hec ſeſe igit̉ tacere porphyrius pollicitꝰ breuiter mediocriterqꝫ ſuper his rebuſ tractare pro mittit: habita in res alias conſideratione aut conie ctura: quod ſimile: eſt ac ſi diceret. Qm̄ hec ad predi camenta: ⁊ ad definitiones ⁊ diuiſiones: ⁊ ad pro bationes ꝑtinent: ideo hec tracturus aſſumo: ⁊ gate nus de his ipſis generibus quatenus in ſupradictis rebus proficiunt. Non quatenus de his ipſis generi bus ſpeciebuſqꝫ ⁊ ceteris queuis tractari poſſint. Sūt.n. illa(vt ip̄e ait) grauioris tractatꝰ: quādoctri nā a peripateticis acceptam: ideſt ab ariſtotelicis ſe
ſeꝗ confeſſus eſt. Nam ſtoici qui de his quoqꝫ rebus tractare voluerūt: non omnino a porphyrio ſuſci piuntur: atqꝫ ideo ait ſe a peripateticis rationeꝫ diſ putationis accipere. Tunc me fabius it aꝑcunctatus ꝗd eſt inquit qd̓ dudum dixeras: cum a te de incorpo ralibus tractaretur: eſſe quaſdā incorporalitates que circa corpus ſemꝑ conſiſterent: vt ſunt prime incorpo ralitates poſt terminos que eſt hec incorporalitas: aut quos terminos dicit. Non enim intelligo. Et ego. longus inquam tractatus eſt: ⁊ nihil nobis ad hanc rem quam querimus profuturus. Sed di cam breuiter terminos me dixiſſe extremitates eaꝝ que ī geometria ſunt figurarum. De incorporalitate v̓o que circa terminos cōſtat ſi macrobij teodoſij do ctiſſimi viri primum librum quē de ſomnio ſcipio nis cōpoſuit in manibus ſumpſeris: pleniꝰ vberiuſqꝫ cognoſces. Sed nunc ad ſequētia tranſeamus. Tunc fabius vt placet inquit ſimulqꝫ incipit. ¶ De genere. Idetur enim neqꝫ genus neqꝫ ſpecies ſimpliciter appellari.i. vno modo. Ge Alnus namqꝫ dicitur quorundā ad aliquid Aquodammodo ſe habentium collectio: per quā dardaniduꝫ dicitur genus. Dicit̉ rurſus genus vniuſcuiuſqꝫ natiuitatis principium: aut a generante: aut ab eo in quo genitus eſt. ¶ Cetera inquit fere nota ſunt. Tūc ego. Si vim priꝰ aſpicias: diuiſionē generis diligēter agnoſces. Pla cet enim generis nomē cū ſibi ſubiectis equiuoca no minare. Equiuoca v̓o ſunt: que cū noīe vna ſint: lon ge diuerſa ſubſtantie rōe ⁊ diffinitionis diſcreta ſūt vt ſi quis hāc verbi gratia ſtatuam veneris appellet Congruunt igit̉ venus ipſa ⁊ ſtatua veneris vnius nuncupatione vocabuli: quod vtriſqꝫ veneris no men eſt. Si ꝗs v̓o quid ſit vtrūqꝫ definiat: longe aliā veneris: aliā lapidis ratiōeꝫ definitionēqꝫ cōſtituet. Speciebus igit̉ illa eſſe equiuoca: que vno vocabulo appellant̉. definitionibus v̓o diuerſis cōſtituant̉ cla reſcet(vt opinor) participatione generis quā porphi rius fecit preuiſa Oē enī ꝗcꝗd a genere ī ſpeciēs de ducit̉: vniuocū non equiuocū eſt. Uniuocuꝫ eſt qd̓ ⁊ eodē noīe vocari ⁊ eadem definitione conſtitui pōt vt eſt aīal genꝰ. hō vero ſpecies. ſed idē hō anīal eſt Genus igit̉ ⁊ ſpecies.i. aīal atqꝫ hō poſſunt vnius aīalis nomine nūcupari: vt vtrūqꝫ aīal vocetur. ſed eadem definitionibus non diſcrepent. Nam ſi defini tionem reddas aīalis: dicas id eē aīal qd̓ eſt ſubſtan tia aīata ſenſibilis. Quā ſi definitionē ad hoīeꝫ ver tas: nō erit abſurdū dicere hoīem ſubſtātiā eſſe aīa tā atqꝫ ſenſibilē ſicut aīal: ſicut iam ſuperiꝰ dictū eſt Si.n. vniuoca ſunt: que vno noīe atqꝫ eadem defin tiōe cōſtituūt̉. equiuoca vero que vno nomine ſunt ⁊ nō ſunt vna definitione ſubſtātie: ꝗcꝗd vniuocū ē vt aīal: genꝰ ad ſuas ſpēs eſt: ī his genera ſpēſqꝫ ver ſant̉: ꝗcꝗd eꝗuocū ē: vt aries(nāqꝫ plura ſignificans equiuocū eſt: ſed nō cenſet̉ participationē generis ⁊ ſpeciei) nō ē ī eis talis ꝑticipatio: vt ſpēbus ⁊ generi bus cenſeātur. Que.n. erit ī his generis ſpecieiqꝫ cō gnitio: in quibꝰ ſubſtātie definitio atqꝫ integerrima rō diſgregatur. Ita ergo porphyrius nomē generis in tres diuidit formas: ſed vt eꝗuoca: non vt vniuo ca. i. vt he forme vno ꝗdem generis nomine cōtineā tur. ſui autem ꝓprietate diſgregata diſſentiant. Sꝫ porphyrius

Prime editionis in porphi. li. i.
porphyrius nomen generis hoc mnodo in tres diuidit ꝑtes: vt dicat vocari ſemel genus eorum īter ſe plu rimorūqꝫ collectionē: qui ab vno quocūqꝫ nomē ge neris trahūt: vt romani a romulo trahentes genus: ex eodem genere eē dicuntur. Secundo vero loco di ci genus affirmat: vt cuiuſcūqꝫ rōnis principiū aut a generāte aut a loco ī quo ꝗs gēitꝰ ē: ut eneā ab anchi ſe. ⁊ genere dicimus eſſe troianū Tertium v̓o genꝰ dicit̉ illud cui ſupponitur ſpēs. Uictorinus v̓o duo ſu periora in vnuꝫ genus redigit: Nā ⁊ multitudinis cō gruentiam inter ſe per eandē generis nūcupationeꝫ ⁊ quorūcūqꝫ a genere lineam ⁊ locū in quo quis natꝰ eſt: vno generis vocabulo ⁊ deſignatione eſſe decla rat: Addit autem ipſe qd̓ ſoli latine lingue cōgruere poſſit. dicit eniꝫ ſecundo mō genus dici: vt eſt genꝰ cauſe honeſtū. Que genera cauſaꝝ greci in rhetori ca arte genera eſſe non putant: ſed ſthemata vocant ⁊ figuras. Genera aūt ſola principalia accipiunt: de monſtratiuuꝫ: deliberatiuum.ſ. ⁊ iudiciale. Que ip̄a ξιδη rhetorices vocant.i. ſpecies rethorice: genera v̓o cauſarum nos dicimꝰ Tertiū v̓o genus.i. qd̓ por phyrius ponit.i. ſub quo differentijs diſtribute ſpe cies ſupponunt̉. Sed qm̄ de tertio genere tractatu rus eſt: victorini culpā. vel ſi ita cōtigit emendationē equi boniqꝫ faciamus. Nunc ergo ad pͥorem apud vi ctorinuꝫ generis ſignificationē reuertamur ⁊ eius ut ſunt v̓ba enodāda atqꝫ expediēda ſumamus. Genus nāqꝫ inꝗt dr̄ quorūdā ad aliꝗd quodāmō ſe habētiū collectio. Hic ergo nūqͣꝫ monſtrauit ⁊ cognationem inter ſe multitudinis ⁊ linee ductū: Nā cū dicit gen eſſe quorūdā collectionē ad ſe inuicē quodāmō habē tiū.i. aliqͣ īter ſe cognatione iunctorū: ⁊ qd̓ addidit: ad aliꝗd generis lineā ſignificat: quā ſinguli cōtingē tes ⁊ ad vnā ſeſe ipſius generationis applicatiōe iū gentes: plures ex eadem linea iūcti atqꝫ cognati ſūt: ut ſit hic ordo. Genus dr̄ quorundā collectio quodā mō ad aliquē habētiū.i. ad alicuius lineā ꝑ genus cō tingentiū: vt ꝑ collectionē cognationē demoſtret: vt ꝑ habitudinē quodāmō ad aliquē colligatā: lineā ge neris ductumqꝫ deſignet. Seꝗtur ergo ⁊ ad id pla nius lucidiuſqꝫ ſignificat: cū dicit. Dr̄ rurſus genus cuiuſcūqꝫ natiuitatis principiū: aut a generāte: aut ab eo loco in quo ꝗs genitus eſt. Idipſum latius ex pedit qd̓ ſuꝑius ſtricto ⁊ ſentuoſo breuitatis vinculo colligauerat. Dicit.n. rurſus genus dici: aut a gene rante: aut ab eo loco in quo ꝗs genitꝰ eſt. Sꝫ rurſus ꝑticula ſi ad hoc cōnectat̉ qd̓ ait aut ab eo in quo ꝗs genitus eſt: intellectus non titubat: ut ſit ordo. Dr̄ ge nus vniuſcuiuſqꝫ natiuitatis prīcipiū: aut a generāte aut rurſus ab eo loco in quo ꝗs genitus eſt: vel certe erit ſimplicior expoſitio ſi priorē generis ſignificatio nem.i. quorūdā ad aliquē quodāmō habētium colle ctionē. Ad ſolius cognationē multitudinis accipiamꝰ Linee v̓o ductuꝫ ⁊ loci gn̓ationē in inferiori ſignifica tione diſtribuit. Ita tn̄ ut vnam quodāmō generis ſignificationem: ⁊ multitudinisᵛ cognationē: aut a generāte lineā ⁊ loci natiuitatē ſignificet. Hec eniꝫ oīa de ſola cuiuſlibet natōe tractantur. Quare non abſurdū eſt oīa que ad ortum genitalē cuiuſlibet per tineat: vna ſignificatione generis cōtineri. Proprie tn̄ ⁊ ſimpliciſſime expoſitionis eſt quatuor ſignifica tiones generis cōſtituiſſe victorinuꝫ: ut ad tres por phyrii vnā ipſe addiderit generis cauſaꝫ: ut ſint he quatuor ſignificationes multitudinis cognatio. linee ductus. genus cauſe. genus ſpecierū. Sequit̉ ſecūda
generis diuiſio apud victorinū: vt ē genuſ cauſe que greci(vt dictū eſt). nō genera: ſed ſchemata vocant Tertie v̓o ſignificatiōis generis hic modꝰ eſt: genꝰ dici cui ſupponitur ſpēs. i. genus illud a quo ſpecies deriuant̉: quod ait ad ſuperioꝝ fortaſſe ſimilitudinū equitatē diſpoſitū. Sic enī genus ſpeciebꝰ ſuis prin cipium eſt. vt romulus ijs ꝗ ab eo cognati ſūt iuncti qꝫ romani. Itē eodē mō nomē romuli romanos oēs cōtinet: quēadmodū noīe generis ſpēs cōtinent̉. Nā ſicut a dardano dardanide prioris nomen dardani in ſeſe ipſos poſteriores accipiunt. Ita ⁊ aīalis. cum verbi gratia ſpecies habeat hoīeꝫ atqꝫ equū. Equus .ſ. atqꝫ hō aīalis in ſe vocabulū capere: vt dicāt̉ ipſa aīalia non recuſant Eodē igitur mō ſpecies ſub ge neribus cōtinent̉ quēadmodū cognati hoīes ſub illo a quo illaꝫ cognationē forte traxerūt. Nā ⁊ genꝰ ſpe ciebus principium eſt ⁊ plurimarū in ſe ſpecieꝝ colle ctiuum eſt. Rurſus primū cognationis nomē ⁊ ipſis generationis eſt principium: ⁊ in illius ſolius vocabu lo diuerſitas hōinū vocabuli ⁊ generis participatiōe colligit̉: atqꝫ hoc eſt qd̓ ait his v̓bis Aliter dr̄ genus cui ſuppōit̉ ſpecies: iuxta ſimilitudinē forte ſuperio rum appellatū: etenī principiū quoddā eſt genꝰ his ꝙ ſub ipſo ſit: ⁊ videt̉ multitudinē cōtinere oīum que ſub ſe ſūt. Sꝫ cautiſſime additū eē videt̉. Si enī ni hil hec oīa diſtarent: vna ſignificatio generis eſſet ⁊ ea qua ſpecieſ fundit̉: ⁊ ea que in cognatione diuidit̉ Sed eſt inter hec genera talis diuerſitas: ⁊ ꝙ gene ra eaꝝ ſpecieꝝ que ſub ſe habent alias ſpēs: equeuis ſpeciebus eqͣliter ſunt genera. Hoīeꝫ enī ⁊ equū: qui ſub aīali ſūt: neutꝝ neutro poſſumꝰ dicere priꝰ: quā tū ꝑtinet ad tempus inchoationēqꝫ naſcendi. Nā fi qͣ res vna ſit prior: altera poſterior: ⁊ eas ſub vniuſcu iuſqꝫ generis noīe ꝗs velit aptare: non poterit. Ge nus enī ſpeciebus ſuis eqͣliter genus eſt. Qd̓ ſi gen ſpeciebus ſuis eqͣliter genus eſt: ſpecies ip̄e eiꝰ oriri inter ſe equali tꝑe ortūqꝫ cenſent̉. At v̓o in generibꝰ qͥ cognatōes efficiūt nō ita eſt: Quiſꝗs enī fuit ca pis pater: ꝗ capuam condidit: ſi ſolum filiū capim ꝓ genuit: ⁊ ab vno capuanoruꝫ cognatio vel cūcta ma nauit: diſtat a genere cui ſpecies ſupponuntur: ꝙ ge nus vni ſpeciei genus nunqͣꝫ eſſe pōt niſi pluribꝰ: qd̓ qm̄ eſt idoneū genus illud.i. principiū cognationum etiā ab vno filio colligere ⁊ cōgregare cognationem qd̓ genꝰ ꝑ ſpēs ductū facere non pōt. niſi plures ſpēs ſupponant̉. Cōſtat in hoc diſtare genꝰ qd̓ cognatio nē colligit: ⁊ a quo ſpecies diuidūt̉. Pōt aūt diſtare ī hoc etiā ꝙ genus.i. principiū cognationis pōt ha bere ſub ſe duos ex ſe nō equali tēporis conditione ꝓ genitos: ſꝫ alium poſterioris ortus: aliū vero ſenioris quod in generibꝰ ſpēbuſqꝫ nō cōuenit. Nā(vt ſuꝑius dictū ē) ſpēs niſi ſibi eqͣles fuerint nō merito: ſed na tura: ſub gne̓ poni nō poſſūt. his igit̉ expeditis ſeꝗt̉. ¶ Totiens igitur de genere dicto poſtrema ſigni ficatione inter philoſophos diſputatio ē. quod de finientes ita declarant. ¶ Qd̓ dicit totiens: tertio demōſtrare vult: atqꝫ hoc ꝑꝑ lucidā operis ſeriē admiſſū ē: ut qm̄ genus pluri moꝝ nomē eſt: oīs eiꝰ primū ſignificatio diceret̉: vt de qͣ diſputādū eēt alijſ relictis eligeret̉. Qd̓ ait hoc mō: cū totiēs hoc.i. tertio genus dicat̉: apud philoſo phos: vnde ipſe tracturus eſt de poſtrema generis ſi gnificatiōe quā dixit.i. de illo genere qd̓ ſub ſe ſpēs hꝫ diſputatio cōſideratioqꝫ vertit̉. At v̓o de ſuꝑiori a 4

Prime editionis In porphi. li. i.
bus generibꝰ.i. de ea cognatiōe ⁊ loco in quo ꝗs ge nitꝰ ē: aut hiſtoricorū: aut poetarū expectatio ē. Se cundi v̓o generis rhetoꝝ: tertii philoſophoꝝ cōſide ratio eſt. Et iā hic in diſputationibꝰ ordo eſt: qd̓ cuꝫ inciderint res q̄ multis poſſint nominibꝰ nūcupari: ⁊ ī vno quoqꝫ eoꝝ vocabulo d̓tractari diſſeriqꝫ neceſſe eſt: dici prius in ordinem oīa expedit. vt id qd̓ eligit̉ ⁊ reijcitur diſtinguat̉: Sed illa que reiciēda atqꝫ ex plodēda ſūt priꝰ dicātur. Illud v̓o qd̓ diſſerendū tra ctādūqꝫ capit̉ poſteriꝰ nominet̉: vt hic illa poſterior gn̓is ſignificatio poſita eſt: quā diſſerēdā accepturus priꝰ diffiniēdā ⁊ termīo quodā circūſcribēdā demon ſtrādāqꝫ ſuſcepit. Oīs.n. res niſi qd̓ priꝰ ſit cōſtiterit eiꝰ tractatꝰ vario mō ſpeculatiōis habebit̉. Definit igit̉ ſic genꝰ eē: qd̓ ad plures differētias ſpē diſtātes in eo qd̓ ꝗd ſit p̄dicat̉: velut aīal. Oīa q̄ diſtāt: habēt inter ſe quādā differētiā: qͣ diſtare ⁊ differre videāt̉ Porro āt ſi qd̓ ſit genꝰ ⁊ ſub eo ſpēs ſupponat̉. duas vel plures neceſſe eſt ſpēs pōi ſub genere: qm̄ vnius ſpēi genꝰ eē nō p̄t. Sed ſi plurime ſpēs erūt: aliqͣ ne ceſſe eſt differentia diuidātur: aliter enī plures eſſe nō poſſūt. Nā ſi nihil diſtēt nō erūt plures ſpēs: ⁊ nomē gn̓is ꝑiit. Cōſtat igit̉ eas ſub genere pōī ſpēs que differentiis diſtribute plures numero ipſaꝝ dif ferentiaꝝ diuiſiōibus cōponātur. Ergo qm̄ ſuperius dictuꝫ ē in oībꝰ definitiōibꝰ a genere definitiōis tra hendum ē principiū: ſi quā cuiuſlibꝫ ſpeciē definire volueris: genus primo neceſſe eſt nominabis ⁊ ad il lam ſpeciē quā definis: gn̄is nomē prius aptabis. Et hoc illā principaliter dices eſſe: qd̓ eſt illud genꝰ ſub quo ip̄a ſpēs quā definis eſt poſita. Poſt aūt differē tiis ꝓpriiſqꝫ eā ab alijs circūſcriptiōe qͣdā definitōis excludis. Nā ſi dicis aīal eē hoīeꝫ: aīal genꝰ ē: ſpēs v̓o hō. Nomē igit̉ aīalis.i. gn̓is de hoīe.i. ſpē p̄dicaſti: cū dixeris hoīem eē aīal. Qd̓ ſi nomē generis in de finitiōibꝰ ad vnā ſpēꝫ dicere poſſeſ. de ea nomē gn̄iſ p̄dicares: ſpēs autē eqͣli mō generibus ſuis ſpēs ſūt Nihil vetat īmo ēt neceſſe eſt ſꝑ quecūqꝫ ſūt gn̄ia de ſibi ſubiectis ſpēbus in definitiōibꝰ vel in quibuſlibꝫ interrogatōibꝰ p̄dicari: Sed qm̄ p̄dicat̉ genꝰ de ſpē bus. quomō p̄dicat̉ agnoſcendū ē. Nā ſi dixeris ꝗd ē hō ⁊ aliꝗs reſpōderit aīal: bn̄ ⁊ integre reſpondiſſe videt̉ ⁊ recte. Nā cū tu ꝗd ſit hō interrogaueris: ille reſpōdit aīal: genꝰ.ſ. de ſpē in eo qd̓ ꝗd ſit ſpēs p̄dica tur. Nā tu ꝗd eēt ſpēs interrogaſti. Ille v̓o in eo qd̓ ꝗd ſit ſpēs quā interrogaſti: aīalis nomē.i. genꝰ accō modauit. Plēa igit̉ ⁊ ꝓpͥa definitio facta ē gn̄is: hoc eē genꝰ qd̓ ad plurimas differētias ſpē diſtātes ī eo qd̓ ꝗd ſit appellat̉: velut. aīal. Aīal.n. ad hoīeꝫ: equū bouē coruū: agnū ⁊ alia plura q̄ differētiis ſpēbuſqꝫ differūt in eo qd̓ ꝗd ſit appellat̉: Sꝫ vtꝝ ſic dixiſſet genꝰ eē qd̓ ad plurmas ſpēs differētia diſtātes in eo qd̓ ꝗd ſit p̄dicet̉: an ſic̄ dixit genꝰ eē qd̓ ad plurimas differentias ſpē diſtantes ī eo qd̓ ꝗd ſit p̄dicet̉: nihil intereſt. Nā ſiue differētie ſpē diſtēt ſiue ſpēs differē tijs diſtēt: vtrūqꝫ idē ē. Nā ſiue rōnale ⁊ irrationale qͣ ſunt differētie: ſpē hoīs v̓bi gr̄a atqꝫ eꝗ diſtēt: ſiue ſpēs hō atqꝫ equꝰ differentia rōnali atqꝫ irrōnali di uidant̉ ⁊ diſtēt: nihil intereſt. Quare plena ꝑfectaqꝫ facta eſt gn̓is diuiſio. Sed definitiones duplicibus modis fiunt. vna enī definitio eſt qͥ(ſicut dictum eſt a genere trahit̉. Sed qm̄ ſunt qͥdā magis gn̓a que ſu per ſe genusⁱ aliud habere non poſſunt: vt ſunt pre dicamēta decē qͥ ariſtoteles cōſtituit: eoꝝ igit̉ defini tio nō haberi pōt quoꝝ genꝰ īueniri nō p̄t: qd̓ oīuꝫ
q̄cūqꝫ ſūt ip̄a ſūt gn̓a. Hoꝝ ergo qͥs greci ύπογρα φοῦσλόγοῦσ dicūt latini ſubſcriptīas rōes dicere pn̄t: reddemus. Subſcriptiue aūt rōnes ſunt demō ſtratiue. ⁊ quodāmodo inſignitiue ꝓprietatis illiꝰ rei que cum ipſa generaliſſima ſit: ⁊ genus eius nullum reperiri poſſit eam tn̄ definire neceſſe eſt: ⁊ ariſtote les qm̄ ſub̓am genus generaliſſimum definire vole bat ⁊ eius nullum genus poterat reperire. proprieta tem quādam ⁊ demonſtrationem ſubſcriptionemqꝫ ipſius rei dixit eſſe ſubiectum. Subſtantia enī: oībꝰ ſubecta eſt. Accidens enim qd̓ in nouem diuidit ꝑtes p̄ter ſubſtantiam eſſe nō pōt: atqꝫ iō oīa qͥcunqꝫ defi nienda ſunt ſi genus nō habeant: eoꝝ ſubſcriptiuam quandam ⁊ demonſtratiuā rationē reddi neceſſe eſt Sic igitur nunc genus qm̄ rem ipſam definiendā pu tabat: non dixit a genere d̓ffinitioneꝫ: ſed dedit quā dam generis demoſtrationem ꝓprietatemqꝫ. Dico aūt qd̓ porphyrius vel ſubalternorum generuꝫ: vel illoꝝ qͥ generaliſſima ſunt: hanc dederit definitionē ⁊ quodāmodo ſubſcriptionē demōſtrationēqꝫ. Nā ſi qd̓ genꝰ habeat aliud genꝰ: ⁊ itē hoc ip̄m aliud ⁊ itē aliud ſi nullū erit ſupra genꝰ qd̓ genꝰ nō habeat: ī in finitū procedit rō. Sin v̓o habuerit neceſſe ē quoqꝫ iſtā definitionē aperte ordīateqꝫ cōgruere. Dico āt genus nō aīal hoī atqꝫ equo: ſꝫ ipſum aīal hoī atqꝫ equo genus eſt: aīal enī ipſum ꝑ ſe nulli genꝰ eſt: ne qꝫ homo ipſum per ſeſe nulli ſpēs eſt. neqꝫ equus ip̄ꝫ ꝑ ſeſe nulli ſpēſ ē ſꝫ ſt̉ gn̓a ⁊ ſpēs ad alteriꝰ ꝑticipatio nem. Nā qm̄ ſub aīali eſt equꝰ atqꝫ hō nō ad ſeipſū aīal genꝰ ē ſꝫ ad equū atqꝫ hoīeꝫ. Et iteꝝ qͥ vocantur hō.ſ. atqꝫ equꝰ: non ad equū atqꝫ hoīem: ſꝫ ad aīa ſpēs ſunt. Dico igit̉ genꝰ nō ip̄as ſb̓as in ꝗbus genꝰ ⁊ ſpēs ſūt: ſꝫ ipſaꝫ ꝑticipationē prioꝝ ad ſubteriores ⁊ ſubterioꝝ ad pͥores Hec igit̉ ꝑticipatio qm̄ ⁊ ī ma gis generibꝰ: ⁊ in magis ſpeciebus: ⁊ in ſubalternis generibꝰ: ⁊ in ſubalternis ſpeciebus vna atqꝫ eadem eſt: ⁊ huius participationis inueniri genus non pote rat. hec definitio generis que facta eſt: non a genere tracta ē: ſꝫ ſubſcriptiua ratio ⁊ demōſtratiua ⁊ deſi gnatiua quodāmo generis ē reddita. Hic fabius ſub tiliter mehercle ⁊ qd̓ nūqͣꝫ fere an̄ hec audiuimus: ſꝫ ꝑge queſo te Iā.n. certāt ſydera quodāmō: ⁊ nox lu ce ſuꝑat̉. Tunc ego. Seꝗt̉ reꝝ oīuꝫ prīa breuiſqꝫ di uiſio. Ita.n. ait. ¶ Eorum que dicuntur: alia ad proprietatem dicū tur. ſicut ſunt omnia indiuidua. ut eſt ſocrates. ⁊ hoc. illud. Alia que ad multitudinem vt ſunt ge nera. ſpecies. ⁊ differentie. ⁊ propria. ⁊ accidentia Hec enim communiter non vnius proprie appel lationis ſunt. ¶ Greuis(ut ſupra dictuꝫ eſt) ⁊ diſtincta diuiſio. Oīs enī res aut vnius rei nomen eſt: aut plurimaꝝ: ⁊ hoc eſt qd̓ ait Eoꝝ que dicuntur alia ad vnitatē dicunt̉ ſicut ſunt oīa indiuidua. Quid āt ſic breuiter explicā duꝫ ē. Oē genꝰ qm̄ ſub ſe ſpēs hꝫ: ſpēs v̓o differētijs diſtinguunt̉: ⁊ ꝓprietatibꝰ explicant̉. Accidūt auteꝫ in ſpēbus accidentia ſcd̓o loco: principaliter v̓o īdiui duis q̄ ſunt ſub ſpeciebꝰ. Quid āt ſit poſteriꝰ dicēdū eſt. Genera igit̉ ⁊ de ſpēbꝰ dicunt̉: ⁊ de differētijs qͣ ipſas ſpēs diſtribuunt: ⁊ de ꝓpis que ſpēs cōponūt: ⁊ de his accidētibꝰ que cuꝫ prīcipaliter ī īdiuiduis fue rint: in ſpēbꝰ eſſe dicunt̉: hoc āt monſtremꝰ exēplis. ⁊ ſit nobis genꝰ aīal: ſit ſpēs hō: ſit differētia rōnale ſit ꝓpriū riſibile: ſit accidēs ſtās: vel ambulās: vel ali quid. in

Prime editionis in porphi. li. i.
quid ī mēſura corporis: ſit tripodalitas. Aīal ergo qd̓ genꝰ ē: dr̄ de ſpecie.i. de hoīe. Dicis.n. hoīeꝫ eē aīal Porro āt de ſpeciei differētia nihilominꝰ dicis genꝰ Dicis.n. rōale aīal eē. Nihil aūt ꝓhibet eodē mō ⁊ d̓ ꝓp̓o genꝰ dice̓. Nā ſi dicas ꝗd ē riſibile: n̄ abſurdū ē aīal noīare. Accidētia v̓o hoc modo prīcipaliter ī īdi uiduis: ſcd̓o v̓o loco in ſpēbꝰ ſunt. Nā ſi ꝗs dicat ſin gulos hoīes vtputa ciceronē ſedere vel ſtare: vel ꝗd aliud libet: in ſpecie hoīs eadē quoqꝫ cōuenire neceſ ſe eſt. Nā ſi cicero ſedet: ſedet etiā homo. Si cicero ambulat: ambulat etiā homo. Ergo ſi qua accidentia venerīt ab īdiuiduis: ⁊ ea tracta in ſpeciebus cōſede rint: ad ip̄a quoqꝫ accidētia dici poterit genꝰ. Quid ē.n. ābulās ſi ꝗs īterroget: merito aīal dr̄ Nihil enī ābulare: niſi aīal poteſt. Porro āt ſub ſpēbꝰ īdiuidua ſunt: vt cicero ⁊ virgilius ſub hoīe: atqꝫ de īdiuiduo genꝰ ſpēi p̄dicari poteſt. Nā ſi īterrogaueris quid eſt cicero: merito aīal dicas. Genꝰ igit̉ ⁊ ad ſpecieꝫ: ⁊ ad differētias: ⁊ ad accidētia: ⁊ ad ꝓpria: ⁊ ad indiuidua noīat̉. Porro aūt ſpēs: nō iā de gn̓ͣe: neqꝫ de differē tijs: ſꝫ de ſolis ꝓprijs: ⁊ ſubiectis ⁊ indiuiduis appel lat̉. In illis.i. īdiuiduis: qꝛ ſuꝑeſt: in ꝓprijs qꝛ eqͣle eſt Quid āt ſit: hoc modo videmꝰ. Oīa gnͣa ſpeciebꝰ ſuiſ ſuꝑſunt ⁊ abūdāt. Abūdare āt gnͣa dicimꝰ ſpēbꝰ plꝰ habere gn̓ia virtutis quā ſpēs. Homo.n. qd̓ eſt ſpēs ſolū hō ē. Aīal v̓o qd̓ genꝰ ē: non ſolum homo ē: ſꝫ ⁊ equꝰ vel bos: vel quodlibet aliud aīali ſupponit̉. Ita maior vis gn̄is recte de minori ſibi ⁊ ſubiecta ſpecie p̄dicat̉. Alia v̓o ſunt que ſibi ſunt parilia: vt ſunt ꝓpa ⁊ ſpēs. ſpēs ē homo: ꝓpriū riſibile: Quicꝗd ergo fue rit riſibile: hoc ē homo. Quicꝗd homo hoc riſibile. Itaqꝫ neqꝫ riſibile hoīs: neqꝫ homo riſibilis potētiā ſuꝑuadit: ſꝫ eqͣl̓r ſibi ad ſe īuicē p̄dicari poſſūt: vt di cas ꝗd ē homo. Riſibile. Quid ē riſibile. Homo. Ita igit̉ quecūqꝫ ſuꝑiora fuerī⁊: ad illa que ſubteriora ſt̄ p̄dicāt̉. Et quecūqꝫ eqͣlia fuerīt: eqͣliter ſibi ad īuicē p̄dicāt̉. Illa v̓o que ſubteriora ſūt ⁊ mīora: de ſuꝑio ribꝰ ⁊ abūdātibꝰ: vt ſūt gn̓a ⁊ ſpēs: gn̓a cuꝫ abundā tia ſunt ſpēs minores p̄dicari non poſſunt. Nūqͣꝫ.n. recte ſpēꝫ de gnͣe p̄dicabis: Ita ergo ſpēs de ꝓpo p̄ dicat̉ vt par. Sꝫ qm̄ ſub ſpēbꝰ ſingillatī īdiuidua ſūt īdiuidua āt vocamꝰ que non ī illas ſpēs: neqꝫ ī aliqͣs iā alias ꝑtes diuidi poſſunt: vt ē cato: vel plato: vel cicero: ⁊ quicꝗd hoīuꝫ ſinguloꝝ ē. hos.n. ī nullis ꝑti bus diuidis: vt aīal ī ſpēs: hoīeꝫ.ſ. atqꝫ equū. hoīem quoqꝫ ip̄ꝫ ſpecialē: ⁊ ſingulos circūplectētē. In cato nē: platōnē: virgiliū: ⁊ oēs ſingillatī hoīes diſtribue re poſſumꝰ. atqꝫ ideo anthomū.i. īdiuiduū vocitatū ē. Spēs ergo que ad ꝓpͥa cqͣl̓r p̄dicat̉: ⁊ ad īdiuidua: qm̄ maior ē ſpēs hoīs: quā quodlibet indiuiduū ita p̄ dicat̉ vt ſuꝑiꝰ: ad id qd̓ ē ſubteriꝰ: Cicero.n. ſolus ci cero eſt. homo āt non ſolꝰ ē cicero. Qd̓ ſi ad īdiuidua p̄dicat̉: ⁊ ad īdiuiduoꝝ accn̄tia p̄dicabit̉. ita igit̉ ſpēſ ad genꝰ qd̓ ſuꝑiꝰ ſit non predicat̉: neqꝫ ad differētiā: qꝛ differētia(vt nūc monſtraturi ſumꝰ) ſuꝑ ſpeciē ē. ad ꝓpuꝫ v̓o cui par ē: vel īdiuiduū cui ſuꝑeſt: p̄dicabi tur: Differētia v̓o ⁊ ad ſpēs ⁊ ad ꝓpͥa ⁊ accn̄tia ⁊ ad ī diuidua p̄dicat̉. Nāqꝫ rōnale qd̓ eſt differētia ad ho minē p̄dicat̉: qd̓ ē ſpēs. Itē rationale.i. differētia p̄ dicat̉ ad riſibile.i. ꝓpriū. Dr̄.n. id eē riſibile: quod ra tionale. Nā ſi hō rōnale. ⁊ hō riſibile: cōſtat id qd̓ eſt riſibile ēt rōale poſſe noīari. Qd̓ ſi ad ſpēs differētia dr̄: ſpēs aūt ad īdiuidua p̄dicat̉: neceſſe eſt vt differē tia quoqꝫ ad indiuidua p̄dicet̉. Dicis enī qͣlis ē cicero rationalis. Qd̓ ſi differētia ad īdiuidua p̄dicat̉: accn̄
tia v̓o īdiuiduis accidūt: neceſſe ē differētias ad acci dētia p̄dicari. Propriū v̓o qd̓ ſemꝑ vniꝰ ſpēi ꝓpriuꝫ eſt: ⁊ ad vnā ſpēꝫ p̄dicat̉ ſolā: cui ꝓpriū ē. Riſibile nā qꝫ qd̓ ꝓpriuꝫ ē: ad ſolā hoīs ſpēꝫ p̄dicat̉. Qd̓ ſi ad ho minis ſpēꝫ p̄dicat̉ ſpēs v̓o ad īdiuidua dicit̉ nō ē du biū ꝗn ꝓpriū quoqꝫ de īdiuiduis predicetur. Nam ſi homo riſibile aīal ē: cicero quoqꝫ ⁊ virgilius riſibilia aīalia recte dicūt̉. Qd̓ ſi ꝓpriuꝫ ad īdiuidua recte di cit̉: recte ēt ⁊ de accn̄tibꝰ p̄dicat̉: que ipſis accidūt in diuiduis. Accidētia v̓o ⁊ ipſa ⁊ de ſpeciebꝰ ⁊ de alijs oībꝰ p̄dicāt̉: ⁊ de ipſis maxīe īdiuiduis. Nāqꝫ ⁊ albꝰ equus ⁊ albꝰ homo dr̄: ⁊ iteꝝ niger equus ⁊ niger ethiops. Qd̓ ſi ita eſt aīal quoqꝫ nigꝝ dr̄. Dicit̉ ēt ra tionale nigꝝ ⁊ irratiōale: ꝗppe: ſic equꝰ ⁊ homo ethi ops nigri ſūt: dr̄ ēt īdiuiduū nigꝝ. Ut ſi ꝗs vnꝰ homo ethiops noīat̉. Qd̓ cū ita ſit: cōſtat genus ad pluri ma p̄dicari.i. ſpēs differētias: accidētia: ꝓpria īdiui dua: ⁊ ꝓpriuꝫ ad plurima.i. ſpēꝫ: indiuidua ⁊ accn̄tia Et ſpēꝫ ad plurima.i. indiuidua: ⁊ accidētia. Accidēs v̓o ⁊ ad genꝰ: ⁊ ad ſpēꝫ: ⁊ ad ꝓpriuꝫ ⁊ ad differētiā: ⁊ ad indiuidua. Qd̓ ſi ita eſt has ꝗnqꝫ res conſtat ad plurima p̄dicari. At v̓o īdiuiduuꝫ qm̄ ſub ſe nihil hꝫ ad ſingularitatē quādā ⁊ vnitatē p̄dicat̉. Cicero enī vniꝰ ē: ⁊ ad vnū nomē aptat̉. Ita īdiuidua q̄ ad vni tatem dicūtur: cunctis: ſuperioribꝰ ſuppoſita ſunt: vt genus: ſpecies: differentia: ꝓpa: vel accn̄tia: quamuis ad ſe inuicē dici poſſunt: ad īdiuidua tn̄ equaliter pre dicant̉: vt ſuꝑius demonſtratum eſt. Indiuidua v̓o qm̄ ſub ſe nihil habēt: vbi ſecari diſtribuiqꝫ poſſint: ad nihil aliud p̄dicant̉: niſi ad ſeipſa que ſingula atqꝫ vna ſūt. Atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. Eoꝝ que dicunt̉: alia ad vnitatē dicunt̉: ſicut oīa indiuidua: vt eſt ſocrates ⁊ hoc ⁊ illud. Aliaqꝫ ad multitudinē: vt ſunt genera: ⁊ ſpēs: ⁊ differētia: ⁊ ꝓpͥa: ⁊ accn̄tia. Hec.n. cōiter non vnius proprie appellatiōis ſunt. Simile eſt ac ſi dice ret. Hec enī cōiter ad plurima predicant̉ non ad vni tatem: ſicut indiuidua. Et quid ſint genera vel ſpēs vel differentia vel propria vel accidentia exēplū ſuꝑ ponit dicens. Eſt enī genꝰ vt aīal: ſpecies vt homo qͣꝫ duduꝫ hoīs ſpēꝫ cū alijs aīantibus ſub aīali poſuimꝰ Differentia: de qua ſpēs.ſ. hoīs ab irrationali diſtat aīali. Propriuꝫ vt riſibile: qd̓ nulluꝫ alid̓ aīal nōqꝫ ra tionale neqꝫ irrationale hꝫ. Nulluꝫ.n. aīal ridet̉: niſi ſolꝰ homo. Quare cuꝫ quedā celeſtiuꝫ poteſtatū aīa lia irrationabilia ſint eoꝝ tn̄ ꝓpriuꝫ riſibile non ē: qm̄ non ridēt. Recte igit̉ riſibile: ſoliꝰ hoīs ꝓpuꝫ p̄dicat̉. Accn̄s albū: nigꝝ ⁊ ſedere: qꝛ iſta in ſb̓a hoīum non ſunt merito accidentia noīant̉. Nā ſi ſbe cuiuſcunqꝫ ſpeciei intereſſet id qd̓ accn̄s dicimus: interēpto acci denti periret etiā eius ſpeciei ſubſtantia cui accidit. Nā qm̄ rationale in hoīe ſubſtātia eſt: ſi rationabili tas interimat̉: hoīs quoqꝫ ſb̓a: neceſſario peritura ē. Iccirco quoniam in ipſius ſpecici ſubſtantia natura qꝫ v̓ſat̉. At v̓o nigꝝ ⁊ albuꝫ vel qͥcunqꝫ ſunt accn̄tia ſi īterimas: ſpēs ipſa in qͣ illa accidebāt: manet. Nam neqꝫ oīs homo cādidus: neqꝫ oīs homo niger ē: ⁊ cui alterutra deſuerint: eius ſpēs non ꝑibit. Atqꝫ iccirco hec accn̄tia: veluti non īnata in ſubſtantia: ſed a foriſ veniētia recte noīata ſunt. Nunc autē qm̄ ꝗd ſit genꝰ on̄dit̉: ⁊ ea q̄ ad vnitatē dicunt̉: ab his qͥ de plurimiſ p̄dicāt̉ diſtinxit: atqꝫ diſtribuit: ipſiꝰ generis differē tias: vel ab his q̄ ad vnitatē dicunt̉: vel ab eis qͣ ad pluralitatē congruunt.i. dr̄a: ſpē ꝓpo: accn̄tiqꝫ decla rat: ⁊ dicit genꝰ ab illis que ad ſola indiuidua p̄dicāt̉ .i. que ad vnitatē hoc differre: qd̓ genus ad plurima

Frime editionis In porphi. li. i.
p̄dicet̉: indiuidua v̓o ad ſingula. Sed qm̄ hec differē tia ad īdiuidua cōis erat differentiis ſpeciebuſqꝫ ꝓ priis ⁊ accidentibus ab illis ipſis alijs differētijs ge nus diuidit atqꝫ diſiungit. Quod ita demonſtrat. ¶ Ab his igitur que ad vnitatem dicuntur: differt genus: quod genus eſt quod de pluribus predicat̉ Abhis ergo reliquis: genus differt. Primo a ſpe cie: quoniā ſpēs ⁊ ſi de pluribus: non tamen ſpecie differentibus: ſed ſolo numero predicatur. ¶ Ac primū generis ſpecieiqꝫ diſtantiā monſtrat: que prior eſt a genere. Nā quāuis differētia ſuꝑ ſpēꝫ ſit: nō ſuꝑ ſubalterna tn̄: ſed ſuꝑ ſpēꝫ ſpecialiſſimā diffe rētia ponit̉. Nā qͣꝫuis rōnalis differētia ſuꝑ hoīem ponat̉: que ſpēs ſpecialiſſima eſt tn̄ ante ſpeciē ſpecia liſſimā ipſa diſſerētia ſpēs eſt eiꝰ generis: cui ſpēs ſpe cialiſſima ſupponit̉: Nā ſub aīali ante hominē rōna le ponit̉. Igit̉ cū genꝰ ⁊ ſpēs vtraqꝫ ad plurima pre dicēt̉: genus v̓o ad plurimas ſpēs in eo quod ꝗd ſit p̄ dicat̉: ſpēs non iam ad plurimas ſpēs: ſed ad plurima indiuidua predicat̉. Sunt aūt quedā genera genera liſſima(vt dictū ē) ſupra que aliud genꝰ inueniri nō poſſit. Sunt aūt ſpēs ſub quibꝰ alia ſpēs inueniri nō poſſit ⁊ integra ſpēs illa nominat̉: que nūqͣꝫ genus ē ideſt ſub qua ſpecieſ nulle ſunt. Nā ſi ſub ea ſpēs eēt ipſa etiā genꝰ eſſe poſſet. Spēs ergo que vere ſpēs ē: alias ſub ſe ſpēs non habebit: vt ē hō. Nāqꝫ hō qm̄ ſpēs eſt: ſinguli homines ꝗ ſub ipſo ſunt: nō eius ſpēs ſed indiuidua nominant̉. Nā ſi hō genꝰ eēt hoīuꝫ ſin guloꝝ: genꝰ aūt ſicut ad plurimas res ſpecie differen tes: in eo qd̓ ꝗd ſit predicat̉. Hō. i. ſpēs ſi ſicut genus predicaret̉ ad ſingulos hoīes ſinguli hoīes ſpē ipſa differēt. Sꝫ qꝛ ſinguli hoīes ſpecie nō differūt: qd̓ āt ſpecie nō differt: ſi ꝗd ad hoc p̄dicatū fuerit: nō p̄di cat̉ vt genꝰ ad ſpēs.i. hō non predicat̉ ad ſinguloſ ho mines vt genꝰ ad res plurimas ſpecie differētes. quid igit̉. ad res plurimas nūero differētes. ſinguli.n. ho mines nūero a ſe tm̄ nō ſpē diſtāt. Atqꝫ iō qm̄ genuſ ſic ad ſubiecta predicat̉: vt ad plurimas res ſpecie dif ferētes predicet̉: ſpēs aūt ad ſubiecta ita predicat̉: vt ad plurimas res numero differētes dr̄. Cōgruūt igit̉ ſibi genus ⁊ ſpēs: qd̓ genꝰ ⁊ ſpēs ad plurima predicā tur: ⁊ vtraqꝫ in eo qd̓ ꝗd ſit. Nā ſi interroges quid ē cicero: dr̄..i. genꝰ aīal. Et ſi īterroges ꝗd ē cicero: hō dr̄.i. ſpecies. Diſtant aūt: qd̓ qͣꝫuis vtraqꝫ ad pluri ma predicēt̉ in eo qd̓ quid ſit: genus p̄dicatur ad reſ ſpecie differētes: ſpēs v̓o dicit̉ ad res tm̄ numero dif ferentes. Qd̓ porphirius ſic demonſtrat. ¶ Ab his vero reliquis que de pluribus appellan tur. genus differt: primo a ſpecie. Qm̄ ſpēs. ⁊ ſi de pluribus predicantur. non tn̄ ſpecie differētibus. ſed numero. hō enī ſpecies cum ſit. de ſocrate. pla tone. cicerone predicatur. qui non ſpecie ſed nu mero differunt. Animal v̓o quod genus eſt. ⁊ bo uis ⁊ equi predicatio eſt. Que ita differunt ſpecie aſe inuicem: non numero ſolo. ¶ Quod ſimile eſt ac ſi diceret: genꝰ a ſpecie vnā diffe rētiā plus habere. Cōgruunt nāqꝫ genera ſpeciebꝰ: qd̓ vtrāqꝫ ī eo qd̓ ꝗd ſit predicant̉. vt dictū eſt. Con gruūt itē genus ⁊ ſpēs: qd̓ vtraqꝫ ad res plurimas p̄ dicant̉. Cōgruit itē genus ad ſpēs: qd̓ vtraqꝫ ad res numero differētes p̄dicant̉. Nā ⁊ ſinguli homīes ita a ſe diuiſi ſunt: quātū ad numerū: vt hō ab equo vel boue vel a coruo: vel a quibuſlibet alijs animātibus
At v̓o diſtat a ſpecie genus: qd̓ genus de pluribꝰ re bus ſpecie differentibus predicat̉: qd̓ ſpēs non habꝫ Nihil aūt differre arbitror: vtrū ita dicat̉ aliā rem ad aliā predicari: an aliā de alia predicari. Uterqꝫ.n. idem intellectus eſt. Nam ſi aīal predicat̉ ad hoīem idem etiā aīal de hoīe predicatur. Nam cum interro gaueris quid eſt hō: reſpondeas de hoīs interroga tione hominem eſſe aīal. Sed nunc oportet nos ea que ſequuntur aſpicere. Quid ergo ſequitur. ¶ A proprio autem genus differt. quod proprium iuxta vnamquamqꝫ ſpeciem proprium appellatur cui ꝓpriū eſt. ⁊ iuxta ea q̄ ſub ſpecie ſunt ſcilicet in diuidua. Nāqꝫ riſibile hominis ſolū eſt. ⁊ ſingulo rum vtiqꝫ hominum. Genus autem non ad vnaꝫ ſpeciem. ſed ad plures ſpē differētes ſemꝑ aptatur ¶ Ergo. videtur dicere qd̓ omne ꝓpriū ſi fuerit ſpeciei vnius tūc vere eſt ꝓpriū. Nā ſi vnius ſpeciei non fue rit: ſed duarū vel pluriū: tūc duabus vel pluribus nō ꝓpriū ſed erit in ſubſtantie ratione cōe. Cōſtat ergo ꝓpriū ei cui eſt ꝓprium: ſoli ſpeciei ſingulariter adhe rere. Unde qꝛ hominis ſpēs ſola eſt que ridet: riſibi le hoī ꝓprie ⁊ ſingulariter aptat̉. Ad vnā ſemꝑ igit̉ ſpēm ꝓprietas adhibetur. Diſtat igit̉ ꝓpriū a gene re: quod genus ſemꝑ ad plurimas ſpēs appellat̉: pro prium v̓o de vna tm̄ ſpecie cui eſt propriū. Nam ſi ri ſibile dicas: ad vnā tm̄ ſpeciē hoīs appellatur. Con gruit aūt genus cū proprio in hoc. qd̓ genus ⁊ ꝓpriū de pluribus appellatur. Nāqꝫ genꝰ ad plures ſpecies appellat̉. Appellat̉ etiā genꝰ de his que ſub ſpecie ſūt indiuiduis. Nā ſi hō ⁊ equus aīal eſt: erit etiam cice ro aīal: ⁊ quilibet equus ſingulariter aīal nominatur Similiter ⁊ ꝓpriū ad plurima dr̄. Dicit̉ enī ad vnā quāqꝫ ſpēm: ⁊ ad ea indiuidua que ſūt ſub ſpecie p̄di cat̉. Nā ſi hō riſibilis eſt: riſibilis eſt etiā cicero ⁊ vir gilius: ⁊ quicunqꝫ ſingulariter nominant̉ riſibiles ſūt Congruūt etiā qm̄ vtraqꝫ in eo qd̓ ꝗd ſit predicant̉. Nā genus de ſpecie in eo qd̓ ꝗd ſit predicatur. Nam ſi dicis ꝗd ē hō: merito riſibile predicabis. Cōgruūt aut qd̓ genus ⁊ proprium ad plurimas res nūero dif ſerentes predicantur. Nā ita a ſe differūt ſingula aīa lia.i. hō equus ⁊ coruus ⁊ ceteri ſinguli hoīes: quan tu ad numerū. Diſtat autem a genere: quod genus ad plurimas ſpēs predicat̉. Propriū v̓o ad vnam ſe lam cui eſt ꝓpriū nominat̉. Sed non eſt inter genus ⁊ propriū eadē difſerētia que eſt inter ſpeciem ⁊ ge nus. Nam ſpeciēs de nulla oīno ſpecie predicatur. Proprium vero licet non ad plures: ad vnam tamen ſolā ſpēm cui propriū ſemꝑ aptabit̉. Poſt hec igit̉ de differētie accidētiſqꝫ a gne̓ diſtātia diſſerit dicēs. ¶ A differētia vero ⁊ ab accidentibus differt genꝰ qm̄ ⁊ ſi ēt iſta de pluribus ſpecie differentibus pre dicantur. Differentie ſcilicet ⁊ accidentia que cō ter accidunt. non tamē in eo qd̓ quid ſit predicant̉ cum interrogantibus nobis ſit ſecundū ea reſpon ſio. magis enim quale quid ſit oſtenditur. ¶ Differentiam v̓o ⁊ accidens iccirco poſterius reſer uauit: quod eorum vnam differentiam erat diſtan tiamqꝫ dicturus. Differentia enim ⁊ accidens: quali tatem cuiuſcūqꝫ ſpecici demonſtrant. Illa ſubſtantie qualitatem.i. differentia. Illud.i. accidēs: non ſubſtā tie. Ergo qm̄ genus ſuper ſpeciem eſt: ⁊ ſpecies ſup poſita generi: genus ſpeciem: ſpecies indiuiduuꝫ ꝗd ſit oſtendit. Porro aūt ſole poſſunt ſpēs diſſerentie diſgregari:

Prime editionis in porhi. li. i.
diſgregari: que qualitatibus eas ſubſtantialibꝰ ideſt ſubſtantias declarantibꝰ ſeiungunt atqꝫ diſꝑtiuntur Nſā cū animal genus ſit: hō v̓o vel equus ſpēs: qua les vtreqꝫ ſpēs ſint: monſtrat differentie ſegregatio: vt dicamus ſpeciē eſſe hominis rōnalē. ſpeciē vo eꝗ irrationalem. Si enī ꝗs īterroget ꝗd eſt hō: aīal dr Si autem quis dicat qualis eſt hō: rōnalis reſpondo tur: Ita ſemꝑ differentia nō ī eo qd̓ ꝗd ſit: ſed in eo qd̓ quale ſit appellat̉. De accidenti v̓o non dubiū eſt: cū ipſa qualitas in accidētis partibus cōpōatur. Nā qꝫ in p̄dicamētis inter alias nouem partes acciden tis: etiam qualitas nominat̉. Nā ⁊ ſi quis interroget qualis corui ſpēs ſit: nigra cōtinuo reſpondet̉. Con gruunt ergo genera differentiis ⁊ accidentibus qd̓ de ſpeciebus pluribus p̄dicant̉. Nam ſicut genꝰ ſpēs ſub ſe plures habet: ita differentia. Nā rōnalē dici mus deū ⁊ hominē. Rurſus etiā accidēs de pluribus ſpeciebus p̄dicat̉. Nā nigrū dicimꝰ ⁊ hominē ⁊ equū ⁊ coruū ⁊ hebenū ⁊ plurimas alias ſpēs. Rurſus con gruit genus differentie: quod ſicut genus: ſic differē tia equaliter ad indiuiduū predicat̉. Nā ſi cicero ani mal ē: quod eſt genus: ⁊ rōnale aīal eſt qd̓ eſt differē tia. Congruūt etiam qd̓ de numero differentibus p̄ dicant̉: qd̓ ſuperius de alijs demonſtratū eſt. Diſtat autem quod(ſicut dictū eſt) genus in eo ꝙ ꝗd ſit ap pellatur. differentia vero vel accidentia in eo quod qͣ le ſit predicantur. Nam ſi dicas ꝗd eſt hō: appellabis genus: ⁊ dicis aīal eſſe hominem: Si v̓o qualis ſit ad differentia interrogaberis: rationale reſpondebis: vel accidens nigrum vel album: vel qualisᵇ quiſqꝫ ſit de quo interrogat̉. His igitur diſtributis diſtātias ipſas a primordio rurſus orditur dicens. ¶ Unde hoc quod de pluribus predicat̉ genus di ſtat ab his que de ſingulis predicantur: hoc eſt ab indiuiduis. Illo quod de ſpecie differentibus pre dicatur: diſtat a ſpeciebus ⁊ a propriis. Illo etiam in quo quid ſit appellatur: ſecernitur a differentiis ⁊ a communiter accidentibus: quod hec duo qua le quid ſit declarant. Hoc dicit diſtare genus ab indiuiduis: quod genus de pluribus(vt dictum eſt) predicatur: Colligit autē ⁊ in vnum redigit proprii ſpecieiqꝫ differentias. Nā quoniam ſpecies de pluribus non ſpecie: ſed numero differentibus predicatur: ꝓpriū v̓o de vna tm̄ ſpecie ⁊ de his que ſub eadem ſpecie ſunt indiuiduis predi catur. Quāuis enī de vna ſpecie p̄dicetur: tamen eqͣ eſt illi cū ſpē a genere differētia de pluribꝰ ſpecie diſ ferentibus non predicari. Nam neqꝫ ſpecies oīno de aliquibus poterit predicari: neqꝫ proprium: qm̄ ꝓpͥuꝫ nō de pluribus ſpeciebus ſed de vna tm̄ cuius eſt ſpe cie predicat̉. Quod ſi ita eſt: vna differētia a genere. ſpēs ⁊ ꝓpa ſeiungūt̉. Accidens v̓o ⁊ differentia eadē quoqꝫ vna a genere differentia ſeparant̉: qd̓ genus ī eo quod ꝗd ſit dr̄. Differentia v̓o vel accidētia: in eo qd̓ qͣle appellantur. Has porphyrius ad conſtruēdā generis rōnē differētiaſ quā parciſſime p̄t colligit: ⁊ ipſas differentias multis modis poſteriꝰ probaturꝰ: nunc non quantum ſat eſt dicit: ſe abundantem ge neris conſtituiſſe rationem: hoc dicens. ¶ Hoc ſi ita eſt: nullo modo minꝰ aūt plus effecta eſt generis diffinitio. ¶ Perfectā plenāqꝫ ſe generis diffinitionem feciſſe dicit: qm̄ neqꝫ plus neqꝫ minus facta ſit diuiſio: ſed
equaliter ad genus pariterqꝫ compoſita. Quod quā le ſit hoc modo monſtranduꝫ eſt. Nouimus quod quo dam res que ad alia predicantur his de quibus pre dicant̉: abundant: vt genera ⁊ ſpeciēs. Namqꝫᶻ anīa quod genus eſt: de homine quod eſt ſpecies hoc abū dat qd̓ nomē generis etiam in equum atqꝫ boueꝫ at qꝫ in alia valet aptari. Ergo ſi quis ad quālibet rem abundantē fecerit: maiorēqꝫ deffinitionem: quā ip̄a res fuerit: quā definit: non erit integra propriaqꝫ de finitio ſed etiam alias quaſcūqꝫ res quibus ipſius de finitionis terminus abundabit. Maiorū igitur predi camentorum maior erit definitio. Minorum v̓o mi nor erit etiam definitio. Animal ergo quod maius ē ita definiunt. Animal eſt ſubſtantia animata ſenſibi lis. Hominem v̓o quod ab animali minus eſt: ita de finiunt. Hō eſt aīal rationale mortale: riſus ⁊ diſcipli ne ꝑceptibile. Qm̄ maius eſt aīal ab homine: maior erit aīalis definitio ab hoīs definitiōe. Plus erit di cere ſubſtantia animata ſenſibilis: quā animal rōna le ⁊ mortale. Nā ſubſtantia animata ſenſibilis: ſicut ipſum animal non ſolum hominem complectitur: ſed ⁊ equum vel bouem atqꝫ alias huiuſmodi ſpecies. ſ quis ergo ad hominem maiorem deffinitionem apta uerit: que eſt animalis: vt ita definiat hominem. ho eſt ſubſtantia aīata ſenſibilis. non eſt plena definitio nis ratio: cum equus atqꝫ bos ſubſtantia animata at qꝫ ſenſibilis eſſe poſſint: que ſpecies hoīs non ſunt. ſi quis v̓o maiori rei minorē definitionē aptauerit: cur tam ⁊ diminutam quodammodo faciet rōnē. Nā ſi ꝗs animal definire volēs dicat. Animal eſt res rōna lis riſus ⁊ diſcipline ꝑceptibilis. nō erit integra defi nitio: qm̄ ſunt quedā animalia que iſtius definitiōis rōnē ſubterfugere atqꝫ euadere poſſunt. Eſt enī aīal bos qd̓ neqꝫ rōale ſit neqꝫ riſus ꝑceptibile. Sola igi tur relinquūt̉ bene definiri: quecūqꝫ equalibus defi nitiōibus cōſtituūt̉. vbi aūt equalis definitio ſit: hoc modo poſſumꝰ reperire. Predicamēta quecūqꝫ fue rint: ſi maius predicamentū de minore aliquo predi catur: cōuerti nō pōt: vt minor de maiore predicet̉. Sēper enim maiora de minoribus: nunqͣꝫ minora de maioribus predicantur. Nam ſi quis dicat hominem eē aīal: n̄ poterit cōuertere aīal eē hoīeꝫ. Nā hō ni hil aliud quātū ad genꝰ: niſi animal ē. Aīal quātū ad ſpēs pōt eē etiā nō homo. Paria v̓o predicamenta ſemꝑ ſibi ipſa inuicē cōuertūt̉. Nā qm̄ riſibile ſolius eſt hoīs: riſibile ad hoīeꝫ p̄dicat̉: ⁊ cōuerti p̄t: vt hō ad riſibile predicet̉. Dicit̉ enī ꝗcquid eſt. hō: riſibile. Quicꝗd eſt riſibile: hō. Ergo quaſcūqꝫ definitiones cōuertere potes: ille vere atqꝫ pares ſūt: quaſcūqꝫ cō uertere nō potes: aut maiores aut mīores ſūt: pares īueniri nō poſſūt. Nā ſi dicas hominē ſubſtantiā eē aīatā atqꝫ ſenſibilē: verū ē. Itē ſi conuertas ⁊ dicas ſb̓aꝫ aīatā atqꝫ ſenſibilē eſſe hoīeꝫ: nō oīno verū di xeris. Pōt.n. ⁊ ſubſtātia animata eſſe atqꝫ ſenſibilis ⁊ hō nō eē. Itē ſi dixeris rē rōnalē mortalē ⁊ diſcipli ne capacē eē aīal: verū dixeris. Si aūt dicas atqꝫ cō uertaſ aīal eē rē rōnalē mortalē ⁊ diſciplīe ꝑceptibilē nō oīno verū dixeris. Pōt.n. eſſe aīal: ⁊ nō eſſe ra tionale ⁊ riſus capax. Ergo quotiēs ē maior definitio quā id qd̓ definitur: ſi prius dicitur id quod definit̉. ⁊ maior definitio adhibetur. vera eſſe poterit defini tio. ſi.n. priꝰ dixeris hoīeꝫ rē minorē: ⁊ ad ip̄ꝫ poſteri us adhibueris definitionē maiorē: vt priꝰ dicas hō ē ⁊ pª ſubiūgas ſb̓a aīata ſēſibilis: verū eſt. Hō enim

Prime editionis In porphi. li. i.
neceſſario ē ſubſtantia animata. ſenſibilis. Si v̓o pri dixeris definitionem: ⁊ poſtea dixeris id qd̓ diffinies vera eſſe non omnino poteſt. Nam ſi definitionē ma iorem prius dixeris: dicens ſubſtantia aīata ſenſibi lis: ⁊ poſtea rem minorem intuleris: vt dicas hō eſt: vt ſubſtantia aīata ſenſibilis hō eſt: non oīno verum eſt. Poteſt enim ⁊ ſubſtātia animata ſenſibilis eſſe: ⁊ hō non eſſe. At v̓o ſi minor fuerit definitio quā illa res que definitur. ſi prius dicta ſit definitio vera eſt: poſterius ſalſa: Nam ſi dixeris definitionem que eſt minor. res rationalis mortalis riſus ⁊ diſciplīe capax aīal eſt: vera eſt. Omnis.n. res que rōnalis ⁊ morta lis riſus ⁊ diſcipline capax: neceſſario aīal eſt. At v̓o ſi conuerteris ⁊ rem maiorem prius dixeris: poſt ve ro minorem definitionē adhibueris: vera oīno eē nō poteſt. Nam ſi dicas prius animal eſt: poſtea autem iunxeris res rationalis mortalis riſus ⁊ diſcipline ꝑ ceptibilis: non omnino verum eſt Poteſt enim eſſe animal ⁊ rationale vel mortale non eſſe. Itaqꝫ ſi ma ior eſt definitio quā res fuerit: ſi prius rem dixeris: poſtea definitionem intuleris vera eſt. Si v̓o prius definitionē dixeris: poſt rem intuleris. falſa eſt: in mi noribus vero definitionibus ⁊ maioribus rebus con tra eſt. Nam ſi definitionem prius dixeris: poſtea rē ſubieceris: vera ē. Si v̓o rē prius dixeris poſtea defi nitionem ſubieceris: vera omnino eſſe non poteſt. at vero in equalibus definitionibus conuerti cqualiter poteſt. Nam quoniam ſolius hominis hec eſt defini tio animal rationale mortale. equalis eſt hec ad ho minem definitio: quoniam non eſt cui alij poſſit apta ri. Itaqꝫ vel ſi prius definitionem dixeris: poſtea reꝫ ſubieceris: vera erit: vt eſt homo eſt animal rationa le mortale riſus ⁊ diſcipline perceptibile. Sin vero conuerteris: ⁊ prius definitionem: poſtea rem dixe ris: vt ſi dicas animal quod fuerit rōnale mortale: r ſus ⁊ diſcipline perceptibile hō eſt: hec quoqꝫ vera ē ita ſemper vt definitiones vere ſint: neqꝫ plꝰ neqꝫ mi nus in definitiōibus oportet aptari ſed equaliter de finitiones conuenienterqꝫ diſponi. Quod porhyrius ſcilicet non ignorans ait ſe neqꝫ plus neqꝫ minus effe ciſſe generis definitionem. ¶ De ſpecie. T fabius. Sequitur inquit de ſpecie diſpu tare. Dic inqͣꝫ quid ſequitur. Et fabiª: hic ¶ ¶vtopinor) ordo eſt. ¶ Species quoqꝫ multis dicitur modis. Nam ⁊ vniuſcuiuſqꝫ hominiſ forma ſpēs appellatur. Rui ſus dicitur ⁊ pulchritudo vultus: vnde pulcherri mos quoſqꝫ ſpecioſos dicimus. Dicitur ſpecies ⁊ ea que ſuppoſita eſt generi. vnde ⁊ hominem ani malis ſpeciem appellamus. cum animal ipſum ge nus ſit. ⁊ album coloris ſpeciem. ¶ Tunc ego ſpeciei quoqꝫ nomen ſicut generis equiuo cum puta. Nam ⁊ hoc quoqꝫ multifariaꝫ appellari deſignat. Dicitur enim inquit ſpecies a figura corpo ris: ⁊ ſortaſſe alia plura. De quibus quoniam nullus tractatus habebatur: iure pretermiſſa ſunt. Hic ta men a victorino videtur erratum: quod cum idem ſit cuiuſcūqꝫ hoīs ſpecies ⁊ vultus: quaſi in alia appella tione ſpeciei vultus iterum pulchritudineꝫ dixit. qua ſi non perinde pulchritudo ſit vultus: ac tota ſpecies fuerit. Nam ſi quiſpiam pulcher fuerit toto corpore: etiam vultū. ſed pretermiſſis his ad illam ſpeciē que ſub genere ponitur: atqꝫ genus efficit veniamus. nā
qꝫ vt dictum eſt ſubſtantie ipſe nullo ſpeciei nomine generiſue cenſentur: niſi quadam ad ſe inuicem col latione ſint comparationeqꝫ compoſite. Nam quod animal eſt: non iccirco genus eſt: quod animal eſt: ſꝫ iccirco quoniam hominis ſub ſe atqꝫ equi ⁊ ceterorū animantium ſpecies habet. Atqꝫ iccirco ait. Unde ⁊ hominem animalis ſpeciem appellamus: cuꝫ animal ipſum genus ſit: neqꝫ enim homo ſpecies diceretur: ſi ſuper ipſum animalis appellatio non predicaretur. Sed vt monſtraret non in vnis ſolis ſubſtantijs ge nera ſpecieſqꝫ verſari: ſed etiam in omnium predica mentorum nuncupationibus eſſe connexa: non ſolius ſubſtantie dedit exemplum ſed etiam eius quod reli quum remanſerat accidentis. Quod enim ait. Et al bum coloris ſpeciem: que ſunt in accidentis diuiſione qualitatis. Sed quoniam inter ſe quedam connexio ē ⁊ talis comparatio atqꝫ relatio: vt preter ad ſe inuicē habitudinem: genera ⁊ ſpecies eſſe non poſſint: nihi enim in eorum definitionibus concludi poteſt: niſi al terutrum nominata ſint. nam ſi ſubſtantia generis ſpecie ſuppoſita: ſpecies vero genere ſuꝑpoſito ⁊ ad ipſam predicato perficitur: non eſt dubium quoniam definire neceſſe ſit iure ſpeciem cum genere: ⁊ cū ſpe cie iure nobis genus predicare neceſſe ſit. Hec igitur etiam in generis ſubſcriptione ſeruatur deſcriptio: cum generis definitio habita eſt. Hoc enim dictum eſt tunc eſſe genus quod ad diſtantes ſpecies diceret̉ Nunc vero dicendum eſt id eſſe ſpeciem que ſub ge nere ponitur. Sed multiplex eiꝰ diffinitio haberi po teſt. Poteſt enim rurſus dici id eſſe ſpeciem: ad quā genus in eo quod quid ſit predicatur. Que res vtre qꝫ id ſignificant ſpeciem poni ſub genere. Naꝫ prima quidem definitio: id aperte deſignat. Secunda non talis eſt: quoniam ſemper minora maioribus ſuppo nuntur. Genus ab eo aliquid in eo ꝙ quid ſit predi catur: magis eſſe non dubiuꝫ eſt. Quod ſi ita eſt: nul lus eſt obſcuritatis error: quin ſpecies que minor eſt maiori ſibi generi ſupponatur. Nihil igitur hec ſecū da definitionis ſignificatio a priore differt. Si enim ſpecies ſub genere non poneretur: genus ad ſpeciem in eo quod quid ſit non predicaretur. Tertia v̓o defi nitio ſpeciei integra ratione collecta eſt: ⁊ ipſius ſpe ciei vim naturamqꝫ demonſtrat. Dicit enim ſpecieꝫ eſſe: que ad plurima numero differentia in eo quod quid ſit predicatur. Que diffinitio etiam ex ſuperio re genere debuit eſſe pleniſſima. Sed ego non quan tuꝫ caſtigata permittit breuitas explicabo. ſed prius de ipſis generibus ſpeciebuſqꝫ pauca dicēda ſunt: cū ſint quedam genera que ſpecies habeant: atqꝫ ipſa alijs generibus ſpecies eſſe poſſint: non eſt dubium ea gemina comparatiōis habitudīe fungi: vt ad alia ſpecies: ad alia genera nominentur. Sed ſi in vno fi lo atqꝫ ordine ſpeculemur: ⁊ quodcunqꝫ genus alicu ius rei repertum eſt: eius rurſus genus aliud requira mus: ⁊ rurſus aliud atqꝫ aliud iterum ſi nihil ſit qd̓ intellectus ratione conſiſtat: inexplicabilis intermi nabiliſqꝫ tractabitur. Sed quoniaꝫ multa ſunt in his ſcientie fundamenta: que nulla ratione animi in infi nitum procedentia concluduntur: dicendum neceſſa rio eſt poſſe nos aſcendentes vſqꝫ ad tale aliꝗd perue nire: cuius cum ipſum ceteris genus ſit: aliud genus inuenire non poſſumus: quod genus primū ⁊ magis genus ⁊ generaliſſimū nuncupetur. Sꝫ ſi hoc ī gene re cōtingit: vt aſcēdētes alicubi conſiſtamus: non eſt dubium quin deſcendentes iterum per ſpecies ad ali quem

Prime editionis in porphi. li. i.
quem quodammodo calcem oſſenſo termino conſi gtamus. Igitur cum deſcendentes per ſpeciem vſqꝫ ad illam ſpeciem venerimus que ſub ſe ſpecies nul las habet: illam ſpeciem vltimam ſpeciem ⁊ magis ſpeciem ⁊ ſpecialiſſimam nuncupemus. Sed quoniā ſpecies aliquorum eſt continens: ſi aliquorum ſpecie diuerentium continens eſſet: non magis ſpecies ſed genus merito vocaretur. Sed quoniam continet: ⁊ non ſpecie differentes res continet. ſimiles neceſſe ē ſibi contineat pluralitates: ſed ſi contineat pluralita tem: ⁊ maius ſemper eſt id quod continet: qͣꝫ id qd̓ continetur: de pluralitate illa ſpecies predicabitur. Appellabitur igitur: ſpecies de pluribus rebus nu mero differentibus in eo quod quid ſit. Species enī cum appellatur de ſubterioribus: ſuperiorem ſpeciē ſubſtantiamqꝫ declarat. Nam cum dicimus quid eſt cicero: homo continuo reſpondetur. Cum ergo tribꝰ modis ſpeciei facta ſit difinitio ſuperiores due non tantum ſunt ſpecieſ: ſed etiam ſubalterne ſpeciei Eſt enim ſpecies que ⁊ ipſa genus ſit. generaliſſimum enim genus ſubſtantia: ⁊ ſub eā corpus. ſub corpore animatum corpus. ſub animato corꝑe animal. ⁊ ſub animali homo. ſub homine indiuidua. Sed hanc di uiſionem plenius poſterius exequemur. Nunc auteꝫ hoc nobis tantum ſufficit. Subſtantia igitur magis genus eſt. homo magis ſpecies. Ita vt neqꝫ ſubſtan tia ſpecies aliquando eſſe poſſit nec homo genꝰ. cor pus vero animatuꝫ vel animal ad ſuperiora: ſpecies ad ſubteriora genera nominantur. Si quis ergo cor pus animatum vel animal vel hominem velit expri mere: ⁊ dicat ſpecies eſt quod ponitur ſub genere: ⁊ ad quam genus in eo quod quid ſit predicatur. hec definitio ⁊ magis ſpeciem ideſt hominem ⁊ ſub alternam ſpeciem continet.i. corpus animatum vel animal. Nam corpus animatum ⁊ animal ⁊ homo: ſub genere ſunt poſita: ⁊ ad eas omnes ī eo quod ꝗd ſit appellatur vt dictum eſt. Si quis v̓o illam ſpeciē definitione monſtrare velit: que vere ſpecies eſt. ideſt ſpecialiſſimam ſpeciem que tm̄ ſpecies: ⁊ nūqͣꝫ genus ſit: hoc modo definiet ſpeciem eſſe: que ad plu rimas res numero differentes in eo quod quid ſit p̄ dicetur. Sed hec definitio ſubalternis ſpeciebus nū qͣꝫ conueniet. Ille enim que ſubalterne ſunt ſpecies: poſſunt etiam pro generibus accipi: ſi ad ſubiecta p̄ dicentur. Quod ſi poſſunt pro generibus accipi: cuꝫ pro generibus accepta fuerint: non tm̄ ad plurimas res numero differentes predicabuntur. Sed etiam ad plurimas res ſpecie diſſerentes. quippe cum ſint genera. Sed quia hoc in magis ſpeciebus non eue nit vt aliquando de ſpecie differentibus predicen tur: hec definitio poſterior ſolius magis ſpeciei de finitio eſt. ⁊ eam cetere ſubalterne ſpecies excludūt atqꝫ reiiciunt. Quod porphirius demōſtrat. Sꝫ hec definitio eius ſpeciei eſt: que magis ſpecies dicitur. Alie v̓o definitiones erunt etiam illarum: que nō ſūt magis ſpecies. hoꝝ ergo ipſā ſubſcriptionem demō ſtrationēqꝫ clarius ſeipſum dicere promittit: cū dicit ¶Manifeſtius autem hoc fiet quod dicimus hoc modo. in omnibus predicamentis ſunt quedā ma gis generum ⁊ magis ſpecierum. ⁊ magis genera ſunt: ſupra que nullum aliud genus poterit inueni ri. Magis ſpecies rurſus. ſub qua nulla ſpecies re peritur horum interualla que poſſident. ⁊ genera
⁊ ſpecies ſunt. ſingula ſuperioribus inferioribuſqꝫ collata vt alteri genus. alteri ſpecies appellentur. ¶ Huiuſmodi ſunt inquit quedam quorum genera in ueniri non poſſunt: que ipſa merito magis genera nō minantur: quoniam maius ipſis aliquid inueniri non poteſt. Nam ſi iſta ſunt genera: genus autem omni bus ſub ſe poſitis maius eſt: at quorum genus nulluꝫ eſt: nihil eorum maius poterit inueniri. At quoruꝫ ge nus nihil poterit inueniri: merito ipſa magis genera vocitantur. Sunt auteꝫ quedam alia: que magis ſpe cies appellantur: ſub quibus non alie ſpecies locate ſunt. Nam plus videtur eſſe ſpecies. Ea integrior: ⁊ vere ſpecies eſt que genus nunqͣꝫ eſt: quā ea que ali quando genus eſſe poteſt. Quod ſi verior ſpecies eſt que ſola ſpecies nunqͣꝫ genus eſt merito magis ſpe cies appellata eſt. Igitur inter magis ſpeciem mna gis genus quod eſt interuallum: ſubalterna genera: ⁊ ſubalterne ſpecies impleuerunt. Nam ſubalterna vo camus. quecunqꝫ ad ſuperiora ſpecies: ad inferiora ꝓ generibus accipiuntur. Iccirco quoniam ſi omnes res ad inferiora componas: genera ſunt. Si ad ſupe riora: ſpecies. et ſi ad ſuperiora ⁊ īferiora eadē ducas genera ⁊ ſpecies inueniētur. Atqꝫ ideo ſubalterna ge nera ⁊ ſpecies nominata ſunt. quod filo quodam atqꝫ ordine ad inferiora compoſita genera: ⁊ ad ſuperio ra ſpecies agnoſcātur. Sed ita genera ſpecieſqꝫ eſſe poſſunt: non vt cui genus eſt: eidem iterum velut ſpe cies ſupponatur. Nam ſi(vt prius oſtenſum eſt) ſpē ſua magis genus eſt: non eſt dubium quin maior res ſub minori poni non poſſit. Atqꝫ ideo ait vt alteri ge nus: alteri ſpecies appellentur: quod nequaquā ad eā dem rem ⁊ genus eſſe ⁊ ſpecies conueniret. Dat igit̉ huius rei exemplum: quo quod dicit: facilius poſſit agnoſci. Facit igitur hanc diuiſioneꝫ. Ponit ſubſtā tiam inagis genus. ſupponitur ſubſtantie corpus ⁊ ī incorporeum. Corpori animatum corpus ⁊ inanima tum. Animato corpori animal ſenſibile: ⁊ animal inſē ſibile: vt ſunt oſtrea vel conchilia: vel echini: vel ar bores: ⁊ alia huiuſcemodi: que viuendi animam ha bent: non etiam ſentiendi. Sub animali: animal ra tionale: ⁊ irrationale. Sub rationali: mortale. ⁊ im mortale. Sub mortali homineꝫ. Sub homine ſingu los homines: hoc eſt corpora indiuidua: ciceronē vir gilium ſcilicet: ⁊ eos qui iam in partes ſunt ſinguli. Subſtātia ergo que prior eſt: magis generis loco ac cipitur. Genus enim ſolum non etiam ſpecies eſt: qd̓ nunqͣꝫ ei genus ſuperius inuenitur. Homo vero ſo lū ſpecies eſt. Nullas enī alias ſpecies ſub ſe coercet. Singuli enim homines non ſpecie ſed numero diffe runt. Corpus v̓o quod pridem ſub genere poſuimus ideſt ſubſtantia: ad ſubſtantiam quidem ſpecies: ad animatum corpus genus accipitur. Animatum auteꝫ corpus ad corpus ſpecies eſt: ad animal genus. Ra tionale item animal mortalis genus eſt: ſpeciēs ani malis. Mortale autem genus hoīs eſt. ſpeciēs rōalis animalis. hō aūt quod ſuꝑ indiuidua eſt: nihil de ge neris natura ſortitus ē: ſed tantū ſola ſpeciēs appel latur. Sed hanc diuiſionem ſicubi in alijs rebus trāſ ferri ⁊ aptari placet ita cōſiderandū eſt: vt ꝗcꝗd fue rit: cuius genus inueniri non poteſt: magis id genus appellet̉. Et ꝗcquid cuius nulla ſpecies fuerit.i. vt ſu per indiuidua collocetur illaꝫ magis ſpeciē eſſe. Opꝫ enī ſi qd̓ genus ſit: ſuper diſſerentes ſpecie res poni.

De predicamento ſubſtantie Genus Sbſtātia gn̄aliſſimum D4. V Dr̄a Incor Dr̄a porea Coſtitutiua Cor S Sb̓alt̓nū Spēs ſb̓aſ 8 D. 4x Anima Inani Dr̄a/ Dr̄a tum matum Couſſitutis Aiuens gͣ ſb̓alt̓nū Spēs ſb̓al̓ D x ſ Inſenſi Dn(ſriſui Dr̄a bile Cōſtitutit Sͣ ſb̓alinū Spēs ſb̓al̓ Cxe Inratio Dr̄a Dr̄a le nale Cōſtitutiua Homo Species ſpāliſſima CAtrcrc Leo Indiuidua Suppoſita ſingularia Iſte hō Aliꝗs hō Sor. pla. Aliꝗs aſinꝰ brunellꝰ iſte aſinꝰ
Qd̓ aūt magis ſpēs. nō ſuꝑ ſpē res differētes ponit̉: nūqͣꝫ digne genꝰ poterit appellari. Ergo qm̄ quēad modū qd̓ ſuꝑiꝰ genª ſuꝑ ſe genꝰ nō hꝫ: magis genus dicit̉ ita ſpēs qm̄ ſub ſe ſpeciēs nō hꝫ ſꝫ tm̄ īdiuidua merito magis ſpecies appellat̉. Illa aūt que ī medio poſita ſunt. nō eiuſdē ſunt habitudinis: Nā qm̄ ſpēs eſſe poſſūt: non ſūt magis genera: ⁊ qm̄ genera eſſepoſſūt: iccirco nunqͣꝫ magis ſpēs predicātur. Nam illis que ſuperſūt ſpecies ſunt: illis vero que ſubſunt loco generis p̄ponūt̉. Cū igitur due forme ſint oīum rerū: aut vt genera p̄ponāt̉: aut vt ſpecies ſupponā tur: ſūmitates.i. generaliſſimū genus. ⁊ ſpecialiſſima ſpecies: ſingulas tm̄ cōtinēt habitudīes. Illud vt tm̄ genus: nūqͣꝫ ſpecies videatur: illud vt ſola ſpēs: nūqͣꝫ etiam

Prime editionis in porphi. li. i.
etiā genus appelletur. Subalterna v̓o que media ſūt duas formas habent.i. vtraſqꝫ. Namqꝫ vt frequen tius inculcatuꝫ eſt: ⁊ generis quodammodo parente lam: ⁊ ſpeciei deriuationem ſortita ſunt. Nec hoc for taſſe nos turbet: quod ſpecies ſpecialiſſima habꝫ ali quid ſub ſe. Namqꝫ homo cum ſit magis ſpeciēs: ha bet ſub ſe ſingulos homines. Hec enim quāuis indi uiduis ſuperſit: nunqͣꝫ formaꝫ ſpecialitatis īmutat. Cum enim ſub ſe indiuidua habeat: que contineat: ⁊ que ſub ſpecie vera ſint: ⁊ nulla ſubſtantie proprieta te diſcrepent: ſpecies eorum vocatur que continet. Ita homo ⁊ animalis ſpeciēs dicitur: quia continet̉ ⁊ hominuꝫ ſingulorum ſpecies eſt: quia eos continet: qui nulla unqͣꝫ ſpecie diſcrepabūt. Diffinitio igitur magis generis. magiſqꝫ ſpecierum talis eſt. Magis genus eſſe dicitur: quod genus ſemper ſit nunqͣꝫ ſpēs ⁊ quorum ſuperius nullum genus ſit. Rurſus magis ſpecies eſt: quod ſpecies ſemper ſit nunqͣꝫ genus. Et iterum que nunqͣꝫ diuiditur in. ſpecies: ⁊ que ad plu rima numero differentia in eo quod quid ſit predica tur. Illa v̓o alia: ut ſepe dictum eſt: ⁊ genera ⁊ ſpēs eſſe poſſunt: ſuperioribus ſcilicet inferioribuſqꝫ colla ta. hoc autem attentiſſime reſpiciendum eſt: quod ī diuerſis longe nationibus in eo genere: ubi ex ſāgui ne aliqua cognatio deducitur: diuerſaruꝫ cognatio nū gens ad unuꝫ caput generis deduci poteſt. Nāqꝫ romāi a romulo ſunt: romulus autem a marte mars a ioue: poterit gens romanorum ad iouem duci. Itē quoniam athenienſes a minerua: minerua a ioue po teſt athenienſium gens ad eundem iouem uelut ad originem deduci. Item quoniam perſe a ſole: ſol au tem a ioue: poſſunt perſe quoqꝫ ad eundem iouē ue lut ad originem propriā deduci. Ita diuerſiſſime gē tes ad unius cognationem erigi poſſunt. Quod ideꝫ ſpeciebus generibuſqꝫ non fit. Nunqͣꝫ enim diuerſa genera ſub vno genere poterunt accōmodari. Ariſto teles enim primorum generum predicamenta deceꝫ conſtituit: que velut aliquis fons: ita ſubterioribꝰ oī bus ortum quodammodo nationemqꝫ profulſerint. Hec igitur decem predicamenta: quoniam genera liſſima ſunt ⁊ ſuperius eis nullum aliud inueniri ge nus poteſt: ad vnum genus reduci non poterūt. Qd̓ ſi decem genera prima ad vnum genus reduci nō po terunt: nec vlla que ſunt ſub eiſdem generibus: ideſt ſpecies ſubalternaqꝫ genera: ad vnum genus aliquā do poterunt applicari. Nam ſi prima eorum genera ad vnum ſuperius duci non poſſunt: non eſt dubiuꝫ: quin ea ipſa que ſub ipſis ſunt: ab vno genere coer ceri contineriqꝫ non patiantur. Nam ſi ſubſtantia: qͣ litas: ⁊ quantitas: ⁊ cetera ſub alio communi gene re poni non poſſunt: quod ipſa magis ſunt genera: nec quicquid ſubſtantia fuerit.i. ſub eodem genere animal vel homo: vel item ſub qualitate vel quanti tate: ad aliquid genus commune ſe poterunt applica re. Nunqͣꝫ enim inueniri genus poterit: quod hec decem genera ſolitario ⁊ proprio intellectu intra ſe poſſit veluti ſpecies cōtinere. At dicat quis. Hec oīa decem genera: ſi vere ſunt: ſubſiſtentia quodammo do vel entia dici poſſe. flexus enim hic ſermo eſt ab eo quod eſt eſſe: ⁊ in participii abuſione tractum ē ꝓ pter anguſtationem latine lingue compreſſionemqꝫ. Hec igitur vt dictum eſt entia poſſunt appellari. Et eas hoc ipſum.i. eſſe genus eoruꝫ fortaſſe dici vi debitur. ſed falſo. Nanqꝫ omnia que inter ſe equiuo ce nominantur: nunqͣꝫ eiuſdem continentiaꝫ generis
ſortiuntur. Quippeº quorum ſubſtantia diſcrepat: non eſt dubium: quin generis quoqꝫ ipſius definitio diſcrepabit. hec autem vt entia nominentur: non vni uoce ſed equiuoce predicantur. Nam quoniā ſubſtan tia ens eſt: ⁊ item qualitas ens: ſiquis rationem defi nitionemqꝫ ſubſtantie ⁊ qualitatis dixerit: eadeꝫ na tura vtriuſqꝫ non poterit conuenire. Non eſt dubiū quin ſubſtantia ⁊ qualitas non vniuoce ſed equiuoce predicentur. Quod ſi equiuoce predicantur: ſub eiuſ dem generis fonte poni non poterunt. Non eſt igi tur in generibus ſpeciebuſqꝫ aliquid genus ſolum: quod poſſit diuerſa rerum genera coercere. Tūc fa bius. Abundanter hec inquit omnia: ⁊ de his ipſis re bus frequentius inculcatum eſt. Sed perge ad ſequē tia. Faciam inquā. Hec enim vt arbitror ſequuntur ¶ Ergo decem genera conſtituit ariſtoteles in pre dicamentis: que magis genera ſunt. At vero ille q̄ magis ſpecies ſunt: ſemper in plurimo quideꝫ nu mero ſunt: non tamen in infinito. At vero indiui dua que ſub magis ſpecie ſunt: infinita ſunt ſemꝑ. ¶ Hoc enī dicere vult qd̓ multo plures ſpecies ſunt quam genera. habet enim genus ſub ſe plurimas ſpe cies ⁊ quoniam decem genera omnium reruꝫ prima ſūt: ſpecies ſpecialiſſime n̄ ſolū dece ſūt ſꝫ plures: nō tamen infinite. Indiuidua v̓o q̄ ſub magis ſpeciebꝰ ſunt: infinita ſūt ⁊ eorū intelligētia nulla vnqͣꝫ capi poteſt. Que enim infinita ſunt: nullo ſcientie termi no concluduntur. Igitur omnis nobis diuiſio omniſ qꝫ ſcientia: a magis generibus per ſubalterna gene ra vſqꝫ ad magis ſpecies deducatur. Ibi enim conſi ſtentes integram ſuperiorum ſcientiā accipere poſſu mus ac retinere. Si quis autem indiuidua uelit ſciē tia diſciplinaqꝫ comprehendere: fruſtra laborabit. ſꝫ ita iubemur a magis generibꝰ uſqꝫ ad magis ſpecieſ per interualla media diſcurrere: ut ſpecificis differē tiis diuidentes ſubalterna genera uſqꝫ ad magis ſpe cies deſcendamus. Specifice autem differentie ſunt que ſpeciem quamcunqꝫ declarant. Declaratur autē ſpecies differentiis hoc modo. Siquis eniꝫ dicat ſub ſtantiam: vt ponat ſub ſubſtantiā corpus. ſub corpo re animatum corpus: ſub animato corpore animal̓: ſub animali rationale animal. Sub animali rationali mortale. omnes has ſpecies que ſunt ſubſtantie: cuꝫ pro differētiis poſuerit: hominis ſcilicet ſpecies infor mabitur. Nam corpus animatum ab inanimato cor pore differentia eſt. Porro autem animal ab inſenſi bilibus: ⁊ ratiōale ab irrationale: ⁊ mortale ab īmor talibus differentie ſunt: hec igitur omnia cum iunxe ris: vnam ſpeciem declarabis. i. hominem. Nam cum dicit corpus animatum: animal rationale ⁊ mor tale que ſcilicet differentie in ſubalterno ordine ſibi ſuppoſite ſunt. hominem demonſtraſti. Sunt quedā alie differentie: que tales ſunt: ac ſi dicas animal rhe toricuꝫ: quod ſolus homo rhetor poſſit eſſe. Sed hec differentia non perſpicax differentia ē ⁊ ſubſtantiaꝫ hominis: naturamqꝫ non perficit ſed tantum artem quandam ſcientiāqꝫ cōmendat. Ille igitur in diuiſio nibus differentie ſpecieſqꝫ proſunt: ex quibꝰ illa que dicitur magis ſpeciēs informatur: ⁊ hec vocatur ſpe cifica differentia: que magis ſpeciem poſſit efficere. Ergo cum per hec deſcenſuꝫ fuerit ad magis ſpeciēs relinquēda ſunt ſub magis ſpeciebus indiuidua: nec eorum eſt aliqua ſcientia requirenda. Nam illa non ſolum infinita ſunt ſed etiam quecunqꝫ in ſeſe conti

Prime editionis in porphi. li. i.
nuerint infinita ſunt: rhetorica enim ſpecies eſt Sꝫ cuꝫ venerit in ſingulos hoīes: tunc per ſingulos ⁊ in finitoſ diuiſa etiā ſingula fiet ⁊ inſinita. Si enī oēs ꝙ cunqꝫ ſunt vel fuere numerentur rhetores: nullus vn qͣꝫ huiuſce numerationis finis erit: cum preſertim etiaꝫ per infinita tempora in futurum ſinguli homi nes rhetores eſſe poſſint. Hic fabius. Hoc igitur in quit erat: quod ait. ¶ Porro autem vel artium vel diſciplinarum cuꝫ indiuidua per ſingulos homines eſſe ceperint: ra tionem ad percipiendum capere vel habere omni no non poſſunt. ¶ Et ego. Hoc inquam eſt qd̓ cum artes vel diſcipli ne: que in ſua ſpecie vna an̄ collecta fuerint: in indiui dua venerint.i. per ſingulos hoīes: in infinitam mul titudinem innumerabilēqꝫ ſeſe diſpertiunt. hoc aūt idcirco euenit. quod hec eadem ratio eſt: quam por phirius ipſe dirigere non neglexit. Genus enim cuꝫ vnū ſit plurimaruꝫ ſpecierum progenitiuuꝫ eſt. Nā qꝫ ſub vno genere plures ſpecies inueniuntur. Idcir co quoniam ſpecies genus illud vnde profluunt: in plurima ſegregant atqꝫ diſpertiunt. Genus autem plurimas colligit res: ſicut ipſum a plurimis iterum ſpeciebus diuidit̉ Namqꝫ homo coruus ⁊ equus: que ſunt ſpecies: quantuꝫ ad animal: equaliter animalia ſunt. Ita enim nomen animalis omnes ſuas ſpecies intra ſe continet. Quod ſi ⁊ in homine. animalis no men eſt: ⁊ in coruo: ⁊ in equo: non eſt dubiuꝫ quoniā illud genus. quod ſub ſe ipſum ea continet ſpecies diuiſe inter ſe diuidant multiplicentqꝫ. Colligit igi tur genus ſpēcies in ſe: ſpecies vero genus ipſum ſuaptē natura diſpertiunt. Eſt igitur genus collecti uum ſpecierum ſuarum. ⁊ quodammodo adunatiuū Species v̓o diuiſiue generis quodammodo multipli catiue. Igit̉ ꝗcūqꝫ ad magis genera aſcēditioēꝫ ſpe cierum multitudinem per genera colligit adunatqꝫ. Cum v̓o a magis generibus vſqꝫ ad magis ſpecies decurritur. omnis vnitas generum ſuperiorū in mul tifidas ramoſaſqꝫ ſpecies ſegregabitur. Quod auteꝫ ait multitudo capienda. perinde eſt ac ſi diceret: mul titudo facienda eſt. nam cum diuidis genus in ſpēs: eaſdem ſpecies multas eſſe accipis. quas tu idem feci ſti. Species quoqꝫ ab hac generis adu̓atione ac quo dammodo collectione non diſcrepant: Namqꝫ ⁊ ipſe infinitatem indiuiduorum ad vnaꝫ reuocant formā. Singulorum enim hominum ſpecies que eſt homo: collectiua eſt: hoc modo. Ad hominis enim ſpeciē cū cti ſinguli homines vnus homo ſunt.i. prima ſpecies que nos continet̉ coercetqꝫ. Porro autem ipſa ſpēs in nos multos ſciſſa diuiditur. Omne enim quod ſin gulum eſt atqꝫ indiuiduum: illud vnde naſcitur diui dit. Omne quod non eſt ſingulum atqꝫ non īdiuiduū ſed diuidi poteſt: non per ſeipſum magis diuidit ſub teriora. quā colligit. His igitur expeditis: conſtat ge nus plurimarum ſpecierum eſſe genus: ⁊ ſpecieꝫ plu rima ſub ſe indiuidua coercere: Nam ſi qua ſunt ſub teriora illa que ſunt ſuperiora diſpertiunt: ⁊ in multi tudinem diſſipant diuiduntqꝫ: Quare non eſt dubiū quin ſuperiora ſemper inferioribꝰ pauciora ſint. Pre dicamenta vero aliud de alio: vel ad ſe inuicem que torquentur: hoc modo ſunt. omnis eniꝫ res aut ma ior erit: aut minor: aut equa: omne quod eſt maius: de minore poterit predicari. Minꝰ v̓o de maiore nō dicitur. Nam quoniam animal eſt ⁊ homo ⁊ equus:
ad aninial hominem ſi predicare volueris: tantū he conuenit predicatio: quantum conuenit animal eſſe hominem. Age enim: conuerte ⁊ dic hoc eſſe animal quod hominem. Quantum igitur pars eſt animalis: que hominis ſpeciem cōtineat: tantuꝫ animal homo eſt In illis autem alijs partibus animalis que aliud cōtinēt quā eſt ſpecies hominis: appellatio non con uenit. Nam ſi dicas animal homo eſt: quod homo in illa parte in qua equus eſt animal ⁊ coruus: iſta talis predicatio non aptatur. Atqꝫ ideo vniuerſaliter non conuertuntur. Nā ſi dicis omnis homo animal verū eſt. Si dixeris omne animal homo eſt: falſum eſt. qd̓ ſi maiora de minoribus predicantur: quia omne mi nus in ſe continent: ⁊ minora de maioribus idcirco non predicantur: quia maiora minoris diffinitionem ſuperuadunt: ⁊ quodāmodo exuperant: non eſt du bium quin illa que ſunt equalia ſibi: poſſint ipſa cor uerti: Equalia autē ſunt illa que neqꝫ mīora neqꝫ ma iora ſunt.i. vt ſi in quamlibet ſpeciem opponantur: ⁊ omni illi ſpeciei adſint: nulli ⁊ alij: nam omnis homo riſibile eſt: ⁊ nulla alia ſpecies riſibili: poteſt proprio nuncupari. Atqꝫ ideo quoniam. equalia ſūt: cōuertur tur. Dicis enim quid eſt homo. Riſibile: quid eſt riſi bile. homo. ⁊ item. quid eſt hinnibile: equus. quid eſt equus hinnibile. Quod ſi ſemper maiora de minor bus predicantur: ſuperiora neceſſe eſt genera eſſe: ⁊ omnia ſubalterna minora fiunt. Quod ſi ſubalterna omnia minora ſunt: non eſt dubium: quin ſi quis per ſubdiuiſionem deſcendat ad vltimam ſpeciem: quod cunqꝫ genus de vicinis ſibi predicabit̉ etiā de ſubal ternis. namqꝫ ſubſtantia habet ſibi vicinuꝫ ad ſubte riora genus. Ad ſe v̓o ſpeciem: quod eſt corpus. De hoc igitur ſubſtantia predicatur. Si quis enim inte roget: quid eſt corpus: dicitur ſubſtantia. ſub corpo re vero eſt animatum corpus: ⁊ ſub eo animal. Ergo quoniā ſubſtantia iccirco predicatur de corpore: qꝛ il li ē ſuperior: neceſſe eſt quibus corpꝰ ſuperius fuerit eiſdē etiā ſit ſubſtātia ſuperior. Nam ſi corpꝰ p̄dica tur de animato corpore ⁊ de animali: predicabitur ē ſubſtātia de aīato corpore. ⁊ de animali. Sic igitur quecūqꝫ ſuꝑiora fuerīt de ſubterioribus nō ſolū ſibi vicinis: ſed etiam lōge ſubterioribꝰ p̄dicantur. Nam ſi maiora ſunt his que ſibi vicine ſunt ſpeciebus: mul to maiora erunt etiam iliis quibus vicine ſpecies fue rint ampliores: ergo de quibuſcūqꝫ ſpecies predicat̉ de ipſis predicabitur ⁊ illius ſpeciei genus. Nam ſi ſpecies aliqua alicui maior eſt: multo genus ſpeciei ipſius illa re qua ſpecies maior eſt: maius erit. Atqꝫ ita ad id predicabitur quemadmodum ipſa ſpecies antea predicata eſt. Quod ſi ita eſt: non eſt dubium quod genus quoqꝫ generis illius quod ad illud ad qd̓ ſpecies p̄dicabatur: poterat predicari etiā id quoqꝫ de eo de quo ſpecies ⁊ genus ſpeciei predicabatur: predicari poſſe. Nam ſi quis dicat ciceronem eſſe ho minem cum animal hominis genus ſit: non erit ab ſurdum ciceronem animal predicari. ⁊ cuꝫ animalis ipſius ſubſtantia genus ſit non erit incōuenies cice rōnem ſubſtantiam predicari: quoniaꝫ que ſuperſūt de ſubterioribus predicantur: ⁊ que ſubteriora ſunt ſi qua alia ſibi ſubteriora habeāt: illud primum genꝰ habebunt etiam iſta ſubteriora: ⁊ de his conuenien ter predicabitur. Igitur ſpēs de indiuiduo predicat̉ vt maius: magis genus vero de oībus ſubalternis: ⁊ de magis ſpecie predicatur. equo enim modo dicitur ⁊ corpus ſubſtantia: ⁊ animatū corpus ſubſtantia: ⁊ ſenſibile

Prime editionis in porphi. li. i.
ſenſibile corpus ſubſtantia: ⁊ ratiōale animal ſubſtā tia: ⁊ mortale ſubſtantia: ⁊ hō ſubſtantia: ⁊ de ipſis etiam magis genus indiuiduis predicatur: vt dictum eſt: poteſt eniꝫ cicero dici ſubſtātia. Species v̓o ſola de nullis alijs niſi de indiuiduis predicatur: vt predi ctum eſt. Indiuidua autem ipſa de nullo alio predicā tur niſi de ipſis.i. ſingulis. Natura autē indiuiduoꝫ hec eſt: quod proprietates indiuiduorū in ſolis ſingu lis indiuiduis conſtant: ⁊ in nullis alijs tranſferuntur atqꝫ ideo de nullis alijs predicantur. Ciceronis eniꝫ proprietas cuiuſlibet modi fuerit: neqꝫ in catōneꝫ ne qꝫ in brutum neqꝫ in catullam aliquando conueniet. At v̓o proprietates hominis que ſunt: id quod ratio nale: mortale: riſibile. pluribuſ ⁊ omnibus indiuiduis poſſunt ⁊ ſingulis conuenire. Omnis enim homo ⁊ ſingillatim indiuiduus ⁊ rationalis eſt: ⁊ mortalis: ⁊ jenſibilis: ⁊ riſibilis. Atqꝫ ideo illa quorum proprieta tes poſſunt alijs cōuenire: poſſunt de alijs predicari. Vorum āt quoruꝫ proprietas in alijs non cōuenit: ni ſi ipſis tantum indiuiduis ſingulariter: de aliquibus alijs preter ſe ſingulariter predicari nō poſſunt. Re petendum eſt igitur: quod omne indiuiduum ſpecie cōtinetur. Species v̓o ipſa coercet̉ a genere: ⁊ vnū quaſi omnium corpus magis genus eſt ⁊ nunquam ē pars. indiuiduum v̓o pars ſemper eſt nunqͣꝫ eſt totū Species autem ⁊ pars ⁊ totum merito nūcupatur. nam ad genus pars eſt: ad indiuidua totum: diuidit enim genus(ut dictuꝫ eſt) ⁊ indiuidua colligit. Sed ſpecieſ pars eſt alteriuſ.i. generis. Totum v̓o non eſt partis ſed partium. Namqꝫ genus ⁊ vnum eſt: ⁊ plu res ſpēs vnius rei.i. vniꝰ gn̄is ſpecies pars ē. Et qm̄ indiuidua plura ſunt ⁊ infinita ſub vna ſpecie qua i la indiuidua colligit. Species illa non eſt vnius totū ideſt non eſt partis totum: ſed plurimorum ideſt par tium: plures enim partes ſub ea indiuiduorum ſunt quarum totum ſpecies.i. homo appellatur. Sed de genere ⁊ ſpecie ſufficienter dictum eſt. Et quoniam matutine ſalutationes vocant. in futuras noctis vi gilias quod eſt reliquum tranſferamus. ¶ Explicit editionis prime liber primus. Incipit Secū dus de Differentia. Ulta nobis a parente natura excelſius qͣꝫ ceteris animantibus grauia illuſtria ¶ S qꝫ conceſſa ſunt. Que nos ita quaſi que QV dam benigna artifex humanitatis exco luit: ut primum nobis reputandi conſi derandiqꝫ animos rationemqꝫ concede ret. poſt v̓o rōne reperta proloquendi conferret vſus Sed qͣ natura nos nō corporis ſenſibus a beluis ſed mentis diuinitate diſtare conceſſit: cum ſibi adiunxe rit ⁊ a ſue viuacitate nature non diſceſſerit tunc ſi cut ipſa eſt eterni generis: ita quoqꝫ famam in poſte ros vitamqꝫ glorie infinitiſſimis temporibus coeqͣt. Sin v̓o ſe prauis libidinibus corporis obnoxiā mēs berdendam corrumpendamqꝫ permiſerit: naturam corporis ſequitur. Naꝫ nihil eius viuacitatis poſt cor pora remāet: cui omnis labor ⁊ ſtudium d̓ rebus cor poris atqꝫ in corpus impenſum eſt. Quare aduerten dum eſt: vt nos meliores accuratioreſqꝫ reddamus non ea re qua pecudibus nihil diſtare poſſimus. Sed quo celeſtiuꝫ virtutuꝫ ſimilitudine eternitatis gloriā factis egregijs dictiſqꝫ mereamur. Sed de his alias nunc ad propoſitum reuertar. Cuꝫ igitur alterius no ctis cōſueta lucubratio vigilieqꝫ veniſſent: credo he ſterne rōnis ſubtilitate captus vel qua ipſe eſt cupiditate diſcendi audiēdiqꝫ ſtudio vigilantius: quaꝫ nū qͣꝫ ſurrexerat: fabius ad me ꝑrexit. Qui poſtqͣꝫ con ſalutatus: ſequentis a me operis promiſſaꝫ continua tionem repoſceret. faciam inquaꝫ non inuitus: quip pe cum nec mihi ſit in vita quicqͣꝫ melius agere: ⁊ tu hanc mihi incunditatem ſtudio tuo augeas: quod mi hi perquam gratiſſimum eſt. Placuit igitur ut quo niam heſterna diſſertio ſpeciem explicuerat: alterius expoſitionis principium de ſequenti differentia ſume retur. Hic fabius. Uberrime inquit a te heſternis vi gilijs de generibus ⁊ ſpeciebus expoſitum ē. Sꝫ(ut dici audio) ſubtilior differentijs tenuiorqꝫ tractatus eſt non inquam immerito: Nam varie accepte diffe rentie varias habebunt etiam poteſtates. Erunt nā qꝫ alias genera: alias ſpecies: alias v̓o differentie. ſꝫ hoc poſtea demonſtrabitur. Nunc vero ita(vt arbi tror) textus eſt: ¶ Omnis differentia ⁊ communiter ⁊ proprie ⁊ magis proprie dicitur ¶ Differentiā quoqꝫ multis appellari modis deſignat Dicit autem tribus his modis fieri differentiam: cū aut cōmunes ſunt: aut proprie: aut magis proprie. cō munes ſunt: quibus omnes aut ab alijs differimus. aut a nobiſipſis. nam ſedere vel ambulare vel ſtare differentia ē. nam ſi tu ambules: ego vero ſedeam: in ſitu ipſo atqꝫ ambulatione differimus. Et item ego cum nunc ſedeo: poſtea v̓o ſi ambuleꝫ: cōmuni a me ipſo differentia diſcrepabo Proprie v̓o ſunt que vni uſcuiuſqꝫ indiuidui formam aliqua naturali proprieta te depingunt: vt ſi quis ſit ceſijs oculis: vel criſpo ca pillo. Et enim propriā vniuſcuiuſqꝫ ſinguli hoīs ſunt quoquomodo. iſta naſcuntur. Magis proprie ſunt: q̄ in ſubſtantia ipſa permanent: ⁊ totam ſpeciem diffe rentie deſcriptione permutant: vt eſt rationalis vel mortalis hominis differentia. Horum autem com munes ⁊ proprie differentie ſub eadem ſpecie ſingu los a ſe faciunt diſcrepare: illa propriis differentijs: illa cōmunibus. Magis proprie v̓o totam naturam cuiuſlibet ſpeciei ſubſtantiamqꝫ ꝑmutant: ⁊ ab alijs ſpeciebus ſegregant atqꝫ diſpergunt. Harum ergo cōmunes ⁊ proprie differentie quoniam ſpeciem non permutant: ſed formam quodammodo ⁊ habitudinē ſolam faciunt diſcrepare: alteratum facere dicuntur .i. non integrum alterum facere.i. nō integre permu tare: Sed quodammodo diſcrepantiam diſtantiam qꝫ ideo non vocantur alterum facientes.i. permutan tes. Sed magis alteratum.i. non integrum alterum facientes. Illa v̓o tertiā.i. magis propria. quoniam ſubſtantialis eſt: ⁊ ipſius ſpeciei inſerta nature: alte rum facit. Nam quoniam homo atqꝫ equus quantū ad id quod aīalia erant: vna illis erat ſubſtantia: ve niens rationale diſgregauit omnino ſpeciem: ⁊ fundi tus alteram fecit. Ergo cōmunes ⁊ proprie differen tie alteratuꝫ facientes vocantur. Magis proprie au tem alterum facientes. Conſtant igitur differentia rum alias facere alterum alias alteratum. ille que fa ciunt alterum: ſubſtātiales ſunt: ⁊ omnes naturam ſpeciemqꝫ permutant: ⁊ ſpecificales predicantur: va let enim quālibet ſpeciem conſtituere: ⁊ ab alijs om nibus ſegregare: ⁊ eius formam naturamqꝫ compo nere. Nam ſi dicas mortale ⁊ rationale differentias ⁊ eas animali ſupponas: non eſt dubium quin cum hominis ſpeciem facias: ſpeciei huius ſint perfectri ces. atqꝫ ideo ſpecifice nominantur: quod ⁊ permu

Prime editionis In porphi. li. ii.
ſpeciei conſtituūt. Ille vero alie nihil aliud efficiūt ni ſi alteratum quippe cum aut proprietatꝭ quadam for me alius diſtet ab alio: aut aliqua habitudine ⁊ diſ poſitione aliquid faciendi. Illa igitur magis propria differentia: quam ſpecificam nominamus: ſola pote rit in generis diuiſione congruere. Et enim cetere ni hil ad ſubſtantiam: ſed ad quandam quodammodo eiuſdem ſimilitudinis diſcrepantiam diſtantiamqꝫ ponuntur. Nihil enim in illis preter alteritateꝫ ſolaꝫ reperire queas quippe que non conſtituunt ſpecies ſed conſtitutas etiam ⁊ effectas magis proprijs ſuis qualitatibus ipſe diſcriminant. Quod autem dicit. ¶ Repetenti. nunc a ſuperioribus dicendum eſt. Differentiarum alias eſſe ſeparabiles: alias eſſe inſeparabiles. ¶Hoc eſt quod hic nunc diuiſio alia rurſus aſſumit̉. Nam cum prius differētiam in tribus partibus ſepa ret: ⁊ poſtea tres illas in duarū tantum numerum qͣ litatemqꝫ colligeret: vt alias alteruꝫ facientes eſſe di ceret: alias alterantes: ipſarum rurſus trium tertia ſumitur facienda diuiſio: Dicit enim alias eſſe ſepa rabiles alias inſeparabiles: ⁊ ſicut in priore diuiſione alteratū facientes due fuerunt cōmunes ⁊ proprie. ſola v̓o magis ꝓpria remanſerat que alterū faciebat eodem nunc etiam modo inſeparabilibus ⁊ in inſe parabilibus cōmunis tantum ſeparabilis Alie v̓o differentie vtreqꝫ vt ceſitas oculorum vel flaua ceſa ries: vel corporis proprietas: que ſunt proprie dif ferētie: vel certe rationabilitas vel mortalitas: que ſunt magis proprie differentie: poſſunt nunqͣꝫ ab ho minis ſpecie ſegregari. Sedere v̓o vel currere: que cōmunes ſunt ſeparant̉ a ſingulis: ⁊ item rurſus ad duntur. Earum v̓o que ſunt inſeparabiles: alie per ſe veniunt: alie vero per accidens. Et ille v̓o que per ſe veniunt: a magis propriis manant. Ille que per acci dens: a ſolis propriis effunduntur. Et inſeparabile ac cidens eſt: quicquid per inſeparabilem propriam diſ ferentiam vnicuiqꝫ ſpeciei contigerit. Sed quāquam propria ⁊ magis propria inſeparabiles differentie ſint. nunqͣꝫ tamen illam ſuperiorem formam natu ramqꝫ commutant. Nam magis propria ſemper al terum: propria vero ſolum ſemper efficit altera tum: Huc accedit quod inſeparabiles proprie poſſūt alicui plus minuſue cōtingere. Inſeparabiles magis proprie nec cumulis intentionis augentur: nec im minutione decreſcunt. Poteſt enim alius procerior alius fuſcior: deductioribꝰ alius capillis: alius flauio ribus naſci: q̄ ſunt inſeparabiles proprie differentie. At v̓o magis propria.i. ratiōale: neqꝫ pluſ neqꝫ minꝰ admittit. Oēs enim hoēs in eo quod homines ſunt. equaliter ſunt rationales atqꝫ mortales: Nā ſi genus plus minuſue eſſe poſſit genus: poſſunt etiam differē tie vel intentione creſcere. vel remiſſione decreſcere Nam quoniam animal nō eſt plus homini quā equo neqꝫ equo pluſqͣꝫ ceteris: equaliter ſubiectis omnibꝰ genus eſt. Sic ſpecieꝝ differentie quas ſpecificas ap pellamus: magis minuſue non capiunt. Nā ſi animat rōnale mortale huius hominis diffinitio eſt: ⁊ homi num nihilominus ſingulorum: non eſt dubium quin hec diffinitio ad oēs hoīes ſingulos equaliter ſemꝑ aꝑtētur: ⁊ nulli neqꝫ plus neqꝫ minus cōuēiat: Qd̓ ſi ita eſt: ꝑtes quoqꝫ totius diffinitiōiſ qͥ ſūt differentie tales erunt: vt nulli neqꝫ plus neqꝫ minus ſed equali ter ſemper ⁊ cōuenienter aptent̉. Partes autem hu ius definitionis ſunt ratiōale ⁊ mortale. Rationale
igitur ⁊ mortale: que ſunt magis ꝓprie differentie plus minuſue nō capiūt. Ab hac igitur.i. ſeparabiliū inſeparabiliumqꝫ differentiarum diuiſione. tribus modis differentias ſpeculamur. Nam aut ſeparabi les ſunt: aut īſeparabiles. Inſeparabiliuꝫ v̓o aut per ſe veniunt aut per accidēs. Que per ſe veniunt alie ſunt que genus diuidunt: alie que ſpeciem informant atqꝫ conſtituunt. Sed de ſuperioribus prius dictum eſt. Nunc autem de his que genus diuidunt: ⁊ ſpeciē conſtituunt diſſeramus: Omnis quecūqꝫ fit generuꝫ diuiſio in ſpecies: ſi earum ſpecierum alia ſubdiuiſio fiat: ⁊ a magis generibꝰ per ſubalterna genera vſqꝫ ad magis ſpecies decurratur: gemina in his erit du plexqꝫ diuiſio. Namqꝫ ſi contrarias ſpecierum diffe rentias reſpicias: generum eſt diuiſio. Si ſubalterno rum generum: ſit ſpecierum conſtitutio: Si eniꝫ ge nus diuidamus.i. ſubſtantiam. vt iam ſpeciei diſpu tatione diuiſa eſt: ⁊ ſit ſubſtantia: poſt ſubſtantiam animatum corpus ⁊ inanimatum. Sub animato cor pore ſenſibile ⁊ īſenſibile. Sub ſenſibili.i. animali ra tionale ⁊ irrationale. Sub ratiōali mortale ⁊ immor tale. He igitur differentie eedem ſpecies ſunt: ſi con tra ſeipſas in diuiſione reſpiciātur: diuidunt genus hoc modo. Nam qm̄ ſub ſubſtantia animatum corꝑꝰ ⁊ inanimatū poſuimus. ſi animatuꝫ corpus contra in animatū reſpicias: ſubſtantiaꝫ diuiſiſti. Si v̓o ſuba terna genera in ipſis differentijs aſpicias: ſpecieꝫ cō ſtituiſti. Nā ſi animatuꝫ corpus ⁊ qd̓ ſub ipſo eſt ſen ſibile corpus aſpexeris: animal reſpexiſti. Item ſi ra tionalem differentiam contra irrationalem differen tiam acceperis: genus quod eſt vtrorumqꝫ.i. anima diuiſiſti: Si vero ſub eodem ordine rationalem dif ferentiam ⁊ mortalem accipias: hominis ſine dubio ſpeciem demonſtraſti. Item he differentie alio mō accepte fiunt generis diuiſibiles: ideſt genera diuidē tes. Alio v̓o mō fiūt conſtitutiue ſpecieruꝫ: ideſt que ſpecies declarent atqꝫ conſtituant. Nam ſi contraria differētias reſpexeris: diuides genus. Si vero ſubal ternas: ſpeciem conſtituēs. Differentiarū igitur vis ⁊ ſeparabilium ⁊ inſeparabilium ceteras tres res.i. genꝰ ſpeciē accidēſqꝫ ſic retinet: vt permutata com paratiōe ꝑ hec eadē ipſa ēt permutētur. Nā rationa le ⁊ mortale differentias ſi contra irrationale ⁊ īmor tale reſpexeris: diuiſibiles ſunt generis differētie. Sꝫ v̓o idē ip̄ꝫ rationale ⁊ mortale ad ſuperiora compa raueris: ſpēs erūt eius quod eas continet animalis. Si v̓o rationale atqꝫ mortale ad ſubiectum hominē conſideres: genera eius conſtitutiuaſqꝫ differentias contemplabere. At v̓o de illis alijs inſeparabilibꝰ.i. propriis cadunt differentie inſeparabilis accidentis Inſeparabile nāqꝫ eſt accidens: cecitas oculoruꝫ: ⁊ naſi curuitas: ⁊ alia huiuſmodi. Et idem ſit de ſeꝑa rabilibus accidentibus: ideſt de cōmunibus. Sepa rabile namqꝫ eſt accidens: vigilare: dormire: ⁊ curre re: vel ſedere: Qd̓ autem dicit ſic igitur compoſita ſit ſuper omnia ſubſtantia: ⁊ ſint eius differentie di uiſibiles animatum ⁊ inanimatum. Contrarias diſ ſerentias in ſpecies monſtrat. Quod auteꝫ dicit hec differentia animata atqꝫ fenſibilis ſociata ſubſtan tie perficiet: animal. Conſtitutiuas ſpecieruꝫ differē tias monſtrat. Sic igitur varijs modis accepte va rias varietates formaſqꝫ ſortite ſunt. Sed ⁊ diuiſibi les ⁊ conſtitutiue vtreqꝫ ſpecifice nominantur: ⁊ in diuiſionibus generum diffinitionibuſqꝫ ſole ſunt vti les. Cetere v̓o inſeparabiles per accidens inutiles:

Prime editionis in porphi. li. ii.
guulto magis ille ſunt inutiles: que ſeparabili dif ſerentia diſcretioneqꝫ formate ſunt. Has autem ſpe cificas differentias: qui de differentiarum diffinitio ne tractauerunt: tales eſſe declarant quibus ſpecies a genere abundant: Quid autem ſit: breuiter expla nandum eſt. Controuerſia eſt vtrum genus differen tias ſpecierum ſuarum in ſe habeat: an minime: vt puta. Animal ſub ſe habet ſpecies rationale: ⁊ irra tionale.i. hominem: verbi gratia ⁊ equum: Rationa bilitatem igitur ⁊ irrationabilitatem.i. hominis vel equi differentias: quibꝰ a ſe ſpecies ſub animali po ſite differunt: vtrum habeāt vtraſqꝫ animal an non Nam ſi animal qd̓ genus: eſt neqꝫ rationale eſt: neqꝫ irrationale: ſpeciēs que ſub ipſo ſunt poſite iſtas dif ferentias non habebunt. Nam ſi genus iſtas differē tias nō habebit: vnde erunt ſpeciebus differentie: ꝙ bus a ſeipſis differunt. Sed ſi quis dicat eſſe in gene re iſtas differentias(non tantū haberent differētias ſpecies niſi prius genus habuiſſet) aliud maius conti net incōmodum. Nam quoniam eque ſunt ſpecies qͣ ſub aliquo genere ſupponuntur: ⁊ equaliter homo at qꝫ equus ſub animali genere ponuntur: neqꝫ homo prius eſt: neqꝫ equus: ſed vterqꝫ equaliter anima lis ſpecies nominantur. Igitur ſi rationale atqꝫ irra tionale equaliter ſub eodem genere ſunt: erunt etiaꝫ vno tempore. Quod ſi vno tempore ⁊ genꝰ iſtas dif ferentias habet: vt genus ſuapte natura.i. animaſ ra tionale ſit ⁊ irrationale: non eſt dubium quod eadem res vno tempore duas contrarietates in ſeſe ſubſtā tial̓r retineat: qd̓ fieri neꝗt. Quid igitur. Dicenduꝫ eſt quoniā genus actu quidem ipſo quod greci ener giam vocant. iſtas differentias non habet. At v̓o po teſtate ab his ipſis differētiis. quas in ſuas ſpeciēs fundit non vacat. Quid auteꝫ ſit actus ⁊ poteſtas: ca ſtigatius explicandum eſt. Tantum intereſt actus a poteſtate: quantuꝫ homo ridens ab eo qui ridere poſ ſit non tamen rideat. Ille enim agit ipſam rem: ille tantum poteſt: non ēt agit. Sic igitur ⁊ animal. Nā qꝫ homo actu ipſo rationalis eſt Semper enī homo rationalis: ⁊ nihil aliud eſt: ⁊ equus ſemper irratiōa lis: ⁊ eius irrationabilitas in actu poſita eſt. At v̓o ip ſum animal rationale vel irrationale non ipſum agit neqꝫ eſt in eorum actu poſitum: ſed in poteſtate. Po teſt enim ex ſe rationale atqꝫ irrationale profundere. Quare quoniam ſpecies actu differentias continent genus v̓o poteſtate: ſpecies a genere merito differen tiis abundare dicuntur. Quoniam quod genus po teſt.i. differentias ſacere: ſpecies non ſolum poſſunt: ſed etiam agunt. In ipſis enim ſpeciebus poſite in ſormateqꝫ ſunt. Eſt autem alia differentie diffinitio talis: que dicat differentiaꝫ eſſe que ad plurimas ſpe cies in eo quod quale ſit predicat̉. Differentia ad res plurimas dici poteſt: vt rationale dicitur ad hominē homo enim eſt rationalis: dicitur ad deum. Deus.n. rationalis dr̄: ſed non in eo quod quid ſit: ſed in eo qd̓ quale ſit. Nam ſi qualis homo ſit interrogetur ratio nalis continuo reſpondetur. Qualis deus ſit ſi inter roges: rationale non abſurde dixeris. Eodem mō ēt irrationabilitas. Dicitur enim ⁊ ad equum: ⁊ ad bo uem ⁊ ad piſcem: ⁊ ad auem: que omnium ſi qualia ſint interrogaueris: irrationabilia predicantur. Bo na igitur ⁊ recta hec diffinitio.i. differentia eſt quod ad plurimas res ſpecie diſtantes in eo quod quale p̄ dicatur. Et de mortali v̓o ⁊ de alijs differētiis: eadē eſt ratio. Sequitur locus perdifficilis: ſed tranſferen
tis obſcuritate victorini magis quaꝫ porphirij propo nentis: qui huiuſmodi eſt. Dicit enim omnem rem qͥ cunqꝫ eſt corporea ex materia vel forma cōſtare. Nā qꝫ ſi ſtatuam dicas: conſtat ſtatua ex ere: verbi gra tia: ⁊ figura illa quam ei ſuus fictor impoſuit: ⁊ ē ma teria: ex quo facta eſt eris. Figura v̓o ideſt forma qua es ipſum formatum eſt. Nā ſi hominem formabis ex ere: erit hominis forma: es v̓o materia. Eodem mō etiam genus? Nāqꝫ genus in mō materie accipitur Differentia vero in mō forme. Et enim quēadmodū quecūqꝫ illa res ex materia ⁊ forma conſiſtit: ſic etiā omnis ſpecies ex genere ⁊ differentia. Namqꝫ genꝰ ita eſt hominis: vt eſt ſtatue es. Differentia v̓o ſic eſt hominis: vt eſt forma illa ex qua es effictum eſt. Nā qꝫ ſicut ex aliqua figura: que ex eris materia efficta eſt. cuiuſcūqꝫ illius ſpecies ſtatue ſit: ſic etiam cum in genus.i. in animal venerit differentia.i. ratiōale: ho minis ſpecies fingitur. Iſta igitur ſibi proportionali ter ſunt Proportio autem eſt cuiuſcunqꝫ illius rei ſi milis ad aliquam rem cognatam comparatio. vt pu ta ſi duo compares ad quattuor: dupla proportio ē. Si v̓o. xx. ad. xl. eadem dupla. Sub eadem ergo pro portione ſunt. iiii. ad duo: ſub quali. xl. ad. xx. qd̓ vtra qꝫ duplex eſt numerorum comparatio. Sic igit̉ qua lis proportio eſt: ideſt comparatio materie ⁊ figure: talis eſt proportio generis ⁊ differentie: ⁊ iſta quat tuor ſibi ꝓportionaliter ſunt. Eodem enim modo ex materia ⁊ figura ſpecies vniuſcuiꝰqꝫ illius animātis inanimantiſue formatur: quod victorinus.ſ. intellexiſ ſe minus videtur. Nam quod porphyrius analogon dixit.i. proportionaliter: ille ſic accepit quaſi analogō diceret.i. irrationale Atqꝫ ideo in loco vbi habetur ſcriptuꝫ hoc modo: omnes namqꝫ res ex forma ⁊ ma teria conſiſtunt: ipſa autem forma irrationabilis eſt. tollendū eſt irrationabilis. Et ſubterius paululū vbi habetur: iam omne genus ſimile materie eſt. ⁊ conſi ſtit irrationabile: tollendum eſt irratiōabile: ⁊ ponen dum eſt proportionabile: vt ſit ⁊ conſiſtat proportiōa biliter. Nam que proportio eſt figure ad materiam ī efficienda cuiuſlibet corporis animati atqꝫ inanimati Sequitur item alia diffinitio: que eſt huiuſmodi. Di cunt enim eſſe differentiam: quod poſſit ſeperare ꝗc quid ſub eodem genere eſt: ⁊ recte dicunt. Nam duꝫ ſub eodem genere ſit homo atqꝫ equus: qꝛ vtrumqꝫ eſt animal: cum venerit ratiōale vel irratiōale: equū atqꝫ homineꝫ que ſub eodem genere ſunt: diuidunt atqꝫ diſcernunt. Sunt igit̉ ille differētie qͣ poſſūt reſ ſub eodē genere ſeparare. Eſt aūt alia diffinitio. Dif ferentie ſunt quibꝰ ꝗdqꝫ ab alio diſtat. Nā hō atqꝫ equus rationali atqꝫ irrationali differentia diſcre pant: cū vnū ſint quātū ad genꝰ ⁊ hoc ē quod dicit. ¶ Differentia eſt qua differunt ſingula: quia per ſeipſum genus eſt: ⁊ illa que rationabilia ſunt nos ſcilicet: ⁊ illa que irrationabilia ſunt. Namqꝫ ⁊ ho mo ⁊ equus ⁊ auis: hec omnia genus vnum ſunt ideſt animal. Namqꝫ animal horum omnium genus eſt. ¶ Sed ſi de hoc loco in quo poſitum eſt: qꝛ per ſeip̄m genus eſt: muteſ ⁊ facias: quia ꝑ ſeipſa animalia ſunt planior ſenſus erit. Generis enim hic nomine ꝓ ani malis abuſus eſt: ⁊ erit huiuſmodi ordo. Differentia eſt quā differūt ſingula: que per ſeipſa animalia ſūt ⁊ illa que rationabilia ſunt aīalia nos ſcilicet: ⁊ illa q̄ irratiōabilia ſunt. Quod ſi ſic eſſet: nullus eſſet error

Prime editionis In porphi. li. ii.
omnino. Nūc v̓o genus quod ait: pro animalis nomi ne intelligendum eſt. Item dii atqꝫ homines cum vtriqꝫ rationales ſint: mortalis tamen nomine adie cto differunt diſcrepantqꝫ. Sic igitur differentia eſt qua ſingula differunt: ſed non ſimpliciter: ſed il las tantuꝫ differentias huiuſmodi eſſe putandum ē: que ſubſtantiam proſint ⁊ que ad id qd̓ eſt quecūqꝫ ſpecies poſſit eſſe aliqua pars quod huiuſmodi ē. Si equus atqꝫ hō quorum vtrorūqꝫ vnum genꝰ eſt ani mal: a ſe differunt rationali atqꝫ irrationali qualita te: attamen iſta ratiōabilitas ⁊ irratiōabilitas ē ī ſub ſtantia ipſarum ſpecierum hoc modo. Nā neqꝫ equꝰ poteſt eſſe ſine irrationabilitate: neqꝫ homo ſine ra tionabilitate: Atqꝫ ideo iſte differentie proſunt ad ali quid eſſe ſpeciei acomodate: ⁊ ſubſtantie ipſius partes ſunt. Nam cum homo ex his differentiis cō ſtet.i. rationali ⁊ mortali: rationale ⁊ mortale ſolum poſitum pars eſt ſubſtantie hominis. Nam ſi vtraqꝫ ſimul vnum hominem faciunt. non eſt dubium quin ad ſubſtantiam hominis efficiendam vnaqueqꝫ eaꝝ res pars eſſe videat̉: Quare ille differētie qͣcūqꝫ nō proſunt ad eſſe: neqꝫ partes ſubſtātie cuiuſlibet ſpēi ſunt ſpecifice dici non habēt quāuis ſola hoc vna ſpe cies habeat. Nam ſi homo nauigat poteſt dici ani mal nauigabile. Sed nauigare in ſubſtantia homi nis non vertitur. Neqꝫ enim homo inde ſubſiſtit. qꝛ nauigat. quāuis hoc nullum aliud animal habere poſ ſit.i. nullum poſſit animal nauigare. Eodem modo ⁊ eſſe rhetorem vel grammaticum. Has igitur differē tias que ad eſſe non proſunt ſed tātum artem aliquā ſcientiamqꝫ cōmemorant: non ponimus ſpecificas eē quamuis vna quelibet animalis id ſpecies habeat. Ergo conſiderandū eſt: vt quotiens dicimus diffini tionem differentie illam differentiam eſſe: qua diffe rant ſingula: illam ſignificari differentiam intelliga mꝰ: que ad aliquid eſſe prodeſt. ⁊ que eſt alicuiꝰ pars ſubſtantie ſpeciei. Illa v̓o que ad eſſe non proſunt in hoc genere differentiarum quāuis ſingule cuiuſqꝫ ſint non ponamus. Sed quoniam de differentia di ctum eſt: de proprio explicemus. Tunc fabius. vt an or conſequens eſt. ¶ De proprio. Roprium quattuor dicitur modis. Di V citur namqꝫ proprium quod vni ſpeciei ¶¶ Ax accidit. etiam ſi non omnibus. ¶ Et ego. Quattuor ergo modis propria diuiduntur. Eſt enim proprium quod vni accidit: ⁊ ſi non omnibꝰ vt eſt rethor vel geometer: vel grammaticus: Hec v̓o omnia vni ſoli ſpeciei. ideſt homini accidunt: non tamen omnibus. Neqꝫ enim omnes homines gram matici vel rhetores vel geometre ſunt: atqꝫ ideo vo cabitur hoc proprium quod vni ſit: ⁊ ſi non omnibus Eſt item alia proprietas que eſt omnibus etiaꝫ ſi non ſoli. Nam bipes omni homini accidit. Omnis enim homo bipes eſt: non ſoli hominuꝫ ſpeciei accidit: ſed etiam quibus. Eſt item tertium proprium quod om ni ⁊ ſoli ⁊ aliquo tempore accidit: ideſt in pubertate pubeſcere: ⁊ in ſenectute caneſcere. Namqꝫ ⁊ omni bus hominibus euenit: ⁊ nulli alij ſpeciei niſi ſoli ho minum: ⁊ aliquo tempore. conſtitutum enim tempus eſt vel adoleſcentibus pubeſcēdi: vel ſeneſcentibus caneſcendi. Neqꝫ enim a. vi. anno vel ſeptimo aliꝗs pubeſcit: aut a viceſimo cāeſcit niſi forte aliquid acci dit noui. Quartum proprium eſt: quod vni ſpeciei ac
cidit: ⁊ omnibus ſub eadem ſpecie indiuiduis: ⁊ om ni tempore. Nam riſibilem eſſe hominem: ⁊ vni ſpe ciei ſolū.i. homini contingit: ⁊ omnibus ſub eadem ſpecie indiuiduis. Omnes enim ſinguli homines ri dent: ⁊ omni tempore. Nūqͣꝫ enim tempus fuit vt ꝙ cumqꝫ ridere non poſſit. Sed riſibile dico poteſtate non actu. Namqꝫ ⁊ ſi non rideat homo tamen quia ridere poteſt: riſibilis appellatur: Et ſunt integre ⁊ vere propria iſta que ⁊ vni ⁊ omnibus ⁊ omni tempo re inſunt. Namqꝫ hec ſpeciebus ſuis cōuerti poſſunt Si enim dicas quid eſt homo. Riſibile. Si quid eſt riſibile interroges homo predicabis. Illa v̓o alia bi pes: vel grammaticus propria quidem ſunt ſed con uerti non poſſunt. Nam grammaticus ſemper ho mo: homo v̓o non ſemper grāmaticus. Et ecōtrario homo ſemper bipes eſt: nō econtra bipes ſemper ho mo eſt: Et hinnibile ſimiliter magis propriumᶜ equi eſt. Nam eodem modo hec proprietas ad ſuaꝫ ſpeciē conuerti poteſt. Nam ſi dicas: quid eſt equus: hinni bilem reſpondebis. Si quid eſt hinnibile equus pre dicabitur. Sed qm̄ de propriis dictum eſt de acciden is ſequens tractatus habeatur. ¶ De accidenti. ¶ Definit porphyrius accidens ſic. I Ecidens eſt quod infertur ⁊ aufertur ſi ne eius in quo eſt interitu. ¶ Hoc autem dicere videtur: illud eſſe accidens ſine quo poteſt conſtare illud cui accidit: vt puta ſi forte caſu aliquo cuiquam facies irrubuerit: abſcedente ru bore illeſa facies permanebit: ſicut eueniente non le ſa eſt. Diuidit ergo accidēs in ſeparabile ⁊ in inſeꝑa rabile. Nāqꝫ ſeparabile accidens eſt: vt puta ſi quis ſedeat vel ambulet: inſeparabile eſt: vt ſi dicas coruū nigrum: cignum album. A quibus hec accidentia ſe parari non poſſunt. Naſcit̉ autem huiuſmodi dubie tas: vtrum ſuperior diffinitio vera ſit ⁊ oīum accidē tium nomen includat. Nam quoniam ſunt quedā(vt ipſe ait) accidētia inſeparabilia: in his talis definitio videtur cōuenire non poſſe. Nā ſi ſeparari non poſ ſunt: nō ī illis ē vera diffinitio: que dicit accidēs eſſe qd̓ īferri ⁊ auferri pōt ſine eiꝰ ī quo ē īteritū. Nā cū īſeparabilia ſunt: auferri non poſſunt. Sed hec tā ve hemēs queſtio ſoluitur ſic: quod hec ipſa diffinitio de accidētibus facta ē ptāte non actu: ⁊ intelligētia nō veritate: Nō qꝛ ethiops ⁊ coruus colorem amitunt: ſed ſine iſto colore ad intelligentiam noſtram poſſūt ſubſiſtere. Nam verū eſt: quoniam ethiopem aut cor uum color niger nunquā deſerit. Sed ſi quis intelli gat colorem iſtum ethiopē vel coruum poſſe amitte re: plumarum tantum color in coruo mutabitur: ⁊ erit auis alba ſpecie ⁊ forma corui: ſi quis hoc intelli gat. At v̓o hominis ideſt ethiopis amiſſo nigro colo re erit eius ſpecies candida: ſicut etiam aliorum ho minuꝫ. Ergo hoc non ideo: quia fiat dicitur: ſed ideo quia ſi poſſet fieri huius accidentis ſuſceptrix ſubſtā tia non periret. Quod ipſe hoc mō demonſtrat. Po teſt autem ſubintelligi ⁊ coruus albus: ⁊ ethiops co lorem ſuū perditurus ſine interitu ſuo quo color fuit Nihil ad ſpeciem impedit ſi ethiops vel coruus amiſ ſo colore in proprie ſubſtantie natura permaneat. eſt autem alia diffinitio: que eſt huiuſmodi. Accidens ē quod contingit alicui ⁊ ineſſe ⁊ non ineſſe. Nam qd̓ in ſubſtantiam non uertitur: id accidens eſſe dicimꝰ ideſt non in ſubſtantiam inſitum: ſed extrinſecus ve niens. Ergo ea que contingunt ⁊ eſſe ⁊ non eē iō acci dentia

Irſ Prime editionis in porphi. li. ii.
dētia vocata ſunt: quoniam in ſubſtantie ratione nō accipiuntur. Si enim in ſubſtātie ratione ponerent̉: nunqͣꝫ non eſſent: nunquā non eſſe poſſent. Nam quo niam verbi gratia ratio in ſubſtantia hominis eſt: nunquam homo eſſe poterit irrationabilis: quoniam irrationabilitas in ſubſtātia hominis nō eſt. Ex hoc ergo venit etiam alia diffinitio: accidens eſſe illud: quod neqꝫ genꝰ ſit: neqꝫ ſpecies: neqꝫ differētia: neqꝫ proprium. Nam quoniam genus: ſpecies: differentia ⁊ propriū: in ſubſtātia ſunt ⁊ cuiuſcunqꝫ illius rei ſub ſtantiam monſtrant: idcirco quicquid horum aliquid non fuerit id accidēs merito predicabitur. Explicitis igitur atqꝫ expeditis his que propoſuit. ideſt genere ſpecie: propriis differentiis: accidentibuſqꝫ tractare: nunc exequitur illa que inter hec communia omnia vel que differentie ſunt. ¶ De communibus generis: differentie: ſpeciei: pro prij: accidentiſqꝫ. T primo oīum ſimul inter ſe cōmunio nes explicat. Poſt etiam ſingulorum proprietates. Et dicit omnium eſſe cō mune de pluribus predicari. Namqꝫ ge nus predicatur de ſpeciebus ⁊ de indi ¶ uiduis eodeꝫ modo predicatur ⁊ differē tia de ſpeciebus ⁊ de indiuiduis. Etiam proprium ⁊ de ſpecie ⁊ de indiuiduis predicatur. At vero ſpecies de ſolis tantum indiuiduis appellatur. Genus enim animal predicatur de equis hominibuſ: bobuſ: ⁊ cani bus: id eſt ſpēbꝰ. p̄dicatur itē ⁊ de his qͥ ſub ipſis ſpe ciebus indiuidua continentur. Naꝫ ficut ipſe ſpeciēs canis vel equi vel hominis animalia ſunt: ſic ⁊ vnuſ quiſqꝫ equus vel homo animalia predicantur. Diffe rentie vero predicātur de ſpeciebus ⁊ de indiuiduis hoc modo. Namqꝫ hō ⁊ equus ſpecies ſunt. Sꝫ ratio nalis dicitur ad ſpeciem hominis. differentia Predi catur eodem modo ⁊ ad ciceronem. Nam cuꝫ ī homi nis ſpecie indiuiduum ſit ⁊ ipſe rationalis appellat̉ Proprium autem de ſpecie predicatur: cum dicitur ſpecies quod eſt homo riſibilis: ⁊ cum dicitur cicero riſibilis: quod eſt indiuiduum: monſtratur proprium de indiuiduis predicari. Species vero de ſuis tantū ſolis indiuiduis predicatur. Interrogatur quid eſt ci cero. Et homo reſpondetur. Accidens vero ante pre dicatur de indiuiduis: ⁊ poſtea de ſpeciebus. Nam ſi quis dicat homo ſedet quod eſt accidens ſeparabi le: cum quicumqꝫ ſinguluꝫ hominem ideſt indiuiduū ſedere viderit: tūc id ⁊ de ſpecie predicatur. vt dicat quoniam cicero ſedet: cicero autem homo eſt: homo ſedet: Eodem modo inſeparabile de ſpeciebꝰ ⁊ de in diuiduis predicatur Expeditis ergo omnium commu nibus generis ⁊ differentie primum communiones differentiaſqꝫ declarat. ¶ De communibus generis ⁊ differentie. AAT primum dicit generi cuꝫ differentia IMeſſe commune: quod ab vtriſqꝫ ſpecies AAcontinentur. Nam genus quod eſt ani Amal: continet ſpeciem hominis atqꝫ eꝗ. Porro autem rationale quod eſt diſſe rentia continet hominem ⁊ deum. Et irrationale qd̓ eſt differentia: continet equum: ⁊ bouem: atqꝫ aueꝫ Sed ita continet. vt genus ſemper plures ſpecies cō tineat qͣꝫ continet differentia. Namqꝫ genus ⁊ ip ſas differentias cōtinet. Genus enim ideſt animal ra tionale atqꝫ irrationale continet: illas ſpecies que ſūt ſub rationali: etiam eas que ſunt ſub irrationali con
tinet genus: ideſt aīal. At v̓o differentia.i. rationale irrationale non continet: ſed rationale tantum ho minem atqꝫ deum. Plus igitur genus continet quā differentia. Eſt autem alia communio. Sed quid enī ad quodlibet genus ita predicatur: vt eius genus ſit: ⁊ de illis ſpeciebus que ſunt ſub illo genere ad quod predicatur: illud genus appellatur: ⁊ de indiuiduis qͣ ſub illis ſpeciebus ſunt. Namqꝫ animal genus eſt ho minis ⁊ de animali predicatur: vt genus ſubſtantia. Genus enim ſubſtantia animalis eſt. Ergo illa ſub ſtantia que ad hominis genus ideſt animal ita predi catur vt genus predicatur etiam ⁊ ad ipſum hominē Dicitur enim homo ſubſtantia. Predicatur item il lud generis genus etiam de his que ſunt ſub ſpecie indiuiduis. Dicitur enim cicero: quod eſt ſub homi nis ſpecie indiuiduum ſubſtantia. Differentia eodeꝫ modo. Naꝫ ſi qua differentia dicta fuerit de alia dif ferentia: vt differentia intelligatur: predicabit̉ ⁊ ad ſpeciē que ſub illa differentia eſt ad quā p̄dicat̉: ⁊ de illis indiuiduis que ſub eadē ſpecie ſunt. Naꝫ ratione vti ad rationalē differentiam veluti cognata differē tia predicatur. Rationabile autem predicatur ad ho minem. Idem etiam ratione vti predicatur ad cice rōnem: quod eſt indiuiduum ſub illa ſpecie: ad quam ſpeciem illa differentia. ideſt rationalis predicatur: de qua predicabitur vt cognata illa differentia ideſt ratione vti. Igitur eſt iſta generis differentieqꝫ cō munitas: quod ea que de genere ſpeciei predicantur vt genus: ⁊ de ſub eodem genere ſpecie predicant̉: ⁊ de indiuiduis: ⁊ illa q̄de differentia predicatur vt dif ferentia: ⁊ de ſub eadem differentia ſpecie ⁊ de indi uiduis. Eſt autem alia communio: quod quemadmo dum interempto genere ſpecies interimuntur: ⁊ ſic interempta differentia ſpecies ſub eadem differen tia interimuntur. Nam ſi interierit animal: homo at qꝫ equus continuo periturus eſt. Sin v̓o differentia ideſt rationale: dii atqꝫ homines interibunt: ⁊ nihil eorum erit quod vti ratione poſſit. ¶ De propriis generis ⁊ differentie. Temtemp Oſt demonſtrationeꝫ igitur commu nionum proprietates eorum differen AMA tiaſqꝫ deſignat: ⁊ dicit differentiam . primam eam: qua genus non ſolum a differentiis: ſed etiam ſpeciebus vel proprijs vel accidentibꝰ differat. Nā qꝫ dicit genus multo de pluribus predicari: quam p̄ dicatur differentia vel ſpecies vel accidens vel pro prium. Namqꝫ genus dicitur: ideſt animal de qua drupede: de bipēde: reptili: ideſt de ſerpēte: vel nata tili: ideſt de piſce. Quadrupes autem quod eſt a bi pede differentia: de ſolis illis dicitur que quatuor pe desʳ habent: ideſt equus vel bos. De ceteris auteꝫ alijs ideſt bipede vel reptili vel natatili: vnde genus equaliter predicatur appellari non poteſt. Plus au tem genus a ſpeciebus predicatur: quod cum hoīs ſpecies ſit ⁊ de ſolis indiuiduis predicetur: idem ta men homo de equo vel boue vl̓ cane non predicatur At v̓o animal quod eſt genus: de pluribus ſpeciebus predicatur ideſt de homine: ⁊ de equo: ⁊ cane: ⁊ bo ue: ⁊ de omnibus que ſunt ſub ipſis poſita indiuidu is. Genus autem a proprio predicationibuſ habūdat quod proprium vnius ſpeciei ſemper eſt de ⁊ ſub eiſ dem indiuiduis. Genus v̓o de multis ſpeciebus ⁊ ꝓ priis predicatur: ⁊ de ſub eiſdem indiuiduis. Ab ac cidentibus vero genus magis de plurimis predicat̉:

Prime editionis In porphi. li. ii.
quod cum vnius cigni inſeparabile fortaſſe accidens ſit album: animal non ſolum de cigno predicatur ſed etiam de albis omnibus ⁊ non albis animalibus. At v̓o accidens de ſolis tantum illis quibus inſeparabi liter continetur: vel quibus ſeparabiliter. Nam prin cipaliter de indiuiduis dicitur. Quare conſtat multo de pluribus predicari genus quam accidentia predi cantur: quod accidentia principaliter de indiuiduis. Genera vero de īdiuiduis ⁊ de ſpeciebus ⁊ de diffe rentijs predicantur. Sed nunc illas differentias acci piamus quibus genus diuiditur: non quibus ſpecies informantur. Hoc auteꝫ eſt. Quoniam duas diximꝰ differentiarum formas: vt alie ſint diuiſibiles: alie cō ſtitutiue. Conſtitutiuas illas diximus: que ſub eodeꝫ filo poſite ⁊ ſub alternis generibꝰ deſcēdentes ſpeciē quandam reformant atqꝫ efficiunt: vt eſt rationale vel mortale que hominis ſpeciem conſtituunt. Alias vero diuiſibiles: que genus diuidunt non ſpeciem in formant: ideſt rationale ⁊ irrationale: mortale ⁊ im mortale. Nunc de illis differentiis iſte tractatus ha betur: que genus diuidunt: non que ſpeciem conſtitu unt. Nam ille que genus diuidunt: in differentiarum integro loco accipiuntur. Namqꝫ rationale mortalis genus eſt. Porro mortale hominis genus eſt: ⁊ iſte conſtituunt ſpeciem. At vero rationale irrationalis ſpecies nō eſt: neqꝫ genus. Nec mortale immortalis neqꝫ genus neqꝫ ſpecies ē. Atqꝫ ideo quoniam pro priaꝫ vim differentiarum iſta retinent: que neqꝫ ge nera neqꝫ ſpecies ſibi inuiceꝫ eſſe poſſunt. Ipſas nūc differentias accipiamus: ī quibus nulla quantuꝫ ad genus eſt ſpeciemqꝫ communitas. Eſt autem gene ris differentia. Namqꝫ genus a propriis differentijs priuſ eſt. Nāqꝫ ſi abſtuleris genus: omnes ſimul diffe rentias abſtuliſti. Naꝫ ſi abſtuleris animal: rationale atqꝫ irrationale non remanent. Porro autem ſi ra tionale abſtuleris: remanet animal. Sed ſi vtraſqꝫ in terimeris differentiaſ.i. rationale vel irrationale. po teſt tamen quoddaꝫ intelligi: quod ſit ſubſtantia ani mata ſenſibilis.i. animal. Ita genus ſublatuꝫ omnes ſecum auferet differentias. Sublate differentie ge nus ſecum non interimunt. quod intelligentia genꝰ remanet ideſt quoniaꝫ poteſt animal intelligi preter differentias ſubſtantiam animatam atqꝫ ſenſibilem vt eius tantū diffinitioneꝫ animo capias ⁊ eſſe dicas Que autem talia ſunt: vt ipſa interempta interi mant: non ſimul alijs interemptis ipſa interimantur priora ſunt illis que poſſunt interimere. Eſt etiam alia differentia: quod genus ſemper in eo quod quid ſit predicatur: vt dictum eſt: differentia vero in eo quod quale ſit. Sed hoc frequentius inculcatum eſt: atqꝫ ideo id a nobis pretermittendum eſt. Eſt autē alia differentia: quod ad omnem ſpeciem vnum ſem per genus aptatur. Homo enim vnum tantum ge nus habet: vt animal appelletur. In vnaꝫ autem ſpe ciem plurime differentie poterunt commodari. Nā qꝫ homo ⁊ rationale eſt: que differentia eſt: ⁊ morta le: que eadem differentia eſt: ⁊ ſenſibile quibus ſcili cet omnibus ab alijs differt. Differt enim his omni bus quod ſenſibilis eſt ab inſenſibilibus: quod ratio nalis: ab irrationabilibus: quod mortalis ab immor talibus. Eſt etiam alia differentia que ſuperius dicta eſt. Nam genus ſpeciei ita eſt ut materies: differen tia v̓o vt figura. Nā ſicut in eris materiem veniēs figura ſtatuam efficit: ita animali ideſt generi veniēs differentia ideſt rationale vel irrationale facit homi
nis vel pecudis ſpeciem. Que autem communitates vel proprietates generis fuerunt: hactenꝰ dixit ⁊ fo taſſe erunt etiam alie: que propter breuitatem ſuper ſedende atqꝫ omittende ſunt. ¶ De communibus generis ⁊ ſpeciei. Unc autem de generis vel ſpeciei cōmu nitatibus proprietatibuſqꝫ tractatur: ⁊ di cit genus ⁊ ſpecies commune habere de pluribus predicari: ſicut dictum eſt. Nam IM. genus ⁊ de ſpeciebus pluribus predicatur ⁊ earum indiuiduis. Et item ſpecies de ſub ſe pluri mis indiuiduis appellatur: ⁊ hic quoqꝫ ille ſpecies ac cipiuntur: que genera non ſunt. Nam ſi ſubalterne accipiuntur: non magis ſpecies quam genera vide buntur. Nam qͦ ſubalterne ſpecies ſunt: etiam ge nera ſunt: ⁊ erit abſurdum ⁊ huic propoſitioni incon ueniens de generum inter ſe differentiis communi buſqꝫ tractare. Accipiuntur igitur ille tantuꝫ ſpecies que vere ſpecies ⁊ magis ſpecies appellantur. Eſt ēt alia eorum communio: quod ſicut genus a ſpecie pri mum eſt: ſic ſpecies ab indiuiduis prime ſunt. Nam ſi genus auferas: ſpecies abſtuliſti. Si ſpecies abſtu leris: genera non peribunt. Porro ſi ſpecies abſtu leris: indiuidua morientur Si indiuidua interierunt: ſpecies manent. Eſt etiam his alia communio: quod quemadmodum genus quid ſit tantum declarat: ſic etiam ſpecies. Nam totum quod eſt rationale atqꝫ ir rationale: a genere declaratuꝫ eſt. Dicitur eniꝫ quic quid fuerit ratiōale vel irrationale: id eſſe animal. ſic igitur totum quid ſit a genere declaratum. Porro autem quid ſit tota hominum diuerſitas ideſt indi uiduorum: a ſola ſpecie declaratur: cum dicitur ho mo. Nam ⁊ ſcyta ⁊ indus ⁊ totū quicquid ī īdiuiduis eſt: vno ſolo hominis ideſt ſpecie nomine continetur ¶ De proprijs generis ⁊ ſpeciei. Iſſertis igitur generis ſpeciciqꝫ commu nionibus ad proprietates eorum vel diffe rentias tranſitum fecit dicens: differre in Iter ſe genus ⁊ ſpecies quod genera ſpe cies continent nunquaꝫ rurſus genera ab ſpeciebus proprijs continentur. Oportet autem(vt dictum eſt in hoc tractatu non ſubalternas ſed magis ſpecies conſiderari. Genus enim plurimarum ſpecierum ē continens: ⁊ vnum omnium: ⁊ totum omnibus ⁊ ſin gulis Quod ſi ita eſt: ⁊ genus a ſuis ſpeciebus ſingu lis maius eſt atqꝫ ideo eas dicitur continere non eſt dubium quin ea ipſa genera que continēt ſpecies: ab his ipſis contineri non poſſint. Inſuper omnia gene ra preiacent: hoc videtur dicere: quod omnia genera prius ſint ab his ſpeciebus: que ſub ipſis poſite conti nentur. Nam ſicuti materies prima eſt ab illa re: que veniens in materiam formam conſtituerit atqꝫ figu rauerit: ſic etiam prius eſt genus ab illa ſpecie: quam veniens differentia formabit atqꝫ cōſtituet. Niſi enī in generibus differentia venerit: ſpecies nunqͣꝫ con ſtituētur. Quare preiacent ideſt preſūt: ⁊ ātiꝗora ſunt genera ſpeciebꝰ ſuis. Atqꝫ ideo ſi genera interi mantur: ſpeciēs quoqꝫ peribunt Nam ſi animal ſu ſtuleris: hominem pecudemqꝫ ſuſtuliſti. Si vero ſpe cies interimantur: non continuo genus interibit. Nā ſi homo interierit: animal continuo non interemptū eſt: alia enim remanebit ſpecies: de qua ipſū animal ideſt genus predicetur. Atqꝫ ideo genera ab ſpecie bꝰ ſuis priora dicuntur: ⁊ quod omnia genera vniuo ce de ſpeciebus predicentur: ſpēs ipſe de generibus nunqͣꝫ

Prime editionis in porphi. li. ii.
nunqͣꝫ. Hoc(ut arbitror) in heſterna lucubratione iam dictum eſt. Nam genera ſemper de ſpeciebus vniuoce predicantur. Homo enim ⁊ homo eſt ⁊ ani mal. Porro autem animal genus eſt hominis: ⁊ pre dicatur animal de homine. Quoniam ergo animal de homine predicatur: ⁊ dicitur homo animal: ⁊ ani mal ⁊ homo: vno animalis nomine nuncupātur. Sꝫ his ipſis diffinitio vna conueniet. Eſt enim animal ſubſtantia animata ſenſibilis: quod non abſurdum eſt in homine dici. Nam ſi homo animal̓ dicatur: non erit abſurdum dici de homine ſubſtantia anima ta ſenſibilis. Igitur genus de ſpeciebus ſuis vniuo ce predicatur: quod eodeꝫ nomine: ⁊ eadeꝫ diffinitio ne conueniet. At vero ſpecies non modo vniuoce nō predicantur de generibus ſuis: ſed nec omnino pre dicantur. Nulla eniꝫ res minor de maiore poterit pre dicari. Atqꝫ ideo qm̄ ſpecies minores ſunt ſuis gn̄i bus. neqꝫ vniuoce neqꝫ aliquo mō poterūt appellari Amplius omnia genera abundant complexio ne ſub ſe poſitarum ſpecierum: ipſe ſpecies abun dant generum ſuorum propriis differentiis. ¶ Quod dicit perinde eſt: ac ſi diceret. Omne quod ge nus eſt: plures ſub ſe ſpecies continet: multas ſub ſe ſpecies habet. Omnis quideꝫ ſpecies plures in ſe dif ſerentias habet: Genus enim ideſt animal in hoc ho mine ſpecie ſuperabundat ⁊ ſupereſt: quod homo ſo lum homo eſt. Animal v̓o non ſolum homo. ſed etiaꝫ bos vel auis vel alia huiuſmodi. Species vero in eo ſuperant genera ſua: quod eas differentias quas ſpe cies in actu habent: eas genera non habent. Nam ſi cut ſuperius dictum eſt: genera differentias illas qͣꝫ habent ſub ſe ſpecies poſite: poteſtate continent. Nō etiaꝫ re. Atqꝫ ideo ſpecies que eſt homo: vel alia ſpe cies: ſicut eſt equꝰ: a genere ſuo animali in hoc habū dant ⁊ ſuperſunt: quod animal ipſum pro ſe neqꝫ ra tionale: neqꝫ irrationale eſt. At vero homo vel equꝰ hoc rationale. Illud v̓o rationis expers. Illud etiam quod ſpecies nunqͣꝫ magis genus fiet: rurſus ⁊ ge nus nunqͣꝫ magis ſpecies fit: ⁊ vt ſciremus hic non de ſubalternis ſpeciebus: ſed de illis magis ſpecie bus ſpecialiſſimiſqꝫ tractari. Quid ait. Quod ea que ſunt genera magis ſpecies fieri nunqͣꝫ poſſunt neqꝫ magis ſpecies aliquando fieri magis genus. Nam ſpecies nunqͣꝫ genus eſt. Quicquid eniꝫ fuerit ſpecies genus non erit: neqꝫ quicquid fuerit genꝰ ſpe cies erit. Quare conſtat in his eū tractatibus de ſpe ciebus ſolis. non etiam de ſubalternis diſſerere: Sub alterne enim poſſunt eſſe etiaꝫ ⁊ genera. Magis ſpe cies vero(vt ipſe ait) nunqͣꝫ genera eſſe poſſūt. Sed poſtqͣꝫ de generum ſpecierumqꝫ cōmunitatibus diſ ſerentijſqꝫ tractatus eſt habitus: ad genera propria qꝫ tranſgreſſus eſt ſermo ¶ De communibus generis ⁊ proprij. Eneris ⁊ proprii commune hoc eſt ad herere ſpeciebus ⁊ amplectari. ¶ Dicit genera ⁊ propria in hoc ſibi eſſe ¶ conſimilia: quod omne genus a ſuis ſpecie bus nunqͣꝫ recedit. Eodem modo ⁊ propria. Nam ſi dixeris homo: cum ipſo homine continuo animal no minaſti. quod ipſius hominis: ideſt ſpeciei genus eſt At vero etiam ſi hominem dixeris: eius etiam pro prium continuo cum homine nominaſti. Omnisᶻ enī homo riſibilis eſt. Ita ſemper genus ⁊ propria ſuis ſpeciebus inſerta ⁊ quodammodo conglutinata ſunt
Similiter ⁊ genus predicatur de ſpeciebus: ⁊ pro prium de his que ſui participantia ſunt: ⁊ equaliter inquit omnes ſpecies eidem generi ſupponūtur: ⁊ ad eas genus illud appellatur. Sic propria ad ea predi cantur: que ſui participari poſſunt. Namqꝫ equaliter genus de homine dicitur: ⁊ equo: ⁊ boue: ⁊ ceteris animantibus: quemādmodum ⁊ riſibile.i. proprium de hortenſio dicitur: ⁊ cecerone: ⁊ de ſingulis indiui duis que ſub eadem ſpecie continentur: ad quam ſpe ciem proprium.i. riſibile poterit predicari. Namqꝫ ge nus de ſuis ſpeciebus(vt dictum eſt) vniuoce predi catur: Ita ⁊ proprium de ea ſpecie cuius eſt propriuꝫ vniuoce predicatur. Nāqꝫ ⁊ homo ē et riſibile. Por ro autem ſi quis dicat hominem eſſe animal rationa le ⁊ mortale: ⁊ dixerit riſibile eſſe animal rationale ⁊ mortale: non errabit. Equaliter igitur ⁊ genus de ſpeciebus ſuis: ⁊ propria de ea ſpecie cuius ſunt pro pria vniuoce predicantur. ¶ De proprijs generis ⁊ proprij. Iffert autem vtrumqꝫ quod genuſ primū ⁊ ſecundum eſt proprium. Genus enim ſi ab ſpecie primum eſt: proprium autem I vni tantuꝫ ſpeciei adheret: ⁊ eidem equa Ile eſt: non eſt dubiuꝫ quin genus quod ſpe cie maius ſit: in proprio etiam ſpeciei maius ſit. Nam qꝫ vt ſit riſibile: animal prius eſt. Namqꝫ vt aliqua ſpecies informetur propriis ⁊ differentijs primo erit genus: vbi illa conueniant: ſicut frequentius inculca tum eſt: Accedit etiam quod genus de pluribus ſpe ciebus predicatur. Namqꝫ genus ideſt animal de plu ribus: at v̓o proprium.i. riſibile de ſola tantum homi nis ſpecie predicatur. Unde ſit: vt ſemper propria de ſpeciebus ſuis conuerſiꝫ predicari poſſint: ſpecies au tem de genere nūqͣꝫ. Neqꝫ enim quod animal eſt: ho mo eſt: neqꝫ omne quod animal eſt: riſibile eſt. Po teſt enim eſſe ⁊ equus ⁊ hinnibile id quod animal no minatur. Porro autem omne quod eſt homo: id riſi bile eſt: ⁊ omne quod riſibile ē: id homo eſt. Poſſūt auteꝫ propria ⁊ ſpecies ſibiipſa conuerti: ⁊ conuerſim ad ſe inuiceꝫ p̄dicari: Preterea omni ſpeciei quicꝗd fuerit proprium: ⁊ omni ⁊ ſoli eſt. Namqꝫ riſibile ⁊ oī bus hominibus eſt: ⁊ ſolius hominis ſpecieī euenit. At vero animal quod genus eſt. ⁊ ſi vni ſpeciei ineſt: non tamen ſoli. Namqꝫ animal omni homini ineſt: n̄ ſoli tamen homini: quia ineſt etiam pecudi: ⁊ ceteris animantibus. Oportet autem hic illa propria intelli gere: que magis propria ſūt: ideſt que ītegre propria nominantur: que ſunt huiuſmodi: vt ⁊ vni ſpeciei ⁊ omnibus inſunt. Differunt ergo in hoc quoqꝫ gene ra ⁊ propria: quod propria ⁊ vni ſpeciei ⁊ omnibus in diuiduis in eadem ſpecie ſunt. Genera vero omnibꝰ quidem indiuiduis in eadem ſpecie ſunt ſub eodeꝫ ge nere. Non tamen vni ſoli ſpeciei: quoniam genus ſemper de pluribus predicatur. Unde ſit: vt ſublata propria non auferant genus. Sublatis vero generi bus ipſa quoqꝫ propria auferantur. Nam ſi ſuſtulcris riſibile proprium: remāet hinnibile: remanet natatile Si vero genus ſuſtuleris: ſimul quoqꝫ ſpecies ſuſtuli ſti. Si ſpecies ſuſtuleris: propria etiam que ſunt ſpe ciebus ſimul īteribunt. Itaqꝫ ſi ſublatis generibꝰ pro pria ſuſtuleris: ſublatis propriis: ſil̓ gn̄a nō auferūt̉. ¶ De cōmunibus generis ⁊ accidentis Eractis igitur generum propriorumqꝫ diſ ferentiis: ad generum accidentiumqꝫ cō ¶ n munitates vel proprietates tranſitum fe b 4

Prime editionis In porphi. li. ii.
cit: ⁊ vnam eorum predicat communitatem que eſt: quod de pluribus predicantur: Namqꝫ ſicut genus de pluribus ſpeciebus predicatur. ita etiam accidens ſeparabile vel inſeparabile de pluribus ſpeciebus p̄ dicatur. Dicitur enim ⁊ de coruo ⁊ de homine ethio pe nigrum: ⁊ de equo ⁊ homine moueri: quod illud injſeparabile accidens: illud v̓o ſeparabile: Et quoniā longius a ſe diſtant: idcirco vnam eorum ſolam com munionē dixit: ⁊ alias ſi qͣ forte eēt qͥrere ſuꝑſedit. ¶ Quid inter genus ⁊ accidens ſit. Iffert autem genus ab accidenti: quod genus ante ſpecies eſt. Accidentia v̓o ſpeciebus inferiora ſunt. M ¶ Semper genera ſuper ſpecies: ⁊ his pre iacere ⁊ eſſe maiora ſuperius demonſtratum eſt. Nā qꝫ prius eſt animal ab homine: atqꝫ ideo conſumptū animal: ſpecies quoqꝫ conſumit. Conſumpte ſpecies non interimunt genera. At vero accidens poſtea ne ceſſe eſt ut ſit: qͣꝫ ſunt ipſe ſpecies: Erit enim prius aliquid: cui poſſit accidere. Omne enim accidens pre ter illud cui accidit eſſe non poteſt. Atqꝫ iō prius erit aliqua res vbi accidat: quam eſt ipſum accidens. Ne ceſſe eſt igitur ut omne accidēs poſt ſpēs inueniatur: ⁊ magis poſt indiuidua ꝗbus principaliter poſſit acci dere. Huc accedit qd̓ generis participātia equaliter participant: ſicut oē genus ſpēbus ſuis equaliter ge nus eſt: ut ſepius dictum eſt: ⁊ ſpēs omnes equaliter ſuo generi participant. Nāqꝫ equus ⁊ hō equaliter animalia ſunt: neqꝫ equus homine plus: neqꝫ homo plus equo. At v̓o accidētia nō equaliter participant. Nam cū ſeperabile accidens ſit moueri: poſſunt alie inter ſe ſpēs eidem accidenti eodeꝫ mō. Eſt enim vt aliquis nigrioribꝰ oculis ſit: ⁊ alius quāuis nigris tn̄ purpureis: atqꝫ ideo ⁊ intentionem ⁊ remiſſionem re cipit accidens. Nam ⁊ candidus qd̓ dicitur: ⁊ maius ⁊ minus dicitur ⁊ alia huiuſmodi. Quare diſtāt hec duo: qd̓ genere qͣ participant: equaliter participāt: accidentia fortaſſe non equaliter. Huc accidit quod genera non mō ante indiuidua: ſed ante ſpecies ſunt Accidentia v̓o non modo poſt ſpecies: ſed etiam poſt indiuidua ſunt. Ipſi eniꝫ principaliter accidunt: vt di ctum eſt. Eſt etiaꝫ differentia: que iaꝫ ſuperius dicta eſt. nam genus in eo quod quid ſit predicatur. Acci dēs v̓o in eo quod quale ſit: aut quomodo ſe habeat nā ſi ꝗd ſit ſocrates interroges: hō atqꝫ aīal reſpōde tur. ſi v̓o qualis ſit: fortaſſe caluª: aut ſimus: q̄ a ccidē tia ſunt īſeparabilia. Sin vero quomodo ſe habeat: aut iacet reſpondetur: aut ſedet aut quid aliud faciēs contigerit. Ergo quoniam ad ſpeciem generis ⁊ diſ ferentiam ad proprium ⁊ accidens diuiſa ſubſtantia eſt. Nunc vero poſteriora perſequitur. Sunt autem omnes differentie viginti. Nam cum quinqꝫ res ſint: ⁊ vnaqueqꝫ ipſarum ab alijs quattuor diſtet: ⁊ item quattuor differentias habeat: quinquies quaterni vi ginti dfferentie efficiuntur: nam ſi genus differt ab ſpecie: proprio: differentia: accidenti: quatuor differē tie fiunt. Sin vero ſpecies differt a genere: proprio differentia: accidenti: item alie quatuor. Que iuncte cū ſuperioribus. viii. fiunt. Et ſi differentia diſtat ab ſpecie: proprio: genere: accidenti: alie quatuor ſuper creſcunt. Que iuncte cum. viii. prioribus. xii. faciunt. At vero ſi proprium differt a genere: ſpecie: differen tia: ⁊ accidenti: alijs quattuor differentijs ſuꝑ duo decim poſitis: omnes. xvi. differentie fiunt. Quod ſi
accidentis quoqꝫ differentias ad quatuor reliqua di xeris: quatuor ſuper. xvi creſcentibus. xx. omnes diffe rentie perficiuntur. Quarum ita. xx. ſunt vt ad ſuffi cientem doctrine cumulum. x. tantum differentie nu merentur. nam quod dictum eſt genus differre a dif ſerentia ſpecie: proprio: ⁊ accidenti: quatuor fuere diſ ferētie. Si autem differētiā dicamus differentia: ſpe cie: proprio: ⁊ accidenti: ſuperuacuum eſt differentie cum genere differentiam cōmemorare: cū iam prius cōmemorauerimus quando generis ad differentiam differentiā diximꝰ hiſdē enī(vt opinor) differt diffe rentia a genere: quibus differebat genus a differen tia. Ita relīquenda eſt hec differentia: qua diſtat. di ferentia a genere: quoniam ſuperius iam dicta eſt cū diceretur quod genus diſtaret a differentia. Rema nent igitur tres difſerentie: quibus ipſa differentia ab ſpecie: proprio: accidenti diſtat: ⁊ cum ſuperiores generis ad alia quatuor differentie fuerint: nunc vo differentie ad alia: tres diſtantie videātur: ſepteꝫ he diſtantie fiunt. At vero ſpecies quid a genere diſter iam tunc dictum eſt: cum dicebatur quod genus di ſtet a ſpecie. Quid auteꝫ differentia diſcreparet: tūc demonſtratum eſt: cuꝫ diceremus in quo differentia a ſpecie diſcerneretur. Remanent igitur due differē tie ſpeciei.i. a proprio ⁊ accidenti differentie: que iun cte cuꝫ ſuperioribus. vii. viiii. differentias efficiunt. Reſtat igitur vna proprii ⁊ accidentis differentia: q dicatur. nam quid a genere diſtet dictum eſt: cum ꝗd genꝰ diſtaret a proprio diceretur. Porro quid a ſpe cie diſtaret dudum dicebatur: cum quid ſpecies a ꝓ prio differret enumerabatur. Porro autem quida differentia: etiā id dictū eſt: cum a ꝓprio differentia ſepararetur. Sed nunc quēadmodū differentia a ſꝑ cie: proprio accidentiqꝫ diſcernatur: videamus. ¶ De cōmunibus differentie ⁊ ſpeciei. St cōmunio differentie ⁊ ſpeciei quod eē liter ſpecies ſub ſe indiuidua eſſe permittit ⁊ eqͣliter indiuidua ſpeciei ipſa participāt namqꝫ oēs homineſ equaliter homineſ ſū M. homninis participatione eque participāt eodē modo ēt differentia. nāqꝫ oēs homines eqͣlite rationales ſunt: ⁊ rationabilitatem que eſt differen tia: omnes qui ratione participant eque participant. Eſt etiā alia cōmunitas: qd̓ quemadmodū ſpecieſ nū qͣꝫ deſerit ea quorum ſpecies eſt ⁊ quibus ſupereſt: ſic ⁊ differentia nūqͣꝫ ea deſerit que diſtare ab alijs facit. namqꝫ ſocrates quoniaꝫ ſub ſpecie hominis eſt nunqͣꝫ ab hominis ſpecie deſeritur. Semper enim ſo crates homo eſt. At vero differentia ſocratem: quo niam ſocrates rationalis eſt. nunqͣꝫ deſerit. Semper enim ſocrates rationale animal eſt. ¶ De proprijs differentie ⁊ ſpeciei. Ifferūt aūt inter ſe ſpecies ⁊ differentia: qd̓ differētia ſemꝑ in eo qd̓ quale ſit predi catur. Nā qͣle aīal ſit: vt rationale reſpon deatur. Naꝫ dicitur quid ſit ſocrates: vt homo reſpō deatur. Namqꝫ hominis qualitas rationale eſt: ſꝫ nō ſimpliciter. Illa enī qualitas pro differentia accipit̉: que veniens in genere ſpeciem conſtituit: ⁊ de qͣlita te ſubſtantiali facta eſt ſubſtantialis ⁊ ſpecifica diffe rentia. Iſta igit̉ talis qͣlitas differētia nominat̉: ⁊ ea in eo quod quale ſit ad hominē predicatur. hoc ēt ē in eoꝝ differentijs. Namqꝫ differentia in pluribꝰ ſpe ciebus cōſideratur. Differentia eniꝫ quadrupes ī bo uis: ⁊ in equi: ⁊ ī canis ſpecie eſt. ⁊ differētia ratiōa lis hoīs

Prime editionis in porphi. li. ii.
lis hominis ⁊ dei: Species vero nūqͣꝫ alijs niſi ſolis ſub ſe poſitis indiuiduis preeſt. Nūqͣꝫ.n. alia res ho mo eſt: niſi quod eſt indiuiduū: vt ſocrates: ⁊ plato: ⁊ cicero. Unde ſit vt ſublata differētia: ſpecies quoqꝫ tollatur. Nam ſi ſuſtuleris rationale: hominem ſuſtu leris. Sin v̓o ſuſtuleris ſpēꝫ: differētia manet. Nā ſi ſuſtuleris hominē rationalis dei differentia remane bit. Eſt vero etiā hec differētia qd̓ differētia cū alia differentia iungi poteſt: vt aliqua ex his ſpecies īfor met̉. Nāqꝫ rationalis differentia ⁊ mortalis differē tia hoīs iuncte vnius ſpēꝫ rediderūt. Iūcte v̓o ſpēs nūqͣꝫ aliquā ex ſe ſpēm conſtituent. Si enim iungas hominē boui: nulla ex his ſpēs informabit̉. Sed for taſſe dicat aliquis aſini atqꝫ equi cōiunctiōe mulꝰ na ſcit̉. ſed non ita eſt. Nāqꝫ īdiuidui coniunctiōe natū ē aliꝗd indiuiduū. Si aūt ſic ſimpliciter ſpēm ipſā aſi ni atqꝫ equi coniungas: nulla ex his vnqͣꝫ ſpeciēs con ſtituit̉. Neqꝫ.n. ſic ſe poſſunt indiuidua cōmiſcere: ic circo ēt ſpēs indiuiduoꝝ in alterutrā ſubſtātiā tran ſeunt: atqꝫ ideo conſtat iunctas ſpecies vnā ſpēm nō poſſe cōponere cū differentie iuncte vniꝰ ſpeciei con ſtitutiue ſint: hiſqꝫ tranſactis ad differentie ⁊ ꝓprii communia veniamus. ¶ De cōibꝰ differentie ⁊ proprij. Ifſerentia ⁊ propriū cōmune habent: qd̓ quibus differentia eſt ⁊ a quibus ipſa dif Aferētia participatur: equaliter participat̉. nam rationalis differētia quoniā ineſt ho minibus: ⁊ omnes homines rōnabili differentia par ticipant: non eſt dubiū qꝛ omnes homines equaliter ſint rationales: atqꝫ eqͣliter ratiōabilitate participēt At v̓o ꝓpriū quod riſibile ē eqͣliter omnibꝰ hominibꝰ eſt. omnes enim homines equaliter riſibiles ſunt. Eſt etiam hec eoꝝ cōmunitas: quod ſicut poteſtate riſibi le dicitur etiā ſi non rideat: ita etiam poteſtate bipes dicitur: etiam ſi quis vno pede minuatur: nō.n. qd̓ ē dicit̉: ſed quod eſſe poſſit. nam quoniā ille ridere pōt riſibilis nominat̉: quod ille duos pedes habere poſſit bipes. Atqꝫ ideo nunqͣꝫ ab illis in quibus ſederint: ꝓ priū differentiaqꝫ diſcēdūt. Semper enim homo riſi bilis eſt etiā ſi nō rideat. Semꝑ bipes: etiā ſi vno pe de minuatur. In his enim. differētijs ⁊ ꝓprijs(vt di ctū ē) qd̓ poteſtate eē poſſit: nō qd̓ vere ſit cōſiderat̉ ¶ De propriis eorundeꝫ. Ifferunt aūt īter ſe quod differētia de plu ribus ſpeciebus predicatur: propriū v̓o de vna. Nāqꝫ differētia que eſt mortalis pre adicat̉ de hoīe: ⁊ de boue: ⁊ equo ⁊ ceteris animātibꝰ. ⁊ rationale p̄dicat̉ ⁊ de deo: ⁊ de homīe. At v̓o riſibile de ſola tātū ſpē hoīs p̄dicat̉. Unde eue nit: vt oīs differētia qm̄ plurimarū continēs eſt ſpe cierum: a ſuis ſpeciebus maior fit. Atqꝫ ideo ipſa de ſpeciebus predicari poteſt. Porro autem de ipſa ſpe cies predicari nō poſſunt: neqꝫ conuerſiꝫ dici poteſt. Nam quoniam homo dicitur rationalis non contra dicitur qd̓ rōnale eſt: id hō eſt. Pōt enim eſſe etiam non homo ſed deus. At vero propriū: quoniam equa liter ⁊ ad vnam ſpeciē ſemꝑ aptat̉: equa vice atqꝫ ap pellatione conuertitur. Quibus pertractatis ad dif ferentiam ⁊ accn̄s trāſgreſſa diſputatio eſt. ¶ De cōmunibus differentie ⁊ accidentis Ifferentia ⁊ accidens cōe habent de pluri Ibus predicari. Nāqꝫ differētia dr̄ ⁊ de ho mine ⁊ de deo: quoniā vtriqꝫ rōales ſunt. Et accidens dr̄ de homīe ⁊ de equo: vt ho
mo ethiops niger: ⁊ equus niger. Eſt etiā alia com munio quod inſeparabile accidēs cuicūqꝫ ſpēi fuerit inſeparabiliter ⁊ omnibus ineſt vt differentia. Nam qꝫ inſeparabile eſt accidens quod eſt nigrum: cor uo inſeparabiliter accidit: ⁊ omnibus coruis. Eodem modo ēt diſferentia. Nā qm̄ accidit homini vt bipes ſit ſemper ⁊ omnibus hominibus eſt eſſe bipes. ¶ De proprijs eorundem. Ifferunt autē inter ſe: quod omnis differē tia ſpecies cōtinet. Non contra ipſa a ſpe ciebꝰ cōtinet̉. Nā ſi differentia plures ſub ſe ſpēs hꝫ: vt dictū ē: maior erit ſub ſe po ſitis ſpeciebus. Si maior erit: nūqͣꝫ eā quelibet ſpēs cōtinet. Maior enim a minori nūqͣꝫ cōtinetur. Nam quod eſt rationale: continet hominē ⁊ deum. Homo vero rationale nō cōtinet. Accidētia vero aliquotiēs cōtinēt: aliquotiēs continentur. Nāqꝫ cōtinent quo niā frequēter vnū accidēs duas ſub ſe ſpēs hꝫ: vt ni grū hꝫ ethiopē: habet coruū. Cōtinēt̉ v̓o quoniā ſpe cies vna habet duo vel tria vel qͣꝫ libet plurima ac cidētia. Si quis enī glaucus vel criſpus vel candidus vel procerus: hec omnia accidētia ille vnus cui acceſ ſerunt complectitur ⁊ cōtinet. Atqꝫ ideo ſpēs illa que illud indiuiduū continet: qd̓ indiuiduū plura in ſe ac cidentia ſuſcepit: accidentis illius complexiuum eſt. Dehinc differentia nūqͣꝫ intendit̉: neqꝫ relaxat̉. Qd̓ dicit hoc eſt rationale in vnaquaqꝫ ſpecie: neqꝫ plꝰ ne qꝫ minus eſt. Nullus enim hō: alio hoīe ad ſubſtātiā plus rationalis eſt neqꝫ minus. At v̓o accidens ⁊ intē ditur ⁊ relaxatur. Dr̄ enī quicūqꝫ procerior: dicit̉ qui cūqꝫ velocior: dicit̉ quicūqꝫ criſpior: que oīa acciden tia eē non dubiū eſt. Preterea īmixte ſemper ſūt. cō trarie differentie. Immixte ait.i. īmiſcibiles. que mi ſceri non poſſunt. Neqꝫ enim rationale cū irrationa li miſceri poteſt: neqꝫ in vna ſpecie cōuenire. At v̓o cōtraria accidētia manifeſtū eſt in vna ſpecie poſſe cōgruere. Poteſt.n. ꝗcūqꝫ homo cū ipſe ſit candidꝰⁱ nigros tn̄ capillos habere. Ergo quemadmodum ſpe cies differat a genere vel differentia: dictum eſt: cū de generis ad ſpeciem: vel differentie ad ſpeciem di ſtantia diceremus. ¶ De cōmunibus ſpeciei ⁊ proprij. Unc dicemus id quod reliquū eſt de ſpēi ꝓprijqꝫ cōmūibꝰ. Et ē vna eoꝝ cōio: qd̓ de ſe ipſa inuicē predicant̉. Nam qm̄ eqͣ ſi M A hi ſunt: neqꝫ ſpēs hoīs alij proprio cōuenit niſi riſibili: neqꝫ riſibile alij cōuenit ſpeciei niſi homi ni: atqꝫ ideo dicit̉ quid ē homo: quod riſibile. Quid riſibile. Quod homo. Cōmune eſt etiam illud: qd̓ oē propriū equaliter ad ſub ſe poſita predicat̉. Nāqꝫ oēſ homines equaliter riſibiles ſunt: ⁊ ſpēs equaliter ad ſub ſe poſita predicatur. Nāqꝫ oēs homīes indiuidui equaliter vno nomine homines nuncupantur. ¶ De proprijs eorundem Ifferunt a ſe: qm̄ ſpēs poteſt etiā genus al U Iteri eſſe ꝓpriū eſſe non poteſt. Sed hic illā Iſpēꝫ ītelligamꝰ: que ſubalterna eſt: non illā A que magis ſpēs ē: ⁊ genꝰ eē nūqͣꝫ pōt. Atqꝫ iō nos illā mō ſolā: que ſubalterna ſpecies eſt intelli gamꝰ: que.ſ. poterit eē ⁊ genꝰ. Nāqꝫ mortale rōnalis generis ſpeciēs eſt: hominis genus eſt. At vero riſibi le de nulla vnqͣꝫ ſpecie alia poterit p̄dicari: neqꝫ alij eſſe propriū: ſicut eſt hominis: Illa enim ſemper(vt dictum eſt) propria ſunt que nulli alij niſi ad vnā ſpeciem ſemper aꝑtantur: Deinde ſpecies prece

Prime editionis In porphi. li. ii.
dit: ⁊ ſic proprium ſequitur. Quod dicit tale ē omnis ſpēs vt habeat propriū: primo eā eſſe ⁊ cōſtare neceſ ſe eſt. Oportet enim prius hominem eſſe vt ſit riſibi lis: non prius eſſe riſibile vt ſit homo. Nā quoniaꝫ ꝓ prium dicit̉: per ſe propriū non cōſtat: niſi alicuiꝰ ſpe ciei ſit Atqꝫ iō priꝰ eē neceſſe ē illd̓ cuiꝰ ē ꝓpriū quā ſit ꝓpriū Huc accedit qd̓ ſpēs ſemꝑ in opere ītelligitur cuiuſcūqꝫ ſubiecti. Spēs.n. ſemꝑ in actu ē: non ſoluꝫ ꝓpria ptāte. Hō.n. reuera ⁊ oꝑe ⁊ actu hō eſt.i. nū qͣꝫ poterit eſſe non homo. At vero riſibile quod ē ꝓ priū poteſtate tantū dicitur: etiā ſi actu non ſit. Po teſt enim quilibet ille non ridere: tamen quia ridere poteſt: riſibile nominatur. Diſtant igitur ī hoc quod ſemper ſpēs in actu eſt ⁊ in opere: proprium vero ali quotiens poteſtate: deinde quorum diffnitiones di uerſe ſunt: neceſſario etiam ipſa quoqꝫ diuerſa ſunt. Oīs diffinitio ſubſtantiam diffinit. Ergo ſi qua eiuſ dem ſubſtantie fuerīt: eadē ēt diffinitione monſtrā tur. Si qua eiuſdē diffinitionis fuerint: eadem ſb̓a p̄ dicant̉. At vero ſi qua diffinitionibus differant: dif ferunt etiam ſubſtantijs. Que ſubſtantijs differunt longe a ſeipſis alia ſunt. Nunc igitur quoniam diffini tiones proprij ⁊ ſpeciei differunt: ſpecies ipſa quoqꝫ ⁊ ꝓpriū a ſe diſſerunt. Eſt auteꝫ ſpeciei diffinitio ſub genere eſſe ⁊ ad plurima numero differētia in eo qd̓ quid ſit predicari. At vero ꝓprij vni tantū ineſſe ſpēi ⁊ ſub ipſa de omnibus indiuiduis predicari. Sed quo niā ⁊ diffinitiōes differūt: ipſa quoqꝫ ſpēs a proprio diſtabit. ¶ De cōmunibꝰ ſpeciei ⁊ accidentis. Oſt hec ad cōmunitatis ſpeciei ⁊ acciden tis diſputatiōeꝫ tranſtulit: ⁊ dicit eoꝝ ra UAli ras aliaſ eſſe cōmūitates: niſi has ſolas qd̓ Mꝑe pluribꝰ p̄dicant̉. Longe enī a ſe diſtare vidēt̉: ī ſubſtātia ſui ⁊ in ptāte patiēdi atqꝫ faciēdi id qd̓ alicui rei accidit: ⁊ id cui accidit. Nāqꝫ illud cui accidit: qͣſi quoddā accidētis fūdamētū ē. Illd̓ v̓o qd̓ accidit p̄ter id cui accidit: eē ī ſui ſb̓a non poteſt. ¶ De proprijs eorum. ¶ Ropria v̓o ſinguloꝝ ſūt hec: qd̓ ſpēs ī eo qd̓ ꝗd ſit p̄dicat̉: accn̄s v̓o ī eo qd̓ qͣle ſit ⁊ quodāmō ſe hn̄s. Nā ſi ꝗs dicat: ꝗd ſocra ¶¶ I tes ē: hō dr̄. Si quis dicat qͣlis ſit: caluus vel ſimus appellat̉. Si ꝗs v̓o qūo ſe hn̄s: ſedēs aut ia cens appellabitur. Item in hoc differunt quod vnaqͣ qꝫ ſubſtantia vnam ſpeciem habet. Namqꝫ hominis ſubſtantia vnam ſolam hominis ſpecieꝫ habet. Sub ſtantia v̓o equi vnam ſolius equi ſpeciem habet. At vero vna ſubſtantia plura frequenter accidentia con tinebit. Nam ⁊ in eodem equo quedam pars frequē ter nigra quedam alba eſt. Et eſt in eo proceritas: eſt altitudo. eſt aꝗlinū caput: ⁊ alia huiuſmodi. Habet etiā nō ſolum inſeparabile accidens eadem ſubſtātia ſed etiam ſeparabile. Nam fortaſſe quidam velox eſt ⁊ idem etiam corpore validus eſt. idem etiā ſagitator ⁊ cetera. Huic accedit quod ſpecies prenoſcuntur.i. p̄ ītelligūt̉: hoc ē an̄ eē p̄noſcūt̉ qͣꝫ accn̄tia. Et priꝰ erit aliq̄ res vbi accidat: qͣꝫ illa qͣ accidit iōqꝫ an̄ ſpēs ītel ligitur eſſe quā accn̄s. Accn̄a vero poſtea ſunt a foris venientia ⁊ extranea: a qualibet illa ſubſtantia etiam ſi inſeparabilia ſunt: Hec quoqꝫ eſt eorum ſeparatio: quod ſemper omnia que participant ſpecie: equaliter participant. Equaliter enim ⁊ ſocrates ⁊ cicero ⁊ pla to homines ſunt. At vero illa que participant accidē ti: etiam ſi inſeparabile accidens ſit: tamen non equa
liter participant. Nam quāuis īſeparabile ſit accidēs ethiopes nigros eē: tn̄ ē aliꝗs inter ipſos nigrior: nec omnes illa nigredine equaliter participant. ¶ De cōmunibus ꝓprij ⁊ accidentis. Elinquit̉ igitur de cōmunibus ꝓprij accn̄ tiſqꝫ tractare. Nā ꝓpriū quid diſtaret vel a ſpecie vel a genere vel a differentia: ſu AV periꝰ demōſtratū ē. Propriū aūt ⁊ īſeꝑa rabile accn̄s cōe hn̄t: quod ſine his nūqͣꝫ cōſiſtunt: ea que eoꝝ participāt: ⁊ in ꝗbꝰ ipſa cōſiderāt̉. Nā neqꝫ hō amittit riſibile eē: nec ethiops: aut coruus nigruꝫ Atqꝫ iō ſine his ipſis.i. ꝓprijs ⁊ accidentibus: que eo rū ꝑticipant: cōſtare nō poſſunt. Ne forte cōtra ſupe riorē diffinitionē accn̄tis venire videatur iſta cōmu nio. Eſt enim ita diffinitū. Accn̄s ē qd̓ īfert̉ ⁊ aufert̉ ſine eius in quo ē īteritu. Quod nunc dici videt̉ ſine his conſtare non poſſe: cū ſuperius ſine eoꝝ interitu poſſe diceretur auferri. Sed hoc modo dicitur: non quod ſi auferatur hoc accidens inſeparabile: ītereat illud cui accidit: ſed quoniam ſeparari non poteſt: ic circo ſine his conſtare non poſſit. Eſt etiam inſepara bilis accidentis: ⁊ proprij alia communio: quod ſicut ⁊ omni ⁊ ſemper ineſt proprium: cui ineſt ideſt ho mini(ſemper enim ⁊ omnis homo riſibilis eſt) Sic etiam quodlibet accidens inſeparabile. ⁊ ſemper ⁊ oī eſt accidens inſeparabile. Nāqꝫ ⁊ omnis coruus: ⁊ ſē per niger ē. Sola autem inſeparabilibus accidentibꝰ illa cōio eſt: quod quemadmodum de multis indiui duis proprium predicatur: ita etiam accidēs de mul tis indiuiduis poteſt predicari. Plures etiam currūt plures etiā ambulant: que.ſ. accidētia ſeparabilia ſūt quemadmodum plures poſſunt eſſe riſibiles. ¶ De Proprijs eorum. Ifferunt aūt iſta: quod ꝓpriū ſemper vni ſpeciei ineſt: accidens v̓o ⁊ pluribus. Nam accn̄s pluribus ſpeciebus ⁊ animatis ⁊ in Fanimatis euenit: vt eſt ebeno nigrū: coruo nigrum: homini ethiopi nigrum. Riſibile v̓o nulli: ni ſi ſoli homini. Atqꝫ ideo conuerſim propriū p̄dicatur quia vnius ſpeciei continens eſt: ⁊ illi ſpēi ſoli equaliſ eſt. At v̓o accidēs cōuerſim predicari non poteſt: qꝛ plures ſub ſe ſpēs habet. Nō enī pōt dicere id eſſe ni gꝝ qd̓ ebenū: cuꝫ dicas hoc eē ebenū qd̓ nigrū. Po teſt enī eē nigꝝ ⁊ nō eē ebenū. Deinde oē ꝓpriū eq̄ liter ſe his rebꝰ que ſub ſe fuerīt dat ⁊ ab his equal̓r participat̉. Socrates enī ⁊ cicero ⁊ virgilius equal̓r ⁊ riſibili participant: ⁊ equaliter riſibiles ſunt. At v̓o accidens non ſemper equaliter eſt accidens. Poteſt enim quicūqꝫ eſſe procerior: ⁊ alius eſſe velocior Qd̓ ſcilicet illud ſeparabile eſt accidens: illud inſeparabi le. Et fortaſſe alie eoꝝ quedā proprietates vel cōmu niones eſſe videantur. Sed nunc quātū introductiōi ſat eſt: iſta ſufficiant. Sed iam tibi mi fabi oīa que cūqꝫ ad introductionē porphyrij pertinēt: pleniꝰ vbe riuſqꝫ tractata ſunt. Poſt vero ſiquid vnqͣꝫ me egue ris: ſtudijs preſertim tuis: que nulla vnqͣꝫ honeſtate caruerunt: libens animo hortatorqꝫ ad eaſdē cupidi tates parebo. Hic fabiꝰ. Tu inquit paterno hec mi hi animo pelliceris. verum ego nunqͣꝫ deficiā ab hijs ſtudijs te preſertim docente: a quo totam fortaſſe lo gice ariſtotelis. ſi vita ſuppetit capiam diſciplinam. Et ego faciā inquā libentiſſime. Sed quoniam iā ma tutinus(vt ait petronius) ſol tectis arriſit: ſurgamus ⁊ ſiꝗd ē: illd̓ diligētiore poſtea cōſideratiōe tractabit̉

Secunda editio in porphi.
Ecundus hic arrepte expoſitionis labor no ſtre ſeriem tranſlatio nis expediet: in qua quidem vereor ne ſu bierim fidi interpre tis culpam. cum ver bum verbo expreſſum comparatumqꝫ reddi derim. Cuius incepti ratio eſt: ꝙ in his ſcri Fſ ptis in quibus rerum ¶ H Acpv cognitio queritur: nō tuculente orationis le pos: ſed incorrupta veritas exprimenda eſt. Quocir ca multum profeciſſe videor: ſi philoſophie libris lati na oratione compoſitis per integerrime tranſlatiōis ſynceritatem nihil in grecorum litteris amplius deſi deretur. Et quoniam humāis animis excellentiſſimū bonū philoſophie comparatū eſt: vt vie ex filo quo dam procedat ratio: ex anime ipſius efficientijs ordiē dum eſt. ¶ Triplex anime omnino vis in vegetandis corporibus deprehenditur. Quarum vna quidem vi tam corpori ſolum ſubminiſtrat: vt naſcendo creſcat: alendoqꝫ ſubſiſtat. Alia vero ſentiendi iudicium pre bet. Tertia vi mentis ⁊ ratione ſubnixa eſt. Quaruꝫ ꝗdē prīe id officiū eſt: vt creādis nutriēdiſqꝫ corpori bus preſto ſit. Nullum vero ratiōis preſtet ſenſus ve iudicium. hec autem eſt herbarum atqꝫ arborum: ⁊ quicquid terre radicitus affixum tenetur. Secunda vero compoſita atqꝫ coniuncta eſt: ⁊ primam ſibi ſu mens ⁊ in parte conſtituens: varium de quibus cape re poteſt: ac multiforme iudicium capit. Omne enim animal quod viget ſenſu: nutritur idem ⁊ naſcitur ⁊ alitur. Senſus vero diuerſi ſunt: ⁊ vſqꝫ ad quinariuꝫ numerum tendunt. Ita quicquid alitur tantum non etiam ſentit: quod vero ſentire poteſt: ei prima quo qꝫ anime vis naſcendi.ſ. atqꝫ nutriendi probatur eē ſubiecta. Quibus vero animalibus ſenſus adeſt: non tm̄ eas rerum capiunt formas: quibus ſenſibili corpo re feriuntur preſente: ſed abſente quoqꝫ ſenſibilibuſ qꝫ ſenſu ſepoſitis an̄ cognitaruꝫ ſenſus formarū ima gines tenent: memoriamqꝫ conficiunt: ⁊ prout quod qꝫ animal valet: longius breuiuſqꝫ cuſtodit. Sed has imaginationes confuſas atqꝫ ineuidentes ſumunt: ſic vt nihil ex earum coniunctione ac compoſitione effi cere poſſint. Atqꝫ iccirco meminiſſe quidem poſſunt nec eque omnia. Amiſſam vero obliuione memoriaꝫ recolligere ac reuocare non poſſunt. Futuri vero his nulla cognitio eſt. Sed anime vis tertia que ſecuꝫ vi res alendi ac ſentiendi trahit: hiſqꝫ velut famulis at qꝫ obedientibus vtitur eadem tota in ratione eſt cō ſtituta: eaqꝫ vel in rerum preſentium firmiſſima con templatione: vel in abſentium intelligētia: vel ī igno tarum inquiſitione atqꝫ inuentione verſatur: hec tm̄ humano generi preſto eſt: ꝙ non ſolum ſenſus ima gineiqꝫ perfectas ⁊ non inconditas capit: ſed ⁊ pleno actu intelligentie quod imagīatio ſuggeſſit: explicat atqꝫ confirmat. Itaqꝫ vt dictum eſt huic diuine natu re non ea tantum in cognitione ſufficiunt: que ſubie
cta ſenſibus comprehendit: verumētiam imaginatio ne concepta: ⁊ inſenſibilibus: ⁊ abſentibus rebus no mina indere poteſt: ⁊ quod intelligentie ratione com prehendit: vocabulorum quoqꝫ poſitionibus aperit: illud quoqꝫ ei nature propriū eſt: vt per ea ſibi qͥ nota ſunt ignota veſtiget. ⁊ non ſolum vnumquodqꝫ an ſit ſed quid ſit ēt: ⁊ quale ſit necnon cur ſit oꝫ agnoſcere Quam triplicis anime vim ſola hominum(ut dictū eſt) natura ſortita eſt. Cuius anime vis intelligentie mōtibus non caret: quia in his quattuor ꝓprie viꝫ ra tionis exercet. Aut enim aliquid an ſit inquirit: aut ſi eſſe conſtiterit: ꝗd ſit id dubitat. Quod ſi etiā vtriuſ qꝫ ſcientiam ratione poſſidet: quale ſit vnumquodqꝫ veſtigat: atqꝫ in eo cetera accidentium momenta per quirit: quibus cognitis cur ita ſit queritur: ⁊ ratione nihilominus veſtigatur: cum igitur hic actus ſit hu mani animi vt ſemper aut in preſentium rerum com prehenſione. aut in abſentium intelligētia: aut ī igno tarum inquiſitione atqꝫ inuentiōe verſetur. Duo ſūt in quibus omnem operam vis anime ratiocinantis ī pendit. Unum quidem vt rerum naturas certa inqui ſitionis ratione cognoſcat. Alterum vero vt ad ſcien tiam prius veniat ꝙ poſt grauitas moralis exerceat: quibus inquirendis permulta eſſe neceſſe eſt: que ve ſtigantem animum a recti itineris non minimum ꝓ greſſione deducāt: vt in multis euēit epicuro ꝗ atho mis mundum conſtare putabat: ⁊ honeſtum corporiſ voluptate metiebatur. Hec autem iccirco huic atqꝫ alijs accidiſſe manifeſtum eſt quoniaꝫ per imperitiā diſputandi quicquid ratiocinatione comprehenderāt hec in res quoqꝫ ipſas euenire arbitrabantur: hic ve ro magnus error eſt: neqꝫ enim ſeſe res vt in nume ris ita etiam in ratiocinationibus habet. In nume ris enim quicquid in digitis recte computantis eue nerit: id ſine dubio in res quoqꝫ ipſas neceſſe eſt eue uire: vt ſi ex calculo centuꝫ eſſe contigerit: centū quo qꝫ res illi numero ſubiectas eſſe neceſſe eſt: hoc vero non eque in diſputatione ſeruatur: neqꝫ enim quicꝗd ſermonum decurſio inuenerit: id ī natura quoqꝫ affi xum tenetur. Quare neceſſe erat eos falli: qui abie cta ſcientia diſputandi de rerum natura perquirerēt Niſi enim prius ad ſcientiam venerit: que ratiocina tio veram teneat diſputandi ſemitam. que veriſimilē ⁊ agnouerit que fida: que poſſit eſſe ſuſpecta: rerum incorrupta veritas ex ratiocinatione non poteſt inue niri. Cū igit̉ veteres ſepe multis lapſi erroribus fal ſa quedam ⁊ ſibi contraria in diſputatione colligerēt atqꝫ id fieri impoſſibile videretur: vt de eadeꝫ re cō traria concluſione facta vtraqꝫ eſſent vera que ſibi diſſentiens ratiocinatio concluſiſſet. cuius ratiocina tione credi oporteret eſſet ambiguum: viſum eſt priꝰ diſputationis ipſius veramqꝫ integram conſiderare naturam: qua cognita illud quoqꝫ per diſputationem inueniretur: ⁊ an verum comprehenſum eſſet: poſſet intelligi. Hīc igit̉ perfecta eſt logice ꝑitia diſcipline: que diſputandi modos atqꝫ ipſas ratiocinatione īter noſcēdi vias parat: vt que ratiocinatio nūc quidē fal ſa nūc aūt vera ſit: que v̓o ſemꝑ falſa: que nūqͣꝫ falſa poſſit agnoſci. Huiꝰ aūt vis duplex eſſe ꝑpendit̉. vna ꝗdē ī īueniēdo: altera ī indicādo: qd̓ Marcus Tuliꝰ ī eo libro cui tōpicā titulꝰ ē: euidēter expreſſit dicēs. Cū oīs rō diligēs diſſerēdi duas habeat ꝑtes: vnam īueniēdi: alterā iudicādi: vtriuſqꝫ princeps(vt mihi videtur quidē) Ariſtoteles fuit. Stoici aūt in altera elaborauerunt. Iudicandi enim vias diligenter perſe

Secunda editio In porphi.
cuti ſunt eam ſcientiam quā dialecticen appellant: in ueniendi vero artem que topice dicitur: queqꝫ ad vſū potior erat: ⁊ ordine nature certe prior: totam reliqͣ runt. ¶ Nos autem quoniā in vtraqꝫ ſumma vtilitas eſt: ⁊ vtramqꝫ ſi erit ocium perſequi cogitamus: ab ea que prior eſt: ordiemur. Cum igitur tantus huius conſiderationis fructus ſit: danda eſt huic tam ſoler tiſſime diſcipline tota mentis intentio: vt primis fir matis in diſputandi veritate veſtigijs: facile ad rerū ipſarum certam comprehenſionem venire poſſimus Et quoniam quid ſit ortus logice diſciplīe prediximꝰ eſſe reliquum videtur adiūgere: an omnino pars que dā ſit philoſophie an(vt quibuſdā placet.) ſuppellex atqꝫ inſtrumentum: per quod philoſophia cognitio nem rerum naturamqꝫ deprehendat. Cuius quidem rei has econtrario video eſſe ſententias. ¶ Hi enim qui partem philoſophie putant logicam conſideratio nem: his fere argumentis vtuntur dicentes: philoſo phiam indubitanter habere partes: ſpeculatiuam: at qꝫ actiuaꝫ. De hac tertia rationali.i. logica queritur an ſit in parte ponenda: ſed eam quoqꝫ partem eſſe philoſophie non poteſt dubitari. ¶ Nam ſicut de na turalibus ceteriſqꝫ ſub ſpeculatiua poſitis ſolius phi loſophie veſtigatio eſt: itemqꝫ de moralibus ac de re liquis que ſub actiuam partē cadūt ſola philoſophia perpēdit: ita quoqꝫ de hac parte tractat.i. de his que logice ſubiecta ſunt ſola philoſophia iudicat. Quod ſi ſpeculatiua atqꝫ actiua iccirco philoſophie partes ſunt quia de his philoſophia ſola pertractat: propter eandem cauſam erit logica philoſophie pars: quoniā philoſophie ſoli hec diſputandi materia ſubiecta eſt. ¶ Ita vero inquiunt cum in his tribus philoſophia verſetur. Cumqꝫ actiuam ⁊ ſpeculatiuam conſidera tionem ſubiecta diſcernant: ꝙ illa de rerum naturis: hec de moribus querit: dubium non eſt quin logica diſciplina a naturali atqꝫ morali ſue materie proprie tate diſtincta ſit. Etenim logice tractatus eſt de pro poſitiōibꝰ atqꝫ ſyllogiſmis ⁊ ceteris huiuſmodi: quod neqꝫ ea que non de ratione ſed de rebus ſpeculatur. Neqꝫ actiua pars que de moribus inuigilat: eque p̄ ſtare poteſt. Quod ſi in his tribus ideſt ſpeculatiua actiuā atqꝫ rationali philoſophia conſiſtit: que pro prio tripliciqꝫ a ſe fine diſiuncta ſunt. Cumqꝫ ſpecu latiua ⁊ actiua philoſophie partes eſſe videntur: non dubium eſt quin rationalis quoqꝫ philoſophie pars eſſe conuincatur. Qui vero non partem ſed philoſo phie inſtrumentum putant: hec fere afferunt argu menta. ¶ Non eſſe inquiunt ſimilem logice finem ſpe culatiue atqꝫ actiue partis extremo. vtraqꝫ enim illa rum ad ſuum proprium terminum ſpectat: vt ſpecula tiua quidem rerum cognitionem. Actiua vero moreſ atqꝫ inſtituta perficiat. Neqꝫ altera refertur ad alte ram. logice vero finis non poteſt eſſe abſolutus: ſed quodammodo cum reliquis duabus partibus colliga 774 tus: atqꝫ conſtrictus eſt. Quid enim eſt in logica di ſciplina: quod ſuo merito debeat optari niſi ꝙ ꝓter inueſtigationem rerum huius effectio artis inuenta eſt. Scire enim quemadmodum argumentatio con cludatur vel que vera ſit que veriſimilis: ad hec ſcili cet tendit: vt vel ad cognitionem rerum refera tur hec rationum ſcientia: vel ad inuenienda ea que in exercitium moralitatis adducta beatitudinem pa riunt. Atqꝫ ideo quoniam ſpeculatiue atqꝫ actiue ſuꝰ certuſqꝫ finis eſt. Logice autem ad duas reliquas par tes reſertur extremum: manifeſtum eſt non eam eſſe
philoſophie partem ſed potius inſtrumentum. Sunt vero plura que ex alterutra parte dicantur: quorum nos ea que dicta ſunt ſtrictim notaſſe ſufficiat. Hāc litem vero tali ratione diſcernimus. Nihil quippe di cimus impedire vt eadem logica partis vice ſimul in ſtrumentiqꝫ fungatur officio. Quoniamᵇ enim ipſa ſuum retinet finem: iſqꝫ finis a ſola philoſophia conſi deratur. Pars quideꝫ philoſophie ponēda ē eē: quo niam vero finis ille logice quem ſola ſpeculatur philo ſophia: ad alias eius partes ſuam operam pollicet̉: ī ſtrumētū eſſe philoſophie non negamus. Eſt autem finis logice inuentio iudiciūqꝫ rationum. quod quidē ſcilicet non eſſe mirum videbitur: quod eadem pars ⁊ eadem quoddam ponitur inſtrumentum Si ad par tes corporis animum reducamus quibus ⁊ fit aliquid vt his quaſi quibuſdam inſtrumentis vtamur: ⁊ in toto tamen corpore partium optinent locum Manus enim ad tractandum: oculi ad videnduꝫ: cetereqꝫ cor poris partes proprium quoddam videntur habere o ficium. Quod tamen ſi ad totius vtilitatem corporis referantur: inſtrumenta quedam corporis eē depre henduntur: que etiam partes eſſe nullus abnuerit. Itaqꝫ logica diſciplina pars quedam philoſophie eſt quoniaꝫ eius philoſophiaſola magiſtra eſt. Supellex vero eſt. ꝙ per eaꝫ inquiſita philoſophie veritas ve ſtigatur. Sed quoniam quantum mihi quidem breui tas ſuccinta largita eſt ortum logice ⁊ quid ipſa logi ca eſſet explicaui. Nunc de eo libro nobis pauca dicē da ſunt: quem in preſens ſumpſimus exponenduꝫ Ti tulo enim proponit Porphirius introductionem ſe Ariſtotelis predicamenta conſcribere. Quid ve ro valeat hec introductio vel ad quid lectoris animū paret breuiter explicabo. Ariſtoteles enī qui de decē predicamentis inſcribitur librum hac intentione cō poſuit vt infinitas rerum diuerſitates que ſub ſcien tiam cadere non poſſunt paucitate generum compre henderet: atqꝫ id quod per incomprehenſibilem mu titudinem ſub diſciplinaꝫ venire non poterat: per ge nerum(vt dictum eſt) paucitatem animo fieret ſcien tięqꝫ ſubiectum. Decem igitur genera rerū eſſe oīuꝫ conſiderauit Ariſtoteles.i. vnam ſubſtantiam ⁊ acci dentia nouem: que ſunt qualitas: quantitas: relatio vbi quando: facere: ⁊ pati ſitus: habere. quoniaꝫ que genera eſſent ſuprema ⁊ quibus nullum aliud ſuper poni poſſet genus. Omnem neceſſe eſt multitudinem rerum per horum decem generum ſpecies inueniri. Que quidem genera omnibus a ſe differentiis diſtri buta ſunt. Nec quicquā videntur habere commune: niſi tantum nomen: quoniam omnia cum eſſe predi cantur: Quippe ſubſtantia eſt: qualitas eſt: quantitaſ eſt: ⁊ de alijs omnibus eſt verbum communiter pre dicat̉: ſꝫ nō ē eoꝝ cōis vna ſb̓a vel natura: ſꝫ tm̄ no mē. Itaqꝫ decē gn̄a ab Ariſ. reperta oībꝰ a ſe differē tijs diſtributa ſūt. Sꝫ que aliꝗbꝰ differētiis diſiūgi tur neceſſe ē vt habeat̉ propriū ꝗddā: qd̓ ea ī ſingula rē ſolitariāqꝫ vēdicet formā: Nō ē aūt ideꝫ ꝓpriū qd̓ accidēs. Accidētia.n. ⁊ venire ⁊ abeſſe poſſūt: ꝓpria v̓o ita ſūt īſita: vt abſqꝫ his quoꝝ ꝓpria ſūt eē n̄ poſ ſūt. que cū ita ſint: cūqꝫ Ariſtoteles decē reꝝ gn̓a re periſſet: que vel ītelligēdo mēs caperet: vel loquēdo diſputator efficeret(quicquid enī ītellectu capimꝰ: id ad alteꝝ ſermōe vulgamus) Euenit vt ad hoꝝ decē p̄dicamētoꝝ intelligentiā quinqꝫ haꝝ rerū tractatꝰ incurreret.ſ. generis: ſpeciei: differētie: proprii accidē tis. Generis. quidē quoniā oportet āte prediſcere ꝗd

Secunda editio in porphi.
ſit genus: vt decem illa que Ariſtoteles ceteris prepo ſuit rebus: genera eſſe poſſemus agnoſcere. Speciei vo cognitio plurimum valet: vt que cuiuſqꝫ generis ſit ſpecies poſſit agnoſci. Si enī quid ſit ſpecies igno ramus: nihil impedit errore turbari: fieri eniꝫ poteſt vt per ſpeciei inſcientiam ſepe quantitatis ſpecies in relatione ponamus ⁊ cuiuſlibet primi generis ſpecieſ alteri generi ſubdamus: atqꝫ ita fiet permixta reruꝫ atqꝫ indiſcreta confuſio. qd̓ ne accidat que ſit natura ſpeciei ante noſcenduꝫ eſt. Nec vero in hoc tm̄ ꝓdeſt ſpeciei cognoſcenda natura: ne priorum generum ſpe cies inuicem permutemus. Uerumētiam vt in eodeꝫ quolibet genere proximas ſpecies generuꝫ nouerimꝰ eligere: vt ne ſubſtantie mox animal dicamus eē ſpe ciem potius qͣꝫ corpus: aut corporis hominem potiꝰ qͣꝫ animatum corpus. At vero differentiarum ſciētia in his maximum retinet locum. Quomodo enim oīo qualitatem a ſubſtantia vel cetera a ſe genera diſta re cognoſcimus niſi eorum differentias viderimus. Quomodo autem diſcernere eorum differentiaꝫ poſ ſumus: ſi quid ipſa ſit differentia neſciamuſ. Nec hūc ſolum nobis in ſcientia differentie effundit errorem verumētiam ſpecierum quicquid tollit omne iudiciū Nam omnes ſpecies differentie informant. Ignora ta differentia ſpecies quoqꝫ neceſſe ē ignorari. Quo modo vero fieri poteſt: vt quālibet differentiam poſ ſimus agnoſcere ſi omnino que ſit nominis huius ſi gnificatio neſciamus. Iam vero proprij tantus vſus eſt: vt Ariſtoteles quoqꝫ ſingulorum predicamentoꝝ propria perquiſierit. que propria eſſe quis deprehen derit: anteqͣꝫ quid omnino ſit proprium diſcat. Nec ī his tantum hec cognitio proprijs valet que ſingulis nominibus efferuntur: vt in hominis riſibile: verum ctiam in his que adhibentur in locum diffinitionis: Omnia enim propriā que adhibentur ad diffini tionem ſubſtantialem: rem ſubiectam quodam ter mino deſcriptionis includunt. quod ſuo quoqꝫ loco opportunius commemorabo. Accidentis quoqꝫ cogni tio quantum afferat: quis dubitare queat: cū videat inter decem predicamenta nouem accidentis natu ras. Que quomodo accidentia eſſe putabimꝰ: ſi oīno quid ſit accidens ignoramus. Cum preſertim nec dif ferentiarum nec proprii ſcientia cognita ſit: niſi acci dentis naturam firmiſſima conſideratione teneamꝰ. fieri enim poteſt vt differentie loco vel proprij per in ſcientiam accidens apponatur: quod eſſe vicioſum ēt diffinitiones probant. que cum ipſe ex differētijs cō ſtent. Et fiant vniuſcuiuſqꝫ. proprie: accidens tamen non videntur admittere. cum igitur Ariſtoteles reꝝ genera collegiſſet que numerum diuerſarū ſub ſe ſpe cierum continerent. que ſpecies nunqͣꝫ diuerſe forēt niſi differentijs ſegregarentur. Cumqꝫ omnia in ſub ſtantiam atqꝫ accidens: accidens vero in alia predica menta ſoluiſſet. Cumqꝫ aliquorum predicamentorum ſit propria perſecutus: de his ipſis quidem predicamē tis docuit. Quid vero eſſet genus: ⁊ quid ſpecies: ꝗd differentia quid illud accidens: de quo nunc dicendū eſt: vel quid proprium velut nota preterijt. Ne igitur ad predicamenta Ariſtotelis venienteſ: quid ſignifica ret vnumquodqꝫ eoruꝫ: que ſuperius dicta ſunt: igno rarent hunc librum Porphyrius de earū quinqꝫ re rum cognitione perſcripſit. quo perſpecto ⁊ conſide rato quid vnuiquodqꝫ eorum que ſupra poſuit: deſi gnaret: facilior intellectꝰ ea que ab Ariſtotele prepo nerentur adiſceret. Hec quidem intentio eſt huius
libri quem Porphyrius ad introductionem predica mentorum ſe conſcripſiſſe ipſa(vt dictum eſt) tituli inſcriptione ſignauit. Sed licet ad hoc vnū huiꝰ libri referatur intentio: non tn̄ ſimplex eſt eius ītentio ſed multiplex. ⁊ ī maxīa quoqꝫ diffuſa eſt. quā idē Por phyrius in principio huius libri cōmonet dicēs. ¶ Cum ſit neceſſarium chryſaori ⁊ ad eam que eſt apud Ariſtotelem predicamentorum doctrinam noſſe quid ſit genus: quid differentia: quid ſpecies quid proprium: ⁊ quid accidens. ⁊ ad diffinitionū aſſignationem. ⁊ omnino ad ea que ī diuiſione vel in demonſtratione ſunt. vtili iſtarum rerum ſpecu latione compendioſam tibi traditionem faciēs tē tabo breuiter. velut introductionis modo: ea que ab antiquis dicta ſunt aggredi. altioribus quidem queſtionibus abſtinens. ſimpliciores vero medio criter coniectans. ¶ Utilitas huiꝰ libri quadrifariā ſpargitur: namqꝫ ad illud etiam ad quod eius libri dirigitur intentio: ma gno vſui legentibus eſt: ⁊ ad cetera que cum extra in tentionem ſint non tamen minor ex his legentibꝰ vti litas comparatur. Eſt enim per hoc opuſculum ⁊ pre dicamentorum facilis cognitio: ⁊ diffinitionum inte gra aſſignatio: ⁊ diuiſionum recta perſpectio: ⁊ de monſtrationum veraciſſima concluſio. Que res quā to difficiles atqꝫ ardue ſunt: tanto perſpicatiorem ſtu dioſioremqꝫ animum lectoris expectant. Dicendum v̓o ē qd̓ ī oībꝰ libris euenit. Nam primū ſi que ſit intē tio cognoſcat̉: qͣꝫta quoqꝫ vtilitas inde ꝓuenire poſſit expedit̉. ⁊ licet extra multa(vt fit) huiuſmodi librum ſequātur: tamen illam permaxime vtilitatem videt̉ habere: ad quid eius refertur intentio vt in hoc ipſo libro quem ſumpſimus exponendum cū eius intentio ſit ad predicamenta intellectum facilem comparandi non dubium eſt quin hec eius principalis probet̉ vti litas licet non minores ſint comites diffinitio: diuiſio ac demonſtratio. Quorum nobis: principia ſuggerū tur quedā. ſenſus vero totus huiuſmodi eſt: cum ſit inquit vtilis generis: ſpeciei: differentie. proprij: ac cidentiſqꝫ cognitio ad predicamenta Ariſtotelis: eiuſ qꝫ doctrinā ad diffinitionum etiam aſſignationem: ⁊ ad demonſtrationem: ⁊ ad diuiſionem: quia ſit earuꝫ rerum vtilis vberrimaqꝫ cognitio. compendioſam in quit traditionē faciēs ea que ab ātiquis large ac dif ſuſſe dicta ſunt: temptabo breuiter aperire. Neqꝫ.n. eſſet cōpēdioſa: niſi totū opus breuitate conſtringe ret. Et qm̄ ītroductionē ſcribebat: altiores īquit que ſtiōes ſpōte refugiā: ſimpliciores vero mediocriter cōiectabo.i. ſimplitioꝝ qōnū obſcuritatem habita in eis quadam cōiectura ratiocinatiōe tractabo. Tota ꝗdē ſentētia huiuſcemodi ꝓhemij talis eſt: que ⁊ vti litate vberrima ⁊ facilitate īcipiētis aīo blandiatur. Sꝫ dicēdū videt̉ ꝗd naͣ celet aplius altitudo ſermo nū neceſſariū ī latīo ẜmōe ſicut ī greco ἄῦατκαίον plura ſignificat. Diuerſa.n. ſignificatione. Marcus/ / Tulliꝰ dicit neceſſariū ſuū eē aliquē atqꝫ noſtꝝ. Itē neceſſariū dicimus vt cū neceſſariū eē nobis dicimꝰ ad foꝝ deſcēdere: qͣ ī voce quedā vtilitas ſignificat̉. Alia quoqꝫ ſignificatio ē qͣ dicimꝰ ſolē neceſſariū eſſe moueri.i. neceſſe eē: ⁊ illa quidē prīa ſignificatio p̄ter mittēda ē. Oīo enī ab eo neceſſario: qd̓ hic Porphy riꝰ pōit aliena ē. He v̓o due hmōi ſūt: vt īter ſe cer tare videāt̉. qͣ huiꝰ loci optīeat ſignificatōeꝫ. ī quo di

Secunda editio In porphicit Porphirius. Cum ſit neceſſarium chryſaori: nam qꝫ(vt dictum eſt) neceſſarium ⁊ vtilitatem ſignificat ⁊ neceſſitatem. Uidentur autem huic loco vtraqꝫ cō gruere. Nam ⁊ ſumme vtile eſt ad ea que ſuperiꝰ di cta ſunt: de genere ⁊ ſpecie ⁊ ceteris diſputare: ⁊ ſū ma eſt neceſſitas: quia niſi ſint hec ante precognita: il la ad que iſta preparantur: non poſſunt cognoſci que p̄dicamenta dicuntur. Nam neqꝫ preter cognitioneꝫ generis ⁊ ſpeciei predicamenta diſcuntur. Nec diffi nitio genus relinquit ⁊ differentiā: ⁊ in ceteris quam ſit vtilis iſte tractatª cū de diuiſione ⁊ demonſtratio ne diſputabit̉ apparebit. Sed qͣꝫ qͣꝫ neceſſe erit hec quinqꝫ de quibus hic diſputandū eſt prius ad cogni tionem venire: quam ea quibus illa p̄parantur: non tamen ea ſignificatione hic a Porphyrio poſitum ē qua neceſſitatem ſignificare vellet: ac non potius vti litatem. ipſa enim oratio contextuſqꝫ ſermonuꝫ id cla riſſima intelligentie ratione ſignificant. Neqꝫ enī ꝗſ quam ita vtitur ratione: vt aliquam neceſſitateꝫ re ferri dicat ad aliud. Neceſſitas enim per ſe quidem ē vtilitas vero ſemper ad id quod vtile eſt: refert̉: vt hic quoqꝫ. Ait enim cum ſit neceſſarium chryſaori: ⁊ ad eam que eſt apud Ariſtotelem predicamentoruꝫ doctrinam. Si hic igitur neceſſarium vtile intelliga mus: ⁊ id nomine ip̄o vertamus dicentes: cum ſit vti le chryſaori ⁊ ad eam que eſt apud Ariſtotelem: pre dicamentorum doctrinam: noſſe quid ſit genus ⁊ ce tera recte intelligentie ſermonum ordo conuenit. ſin vero id ad neceſſe permutetur: vt dicamus cum ſit neceſſarium chryſaori ⁊ cetera: recte intelligentie ſermonum ordo non conuenit. Quo circa hic diu cius īmorandū non eſt. Quāqͣꝫ enim ſit ſumma neceſ ſitas his ignoratis nō poſſe ad ea: ad que hic tracta tus intenditur perueniri: nō tamē de neceſſitate hoc dictum eſt neceſſarium: ſed potius de vtilitate. Nūc vero licet idem ſuperius dictum ſit: tamē breuiter ꝙ ad predicamenta generis: ſpeciei: differentie. proprij atqꝫ accidentis proſit cognitio diſputemus. Ariſtote les enī in predicamētis decem genera conſtituit reꝝ que de cunctis alijs predicarent̉ vt quicquid ad ſigni ficationem venire poſſet: id ſi integram ſignificatio nem teneret: cuilibet eorum ſubiceretur generi. De quibus ariſtoteles tractat in eo libro. qui de decē p̄ dicamentis inſcribitur. hoc ipſum vero referri ad ali quid velut ad genus: tale eſt: quale eſt ſiquis ſpeciem ſupponat generi. Hoc vero neqꝫ preter cognitionem generis ⁊ ſpeciei vllo modo fieri poteſt: nec vero ipſe ſpecies quid ſint: vel cuiꝰ magis ſint: poſſumus agno ſcere. Niſi eorum differentie cognoſcantur. Sed di ferentiarum natura incognita: que vniuſcuiuſqꝫ ſpēi ſint differentie: modis omnibus ignorabitur. Quare ſciendum eſt quoniam ſi de generibꝰ Ariſtoteles tra ctat in predicamentis: generum natura cognoſcēda ē cuius cognitionem ſpeciei quoqꝫ commitat̉ agnitio. Sed hoc cognito: quid ſit differentia: non pōt igno rari: qͣꝫ qͣꝫ eodeꝫ libro plura ſunt: ad que niſi maximā peritiam ⁊ generis ⁊ ſpeciei ⁊ differentie lector attu lerit: nullus omnino intellectus patebit: vt cum ipſe Ariſtoteles dicat Diuerſorum generum ⁊ non ſubal ternatim poſitoruꝫ diuerſe ſunt ſpecie differentie qd̓ his ignoratis intelligi īpoſſibile eſt: ſed idem Ariſto. proprium vniuſcuiuſqꝫ predicamenti diligentiſſima inquiſitione veſtigat: vt cum ſubſtantie propriū poſt multa dicit eſſe: ꝙ idem numero contrariorum ſuſce ptibile ſit vel rurſus quantitatis: ꝙ in ea ſola equum
atqꝫ inequale dicatur: qualitatis etiam: ꝙ per eam ſi mile atqꝫ diſſimile aliud alijs eſſe proponimus: ⁊ ī ce teris eodem modo: vt que ſit contrarij proprietas: q̄ ẜm relationē oppoſitionis: ⁊ que priuationis ⁊ habi tus: que affirmationis ⁊ negōnis: in quibus ita tra ctat tanqͣꝫ iam peritis ſcientibuſqꝫ. que ſit proprieta tis natura: quam ſiquis ignorat: ſruſtra ea que de his diſputantur aggreditur. Iam vero illud manifeſtuꝫ eſt: ꝙ accidens maximum predicamentoruꝫ obtineat locum: quod proprio nomine nouem predicamēta cir cundat: ⁊ ad predicamenta quidem quanta ſit huius libri ītentio ex his manifeſtum eſt. Quid vero ait: ⁊ ad aſſignationem diffinitionuꝫ facile cognoſci poteſt ſi prius ſubſtantie rationum diuiſio fiat. ſubſtātie ra tio alia quidem in deſcriptione ponitur. Alia vero in diffinitione. ſed ea que eſt in deſcriptione: proprieta tem quandam colligit eius rei: cuius ſubſtantie ratio neꝫ prodit: ac non modo proprietate id ꝙ demōſtrat informat: verum etiam ipſa fit proprium: quod in dif finitionem quoqꝫ venire neceſſe eſt. Si quis eniꝫ quā titatis rationem reddere velit: vt dicat: licebit: quan titas eſt ſecūdū quam equale atqꝫ inequale dicitur. ¶ Sicut igitur proprietatem quidē quantitatis in rō ne poſuit quantitatis: ⁊ ipſa tota ratio ipſius quanti tatis propria eſt: ita deſcriptio ⁊ proprietates colligit ⁊ ipſa ꝓpria fit deſcriptio. Diffinitio vero ipſa quidē propria non colligit: ſed ipſa quidem ſit ꝓpa diffinitio Nam qui ſubſtantiam monſtrat: genus differentijs iungit: ⁊ ea que per ſe ſunt cōmunia atqꝫ multorum ī vnum redigens vni ſpeciei quā diffinit reddit equa lia. Ita igit̉ ad deſcriptionē vtilis eſt proprii cognitio qm̄ proprietas ſola in deſcriptione colligit̉: ⁊ ipſa ſi propria ſicut diffinitio quoqꝫ ad diffinitionē vero ge nus: quod primū pōit̉: ⁊ ſpecies ad quā genꝰ illd̓ apta tur: ⁊ differētie quibus iunctis cuꝫ genere ſpecies diſ finit̉: ſꝫ ſi cui hec preſſiora quā expoſitionis modꝰ ex poſtulat: videbunt̉: hoc eum ſcire conuenit nos(vt in prima editione dictum eſt) hanc expoſitionem noſtro reſeruaſſe iudicio: vt ad intelligentiam ſimplicem hu ius libri editio prima ſufficiat. Ad interiorē vero ſpe culationem confirmatis pene iam ſcientia nec in ſin gulis vocabulis rerū herentibꝰ: hec poſterior editio collocat̉. ¶ Ad diuiſionē v̓o faciēdā tā hic liber Iſa gogaꝝ vtilis eſt. vt preter eaꝝ ſciētiā reꝝ: de ꝗbus ī hac libri ſerie diſputat̉: caſu fiat potiꝰ qͣꝫ rōne parti tio. Hoc aūt manifeſtū erit ſi diuiſionem ipſam di uidamꝰ.i. ſi nomē ipſū diuiſionis in ea que ſignificat partiamur. Eſt nāqꝫ diuiſio generis in ſpēs: vt cum dicimus: coloris aliud eſt albū: aliud nigꝝ: aliud vero mediū. Rurſus diuiſio ē quotiēs vox plura ſignificās aperitur: ⁊ ꝙ multa ſunt q̄ ab ea voce ſignāt̉: on̄dit̉: vt ſiꝗs dicat nomē canis plura ſignificat: ⁊ hunc la trabilē qͣdrupedēqꝫ: ⁊ celeſte ſydus: ⁊ marinaꝫ beſtiā que omnia a ſe diffinitione diſiuncta ſunt. Diuidi āt dicit̉ quotiēs totū ī ꝑtes proprias ſeparatur: vt cum dicimus: domus aliud ſunt fundamenta: aliud parie tes: aliud tectum. Et hec quidem triplex diuiſio ſecū dum ſe partitio nuncupatur. Eſt autem alia que ẜm accidens dicit̉: ea quoqꝫ fit tripliciter: aut cum acci dēs in ſubiecta diuidimꝰ: vt cū dico: bonorū alia ſūt ī anima: alia ī corpore: alia extrīſecꝰ: vel rurſus ſubie ctum in accidētia: vt corporū alia ſunt alba: alia ſunt nigra: alia medij coloris. Et rurſus cum accidētia ſe peramus. vt cum dicimus: liquētia alia alba: alia ni gra: alia medij coloris. Et rurſus alboruꝫ alia ſūt du

Secunda editio in porphi.
ra: alia liquentia: quedam mollia: cum igit̉ ita omnis fiat diuiſio: aut ſcd̓m ſe: aut per accidens: vtraqꝫ ve ro partitio tripliciter fiat: cumqꝫ in ſuperiore ẜm ſe triplici partitione ſit vna diuiſionis forma: genus in ſpęcies ſeperare. Id neqꝫ preter generis ſcientiam fieri vllo modo poteſt. Neqꝫ vero preter ſcientiaꝫ dif ferentiarū quas neceſſe eſt in ſpecierum diuiſione ſu mi. Manifeſtum eſt igit̉ qͣꝫta vtilitas huius libri ac hanc diuiſionem ſit: que primo aditu genus ac ſpēs ⁊ differētias tractat. Secunda vero ea diuiſio que eſt ẜm vocis ſignificantias: nec hec quidem ab huiꝰ libri vtilitate diſcreta eſt. Uno enī mō cognoſci poterit: vtꝝ vox cuiꝰ diuiſionē facere querimus: eꝗuoca eſſe videatur an genus: ſi ea que ſignificat diffiniant̉: ⁊ ſi ea que ſub cōmunione ſunt: vna diffinitione claudan tur: ſpecies eſſe neceſſe eſt: ⁊ illud cōmune earum ge nus. Quod ſi illa que propoſita vox deſignat: non poſ ſunt vna diffinitione concludi: nemo dubitat: quin il la vox ſit equiuoca: neqꝫ etiam ita ſit cōmunis his de quibus predicatur vt genus. quandoquidē ea que ſb̓ ſe poſita ſignificat. ſecundū cōmune nomē non poſ ſunt vna diffinitione comprehendi. Si igitur ex dif finitione manifeſtum ſit ꝙ genus ſit: quid vero no men equiuocum diffinitio vero per genera differen tiaſqꝫ diſcurrit: quiſqͣꝫ ne dubitare poteſt eque ī hac diuiſionis forma plurimum huius libri auctoritatem valere. Illa vero ſecūdū ſe diuiſio que ē totiuſ in par tes quemadmodum diſcernit̉: ac nō potius generis in ſpēs diuiſio eſſe putabitur: niſi ſint genus ⁊ ſpecieſ ⁊ differentie earum: quāuis ante rōne diſcipline tra ctata. Cur enī nō ꝗſqͣꝫ dicat domꝰ ſpecies potius eē qͣꝫ partes fundamēta: parietes ⁊ tectū. Sꝫ cū occur rerit generis nomē in vnaquaqꝫ ſpecie totū poſſe cō gruere: totiꝰ v̓o in vnaquaqꝫ parte ſua nomen con uenire non poſſe: manifeſtum ſit aliam diuiſioneꝫ eē generis in ſpecies: aliam totius in partes. Conuenire autem nomen generis ſingulis ſpeciebꝰ oſtenditur ꝑ id quod homo ⁊ eque ſingula animalia nuncupant̉. Neqꝫ tectum vero neqꝫ parietes aut fundamēta ſin gulatim domꝰ nomine appellari ſolent. Sed cum fue rint iuncte partes: tunc recte totius nomē excipiūt. De ea vero diuiſione que ſecundū accidēs fit nullus ignorat: quia incognito accidenti incognitaqꝫ vi ge neris ac differentiarum facile euenire poſſit: vt acci dens ita in ſubiecto ſoluatur quaſi genera in ſpecies ⁊ poſtremo oēm hunc ordinē partitionis fediſſime ꝑ miſcebit in ſcientia. Et qm̄ qd̓ ad diuiſionē hic liber proſit oſtendimus: nunc de demonſtratione dicemus ne ꝑ ardua atqꝫ difficilia hereat: qui in tanta diſcipli na vigilantiſſimo ingenio ⁊ ſollertiſſimo labore ſuda uerit. ſit enim demonſtratio: ideſt alicuiꝰ queſite rei ʰ certa rationis collectio ex ante cognitis naturaliter ᵐ ⁊ ex conuenientibus ex primis ex cauſa ex neceſſarijsᶻᵐˢ ⁊ per ſe inherentibus. Sed genera ſpeciebꝰ ꝓpa ꝓpͥijsᶠº priora ſunt naturaliter: Ex generibꝰ enī ſpeciēs fluūt Itē ſpēs ſub ſe poſitis vel ſpeciebꝰ vel īdiuiduis prio res naturaliter eſſe manifeſtum eſt. Que vero prio bus enim modis primū aliquod ⁊ notuꝫ dicit̉ ẜꝫ noſ. º eſſe neceſſe ē: genus igitur ⁊ ſpecies ī aliquo hoꝝ eē ſunt que proxima ⁊ indiuidua ſunt: dehīc ſpecies: po ſtremo genera. At vero natura cōuerſo modo ea ſūt magis cognita que nobis minus proxima ſunt. Atqꝫ ideo quantūlibet ſe longius a nobis genera protule runt: tanto magis ſunt lucida ⁊ naturaliter nota Diſ
ferentie vero ſubſtātiales ille ſunt quas per ſe his re bus ineſſe que demonſtrantur agnoſcimuſ. Precedo re autem debet generum ac differentiaruꝫ cognitio vt in vnaquaqꝫ diſciplina que ſunt eiꝰ rei que demō ſtratur conuenientia principia poſſit intelligi. Neceˣ ſaria vero eſſe ea ipſa: que genera ⁊ differentias dici mus nullus dubitat: qui ſpeciem ſine genere ⁊ differē tia intelligit eſſe non poſſe. Genera vero ⁊ differen tie ſunt cauſe ſpecierum. Iccirco eniꝫ ſpecies ſunt: qꝛ genera earum ⁊ differentie ſunt. que ī ſillogiſmis po ſita demonſtrantibus illis non rei ſolum verum con cluſionis etiam cauſe ſunt: que poſtremis reſolutorijſ locupletius dicemus. cum igitur perutile ſit ⁊ diffini tione quolibet illud circunſcribere: ⁊ diuiſione diſſol uere: ⁊ demonſtrantibus comprobare: hec autem p̄ ter earum rerum ſcientiam de quibus ī hoc libro di ſputabitur: neqꝫ intelligi neqꝫ exerceri valēt. quis vn quā poterit dubitare quin hic liber maximum totius logice adiumentū ſit: preter quē cetera que in ea ma gnam vim tenent: nullum doctrine aditum prebent. Sed meminit. Porphyrius introductionem ſeſe cō ſcribere: neqꝫ vltra quā inſtitutionis modus eſt: for mam tractatus egredi. Ait enim ſe altiorum queſtio num modis abſtinere: ſimplices vero mediocri conie ctura perſtringere. Que vero ſint altiores queſtiōes quas ſe differre promittit. ita proponit. ¶ Mox de generibus ⁊ ſpeciebus illud quidem ſi ue ſubſiſtant: ſiue in ſolis nudis intellectibus poſi ta ſint: ſiue ſubſiſtentia corporalia ſint an incorpo ralia: ⁊ vtrum ſeparata a ſenſibilibus: an in ſenſi bilibus poſita. ⁊ circa conſiſtentia dicere recuſabo Altiſſimum enim nagociū eſt huiuſmodi: ⁊ maio ris egens inquiſitionis. ¶ Altiores inquit queſtiones pretereo: ne eis ītempe ſtiue lectoris animo ingeſtis initia eiuſ primitiaſqꝫ ꝑ turbem. Sed ne omnino faceret negligentem: vt ni hil preterqͣꝫ ꝙ ipſe dixiſſet: lector amplius putaret oc cultum id ipſum cuius executionem ſeſe differre pro miſit. addidit ne de his minime obſcure pēituſqꝫ tra ctādo lectori quicquā obſcuritatiſ efſūderet: ⁊ tamē ſciētia roboratus quid queri iure poſſet. agnoſceret Sunt autem queſtiones: quas ſeſe reticere promittit ⁊ perutiles ⁊ ſecrete ⁊ temptate quidem a doctis vi ris: nec a pluribus diſſolute. Quaruꝫ prima eſt huiuſ modi. Omne quod intelligit animus: aut id quod eſt in natura reruꝫ conſtitutū: intellectu concipit: ⁊ ſibi met rōne deſcribit: aut id quod nō eſt: vacua ſibi ima ginatione depingit. Ergo intellectus generis ⁊ cete rorum cuiuſmodi ſit queritur vtrum ne ita intelliga mus ſpecies ⁊ genera vt ea que ſunt ⁊ ex quibus ve rum capimus intellectum: in noſmetipſos ludimꝰ. cū ea que non ſunt animi caſſa imaginatione formamꝰ. Quod ſi eſſe conſtiterit: ⁊ ab his que ſunt intellectus concipi dixerimus: Tunc alia maior ac difficilior que ſtio dubitationem parat: cum diſcernendi atqꝫ intel ligendi generis ipſius naturam ſūma difficultas oſtē ra ſūt ea ⁊ notiora ſūt ſubſeqͣntibꝰ naturaliter. Duo Netditur. Nam omne qd̓ eſt: aut corporeū aut īcorporeū ſcilicet ⁊ ẜm naturam. nobis enim illa magis cognita ¶oportebit. Quale erit igitur id quod genus dicitur ¶ Vtrū ne corporeū an vero incorporeū. neqꝫ enim ꝗd ſit diligēter intēdit̉: niſi ī quo hoꝝ poni debeat agno ſcat̉. Sed neqꝫ cum hec ſoluta fuerit queſtio: omne excludit̉ ambiguū ſubeſt enī aliquid quod ſi īcorpora lia eſſe genus ac ſpecies dicantur: obſideat intelligē

Secunda editio In porphitiam atqꝫ detineat exolui poſtulans: vtrum circa cor pora ipſa ſubſiſtant an ēt p̄ter corpora ſubſiſtētia cor poralia eſſe videantur. Due quippe incorporeorū for me ſunt: vt alia preter corpora eſſe poſſint: ⁊ ſepara ta a corporibus in ſua incorporalitate perdurent: vt deus mens anima. Alia vero cū ſint incorporea tn̄ p̄ ter corpora eſſe nō poſſunt: vt linea: vel ſuperficies: vel numerꝰ: vel ſingule qualitates: quas tam ⁊ ſi īcor poreas eſſe pronuntiamus: ꝙ tribus ſpatijs minime diſtendantur: tamen ita in corporibus ſūt: vt ab his diuelli nequeant: aut ſeparari: aut ſi a corporibus ſe parata ſint: nullo modo permaneant. Quas licet que ſtiones arduum ſit ipſo Porphyrio renuente diſſol uere. Tamen agrediar: vt nec anxium lectoris ani mum relinquam: nec ipſe in his que preter muneris ſuſcepti ſeriem ſunt: tempus operamqꝫ conſumam. Primum quidem pauca ſub queſtionis ambiguita te proponam. Poſt vero eundem dubitationis no dum exoluere atqꝫ explicare tēptabo. Genera ⁊ ſpe cies aut ſunt ⁊ ſubſiſtūt: aut intellectu ⁊ ſola cogita tione formantur. Sed genera ⁊ ſpecies eſſe non poſ ſunt: Hoc autem ex his intelligitur. Omne enī quod cōmune eſt vno tempore pluribus: id in ſe vnum eſſe non poterit. Multorum eniꝫ eſt quod cōmune eſt: pre ſertim cum vna atqꝫ eadem res in multis vno tēpore tota ſit. quātecunqꝫ enim ſunt ſpecies: in omnibꝰ ge nus vnū eſt nō ꝙ de eo ſingule ſpecies qͣſi partes ali quas carpant ſed ſingule vno tempore totum genus habeant. quo ſit vt totum genus in pluribus ſingul̓ vno tempore poſitum vnum eſſe non poſſit. neqꝫ.n. fieri poteſt vt cum in pluribus totū vno ſit tempore: in ſemetipſo ſit vnum numero. Quod ſi ita eſt: vnuꝫ quiddam genꝰ eſſe non poterit: quo ſit vt omnino ni hil ſit. Omne enim quod eſt iccirco eſt quia vnum eſt ⁊ de ſpecie idem conuenit dici. Quod ſi eſt. quidē ge nus ac ſpecies ſed multiplex. neqꝫ vnū numero: non erit vltimum genus: ſed habebit aliud ſuperpoſitum genus: quod illam multiplicitateꝫ vnius ſui nominis vocabulo concludat: vt enim plura aīalia qm̄ hn̄t qd̓ dā ſimile: eadem tamen non ſunt. Iccirco eorum ge nera perquirunt: ita quoqꝫ quoniā genꝰ quod in plu ribus eſt: atqꝫ ideo multiplex: habet ſui ſimilitudineꝫ quod genus eſt: non eſt vero vnū: quoniā in pluribꝰ eſt: eius quoqꝫ generis genꝰ aliud querendū eſt: cūqꝫ fuerit inuentum: eadem ratione que ſuperiꝰ dicta eſt rurſus genus tertium veſtigat̉. itaqꝫ in infinitum ra tio procedat: neceſſe eſt: cum nullus diſcipline termi nus occurrat. Quod ſi vnum quoddam numero ge nus eſt commune multorum eſſe non poterit. vna.n. res ſi cōis eſt: aut partibus cōis eſt: ⁊ non iaꝫ tota cō munis ſed partes eiꝰ proprie ſingulorum ſunt: aut in vſu habentium etiaꝫ per tēpora tranſit vt ſit cōe: vt puteus ⁊ fons: vt ſeruus cōis vel equus: aut vno tē pore oībus cōmune ſit: non tamen vt eorum quibus cōe eſt: ſubſtantiaꝫ conſtituat: vt eſt theatrū: vel ſpe ctaculum aliquid quod ſpectantibus omnibus cōe ē: Genus vero ſecundū nullum hoꝝ modoꝝ cōe eē ſpē bus poteſt: nam ita cōe eſſe debet: vt ⁊ vnū totum ī ſingulis ⁊ vno tempore ſit: ⁊ eorum quorum cōe eſt conſtituere valeat ⁊ conformare ſubſtantiā. Quocir ca ſi neqꝫ vnū eſt: qm̄ cōe eſt: neqꝫ multiplex qm̄ eiꝰ quoqꝫ multitudinis genus aliud inquirendum eſt: vi debitur genus omnino non eſſe: idemqꝫ de ceteris in telligendum eſt. Quod ſi tantum intellectibus gene ra ⁊ ſpecies ceteraqꝫ capiuntur cū omnis intellectus
aut ex re fiat ſubiecta: vt ſeſe res habet: aut vt res ſe ſe nō habet(nam ex nullo ſubiecto fieri ītellectus nō pōt) Si generis ⁊ ſpeciei ceteroꝝqꝫ intellectus ex re ſubiecta veniat: ita vt ſeſe res ipſa hꝫ que intelligit̉ iā non tantū in intellectu poſita ſunt: ſed in reꝝ etiā veritate cōſiſtunt. Et rurſus querendū eſt que ſit eo ruꝫ natura quod ſuperior queſtio veſtigabat. ꝙ ſi ex re quidem generis ceterorūqꝫ ſumitur intellectus: neqꝫ ita vt ſe ſe res hꝫ que intellectui ſubiecta eſt: va num: neceſſe eſt eſſe intellectum: qui ex re quidem ſu mitur: non ita vt ſe ſe res habet. idem eſt enim falſuꝫ quod aliter atqꝫ res eſt ītelligitur. Si igitur quoniā genus ⁊ ſpecies nec ſunt nec cum intelliguntur verꝰ eſt eorum intellectus. non eſt ambiguū: quin oīs hec ſit deponenda de his ꝗnqꝫ propoſitis diſputandi cu ra qn̄quidem neqꝫ de ea re. que ſit: neqꝫ de ea de qͣ verum aliquid intelligi proferriue poſſit inquiritur. hec quidem eſt ad preſens de propoſitis queſtio: quā nos Alexandro conſentiente hac ratiocinatione ſol uemus. Non enim neceſſe eſſe dicimus omnem intel lectum qui ex ſubiecto quidem ſit: non tamen vt ſeſe ipſum ſubiectum habet: falſum ⁊ vacuum videri. In his enim ſolis falſa opinio ac non potius intelligētia eſt: que per coniunctiōeꝫ fiunt. Si enim quis cōpōat atqꝫ cōiungat intellectu id quod natura iungi non pa tiatur: illud falſū eſſe nullus ignorat: vt ſi quis equuꝫ atqꝫ hominem iungat imaginatione: atqꝫ effiget cen taurum. Quod ſi hoc per diuiſionem ⁊ abſtractione fiat: non ꝙ ita res ſe ſe habet: vt intellectus eſt. In tellectus tamen ille falſus eſt minime. ſunt enī plura que in alijs ſuum eſſe hn̄t. ex quibus aut omnino ſe perari non poſſunt: aut ſi ſeperata fuerīt: nulla rati ne ſubſiſtunt. Atqꝫ vt hoc in nobis in peruulgato ex plo manifeſtū ſit: linea in corpore eſt aliquid: ⁊ id qd̓ eſt corpori debet: hoc eſt eſſe ſuuꝫ per corpus retine quod docet̉ ita. ſi.n. ſeparata a corpore ſit non ſubſi ſtit. quis.n. vnqͣꝫ ſenſu vllo ſeparatam lineam a corpo re cepit. Sed animus cum confuſas res permixtaſqꝫ in ſe a ſenſibus cepit: in propria vi ⁊ cogitatione diſ guit. Omnes res huiuſmodi incorporee ī corpore ſu eſſe habentes ſenſus cū ipſis nobis corporibuſ tradi at vero aīus: cui poteſtas eſt ⁊ diſiuncta componere vel cōpoſita ⁊ coniuncta diſſoluere: ea que a ſenſibꝰ cōfuſa ⁊ corporibus cōiuncta tradūtur: ita diſtīguit vt incorporeā naturam per ſe ac ſine corporibus ī ꝙ bus eſt concreata: ⁊ ſpeculetur ⁊ videat. Diuerſe etrī proprietates ſunt incorporeorū corporibus permixto rum: etiam ſi ſeperentur a corpore. Genera ergo ⁊ ſpecies ceteraqꝫ vel ī ī corporeis rebꝰ: vel in his que ſunt corporea: reperiuntur: ⁊ ſi ea in rebus incorpo reis inuenit animus: hꝫ illico incorporeū generis īte lectū: Si v̓o corꝑaliū reꝝ genera ſpecieſqꝫ ꝓſpexerit aufert(vt ſolet) a corporibus incorporeoꝝ naturam: ⁊ ſolā purāqꝫ vt in ſeipſa formā eſt contuet̉. Ita hec cū accipit animꝰ ꝑmixta corporibus incorporalia: ea diuidens ſpeculat̉ atqꝫ cōſiderat. Nemo ergo dicat falſam nos cognitare lineā: qm̄ ita eā mēte capimꝰ qͣ ſi preter corpora ſit: cum preter corpora eſſe non poſ ſit. Non enim omnis qui ex ſubiectis rebus capit̉ in tellectꝰ: aliter qͣꝫ ſeſe ipſe res habent: falſus eſſe putā dus eſt: ſed(vt ſuperius dictum eſt) ille quideꝫ ꝗ hoc in compoſitione facit falſus eſt: vt cum homineꝫ atqꝫ equum iungens putat eſſe centaurum: Qui vero id ī diuiſionibꝰ ⁊ abſtractionibus atqꝫ aſſumptionibꝰ ab his rebꝰ: in quibus ſunt efficit: non ſolummō falſus non eſt

Secunda editio in porphi.
non eſt: verum etiam ſolus intellectus id quod in pro prietate verum eſt: inuenire poteſt. Sūt igitur huiꝰ modi res in corporalibus atqꝫ in ſenſibilibus rebus. Intelliguntur autem preter ſenſibilia: vt eoruꝫ natu ra perſpici: ⁊ proprietas valeat cōprehēdi. Quocirca cum genera ⁊ ſpecies cogitantur: tunc ex ſingulis ex quibus ſunt eorum ſimilitudo colligitur: vt ex ſingu lis hominibus inter ſe diſſimilibus humanitatis ſimi litudo colligitur: cogitata animo veraciterqꝫ per ſpecta ſit ſpecies: quarum ſpecierum rurſus diuerſa rum cōſiderata ſimilitudo: que niſi in ipſis ſpeciebus aut in earum indiuiduis eſſe non pōt efficit genª. ita qꝫ hec ſunt quideꝫ in ſingularibus. Cogitātur v̓o vni uerſalia: nihilqꝫ aliud ſpēs eſſe putanda eſt niſi cogi tatio collecta ex indiuiduorum diſſimilium numero ſubſtantiali ſimilitudīe: genus v̓o collecta cogitatio ex ſpecierum ſimilitudine. Sed hec ſimilitudo cū ī ſin gularibus eſt: ſit ſenſibilis: cū in vniuerſalibus fit in telligibilis: eodēqꝫ modo cū ſenſibilis eſt: in ſingulari bus ꝑmanet: cum ītelligitur ſit vniuerſalis. Subſi ſtūt ergo circa ſenſibilia: intelligūtur āt p̄ter corpora neqꝫ enī intercluſuꝫ eſt: vt due reſ eodē in ſubiecto n̄ ſint: qͣꝫqͣꝫ rōne diuerſe ſint: ut linea curua atqꝫ caua ē que res cum diuerſis terminationibus terminentur diuerſuſqꝫ eaꝝ intellectus ſit: ſemꝑ tn̄ in eodē ſubie cto reperiuntur: eadē caua linea eadēqꝫ curua ē. Ita quoqꝫ generibꝰ ⁊ ſpeciebus idē ſingularitatis ⁊ vni uerſalitatis vnum quidē ſubiectū eſt: ſꝫ alio mō vni uerſale eſt cū cogitatur: alio ſingulare cum ſentit̉ in rebus his in ꝗbus eſſe ſuū hꝫ. His igitur terminatis oīs(ut arbitror) queſtio diſſoluta eſt. ipſa enī genera ⁊ ſpecies ſubſiſtunt quidē alio mō: intelligunt̉ v̓o alio ⁊ ſunt incorporalia: ſed ſenſibilibus iūcta ſubſiſtunt in ſenſibilibus. Intelliguntur v̓o preter corpora: ut ꝑ ſe metipſa ſubſiſtētia: ac nō in alijs eſſe ſuū habētia. ſꝫ Plato genera ⁊ ſpecies ceteraqꝫ nō mō intelligi vni uerſalia: verū ēt eſſe atqꝫ p̄ter corpora ſubſiſtere pu tat. Ariſtoteles v̓o intelligi quidem incorporalia atqꝫ vniuerſalia: ſed ſubſiſtere in ipſis ſenſibilibus putat: quoꝝ dijudicare ſententias aptum eē nō duxi. Altio ris enī ē philoſophie: idcirco v̓o non ſtudioſius Ari ſtotelis ſententiam executi ſumus: nō ꝙ eā nō maxīe probaremus: ſed ꝙ hic liber ad predicamenta cōſcri ptus eſt: quoꝝ Ariſtoteles auctor eſt. ¶ Illud vero quemadmodum de his: ac de propo ſitis probabiliter antiqui tractauerunt ⁊ horuꝫ ma xime peripatetici: tibi nunc tentabo monſtrare. ¶ Pretermiſſiſ his queſtionibus: quas altiores eſſe p̄ dixit. exoptat mediocrē introductorij operiſ tractatū ſed ne hec ip̄a harū qōnū omiſſio vicio daret̉: appo ſuit: quemadmodū de propoſitis tractaturus eſt. ex quorūcūqꝫ hoc opꝰ auctoritate ſubnixꝰ aggredit̉: an̄ denūciat. Cū mediocritatē quidē tractaturꝰ ꝓmittit detracta obſcuritatis difficultate: animū lectoris īui tat: vt v̓o acquieſcat ac ſileat ad id quod dicturus eſt ꝑipateticoꝝ auctoritate cōfirmat. Atqꝫ ideo ait d̓ his ideſt de generibuſ ⁊ ſpeciebus de quibus ſuꝑiores in tulerat q̄ſtiones: ac de propoſitis.i. de differētiis: pro prijs accidentibus: ſeſe probabiliter diſputaturū: pro babiliter aūt ait.i. veriſimiliter. qd̓ greci. λογίκωσ vel έηδοξωσ dicunt Sepe enim ⁊ apud Ariſtoteleꝫ λōγίκῶσ veriſimiliter ac ꝓbabiliter dictum inue nimus: ⁊ apud Boetum ⁊ apud Alexandrum: Por phyriꝰ quoqꝫ ipſe ī multis hac ſignificatiōe hoc v̓bo
vſus ē. qd̓ nos.ſ. ī trāſlatione ꝙ ait. λογίκωτε pͥdy ita interp̄tari: vt rōnabiliter diceremus omiſimus. Longe.n. melior ac verior ſignificatio ea viſa ē: vt ꝓ babiliter ſeſe dicere ꝓmitteret.i. n̄ p̄ter opinionē in grediētium atqꝫ lectoꝝ: qd̓ introductionis eſt pro prium. Nā cum ab imperitoꝝ hominū mentibus do ctrine ſecretum altioris abhorreat: talis eſſe introdu ctio debet vt nō p̄ter opinionē ingredientium ſit. Et go melius probabiliter qͣꝫ rōnabiliter interpretati ſu mus. Antiquos autem ait de eiſdem diſputaſſe rebꝰ ſed eoꝝ illum maxīe tractatum inſequi: quem peripa tetici. Ariſtotele duce reliquerunt. ut tota diſputatio ad predicamenta conueniat. Idetur autem neqꝫ genus neqꝫ ſpecies ſimpliciter dici. ¶ Queri in expoſitionum principijs ſolet: el. cur vnūqd̓qꝫ ceteris in diſpoſitionis ordīe preponat̉. velut nūc in genere dubitari ſolet: cur ge nus ſpeciei: differentie: proprio: accidentiqꝫ p̄tulerit de eo enī primitus ꝑtractat. Reſpōdebimus itaqꝫ iu re factum videri: oē enim quod vniuerſale eſt: intra ſemetipſū cetera concludit: ipſum v̓o non magnitudi ne clauditur. Maioris itaqꝫ meriti eſt ac principalis nature: illud quod ita cetera cohercet: ut ipſum natu re magnitudine nequeat ab alijs contineri. Genus igitur ſpēs intra ſe poſitas hꝫ: ⁊ earum differentias: propriaqꝫ. nihilominus etiam accidentia. atqꝫ ita de genere inchoādū fuit quod cetera nature ſue magni tudine coercet. ⁊ continet. Preterea illa ſemꝑ priora ſunt que ſi auferat quis contenta cetera perimūtur: illa poſteriora ꝗbus poſitis ea que ceteroꝝ ſubſtātiā perficiunt: conſequūt̉: vt in genere ⁊ ceteris. Nam ſi animal auferas: qd̓ eſt hominis genus: homo quoqꝫ qui eſt ſpecies: ⁊ rationale: quod differentia ⁊ riſibi le qd̓ propriuꝫ ⁊ gāmaticū quod accidens eſt: nō ma nebit: ⁊ interemptum genus cuncta conſumit. Si ve ro hominem eſſe conſtituas: vel grammaticum vel rationale vel riſibile: animal quidē eſſe neceſſe ē. Si ue enī hō ē: aīal ē ſiue rōale: ſiue riſibile: ſiue gram maticū: ab aīali ſubſtantia non recedit. Sublato er go genere ⁊ cetera cōſumuntur. poſitis vero ceteris ſeꝗtur genꝰ. prior ē igit̉ natura generis poſterior eſt ceteroꝝ. Iure eſt igitur ī diſputatiōe prepoſitū genꝰ ſed qm̄ generis nomē multa ſignificat(hoc eſt.n. qd̓ ait videtur autem neqꝫ genus neqꝫ ſpēs ſimpliciter dici. Ubi.n. non eſt ſimplex dictio: illic multiplex ſigni ficatio eſt.) prius huius nominis ſignificationes di ſcernit: ac ſeparat: vt de qua ſignificatōe generis tra ctaturꝰ ē: ſub oculis ponat. Sed cū neqꝫ genus neqꝫ ſpēs: neqꝫ differētia: nec ꝓpͥuꝫ: nec accn̄s ſignificatōe ſimplicia ſint. Cur d̓ his tm̄ duobꝰ genere inqͣꝫ ac ſpē dixit non ſimpliciter dici cū propiū differētie: atqꝫ ac cidens ipſa quoqꝫ ſint ſignificatiōe multiplici. Dicen dum eſt quoniam longitudinem vitans tm̄ ſpeciem noīauit: eamqꝫ idcirco ne ſolum genus eſſe ſignifica tionis multiplicis putaretur. Enumerat auteꝫ primā generis ſignificationeꝫ hoc modo. ¶ Genus enim dicitur ⁊ aliquorum quodāmodo ſe habentium ad vnum aliquod. ⁊ ad ſe inuicē col lectio. ſecundum quā ſignificationē romanoꝝ di citur genus ab vnius.ſ. habitudine. Dico autem romuli ⁊ multitudinis habentium aliquo mō ad inuicem eam. q̄ ab illo eſt. cognationem ſecunduꝫ diuiſionem ab alijs generibus dictum.

Secunda editio In porphi.
¶ Una inquit generis ſignificatio eſt: que in multitu dinem venit a quolibet vno principium trahenſ: ad quod.ſ. ita illa multitudo coniuncta eſt: vt ad ſe inui cem per eiuſdem vnius principium copulata ſit: vt cū romanorum genus dicitur multitudo romanorum ab vno rōmulo vocabulum trahens ⁊ ipſi romuſo: ⁊ ad ſe inuicem quaſi quadam nominis hereditate cō iuncta eſt. Eadem enim que a romulo ſocietas deſcē dit romanos inter ſe omnes vno generis nomine de uincit ⁊ coalligat. Uidetur autem ſecuiſſe hanc gene ris ſignificationem in duas partes: cum copulatiuaꝫ coniunctionē admiſcuit dicēs Genus dicitur aliquo rum quodammodo ſe habentium ad vnum aliquod ⁊ ad ſe inuicem collectio: tanqͣꝫ ⁊ illud genus dicatur ad vnum aliquo modo ſe habere: ⁊ hoc rurſus ge nus dicatur quod ad inuicem vnius generis ſignifi catione coniuncti ſunt. hoc vero minime eſt: ea dem enim a quolibet vno propagata ſocietas: ⁊ ad il luꝫ ꝗ princeps eſt generis: totam multitudinem per ſert ⁊ ipſam inter ſe multitudinem vno generis no mine conectit ⁊ cōtinet. Quocirca nō ē putandus di uiſionem feciſſe: ſed omne quicquid in hac generis ſignificatione intelligendum fuit aperuiſſe. Ordo au tem verborum ita ſeſe habet qui eſt hyperbaton in telligendus. Genus enim dicitur: ⁊ aliquorū ad vnū ſe aliquo modo habentium collectio: ⁊ ad ſe inuicem aliquo modo habentium: rurſus collectio ſubaudien da eſt. eſt enim ⁊ zeugma. cuius ſignificationis ad iecit exemplum. ſecundum quam ſignificationem ro manorum dicitur genus ab vnius.ſ. habitudine. Di co autem Romuli: ⁊ multitudinis rurſus habitudine habentium aliquo modo ad inuicem cognationem: eam.ſ. que ab illo eſt ideſt Romulo. ſecunduꝫ diuiſio nem ab alijs generibus dictum. ſcilicet multitudinis hec enim multitudo aliquo mō ad vnuꝫ ⁊ ad ſe inui cem habens cognationeꝫ genus dicta eſt: vt ab alijs diſcerneretur: vt Romanorum genus ab athenien ſium genere ceterorumqꝫ ſepararetur: vt ſit integer verborum ordo. genus enī dicitur ⁊ collectio aliquo rum ad vnum ſe quodammodo habentiuꝫ: ⁊ ad ſe in uicem: ſecundum quā ſignificationem Romanorum dicitur genus ab vnius.ſ. habitudine. dico auteꝫ Ro muli ⁊ multitudinis ſecundum diuiſionem ab alijs generibus dictum habentium.ſ. hominum aliquo modo ad inuicem eam que ab illo eſt Romulo cogna tionem. atqꝫ hec hactenus: nūc de ſecunda generis ſi gnificatione dicendum eſt. ¶ Dicitur autem ⁊ aliter rurſus genus quod eſt vniuſcuiuſqꝫ generationis prīcipium: vel ab eo ꝙ genuit. vel ab eo loco. in quo quis genitus eſt. Sic enim Oreſtem quidem dicimus a tantalo genus habere. Hyllum autem ab Hercule. Et rurſus Pindarum thebanum eſſe genere. Platōnem vo athenienſem. etenim patria principiū eſt vniuſ cuiuſqꝫ generationis. quemadmodū ⁊ pater. hec autem videtur promptiſſima eſſe ſignificatio gene ris. romani enim dicuntur qui ex genere deſcen dunt romuli. ⁊ Cecropide. qui ex genere deſcen dunt Cecropis. ⁊ eorum proximi. ¶ Quattuor omnino ſunt principia: que vnumquodqꝫ principaliter efficiunt. eſt.n. vna cauſa que effectiua dicitur velut pater filii. ⁊ alia eſt materialis: velut la pides domus. Tertia forma. velut hominis ratiōabi
litas. Quarta quam obrē: velut pugna victorie. due v̓o ſunt que per accidens vniuſcuiuſqꝫ dicūtur eē prī cipia: locus.ſ. ac tempus. omne.n. quod naſcitur. in lo co ac tempore eſt: ⁊ quicquid d̓ loco vel tēpore natuꝫ factū ve fuerit: eum locum vel id tempus accidentali ter dr̄ habere principium. Horum omnium in hac ſe cunda generis ſignificatione duo quedā ex alterutriſ aſſumit que ad ſignificationem generis videbant̉ ac cōmodata. Ex his quidem cauſis que principalia ſūt effectiuum. Ex his v̓o qͣ accidentia: locuꝫ. ait eniꝫ ge nus dicicur: a quo quis genitus eſt que eſt effectiua principalium cauſa. ⁊ in quo quis loco eſt procreatus que eſt accidens cauſa principij. Itaqꝫ hec ſecunda ſi gnificatio duo cōtinet: eū a quo quis procreatus eſt ⁊ locum in quo quis editus eſt: vt exempla quoqꝫ ip̄a demonſtrant: Oreſtem enim dicimus a Tantalo ge nus ducere: Tantalus ꝗppe Pelopem. Pelops A treum. Atreus Agamēnoneꝫ. Agamēnō genuit Ore ſtem. Itaqꝫ a procreatione genus hoc dictum eſt. at v̓o Pindarum dicimus eſſe thebanū.ſ. qm̄ Thebis editus eſt: tale generis nomen accepit: ſꝫ qm̄ diuerſū eſt illud a quo quiſqꝫ procreatus eſt: ⁊ locus in quo ꝗt qͣꝫ editus eſt: videt̉ diuerſa eſſe generis ſignificatio procreantis: ⁊ loci: quā in ſecunda parte enumerans vnam fecit: ſꝫ ne videret̉ duplex: per. ſimilitudinē con iunxit dicens etenim patria principium vniuſcuiuſqꝫ generationis: quemadmodū pater. Sed qm̄ in ſigni ficatiōibꝰ euēit ſepe: vt aliꝗd ſit qd̓ ītellectu ſignifica te rei propinquius eſſe videatur: ⁊ qm̄ duas generis appoſuit ſignificationes: multudinis.ſ. ⁊ procreantis cui generi nomen cōuenientius aptetur: iudicat atqꝫ diſcernit dicens: hanc eſſe promptiſſimam generis ſi gnificationem: que a procreante deducta ſit. hi.n. ma xime cecropide ſunt: qui a cecrope deſcendunt: hi ro mani. qui a Romulo: que cū ita ſint: confundi rurſus generis ſignificationes videntur Si.n. ſunt hi maxi me romani: qui a Romulo originem trahunt: ⁊ hec ſignificatio illa eſt quē a procreante deducitur vbi ē reliqua quā primā quoqꝫ enumerauit: que ē multi tudinis ad vnū ⁊ ad ſe inuicem quodammodo ſe ha bentium collectio. Sed acutius intuentibus plurime admodum differentie ſunt. Aliud enim eſt a quo libet primo procreante genus deducere: aliud vnum genus eſſe plurimorum. Illud enim ex recta ſangui nis linea fieri poteſt ⁊ non in multa diffundi: vt ſi ꝑ vnicos familia deſcendat. huic enim aptatur ſecun illa generis ſignificatio: que a ꝓcreāte deducitur: pꝫ ma vero non niſi multitudine conſiſtit: illud quoqꝫ ē quod prima procreationis principium non querit: ſꝫ vt ipſe ait) ſufficit aliquo modo ſe habere ad id: vn de hmōi generis principium ſumitur. Secunda vero ſignificatio nullam viꝫ niſi a procreante ſortitur. Itē in illa prima ſignificationis multitudine: huius ſecun de particularitas cōtinetur vt in romanoruꝫ genere Scipiadarum genus. nam cuꝫ ſunt romani ſcipiades ſunt. Qm̄ enim ad romulum: ⁊ ad ceteros romanos ſcd̓m Romuli habitudinem iuncti romani ſunt. Sci piade vero dicūtur ad ſcd̓am generis ſignificationeꝫ qꝛ eorum familie. Scipio. ⁊ ſanguinis principiū fuit. ¶ Et quidem prius appellatum eſt genus vniuſcu iuſqꝫ generationis principium. dehinc etiam ⁊ multitudo eorum qui ſunt ab vno principio vt a romulo. quam diuidentes ⁊ ab alijs ſeparantes. dicebamꝰ omnē illā collectionē eē rōanoꝝ genus. ¶ Senſus

Secunda editio in porphi.
¶ Senſus v̓o facilis ⁊ expeditus eſt. ſi tn̄ vna ambigui tas ſoluatur. cū.n. prius multitudinis ſignificationeꝫ retulerit ad generis nomen: poſt autem ad procrea tionis initiue: nunc contrario mō illā poſterius a ſe dinumeratā ſignificationem dicere videt̉ priorē: q̄ ē procreationis: illaꝫ v̓o poſteriorē: que ē multitudinis qd̓ contrariū videri pōt: ſi quis ad ordinem ſuperius digeſte diſputationis aſpexerit. ſꝫ hic non de ſe loqui tur: ſed de humani cōſuetudine ſermonis: in quo priꝰ eam ſignificationeꝫ generis fuiſſe dicit: que a ꝓcreā te ſit ducta. Accedente v̓o etate loquendi vſu nomen generis ēt ad multitudinē habētem ſe quodāmō ac alique̓ fuiſſe tranſlatū. hoc v̓o iccirco dixit: qm̄ ſuꝑiꝰ dixerat. hec.n. vr̄ ꝓmptiſſima ſignificatio ut ab hac ideſt ſecunda quam promptiſſimam ſignificationem dixit illa quoqꝫ noncupata videret̉: que eſt multitudi nis. prius enim genus inter homines appellatū ē. qd̓ quis a generante deduceret. poſt autē factū eſt vt ꝑ loquendi vſū ēt multitudinis ad aliquā quodammo ſe habētis genus diceretur ꝑꝑ diuiſionē.ſ. gētiū: vt eſſet inter eas nominis ſocietatiſqꝫ diſcretio igit̉ his expletis venit ad tertiū genus qd̓ inter ph̓os tractat̉ cuiuſqꝫ ad dialecticam facultateꝫ multus vſus eſt. ho rum quippe generum hiſtoria magis vel poeſis tra ctat exordium. Tertium v̓o genus apud ph̓os conſi deratur: de quo hoc modo loquitur. ¶ Aliter aūt rurſus dr̄ genus: cui ſupponitur ſpēs ad horum fortaſſe ſimilitudinē dictum. Etenī prī cipium quoddā eſt hmōi genus earum qͥ ſub ipſo ſunt ſpecierum. vedetur autem ⁊ multitudineꝫ cō tinere oīum que ſub eo ſunt ſpecierum. xx¶ Duplicem ſignificationem gn̄is ſupra propoſuit: nūc tertiam monſtrare contendit. Hāc aūt ad ſuꝑiorū ſi militudinē dictā eē abitratur: Superiꝰ due dicte ſi gnificationes ſūt: vna ꝗdē: cū generis nomē qͣdā prī cipij antiꝗtate ad ſe iunctā multitudinē cōntineret. Alia v̓o: cum genus ab vnoquoqꝫ procreante ducere tur: qd̓ eoꝝ que ꝓcreant̉ principiū eſt. cū igit̉ ſint ſu perius due generis ſignificatiōes propofite. Tertiuꝫ nūc addit de quo inter ph̓os ſermo eſt: illud.ſ. cui ſuꝑ ponit̉ ſpēs. qd̓ iccirco genus vocatū eē ſub opinionis ſue credit ambiguo qm̄ hꝫ aliquam ſimilitudinē ſupe riorū. nam ſicut illud genus qd̓ ad multitudinē dicit̉: vno ſolo nomine multitudinē claudit: ita quoqꝫ genꝰ plurimas ſpēs coercet ⁊ cōtinet. Itē vt genꝰ illud qd̓ ſcd̓m procreationē dr̄: principiū quoddā eſt eoꝝ qͥ ab ipſo procreātur: ita genꝰ ſpēbus ſuis eſt principiū. et go qm̄ vtriſqꝫ eſt ſimile: iccirco nomē quoqꝫ gn̄is ⁊ ī hac ſignificatiōe a ſuꝑioribꝰ mutuatū eē veriſimile ē ¶ Cripliciter igitur cum genus dicatur. de tertio apud philoſophos ſermo eſt: quod etiam deſcri bentes aſſignauerunt dicentes. genus eſſe quod de pluribus ⁊ differentibus ſpecie in eo quod ꝗd ſit predicatur. vt animal. ¶ CIure tertium genus philoſophi ad diſputationem ſumūt hoc eniꝫ ſolū eſt: qd̓ ſubſtantiā monſtrat. Ce xtera v̓o aut vnū quidē oſtendunt: aut quēadmodū a ceteris hoībꝰ in vna qͣſi forma populi diuidat̉ on̄dit. nā illud qd̓ multitudinē cōtinet genꝰ: illius multitudi nis quā cōtīet: ſub̓aꝫ nō demōſtrat. ſed tm̄ vno noīe collectionem facit ppl̓i: vt ab alterius generis ppl̓o ſegregetur Item illud qd̓ ſcd̓m procreationē dictum eſt: non rei procreate ſub̓am monſtrat: ſꝫ tm̄ quod eiꝰ
fuerit ꝓcreationis initium. At v̓o genus id cui ſuppo nitur ſpēs ad differentiam accōmodatum ſpeciei ſub ſtantiam informat. ⁊ ꝙ inter ph̓os hec maxima eſt q ſtio ꝗd vnūqd̓qꝫ ſit. tunc.n. vnūqd̓qꝫ ſcire videmur: qn̄ ꝗd ſit: agnoſcimus. Iccirco reiectis ceteris de hoc genere qͣꝫ maxime apud ph̓os ſermo eſt: qd̓ etiam de ſcribentes aſſignauerūt ea deſcriptōe: quā ſubter in nexuit Diligēter v̓o ait deſcribētes. nō d̓finiētes. de finitio.n. ſit ex genere genus aūt aliud: qͣliter fit diffi nitio: genus habere non poterit: idqꝫ obſcuriꝰ eſt: qͣꝫ ut primo aditu dictum pateat. fieri aūt pōt: vt res qͦ alij genus ſit: alij generi ſupponat̉ ſed cum ſupponit̉ non quaſi genus: ſed tanqͣꝫ ſpēs ſub alio collocatur. vnde non in eo ꝙ genus eſt: ſupponi alicui pōt: ſed cū ſupponitur illico ſpēs fit: qͥ cum ita ſint: on̄ditur genꝰ ipſum in eo qd̓ eſt genus: genus habere non poſſe. ſi igitur voluiſſet genus diffinitiōe cōcludere nullo mō potuiſſet. Genus enim aliud qd̓ ei poſſet preponi nō habet: atqꝫ iccirco deſcriptionem ait eſſe factam non diffinitionem. deſcriptio v̓o eſt(ut in priori volumīe 471p1e dictum eſt) ex proprietatibus informatio qͣdā rei: ⁊ tanqͣꝫ coloribꝰ quibuſdā depictio. Cum enī in vnum plura conuenerīt: ita vt oīa ſimul rei cui applicantur equentur: niſi ex genere vel differentijs hec collectio fiat. deſcriptio nūcupat̉. Eſt igit̉ diſcriptio hec gn̄is: genꝰ ē qd̓ de pluribꝰ ⁊ differētibꝰ ſpē ī eo qd̓ quid ſit p̄dicatur. Tria hec reꝗrūtur in genere: vt depluribꝰ p̄dicetur vt de ſpē differētibꝰ: vt in eo ꝙ ꝗd ſit. De qͣ re qm̄ ipſe poſterius latius diſputat: nos breuiter hu ius rei intelligentiam ſignificemus hoc mō. Sit eniꝫ nobis in forma generis aīal: id de aliꝗbꝰ ſine dubio p̄dicat̉ hoīe.ſ. equo: boue ⁊ ceteris: ſed hec plura ſūt aīal igit̉ de pluribꝰ p̄dicat̉ hō v̓o: equus: atqꝫ bos ta lia ſunt: vt de ſe diſcrepēt: nec qͣlibet mediocri re: ſed tota ſpecie.i. tota forma ſue ſub̓e: de quibꝰ dr̄ aīal. hō .n. ⁊ equus: ⁊ bos aīalia nūcupant̉. p̄dicatur ergo ani mal de pluribꝰ ſpē differentibus: ſed quonā modo fit hec p̄dicatio. nō.n. ꝗcꝗd interrogaueris mox aīal rn̄ detur nō.n. ſi quātꝰ ſit hō interrogaueris: animal rn̄ debitur. hoc.n. ad quantitatem pertinet non ad ſub ſtantiā. Itē ſi qualis eſt hō interroges: ne huic ꝗdeꝫ reſponſio cōuenit aīalis: ceteriſqꝫ omnibus interro gationibus hanc animalis reſponſionem ineptā atqꝫ inutilem ſemper eſſe reperies: niſi ei tm̄ apta eſt: que ꝗd interroget. interrogantibus eniꝫ nobis quid ſit homo: quid ſit equꝰ: quid bos: animal rn̄debit̉. ita no men animalis ad interrogationem quid ſit de homīe equo atqꝫ boue ac de ceteris p̄dicabit̉. vn̄ ſit vt anīal predicetur de pluribus differentibꝰ ſpecie in eo ꝙ ꝗd ſit. Et qm̄ generis hec diffinitio eſt: aīal hoīs eꝗ ho uis genus eſſe neceſſe ē. omne autem genus aliud eſt quod in ſemetipſo: atqꝫ in re intelligitur: aliud qd̓ ad alterius predicationē reſertur. ſua.n. proprietas ipſuꝫ eſſe conſtituit. ad alterū relatio genus facit vt ipſum animal. ſi eius ſubſtantiam qͥras: dicam ſubſtantiam eſſe animatam atqꝫ ſenſibilem: hec igit̉ diffinitio rē demonſtrat ꝑ ſe ſicuti eſt: nō tanqͣꝫ reſerat̉ ad aliud at v̓o cū dicimus aīal genus eē: nō(vt arbitrior) tūc de re ipſa hoc nomen dicimus: ſed de ea relatione qͣ pōt animal ad ceterorum que ſibi ſubiecta ſunt: pre dicationem referri. Itaqꝫ caracter quidam eſt ac for ma generis in eo ꝙ referri predicatione ad eas res poteſt: que cum ſint plures ⁊ ſpecie differentes: in earum tm̄ ſubſtantia predicatur huius autem difſi nitionis rationem per exempla ſubiecit dicens. c 2

Secunda editio In porphi¶ Eoꝝ enī q̄ predicant̉. alia quidē de vno dicūtur ſolo ſicut indiuidua. ſicut ſocrates. ⁊ hic ⁊ hoc. alia vero de pluribus quemadmoduꝫ genera ⁊ ſpecies ⁊ differentia ⁊ propria: ⁊ accidentia coīter ſed non proprie alicui. Eſt autem genus: ut aīal. ſpēs v̓o: vt homo. differentia: vt rationale. proprium vt riſibi le: accidens. ut album nigrum: ſedere. ¶ Omnium que p̄dicantur quolibet modo facit Por phyrius diuiſionem: iccirco vt a reliꝗs oībus predi cationem generis ſeiūgat ac ſeparet hoc mō. Omniū inquit in p̄dicatis: alia de ſingularitate dicuntur: alia de pluralitate de ſingularitate v̓o inquit predicātur: quecunqꝫ vnum quodlibet habent ſubiectuꝫ: de quo dici poſſint: vt ea quibus ſingula ſubiecta ſunt indiui dua: vt ſocrates: ⁊ plato: ut hoc album quod in hac niue ꝓpoſita eſt: ut hoc ſcānū in quo nunc ſedemus: non omne ſcamnū(hoc enim vniuerſale eſt) ſed hoc quod nunc ſuppoſitū eſt. nec albū qd̓ in niue eſt(vni uerſale enim eſt albū) ſed hoc album quod in hac ni ue nunc eſſe conſpicitur. hoc enim nō poteſt de quo libet alio albo predicari: quod in hac niue eſt: quia ad ſingularitatem deductuꝫ eſt: atqꝫ ad indiuiduam for maꝫ conſtrictū eſt indiuidui participationē. Alia v̓o ſunt que de pluribꝰ predicātur: vt genera ſpecies diſ ferentie ⁊ ꝓpria ⁊ accidentia cōmuniter ſed non pro prie alicui. ⁊ genera qͥdē d̓ pluribꝰ p̄dicant̉ ſpeciebus ſuis. ſpecies v̓o de pluribꝰ predicātur indiuiduis. ho mo enim ꝙ eſt aīalis ſpecies plures ſub ſe homines habet de quibus appellari poſſit. Item equus qui ſubeſt aīali loco ſpeciei: plurimos habet indiuiduos de quibꝰ predicat̉: differentia v̓o ipſa quoqꝫ de pluri bus ſpeciēbus dici poteſt: vt rationale de homine ac de deo corporibuſqꝫ celeſtibꝰ: que(ſicut Platōni pla cet) animata ſunt ⁊ ratione vigētia. ꝓprium item ⁊ ſi de vna ſpecie predicat̉: de multis tn̄ indiuiduis dici tur: que ſub ipſa ſpecie collocant̉ vt riſibile de plato ne ſocrate ⁊ ceteris indiuiduis dr̄ que homini ſuppo nuntur. accidens etiam de multis dicitur album.n. ⁊ nigrum de multis oīno dici pōt: que a ſe genere ſpe cieqꝫ ſeiūcta ſunt. ſedere etiaꝫ de multis dr̄ hō enī ſe det: ſimia ſedet: aues quoqꝫ quarū ſpecies lōge diuer ſe ſunt: accidens autem qm̄ cōmuniter accidens eſſe poteſt ⁊ ꝓprie alicui: iccirco determinauit dicens ac cidentia cōmuniter ſed non proprie que eniꝫ proprie alicui accidunt indiuidua fiunt: ⁊ de vno tm̄ valentia predicari: ⁊ ea que communiter accipiuntur: de pluri bus dici queūt: vt enī de niue dictum eſt. illud album qd̓ in hac niue ſubiecta eſt: nō eſt cōmuniter accidēs ſed ꝓprie huic niui que oculis oſtenſioniqꝫ ſubiecta eſt. ita quoqꝫ ex eo qd̓ communiter predicari poterat (de multis.n. album dici poteſt: vt albus equus alba nix) factū eſt: vt de vna tm̄ niue predicari illud albū poſſit: cuius participatiōe ipſuꝫ quale quid factū eſt ſingulare. Omnino autem oīa genera vel ſpecies vel differētias vel propria: vel accidentia: ſi ꝑ ſemetipſa ſpeculemur ī eo ꝙ genera vel ſpecies vel differentie vel propria vel accidentia ſunt: manifeſtū eſt qm̄ de pluribꝰ predicātur. at ſi ea ſpeculemur in quibus ſūt vt ſcd̓m ſubiectum eoꝝ formam ⁊ ſub̓am mētiamur euenit vt ex pluralitate p̄dicationis ad ſingularitateꝫ videantur adduci. animal.n. qd̓ genus eſt: de pluribꝰ predicatur: ſed cum hoc aīal in ſocrate conſideramus ex pluralitate predicationis adducitur ad ſingularita tem. ſocrates.n. aīal eſt: ⁊ ipſum fit indiuiduū qm̄ ſocrates eſt indiuiduum ac ſingularis. Item homo de pluribus quidem hominibus predicatur: ſed ſi illā hu manitatem que in ſocrate eſt indiuiduo conſiderem indiuidua eſt: qm̄ ſocrates ipſe indiuiduus eſt atqꝫ ſin gularis. item differentia vt rōnale de pluribus dici pōt: ſed in ſocrate indiuidua eſt: riſibile etiā cū d̓ plu ribus hoībus predicatur: ſit vnicū. coīter quoqꝫ acci dens: vt album: cum de pluribus dici poſſit: in vno quoqꝫ ſingulari ꝑſpectum indiuiduum eſt. Fieri autē potuit cōmodior diuiſio hoc mō: vt eoꝝ que predicā tur. alia quidem ad ſingularitatem dicuntur. alia ad pluralitatem eorum que de pluribus p̄dicantur. alia ſcd̓m ſubſtantiā predicātur: alia ſcd̓m accidens: eoꝝ que ſcd̓m ſubſtantiam p̄dicātur: alia in eo qd̓ quid ſit dicuntur: alia in eo ꝙ qͣle. in eo ꝙ ꝗd ſit quidem genꝰ ⁊ ſpēs: ī eo ꝙ qͣle ſit differentia: item eoꝝ que in eo ꝙ quid ſit predicantur. alia de ſpeciebus p̄dicant̉ plu ribus: alia minime: de ſpēbꝰ ꝗdē pluribꝰ p̄dicāt̉: vt ge nera: de nullis v̓o ſpecies: eorum aūt que ẜm accidēs p̄dicantur: alia quidem ſunt que de pluribus predicā tur: vt accidentia: alia que de vno tm̄: vt propria. po teſt autem fieri etiam huiuſmodi diuiſio. eorum que p̄dicantur: alia de ſingulis p̄dicantur alia de pluribꝰ eorum que de pluribus: alia in eo ꝙ quid ſit: alia ī eo ꝙ quale quid ſit predicantur: ea que in eo ꝙ quid ſit: alia de differentibus ſpeciebus dicuntur: vt genera. alia minime: vt ſpecies: eorum autem que in eo ꝙ qͣ le ſit: de pluribus predicant̉: alia quidem de differen tibus ſpecie predicantur: vt differentie ⁊ accidentia cōmuniter. alia de vno tm̄ ſpē: vt ꝓpria. eoꝝ v̓o que de pluribus differentibus ſpecie in eo ꝙ qͣle ſit pred cantur. alia in ſubſtantia predicantur: vt differentie: alia in cōiter eueniētibus: vt accidētia. Et per han diuiſionē quinqꝫ harum rerum diffinitiones collig poſſunt hoc modo. Genus eſt quod de pluribus in e ꝙ ꝗd ſit ſpē differentibus p̄dicat̉. ſpēs qd̓ de plurib minime ſpecie differētibus ī eo ꝙ ꝗd ſit predicatur: Differētia eſt qd̓ de pluribꝰ ſpē differentibus in eo ꝙ quale ſit in ſubſtātia p̄dicat̉. Propriū ē ꝙ de vna tm̄ ſpecie ī eo ꝙ qͣle ſit nō in ſubſtātia p̄dicat̉. Accn̄s eſt quod d̓ pluribus ⁊ ſpecie differentibꝰ in eo ꝙ qͣl ſit non in ſubſtantia p̄dicatur. Et nos ꝗdem has diui ſiones fecimus: vt oīa a ſemetipſis ſeparemus. Por phyrio v̓o alia intentio fuit. Non.n. oīa a ſemetipſis nunc diſiungere feſtinabat: ſed tm̄ vt cetera a gene ris forma ⁊ proprietate ſepararet. Iccirco diuiſit oīa que p̄dicantur. aut in ea que de ſingulis p̄dicātur. aut in ea que de pluribus: ea v̓o que de pluribus predicā tur: aut genera eſſe dixit: aut ſpecies: aut cetera. hoꝫ quoqꝫ exempla ſubijciens adiūgit. ¶ Ab his ergo que de vno ſolo p̄dicātur. differūt genera. eo ꝙ hec de pluribus dicūtur Ab his aūt q̇ de pluribus. a ſpeciebus ꝗdem primuꝫ. qm̄ ſpēs ⁊ ſi de pluribus p̄dicantur. non tn̄ de differentibꝰ ſpecie. ſed numero. hō enim cum ſit ſpecies. de ſo crate. ⁊ de platōne p̄dicat̉ qui nō ſpecie a ſe inuicē differunt ſed numero. Aīal v̓o cum ſit genus. de hoīe equo. ⁊ boue predicatur. qui differunt a ſe in uicem ſpecie. non numero ſolum. A proprio v̓o differt genus. qm̄ proprium de vna ſola ſpē cuius eſt proprium predicatur. ⁊ de his que ſub vna ſpe cie ſunt indiuiduis. quemadmoduꝫ riſibile de ho mine ſolo. ⁊ de particularibus hominibus genus autem non

Secunda editio in porphi.
autem non de vna ſolum ſpecie predicatur ſed de pluribꝰ ⁊ differētibꝰ. A differētia v̓o ⁊ ab hiſ coīter ſunt accidentia. differt genus. qm̄ ⁊ ſi de pluribus ⁊ differentibus ſpecie predicentur differentie. ⁊ coīter accidentia. non tn̄ in eo quod ꝗd ſit dicim predicari: ſed potius in eo ꝙ quale eſt. Interrogā tibus enim quid eſt illud de quo predicantur hec. genus reſpondebimus. differentias autem ⁊ acci dentia non reſpondebimus. Non enim in eo ꝙ quid eſt predicātur de ſubiecto. ſed magis in eo ꝙ quale ſit. Interrogantibus enim qualis eſt homo dicimus ꝙ ratōnalis. ⁊ qualis eſt coruus. dicimus ꝙ niger. Eſt autem rōnale differētia. nigrum v̓o accidēs. qn̄ autem ꝗd eſt homo interrogamur. aīal reſpondemus. eſt autem genus hominis animal. ¶ Nunc genus a ceteris oībus: qͣ quolibet modo p̄dicā tur: ſeparare contendit hoc modo. Qm̄ enim genus de pluribus predicatur. ſtatim differt ab his quidem que de vno tm̄ predicātur: ⁊ que vnūquodlibꝫ habēt indiuiduū: ac ſingulare ſubiectū: ſꝫ hec differētia ge neris ab his que de vno ſolo p̄dicantur coīs eſt ei cū ceteris.i. ſpē differentia: ꝓprio atqꝫ accidēti. Iccirco qm̄ ipſa quoqꝫ de pluribus p̄dicant̉. hoꝝ igit̉ ſingulo ſuꝫ differētias a genere colligit: ut ſolū intelligēduꝫ genꝰ qͣle ſit ſub animi deducat aſpectū dicēs. Abhis autem qͣ de pluribus.i. ab his qͣ de pluribus p̄dicant̉ differt genus: a ſpeciebus quidē primū qm̄ ſpēs ⁊ ſi de pluribꝰ p̄dicantur: nō tn̄ de differētibꝰ ſpē: ſed nu mero. Spēs enī ſub ſe plurimas ſpēs habere nō po terit: alioꝗn genus non ſpēs appellaret̉. Si.n. genus eſt qd̓ de pluribus ſpē differentibꝰ ⁊ in eo ꝙ ꝗd ſit predicatur: cū ſpecies de pluribus predicatur ⁊ in eo ꝙ ꝗd ſit: huic ſi addatur: vt de ſpecie differentibus p̄ dicetur: forma ſpeciei tranſit in genus. id quodqꝫ ex emplo intelligi fas eſt. hō enim cū ſit ſpecies: predi catur de ſocrate platōne ⁊ ceterisᶻ que a ſe non ſpē diſiuncta ſunt ſicut. homo atqꝫ equꝰ vel bos: ſed nu mero. que quidē habent dubitationem ꝗd ſit. hoc ꝙ numero dicitur differre. Numero eniꝫ differre aliꝗd videbitur quotiēs numerꝰ a numero differt: vt grex boum: qui fortaſſe continet trigīta boues: differt nu mero ab alio bouum grege: ſi centum continet in ſe boues. in eo enim ꝙ grex eſt: non differunt: neqꝫ in eo ꝙ boues: niſi numero quidem differunt: ꝙ illi plu res illi v̓o ſunt pauciores. Quō ergo ſocrates ⁊ plato ſpecie non differunt: ſed numero: cū ⁊ ſocrates vnus ſit ⁊ plato vnus: ⁊ vnitas numero ab vnitate non dif ferat: ſed ita intelligēdū eſt qd̓ dictū eſt numero dif ſerentibus.i. in numerando differentibus: hoc ē duꝫ numerantur differentibus. cum enim dicimus hic plato eſt: hic ſocrates duas fecimus vnitates: ac ſi digito tāgamus dicentes: hic vnꝰ eſt de ſocrate: rur ſus de platōne: hic vnus eſt: nō eadē vnitas in ſocra te numerata eſt que in platōne. alioꝗn poſſit fieri: vt ſecūdo tacto ſocrate plato etiā demonſtraret̉: qd̓ nō fit. niſi enim tetigeris ſocratem vel mēte vel digito: itēqꝫ niſi tetigeris platōnē: non facies duos dum nu merant̉. ergo differūt q̄ ſunt numero differētia: aīal vo cum genꝰ ſit: de hoīe ⁊ boue ⁊ equo p̄dicatur qui differunt a ſe inuicem ſpē quoqꝫ non numero ſolo. cū igitur ſpecies de numero differētibus non ſpē p̄dice tur genus de pluribꝰ ⁊ diſſerentibꝰ ſpē dicit̉: vt de boue ⁊ equo ⁊ de ceteris que a ſe ſpē īuicē differūt
non numero ſolo. Tribus enī modis vnūquodqꝫ vel differe ab aliquo dr̄: vel alicui idem eſſe.i. genere ſpē numero. quecūqꝫ igit̉ genere eadē ſunt: nō neceſſe ē eſſe eadem ſpē: vt ſi eadē ſint genere differant ſpē. ſi v̓o eadem ſunt ſpē. genere eadē eſſe neceſſe eſt: vt cū homo atqꝫ equus idē ſunt genere(vterqꝫ enim aīal nuncupat̉) differunt ſpē: qm̄ alia ē hoīs ſpēs: alia eꝗ Socrates v̓o atqꝫ plato cū idē ſint ſpecie: idē quoqꝫ ſunt genere: vterqꝫ.n. ſub aīalis p̄dicatiōe pōit̉. ſi ꝗd v̓o vel genere vel ſpē idē ſit: nō neceſſe eſt idem eſſe numero. qd̓ ſit numero: idē ⁊ ſpecie ⁊ gnͣe ſi ideꝫ eſſe neceſſe ē. vt ſocrates ⁊ plato: cū ⁊ genere aīalis ⁊ ſpē hominꝭ idē ſint; numero tn̄ reperiūt̉ eſſe diſiūcti. gla dius v̓o atqꝫ enſis idē ſunt numero: nihil.n. oīno ali ud eſt enſis quā gladiuſ: ſꝫ nec ſpecie diuerſe ſūt vtrū qꝫ enim gladius eſt: nec genere: vtrūqꝫ enī inſtrumē tū eſt: qd̓ eſt gladii genus: qm̄ igit̉ hō bos atqꝫ equꝰ de quibus animal p̄dicatur: ſpē differunt: numero er go etiam eos differre neceſſe eſt. iccirco hoc plus hꝫ genus qd̓ a ſpecie differentibus p̄dicat̉. nā ſi integrā generis diffinitionem demus: dabimus hoc mō. Ge nus eſt qd̓ de pluribus differentibus ſpē ⁊ numero in eo ꝙ ꝗd ſit p̄dicatur. At v̓o ſic ſpecies. Spēs eſt ꝙ nō ſolū de pluribus ⁊ differentibus numero in eo ꝙ ꝗd ſit p̄dicatur. a ꝓprio v̓o differt genus: qm̄ propriū de vna ſola ſpecie: cuius ē ꝓpriū p̄dicat̉: ⁊ de his qͣ ſub vna ſpē ſūt īdiuiduis. quēadmodū riſibile de ho mine ſolo: ⁊ de particularibus hoībus ꝓprium ſꝑ ſpe ciei vni adeſſe p̄t: neqꝫ eā relinꝗt: nec tranſit ad aliā atqꝫ iccirco propriū nuncupatū eſt: vt riſibile hoīs ē. itaqꝫ ⁊ de ea ſpē cuius eſt propriū p̄dicat̉: ⁊ de his in diuiduis: q̄ ſub illa ſunt ſpē: ut riſibile de hoīe dicitur ⁊ de ſocrate ⁊ de platōe ⁊ ceteris: qͥ ſub hoīs noīe cō tinētur. genus v̓o nō de vna tm̄ ſpecie: vt dictū ē: ſed de pluribus ⁊ differētibus ſpecie. differt igit̉ genus a proprio eo ꝙ de pluribus ſpeciebꝰ p̄dicat̉: cū ꝓpriū de vna tm̄ de qua dr̄ appellet̉: ⁊ his que ſub illa ſunt indiuiduis. Defferentie atqꝫ accidētis diſcrepātia a genere vna ſeꝑatiōe concludit̉. Oīno.n. qꝛ hec in eo qd̓ ꝗd ſit minime p̄dicant̉: eo ipſo ſegregant̉ a gene re. nā in ceteris ꝓpīqua ſunt generi: nā ⁊ de pluribꝰ p̄dicantur: ⁊ de ſpē differentibus: ſed nō in eo ꝙ ꝗd ſit. Siꝗs.n. interroget qualis eſt hō: rn̄detur rōnalis qͣ eſt differentia: Siꝗs interroget qualis eſt coruus: dr̄ niger: qd̓ eſt accidens. Si auteꝫ interroges ꝗd eſt hō: aīalis rn̄debitur: qd̓ eſt genus Qd̓ v̓o ait. nec in eo ꝙ ꝗd ſit predicari dicimuſ: ſꝫ magis in eo ꝙ qͣle ſit hoc magis q̄ſtioni occurrit hmōi. Ariſt.n. differētias in ſub̓a putat oportere p̄dicari: qd̓ aūt in ſub̓a p̄dica tur hāc rē de qua p̄dicat̉: non quale fit: ſꝫ ꝗd ſit. on̄dit vnde nō videt̉ differentia in eo ꝙ quale ſit p̄dicari: ſꝫ potiꝰ in eo ꝙ ꝗd ſit. ſed ſoluit̉ hoc mō. differentia.n. ita ſub̓am demōſtrare ſolet: vt circa ſub̓am qͣlitatem determinet.i. ſub̓am qͣlitatē ꝓferat. qd̓ ergo dictū ē magis: tale eſt tanqͣꝫ ſi diceret. videt̉ ꝗdē ſub̓aꝫ ſigni ficare: atqꝫ ī eo ꝙ ꝗd ſit p̄dicari. Sꝫ magis illud ē ve rius: qꝛ tā ⁊ ſi ſub̓aꝫ mōſtret: tn̄ ī eo ꝙ qͣle fit p̄dicat̉ ¶ Quare de pluribus p̄dicari: diuidit genꝰ ab his que de vno ſolo dicūtur: ſicut indiuidua. de diffe rentibus v̓o ſpē ſeparat genus ab his q̄ ſicut ſpēs p̄dicātur. vel ſicut ꝓpria. in eo ꝗd ſit p̄dicari diui dit a differētiis ⁊ coīter accidentibus. que non in eo ꝙ quid predicatur ſed magis in eo ꝙ quale eſt vel quomodo ſe habens.

Secunda editio In porphi¶ Tria hec eſſe diximus que ſignificationeꝫ hāc tertiā generis informarent: ideſt de pluribus predicari: de ſpecie differentibus: ⁊ in eo ꝙ quid ſit. quā ſingule partes genus a ceteris que quomodolibet predican tur diſtribuunt ac decernunt quod ip̄e breuiter colli gens dicit: id enim quod de pluribus predicatur ge nus ab his diuidit que de vno tantum predicantur indiuiduo. Indiuiduuꝫ autem pluribꝰ modis dicitur dicitur indiuiduum qd̓ omnino ſecari non poteſt: vt vnitas vel mens. dicitur indiuiduum: quod ob ſolidi tatem diuidi nequeat: vt adamas. dicitur autem in diuiduum cuius predicatio in reliqua ſimilia non con uenit: vt ſocrates. nam cum illi ſint ceteri homines ſi miles: nō cōuenit ꝓpetas ⁊ p̄dicatio ſocratis ī ceteris ergo ab his que de vno tm̄ predicantur genꝰ differt: eo ꝙ de pluribus predicatur. Reſtant igitur quat tuor ſpeciēs ⁊ proprium ⁊ differentia ⁊ accidens: quo ruꝫ a genere differentias colligamus. ſingulis igitur differentijs ab his rebus ſegregabit̉ genus. ea ꝗdeꝫ differentia qua de ſpecie differentibus predicari ge nus dicitur: ſeparatur ab his que ſicut ſpecies p̄dicā tur vel ſicut propriā ſpeciēs: ſpecies enim omnino de nulla alia ſpecie dicet̉ ꝓprium v̓o de vna tm̄ ſpecie p̄ dicatur: atqꝫ ideo non de ſpecie differentibus Item genus a differentia ⁊ accidente differt: quod in eo ꝙ quid ſit predicatur: illa v̓o in eo quod quale ſit appel lantur vt dictum eſt. itaqꝫ genus quidem ab his que de vno predicantur: differt in quantitate predicatio nis. a ſpeciebus v̓o ⁊ proprio in ſubiectorum natura qm̄ genus de ſpecie differentibus dicitur: propriū v̓o ⁊ ſpecies minime. Iteꝫ genus in qualitate predicatio nis a differentia accidentiqꝫ diuiditur. Qualitas enī predicationis quedā eſt: vel in eo quod quid ſit. vel in eo quod quale ſit predicari. ¶ Nihil igitur neqꝫ ſuperfluum: neqꝫ minus con tinet generis dicta deſcriptio notionis. COmnis enim deſcriptio vel diffinitio debet ei quod diffinitur equari ſi enim diffinitio non ſit equalis: ⁊ ſ quidem maior ſit: etiam quedam alia continebit: nō neceſſe eſt vt ſemper diffiniti ſubſtantiam monſtret ſi minor ſit: ad omnem diffinitionem ſubſtantie non p̄uenit. oīa enī que maiora ſunt de minoribus p̄dicā tur: vt animal de homine: minora v̓o de maioribus minime. nemo enim vere dicere poteſt. omne animal homo eſt. atqꝫ iccirco ſi ſibi predicatio conuertenda eſt equalis oportet vt ſit. id autem fieri poteſt: ſi neqꝫ ſuꝑfluū ꝗcqͣꝫ habet neqꝫ diminutū: vt in ea ip̄a gene ris deſcriptione. dictuꝫ eſt enim genꝰ eſſe qd̓ de plu ribus differentibus ſpecie in eo ꝙ quid ſit predicatur que deſcriptio cum genere conuerti pōt: vt dicamus ꝙ depluribus ſpecie differentibus in eo ꝙ quid ſit p̄ dicetur: id genus eſſe. quod ſi conuerti poteſt(vt ait nec plus nec minus generis cōtinet facta deſcriptio. Uperior diſputatio de genere videt̉ forſi tan omnem etiā ſpeciei conſumpſiſſe tra Ao Ictatum nam cum genus ad aliquid predice tur: ideſt ad ſpeciem cognoſci natura gene ML jxis non poteſt: ſi ſpeciei que ſit inteligentia neſciatur Sed qd̓ diuerſa eſt in ſuis naturis eorum conſideratio atqꝫ diſcretio diuerſa in ꝑmixtis: iccirco ſicut ſingula in prohemio propoſuit ita cuncta diuide re perſequitur: ac primum poſt generis diſputationē de ſpecie tractat: de qua quidē dubitari poteſt. ſi. n hec fuit ratio preponendi generis reliquis omnibus ꝙ nature ſue magnitudine cetera cōtīeret: nō equū
erat ſpeciem differētie in ordine tractatus antepone re: ꝙ differentia ſpeciem contineret: cū preſertiꝫ dif ferentie ipſas ſpeciēs informent: prius autē eſt ꝙ in format qͣꝫ id quod eius informatione perficitur. Po ſterior igitur ſpecies a differētia eſt: prius igitur de differentia tractandum fuit: ⁊ in prohemio etiam cō ſentiret: in quo eū ordinem collocauit: queꝫ naturalis ordo ſuggeſſit: dicens vtile eſſe noſce ꝗd genus ſit: ⁊ quid differentia. huic reſpondendū eſt queſtioni: qm̄ omnia quecūqꝫ ad aliquid predicantur: ſubſtantiam ſemper ex oppoſitis ſumunt. vt igitur non poteſt eē pater niſi filiꝰ ſit nec filius niſi p̄cedat pater: alteriuſ qꝫ nomen pendet ex altero: ita etiaꝫ in genere ac ſpe cie videre licet. ſpecies ꝗppe niſi generis non eſt: rur ſuſqꝫ genus eſſe non poteſt niſi referatur ad ſpeciem nec v̓o ſubſtantie quedam aut res abſolute eſſe put de ſunt genus ac ſpecies: vt ſuperiª quoqꝫ dictum eſt ſed quicquid illud eſt quod in nature proprietate co ſiſtat: id tunc genus fit ac ſpecies: cum vel ad inferi ra vel ad ſuperiora referuntur. Quoruꝫ ergo relatio eſt ad alterutrum: eorum continēs factus eſt iure tri ctatus. de ſpecie igit̉ inchoans ait hoc modo. Pecies autem dicitur quidem ⁊ de vn uſcuiuſqꝫ forma: ſcd̓m quod dictum eſt Priami quideꝫ ſpecies digna eſt impe MIrio: dicitur autem ſpecies ⁊ ea que eſt ſub aſſignato genere: ſcd̓m quod ſolemus dicere: ho minem quidem ſpeciem aīalis: cum ſit genus ani mal: album autem coloris ſpeciem: trianguluꝫ ve ro figure ſpeciem. ¶Sicut generis ſupra diſtinxit ſignificationes equi uocas: ita quidem in ſpecie facit dicens non eſſe ſpe ciei ſimplicem ſignificationem. ⁊ ponit quideꝫ duas: longe autem plures eſſe manifeſtum eſt: quas iccirco preterijt ne lectoris animum prolixitate confundo ret: dicit autem primum quidem ſpeciem vniuſcuiuſ qꝫ figuram vocari: que ex accidentium congregatie tiōe perficitur: cautiſſime autem dictum eſt vniuſci iuſqꝫ: hec enim ſcd̓m accidens dicitur. que enī vnicu qꝫ forma indiuiduo eſt: ea non ex ſubſtantiali quadā forma ſpecies: ſed ex accidentibus venit. alia eſt eniꝫ ſubſtantialis forme ſpecies: que humanitas nuncupa tur: eaqꝫ non eſt quaſi ſuppoſita aīali: ſed tanqͣꝫ ipſe qualitas ſubſtantiaꝫ monſtrans: hec enim ⁊ ab ha diuerſa eſt: que vniuſcuiuſqꝫ corpori accidentaliter ſita eſt: ⁊ ab ea que genus deducit in partes. poſtre mum v̓o plura ſunt: que cum eadem ſint: diuerſis ti modis ad aliud atqꝫ aliud relata intelligūtur: vt hāc ipſam humanitatem in eo ꝙ ipſa eſt ſi perſpexeris ſpēs eſt ea que ſubſtantialem determinat qualitatem ſi ſub animali eam intelligendo locaueris deducit ani malis in ſe participationeꝫ: ſeparaturqꝫ a ceteris ani malibus. ac fit ſpecies generis: ꝙ ſi vniuſcuiuſqꝫ pro prietatem conſideres: ideſt quam viridis vultus: quā firmuſ inceſſus: ceteraqꝫ quibus indiuidua conformā tur. ⁊ quodammodo depinguntur: hec eſt accidens ſpecies: ſcd̓m quam dicimus quēlibet imꝑio eē aptū propter forme eximiam dignitateꝫ. huic aliam adiun git ſpeciei ſignificationem: ideſt eam quam ſupponi mus generi. Nos v̓o triplicem ſpeciei ſignificationē eſſe ſubijcimus: vnam quidem ſubſtantie qualitatem aliam cuiuſlibet propriaꝫ formam indiuidui: tertiam de quā nunc loquitur que ſub genere collocatur. Cre dendum v̓o eſt propter obſcuritatem eius quam nos adiecimus

Secunda editio in porphi.
adiecimus: quia nimirum altiorem atqꝫ eruditiorem quereret intellectum: eam tacite preterijſſe: ceteraſ qꝫ edidiſſe. cuius quidem ſpeciei hec exempla ſubiecit ⁊ hominem quidem eſſe aīalis ſpeciem: album auteꝫ coloris: triangulum v̓o figure. hec eniꝫ omnia ſpecieſ nuncupantur eorum qͥ ſunt genera: animal quidem hominis: color autem albi: figura trianguli ¶ Quod ſi etiam genus aſſignantes ſpeciei memi nimus dicentes quod de pluribus ⁊ differentibꝰ ſpecie in eo quod quid predicatur ⁊ ſpeciem dici mus id quod ſub aſſignato genere eſt. ¶ Dudum aūt cum generis deſcriptionem aſſignaret in generis diffinitione ſpeciei nomen iniecit dicens: id eſſe genus quod de pluribus ſpecie differentibus in eo ꝙ quid ſit predicaretur: vt ſcilicet per ſpeciei no men diffiniret genus. nunc v̓o cum ſpeciem diffinire cōtendat generis vtitur nuncupatione dicens: ſpe ciem eſſe: que ſub genere ponatur: cui quidem dicto illa queſtio iure videtur opponi. omnis eniꝫ diffinitio rem declarare debet. quam diffinitione concludit: eā qꝫ apertiorem reddere: quam ſuo nomine monſtra bat. Ex notioribus igitur fieri oportet diffinitōnem quam res illa ſit: que diffinitur. cum.n. per ſpeciei no men deſcriberet: vel diffiniret genus: abuſus eſt vo cabulo ſpeciei velut notiore qͣꝫ generis: atqꝫ ita ex no tioribus deſcripſit genus: nunc v̓o cum ſpecieꝫ vellet termino deſcriptiōis includere: generis vtitur nomi ne: rerum conuertit notionem: vt in generis quidem deſcriptione ſit notius ſpeciei vocabulum: in ſpeciei autē deſcriptione ſit notius generis: quod fieri neꝗt ſi enim generis vocabulum notius eſt quam ſpeciei: in diffinitione generis ſpeciei nomine vti non debuit. Quod ſi ſpeciei nomē facilius intelligitur qͣꝫ generis in diffinitione ſpeciei nomen generis non fuit appo nendum: cui queſtioni occurrit dicens. ¶ Noſſe opportet ꝙ quoniam genus ⁊ alicuius eſt genus: ⁊ ſpecies alicuius eſt ſpecies: idcirco nece ſe eſt ⁊ in vtrorumqꝫ rationibus vtriſqꝫ vti. tio vniuſcuiuſqꝫ ſubſtantie proprietatem debet oſten dere: iure ex alterutro ſit deſcriptio in his que ad ſe nus eſt: ⁊ ſubſtantiam ſuam ⁊ vocabuluꝫ genus a ſpe 4 cie ſumit: in diffinitione generis ſpeciei nomen fuit aduocandum. Quoniam vero ſpecies id quod eſt ſu mit ex genere: nomen generis in deſcriptione ſpeci ei non fuit relinquendum. quoniam v̓o diuerſe ſunt ſpecierum qualitates. alie eniꝫ ſunt ſpecies: que ⁊ ge nera eſſe poſſunt: alie que in ſola ſpeciei ꝓprietate ꝑ manent: neqꝫ ī naturā generis tranſeunt. iccirco mul tiplicem ſpeciei diffinitionem dedit dicens. ¶ Aſſignant ergo ⁊ ſic ſpeciē. Species eſt que ſub genere ponitur: ⁊ de qua genus in eo ꝙ quid ſit p̄ dicatur. Ampliꝰ āt ſic quoqꝫ. ſpecies eſt q̄ de plu ribus ⁊ differentibus numero in eo ꝙ quid ſit pre dicatur: ſed hec quidem aſſignatio ſpecialiſſime eſt. ⁊ quid ſolum ſpecies eſt: alie vero ⁊ non ſpecia liſſimarum. ¶ Tribus ſpecies diffinitionibus informauit: quarum quidem due omni ſpeciei conueniunt: omneſqꝫ que quolibet modo ſpecies appellantur. ſuam concluſionē determinant: tertia vero non ita: cum enim due ſint
ſpecierū forme: vna quidem eſt cum ſpecies alicuius aliquando etiam alterius genus eſſe poteſt altera cum tm̄ ſpecies eſt neqꝫ in formam generis tranſit. Priores due: vna.ſ. in qua quidem dictum eſt id eſſe ſpeciem qd̓ ſub genere ponitur: ⁊ rurſus in qua dictū eſt id eſſe ſpeciem: de qua genus in eo ꝙ quid ſit pre dicetur: omni ſpeciei conueniunt. Id enim tantuꝫ ho diffinitiones monſtrant: quod ſub genere ponitur nā vim ſignificat ſpeciei: qua refertur ad genus ⁊ ea qͣ dicit id eſſe ſpeciem: de quo genus in eo quod quid ſit predicatur: eam rurſus ſignificat ſpeciei formam quā retinet ex generis predicatione. idem eſt auteꝫ ⁊ ſuꝑ poni generi: ⁊ de eo dredicari genus ſicut idem ē ſuꝑ poni generi ⁊ ei genus preponi. Quod ſi omnes ſpe cies collocantur ſub genere: manifeſtum eſt omnem ſpecieꝫ hoc ambitu deſcriptionis includi. Sed tertia diffinitio de ea tantuꝫ ſpecie loquetur: que nunqͣꝫ ge nus eſt: ⁊ que ſolum ſpecies reſtat. hec autem ſpecies eſt ea: que de differentibus ſpecie minime predica tur. nam ſi id habet genus plus a ſpecie: quod de dif ferentibus ſpecie predicatur: ſi qua ſpecies quidem predicetur de ſubiectis: ſed non de ſpecie differenti bus: ea ſolum erit ſpecies ſuperioris generis: ſubiecto rum v̓o non erit genus: igitur predicatio ea quaꝫ ſpe cies habet ad ſubiecta: ſi talis ſit vt de differentibus ſpecie non predicetur: diſtinguit eam ab his ſpeciebꝰ que genera eſſe poſſunt. ⁊ monſtrat eam ſolum ſpe ciem eſſe nec generis predicationem tenere dicitur. Illa igitur tertia deſcriptio ſpeciei q̄ magis ſpecies ac ſpecialiſſima diffinitur hoc modo. Species eſt qd̓ de pluribꝰ numero differentibus in eo quod quid ſit predicatur. vt homo: predicatur enim de cicerone ac demoſthene ⁊ ceteris qui a ſe(vt dicum eſt) non ſpe cie ſed numero diſcrepant. Ex tribus igitur diffinitio bus duabus quideꝫ ⁊ ſpecialiſſimas ⁊ non ſpecialiſſi mas ſpecies claudit: hec vero tertia ſolum vltimam ſpeciem tangit. Ut autem apertius id liqueat paulo altius rem orditur: eamqꝫ cōgruis illuſtrat exemplis. ¶ Planum autem erit quod dicitur hoc modo. COmnia quecūqꝫ ad aliquid p̄dicantur: ex his de qui in vnoquoqꝫ predicamento ſunt quedam genera bus predicantur: ſubſtantiam ſortiuntur: ꝙ ſi diffini liſſima: ⁊ rurſus alia ſpecialiſſima: ⁊ inter generaliſ ſima: ⁊ ſpecialiſſima ſunt alia. Eſt autem generaliſ ſimum quidem. ſupra quod non eſt aliud ſuperue inuicem referuntur. ergo quoniam genus ſpeciei ge niens genus. Specialiſſmum autem poſt quod n̄ eſt alia inferior ſpeciēs. Inter generaliſſimum au tem ⁊ ſpecialiſſimum alia genera ⁊ ſpecies ſunt ea dem: ad aliud tamen ⁊ ad aliud ſumpta. Sit autē manifeſtum in vno predicamento quod dicitur. ſubſtantia eſt quidem ⁊ ipſa genus: ſub hac autem eſt corpus: ⁊ ſub corpore animatum corpus. ſub quo animal. ſub animali vero ratōnale animal: ſub quo homo ſub homine vero ſocrates ⁊ plato: ⁊ qui ſunt particulares homines. Sed horum ſubſtan tia quidem generaliſſimum eſt ⁊ genus ſolum. ho mo vero ſpecialiſſimum ⁊ ſolum ſpecies. corpus vero ſpecies eſt ſubſtantie: genus vero corpo ris animati. ⁊ animatum corpus ſpecies quidem eſt corporis: genus vero animalis: animal vero ſpe cies quidem eſt corporis animati. genus vero ani malis rationalis ſed rationale animal ſpecies qui dem eſt animalis. genus autem hominis homo ve ro ſpecies eſt rationalis animalis. non autem genꝰ

Secunda editio In porphi.
particularium hominum. ſed ſolum ſpecies. ⁊ oē quod ante indiuidua proximum eſt ſpecies erit ſo lum. non etiam genus. ¶ Prediximus ab ariſto. decem predicamenta eſſe diſ poſita: que iccirco predicamenta vocauerit: quoniam de ceteris omnibus predicantur: ſi quicquid vero de alio predicatur ſi non potuerit predicatio conuerti: maior eſt res illa que p̄dicatur: ab ea de qua predica tur. Itaqꝫ hec predicamenta maxima omnium reru quoniam de omnibus predicantur: oſtenſa ſunt. In vnoquoqꝫ igitur horum predicamentorum quedam generaliſſima ſunt genera: ⁊ longa ſeries ſpecierum atqꝫ a maximo decurſus ad minima. Et illa quidem que de ceteris predicantur vt genera: neqꝫ vllis alijs ſupponuntur ut ſpecies: generaliſſima genera nuncu patur. Iccirco quia his nullum aliud ſuꝑponitur ge nus. Infima vero que nullis ſpeciebus dicuntur: ſpe cialiſſime ſpecies appellantur iccirco quoniam inte grum cuiuſlibet rei vocabulum illa ſuſcipiunt: que pura īmixtaqꝫ in ea de qua queritur proprietate ſunt conſtituta. at quoniam ſpeciēs id quod ſpecies eſt ex eo habet nomen: quia ſupponitur generi: ip̄a erit ſim plex ſpecies: ſi ita generi ſupponatur vt nullis alijs differentiis preponatur vt genus. Species. enim que ſic ſupponitur generi alij: vt alij preponatur. non eſt ſimplex ſpecies: ſed habet quādaꝫ generis mixtionē. illa vero ſpecies que ita ſupponitur generi vt mini me ſpeciebus alijs preponatur: illa ſolum ſpecies ſim plex eſt ſpecies: atqꝫ iccirco ⁊ maxime eſt ſpecies: ⁊ ſpęcialiſſima nuncupatur. inter genera igitur que ſūt generaliſſima ⁊ ſpecies que ſunt ſpecialiſſime: in me dio ſunt quedam que ſuperioribus ꝗdeꝫ collate ſunt ſpecies: inferioribus vero genera: hec ſubalterna ge nera nuncupantur: ꝙ ita ſunt genera vt alterum ſub altero collocetur. Quod igitur genus ſolum eſt: id di citur generaliſſimum genus: que vero ſunt genera ut eſſe ſpecies poſſint: vel ita ſpecies vt ſint genera non nunqͣꝫ ſubalterna genera vel ſpecies appellantur. qd̓ vero ita eſt ſpecies vt alij genus eſſe non poſſit: ſpe cialiſſima ſpecies dicitur. His ergo poſitis ſumam predicamenti vnius exemplū: vt ab eo in ceteris quo qꝫ predicamentis atqꝫ in ceteris generibus vt ſpecie bus filo atqꝫ ordine quod eueniat poſſit agnoſci. ſub ſtantia ergo generaliſſimum genus eſt. hoc enim de cunctis alijs predicatur: ac primuꝫ huius ſpecies due ſunt. corporeum: ⁊ incorporeum. naꝫ ⁊ quod corporeūj eſt ſubſtantia dicitur: ⁊ item quod incorporeum eſt ſubſtantia predicatur. ſub corporeo v̓o animatum at qꝫ inanimatum corpus ponitur. Sub animato corpo re animal ponitur. nam ſi ſenſibile adijcias animato corpori animal facis. reliqua v̓o pars ideſt ſpecies cō tinet inanimatum ⁊ inſenſibile corpus. Sub animali autem rationale atqꝫ irrationale. Sub rationali deus ⁊ homo. nam ſi rationali mortale ſubieceris ho minem conſtitues: ſi īmortale deum. deuꝫ vero dico corporeum. hunc enim mundum veteres deum voca bant: ⁊ Iouis eum appellatione dignati ſunt: deum qꝫ ſolem ceteraqꝫ celeſtia corpora: que animata eſſe tum Plato: tum plurimus doctorum chorus arbitra tus eſt. ſub homine v̓o indiuidui ſingulareſqꝫ hoēs ſunt ut Plato Cato Cicero: quorum numeruꝫ plura litas infinita non recipit: cuius rei ſubiecta deſcriptio ponit exemplum.
Subſtantia Corporea Corpus Incorporea Aīatū Corpꝰ Animatū Inanimatū Senſibile Animal Inſenſibile Rationale Ratōale aīal Irrationale Mortale Homo Immortale Socrates. Plato. Cicero: Uirgilius. Cato. ¶ Superius diſpoſita deſcriptio ordinē a generaliſſi mo vſqꝫ ad indiuidua predicationis oſtendit. in qua quidem ſubſtantia generaliſſimū dicitur genus: quo niam prepoſita eſt oībus: nulli vero ipſa ſupponitur: ⁊ ſolum genus propter eandem ſcilicet dicitur cauſā homo autem ſpecies ſolum. quoniam Plato Cato Cicero quibus eſt ipſa prepoſita: non differunt ſpecie ſed numero tantum. Corporeuꝫ v̓o quod ſcd̓m a ſub ſtantia collocatur: ⁊ ſpecies eſſe probatur ⁊ genus ſubſtantie ſpecies genus animati. at vero animatum genus eſt animalis corporei ſpecies. eſt autem anima tum genus ſenſibilis. animatū vero ſenſibile animal eſt igitur ipſum animatum propter propriam differē tiam que eſt ſenſibile: recte genus dr̄ eē aīalis ani mal vero rationalis genus eſt: ⁊ rationale mortali cumqꝫ ratiōale ⁊ mortale nihil aliud ſit qͣꝫ homo: ra tionale fit animalis ſpecies: hominis vero genus: ho mo v̓o ipſe ſpecies: catonis platōnis ciceroniſ nō erit (vt dictum eſt) genus ſed ſolum ſpēs. nec ſolum dif ferentie ratiōalis ſpecies eſt homo. verū etiā catōis ⁊ platōnis ceteroꝝqꝫ ſpecies appellatur: ꝑꝑ diuerſaꝫ .ſ. cauſam. nam rationalis iccrco eſt ſpecies: qm̄ ratio nale per mortale atqꝫ īmortale diuiditur. cum ſit hō mortale. ideꝫ v̓o homo ſpecies eſt platōnis atqꝫ cet rorum: in forma enim eorū omniū homo erit ſubſtan tialis atqꝫ vltima ſimilitudo. Eſt autem communi omnium regula: eſſe eas ſpecies ſpecialiſſimas que ſupra ſola indiuidua collocantur: vt homo equus co uus: ſed non auis. auium namqꝫ multe ſunt ſpecies: ſed he tantum ſpecies dicuntur eſſe. quorum ſubie cta ita ſibi ſunt conſimilia: vt ſubſtantialem differen tiam habere non poſſint. In omni autem diſpoſitio ne priora genera cum inferioribus coniunguntur. vt poſteriores efficiant ſpecies. nam vt ſit corpus ſub ſtantia cum corporalitate coniungitur: ⁊ eſt ſubſtan tia corporea corpus. Item vt ſit animatum corpo reum atqꝫ ſubſtātia animato copulatur: ⁊ eſt anima tum ſubſtantia corporea habens animam: Item vi ſit ſenſibile: eidem tria ſuperiora illa iunguntur. Naꝫ quod eſt ſenſibile: tantum eſt quantum ſubſtantia corporea animata retinens ſenſum: quod tantum ani mal eſt. Item ſuperiora omnia rationali iuncta ra tionale efficiunt: poſtremo hominem ſuperiora om nia nihilominus terminant: ideſt ſubſtantiam homi nis. addito tamen rationali ⁊ mortali. eſt enim ho mo ſubſtantia corporea animata ſenſibilis ratiōalis mortalis.

Secunda editio in porphi.
mortalis. Nos vero diffinitionem hominis reddi mus dicentes. animal rationale mortale. in anima li ſcilicet includentes ⁊ ſubſtantiam ⁊ corporeum ⁊ animatum atqꝫ ſenſibile. ⁊ in ceteris quidem ſpecie bus atqꝫ generibus ad hunc modum vel diuidūt̉ ge nera: vel ſpecies deſcribuntur. ¶ Quemadmodum igitur ſubſtantia cum ſupre ma ſit eo quod nihil ſupra eam ſit genus eſt gene raliſſimum: ſic ⁊ homo cum ſit ſpęcies. poſt quam non eſt alia ſpecies: neqꝫ aliud eorum que poſſunt diuidi in ſpecies ſed ſolum indiuidua. indiuiduū enim eſt ſocrates ⁊ plato: ſpecies erit ſolum. ⁊ vlti ma ſpecies. vt dictum eſt: ſpecialiſſima. que v̓o ſūt in medio. eorum quidem que ſupra ipſa ſunt ſpe cies erunt. eorum vero que poſt ipſa genera ſunt q̄ re hec quidem duas habent habitudines. illam q̄ eſt ad ſuperiora. ſecundum quam ſpecies dicūtur eſſe ipſorum. ⁊ eam que eſt ad poſteriora. ſecunduꝫ quam genera ipſorum eſſe dicuntur. Extrema v̓o habent vnam habitudinem. nam ⁊ generaliſſimuꝫ ad ea que poſteriora ſunt. habet habitudinem. cū genus ſit omnium id quod eſt ſuppremum. eā v̓o que eſt ad ſuperiora non habet cum ſit ſuppremuꝫ ⁊ principium primum ⁊ vt diximus. ſupra qd̓ non eſt aliud ſuperueniens genus. Specialiſſimū aūt rnam habet habitudinem. eam que eſt ad ſuperio ra. quorum eſt ſpecies. eam vero que eſt ad poſte riora non diuerſam habet. ſed ⁊ indiuiduoruꝫ ſpe cies dicitur. Sed ſpecies quidem dicitur indiui duorum velut ea continens. ſpecies vero ſuperio rum velut ea que ab illis continetur. ¶ Ex proportione ſpeciei nomen etiam generis oſten ditur nam vt genus: quoniam non hꝫ genus ſupra ſe generaliſſimū genus dicitur: vt ſubſtantia: ita ſpēs qm̄ non habet ſub ſe ſpeciem ſed indiuidua: ſpecialiſ ſima ſpecies dicitur: vt homo. quid aūt eſt ſpecies nō habere ſub ſe.i. his preeſſe: que neqꝫ in diſſimilia di uidi poſſunt: vt genera diuiduntur: neqꝫ in ſimilia ſe cantur vt ſpecies. Que vero inter genera generaliſſi ma: ſpecieſqꝫ ſpecialiſſimas cōſtituta ſunt: ille v̓o ſpe cies ⁊ genera nuncupantur: que ⁊ ipſa alijs ſupponū tur: ⁊ his alia ſubijciuntur. Quoꝝ in diſſimilia vel in ſimilia poſſunt eſſe partitiones. Cūqꝫ due habitudi nes ⁊ quaſi comparationes ſint oppoſite: que in omni bus generibꝰ ſpeciebuſqꝫ verſantur: vna quidē q̄ ad ſuperiora reſpiciat: vt ſpecierum que ſuis generibus ſupponūt̉: alia vero que ad inferiora: vt generum cū ſpeciebus proprijs preponūt̉: generaliſſima quidē ge nera vnam tm̄ retinent habitudinē eaꝫ.ſ. que inferio ra amplectit̉: illā vero que ad p̄poſita cōparatur non habet. Generaliſſimū enī genꝰ nulli ſupponitur. Itē ſpecies ſpecialiſſima vnā poſſidet habitudinē per qͣꝫ ſ. ad ſola genera cōparatur. Illam v̓o que ad inferio ra cōmittitur: non habet. nullis enim ſpeciebus ipſa preponit̉. at v̓o que ſubalterna ſūt genera vtraqꝫ ha bitudine fungūtur: nam ⁊ illam poſſident que ad ſu periora reſpicit: qm̄ que ſubalterna ſunt habent ſuꝑ poſitū genus: ⁊ illam que de inferioribꝰ predicat̉. ha bent enī ſubalternā genera ſuppoſitas ſpecies vt cor poreū ad ſubſtantiam quidē eam retinet habitudinē qua poteſt poni ſub genere: ad animatū vero eam qͣ 3
poteſt de ſpecie predicari. Specialiſſime vero ſpecieſ licet ipſe indiuiduis preponāt̉: tamē ſuppoſiti habitu dinē non habēt: iccirco qm̄ illa que ſpeciei vltime ſuꝑ ponunt̉: talia ſunt: vt quantum ad ſubſtantiā vnū ꝗd dam ſint non habentia ſubſtantialem differentiam ſed accidentalem. efficitur ergo vt numero ſaltem di ſtare videantur: vt pene dici poſſint ⁊ pluribus preeſ ſe ſpecieſ: ⁊ quodāmodo nulli omnino eſſe p̄poſite. nā cum ſpecies ſubſtantiam monſtrat: vna eſt oīuꝫ indi uiduorum ſub ſpecie poſitoꝝ ſubſtantia: quodāmodo nulli prepoſita eſt ſi ad ſubſtantiā quis velit aſpicere. at ſi accidentia quis conſideraret: plures de qui bus predicatur ſpecies fiunt non ſubſtantie diuer ſitate ſed accidētiū multitudine. itaqꝫ ſit vt genꝰ qui dem ſemper plurimas ſub ſe habeat ſpēs. de differē tibus enim ſpecie predicatur. differentia vero niſi plu ralitati nō cōuenit. at v̓o ſpecies ēt vni aliqn̄ indiui duo p̄eſſe poteſt. ſi enī vnus(vt perhibetur) eſt phe nix: phenicis ſpecies de vno tm̄ indiuiduo predicat̉. Solis etiā ſpecies vnū ſolem intelligitur habere ſu biectū. ita nullam multitudinē ſpecies per ſe continēt cum etiā ſi vnū ſit tm̄ īdiuiduū: ſpeciei tamē nō pe reat intellectꝰ. quibuſdā enī ſuis quaſi ſimilibus par tibꝰ preeſt. vt ſi eris virgulā in partes ſuas vel ereas particulas diuidas ſcd̓m id qd̓ es dicit̉ ⁊ partes eſſe ī telligit̉: ⁊ totū. Iccirco dicta ſpeciem licet: ⁊ ſi ſit in diuiduis prepoſita vnā tm̄ habitudinē poſſidere: illā vnam.ſ. qua ſpecies eſt. quādo enim prepoſitis ſubdi tur: ſpecies nuncupatur: ⁊ eſt ſuperiorum ſpecies tan qͣꝫ ſubiecta: inferioruꝫ quoqꝫ ſpecies: iccirco quoniaꝫ eoꝝ ſubſtantiā demonſtrat. Nec ita ē ſpecies ſubſtā tia indiuiduoꝝ: quemadmodū ſpeciei genus. illud n. pars ſubſtantie: vt animal hominis. Relique enī par tes rationale atqꝫ mortale addūtur animali ad diffi niēdaꝫ ſubſtantiā hominis. homo v̓o Socratis atqꝫ Ciceronis tota ſubſtantia eſt: nulla enim additur dif ferentia ſubſtantialis ad hominem: vt Socrates fiat aut Cicero: ſicut additur animali rationale atqꝫ mor tale: vt homo integra diffinitione claudatur. Iccirco igitur ſpecies ſpecialiſſima tm̄ eſt ſpecies: atqꝫ hanc ſolam poſſidet habitudinem: ad ſuperiora quidē quo niam ab his continetur: ad inferiora: vero qm̄ ſubſtā tiam eorum. format ⁊ continet. ¶ Determinant ergo generaliſſimum ita quod cū genus ſit non eſt ſpecies. ⁊ rurſus ſupra quod non eſt aliud ſupraueniens genꝰ. ſpecialiſſimū vero qd̓ cum ſit ſpecies non eſt genus ⁊ quod cum ſit ſpe cies. nunꝙͣ diuiditur in ſpecies. ⁊ quod de pluri bus ⁊ differentibus numero in eo quod quid ſit p̄ dicatur. Ea vero que ſunt in medio extremorum ſubalterna vocātur genera ⁊ ſpecies ⁊ vnumquod qꝫ eorum ſpecies eſſe poteſt ⁊ genus. ad aliud qui dem ⁊ ad aliud ſumpta. Ea vero que ſūt ante ſpe cialiſſima vſqꝫ ad generaliſſimum aſcendentia. ⁊ genera dicuntur ⁊ ſpecies. ⁊ ſubalterna genera. vt agamemnon. atrides. pelopides. tantalides. ⁊ vl timum iouis. Sed in familiis quidem plerumqꝫ reducuntur ad vnum principium verbi gratia ad iouem. ¶ Poſtqͣꝫ naturam generum ac ſpecierum diuerſita temqꝫ monſtrauit: eorum ordinem diffinitionis de

Secunda editio In porphi.
ſcriptioniſqꝫ commemorat: ac primum ꝗdē generaliſ ſimi generis terminum eſſe indicat dicens generaliſ ſimū genus eſſe qd̓ cū ipſū ſit genª non habet ſuper poſitum genus hoc eſt ſpeciem non eſſe: ⁊ rurſus ſu pra quod non erit aliud genus ſupraueniens. Si enī habet aliud genus: minime ipſum generaliſſimum vocaretur. ſpecialiſſima vero ſpecies hoc mō deſcri bitur quod cum ſit ſpecies non eſt genus: ex oppoſito diffinitur: quoniam oppoſita ex oppoſitis deſcribun tur interdum. nam quoniaꝫ prepoſitio oppoſita ē ſuꝑ poſitioni genus autem preponitur: ſpecies vero ſuꝑ ponitur: ſi iccirco erit primum genus: quia ita ſuper pōitur vt minime ſupponatur: iccirco erit vltima ſpe cies quia ita ſupponitur: vt preponi non poſſit: igitur recte oppoſitorum ex oppoſitis facta eſt diffinitio: ⁊ alia rurſus deſcriptio ſpeciei quod cum ſit ſpecies: nū qͣꝫ diuiditur in ſpecies: ideſt genus eſſe non poteſt. ⁊ rurſus alia diffinitio quod de pluribus differentibus numero in eo quod quid ſit predicat̉. de qua diffinitio ne ſepe eſt ſuperius demonſtratū: nunc illud attendē dum eſt(ſicut paulo ſuperius dictum eſt) ſpeciei vnū indiuiduum poteſt ſubiectum eſſe: vt phenici atomū ſuum: vt ſoli corpus hoc lucidū: vt mudo vel lūe: quo rum ſpēs ſingulis indiuiduis ſuis ſuperponuntur: qd̓ ſi ita eſt vt ſpecies de vno quolibet indiuiduo predice tur: vt de phenice. quomodo conuenit dicere ſpecieꝫ eſſe que de pluribus numero differentibꝰ in eo ꝙ ꝗd ſit predicat̉. Sunt enim quedam que de numero dif ferentibus minime dicuntur: vt phenix: ſol luna. ſed de his illa ratio eſt de qua etiam ſuperius pauca red didimus que paululuꝫ implexa cōmodius noduꝫ que ſtionis abſoluet. Omnia: enim que ſub ſpecialiſſimis ſpeciebus ſunt: ſiue īfinita ſint: ſiue finito numero cō ſtituta: ſiue ad ſingularitatem deducantur dum ē ali quod indiuiduū ſemper ſpecies permanebit: neqꝫ in diuiduorum diminutione ſi quodlibet vnum māeat ſpecies cōſumitur: vt dictum eſt. tamen ſi plura ſint ī diuidua ſubſtantiales differentias non habebunt. id ergo in genere dici non conuenit: quia his preeſt: que ſubſtantiali a ſe genere differentia diſgregata ſunt. preeſt enim ſpeciebus que diuerſis differentijs in formantur. Si igitur vna eaꝝ pereat: ⁊ ad vnitatem ſpeciei redacta fuerit ratio: genus eſſe non poterit: qꝛ de diſſerentibus ſpecie predicatur: non ita in ſpecie bus. Nam ſi omnium indiuiduorum natura conſum pta ſit: etiam ſi ad vnius ſingularitatē indiuidui ſuꝑ poſite ſpeciei predicatio venerit: eſt tamen ſpecies ac permanet. Talia enim ſunt illa que pereūt ac deſūt quale eſt id quod permanſit ⁊ ſubiacet. Quod vero dicimus de pluribus numero differentibus ſpeciem predicari: duobus id recte excuſatur modis. Uno qui dem quia multo plures ſunt ſpecies que de numero ſis indiuiduis predicantur: qͣꝫ quibus vnum tm̄ indi uiduum videtur eſſe ſuppoſitum. dehinc hoc mō qꝛ multa ẜm poteſtatē dicunt̉ cū actu non ſemꝑ ita ſint vt riſibilis homo dicitur etiam ſi minime rideat: qm̄ ridere poteſt. Ita igitur ſpecies de numero differen tibus predicatur: nihil enī minꝰ: phenix de pluribus phenicibus p̄dicaret̉ ſi plures eſſent qͣꝫ nunc: qm̄ vnꝰ eſſe ꝑhibetur. Item ſolis ſpecies de hoc vno ſolo ſole quē nouimus: nunc dicitur: ⁊ ſi in animo plures ſoles ⁊ in cogitatiōe fingantur: nihilominus de pluribus ſolibꝰ indiuiduis nomen ſolis qͣꝫ de hoc vno predica bitur. Iccirco igitur ſpecies de pluribus numero diſ ferentibus dicitur predicari cū ſint alique que de ſin
gulis indiuiduis appellentur. illa v̓o qͣ ſubalterna vo cantur ita diffiniri queunt. Subalternū genus eſt ꝙ eſſe genus ⁊ ſpecies poterit ad eum modū ꝗ eſt in fa milijs que procreant ⁊ procreantur: vt etiā ſubiectū monſtrat exemplum: vt Agamemnō Atrides ⁊ Pe lopides ⁊ Tantalides ⁊ vltimū Iouis Atreus enim Pelopis filius tanqͣꝫ eiuſdē ſpecies quaſi Agamēno nis genus eſt. Item Agamēnon Atrides ⁊ Pelopi des ⁊ Tantalides: cum Pelops ad Tantalum com paratur. Tātaluſqꝫ ad Iouē quaſi ſpecieſ. Itēqꝫ T ā talus ad Pelopem. Pelops ad Atridē quaſi genera eſſe videantur: cum Iuppiter velut ſit horuꝫ genera liſſimū genus. Sed in familijs quidē plerumqꝫ redu cuntur ad vnum principium verbi gratia ad Iouem ¶ In generibus autem ⁊ ſpeciebus non ſic ſe habꝫ neqꝫ enī vnū cōe genus oīuꝫ ē ens. nec omnia eiuſ dem generis ſunt ſecundum vnum ſupremum ge nus. quemadmodū dicit Ariſtoteles. ſed ſint poſi ta quemadmodum dictum eſt in predicamentis. prima decem genera quaſi decem prima prīcipia. Et ſi oīa quis entia vocet equiuoce inquit nuncu pabit non vniuoce. ſi enim vnum eſſet commune omnium ens. vniuoce omnia entia dicerentur. cuꝫ vero ſint decem principia prima cōmune ens oīuꝫ ſecūdū nomen eſt ſolum. non etiam ſecundum ra tionem que ſecundum nomen eſt. ¶ Quoniaꝫ de ſubalternis generibꝰ diceret familie cu iuſdā poſuit exemplū. Que ab Agamennone ꝑuenit ad Iouem quem quidem pro numinis reuerentia: vl timū poſuit. Quātū eniꝫ ad veteres theologos refer tur Iuppiter ad ſaturnum: ſaturnus ad celium. celiꝰ v̓o ad antiquiſſimum ophioneꝫ ducitur: cuiuſ ophyo nis nullum principium eſt. Ne igitur quod in familijs eſt: id rebꝰ quoqꝫ eſſe credatur: vt res omnes poſſint ad vnum ſui nominis redire principium. Idcirco de terminat hoc in generibus ac ſpeciebꝰ eſſe nō poſſe neqꝫ ſicut familie cuiuſlibet ita etiam omnium reruꝫ vnum eſſe principium poteſt. Fuerunt enim qui ī hac opinione tenerentur: vt rerum omniuꝫ que ſunt vnū putarent eſſe genus qd̓ ens nuncupatur tractū ab eo qd̓ dicimus eſt omnia enim ſunt ⁊ de omnibus eſſe predicatur: itaqꝫ ſubſtantia eſt: ⁊ qualitas eſt: item quantitas eſt: ceteraqꝫ eſſe dicuntur. Hic de his ali quid tractaretur: niſi hec que predicamēta dicuntur eſſe conſtaret. Que cum ita ſint vltimum omniuꝫ ge nus ens poſuerunt. ſcilicet ꝙ de omnibus predicaret̉ ab eo enim quod dicimus eſt participium inflecten tes: greco quidem ſermone v̓o latine ens appellaue runt. Sed Ariſtoteles ſapientiſſimus principio rum cognitor reclamat huic ſententie: nec ad vnū res omnes putat duci poſſe primordium: ſed de cem genera eſſe in rebus: Que cum a ſemetipſis di uerſa ſūt tn̄ ad nullū cōmune principium reducuntur hec autem decē genera ſtatuit: ſubſtantiā: qualitatē quantitatem: ad aliquid. vbi: quādo: ſitum: habere: facere: pati. quod v̓o occurebat. qm̄ de oībus his eſſe predicaretur(Oīa enim que ſuperiꝰ dicta ſūt gn̓a eē dicūt̉ ita diſcuſſit) ac repulit dicens nō omne cōmūe nomen cōmunē ēt formare ſubſtātia: nec ex eo debe re genus eſſe cōmūe arbitrari: ꝙ de aliquibus cōmu ne nomē predicaret̉. Quibus enim diffinitio cōmu nis nominis conuenit: illa cōmūis nominis iure ſpe cies iudicabuntur: ⁊ cōmuni illi vocabulo vniuoce p̄ dicantur:

Secunda editio in porphi.
dicantur: quibus vero non conuenit. vox his commu nis tm̄ eſt: nulla vero ſubſtantia. Id autem manife ſtius declaratur hoc modo exemplis animal hominiſ atqꝫ equi genus eſſe predicamus: demus igitur ani malis diffinitionem que eſt ſubſtantia animata ſenſi bilis. hanc ſi ad hominem reducamus: erit homo ſub ſtantia animata ſenſibilis: nec vlla falſitate diffinitio maculatur. Rurſus ſi ad equū: erit equus ſubſtantia animata ſenſibilis. Id quoqꝫ verum eſt: conuenit igi tur diffinitio ⁊ animali quod cōmūe eſt homini atqꝫ equo: ⁊ ea eideꝫ equo atqꝫ homini: que ſpecies ponū tur animalis: ex quo ſit: vt homo atqꝫ equus vtraqꝫ anīalis vniuoce ſpecies predicētur at ſi quis hominē pictum hominemqꝫ veruꝫ cōmuni animalis nomine nūcupauerit diffiniat(ſi libet) animal hoc modo ſub ſtantiam animatam eſſe atqꝫ ſenſibilem. Sed hec ꝗ dem diffinitio ei homini qui viuus eſt conuenit: ei ꝙ dem qui pictus eſt minime. neqꝫ enī eſt animata ſub ſtantia igitur homini viuo atqꝫ picto quibus commu nis diffinitio ideſt animalis non poteſt conuenire. nō eſt animal commune genus ſed tn̄ cōe vocabulum di citur: ꝙ hoc nomen animalis in viuo hoīe atqꝫ picto non genus eſt: ſed vox plura ſignificans: vox eniꝫ plu ra ſignificans que equiuoca nuncupat̉. Sicut ea vox que genus oſtēdit vniuocā dicitur. Itaqꝫ id quod di citur ens ⁊ ſi de omnibus dicit̉ predicamentis: quo niam tamen nulla eius diffinitio inueniri poteſt: que omnibus predicamentis poſſit aptari. Iccirco non di citur vniuoce de predicamentis ideſt vt genꝰ: ſed eꝗ uoce ideſt vt vox plura ſignificās. Cōuīcitur hac quo qꝫ ratione id quod dicimus ens predicamentorum ge nus eſſe non poſſe. vnius enim rei duo genera eſſe non poſſunt: niſi alterum alteri ſubiciatur vt homi nis genus eſt animal atqꝫ animatū: cum animal ani mato velut ſpecies ſuppoatur. At ſi duo ſint ſibimet ita equalia: vt nunqͣꝫ alteri alterum ſupponatur: hec vtraqꝫ eidem ſpeciei genera eſſe non poſſūt. Ens igi tur atqꝫ vnum neutrum alteri ſupponitur: neqꝫ vniꝰ dicere poſſumus genus ens. nec eius quod dicimꝰ ens vnum. Nam quod dicimus ens vnuꝫ eſt. ⁊ quod vnū dicitur ens eſt: genus autem ⁊ ſpecies ſibi minime cō uertuntur. Si igitur predicatur ens de omnibus pre dicamentis: predicatur ⁊ vnum. Nam ſubſtātia vnū eſt: qualitas vnum eſt: quantitas vnum eſt: ceteraqꝫ ad hunc modum. Si igitur quoniam eſſe de omnibꝰ his predicatur omnium genus erit ens: ⁊ vnum: quo niam de omnibus predicatur: erit omnium genus. ſꝫ vnum atqꝫ ens(vt demonſtratum eſt) minime alteꝝ alteri preponitur. duo igitur equalia ſingulorum pre dicamentoruꝫ genera ſunt: quod fieri nequit: cū hoc igitur ſit: id Porphyrius determinauit dicēs nō ita in rebus: vt in familijs omnia ad vnum principiū poſ ſe deduci: nec omnium rerum commune eſſe genus poſſe: vt Ariſtoteli placet: ſꝫ ſūt p̄poſita īquit quēad modum in predicamentis dictum eſt prima deceꝫ ge nera quaſi decem prima principia.ſ. vt nulla interim ratio perquiratur. ſed Ariſtotelis auctoritati conce dentes hec decem genera nulli alij generi eſſe creda mus ſubiecta. que ſi quis entia nūcupat: equiuoce nū cupauit: non vniuoce. neqꝫ enim vna eorum omnium ſecundum commune nomen diffinitio poterit adhi beri. que res facit: vt non vniuoce de his aliquid pre dicetur. Si enim vniuoce predicaretur: genꝰ eſſet eo rum commune nomen ꝙ de omnibus predicaretur. at ſi genus eſſet: diffinitio generis conueniret in ſpēs
quod quia non ſit: commune his id quod dicimꝰ ens vocabulum eſt vocis ſignificatione: non ratione ſb̓e ¶ Decem quidem igitur generaliſſima ſunt ſpe cialiſſima vero in numero quidem quodam ſunt. non tamen infinito. Indiuidua autē que ſunt poſt ſpecialiſſima infinita ſunt. quapropter vſqꝫ ad ſpe cialiſſima a generaliſſimis deſcendentes iubebat plato quieſcere. Deſcendere autem per media di uidentis ſpecificis differentiis. infinita vero īquit relinquēda ſūt neqꝫ.n. eoꝝ poſſe fieri diſciplinam ¶ Quoniam ſpecierum noſſe naturam ad ſectionē ge neris pertinet: quoniam ſcientia infinita eſſe non po teſt(nullus enim intellectus infinita circundat) iccir co de multitudine generum ſpecierum atqꝫ indiui duoruꝫ rectiſſima ratione perſequitur dicens. Supre morum generum numerum notum. decem enī predi camēta. Ariſtotelis eſſe reperta que rebus omnibus generis loco preferenda ſunt. Spēs vero multo plu res eſſe qͣꝫ genera nam cum ſuprema ſint rerum ge nera: cūqꝫ vni generi non vna ſed multe ſpecies ſuꝑ ponātur. proximeqꝫ ſpecies ſupremis generibꝰ ſubal terna ſint genera vſqꝫ dum ad vltimas ſpecies deſcē dant. nimirū vnius generis multas ſpeciēs neceſſe ē eſſe diffuſas. Specialiſſima vero multo plura eſſe qͣꝫ ſubalterna: quoniam per multitudinem generū ſubal ternorum vſqꝫ ad ſpecialiſſima deſcendit̉. ſpecies qui dem multo plures eſſe qͣꝫ genera ſubalterna. hoc ma xime oſtenditur ꝙ inferiores ſunt: ⁊ ſemper ſubalter na genera in plura ſubiecta diuiduntur. Decē vero generum ſpecies multo plures qͣꝫ vnius exiſtere ma nifeſtum eſt. verumtamen ⁊ ſi plures ſūt certo tamē numero cōtinentur. quē facile ſi quis diſcutiat oīum qꝫ generum ſpecies proſequatur poſſit agnoſcere. In diuidua vero que ſub vnaquaqꝫ ſpecie ſūt īfinita ſūt vel eo ꝙ taꝫ multa ſūt diuerſiſqꝫ locis poſita: vt ſciē tia in vnum concludi comprehendiqꝫ non poſſint: vel ꝙ in generatione ⁊ corruptione poſita nunc quidem incipiunt eſſe: nunc deſinunt atqꝫ iccirco ſuprema qui dem genera ⁊ ſubalterna ⁊ ſpēs eaſ que ſpecialiſſime nuncupantur: quoniaꝫ finito ſunt numero: poteſt ter minus ſcientie includere: indiuidua vero nullo modo Iccirco igitur Plato magis a generibus qͣꝫ a ſpe ciebus ſpecialiſſimis precipiebat facere ſectionem: ꝑ ea enī que finita eēt numero iubebat deſcendere di uidētē: vbi aūt ad indiuidua veniret̉: ſtandū eſſe ſua debat: nec qd̓ natura non ferret: infinita colligere. ita vero genera in ſpecies diuidi comprobat: vt in ſpeci ficis differentijs ſoluerentur. De ſpecificis vero diffe rentijs melius in eo titulo vbi de differentia diſputa tur ac largius diſſeremus. hic enī hoc tm̄ dixiſſe ſuffi ciat eas eſſe ſpecificas differentias: quibus ſpecies in formantur: vt rationale mortale hominis. Cum igit̉ diuidimus animal rationale: mortale immortaleqꝫ ſe paramus: ceteraqꝫ genera talibus differētijs: q̄ ſubie ctas ſpecies informent. Plato conſuluit eſſe diuiden da vſqꝫ dum ad ſpecialiſſima veniretur. dehinc con ſiſtere nec infinita ſequi: quoniam indiuiduorum nū qͣꝫ eſſet nec diſciplina nec numerus. ¶ Deſcendentibus igitur ad ſpecialiſſima neceſſe ē diuidētes ꝑ multitudinē ire Aſcēdētibꝰ v̓o ad ge neraliſſima necͣe ē colligere multitudinē ī vnū. col lectiuū.n. multorū in vnā naturā ſpēs eſt. ⁊ magis id quod ē genus. Particularia vero ⁊ ſingularia

Secunda editio In porphi.
econtrario in multitudinem ſemper diuidunt id quod vnum eſt. participatione enim ſpeciei plureſ homines ſunt vnus homo. ī ꝑticuilaribus autem ⁊ ſingularibus vnus ⁊ cōis plures. diuiſiuū eniꝫ eſt ſemꝑ quod ſingulare eſt. collectiuum autem ⁊ adu natiuum quod commune eſt. ¶ Diuidere enī eſt in multitudinem quod vnum fue rat ante diſſoluere. Omniſqꝫ collectio econtrario cō poſitionē coniunctionēqꝫ meditatur. Quid.n. cū ſit vnum diſpertiendo diuiditur: idipſum ex pluribꝰ rur ſus partibus adunando componitur. Ut igitur ſupe rius dictuꝫ eſt: indiuiduorum quidem ſimilitudinem ſpecies colligit. Specierum vero genus. ſimilitudo enim nihil eſt aliud niſi quedam vnitas qualitatis. er go ſubſtantialem ſimilitudinem indiuiduorum ſpēs colligere manifeſtum eſt. Subſtantialē vero genera ſimilitudinē ſpecierum contrahunt: ⁊ ad ſeipſa redu cunt. Rurſus generis adunationem differentie diſtri buunt in ſpecies: ſpecieiqꝫ adunationeꝫ in ſingulares indiuiduaſqꝫ perſonas accidentia partiuntur. Cum igitur hoc ita ſit: neceſſe eſt ſemper cum a genere de ſcenditur ad ſpeciē diuidendo ſemper facere multitu dinem. Cum vero a ſpeciebus aſcenditur ad genera componendo: colligere plures in ſpecierum differen tijs que diuerſe fuerant ſimilitudinum qualitates ⁊ adunare in ſpeciebus etiā ideꝫ conſiderari poteſt: vt enim ipſa indiuidua que ſunt infinita: vnam ſimilitu dinem ſubſtantialē colligunt: ita ſpēꝫ propriam infini te diſtribuunt. Omnia enim indiuidua diſgregatiua ſūt ⁊ diuiſiua. Species vero ⁊ genera collectiua: ſpēs quidem indiuiduorum collectiua atqꝫ adunatiua. ſpe cieꝝ vero genera vt ita dicēdū ſit: genus quideꝫ ſpēs diſtribuit: ⁊ ſpēs ab indiuiduis multitudine deducū tur. rurſus autem genus quidem multas ſpecies colli git. Species aūt ſingularē particularēqꝫ multitudi nem ad ſingularitatis ꝑducit vnitatē: igitur plus ge nus adunatiuum eſt qͣꝫ ſpecies. Species namqꝫ ſola indiuidua colligit. Genus vero tā ſpecies qͣꝫ ipſarū quoqꝫ ſpecierū indiuidua cōtrahit ſingulareſqꝫ per ſonas: ſed in hoc cōuenienti vtitur exemplo dicens: participatione ſpeciei.i. hominis Cato: Plato Cice ro pluresqꝫ reliqui homines vnus.i. milia hominum in eo ꝙ ſunt homines: vnus homo eſt. At vero vnus homo: qui ſpecialis eſt: ſi ad hominum multitudinē qui ſub ipſo ſunt conſideretur. plures fiunt: ita ⁊ plu res homines in ſpeciali homine vnus eſt. Et ſpecialis vnus eſt in pluribus infinitus. Sic igitur ꝙ ſingula re quidem eſt diuiſiuum eſt: quod commūe vero quo niam multorum vnum eſt: vt genus ac ſpeciēs: colle ctiuum eſt atqꝫ adunatiuum. ¶ Aſſignato āt genere ⁊ ſpecie quid ſit vtrumqꝫ ⁊ genere quidem vno exiſtente. ſpeciebus vero plu ribus. ſemper enim diuiſio generis in ſpecies plu res eſt. genus quidem ſemper de ſpeciebus predi catur. ⁊ omnia ſuperiora de inferioribus. ſpecies autem neqꝫ de proximo fibi genere. neqꝫ de ſupe rioribus. neqꝫ enim conuertitur. Oportet enī aut equa de equis predicari. vt hinnibile de equo. aut maiora de minoribus. vt animal de homine. mino ra vero de maioribus minime. nec enim animal di cis eſſe hominem. quemadmodum dicis hominē animal. de quibus autem ſpecies predicat̉. de his
neceſſario ⁊ ſpeciei genus predicatur ⁊ generis ge nus vſqꝫ ad generaliſſimum. Si enim verum eſt dicere. Socratem hominem. hominem autem animal. animal vero ſubſtantiam. verum eſt ſocra tem ⁊ animal dicere atqꝫ ſubſtantiaꝫ. ſemper igi tur cum ſuperiora de inferioribus predicētur. ſpe cies quidem de indiuiduis predicabitur. genꝰ au tem ⁊ de ſpecie ⁊ de indiuiduo. generaliſſimuꝫ āt ⁊ de genere ⁊ de generibus. ſi plura ſunt media ⁊ ſubalterna. ⁊ de ſpecie: ⁊ de indiuiduo. Dicitur enim generaliſſimum quidem de omnibus ſub ſe poſitis generibus ⁊ ſpeciebus ⁊ īdiuiduis. Genꝰ autem quod ante ſpecialiſſimum eſt. de omnibus ſpecialiſſimis ⁊ de indiuiduis. ſolum autē ſpecies de omnibus indiuiduis. Indiuiduum autem pre dicatur de vno ſolo particulari. ¶ Greuiter quecūqꝫ ſuperius dicta ſunt: cōmemorat hoc mō. Cū igitur inquit aſſignauerimꝰ ꝗd ſit genꝰ: ⁊ quid ſit ſpecies cunqꝫ ſuis etiam ea diffinitionibus comprehenderimus docuerimuſqꝫ vnum genus ſem per in plurimas ſpecies ſolui: illud inquit adiungimꝰ quoniam omnia ſuperiora de inferioribus predicant̉ Inferiora vero de ſuperioribꝰ minime. Et ea que ſūt vtilia de predicationis modo rite pertractat. Oſten dit autem vnum genus in plurimas ſpecies ſemper ſolui aſſignata generis diffinitiōe. Quod enī de plu ribus ſpecie differentibus in eo ꝙ quid ſit predicare tur: idem eſſe diffiniuit. genus. Nihil autem ſunt plu rime res ſpecie differentes niſi plurime ſpecies. de ꝙ bus autem predicatur genus: in ea ipſa diſſoluitur. Oſtenſum eſt igitur ex diffinitionis aſſignatiōe. vniꝰ generis ſemper eſſe ſpecies plures: que cum ita ſint genus quidem de ſpecie predicatur: ſpecies vero de indiuiduis: omniaqꝫ ſuperiora de inferioribus: infe riora de ſuperioribus nullo modo. Id quare aduēiat paucis abſoluam. Que ſuperiora ſunt ſubſtantialiter ea genera eſſe prediximus. que vero genera ſunt am pliora ſunt: qͣꝫ vnaqueqꝫ ſpecies. Neqꝫ enim in pluri ma diuideretur genus: niſi ab vnaquaqꝫ ſpecie ma gis exiſteret. Id cum ita ſit: nomen generis toti con uenit ſpeciei. Non enī coequatur ſolum ſpeciei gene ris magnitudo: verumētiam ſpeciem ipſam ſuperua dit. Iccirco igitur omnis homo animal eſt quoniam intra animalis vocabulum: vt ⁊ homo ⁊ cetera ani malia continetur. At v̓o nullus dixerit omne anima homo eſt. non enim peruenit ad totum animal homi nis nomen: qꝛ cum ſit minus: nullo modo generis vo cabulo coequatur. Itaqꝫ que maiora ſunt de mino ribus predicantur: que vero minora ſunt: non conuer tuntur vt de maioribus predicentur. At vero ſi qua ſint equalia: ea ſecundum nature pluralitatem cōuer ti neceſſe eſt: vt hinnibile atqꝫ equus: quoniam ita ſi bimet coequantur: vt neqꝫ equus non ſit niſi hinnibi le: neqꝫ quod ſit hinnibile: non ſit niſi equus. Fit ergo vt omne hinnibile equus ſit: ⁊ omne equus hinnibiliſ ſit: que cum ita ſint: ea que ſuperiora ſunt non modo de ſibi proximis inferioribus: verumētiam de inferio rum inferioribus predicantur. nam ſi illud recipitur: vt ea que ſuperiora ſunt de inferioribus predicentur inferiorum inferiora ſuperioribus multo magis infe riora ſūt: velut ſubſtantia predicatur de animali qd̓ ē inferius: ſꝫ aīali inferius ē homo: predicabit̉ igit̉ etiā

Secunda editio in porphi.
ſubſtātia de hoīe. Rurſus ſocrates īferius ē homīe predicabit̉ igitur ſubſtantia ⁊ de Socrate. Itaqꝫ ſpe cies ꝗdē de īdiuiduis predicantur: genera vero ⁊ de ſpeciebus ⁊ de indiuiduis: qd̓ cōuerti non poteſt. naꝫ neqꝫ indiuidua de ſpeciebꝰ aut de generibus predicā tur nec ſpecies quidē de generibꝰ. itaqꝫ ſit: vt genus quidē generaliſſimū de oībꝰ ſubalternis generibꝰ p̄di cari: ⁊ de ſpēbꝰ ⁊ de īdiuiduis poſſit: d̓ ipſo v̓o nihil. Ultimum v̓o genus id quod ante ſpecialiſſimas ſpēs collocat̉ ſine medio: ⁊ de ſolis ſpeciebꝰ ſpecialiſſimis dici pōt ⁊ de eaꝝ indiuiduis. ſpēs v̓o d̓ indiuiduis vt dictū ē: indiuidua.n. d̓ ſingulis predicāt̉ vt Socrateſ ⁊ plato: eaqꝫ maxime ſunt indiuidua: que ſub oſtēſio ne indicatiōeqꝫ digiti cadūt: vt hoc ſcamnuꝫ: ⁊ hoc veniens: atqꝫ ex aliqua proprietate accidentium deſi gnantur. nota: vt ſi quis Socratem velit ſignifica tione oſtendere: non dicat Socrates: ne ſit alius qui forte hoc nomine nuncupet̉: ſed dicat Sophroniſci fi lius: ſi vnicus Sophroniſci fuerit. indiuidua eniꝫ ma xime on̄di queūt: ſiue ſub tacito nomīe: ſiue ſub ipſo oculoꝝ digito: tactuue monſtrent̉: vel ex aliquo pro prio accidente ſignificentur: vel nomine: ſi ſolus illud adeptus eſt nomen. vel ex parentibus: ſi illorum ē vni cus filius: vel ſi ex quolibet alio accidēti ſingularitas demōſtrat̉: eo ꝙ accidentis ad vnā ſe p̄dicationē ha beat: eiuſqꝫ vel predicatio vel dictio non tranſeat ad alterū: ſic̄ gn̄is qd̓ ad ſpēs ſpēꝝ v̓o ad īdiuidua. ¶ Indiuiduum autem dicitur Socrates. ⁊ hoc al bum. ⁊ hic veniens ſophroniſci filius: ſi ſolus ſit ei Socrates filius Indiuidua autem dicūtur huiuſ modi. quoniam ex proprietatibus conſiſtit vnum. quodqꝫ eoꝝ. quaꝝ collectio nunꝙͣ in alio quolibet eadem erit. Socratis enim proprietates nunꝙͣ in aliquo quolibet erunt particularium eedem He vero que ſunt hominis proprietates. dico autē eiꝰ qui eſt communis. erunt eedem in pluribus: ma gis autem in omnibus particularibus hominibus in eo ꝙ homines ſunt. ¶ Quoniā ſuperius indiuiduū appellauit: huius nomi nis rationē conatur oſtendere. ea namqꝫ ſola diuidū tur: que plurimis cōmunia ſunt. ab his enim vnūqd̓ qꝫ diuiditur: quoꝝ eſt cōmune: quorūqꝫ naturā ac ſi milationem continet. Illa vero in quibus cōmune di uiditur: cōmuni natura participant: proprietaſqꝫ cō munis rei his quibus cōmūis eſt conuenit. At vero ī diuiduoꝝ ꝓprietas nulli cōmunis eſt. Socratis enī ꝓ prietas ſi fuit caluiſſimus: propenſo aluo: ceteriſqꝫ cor poris liniamentis: aut morum inſtitutiōe: aut forma vocis: non cōueniebat ⁊ in alterū: he enim ꝓprieta tes: que ex accidētibꝰ ei obuenerant: ⁊ eius formaꝫ fi gurāqꝫ cōuinxerant: in nullo alio cōueniebant: eiuſqꝫ proprietates nulli poterant eſſe cōmunes Cuius v̓o proprietates in nullū alium conueniunt: proprietates eius nulli poterant eſſe communes: cuiꝰ ꝓprietas nul li cōmunis eſt nihil eſt quod eius proprietate partici pet. Quod vero tale eſt vt proprietate eius nullꝰ par ticipet: diuidi in ea quibus non participat: nō poteſt. Recte igit̉ hec quoꝝ ꝓprietates in aliud non conue niunt: indiuidua nuncupantur. At v̓o hominis ꝓpetaſ .i. ſpecialis conuenit in Socratem in Platōnem ⁊ in ceteros quorū ꝓprietates ex accidētibus venientes ī quēlibet alium ſingularē nulla ratiōe cōueniunt. ¶ Continetur igitur indiuiduum quidem ſub ſpe
cie: ſpecies autem ſub genere: totum enī quiddam eſt genus. Indiuiduum autem pars: ſpecies v̓o to tum ⁊ pars: ſed pars quidē alterius. totū v̓o non al terius. ſed in alijs. In partibus enī totum eſt. De genere quidem ⁊ ſpecie ⁊ quid ſit generaliſſimū ⁊ ꝗd ſpecialiſſimum. ⁊ que genera eadem ⁊ ſpēs ſū ⁊ que indiuidua. ⁊ quot modis genus ⁊ ſpeciēs di citur. ſufficienter dictum eſt. Hic retractat omnia breuiter que ſupra latius abſol uit dicens. Indiuiduū a ſpecie cōtineri: ſpecies vero ipſas a genere: huiuſqꝫ cauſam reddēs ait. Omne ge nus totum eſt: indiuiduum vero pars. Genus enim ī eo ꝙ genus eſt continet tm̄: ⁊ ſi ſpecies eſſe poteſt. to tum enim non vt genꝰ eſt ſpecies: ſed vt ea que ſup ponitur generi. Genus igitur in eo ꝙ genus eſt totū eſt ſpeciebus. ſemper enim cōtinet eas. At vero indi uiduum ſemper eſt pars: nūqͣꝫ enim ipſuꝫ aliquid ſua ꝓprietate concludit. Spēs v̓o ⁊ totū eſt ⁊ pars: pars quidem generis: totum v̓o indiuiduis. Et cum pars ē ad ſingularitatem refertur: cum totum ad pluralita tem: Quoniam enim vnum genus pluribus ſpeciebꝰ ſupereſt: vnaquelibet ſpecies pars eſt generis.i. vniꝰ Quoniam auteꝫ ſpecies pluribus indiuiduis preeſt: non eſt vni indiuiduorum totum: ſed plurimis. Iccir co enim totum dicitur: quia plura continet ⁊ coercet Nam vt pars ſit aliquid: vnum ipſum vnius pars eē poterit: vt vero totum ſit: vnum ipſum vnius totum eſſe non poterit. Iccirco alterius quideꝫ pars eſt ſpe cies alijs vero totum. Et de genere quidem ⁊ ſpecie dictum eſt: quid ſit generaliſſimum genus: quoniam id cui nullum aliud ſuperponitur genus. ⁊ quid ſpecia liſſima ſpecies: quoniam ea cui ſpecies nulla ſupponi tur: ⁊ quorum genera eadem ſunt: eedem ⁊ ſpecies ſ. ſubalterna quibus aliquid ſupraponitur: aliquid ve ro ſupponitur: que etiam indiuidua ea quorum ſcilicꝫ proprietates alteri nequeunt cōuenire ⁊ quot modis genus ⁊ ſpecies dicitur. Genus quidem aut in multi tudine: aut in procreatione: aut in participatione ſub ſtantie conſiſtit: ſpecies autem ex figura: aut ex gene ris ſuperpoſitione: dictum eſt ſufficienter. Quibꝰ ab ſolutis modū voluminis terminabo: vt quarti area libri differentie reſeruetur. E differentia diſputanti non eque illud de bet occurrere: ꝙ ī generis ſpecieiqꝫ tracta tu de collationis ordine querebatur: Illic enim meminimus inquiſitum: cur eſſet oī bus prepoſitum genus: vt id primum ad diſputatio nem veniret. Cur poſt genus ſpecies eēt iniecta. nū vero ſuperuacuum eſt dicere: cur poſt ſpeciem diffe rentia ſumpta ſit: cum illud iam fuerit inquiſituꝫ: cur non ante ſpeciem collocata ſit. Quod ſi mirum vide batur ſpeciem differentie in diſputationis loco fuiſſe prepoſitam: eo ꝙ differentia continentior: ac magis amplior eſſet ſpecie: quid eſt ꝙ poſſit quiſqꝫ mirari: ſi eandem differentiam ante proprium atqꝫ accidēs col locauerit. Cum proprium vnius ſemper ſit ſpeciei. vt poſterius demonſtrabitur: accidens vero exteriorem quādam oſtendat naturam nec omnino in ſubſtantia predicetur. Differentia vero vtrumqꝫ cōtineat: ⁊ de ribus ſpeciebus ⁊ ī ſubſtantia predicetur: ſed hec hactenus. Nunc ad ipſa verba Pophyrij redeamꝰ. Ifferētia v̓o cōiter: ⁊ ꝓprie. ⁊ magis ꝓrie Adicit̉ cōiter quidem differre alterum ab

Secunda editio In porphi.
altero dicitur. quoniam alteritate quadam dif fert quocūqꝫ modo: vel a ſeipſo vel ab alio. differt enī ſocrates a platōne alteritate quadam. ⁊ ipſe a ſe vel iam puero: vel iam viro: vel iaꝫ faciente aliquid vel quieſcente ⁊ ſemper in aliquo modo habendi ſe alteritatibus ſpectatur. Proprie autē. differre alterum ab altero dicitur. quādo inſeparabili acci dente alterum ab altero differt. Inſeparabile ve ro accidens eſt: vt naͣſi curuitas ceſitas oculoꝝ. ⁊ ci catrix cum ex vulnere occaluerit. Magis aūt pro prie alterū differre ab altero dicit̉: quādo ſpecifi ca differētia differt: quēadmodū homo ab equo ſpe cifica differētia differt rationali qualitate. ¶ Tribus modis aliud ab alio diſtare prediximꝰ: gene re ſpē: numero: īꝗbus oībꝰ aut ſecūdū ſubſtantiales quaſdam differentias alia res diſtat ab alia: aut ſecū dū accidēs. Nam que genere vel ſpecie diſtant: ſub ſtantialibus quibuſdā diſſerētijs diſgregata ſunt Ic circo qm̄ omnia genera ⁊ ſpecies quibuſdā differen tijs ſubſtantialibus informantur. Nam cū homo ab arbore genere diſtet animalis ſenſibilis qualitas ī eo differētiā facit. Addita enī ſenſibilis qualitas anīato animal facit. Eadem quidē detracta facit animatū atqꝫ inſenſibile que ſunt virgulta. igitur homo atqꝫ arbor que genere differunt(vtraqꝫ enī ſub aīalis ge nere poni non poſſunt) differentia ſenſibili ſecunduꝫ genus diſcrepant. que vnius expoſiti tantūmodo ge nꝰ.i. hominis informat: vt dictū ē. Illa vero que ſpe cie diſtant manifeſtum eſt: ꝙ ipſa quoqꝫ differentijs ſubſtantialibus diſcrepant: vt rationalitate atqꝫ irra tionalitate homo atqꝫ equus differētijs ſubſtantiali bꝰ diſtāt. Ea v̓o que indiuidua ſūt. ⁊ ſolo numero di ſcrepant ſolis accidentibꝰ diſtant: hec aūt ſunt vel ſe parabilia vel īſeparabilia. Separabilia quidē: vt mo ueri dormire. diſtat enī aliquis ab alio quod ipſe ſō no premat̉: hic vigilet. Diſtat item inſeparalibus ac cidētibꝰ: qd̓ hic ſtature ſit lōgioris hic minime. Que cū ita fint. in ternarium numerū has differentiaruꝫ diuerſitates Porphyrius colligit: hisqꝫ ipſe nomina ꝗbꝰ poſt vtat̉ apponit dicens. Omnis differentia vel cōiter vel propria: vel magis ꝓpria nūcupat̉. Cōiter quidem eam differentiaꝫ ſumes: que quodlibet acci dēs monſtraret: que in quadā alteritate conſiſtit: vt ſi Plato a Socrate differat ꝙ ille ſedeat hic ambu let: vel ꝙ ille ſenex: hic vero ſit iuuenis. a ſeipſo etiā ſepe aliquis differre poteſt. vt ſi nunc quidem faciat aliquid cum ante quieuerit: vel ſi nunc adoleſcēs iā factus ſit: cum prius tenera vixiſſet infantia. Cōmu nes autē differentie nūcupate ſunt: qm̄ nullius ꝓprie eē poſſunt differentie: que ſeparabilia accidentia ſola ſignificāt. Nā ⁊ ſtare ⁊ ſedere ⁊ facere aliꝗd ac non facere aliꝗd multoꝝ: atqꝫ ideo omniū ſunt: ⁊ ſepara bilia eē accn̄tia māifeſtū ē. Quibus ſi qua differunt: cōibus differētijs diſtare dicūt̉. Preterea puerū eē atqꝫ adoleſcentem vel ſenem ea ſeparabilia ſūt acci dētia. Nā ex pueritia ad adoleſcentiā: atqꝫ hinc ad ſe nectutē ab hac deniqꝫ ad decrepitam vſqꝫ etatem na ture ipſius neceſſitate ꝓgredimur. Illud forſitan ſit dubitabile de vniuſcuiuſqꝫ forma corꝑis: an vllo mō ſeparari queat. Sed ea quoqꝫ eſt ſeparabilis forma nullus enim diuturna ac ſtabili forma ꝑdurat. Iccir co nec peregrinus pater relictuꝫ domī pueꝝ: ⁊ ſi ado leſcenteꝫ rediens viderit poſſet agnoſcere. forma enī
ſemꝑ que ante fuerat: permutatur atqꝫ ipſa alteritas qua diſtamus ab altero ſemꝑ diuerſa eſt. Cōſtat ig hanc cōmunē diſferētiā ſeparabilibus maxime acci dentibus applicari. propria vero eſt. que inſeparabili ſignificat accidentia. Ea hmōi ſunt: vt ſi quis ceſijs naſcat̉ oculis: ſi quis incuruo naſo. dū.n. adeſt naſus atqꝫ oculi: ille ceſius: ille ſemꝑ erit incuruus: atqꝫ hoc per naturam. Sunt vero alia que per accidens cor poribus fiunt: vt ſi cui vulnꝰ inflictū cicatrice fuerit obductū hoc ſi occaluerit propriam differentiam fa ciet. diſtabit enī alter ab altero ꝙ hic cicatricem ha beat. ille v̓o minime. poſtremoqꝫ in his oībꝰ vel ſeꝑa bilibꝰ accidentibꝰ vel inſeparabilibus: alia ſunt natu raliter accidentia: alia extrinſecus. Naturaliter qui dem vt pueritia vel iuuentus ⁊ totius cōfirmatio cor poris. Sic quoqꝫ ceſitas oculoꝝ ⁊ curuitas naſi. Quo rum ſuperiora quidem exēpla ſeparabilis accidentis per naturā ſunt poſteriora vero īſeparabilis acciden tis. Item extrīſecus vel ambulare vel currere. id.n. non natura ſed ſola affert volūtas. Natura vero poſ ſe tantū dat. nō ēt facere: atqꝫ hec ſunt ſeparabilis ac cidentis extrinſecus venientis exempla. Illa vero in ſeparabilis accidentis extrinſecus vt ſi qua cicatrix obducta vulneri occaluerit. Magis proprie aūt diffe rentie predicāt̉: que non accidēs ſed ſubſtantiam for mant: vt hominis rationabilitas. differt enim homo a ceteris quod rationalis eſt: vel quod mortalis. Hec ſunt igitur magis proprie: que monſtrant vniuſcuiuſ qꝫ ſubſtantiam. Nam ſi ille quidem iccirco commūes dicuntur: quia ſeparabiles atqꝫ omnium ſunt: alie au tem proprie: quoniā ſeparari nō poſſunt: quāuis ſint in accidentiū numero: ille magis iure proprie: predi cantur: atqꝫ vt planius liqueat. Que non modo a ſub iecto ſeparari non poſſunt: verumētiā ſubiectis ip̄is ſpecies ſubſtantiamqꝫ perficiunt. Ex his igitur tribꝰ differentiarum diuerſitatibus: ideſt communibus: ꝓ prijs: ⁊ magis: ꝓpis fiunt ẜm genus vel ſpeciem ver numerum diſcrepantie. Nam ex communibus ⁊ pro prijs ſecundum numeruꝫ diſtantie naſcuntur. Ex m gis proprijs vero ſecundum genus ac ſpeciem. ¶ Uniuerſaliter ergo omnis differentia alteratuꝫ facit cuilibet adueniens. ſed ea que eſt commūite ⁊ proprie alteratum facit. illa autem que eſt magi proprie aliud. Differentie enim alie quidem alte ratum faciunt: alie vero aliud. Ille quidem que f ciunt aliud ſpecifice vocatur. ille vero que alteratꝭ ſimpliciter differentie. animali eniꝫ rationalis dif ferentia adueniens aliud facit animal. ⁊ ſpeciē ani malis facit. Illa vero que eſt mouendi. alteratum facit ſoluꝫ a quieſcente. Quare hec quidem aliud illa vero alteratum ſolum facit. ¶ Omnis differentia alterius ab altero diſtantiam ſe cit. Sed hec vel eſt communis ⁊ continens: vel cum quodaꝫ proprio ⁊ magis proprio differentiarum mo do: quare quicquid qualibet ratione ab alio diuerſuꝫ eſt alteratum eſſe dicitur. Si vero acceſſerit illi di uerſitati: vt etiam ſpecifica quadam differentia ſit di uerſum: non alteratum ſolum verumētiam aliud eē predicat̉. Alteratio igit̉ continēs eſt: aliud vero ītra alterationis ſpaciuꝫ continetur: igitur omne qd̓ alid̓ eſt alteratum eſt: ſed non omne quod alteratum eſt aliud dici poteſt. Itaqꝫ ſi accidentibus aliꝗbus fuerit facta diuerſitas: alteratū quideꝫ effectū eſt. Quoniā quidem

Secunda editio in porphi.
quidem quolibet modo vel ex quibuſlibet differētijs conſiderata diuerſitas alterationem facit intelligi: aliud vero non ſit: niſi ſubſtātiali differētia alteꝝ ab altero fuerit diſſociatum: Itaqꝫ cōes ⁊ proprie diſſe rētie qm̄ accidētiū(vt dictū eſt) ſunt que ſolū efficiūt alteratū. Aliud vero minime magis autem proprie qm̄ ſubſtantiam tenent ⁊ in ſubiecti forma predican tur non modo alteratū quod eſt cōe vel ſubſtantiali vel accidentali differentie: ſꝫ etiam aliud faciūt. Qd̓ ea ſola retinet differētia: que ſubſtantiā continet for māqꝫ ſubiecti. Atqꝫ he quidē differentie que faciunt aliud ſpecifice nuncupatur. Iccirco quod efficiunt ſpe ciem: quā cum ſubſtantialibus differentijs informa uerint: faciunt ab alijs ita eſſe diuerſam vt non alte rum ſolum ſit: verumētiam toto alia eſſe predicetur. Itaqꝫ ſit huiuſmodi diuiſio. Differētiarum alie alte ratū faciunt: alie vero aliud: ⁊ ille quidem que faciūt alteratū ſimpliciter puroqꝫ nomine differentie nūcu pantur: ille vero que aliud: ſpecifice differentie predi cantur. Atqꝫ vt planiꝰ liqueat quid ſit alteratū quid aliud. tali deſcribuntur termino vel declarant̉ exēplo Aliud eſt quod tota ſpeciei ratione diuerſum eſt: vt equꝰ ab hoīe: qm̄ rationalis differētia aīali adueniēs hominem fecit: aliudqꝫ eum quā equum eſſe conſti tuit. Item ſi vnus hō ſedeat: alter aſſiſtat: nō efficie tur homo diuerſus ab homine: ſed eos alteratio ſola diſiungit: vt eum qui aſſiſtit ab eo qui ſedet alteratū faciat. Itē ſi ille ſit nigris oculis ille ceſijs: nihil quā tū ad formam humanitatis attinet permutatū ē. Itē ſecundū has differentias alteratio ſola conſiſtit. at ſi equus quidē iaceat: hō vero ambulet: ⁊ aliud ē equꝰ ab homine ⁊ alteratum dupliciter quidē alteratū: ſe mel vero aliud. Alteratū enim eſt quod omnino ſpē diuerſum eſt ⁊ eſt aliud. Omne.n. aliud vt dictum eſt et alteratū ē: vel ꝙ accidentibus diſtat: ꝙ ille iaceat hic ambulet. Semel v̓o eſt aliud: ꝙ rationabili atqꝫ irrationabili differentijs diſgregat̉: que ſpecifice ſūt ⁊ ſubſtantiales dicuntur. Eſt igitur alteratum: quod ab altero qualibet ratione diuerſum eſt. ¶ Secundum igitur aliud facientes differentias diuiſiones fiunt a generibus in ſpecies ⁊ diffinitio nes aſſignantur. que ſunt ex genere ⁊ huiuſmodi differentiis. ſecūdū autem eas que ſolum alteratū faciunt. alterationes ſolum conſiſtunt. ⁊ aliquo mo do ſe habentis permutationes. ¶ Quoniam in prīcipio operis generis ſpecieiqꝫ diffe rentie proprij ⁊ accidentis noticiam ad diuiſioneꝫ at qꝫ diffinitionē vtilem eſſe predixit Iccirco nunc diſſe rētiarum ipſarum facta diuiſiōe eas departitur ⁊ ſe gregat: que naͣm difſerentie diuiſiōibus ac diffinitio nibusⁱ accomodentur: que vero minime. Quoniam igit̉ diuiſio generis ita ī ſpēs faciēda ē: vt ille a ſe ſpe cies omni ſb̓e ratiōe diuerſe ſint. Iccirco non probat eſſe aſſumēdas eas ad diuiſionē differētias: que vel ſeꝑabilis vel inſeꝑabilis accn̄tis ſignificationē tenēt: vel eas differētias q̄ faciūt alterata. Iccirco qm̄(vt dictū ē) ſolū faciūt alteratū: aliud vero ꝑficere ⁊ in formare nō poſſunt. Inutiles igitur ſūt ad diuiſiōeꝫ he differentie que faciunt alteratū. Segregate igit̉ ſūt cōes ⁊ proprie a generis diuiſione: ille aſſumende tātū que ſunt magis proprie. Nam ille faciunt aliud: quod generis diuiſio videtur expoſcere. Ad diffinitio nem quoqꝫ eadem magis proprie plurimum valeret. Cōmunes nāqꝫ ⁊ proprie velut inutiles ſegregantur
nam cōmunes ⁊ proprie: qm̄ accn̄s diuerſi generis fe runt: nihil ſubſtantie ratione conformant. Diffinitio vero omnis ſubſtantiam conatur oſtēdere. Specifi ce vero differentie ille ſunt: que vt ſuperius dictum ē ſpeciem informant ſubſtantiamqꝫ perficiūt. He ſunt magis proprie: eadem igitur ſicut in diuiſioneꝫ gene ris: ita etiam in diffinitionem ſpecierum ſumuntur: nunc diuiſiue: ad partitionem generis accomodant̉. Ita igitur cum diuiſiue ſint generis aliud conſtituūt qꝫ erat. In ſubſtantie v̓o diffinitione ſpeciei informa tionem faciunt: cūqꝫ magis proprie ⁊ aliud faciant ⁊ ſpecifice ſint eo ꝙ aliud faciunt diuiſionibus aꝑte ſūt he vero que ſpeciem informant diffinitionibus acco modate ſunt. Cōmunes autem ⁊ proprie quoniam ne qꝫ aliud faciūt: ſed alteratū: neqꝫ oīno ſubſtantiā mō ſtrant: eque a diuiſione vt a diffinitione diſiūcte ſūt. ¶ A ſuperioribus rurſus inchoanti dicēdū eſt dif ferentiarum alias quidem eſſe ſeparabiles. alias v̓o inſeparabiles. Moueri enī ⁊ quieſcere. ⁊ ſanū eſſe. ⁊ egrum. ⁊ quecūqꝫ his proxima ſunt ſepara bilia ſunt. At v̓o aquilum eſſe vel ſimum. vel ratio nale. vel irrationale. inſeparabilia ſunt. Inſepara bilium autem alie quidem ſunt per ſe. alie vero ꝑ accidens. nam rationale per ſe ineſt homini. ⁊ mor tale. ⁊ diſcipline eſſe ſuſceptibile. At vero aquilū eſſe vel ſimum per accidens. ⁊ non per ſe. ¶ Superius differentias triplici diuiſione partitus ē dicēs: aut cōes eſſe: aut ꝓprias: aut magis ꝓprias: d̓ hinc eas alia diuiſione ī duas ſecuit partes dicens: has ꝗdē aliud facere: alias vero alteratum: Nunc ter tiā earundem facit diuiſionē dicens: alias eſſe ſepara biles: alias inſeparabiles: poſſe autem de vnoquoqꝫ cuius multe ſunt differentie: plurimas fieri diuiſiōes vt ex ipſa difſerentiarū natura manifeſtum eſt. Naꝫ ſi oīs diuiſio differentijs diſtribuitur: quorum multe ſunt differentie: multas diuiſiōes eſſe neceſſe eſt. Fit aūt vt aīal quidē diuidat̉ hoc modo. Aīaliuꝫ alia qui dē ſunt rōnalia: alia irrationalia. Item alia mortalia alia īmortalia. Itē alia pedes habētia: alia minime. Rurſus alia herbis veſcētia: alia carnibus: alia ſemi nibus. Ita nihil mirū videri debet ſi multiplex diffe rētie eſt partitio facta: ac primūꝗdē cum in ternariū differentie membra ſecuiſſet: cōes proprias ⁊ magis proprias nuncupauit. Secūda vero diuiſio cōmunes ⁊ proprias intra nomen alteratum facientis incluſit. Magis ꝓprias vero intra aliud facientis. Hec vero tertia diuiſio qua ait: differentiarū alias eſſe ſepara biles: alias inſeparabiles: intra vocabulum inſepara bilis: vnam quidem ex facientibus alteratum inſepa rabilibus differentijs ponit: cetera vero inter ſepara bilis differentie vocabulum claudit: vna enim ex al teratum facientibus. id eſt propria differentia: ⁊ reli qua que aliud facere demonſtrata eſt: ideſt magis: ꝓ pria: inſeparabiles differentie eſſe dicuntur. Quaruꝫ quideꝫ ſubdiuiſio ſit; inſeparabilium differentiarum alie ſunt per ſe: alie per accidens que per ſe quidem magis proprie: ſecundum accidens vero proprie: per ſe autem aliquid ineſſe dicitur: quod alicuius ſubſtan tiam informat. Si enī iccirco quelibet ſpecies ē: quo niam ſubſtantiali differentia conſtituitur. Illa diffe rentia per ſe adeſt ſubiecto: neqꝫ per accidēs: aut qd̓ libet aliud medium: ſꝫ ſui preſentiā ſpeciem quā tuet̉ informat: vt hominē rationalitas. homini eniꝫ huiuſ

Secunda editio In porphi.
modi differentia per ſe ineſt. Iccirco homo eſt: qꝛ rō nabilitas adeſt. Que ſi diſceſſerit: ſpecies homīs nō manebit: ⁊ has quidem que ſubſtantiales ſunt: inſe parabiles eſſe nullus ignorat. Separari enim a ſubie cto non poterunt: niſi interempta ſit natura ſubiecti Secundum accidens vero que inſeparabiles differē tie ſunt. he ꝓprie nuncupantur: vt aquilum eſſe: ve ſimum. que iccirco per accidens nuncupātur: quoniā iam conſtitute ſpeciei extrinſecus accidunt: nihil ſu biecto ſubſtantie cōmodantes. ¶ Ille igitur quę per ſe ſunt: in ratione ſubſtantie accipiuntur: ⁊ faciunt aliud: ille vero que ſecundū accidens: nec in ſub̓e rōne accipiuntur: nec faciūt aliud: ſed alteratum. ⁊ ille quidem que per ſe ſunt: non ſuſcipiunt magis ⁊ minꝰ: ille v̓o que ꝑ accidēs ⁊ ſi inſeparabiles ſunt. intenſionem accipiunt ⁊ re miſſionem. nam neqꝫ genus magis ⁊ minus predi catur de eo cuius eſt genus: neqꝫ generis differen tie. ẜm quas diuiditur: ipſe enim ſunt: que vniuſcū iuſqꝫ rationem complent. eſſe autem vnicuiqꝫ vnū ⁊ idem. nec intenſionem nec remīſſioneꝫ ſuſcipiēs eſt. aquilum autem vel ſimum eſſe vel coloratum aliquo modo ⁊ intenditur ⁊ remittitur. ¶ Differentijs rite partitis earum inter ſe diſtantiam mōſtrat Porphyrius Atqꝫ vnam quidem repetit qͣꝫ ſuperiꝰ dixit. Cū.n. tres eē dixiſſet.ſ. differētias cōes: ꝓprias: magis proprias: alteratum facere dixit pro prias ſicut ēt cōmunes: aliud vero minime: ſꝫ hoc ſo lis magis ꝓprijs reſeruauit. nūc igit̉ idē repetit dicēſ Qm̄ inſeparabiles differentie que ſubſtantiā mon ſtrant. Ideſt que per ſe ſubiectis ſpeciebus īſunt: eaſ qꝫ perficiunt aliud faciunt. Ille vero que ſunt proprie ideſt ſecūdū accidens inſeparabiles differētie: neqꝫ ī ſubſtātia ſūt neqꝫ aliud faciunt: ſed tantū(vt ſuperiꝰ dictum eſt) alteratū. Itē alia diſtantia eſt eaꝝ diffe rentiaꝝ que ſecūdū ſubſtantiam ſunt: ab his que ſe cundū accidēs. Quoniam que ſub̓aꝫ monſtrāt: inten di aut remitti non poſſunt. Que vero ſecūdū accidēs ⁊ ītētione creſcūt ⁊ remiſſione decreſcunt. id aūt ꝓ batur hoc modo. vnicuiqꝫ aūt rei eſſe ſuum neqꝫ cre ſcere neqꝫ diminui poteſt. nā qui homo eſt. humani tatis ſue nec crementa poteſt: nec decrementa ſuſci pere. Nā neqꝫ ipſe a ſe plus aut minus hodie vel quo libet alio tēpore hō eſſe pōt: nec hō rurſus ab alio ho mine plꝰ hō pōt eſſe vel animal. Utriqꝫ.n. equaliter aīalia equaliter homines eſſe dicuntur: Quod ſi vni cuiqꝫ eſſe ſuum nec cremento ampliari poteſt nec īmi nutione vel diminutione decreſcere: quod per id faci le mōſtrari pōt quoniā que genera ſunt vel ſpecies: nulla intentione vel remiſſione variantur. Non ē du bium: quin differētie quoqꝫ que vniuſcuiuſqꝫ ſpeciei cuiª ſb̓am īformāt: nec remiſſionis detrimenta ſuſci piant: nec intentionis augmenta. Itaqꝫ ſubſtantiales differentie neqꝫ intentionem neqꝫ remiſſionem ſuſci piunt. huius cauſa hec eſt. Quoniā eſſe vnicuiqꝫ vnū ⁊ idem eſt: ⁊ intentionem remiſſionemqꝫ non ſuſci pit. huius exemplū ſit Genus enim dici non poteſt plꝰ minuſue cuilibet eſſe genꝰ. Omnibus enim genꝰ cqualiter ſemper ponitur. Differētie quoqꝫ que diui dunt genus ⁊ informant ſpeciem: quoniam ſpeciei eſ ſentiam cōpulant vel complent: nec intentionem reci piunt nec remiſſionem. Que vero ſcd̓m accidens dif ferentie ſunt inſeparabiles: vt ſimum eſſe vel aquilinum vel coloratum aliquo modo: ⁊ intentionem ſuſci piūt ⁊ remiſſionem. Fieri enim poteſt vt hic paulo ſit nigrior hic vero amplius ſimus ſit: ille minus aquili nus. At vero quoniam omnes homines equaliter ra tionales mortaleſqꝫ ſunt: nec ſpecierum: nec differen tiarum naturā videtur amittere. ¶ Cum igitur tres ſpecies differentie conſideren tur. ⁊ cum he quidem ſint ſeparabiles. ⁊ ille vero ī ſeparabiles. ⁊ rurſus inſeparabilium he quidē ſint per ſe: ille vero per accidens. rurſus earum que ꝑ ſe ſunt differentiarum. alie quidem ſunt. ſecūdum quas diuidimus genera in ſpecies. alie vo ẜꝫ quas ea que diuiſa ſunt ſpecificantur. vt cum per ſe dif ferentie omnes huiuſmodi animalis ſint. animati ⁊ ſenſibilis. rationalis ⁊ irrationalis. mortalis. ⁊ ī mortalis ea quidē que eſt animati ⁊ ſenſibilis diffe rentia. conſtitutiua eſt animalis ſubſtantie. eſt eniꝫ animal ſubſtantia animata ſenſibilis. ea vero que ē mortalis ⁊ īmortalis differentia. irrationalis. ⁊ ir rationalis. diuiſiue ſunt animalis differentie. per eas enim genera in ſpecies diuidimus. CFit nunc differentiarum plena ⁊ ſuprema diuiſio: q̄ eſt huiuſmodi. differentiarum alie ſeparabiles: alie ī ſeparabiles. inſeparabiliū: alie ſunt ẜm accidens: alie ſubſtantiales. Subſtantialiuꝫ: alie ſunt diuiſibileſ ge neris: alie conſtitutiue ſpecierum Quod vero ait. Cū igitur tres ſpecies differentie cōſiderētur: ad hoc re tulit quod in prima differentiarum diuiſione partim eas cōmunes eſſe: partim proprias partim magis ꝓ prias dixit: quas rurſus tres differētias: alias ſepara biles eſſe monſtrauit: alias inſeparabiles. Separabi les ꝗdē cōmunes: inſeparabiles vero ꝓprias: ac ma gis proprias. Inſeparabilium vero fecit diuiſionem dicens: alias eſſe ẜm ſe: alias ẜm ſubſtantiam con ſiderari: ⁊ illas eſſe ẜm accidēs: que ꝓprie nuncupāt̉. Magis ꝓprias vero ẜm ſubſtantiam conſiderari. ea rum vero que ẜm ſubſtantiam ſunt: ſubdiuiſionē fa cit: ꝙ alie earum genus diuidunt: alie ſpeciē īformāt Ad cuius rei facilem cognitionem illa tertij libri ſpe cierū generūqꝫ diſpoſitio vel deſcriptio tranſcribat̉. Sitqꝫ primum ſubſtantia: ſub hac corporeū atqꝫ in corporeum ſub corporeo aīatuꝫ atqꝫ inanimatū: ſub animato ſenſibile atqꝫ īſenſibile: ſub quo animal: ſub animali rationale: ſub rationali atqꝫ irrationali mor tale atqꝫ immortale. Et ſub mortali ſpecies hominis que ſolis deinceps indiuiduis prepōatur. In hac igi tur diuiſione oēs he differentie ſpecies nūcupātur. Generum enim ſpecierumqꝫ differentie ſunt: ſed ge nerum quidem diuiſiue: ſpecierum aūt conſtitutiue. id autem probatur hoc modo. Subſtantiam quidem corporei atqꝫ incorporei differētie partiūt̉. Corporeū vero animati atqꝫ inanimati: animatum enim ſenſi bilis atqꝫ inſenſibilis partiuntur. Ita igitur genera ſubſtantiales differentie partiuntur: ⁊ dicūt̉ geneꝝ diuiſiue. At vero ſi eedem differentie a genere deſcē dētes que genus diuidunt colligantur: ⁊ ad vnum ad quod poſſunt iungi copullentur ſpecies informantur vt quidem animal ſubſtantie ſit ſpecies. Omnia eniꝫ ſuperiora de inferioribus predicantur ⁊ quicquid in ferius fuerit: ſpecies erit etiam ſuperioris. Animatū tamen atqꝫ ſenſibile que ſunt eiuſdem differentie: ſi referantur ad genera: diuiſiue ſunt. Conſtitutiue ve ro fiunt animalis: eiuſqꝫ ſubſtantiam formāt atqꝫ cō ſtituunt

Secunda editio in porphi.
ſtituunt: diffinitionemqꝫ conformant: vt ſit ſubſtan tia animata ſenſibilis. Subſtantia quidem eſt genus animatum vero atqꝫ ſenſibile conſtitutiue eiuſdem differentie. Item animal rationali atqꝫ irrationali: mortaliatqꝫ immortali diuiditur: ſed iuncta rationali tas atqꝫ mortalitas: que animalis diuiſiue fuerāt: fiūt hoīs conſtitutiue: atqꝫ perficiunt ſpeciem: atqꝫ omnē eius rationem diffinitionis informant atqꝫ perficiūt At ſi irrationalitas cuꝫ mortalitate iungat̉: fiet equꝰ atqꝫ quodlibet animal: quod ratione non vtitur. Ra tionabilitas vero atqꝫ īmortalitas copula te ſubſtan tiam dei informant. Ita igitur eadem cum referun tur ad genera diuiſiue generum fiunt. Si v̓o ad infe riores ſpecies conſiderentur: informant ſpecies: earū qꝫ ſubſtantiam conueniēti copulatione cōſtituūt: In hoc queſitum eſt: quemadmodum dicerentur eſſe he differentie ſpecierum conſtitutiue: cum irratiōabilis differentia atqꝫ īmortalis nullam ſpeciem videntur efficere. Reſpondemus quidem primum placere Ari ſto. celeſtia corpora animata non eſſe. Quod v̓o ani matum non ſit: animal eſſe non poſſe. quod vero non ſit animal: nec rationale eſſe concedit: ſed eadem cor pora propter ſimplicitatem et perpetuitatem motus eterna eſſe confirmat. Eſt igitur aliquid ꝙ ex duabꝰ his differentiis conficiatur irrationabili ſcilicet atqꝫ immortali. Quod ſi magis concedendum Platōni ē ⁊ celeſtia corpora aīata eſſe credendum nulluꝫ eſt qd̓ his differentiis poteſt eſſe ſubiectum. Quicquid eniꝫ irrationabile eſt: corruptioni ſubiacens ⁊ generatiōi immortale eſſe non poterit. ſunt tamen he differētie quoniam ſubſtantialium differentiarum in numero ſunt: ſi iungi vllo modo potuiſſent. earum naturam ⁊ ſpeciem quoqꝫ poſſent efficere. atqꝫ vt intelligatur qͣ ſit hec potentia efficiende ſubſtantie ſpecieiqꝫ formā de. Reſpiciamus ad proprias atqꝫ communes: que ta metſi iungantur: ſpeciem ſubſtantiamqꝫ nulla ratio ne conſtituunt. Si quis enim loquatur ambulans: q̄ ſunt due cōes differentie. vel ſi longus vel albꝰ: vnū idcirco ab eiſdem eius ſubſtantia conſtituitur mini me. Cur qꝛ eiuſdem ſunt generis: que alicuius poſſūt conſtituere ⁊ conformare ſubſtantiam. ita igitur he ideſt irratiōale atqꝫ immortale: etiam ſi ſubiectum aliꝗd ſubſtantie habere non poſſunt: tn̄ poſſēt ſubſtā tiaꝫ efficere ſi vllo modo iungi copulariqꝫ potuiſſent Preterea irrationale iunctum cum mortali ſubſtan tia pecudem facit Eſt igitur conſtitutiua irrationa lis differentia. Item īmortale atqꝫ ratiōale coniūcta efficiunt deum. Eſt igitur immortale qd̓ ſpeciem for mat. Quod ſi inter ſe iungi nequeunt. non idcirco ꝙ in natura eorum eſt: abrogatur. ¶ Sed he quidem que diuiſiue ſunt differentie generum: completiue: fiunt ⁊ conſtitutiue. ſpecie rum diuiditur enim animal rationali ⁊ irrationali differentia: ⁊ rurſus mortali ⁊ immortali differen tia. ſed ea que ſunt rationalis differentie ⁊ morta lis: conſtitutiue ſunt hominis: rationalis vero ⁊ im mortalis dei: ille vero que ſūt irrationalis ⁊ morta lis: irrationabilium animalium. ſic ⁊ ſuprema ſub ſtantia cum diuiſiua ſit animati ⁊ inanimati diffe rentia. ſenſibili ⁊ ſenſibili. animata ⁊ ſenſibilis cō gregate ad ſubſtantiā animal perfecerunt. anima ta v̓o ⁊ inſenſibilis perfecerunt plantam. ¶ Geminum differentiarum vſum eſſe demonſtrat:
vnum quidem quo genera diuiduntur: alium quo ſpe cies informantur. neqꝫ enim hoc ſolum difſerētie fa ciunt: vt genera partiantur verum etiam dum gene ra diuidunt: ſpecies in quas genera deducuntur effi ciunt. Itaqꝫ que diuiſiue ſunt generum fiunt conſti tutiue ſpecierum. huiuſqꝫ illd̓ exemplum ē: quod ipſe ſubiecit. Animalis quippe differentie ſunt diuiſiue: rationale atqꝫ irrationale: Omne enim quod ani mal eſt: aut rationale aut irratiōale: aut mortale aut immortale eſt. Sed iſte diſſerentie que diuidunt ge nus quod eſt animal: ſpeciei ſubſtantiam formamqꝫ conſtituunt. Nam cum ſit homo aīal: efficitur ratio nali mortaliqꝫ differentijs: que dudum animal partie bantur. Itē cū ſit equus animal: rationali mortaliqꝫ differentiis conſtituitur que dudum animal diuide bant Deus autem cum ſit aīal. vt de ſole dicamus: rationali immortaliqꝫ efficitur differentijs quas diui dere genus cōueniens habita portio paulo ante mō ſtrauit. Sed hic(vt diximus) deuꝫ corporeum intelli gi oportet vt ſolem ⁊ celuꝫ ceteraqꝫ huiuſmodi: que cum animata ⁊ rationabilia Plato eſſe confirmat: tum etiam deorum vocabulo antiquitatis veneratio ne probantur eſſe ſubiecta. de primo quoqꝫ genere.i. ſubſtantia demonſtrantur venire. Nam cum eius di uiſiue ſint differentie: animatum. atqꝫ inanimatū. ſē ſibile atqꝫ inſenſibile iuncte differentie ſenſibile at qꝫ animatum efficiunt ſubſtantiam animatam atqꝫ ſenſibilem: quod eſt animal. Iure igitur dictum eſt que diuiſiue ſunt differentie generum: eaſdem eſſe conſtitutiuas ⁊ completiuas ſpecierum. ¶ Quoniam ergo eedem aliquo modo accepte fi unt conſtitutiue. alquo modo autem diuiſiue. om nes ſpecifice dicuntur ⁊ his maxime opus eſt ad diuiſiones generum ⁊ diffinitiones ſpecieruꝫ. ſed non his que ſecunduꝫ accidens inſeparabiles nec magis his que ſunt ſeparabiles. ¶ Omnes a genere differentias ꝓcedentes genus ip̄ꝫ a quo procedunt: nullus diuidere ignorat. Ipſe aūt q̄ diuidunt genus: ſi ad poſteriores ſpecies applicentur informant ſubſtantias eaꝝ eaſqꝫ perficiunt Eedem igitur ſunt conſtitutiue ſpecieꝝ: eedē ſunt diuiſibiles generum tamē alio modo atqꝫ alio conſiderate. vt ſi ad genus relate quideꝫ in contrariā diuiſionē ſpectē tur diuiſibiles generū inueniunt̉. Si vero iuncte ali quid efficere poſſunt: ſpecieꝝ conſtitutiue ſunt. Que cum ita ſint. he differentie que genus diuidūt: rectiſ ſime diuiſiue nominantur. Que enim conſtituūt ſpe ciem eedem ſpecifice nūcupāt̉: ſꝫ cōſtituūt ſpēm he differētie que ſunt generis diuiſiue: igit̉ qͥ ſūt geneꝝ diuiſiue: ⁊ conſtitutiue ſpecifice nūcupāt̉. has igit̉ in diuiſiōe gn̄is ⁊ ī diffinitiōe ſpēꝝ accipi oportere: ma nifeſtū eſt: qm̄ enī diuiſiue ſunt: ꝑ eas diuidi oportet genus: quoniā aūt cōſtitutiue per eas ſpēs diffiniri: quibus enim vnumquodqꝫ conſtituitur: eiſdem etiā diffinitur. Conſtituitur aūt ſpecies ꝑ differentias ge neris diuiſiuas: que ſunt ſpecifice. Iure igitur he ſpe cifice ſole ⁊ in generis diuiſione ⁊ in ſpecierum diffi nitione ponuntur: ⁊ de ſpecificis quideꝫ hec ratio eſt De his autem que vel ſeparabilia illa inſeparabilia. continent accidentia: nihil in generum diuiſione vel diffinitione ſpecierum poterit aſſumi: iccirco quoniā que diuiſibiles ſunt ſubſtantiam generis diuidunt: ⁊ que conſtitutiue ſunt: ſubſtantiam ſpeciei conſtituūt

Secunda editio In porphiQue v̓o ſunt inſeparabilia accidentia nullius ſpeciei ſubſtantiam informant vnde ſit vt multo minus ſe parabilia accidentia ad diuiſionem generum vel ſpe cierum diffinitiones accomodentur. Omnino enim diſſimiles ſunt ſubſtantialibus differētiis. Nam inſe parabilia accidentia hoc fortaſſe habeant cōe cum ſpecificis. hoc eſt cum ſubſtantialibus differentijs: ꝙ eque ſubiectum non derelinquunt: ſicut nec ſpecifice differentie. Separabilia autem accidentia: nec hoc quidem ſeparari eniꝫ poſſunt: nec tm̄ poteſtate ⁊ mē tis ratione: ſed actus etiaꝫ preſentia: ⁊ omnino veniē di vel diſcedendi varietatibus permutantur. ¶ Quas etiam determinantes dicunt. Differen tia eſt qua abundat ſpecies a genere. homo enim ab animali plus habet rationale ⁊ mortale. animal enim ipſum nihil horum eſt. naꝫ vnde habent ſpe cies differentias. nec enim omnes oppoſitas ha bet. namqꝫ idem ſimul habebit oppoſitas ſed quē admodum probant: poteſtate quidem habet om nes differentias ſub ſe: actu vero nullaꝫ. Et ſic nec ex his que non ſunt aliquid ſit: nec in eodeꝫ ſimul oppoſita erunt. ¶ Specificas differentias diffinitione concludit dicēs ſubſtantiales differentias aquibuſdaꝫ tali deſcriptio nis ratione diffiniri. Differentia ſpecifica ē quā abū dat ſpecies a genere. ſit enim genus animal: ſpecies homo. habet igitur homo differentias in ſe: que con ſtituunt vt rationale atqꝫ mortale. oīs enim ſpecies conſtitutiuas forme ſue differentias in ſe retinet: nec preter illas eſſe poteſt quarum congregatione perfe cta eſt. Si igitur animal ſolum genus eſt: homo vero animal rationale mortale: plus habet homo ab ani mali id quod rationale eſt atqꝫ mortale. Quod igitur abundat ſpecieſ a gnͣe id quod ſuperat genus ⁊ quod plus habet a genere: hoc eſt ſpecifica differentia. Sꝫ huic diffinitioni quedam queſtio videtur occurrere: habens principium ex duabus per ſe propoſitionibus notis: vna quidem qm̄ duo contraria in eodem eſſe non poſſunt: alia v̓o quoniam ex nihilo nihil ſit: Naꝫ neqꝫ contraria pati ſeſe poſſunt in vnum vt in eodeꝫ ſimul ſint nec aliquid ex nihilo fieri poteſt. Omne enī quod ſit: habet aliquid vnde effici poſſit atqꝫ forinari Que propoſitiones talem faciunt queſtionem. dictuꝫ eſt differentiam eſſe id qua plus abūdet ſpecies a ge nere. Quod igitur dicendum ne eſt: genus eas diſſe rentias: quas habet ſpecies non habere: ⁊ vnde ha bebit ſpēs differentias quas genus non habet: niſi enim ſit vnde veniant differentie in ſpeciem venire non poſſunt: quod ſi genus quidem has diſferentias non habet: ſpēs autem habet: videtur ex nihilo diffe rentia in ſpeciem conueniſſe: ⁊ factum eē aliquid ex nihilo: ꝙ fieri non poſſe ſuperius dicta ꝓpoſitio mō ſtrauit: ꝙ ſi differentias omnes genus continet: Dif ferentie autem in contraria diſſoluunt̉ fiet vt ratiōa litatem atqꝫ irrationalitatem: mortalitatem atqꝫ im mortalitatē ſimul habeat aīal: qd̓ ē genus: ⁊ erunt in eodem bina cōtraria. quod fieri non pōt. Neqꝫ enim ſicut in corꝑe ſolet eſſe alia ꝑs alba: alia nigra: ita fie ri in genere poteſt. genus enim per ſe conſideratum partes non hꝫ niſi ad ſpēs referat̉: ꝗcquid igitur hꝫ genus: non partibus ſed tota ſui magnitudine retine bit. Nec illud dubium eſt quin partibꝰ genus habeat
tatem: in boue v̓o contrarium. Sed nuſic non de ſpe ciebus querimus: de quibus genus conſtat: ſed an ip ſum per ſe genus eas differētias: quas habet ſpecies habere poſſit atqꝫ intra ſue ſubſtantie ambitum con tinere poſſit. hanc igitur queſtioneꝫ tali rōne diſſol uimus. poteſt quilibet id quod eſt: non eſſe: ſed alio modo eſſe: alio vero non eſſe: vt Socrates cū ſtat: ⁊ ſedet ⁊ non: ſedet: ſedet quidē poteſtate: actu v̓o non ſedet. Cum enim ſtat: manifeſtū eſt eum non agere ſeſſionem: ſed potius ſtandi īmobilitatē. Sed rurſus cū ſtat: ſedet: non qꝛ iaꝫ ſedet: ſed qꝛ ſedere poteſt. ita actu quidem non ſedet: poteſtate v̓o ſedet: ⁊ ouū aīal eſt: ⁊ non ē aīal: non eſt quideꝫ aīal actu: adhuc nam qꝫ ouū eſt. nec aīalis quidē ꝓceſſit viuificatio: ſed idē eſt tm̄ aīal poteſtate: qꝛ pōt effici animal: cum for mam ac ſpeciem viuificationis acceperit. Ita igitur genus habet has differētias ⁊ non habet: non habꝫ quideꝫ actu: ſed habet poteſtate. Si enim ipſum per ſe animal conſideret̉: differentias non habet: Si aūt ad ſpecies reducatur: habere poteſt ſed diſtribute. at qꝫ vt eius ſpeciebꝰ ſeparatim nihil poteſt euenire cō trarium. Ita ipſum genus ſi per ſe conſideretur: dif ferentijs caret: Quod ſi ad ſpecies referat̉: per diſtri butas ſpecies in partibus ſuis contraria retinebit: at qꝫ ita nec ex nihilo venerunt differentie: quas genus retinet poteſtate: nec vtraqꝫ contraria in eodeꝫ ſunt cum contrarias differentias in eo ꝙ dicitur genus: actu non habet: impoſſibilitas enim eiꝰ propoſitiōis que dicit contraria in eodem eſſe non poſſe: in eo con ſiſtit ꝙ contraria actu in eodem eſſe non poſſunt. nā poteſtate ⁊ actu duo contraria in eodem eſſe nihil im pedit. Que vero nos contraria diximus. Porphyriꝰ oppoſita nuncupauit. Eſt enim genus contrarijs op poſitū. oīa.n. ꝯͣria ſibimetipſis cōſiderāt̉ oppoſita ¶ Definiunt autem ⁊ hoc modo. Differentia ē q̄ de pluribus ⁊ differentibus ſpecie ī eo ꝙ quale ſit predicatur. rationale enim ⁊ mortale de homine predicatum in eo ꝙ quale eſt. homo dicitur. ſꝫ nō in eo ꝙ quid ē. quid quidem enī ē homo interroga tis nobis conueniens ē dicere animal. quale autē inquiſiti. quoniam rationale ⁊ mortale. conuenien ter aſſignabimus. ¶ Tres ſunt interrogationes ad quas genus: ſpecies differentia: proprium: atqꝫ accidens reſpondetur. he autem ſunt. Quid ſit: quale ſit: quomō ſe habet. Naꝫ ſi quis interroget quid eſt Socrates. reſponderi per genus ac ſpecieꝫ poterit cōuenienter: vt animal: aut homo. Si quis quomodo ſe habeat Socrates inter roget iure accidens reſpondetur.i. aut ſedet. aut le git ⁊cͣ. Si ꝗs v̓o qualis ſit Socrates interroget: aut differentia. aut proprium: aut accidens rn̄detur.i. ra tionalis. vel riſibilis: vel caluus. Sed in proprio qui dem illa eſt obſeruatio ꝙ illud propriuꝫ dicitur quod de vna ſola ſpecie dici pōt. accidens v̓o tale eſt quod qualitatem deſignat que non ſubſtantiam ſignificat Differentia vero talis eſt que ſubſtantiam demon ſtrat. Interrogāti igitur qualis vna queqꝫ res. ſit ſi volumus reddere ſubſtantie qualitatem differentiā predicamus. Que differentia nunqͣꝫ de vna tantum ſpecie predicatur: vt mortale vel ratiōale: ſed de plu ribus. Quod igitur de pluribus ſpeciebꝰ inter ſe diſ ſerentibus predicatur ad eam interrogationem: que quale ſit id de quo querit̉ interrogat: ea ē differētia. cuiꝰ talē poſuit diffinitionē. Differētia eſt qd̓ de plu

Secunda editio in porphi.
ribus ſpe differentibus in eo ꝙ quale ſit predicatur. Cuius diffinitionis cauſam rationēqꝫ ꝑtractans ait. Rebus enim ex materia ⁊ forma conſtantibus: vel ad ſimilitudinem proportionemqꝫ materie ⁊ forme conſtitutionem habentibus: quemadmodū ſtatua ex materia quidem eſt eris forma autem fi gura: ſic ⁊ homo communis ⁊ ſpecialis. ex materia quidem ſimiliter proportionabiliterqꝫ conſiſtit ex genere ex forma autem differentia. totum autem hoc ſcilicet animal ratiōale mortale homo eſt. quē admodum illic ſtatua. ¶ Dixit ſuperius differentias eſſe que in qualitate ſpe ciei predicarentur. nunc autem cauſas exequitur: cuiꝰ ſpeciei qualitas differentia ſit. Omnes inquit res vel ex materia formaqꝫ conſiſtunt: vel ad ſimilitudinem materie atqꝫ forme ſubſtantiam ſortiuntur. Ex mate ria formaqꝫ ſubſiſtunt omnia quecūqꝫ ſunt corpora lia. Niſi enim ſit ſubiectum corpus quod ſuſcipiat for mam: nihil omnino eſſe poteſt. Si enim lapides non fuiſſent: muri parieteſqꝫ non eſſent. Si lignum non fuiſſet omnino: nec menſa quidem que ex ligni mate ria eſſe potuiſſet. Igitur ſuppoſita materia ac preia cente cum in ipſa figura ſuperuenerit: ſit q̇libet ipſa res corporea ex materia formaqꝫ ſubſiſtens: vt Achil lis ſtatua ex eris materia: ⁊ ex illius achillis figura perficitur. Atqꝫ ea quidem que corporea ſunt maniſe ſtuꝫ eſt ex materia formaqꝫ ſubſiſtere: Ea v̓o que ſūt incorporalia: ad ſimilitudinem materie atqꝫ forme ha bent ſuperpoſitas priores antiquioreſqꝫ naturas: ſuꝑ quas differentie venientes efficiunt aliquid. quod eo dem modo ſicut corpus. tamqͣꝫ ex forma ac figura cō ſiſtere videatur: vt in genere ac ſpecie additis gene ri differentiis ſpecies effecta eſt. Ut igitur ē in Achil lis ſtatua es quod materia eſt: forma v̓o Achillis qua litas: ⁊ quedaꝫ figura: ex quibus efficitur achillis ſta tua: que ſubiecta viſibus capitur. ita etiam in ſpecie que eſt homo: materia quidem genus eſt quod ē ani mal: cui ſuperueniens qualitas ratiōalis: animal ra tionale.i. ſpeciem fecit. Igitur ſpeciei materia quedā eſt genus: forma v̓o: quaſi qualitas differentia. Qd̓ eſt igitur in ſtatua es: hoc eſt in ſpecie genus: quod in ſtatua eſt figura conformans: id in ſpecie differen tia. Quod eſt igitur in ſtatua ipſa ſtatua: que ex ere figuraqꝫ conformantur: id in ſpecie ipſa ſpecies que ex genere differentiaqꝫ cōiungitur. Quod ſi materia quidem ſpeciei genus eſt: forma autem differentia: omnis vero forma qualis eſt. iure omnis differentia qualitas appellatur. Que cum ita ſint: iure in eo ꝙ qͣ le ſit interrogantibus reſpondetur. ¶ Deſcribunt aūt huiuſmodi differentias. ⁊ hoc modo. Differentia eſt quod eſt aptum natuꝫ diui dere ea que ſub eodem genere ſunt. rationale eniꝫ ⁊ irrationale. hominem. ⁊ equum que ſub eodem genere animali ſunt. diuidunt. ¶Hec quidem diffinitio cum ſit vſitata: ⁊ ante oculos diſpoſita: eam tn̄ exempli inſuper luce reſerauit. Om nes enim differentie idcirco differentie nuncupant̉: ꝙ ſpecies ex ſe differre faciunt: quas vnuꝫ genus in cludit. vt homo atqꝫ equus propriis diſcrepant diſſe rentiis. Sed ſicut homo animal eſt. ita etiam equus. ergo ſecundum genus nullo modo diſtant. Que igi tur ſecundum genus nullo modo diſcrepant: ea diffe rentiis diſtribuuntur. Additum enim rationale qui
deꝫ homini irrationale vero equo: equus atqꝫ homo que ſub eodem fuerant genere. diſtribuūtur ⁊ diſcre pant: additis.ſ. differentiis. ¶ Aſſignant etiam hoc modo. differentia eſt: qua differunt a ſe ſingula. namqꝫ homo ⁊ equus ſecun dum genus non differunt. Sumus enim anima lia nos ⁊ irrationabilia. ſed additum rationale diſi unxit nos ab illis. ⁊ rationales ſumus ⁊ nos ⁊ dii: ſed mortale appoſitum diſiunxit nos ab illis. ¶ Uicioſa ratione ⁊ nō ſana ꝙ vult explicat diffinitio quorundam. Id enim dicunt eſſe differentiam: qua vnaqueqꝫ res ab alia diſtat. in qua diffinitione nihil intereſt ꝙ quod ita dixit: an ita concludat. Differen tia eſt id quod eſt differentia. etenim differentie no mine in eiuſdem differentie eſt vſus diffinitione di cenſ. Diſferētia ē qͣ differūta ſe ſingula. Qd̓ ſi adhuc differētia n̄ ſcitur. niſi diffinitiōe clareſcat: differētia quoqꝫ ꝗd. ſit: ꝗp̄t agnoſcere: ita nihil āpliꝰ attullit ad agnitionē: qui differentie noīe in eiuſdem vſus eſt diffinitione. Eſt auteꝫ cōmunis ⁊ vaga nec includēs ſubſtantiales differentias ſed quaſlibet etiam acci dentales hoc mō. Differentia eſt qua a ſe differunt fingula. Que enim genere ſunt eadem: eadem diffe rentia diſcrepant vt cum homo atqꝫ equus idem ſūt in animalis genere vtraqꝫ ſunt animalia. differunt tamē differentia rationali: vt cū dii atqꝫ hōines ſub rationalitate ſunt poſiti differunt tamen mortalitate Rationabile igitur ad equum hominis differentia eſt mortale hominis ad deum atqꝫ hoc quidem mo do ſubſtantiales differentie colligūtur. Qd̓ ſi ſocra tes ſedeat: plato v̓o ambulet. erit differentia ſeſſio vel ambulatio: que ſubſtantialis nō eſt. Namqꝫ. iſtā quoqꝫ differentiā diffinitio videt̉ includere: cū dicit differentia eſt qua differunt a ſe ſingula. Cūqꝫ enim ſocrates a platōne diſtiterit. nullo autem modo di ſtare ab alio niſi accidentibus poteſt id erit differen tia ſecundum ſuperioris terminum diffinitionis. quā rei.ſ. viderunt etiam hi qui diffinitionis huius va gum communemqꝫ finem reprehendentes certe con cluſionis terminum ſubiecerunt. ¶ Interius autem perſcrutantes differentiam. di cunt non quodlibet eoꝝ que ſub eodem ſunt gene re diuidentiuꝫ eſſe differentiam. ſed quod ad eſſe conducit. ⁊ quod eſt pars eius. quod eſt eſſe rei. ne qꝫ enim quod aptum natum eſt nauigare. erit ho minis differentia. ⁊ ſi proprium ſit hominis. Di cimus enim animalium hec quidem apta nata eē ad nauigandum. illa vero minime. diuidentes ho minem ab alijs. ſed natum eſſe ⁊ aptum ad nauigā dum. non erat completiuum ſubſtantie. nec eius pars. ſed aptitudo quedam ſolum. Iccirco non ē talis. quales ſunt differentie. que ſpecifice dicunt̉ Erunt ergo ſpecifice differentie. quecūqꝫ alteram faciūt ſpēꝫ. ⁊ quecūqꝫ ī eo ꝙ quale ē accipiunt̉: ⁊ de differentiis quidem iſta ſufficiunt. Senſus ꝓpoſitionis huiuſmodi eſt. Quoniam ſupe rius dixit determinaſſe quoſdam differentiam eſſe: qua a ſe ſingula diſcreparēt. Ait alios diligentius diſ ferentiam perſcrutantes non fuiſſe arbitratos recte eſſe ſuperius propoſitam diffinitionem. Neqꝫ enim omnia quecūqꝫ ſub eodem poſita ſunt genere que fa ciunt differre differentie de quibus nunc tractatur.

Secunda editio In porphi.
i. ſpecifice nominari queūt. Plures eniꝫ ſunt que ita diuidunt ſpecies ſub vno genere poſitas. vt tamen eo rum ſubſtantiam minime conforment: Quia non vi dentur eſſe differentie ſpecifice: niſi ille tm̄ que ad id ꝙ eſt eſſe proficiunt: ideſt he que in diffinitionibꝰ ali cuius partes ponuntur. Ea autem ſunt: vt rationale hominis. Nam ſubſtantiaꝫ hominis conformat: ⁊ ad eſſe hominis proficit. ⁊ diffinitionis eius hominis ꝑs eſt. Niſi ergo ad id quod eſt eſſe conducit: ⁊ eius rei quod eſt eſſe pars eſt: ſpecifica differentia nullo mo do poterit nuncupari. ¶ Quid eſt autem eſſe rei: ni hil aliud niſi diffinitio. Unicuiqꝫ enim rei īterrogate quid eſt. Si quiſ quod eſt eſſe monſtrare voluerit. dif finitionem dicit. Ergo ſi quid diffinitionis pars fue rit: eius erit pars quod vniuſcuiuſqꝫ rei quid ſit eſ ſe deſignet. Diffinitio eſt quidem que quid vna que qꝫ res ſit oſtendit ac profert: demonſtraturqꝫ quod vnicuiqꝫ rei ſit eſſe per diffinitionis aſſignationem Ille vero differentie que non ad ſubſtantiam con ducunt. Sed quoddaꝫ quaſi extrinſecus accidens affe runt. ſpecifice non dicuntur: licet ſub eodem genere poſitas ſpecies faciāt diſcrepare. Ut ſi quis hominis atqꝫ equi hanc differentiam facit aptum eſſe ad naui gandum. homo autem aptus eſt ad nauigandū. equꝰ vero minime. ⁊ cum ſit equus atqꝫ homo ſub eodem genere animalis addita differentia aptum eſſe ad na uigandum equum diſtinxit ab homine. Sed aptum eſſe ad nauigandum non eſt huiuſmodi quale illud ꝑ quod poſſit hominis formare ſubſtantiam ſicut ratio nale que eſt ſubſtantialis qualitas: ſed tantum quan dam quodammodo aptitudinem monſtrat: ⁊ ad faci endum aliquid vel non faciendum opportunitatem. Idcirco ſpecifica differentia eſſe non dicitur. quo ſit vt non omnis differentia que poſitas ſub ſe ſpecies diſtribuit. ſpecifica eſſe poſſit: ſed ea tantum que ad ſubſtantiam ſpeciei proficit ⁊ que in parte diffinitio nis accipitur. Concludit ergo eas eſſe ſpecificas diffe rentias que alteras a ſe ſpecies faciunt per diſtantiā ſubſtantialem. nam ſi vnicuiqꝫ id eſt eſſe quodcunqꝫ ſubſtantialiter fiunt: quecunqꝫ differentie ſubſtantia liter diuerſe ſunt: illas ſpecies quibus adſunt omni ſubſtantia faciūt alias ac diſcrepantes. atqꝫ he in dif finitionis parte ſumuntur. nā ſi diffinitio ſubſtantiaꝫ monſtrat: ⁊ ſubſtantiales diſſerentie ſpecies efficiūt: ſubſtantiales differentie partes ſunt diffinitionum. Roprium vero quadrifariam diuidunt ¶ M Nam ⁊ id quod ſoli alicui ſpeciei acci ¶AAit: ⁊ ſi non omni propriū eſt: vt homini eſſe medicum vel geometram. Et quod omni accidit. ⁊ fi non ſoli. quemadmoduꝫ homini eſſe bipedem. Et quod ſoli ⁊ omni ⁊ aliquando: vt homini in ſenectute caneſcere. Et quod ſoli ⁊ omni ⁊ ſemper. quemadmodum homini eſſe riſi bile. nam ⁊ ſi non rideat ſemper. tamen riſibilis dicitur. non ꝙ iam rideat. ſed ꝙ aptus natus ſit ad ridendum. hoc autem ei ſemper naturale eſt. ⁊ equo hinnibile. Hec autem nominantur vere pro pria. quoniam conuertuntur. quicquid enim eſt equus. hinnibile eſt. ⁊ ꝗcꝗd eſt hinnibile eſt equꝰ ¶ Superius dictum eſt omnia propria ex accidentiuꝫ genere deſcendere. Quicquid enim de aliquo predi catur aut ſubſtantiam informat: aut ſecundum acci dens ineſt. Nihil vero eſt quod rei ſubſtantiam mon
ſtret niſi genus ſpecies ⁊ differentia. Genus quidem ⁊ differentia monſtrant ſubſtantiam ſpeciei. Spe cies vero indiuiduorum. Quicquid ergo reliquum ē in accidentium numero ponitur. Sed quoniam ipſa accidentia habent inter ſe aliquam differentiā: idcir co alia quidem propria: alia priore atqꝫ antiquiorē nomine accidentia nuncupantur ⁊ de accidentibus paulo poſt. Nunc de propriis que quadrifariam diui duntur: non vt tanqͣꝫ aliquod propriuꝫ in quattuor di uidi ſecariqꝫ poſſit: ſed hoc quod ait diuidunt ita in telligendum tam qͣꝫ ſi diceret nuncupant. ideſt pro prium quadrifariam dicūt cuius quadrifarie appella tionis ſignificationes enumerat. vt que ſit congrua ⁊ conueniens nuncupatio proprietatis oſtendat. Di cit ergo ꝙ proprium primo eſt accidens quod ita vni ſpeciei adeſt: vt tamen nullo modo coequetur ei: ſec infra ſubſiſtat ac maneat: vt hominis dicitur propriū medicum eſſe: idcirco ꝙ nulli alij ineſſe animaliuꝫ po teſt. Nec illud attēdimus an hoc de omni homine di ci poteſt medicuꝫ eſſe. Et hec quidem ſignificatio pro prii dicitur eſſe ſoli etiam ſi non omni. Soli enim ſpe ciei etiam ſi non omni coequatur. vt homini medicuꝫ eſſe: ſoli quidem ineſt homini ſed non omnibus ho minibus ad ſcientiam adeſſe poteſt. Aliud proprium eſt ꝙ huic contrario dicitur omni etiam ſi non ſoli. Quod huiuſmodi eſt: vt omnem quidem ſpeciem cō tineat eamqꝫ tranſcendat Et quoniam quidem nihil eſt ex ſubiectis ſpeciei quod illo proprio non vtat̉ dici mus omni. Quoniam vero tranſcendit ad alias. dici mus non ſoli. hoc huiuſmodi eſt quale homini eſſe bipedem. Proprium enim hominis eſt eſſe bipedem Omnis enim homo bipes eſt etiam ſi non ſolus. aues enim bipedes ſunt. Gemine igitur ſignificationes ꝓ prij que ſuperius dicte ſunt: habent aliquid minꝰ. pr ma quidem quod non omni: ſecunda vero quod non ſoli: quas ſi iungimus facimus omni ⁊ ſoli. Sed ē mi nus aliquid ſecundum tempus ſi ei adiciatur aliquā do: vt ſit hec tertia proprij nuncupatio: vt omni ⁊ ſo li ſed aliquando: vt eſt in ſenectute caneſcere vel in iu uentute pubeſcere. omni enim homini adeſt in iuuē tute pubeſcere ⁊ in ſenectute caneſcere ⁊ ſoli. Pube ſcere enim ſolius eſt hominis ſed aliquando. neqꝫ enī in omni tempore: ſed in ſola tantum iuuentute. Hec igitur determinatio proprij in eo quidem modo ꝙ oī ⁊ ſoli eſt abſoluta eſt: ſed ⁊ ex eo innuit aliud ⁊ cōtra hit cū dicimꝰ aliqn̄: qd̓ ſi auferamꝰ: ſit pioprij ītegra ⁊ ſimplex ſignificatio hoc modo. Propriū ē qd̓ oī ⁊ ſoli ⁊ ſemꝑ adeſt. omni auteꝫ ⁊ ſoli ſpeciei ⁊ ſemper intelligendū ē: vt homini riſibile: equo hīnibile. Oīs eniꝫ homo ⁊ ſolus riſibilis eſt ſemper. neqꝫ illud nos vlla dubitatione perturbet ꝙ ſemper homo non ri deat. Non enim ridere eſt proprium homini ſed riſi bile: quod non eſt actu ſed in poteſtate conſiſtit. ergo etiam ſi non rideat quia ridere tamen poſſit. ſoli: ⁊ omni homini adeſſe dicitur ⁊ conuenienter proprium nuncupatur. Nam ſi actu ſeparetur a ſpecie poteſta te nulla ratione diſiungitur. Quatuor igitur ſignifi cationes proprij dixit. Nam primam quidem quando accidens ita ſubiecte ſpeciei adeſt: at ſoli ei adſit etiā ſi non omni: ut homini eſſe medicum. Secundam au tem cum omni ⁊ non ſoli accidit: vt homini eſſe bipe dem. Tertiam vero cum omni ⁊ ſoli ſed aliquando: vt homini in iuuentute pubeſere. Quartam cum oī ⁊ ſoli ⁊ ſemper adeſt: vt eſſe riſibile. Atqꝫ ideo cetera conuerti non poſſunt. Neqꝫ enim coequatur quod ſo

Secunda editio in porphi.
li ſed non omni ſpeciei adeſt. Neqꝫ coequatur: quod non ſoli ſed omni ſpeciei adeſt. Species quidē de ip̄o dici poteſt: ipſum vero de ſpecie minime. Quod eniꝫ medicus eſt: poteſt dicit homo. Homo vero qui eſt: medicus eſſe non dicitur Rurſum quod ita eſt alij ꝓ prium vt omni adſit etiam ſi non ſoli. ipſum quidem de ſpecie predicari poteſt. Species vero de eo mini me. Nam bipes predicari de homine poteſt: homo vero de bipede nullo modo. Rurſus quod ita adeſt quod omni ⁊ ſoli ſed aliquando adſit: quoniam de tē pore habet aliquid diminutum: reciprocari non po terit. Poſſumus enim dicere omnis qui pubeſcit ho mo eſt non tamen dicimus omnis qui eſt homo pu beſcit. poteſt enim minime ad iuuentutem venire at qꝫ ideo non pubeſcere: niſi forte non ſit puheſcere ho minis proprium: ſed in iuuentute pubeſcere ſolummo do: Aut etiam ꝙ nondum eſt in iuuentute: aut etiam preter: tamen adſit ei proprium non tale: quale tunc eſt cum preter iuuentutem eſt: ſed quale tūc fieri poſ ſet cum in iuuentute conſiſtit: atqꝫ ideo quod non in omne tempus tenditur: etiam ſi tale eſt quod om ni ſpeciei adſit: ꝙ tamen in aliquod tempus differa tur: integrum atqꝫ abſolutum proprium eſſe non di citur. Quartum eſt quod ita adeſt ꝙ ſolaꝫ teneat ſpe ciem ⁊ omni adſit ⁊ abſolutum ſit a temporis condi tione. vt riſibile quod a ſuperiori plurimum diſtat. nam quod riſibile eſt ſemper ridere poteſt. Rurſus qui poteſt in iuuentute pubeſcere: cum ipſa iuuen tus non ſit ſemper: non ei eſt ſemper vt in iuuentute pubeſcat. hec autem proprii ſignificatio quam nulla temporis diffinitio conſtringit. abſoluta eſt. Atqꝫ iō etiam conuertitur: ⁊ inuicem de ſe propriuꝫ atqꝫ ſpe cies predicantur: homo eniꝫ riſibilis eſt ⁊ riſibilis hō Ccidens eſt quod adeſt ⁊ abeſt preter ſubiecti corruptionem. Diuiditur au tem in duo in ſeparabile ⁊ in inſeparabi ¶S le. Separabile enim accidens eſt dormi re: nigrum vero eſſe inſeparabiliter coruo ⁊ ethio pi accidit. poteſt autem ſubintelligi ⁊ coruus albꝰ ⁊ ethiops nitens cādore preter ſubiecti corruptio nem. Diffinitur autem ſic quoqꝫ. Accidens eſt quod contingit eidem ineſſe vel nō ineſſe. ⁊ quod neqꝫ genus eſt neqꝫ ſpecies neqꝫ differentia neqꝫ proprium: ſemper autem eſt in ſubiecto ſubſiſtens Omnibus igitur determinatis que propoſita ſunt: dico autem genere: ſpecie: differentia. proprio: accidente. dicendum eſt que eis communia ſunt ⁊ que propria. ¶ Quoniam vt ſuperius dictum eſt omnia que de ali quo predicantur vel ſubſtantialiter vel accidentali ter dicuntur. Cumqꝫ ea que ſubſtantialiter predican tur: eius de quo dicuntur ſubſtantiam diffinitione contineant: ⁊ ſint eo antiquiora atqꝫ maiora: quod eſt ex ſubſtantialibus predicatis efficitur: cumqꝫ ea que ſubſtantialiter dicuntur pereunt: neceſſe eſt vt ſimul etiam ea interimantur quorum naturam ſubſtantiā qꝫ formabant: que cum ita ſint neceſſe eſt vt que acci dentaliter dicuntur: quoniam ſubſtantiam minime informant: adeſſe ⁊ abeſſe poſſint preter ſubiecti cor ruptionem. Ea enim tantum cum abſunt ſubiectum corrumpere poſſunt: que efficiunt atqꝫ conformant que ſunt ſubſtantialia. Que vero non efficiunt ſub ſtantiam vt accidentia: ea cum adſunt vel abſunt: nec
informant ſubſtantiam nec corrumpunt. Eſt igitur ac cidens quod adeſt ⁊ abeſt preter ſubiecti corruptionē Id autem diuiditur in partes duas. Accidens enim aliud eſt ſeparabile: aliud inſeparabile. Separabile quidem dormire ſedere. Inſeparabile vero ethiopi atqꝫ coruo color niger. In qua re talis oritur dubita tio: ita enim eſt definitum. Accidens eſt quod adeſt ⁊ abeſt preter ſubiecti corruptionē. Idē tn̄ accidens in ſeparabile dicitur: ꝙ ſi inſeparabile eſt: abeſſe nō po terit. Fruſtra igitur poſitum eſt accidens eſſe quod adeſſe ⁊ abeſſe poſſit. cum ſint quedam accidentia: q̄ a ſubiecto non valeant ſeparari. Sed ſit ſepe vt que actu diſiungi non valeant: mente ⁊ cogitatione ſeꝑa rentur. Sed ſi animi ratione diſiuncte ſunt qualita tes a ſubiectis: non ea perimunt ſed in ſua ſubſtan tia permanent atqꝫ perdurant: accidentes eſſe intel liguntur. Age igitur quoniam ethiopi color niger au ferri non poteſt: animo eum ⁊ cognitione ſeparemus erit igitur color albus ethiopi. Num idcirco ſpecies conſumpte ſunt: minime. ita etiam coruus ſi ab eo co lorem nigrum immaginatione ſeparemꝰ: permanet tamen auis nec interijt ſpecies. ergo quod dictuꝫ eſt adeſſe ⁊ abeſſe: non re ſed animo intelligendum eſt: alioquin ⁊ ſubſtantialia que omnino ſeparari nō poſ ſunt: ſepe animo ⁊ cogitatione diſiungimus: vt ſi ab homine rationalitatem auferamus: quam licet actu ſeparare non poſſumus: tamen ſi animi imaginatio ne diſiungimus: ſtatim perit hominis ſpecies: quod idem in accidentibus non ſit: Sublato enim acciden ti cogitatione: ſpecies manet. Eſt alia accidentis diffi nitio ceterorum omnium priuatione: vt id dicatur eē accidens quod neqꝫ genus ſit: neqꝫ ſpecies: neqꝫ diffe rentia. neqꝫ proprium: que diffinitio plurimum vaga eſt valdeqꝫ communis. Sic etiam genus diffiniri po teſt quod neqꝫ ſpecies: neqꝫ differentia: neqꝫ propriū ſit nec accidens. Eodem quoqꝫ modo ſpecies ac diffe rentia atqꝫ proprium. Cum autem eadem ſimilitudi ne definitionis plurima deffiniri queunt: non eſt ter minās ⁊ circuncluſa deſcriptio: preſertim cum longe ſit ab definitionis integritate ſeiunctum: quod cuiuſ libet rei formam aliarum rerum negatione demon ſtrat. Quibus omnibus expeditis genere quidem ſpe cie differentia proprio atqꝫ accidenti: deſcriptiſqꝫ eo rum terminis quantuꝫ poſtulabat inſtitutionis breui tas: ea ipſa communiter pertractanda perſequitur: vt quas inter ſe habeant differentias hec quinqꝫ de quibus ſuperius diſputatum eſt: quas ve communi tates mediocri conſideratione demonſtret: vt non ſo lum que ipſa ſint. verumētiam quemadmodum ipſa inter ſe comparentur appareat. Xpeditis per ſe omnibus que per ſe propo ſuit. ⁊ quantum in vniuſcuiuſqꝫ conſidera tione poterat ad ſcientie terminum breui ter adductis: nunc iam non de ſingulorum A natura ideſt vel generis vel differentie vel ſpeciei vel proprij vel accidentis: ſed de adinuicem re latione pertractat. Nam qui communiones ac diffe rentias rerum colligit: non vt ſunt per ſe res ille con ſiderat: ſed vt alijs comparentur. Id autem duplici ſit modo vel ſimilitudine dum communiter tractant̉ vel diſſimilitudine dum differentie: que cum ita ſint nos quoqꝫ(vt adhuc fecimus) propter planiorem in tellectum philoſophi veſtigia perſequētes: ordiemur de his communitatibus que adſūt generi ſpecici diſ ferentie vel proprio vel accidenti.

Secunda editio In porphiOmune quidem omnibus eſt de pluri bus predicari. Sed genus quidem de omnibus ſub ſe ſpeciebus ⁊ de indiui S duis: ⁊ de differentia ſimiliter predica tur. Species quidem de his que ſub ipſa ſunt in diuiduis. At vero proprium ⁊ de ſpecie cuius eſt proprium: ⁊ de his que ſub ſpecie ſunt indiuiduis Accidens autem et de ſpeciebus ⁊ de indiuiduis namqꝫ animal et de equis ⁊ de bobus predicatur: que ſunt ſpecies: ⁊ de hoc equo ⁊ de hoc boue: que ſunt indiuidua. Irrationale vero de equis ⁊ bobꝰ ⁊ de his qui ſunt particulares. predicatur. Spe cies autem vt homo: de inferioribus ⁊ de his qui ſunt particulares predicatur. Proprium autem quod eſt riſibile: de homine ⁊ de his qui ſunt par ticulareſ predicatur. Nigrum auteꝫ de ſpecie cor uorum: ⁊ de his qui ſunt particulares. quod eſt ac cidens inſeparabile. ⁊ moueri de homine ⁊ equo. quod eſt accidens ſeparabile. ſed principaliter qui dem de indiuiduis. ſecundario vero ⁊ de his que continent indiuidua. ¶ Antequam ſingulorum ad vnumquodqꝫ habitudinē tractet: illam prius reſpicit: quam omnes ad ſe inuicē habere videantur: hec auteꝫ eſt vna communio: que poſitarum quinqꝫ rerum numerum pluralitate predi cationis includit. Omnia enim de pluribus predican tur: in hoc ergo ſibi cuncta communicant: nam ⁊ ge nus de pluribus predicatur: itemqꝫ ſpecies ac differē tia: ⁊ proprium: ⁊ accidens: que cum ita ſint: eſt eoruꝫ vna atqꝫ indiſcreta communio de pluribus predicari Deſignat autem Porphyrius ipſam de pluribus p̄ dicationem: quemadmodum in ſingulis fiat: ꝙ vnum quodqꝫ propoſitorum de quibus pluribus predicetur oſtendit. Ait enim genus quidem de pluribus predi cari.i. ſpeciebus ac indiuiduis: vt animal predicatur de homine ⁊ equo: ac de his indiuiduis que ſub ho mine ſunt atqꝫ equo. Item genus predicatur de diffe rentijs ſpecierum atqꝫ id iure. quoniam eniꝫ ſpecies differentie informant: cum genus de ſpeciebus predi catur conſequens eſt vt etiam de his dicatur que ſpe cierum ſubſtantiam formamqꝫ efficiunt: quo ſit vt ēt de difſerentiis predicetur: ac non de vna: ſꝫ d̓ pluribꝰ dicitur enim quod rationale eſt eſſe animal: ⁊ rurſus quidem ꝙ irratiōale eſt eſſe animal. Ita genꝰ de ſpe ciebus ac differentijs p̄dicatur: ⁊ de his qͣ ſub ipſiſ ſunt indiuiduis: differentia vero dicitur de pluribus ſpeciebus ac de earum indiuiduis: vt irrationale de equo predicatur ac boue: queᶠ ſunt plures ſpecies: ⁊ de his que ſub ipſis ſunt indiuiduis eodeꝫ modo dicitur nam quod de vniuerſali predicatur: predicatur ⁊ de indiuiduo. Quod differentia de ſpeciebus dicitur: pre dicabitur etiam de eiuſdeꝫ ſpeciei ſubectis. Speciēs vero de ſuis tantum indiuiduis predicatur: neqꝫ eniꝫ fieri p̄t vt qͣ ſpēs ē vltīa qͥ vere ſpēs ac magiſ ſpēs nū cupat̉: Nec alias deducat̉ in ſpēs. ꝙ ſi ita ē: ſola poſt ſpēm indiuidua reſtāt. iure igit̉ ſpēs de ſuis tm̄ indi uiduis predicatur: vt homo de ſocrate platōne ⁊ cice rone: ⁊ ceteris. Proprium item de ſpecie predicatur cuius eſt proprium. neqꝫ enim eſſet proprium alicuius niſi de aliquo predicaretur. de quo enim vnaqueqꝫ res ⁊ ſoli ⁊ omni dicitur: ⁊ ſemper eiuſdem proprium eſſe monſtratur. que cum ita ſint: proprium de ſpecie
dicitur: vt riſibile de homine. Omnis enim homo ri ſibilis eſt. Dicitur etiam de indiuiduis ſpeciei de qua predicatur. Eſt enim plato ⁊ ſocrates riſibilis. accidēſ vero de ſpeciebus pluribus dicitur: ⁊ de diuerſarum ſpecierum indiuiduis. Dicuntur enim coruus atqꝫ ethiops nigri. et hic ethiops atqꝫ coruus qui ſunt in diuidui: nigri ſecundum nigredinis qualitatem vocā tur: atqꝫ hoc eſt quidem accidens. inſeparabile. Sed multomagis ſeparabilia accidentia pluribus inhere ſcunt: vt moueri homini ⁊ boui. vterqꝫ enim moue tur. Et rurſus ea que ſunt ſub homine atqꝫ boue in diuidua moueri ſemper predicantur. Sed aduerten dum eſt auctore Porphyrio: ꝙ ea que accidentia ſunt principaliter quidem de his dicuntur: in quibus indiuiduis ſunt. Secundo vero loco ad vniuerſalia in diuiduorum referuntur: atqꝫ ita predicatio ſuperiori bus redditur: vt quoniam nigredo ſingulis coruis ad eſt: dicitur adeſſe coruo. Nam quia omnia perticula ria qualitas iſta accidentis nigredinis inficit: iccirco eam de ſpecie quoqꝫ predicamus dicentes coruum ipſam ſpeciem nigrum eſſe. In quibus omnibus mi rum videri poteſt: cur genus de proprio predicari nō dixerit: nec vero ſpeciem de eodem proprio: nec diffe rentiam de proprio: ſed tantum genus quidem de ſpe ciebus ⁊ de indiuiduis. Differentiam vero de ſpecie bus atqꝫ indiuiduis. Speciem de indiuiduis. Pro prium de ſpecie atqꝫ indiuiduis. Accidens de ſpecie bus atqꝫ indiuiduis. Fieri enim poteſt vt que maioris predicationis ſint: ea de cunctis maioribus predicent̉ ⁊ que equalia ſunt ſibimet conuertantur. Eoqꝫ ſit vt genus de differentiis ⁊ de ſpeciebus ⁊ de proprijs ⁊ de accidentibus predicetur. vt cum dicimus ꝙ ratio nale eſt animal genus de differentia quod homo eſt animal genus de ſpecie. Rurſus ꝙ riſibile eſt: ani mal eſt genus de proprio. Quod niger eſt ſi forte cor uum vel ethiopeꝫ demonſtremus: animal eſt. genus de accidenti predicamꝰ. Rurſus ꝙ homo rationale. diſſerentiam de ſpecie. Quod riſibile eſt rationale: differentiam de proprio. Quod nigruꝫ eſt rationale. ſi ethiopem demonſtremus: differentiam de accidē te. Item quod riſibile ē hō ē ſpēs de ꝓprio. Quod ni grū ē hō. ſi ethiopē deſignemꝰ: ē ſpēs d̓ accidēti. qua ī re quod nigrū ē etiā riſibile eſt in ethiopis demon ſtratione. vt proprium etiam predicetur. conuerti āt ad totum accidens poteſt: vt quoniam indiuiduis ſin gulorum. eſſe preponitur. idcirco de ſuperioribus etiā predicatur: vt quoniam ſocrates animal eſt: rationa le eſt: riſibile ē: ⁊ homo ē. Cumqꝫ in ſocrate ſit calui tium predicatur idem accidens de animali: de ratio nali: de riſibili: de homine: vt accidens de quat tuor reliquis predicetur. Sed horum profundior queſtio eſt: nec ad ſoluendum eſt ſatis temporis. hoc tantum ingredientium intelligentia expectet. ꝙ alia quidem recto ordine predicantur. alia vero obliquo Quoniam moueri hominem rectum eſt: id quod mo uetur hominem eſſe conuerſa locutione proponitur. Quocirca rectam Porphyrius in omnibus propor tionem ſumpſit. Quod ſi vim quis predicationis ſolu tioniſqꝫ attenderit in ſingulis comparans predicatio nibus: eas quidem prolationes que recte ſūt: inueniet a Porphyrio eſſe numeratas: eas vero que conuer enrſo ordine predicantur: fuiſſe ſepoſitas. Ommune eſt autem generi. ⁊ differen tie continentia ſpecierum continet enim MM ⁊ differentia

Secunda editio in porphi.
⁊ differentia ſpecies ⁊ ſi non oēs quot genera. ra tionale enim ⁊ ſi non continet irrationabilia quem admodum animal: ſed continet hominem ⁊ deum q̄ ſūt ſpēs. Et q̄cunqꝫ p̄dicāt̉ de gn̄e genꝰ ⁊ de his que ſub ipſo ſunt ſpeciebus predicantur: ⁊ quecun qꝫ de differentia predicantur vt differentia: ⁊ de his que ex ipſa ſunt ſpeciebus predicabūtur. Nā cum genus ſit animal: non ſolum de eo predicabi tur ſubſtantia ⁊ animatum ⁊ ſenſibile: ſꝫ ēt de his que ſub animali ſunt ſpeciebus omnibus predicā tur hec vſqꝫ ad indiuidua. Cumqꝫ ſit differentia rationale: predicatur de ea vt differentia id ꝙ eſt. ratione vti. non ſolum autem de eo quod eſt ra tionale: ſed etiam de his que ſub rationali ſunt ſpe ciebus predicabitur ratione vti. Commune au teꝫ eſt ⁊ perempto genere vel differentia ſimul pe rimi que ſunt ſub ipſis: quemadmodum enim ſi non ſit animal: non eſt equus neqꝫ homo. Sic ſi non ſit rationale. nullum erit animal quod vta tur ratione. ¶ Poſt eam que cunctis viſa eſt cōmunitatem ſingu lorum ſimilitudines ac diſſimilitudines querit. Et quoniam inter quinqꝫ propoſita genus ⁊ diſſerentia vniuerſalioris predicationis ſunt. Siquidem genus ſpecies continet ⁊ differentias: differentie vero ſpe cies continent: ⁊ neqꝫ ab his vllo modo continentur. Primum generis ac differentiarum ſimilitudines col ligit. ac primam quidem ponit hanc. Dicit enim com mune eſſe generi ac differentie: vt ſpecies claudant. nam ſicut genus ſub ſe habet ſpecies ita etiam diffe rentie: tamen non tantas quantas habet genus. Et enim quoniam genus differētiam etiam claudit ⁊ nō vnam tantum differentiam cohercet ac retinet: plu res neceſſe eſt vt habeat ſub ſe ſpecies: qͣꝫ quelibet vna earum quam claudit differentiarum: vt animal predicatur de rationabili ⁊ irrationabili: Quod ſi ita eſt: predicabitur ⁊ de his que ſub rationali ſunt po ſite ſpeciebus ⁊ que ſub irrationali. Eſt ergo commu ne animali ⁊ rationali ideſt generi ⁊ differentie. ꝙ ſicut genus de deo ⁊ homine predicatur. ita etiaꝫ ra tionale quidem differentia de deo ⁊ de homine dici tur. Sed non in tantuꝫ eius predicatio funditur quā tum animalis ideſt generis. Animal eniꝫ non de deo ſolum atqꝫ homine dicitur: ſed de equo ⁊ boue pre dicatur ad que rationalis differentia non peruenit. Sed quandocumqꝫ deum ſupponimus animali ſecū dum eam opinionem facimus: qua ſolem ſtellaſqꝫ at qꝫ cunctum hunc mundum animatum eſſe confirmāt quos etiam deorum nomine(vt ſepe dictum eſt) ap pellauerunt. ¶ Secunda item communis eſt generis ac differentie: quoniam que predicantur de genere vt genera: eadem ⁊ de his que ſub ipſis ſunt ſpecie bus predicantur ad hanc ſimilitudinem: ⁊ quecunqꝫ predicantur de differentia: vt differentia. eadem quo qꝫ ⁊ de his que ſub differentia ſunt vt differentie pre dicantur Cuius ſententia talis eſt. Sunt plura que de generibus predicantur: vt de animali dicitur ani matum ⁊ ſubſtātia atqꝫ hec vt genera: Hec igitur p̄ dicantur ⁊ de his que ſub animali ſunt: vt rurſus ge nera: nam hominis ⁊ animatum ⁊ ſubſtantia genus eſt: ſicut ante fuerat animalis. Item in ipſis differentijs quedam differentie inueniuntur: que ipſis de differentiis predicantur: vt de rationali due differē tie dicuntur. Quod enim rationale eſt vtitur ratio ne: vel habet rationem. Aliud eſt autem vti ratione aliud eſt habere rationem: vt aliud eſt habere ſen ſum aliud vti ſenſu. Habet quippe ſenſuꝫ ⁊ dormiēs ſed non vtitur. Ita quoqꝫ dormiens habet rationem ſed minime vtitur. Sed ipſius rationabilitatis que dam differentia eſt ratione vti: ſed ſub rationabilita te homo poſitus eſſe predicatur. Predicatur igitur de homine ratione vti vt quedā differentia: Differt enim a ceteris animalibus homo quia ratione vtitur Demonſtratum eſt igitur ꝙ ſicut ea que de genere predicantur: dicuntur de ſubiectis generi: ita etiam ea que de differentia predicantur dicuntur de his quoqꝫ que differentiis ſupponuntur. Tertium vero commune eſt: quod ſicut abruptis generibꝰ ſpecies interimuntur: ita conſumptis differentijs ſpeciēs de quibus differentie predicantur intereunt. Com mune enim eſt hoc vniuerſalium in ſubſtantia per euntium perire ſubiecta. Sed prima cummunio de monſtrauit genera de ſpeciebus predicari: ſicut etiaꝫ differentias. Propter hanc igitur ſimilitudineꝫ ſi au ſerantur genera ſpecies pereunt. Sicut etiam ſpe cies perire neceſſe eſt que ſub differentiis ſunt. ſi vni uerſales earum differentie conſumantur Cuius exem plum eſt. Si eniꝫ auferas animal: hominē atqꝫ equū ſuſtuleris: que ſunt ſub rationali differentia collecta. Et de communitatibus quidem hactenus. nunc de generis ⁊ differentie diſſimilitudine perpendit. Roprium autem generis eſt de plu ribus predicari ꝙͣ differentia ⁊ ſpe A cies. ⁊ proprium ⁊ accidenſ. animal enim de homine ⁊ equo ⁊ aue ⁊ ſer Ida pente predicatur. quadrupes vero de ſolis quatuor pedes habentibus homo vero de ſolis īdiuiduis ⁊ particularibus. ⁊ hinnibile de ſolo equo ⁊ de his qui ſunt particu lares. ⁊ accidens ſimiliter de paucioribus. Opor tet autem differentias accipere. quibus diuiditur genus. non eas que complent ſubſtantiam gene ris. Amplius genus continet differentiam pote ſtate. animalis enim hoc quideꝫ rationle eſt. illud vero irrationale. differentie vero non continent genera. Amplius genera quidem priora ſunt his que ſub ſe ſunt poſite differentijs. propter hoc qui dem ſimul quod eas auferūt. non autem ſimul au feruntur ab eis. ſublato enim animali aufertur ra tionale ⁊ irrationale. differentie vero non auferunt genus. nam ſi omnes interimantur. tuꝫ ſubſtantia animata. ſenſibilis ſubintelligi poteſt que eſt ani mal. Amplius quidem genus in eo ꝙ quid eſt: dif ferentia vero in eo ꝙ quale quid eſt predicatur. quemadmodum dictum eſt. Amplius genus vnū quidem eſt ſecundum vnamquamqꝫ ſpeciem. vt eſt hominis genus id quod eſt animal. diſferentie vero plurime. vt rationale mortale mentis ⁊ diſci pline perceptibile. ꝗbus ab alijs differt. ⁊ genus. quidem conſimile eſt materie. ⁊ forme quideꝫ diſ ferentia. cum autem ſint ⁊ alia communia ⁊ ꝓpria.

Secunda editio In porphi.
generis ⁊ differentie. nunc iſta ſufficiant. ¶ Proprium vero quid ſit conuenienti atqꝫ integro vocabulo diffinitum eſt. Sed per abuſionem illa etiā propria quorumlibet dicuntur: que ī vnaquaqꝫ re ab alijs continent differentiam: licet cum alijs ſint ea ip ſa communia. Per ſe quippe proprium eſt homini quod ei omni ⁊ ſoli ⁊ ſemper adeſt: vt riſibilitas. per vſurpatam vero locutionem etiam proprium homi nis rationalitas dicitur non per ſe proprium: quippe quod ei cum deorum eſt natura commune ſed homi nis rationabilitas proprium dicitur ad diſcretionem pecudis quod rationale non eſt. Id vero propter hāc cauſam quoniam id proprium vniuſcuiuſqꝫ dicitur quod habet ſuum. Quo igitur quis ab alio differt: proprium eius non abſurda vſurpatione predicatur. Sed nunc quod dicit proprium generis eſſe de pluri bus predicari qͣꝫ cetera quattuor: id ipſius generis ta le proprium eſt quale per ſe proprium dici ſolet: ideſt quod ſemper ſoli ⁊ omni adſit generi. Generi enim ſoli adeſt vt differentia ſpecie proprio ⁊ accidēte vbe rius atqꝫ fluentius predicetur. Sed de his ſpeciebus differentiis propriis atqꝫ accidentibus id dici poteſt: que ſub quolibet genere ſunt. id eſt differentie quideꝫ que quodlibet diuidunt genus. Species vero que di uiſibilis eſt generis differētiis informatur. Propriū auteꝫ illi ſpeciei que ſub illo genere eſt: quod differen tiis eſt diuiſiuum. Accidentia his herent indiuiduis que ſub ea ſpecie ſunt: quam deſignatum genus in cludit. Hoc facilius exempla declarāt. Sit enim ge nus animal: quadrupes ac bipes differētie ſub ani malis poſite continentia: Homo autem atqꝫ equus ſpecies ſub eodeꝫ genere conſtitute. Riſibile atqꝫ hin nibile propria earum ſpecierum. Uelox vero vel bel lator dux ſunt accidētia: que his indiuiduis accidunt: que ſub ſpeciebus hominis atqꝫ equi continentur. Animal igitur quod eſt genus predicatur. de quadru pede ⁊ bipede que ſunt differentie. Quadrupes vero non dicitur de bipede ſed tantum de his animalibus que quattuor pedes habent. Plus igitur predicatur genus qͣꝫ differentia. Rurſus homo de platōne ⁊ ſo crate predicatur ⁊ de ceteris. Animal vero non mo do de hominis indiuiduis: verum etiam de ceteris ir rationabilibus indiuiduis dicitur: plus enim genus qͣꝫ ſpeciēs predicatur. Sed cum ſit proprium equum ſpeciei. Cumqꝫ genus qͣꝫ ſpecies vberius predicetur: predicatio quoqꝫ generis proprii ſupergreditur predi cationem. Accidēs quoqꝫ ⁊ ſi pluribꝰ ineſſe poteſt: ta men ſepe genere contractius inuenit̉: vt bellator nō niſi homo dicitur: ⁊ velocitas in paucis animalibus inuenitur. quo ſit vt genus ⁊ differentia ⁊ ſpecie ⁊ ꝓ prio ⁊ accidente ampliuſ predicetur. Atqꝫ hec eſt vna proprietas generis que genus ab omnibus alijs diſi ungat ac ſeꝑaret. Oportet autem inquit nunc eas diſ ferentias intelligere: quibus diuiditur genus: nō qui bus informatur genus: ille enim a quibus informa tur genus: plus qͣꝫ ipſum genus ſine dubio predican tur. vt animatum ⁊ corporeum vltra animal tendunt cum ſint differentie animalis: ⁊ non diuiſiue: ſed po tius conſtitutiue. Omnia enim ſuperiora de inferio ribus predicantur. Que vero de inferioribus predi cantur: nec conuerti poſſunt: hec ab eis que inferiora ſunt amplius predicantur. ¶ Poſt hoc aliud propriū generis oſtendit quo ab his differentiis que ſub eo dem ſunt ſegregatur. Omne enim genus continet diſ
ferentias poteſtate. Differentia vero genus non po teſt continere. Animal enim rationale atqꝫ irrationa le continet poteſtate. Neqꝫ enim irrationabilitas ne qꝫ rationabilitas animal poterit continere. Poteſta te ait continere animal differentias ꝓprias: quia(vt ſuperius dictum eſt) genus omnes habet ſub ſe dif ferentias poteſtate. Actu vero minime. Ex quo ſit vt alia proprietas oriatur. Sublato enim genere: perit differentia: velut ſublato animali interimitur ratiōa litas: quod eſt differentia. At ſi rationale interimas irrationale animal manet. ¶ Sed obici poteſt ꝙ ſi vtraſqꝫ differentias ſimul abſtulero: non poterit re manere genus. Dicimus poteſt. Unumquodqꝫ eniꝫ non ex his de quibus predicatur: ſed ex his ex quibus efficitur ſubſtantiam ſumit. Itaqꝫ ſit vt genus ſub latis differentiis diuiſiuis permanere poſſit. Dum tamen maneant ille que ipſius genereis formam ſub ſtantiamqꝫ conſtituunt. Quoniam enim animal ani mati atqꝫ ſenſibilis differentie conſtituunt. he ſi ma neant atqꝫ iungantur: perire animal non poteſt: licet ea pereant de quibus animal predicatur: rationale ſcilicet atqꝫ irrationale. vnumquodqꝫ enim(vt dictū eſt) ex his ſubſtantie proprietatem ſumit ex quibus efficitur: non ab his de quibus predicatur. ¶ Amplius ſi vtraſqꝫ differentias genus poteſtate cō tinet: ipſum per ſe neutram earum intra ſe poſitam collocatamqꝫ concludit. ꝙ ſi actu quidem eas non con tinet ſed poteſtate. actu etiam ab his poterit ſepera ri: hoc ipſuꝫ enim eas poteſtate cōtinere id erat actu non continere. Genus vero quod quaſlibet differen tias actu non continet: actu ab eiſdem etiam ſepara tur. Rurſus aliud eſt generis proprium quod ex pro prietate predicationis agnoſcitur. Omne enim ge nus ad interrogationem quod eſt vnumquodqꝫ reſ pondere conuenit: vt animal in eo ꝙ quid eſt de ho mine predicatur. differentia vero minime: ſed in eo ꝙ quale ſit. Omnis enim differentia in qualitate conſiſtit. Sed hoc proprium tale eſt quale ſuperius diximus non per ſe: ſed ſecundum alicuius differen tiam dictum. Alioquin commune eſt hoc generi cum ſpecie: vt in eo ꝙ quid ſit predicetur. ſed quia hac re genuſ a differentia diſcrepat: quoniaꝫ differentia qui dem in eo quod quale eſt: genus vero in eo ꝙ quid eſt predicatur: generis proprium dicitur non per ſe f differentie cōparatione: ⁊ in omnibus reliquis eandē rationem conueniet ſpeculari. Alia rurſus generis ⁊ differentie ſeparatio eſt: quod genus quidem ſpeciei vni ſemper adeſt ſcilicet proximum. plura enim poſ ſunt eſſe ſuperiora: velut hominis animal atqꝫ ſubſtā tia. Sed proximum eiuſdem hominis animal tantuꝫ Differentie vero plures vni ſpeciei adeſſe poterunt: vt rationale atqꝫ mortale. Itaqꝫ ſit diffinitio ex vno quidem genere ſed pluribus differentiis: vt homi nis animal rationale atqꝫ mortale. Rurſuſ alia diſcre tio eſt: ꝙ genus velut ſubiecti velit locum differen tia vero forme: itaqꝫ illud ſit materia quedam. que figuram ſuſcipiat. Hec vero ſit forma: que ſuperue niens ſpeciei ſubſtantiaꝫ rationemqꝫ perficiat. Iccir co pluribus differentijs a genere differentiaꝫ ſegre gauit quia hec maxime generis quādam ſimilitudi nem continet quia eſt vniuerſalis: ⁊ preter genus in ter cetera maxima: ſed cum alia plura communia plu raqꝫ propria generis inter ſe ac differentie valeant inueniri: ſufficiunt inquit iſta. Satis enim ad diſcre tionē

Secunda editio in porphi.
tionem quaſlibet differentias aſſumere: etiam ſi que dici poſſunt omnia non colligantur. Enus autem ⁊ ſpecies commune ꝙ dem habent de pluribus predicari quemadmodum dictum eſt. Suma tur autem ſpecies vt ſpecies ſolum. U non autem vt genus: ſi fuerit idem ſpecies ⁊ genus. Commune autem his eſt ⁊ priora his eſſe. de quibus predicātur. ⁊ totum quoddam eſſe vtrumqꝫ. ¶ Generis quidem ⁊ ſpeciei enumerat tria commu nia: vnumquidem de pluribus predicari. genus enim ⁊ ſpecies de pluribus predicantur: ſed genus de ſpe ciebus vt dictum eſt: ſpecies vero de indiuiduis. Sed nunc de illa ſpecie loquitur inquantum ſpe cies eſt: ideſt que non erit genus: vt vltima ſpecies. Quod ſi talem ſpeciem ponamus: que etiam genus eſſe poteſt: ac de ea dicamus ꝙ commune habet cuꝫ genere de pluribus predicari: nihil intereſt an ita di camus ipſum genus id ſecum habere commune de pluribus predicari. Talis eſt enim ſpecies: que non ſolum eſt ſpecies: ſed etiam genus eſt. Eſt autem cō mune his quoqꝫ vtraqꝫ priora ſunt his de quibus pre dicantur. Omne enim quod de pluribꝰ predicatur: ſi recto(vt ſuperius dictum eſt) ordine dicatur. Prius eſt his de quibus predicatur: preterea eſt illis hoc ēt commune: ꝙ genus ac ſpecies totum ſunt eorum que intra ſuum ambitum continent ⁊ cohercent: omniuꝫ enim ſpecierum totum eſt genus: ⁊ omnium indiui duorum totum eſt ſpecies. Eque enim genus ⁊ ſpe cies adunatiua eſt: ideo eorum que ad vnam formam reducit: recte dicitur totum. ¶Differunt autem eo ꝙ genus quidem ſpecies cō tinet. ſpecies vero continentur ⁊ non continent ge nera. In pluribus enim eſt genus ꝙͣ ſpecies. Am plius genera quidem preiacere oportet. ⁊ informa ta differentiis ſpecificis perficere ſpecies. vnde ⁊ priora ſunt naturaliter genera. ⁊ ſimul interimen tia ſed que ſimul non interimantur. ⁊ ſpecies cum ſit eſt ⁊ genus. genus vero cuꝫ ſit: non omnino erit ſpecies. ⁊ genera quidem vniuoce de ſpeciebus p̄ dicātur: ſpecies vero de generibus minime. Am plius genera quidem abundant earum que ſub ipſis ſunt ſpecierum continentia. ſpecies vero de generibus abundant proprijs differentijs: ampliꝰ nec ſpecies fiet vnꝙͣ generaliſſimum nec genꝰ fiet vnꝙͣ ſpecialiſſimum. ¶ Expeditis communibus generis ⁊ ſpeciei: nūc de eo rum diſcretione pertractat. Differre enim dicit ge nus a ſpecie: quoniam genus continet ſpecies. vt ani mal continet hominem. ſpecies vero non continet ge nera neqꝫ enim homo de animali predicatur. Itaqꝫ ſit vt ſpecies contineantur a generibus: nunqͣꝫ vero contineant genera. Omne enim quod amplius predi catur: illius eſt continens: quod minus dicitur conti netur. ꝙ ſi genus amplius predicetur qͣꝫ ſpecies: ne ceſſe eſt vt ſpecies quidem contineatur a genere: ge nus vero ſpeciei nullo ambitu predicationis includa tur: huius autem ratio eſt quoniam genus ſemper ſu
ſcipiens differentiam ſpeciem facit. hoc enim eſt ge nus quod habet latiſſimam predicationem. coarta tum differentia ⁊ contractum ſpeciem facit. omnino enim generi iuncta differentia ſpeciem reddit: ⁊ ex vniuerſalitate ⁊ latiſſima predicatione in anguſtum ſpeciei terminum contrahit. Animal enim cuius pre dicatio per ſe longe lateqꝫ diffuſa eſt ſi arripiat ratio nalis differentiam. ſi ⁊ mortalis: diminuit atqꝫ con trahit in vnum hominis ſpeciem vnde ſit vt minor ſit ſemper ſpecies quam genus: atqꝫ ab eo continea tur ſed non contineat: ſublatoqꝫ genere auferatur/ ⁊ ſpecies. ſi enim totum auferas pars non erit. ꝙ ſi ſpe cies auferatur: genus manet: veluti cum animal ſu ſtuleris: interimitur etiam homo: ſi hominem aufe ras: animal reſtat. hec etiaꝫ cauſa eſt vt genus de ſpe cie vniuoce predicetur: ⁊ vt ſpecies ſuſcipiat diffini tionem generis ⁊ nomen: ſed non eſt conuerſio: diffi nitionem quippe ſpeciei genus non ſuſcipere videtur ſubſtantiam enim priorum inferiora ſuſcipiunt. Si enim diffinias animal: dicas: ſubſtantiam eſſe anima tam atqꝫ ſenſibilem. At ſi predices de homine ani mal verum dixenis: ſi etiam animalis diffinitionem de homine predicaueris: dicaſqꝫ hominem eſſe ſub ſtantiam animatam atqꝫ ſenſibilem: nihil fuerit in propoſitione falſi: ſed ſi hominis rationem reddas: animal rationale mortale: ea animali non conueniūt: ſed ſi reddas animali rationale mortale non conue niunt. neqꝫ eniꝫ id quod animal eſt addici poterit ani mal rationale mortale. ſit igitur vt ſicut ſpecies gene ris nomen ſuſcipit: ita etiam capiat diffinitionem: ⁊ ſicut genus nomen ſpeciei non ſuſcipit: ita nec eiuſdē diffinitione monſtretur: ſed cuius nomen ⁊ diffinitio de aliquo predicatur: id vniuoce dicitur. Cum igitur generis nomen ⁊ diffinitio de ſpecie predicetur: ge nus de ſpecię vniuoce dicitur. Quoniam vero ſpe ciei de genere neqꝫ nomen neqꝫ diffinitio predicatur non conuertitur vniuoca predicatio. Differunt gene ra ſpeciebus hoc quoqꝫ: ꝙ genera ſuperuadunt ſpe cies ſuas aliarum continentia ſpecierum. Species vero genera differentiarum pluralitate. animal eniꝫ quod eſt genus ſuperuadit hominem quod eſt ſpe cies quia non hominem ſolum continet: verumētiam bouem equum aliaſqꝫ ſpecies: quas ſue ſpacio predi cationis includit. Species vero vt homo ſuperuadit genus: vt animal multitudine differentiarum. Nam actu genus non habet rationale vel mortale: nullas quippe actu genus retinet differentias: eaſdem ſpe cies ſue ſubſtantie inherentes atqꝫ inſitas tenet. Ho mo enim rationalis eſt atqꝫ mortalis: quod genus mi nime eſt. Animal enim neqꝫ mortale eſt per ſe: neqꝫ per ſe rationale. Quod ſi genus quidem plus vna continet ſpecie: at vero ſpecies multis differentijs in formantur: ſuperat quidem genus ſpeciem continen tia ſpecierum. Species vero vincit genus differē tiarum pluralitate: illa quoqꝫ eſt differentia: ꝙ genꝰ quoniam omnium primum eſt: nunqͣꝫ in tantum de ſcendere poterit vt fiat vltimum: ſpecies vero que cū ctis eſt inferior: nunqͣꝫ in tantum aſcendere poterit: vt ſuprema omnium fiat. nunqͣꝫ igitur nec ſpecies ge neraliſſimum fiet: nec genus ſpecialiſſimum. Sed ex his que dicte ſunt differentijs: alie ſunt que genus a ſpecie proprie coniuncteqꝫ diſterminant. Alie vero q̄ non ſolum genus a ſpecie: verumētiam a ceteris de ducunt ac diſterminant: neqꝫ enim in his tantum diſ

Secunda editio In porphi.
ferentijs que ſunt dicte verumētiam in ceteris conſi derari oportet: ſi proprie normam diſcretionis queri mus cognoſcere. Eneris autem ⁊ proprii commune quideꝫ eſt ſequi ſpecies. namqꝫ ſi ho mo eſt. animal eſt. ⁊ ſi homo eſt riſi bile eſt. ⁊ equaliter dicitur predica ri genus de ſpeciebus ⁊ propriuꝫ de ¶℟ his que participant illo indiuiduis. equaliter enim ⁊ homo ⁊ bos animal eſt. ⁊ cicero. ⁊ cato ſunt riſibiles. commū autem eſt his vniuoce predicari genus de propriis ſpeciebus ⁊ propriuꝫ de his quorum eſt proprium. ¶ Tria interim generis ac proprij dicit eſſe commu nia: quorum primum illud eſt: quoniam ita genus ſe quitur ſpecies vt proprium: poſita eniꝫ ſpecie neceſſe eſt intelligamus ⁊ proprium. neutrum enim ſpecies proprias derelinquit: nā ſi homo eſt animal eſt: ſi ho mo eſt: riſibile eſt. ita quemadmodum genus: ſic pro prium ab ea ſpecie cuius eſt proprium non recedit. il lud quoqꝫ quod equalis eſt generis participatio ſicut etiam proprij. Omne enim genus equaliter a ſuis ſpe ciebus participatur: proprium vero indiuiduis omni bus equaliter adhereſcit. Manifeſtum eſt autem participatione eſſe generi equale proprium. neqꝫ eniꝫ plus homo animal eſt qͣꝫ equus atqꝫ bos: ſed in eo ꝙ ſunt animalia: equaliter animalis ideſt generis voca bulum trahunt. Cato etiam ⁊ Cicero equaliter riſibi les ſunt: etiam ſi equaliter non rideant: in eo enim ꝙ apti ad ridendum ſunt dici riſibiles poſſunt: non ꝙ iā rideant. Equaliter ergo ea que ſub genere ſunt: ſuſci piunt genera: ſicut ea que ſub proprijs: propria. Ter tium illud ꝙ ſicut genus de proprijs ſpeciebus vniuo ce predicatur: ita etiam proprium de ſua ſpecie vni uoce dicitur. Genus enim quoniam ſubſtantiam ſpe ciei continet: non modo eius nomen de ſpecie: verum etiam diffinitio predicatur. Proprium vero ſpeciem non relinquit: quam ſemper ſequitur: nec in aliaꝫ ſpe ciem tranſgreditur nec infra ſubſiſtit. Diffinitionem quoqꝫ propria ſpēbus tradūt: cuius enī nomē vni tm̄ conuenit ſpeciei cui coequatur: dubitari non poteſt: quin eius quoqꝫ diffinitio ſpeciei conueniat. Quo fit vt ſicut genus de ſpeciebus: ita proprium de ſua ſpe cie vniuoce predicetur. Differunt autem genus ⁊ proprium. quoniam genus prius eſt. poſterius vero proprium oportet enim eſſe prius animal. de hinc diuidi differentiis ⁊ propriis. ⁊ genus quidem de pluribus ſpeciebꝰ predicatur quarum eſt genus. proprium vero de vna ſola ſpecie cuius eſt proprium ⁊ proprium qui dem conuerſim de eo cuius eſt proprium predica tur. genus vero de nullo conuerſiꝫ predicatur. nā nec ſi animal eſt homo eſt. nec ſi animal eſt. riſibile eſt. ſi vero riſibile eſt homo eſt. ⁊ econuerſo. Am plius omni ſpeciei ineſt proprium cuius ē propriū ⁊ ſoli ⁊ ſemper. genus vero omni quidem ſpeciei ī eſt cuius fuerit genus. ⁊ ſemper non autem ſoli. Amplius autem ſpecies quidem interempte non ſimul interimunt genera quorum ſunt ſpecies ꝓ pria vero interempta interimunt ea quorum ſunt
ꝓpria. ⁊ his interēptis ipſa ſimul īterimūtur. ¶ Rurſus tale proprium ſumit: ꝙ ad alterius nūcupa tionem proprium nuncupetur. dicit enim proprium eſſe generis prius eſſe qͣꝫ propria. Oportet enim priꝰ eſſe genus: qd̓ veluti materia differentijs ſuppona tur: venientibuſqꝫ differentijs fieri ſpeciem cum qui bus propria naſcuntur. Si igitur prius eſt genus qͣꝫ differentie: prius etiam differentie qͣꝫ ſpecies: ⁊ ſpe ciebus propria coequantur non eſt dubium quin pro pria generibus poſteriora ſint: ac per hoc quod dictū eſt proprium eſſe generis prius eſſe qͣꝫ propria. Com mune eſt generi cum differentijs. Differentie enim ſpecies conformantes priores conſiderantur eſſe qͣꝫ propria. Si quidem ſpeciebus ipſis priores ſunt: quaſ propria ratione determinant: ſed vt dictum eſt hoc ꝓ prium ad diſferentiam proprij intelligendum eſt: non quale ſuperius proprium per ſe conſtitutum eſt. Rur ſus differt genus a proprio ꝙ genus quidem de pluri bus predicatur ſpeciebus: proprium vero minime. nā neqꝫ genus eſt niſi plures ex ſe ſpecies proferat: nec proprium ſi alteri cuilibet ſpeciei poſſit eſſe commu ne. Fit igitur vt genus quidem plurimas ſpecies ſub ſe habeat: vt animal hominem atqꝫ equum: propriū vero vnam tm̄ ſicut: riſibile homineꝫ. Quo ſit vt illa quoqꝫ proprietas ex differentia naſcatur: genus eniꝫ predicatur quidem de ſpeciebus: ipſum vero in nulla predicatione ſupponitur. Proprium vero ⁊ ſpecies alterna predicatione mutantur. Fit enim predicatio aut a minoribus ad maiora: aut ab equalibus ad eqͣ lia. Genus igitur quod maius eſt de ſpeciebus pred catur omnibus: ſpecies quoniam minores ſunt: de ge neribus non dicuntur. vt animal de homine dicitur: homo vero de animali nullo modo predicatur. At vo ro proprium quoniam ſpeciei equale eſt: eque predica tur. Atqꝫ preponitur: vt riſibile de homine dicitur. omnis enim homo riſibilis eſt: eodemqꝫ modo con uertitur. omne enim riſibile homo eſt. Differt etiam proprium a genere: ꝙ proprium vni ſpeciei ⁊ omni ⁊ ſemper adeſt. Genus vero ex his quidem duo reti net: in vno vero ſemper diuerſum eſt. nam ſpeciebus ſuis ⁊ ſemper adeſt ⁊ omnibus non vero ſolis. hoc enim erat tm̄ proprijs eſſe: ꝙ ſingulas tm̄ ſpecies continent. hoc enim generibus ꝙ plures. igitur pro pria quidem ſingulas optinent ſpecies: genera vero non ſingulas: adeſt igitur proprium vni ſoli ⁊ ſpeciet ⁊ ſemper ⁊ omni. Genus vero ⁊ omni quidem ⁊ ſem per ⁊ non ſoli: vt riſibile homini ſoli: animal vero ei dem homini: ſed non ſoli. Preeſt enim cunctis que in rationabilia nuncupamus: preterea ſi auferamus ge nus: ſpecies interimuntur. nam ſi non ſit animal: non erit homo. ſi auferamus ſpecies: non interimitur ge nus. nam ſi non ſit homo: animal non peribit. Spe cies vero ⁊ propria quoniam ſunt equalia: alterna ſe vice conſumunt. nam ſi non ſit riſibile homo non erit ſi homo non ſit: riſibile non manebit. Conſumunt igi tur genera ſub ſe poſitas ſpecies: non vero ab his in uicem conſumuntur. Species vero ⁊ proprium inui cem perimuntur ⁊ perimunt. Eneri vero ⁊ accidenti commune eſt de pluribusˢ quemadmodum dictum eſt. predicari ſiue ſeparabilium ſit accidens ſiue inſeparabilium. etenim moueri de pluribus. ⁊ nigrum de coruis. ⁊ de oībus ethio pibus

Secunda editio in porphi.
nibus ⁊ aliquibus inanimatis predicantur. Fnihil eſt quod ī ceteris ita ſit a generis ratione diſ iunctum ſicut eſt accidens. nam cum genus cuiuſlibꝫ monſtret ſubſtantiam: accidens vero a ſubſtantia lō ge diſiunctum ſit ⁊ extrinſecus venienſ: nihil vero no tius commune habere poteſt cum genere qͣꝫ de plu ribus predicari. Genus enim de pluribus predicatur ſpeciebus. accidens vero de pluribus non modo ſpe ciebus: verum etiam generibus animatis atqꝫ inani matis: vt nigrum dicitur de rationali homine: ⁊ de irrationabili coruo: ⁊ de inanimato hebeno. Album ēt de cigno ⁊ marmore. moueri de hoīe de equo ⁊ d̓ ſtellis: ac de agitatis: qͥ ſūt ſeꝑabilis accidētis exēpla ¶ Differt autem genus ab accidenti. quoniam ge nus ante ſpecies eſt. accidentia vero ſpeciebus po ſteriora ſunt. nam ⁊ ſi inſeparabile accidens ſuma tur. tamen prius eſt illud cui accidit ꝙͣ accidens. ⁊ genera quidem que participant. equaliter partici pant. accidenti vero non equaliter. Intenſionem enim ⁊ remiſſionem ſuſcipit accidentium partici patio. generum vero minime. Et accidentia qui dem in indiuiduis principaliter conſiſtunt. gene ra vero ⁊ ſpecies naturaliter priora ſūt indiuiduis ſubſtantijs. Et genera quidem in eo ꝙ quid ſit p̄ dicātur de his que ſub ipſis ſunt. accidentia vero in eo ꝙ quale aliꝗd ſit. vel quomodo ſe habet vnū quodqꝫ. qualis eſt enim ethiops interrogatus di cis niger. ⁊ quomodo ſocrates ſe habet dicis quo niam ſedet vel ambulat. ¶ Differentiam generis ⁊ accidentis hanc primam ꝓ ponit. Quod genus quidem ante ſpecies ſit: quippe quod materie loco eſt: ⁊ diſſerentijs informatum ſpe cies gignit. at vero accidens eſſe poſt ſpecies inueni tur. Oportet enim prius eſſe cui aliquid accidat: poſt vero ipſum accidens ſuperuenire. Nam ſi ſubiectum non ſit ꝙ ſuſcipiat: accidens eſſe non poterit. Quod ſi genus quidem ſpeciebus ſubiectum eſt: non poſſūt eſſe ſpecies: niſi eis genuſ velut materia ſupponatur. Accidentia vero eſſe non poſſunt niſi eis ſpecies ſuꝑ ponatur. nam manifeſtum eſt genus quidem eſſe an te ſpecies: accidentia vero poſt ſpecies. Rurſus alia differentia: quoniam genus neqꝫ intenſioneꝫ neqꝫ re miſſioneꝫ ſuſcipere poteſt. Quo ſit vt qͥ participabāt genere: equaliter eius nomen diffinitionemqꝫ ſuſci piant. Omnes enim homines equaliter animalia ſūt eodem modo equi. Necnon inter ſe homo atqꝫ equꝰ ⁊ cetera animalia comparata eque animalia predicā tur. Accidentis vero participatio ⁊ intēditur ⁊ remit titur. Inuenies enim quemlibet paulo diutius ambu lantem ⁊ paulo amplius nigrum. Si in ipſis ethiopi bus conſiderabis: omnes non eque nigro colore eſſe obductos inuenies. Alia quoqꝫ differentia eſt: quo niam omne accidens in indiuiduis principaliter ſubſi ſtit. Genera vero ſpeciebus ⁊ indiuiduis priora ſūt. niſi enim ſingulariter corui nigredine infecti ſint: cor ui ſpēs nigra eē nullo modo diceretur. Ita ſit vt acci dentia poſt indiuidua eſſe videantur. Nam ſi prius ē id cui aliquid accidit qͣꝫ illud quod accidit: non eſt du bium prius eſſe indiuidua: poſterius vero accidens. Genera vero ⁊ ſpecies ſupra indiuidua conſiderant̉: hoc iccirco quoniam de omnibus his predicantur: eo rumqꝫ ſubſtantiam propria predicatione conſtituunt
ſed dici poteſt genera quoqꝫ ⁊ ſpecies poſteriora in diuiduis inueniri. Niſi enim ſint ſinguli homines: ſin guliqꝫ equi: hominis atqꝫ equi ſpecies eſſe non poſſūt ⁊ niſi ſint ſingule ſpecies: eorum genus animal eē nō poterit. Sed meminiſſe debemus ſuperius dictuꝫ eē genus non ex his ſumere ſubſtantiam de quibus pre dicatur: ſed de eo potius quod differentijs conſtitu tiuis eius ſubſtantiam formamqꝫ perficit. Itaqꝫ ſi ge nus quidem diuiſiuis differentijs interemptis nō pe rimitur. manet in que eius conſtitutiue ſunt: que eius formam diffinitionemqꝫ perficiunt. Cumqꝫ differen tie diuiſiue generis ſpeciebus ſint priores(ipſe enim ſpecies conformant: atqꝫ conſtituunt) non eſt dubiuꝫ quin genus etiam pereuntibus ſpeciebus poſſit in ꝓ pria permanere ſubſtantia: idem de ſpeciebus dictū ſit. Species enim ſuperioribus diſſerentijs non poſte rioribus indiuiduis informantur. Que cū ita ſint ſpe cies quoqꝫ ante indiuidua ſubſiſtunt. Accidentia ve ro niſi ſint quibus adſint: eſſe non poſſunt: nullis ve ro prius accidunt qͣꝫ indiuiduis. Hec eniꝫ generatio ni ⁊ corruptioni ſuppoſita varijs ſemper accidentibꝰ permutantur. Illam quoqꝫ annumerat differentiam que eſt ſuperius dicta: ꝙ genus quia reꝫ demonſtrat ⁊ de ſubſtantia predicatur in eo ꝙ quid eſt dicitur. Accidens vero aut in eo ꝙ quale eſt aut in eo ꝙ quo modo habet ſeſe. Nam ſi qualitatem interroges: acci dens reſpondebitur: vt ſi qualis eſt coruus: niger. Si quomodo ſe habet: aliud rurſus accidens: aut ſedet: aut volat: aut crocizat. Nam cum accidens in nouem predicamenta diuidatur: qualitatem: quantitateꝫ: ad aliquid: vbi ſitum habere: quando facere pati. Cete ra quidem omnia in quomodo ſe habet interrogatio ne ponuntur. Qualitas vero in qualitatis ſciſcitatio ne reſponderi ſolet. Nam ſi interrogemur qualis eſt ethiops: reſpondebimꝰ accidens.i. niger. Si quomo do ſe habeat Socrates: tunc dicemus aut ſedet: aut ambulat: aut ſuperiorum aliquod accidentium. ¶ Genus vero quomodo ab alijs quattuor diffe rat dictum eſt. Contingit autem etiaꝫ vnumquod qꝫ aliorum differre ab alijs quattuor: vt cum quin qꝫ quidem ſint. vnumquodqꝫ autem ab alijs qua tuor differat. quater quinqꝫ. xx. fiant omnes diffe rentie. ſed non ſic ſe habet ſed ſemper poſteriori bus enumeratis. ⁊ ſecundis quidem vna differen tia ſuperatis. propterea quia iam ſumpta eſt tertiiſ vero duabuſ. quartis vero tribus. quintis vero qua tuor. ſic decem fiunt omnes differentie. quatuor. tres duę. vna. Genus etenim quo differt a differē tia ⁊ a ſpecie ⁊ proprio ⁊ accidente dictum eſt. qua tuor ergo ſunt omnes differentię. differentia vero quo differt a genere dictum eſt. quando quo dif fert genus ab ea dicebatur. relinquitur ergo quo differat differentia a ſpecie: ⁊ proprio ⁊ accidē ti dicere. ⁊ fiunt tres. rurſus ſpecies quo qui dem differt a differentia dictum eſt quando quo differt a ſpecie differentia dicebatur. ⁊ quo dif ferat ſpecies a genere dictū eſt quando quo diffe rat genus a ſpecie dicebatur. Reliquum eſt igitur in quo differat ſpecies a proprio ⁊ accidenti dice re. ⁊ ſunt due he differentie: quo autem differt pro prium ab accidenti relinquitur. Nam quo a gene

Secunda editio In porphi.
re ⁊ ſpecie ⁊ differentia differat. predictum eſt in illorum ad ipſum differentijs. quatuor igitur ſum ptis generis differentijs ad alia. tribus vero diffe rentie: duabus ſpeciei. vna autem proprij ad acci dens. decem erunt omnes quarum. quatuor que erant generis ad reliqua ſuꝑiꝰ demōſtrauimus: ¶ Quoniam diſſerentias ⁊ communitates generis ad differentiam ad ſpeciem ad accidens ⁊ ad propriuꝫ perſecutus eſt. Idem quoqꝫ de ceteris ſacere conten dens predicit: quot omnes differentie poſſunt eſſe: q̄ inter ſe comparatis commixtiſqꝫ rebus his que ſu prapoſite ſunt efficiantur. Sunt autem. xx. nam cum quinqꝫ ſint res: ⁊ vnaqueqꝫ res earū ſi a quatuor alijſ differat: quinquies quater. xx. differentie fiunt: quod appoſitarum litterarum manifeſtatur exemplo. Sit quinqꝫ res veluti quīqꝫ littere. a. b. c. d. e. diſſerat igi tur. a. quidem ab alijs quattuor ideſt. b. c. d. e. fient qͣt tuor differentie. rurſus. b. differat ab alijs quattuor ideſt. a. c. d. e. erunt rurſus quattuor que ſuperioribuſ iuncte octo coniungunt. c. vero tertia a reliquis dif fert quattuor.ſ. a. b. d. e. que quattuor differentie ſu perioribus octo copulate. xij. reddunt. Quarta. d. ſi reliquis quatuor comparetur: differat eque ab eiſdē a. b. c. e. fient igitur rurſus quattuor qͣ ſuperioribus xij. appoſite. xvj. cōpulant. Quod ſi vltima. e. ab. alijs quatuor differat.ſ. a. b. c. d. fient alie quatuor differen tie: que compoſite prioribus. xx. perficiunt. ⁊ ſit quidē huiuſmodi deſcriptio. b c d e(a c d e) a b d e(a b c e) a b c d ¶ Que cum ita ſint: in generibus quoqꝫ ⁊ ſpeciebus ⁊ ceteris idem conſiderabitur. Erunt ergo quatuor diſ ferentie quibus genus a differentia ſpecie proprio ac cidentiqꝫ diſiungitur. Alie rurſus quattuor: quibꝰ diſ ferentia a genere ſpecie proprio atqꝫ accidenti diſcre pat Rurſus quattuor ſpeciei ad genus diſferentiam proprium atqꝫ accidens. Quatuor etiā proprij ad ge nus differentiam ſpeciem atqꝫ accidens. Quatuor in ſuper accidentis ad genus differentiam ſpeciem at qꝫ proprium. Que coniuncte omnes. xx. explicant diſ ſerentias. Sed hoc ſi ad numeri referatur naturam comparationiſqꝫ alternationem. Nam ſi ad ipſas dif ferentiarum naturas vigilans lector aſpiciat: eaſdeꝫ ſepe ſumptas differentias inuenit. Quo enim genus differt a differentia: eodem differentia differt a ge nere. ⁊ quo differentia diſtat a ſpecie: eodem ſpecies a differentia diſgregatur: ⁊ in cunctis eodem modo. In hac igitur diſputatione differentiarum quam ſu pra diſpoſui: eaſdem adnumeraui ſepius. Itaqꝫ ſi diſ ferentiarum ſimilitudines ſubtrahamus decem fient omnino differentie: quas ad preſentem tractatum ve lut diuerſas atqꝫ diſſimiles oportet aſſumere. Age enim differat genus a differentia ſpecie proprio atqꝫ accidenti quattuor differentijs quas ſupra iam dixi mus. Item ſumamus differentiam diſtabit hec a ge nere primum: dehinc a ſpecie: proprio: atqꝫ accidenti ſed quo diſcrepet a genere iam ſuperius explicatum eſt cum diceremus quo genus a diſferentia diſcrepa ret. Detracta ergo hac comparatione quoniaꝫ ſupra commemorata eſt relinquuntur tres differentie: qui bus differentia a proprio a ſpecie accidentiqꝫ diſiun git̉: qͥ iūcte cū ſuꝑioribus. iiii. vii. reddūt differētias Poſt hanc ſpecies ſi ſumatur quattuor quidem eius eſſent differentie ſecundum numeri diuerſitatem: cū
ad genus differentiam proprium atqꝫ accidens com paratur. Sed priores due comparationes iam dicte ſunt: Namᵇ quo ſpecies differat a genere: tunc di ctum eſt cum quid genus differret a ſpecie dicebam quid vero ſpecies a differentia diſtet commemora tum eſt: cum differentie ad ſpeciem diſſimilitudines redderemus. Quibus detractis due ſuperſunt inte gre atqꝫ intacte ſpeciei ad propriū ⁊ accidens diſcre ꝑantie. Que iuncte cum. vii. ix. differentias cōpulant proprij vero ſi ad numerum differentie conſiderent̉. quattuor erunt.ſ. ad genus differentiam ſpeciem at qꝫ accidens comparati: quarum quidem tres ſuperio res differentie iā dicte ſunt. Nam ꝙ a genere ꝓpriū diſtet tunc dictum eſt: cum quid genus a proprio di ſtaret oſtendimus. Rurſus quid proprium a differen tia diſcrepet: in colligenda diſtantia differentie. pro prijqꝫ ſuperius demonſtratum eſt. quid vero propriū differt a ſpecie: tunc expoſitum eſt: quando quid ſpe cies diſtaret a proprio dicebatur. Reſtat igitur diffe rentia vna proprij ad accidens: que ſuperioribus iun cta. x. differentias claudit. Accidentis vero ad cetera poſſent quidem eſſe quattuor: niſi iam omnes proba rentur eſſe conſumpte. Nam quid differat vel genus vel differentia vel ſpecies: vel proprium ab accidenti ſupra monſtratum eſt: nec ſunt plus differentie diuer ſe accidentis ad cetera: qͣꝫ ceterorū ad accidens. Ita qꝫ ſit vt cuꝫ ſit quinqꝫ rerū numerus: ſi prima aſſuma tur iiii. fiant differentie. Si ſecunda tres: vincantur qꝫ ſecunda rei ad ceteras differentie a prima ad cete ras vna tantum diſtantia. Nam cuꝫ prima habuerit quattuor: ſecunda retinet. iii. tertia vero ſi aſſumatur duas habebit differentias: que vīcātur a primis. iiii. differentijs duabus. Quarta ſi ſumatur vnam habe bit differentiam: que vincitur a primis quattuor dif ſerentijs tribus. Quinta vero quoniam nullam habe bit omnino differentiam nouaꝫ totis. iiii. a prima dif ferentijs ſuperatur. atqꝫ hoc numerorum gradu qui dem vſqꝫ ad denarium numerum tenditur: quattuor tres: due: vna: vt generis quidem. iiii. diſferentie ve ro tres. Speciei. ii. proprij.i. accidentis nulla eſt. pri me generis quidem comparationes. iiii. nouas tenēt differentias. ſecunde vero differentie comparatiōes tres nouas tenent. vna enim ſuperius adnumerata ē vīcitur auteꝫ a primis. iiii. nouis differētijs vna tm̄. ſpeciei v̓o tertia comparatio duas tm̄ habet differen tias nouas. duas quippe ſuperiꝰ enumeratas cogno ſcimus. ⁊ vincitur a quattuor primis duabus tantum differentijs nouis. proprij vero vnā tm̄ retinet nouā quoniam tres habet ſuperius numeratas: vinciturqꝫ a prima nouis tribus differentijs. quinti vero accidē tis comparationes quoniam nullam retinent nouam diſferentiam totis quattuor a primis generis traſcen duntur. Atqꝫ ad hunc modum ex. xx. differentijs ſecū dum numerum. x. ſecundum diſſimilitudinem contra huntur: vt tamen has ſecundum diſſimilitudineꝫ diſ ferentias non in quinario tantum numero: verum in ceteris notas habere poſſimus: talis dabitur regula que plenam differentiarum diſſimilitudinem in qua libet numeri pluralitate reperiat. Propoſitarum.n. numero rerum ſi vnum dempſeris: atqꝫ id quod dē pto vno relinquitur: in totam ſummam numeri mul tiplicaueris: dimidium eius quod ex multiplicatione factum eſt coequabit̉ ei pluralitati quam propoſitaꝝ rerum differentie continebant. Sūt ergo res qͣtuor a. b. c. d. his aufero vnum: ⁊ fiunt tres has igit̉ qua

Secunda editio in porphi.
r multiplico: fiūt. xii. hoꝝ ſi dimidiū teneo: ſex erūt xot erunt igit̉ differentie īter ſe rebus quattuor cō paratis. a. qbpe ad. b. ⁊. c. ⁊. d. tres retīet differētias. aurſus. b. ad. c. ⁊. d. duas. c. vero ad. d. vnam. Que iuncte ſenarium numerum complent. Atqꝫ hanc qui dem regulam ſimpliciter ac ſine demonſtratione nūc oediſſe ſufficiat. In predicamentorum vero expoſitio ne ratio quoqꝫ cur ita ſit explicabitur. Ommune ergo eſt differentie ⁊ ſpeciei equaliter participari. homine eniꝫ equa liter participant particulares homines. grationali differentia. Cōmune vero ē ⁊ ſemꝑ adeſſe his que eorum participant. ſemper.n. Socrates rationalis eſt. ⁊ ſemper homo eſt. Dictum eſt ſepius ea que ſubſtantiam formant nec remiſſione contrahi nec intenſione produci. vnicuiqꝫ id quod eſt vnum atqꝫ idem eſt. Quod ſi differentia ſpecierū ſubſtantiam monſtrat: ſpecies vero indiui duorum: equaliter vtreqꝫ ab intenſione ⁊ remiſſione ſeiuncte ſunt: quo ſit vt equaliter participentur. Oēs enim indiuidui mortales atqꝫ rationales ſunt homi nes. Nam ſi idem eſt eſſe homini quod eſt rationale eſſe: cum homines eque ſint homines: neceſſe eſt vt ſint equaliter rationales. Aliud quoqꝫ commune ha bet differentia cum ſpecie: quoniam ita differētie ſui participantia non relinquunt vt ſpecies. Semper enī Socrates rationalis eſt Socrates enim rationabili tate participat) ſemper homo eſt: quia ſcilicet huma nitate participat. vt igitur differentie ſui participan tia non relinquunt: ita ſpecies his que eam partici ſemper adiuncta eſt. Roprium autem eſt differentie quideꝫ ī eo ꝙ quale ſit predicari: ſpeciei vero ī eo ꝙ quid eſt. naꝫ ſi homo velut qualitas ac S cipiatur: non erit tamen ſimpliciter qua litas: ſed ſecundū id ꝙ generi aduenientes differē tie eam conſtituerunt. Amplius differentia quidē ſepe in pluribus ſpeciebus conſideratur: quemad modum quadrupedes in pluribus animalibꝰ ſpe cie differentibus: ſpecies vero in ſolis his que ſub yna ſpecie ſunt indiuiduis. Amplius differentia quidem prima eſt ab ea ſpecie que eſt ſecundum ipſam. ſimul enim ablatum rationale interimit ho minem: homo vero interemptus non aufert ratio nale. cum ſit deus. Amplius differentia quidē cō ponitur cum alia differentia rationale enim ⁊ mor tale compoſitum eſt in ſubſtantiam hominis. ſpēs vero ſpeciei non componitur. vt gignat alteraꝫ ſpe ciem. quedam enim equa cuidam aſino permiſcet̉ ad mulli generationem: equa enim ſimpliciter aſi nō nunꝙͣ conueniens perficeret mulum. ¶ Expoſitis communitatibus quantum ad inſtitutio nem pertinebat differentie ⁊ ſpeciei: earundem nunc diſſimilitudines colligit dicens: quoniam differūt ꝙ ſpecies in eo ꝙ quid ſit predicatur. Differentia auteꝫ in eo ꝙ quale ſit. Huic differentie poterat queſtio oc turrere nam ſi humanitas ipſa que ſpecies eſt: quali tas quedam eſt: cur dicatur ſpeciēs in eo ꝙ quid ſit p̄ dicari: cum propter quandam ſue nature proprietatē quedam qualitas eſſe videatur. Huic reſpondemus qula differentia ſolum qualitas eſt: humanitas vero
non ſolum eſt qualitas: ſedtantum qualitate perficit̉ Differentia enim ſuperueniens generi ſpeciem facit ergo genus quadam differentia ⁊ qualitate formatū eſt vt procederet in ſpeciem. ſpecies vero ipſa qualis quidem eſt ſecundum differentiam illius que eſt pu ra ac ſimplex qualitas: qua ſcilicet perficitur ⁊ confor matur. Qualitas vero ipſa pura ſimplexqꝫ nullo mo do eſt, ſed ex qualitatibus effecta ſubſtantia. itaqꝫ iu re differentia que pure ac ſimpliciter qualitas eſt in eo ꝙ quale eſt ſciſcitantibus reſpondetur ſpecies ve ro in eo ꝙ quid ſit iure reſpondetur: licet ipſa quoqꝫ quedam qualitas ſit non ſimplex: ſed alius qualitatis informata. Rurſus quoqꝫ differentia ipſa ē quia plu res ſub ſe ſpecies differentia continet. Species vero tantum indiuiduis preeſt. Rationalitas enim ⁊ ho minem claudit ⁊ deum: quadrupes equum bouem ⁊c. homo vero ſola indiuidua: atqꝫ in alijs ſpeciebus eadem ratio eſt. Iccirco enim diffinitiones quoqꝫ ſe cute ſunt: vt differentia vocaretur: quod de pluribus ſpecie differentibus ī eo ꝙ quale ſit predicetur. Spe cies vero ꝙ de pluribus numero differentibus in eo ꝙ quid ſit predicatur. Ideo etiam ſuperioris nature ſunt differentie: quoniam continentes ſunt ſpecierū. nam ſi quis auferat differentiam ſpeciem quoqꝫ ſu ſtulerit: vt ſi quis auferat rationabilitatem hominē deumqꝫ conſumpſerit: ſi quis vero hominem tollat: rationabilitas in ſpeciebus reliquis conſtituta eſt: igi tur differentie diſtant a ſpecie: qd̓ vna differētia plu res ſpecies continere ſub ſe poteſt: ſpecies vero nullo mnodo. Alia rurſus eſt differentia: quoniaꝫ ex pluribꝰ differentijs vna ſpecies iungitur. ex pluribꝰ vero ſpe ciebus nulla ſpeciei ſubſtantia copulatur. Iunctis enī differentijs mortali ac rationali factus eſt homo. Iū ctis vero ſpeciebus nulla vnquā ſpecies informatur. Quod ſi quis occurrat dicens: quoniā permixtus aſi no equus efficit mulum: non recte dixerit. Indiuidua enim indiuiduis iuncta: indiuidua rurſus alia fortaſ ſe perficient. Ipſe vero equus ſimpliciter.i. vniuerſa liter ⁊ aſinus vniuerſaliter neqꝫ permiſceri poſſunt neqꝫ aliquid ſi cogitatione miſceantur: efficiunt. Cō ſtat igitur differentias quidem plurimas ad vniꝰ ſpe ciei ſubſtantiam conuenire. Species vero in alterius ſpeciei naturam nullo modo poſſe congruere. Ifferentia vero ⁊ proprium commune ꝗ dem habent equaliter participari ab his que eorum participant: equaliter eniꝫ ra tionalia rationalia ſunt. ⁊ riſibilia ſunt ri ſibilia. ⁊ ſemper ⁊ omni adeſſe commune vtriqꝫ eſt ſi enim curtetur qui bipes eſt non ſubſtantia perit ſed ad id ad quod natum ē ſemper predicatur. nā ⁊ riſibile ad id quod natum ē ſemper dicitur. ſed non in eo ꝙ ſemper rideat. ¶ Nunc differentie proprijqꝫ communia continua ra tione proſequitur. Commune enim dicit eſſe proprio ac differentie: ꝙ equaliter participantur: eque enim omnes homines rationales ſunt: eque riſibiles. Illd̓ quia ſubſtantiam monſtrat: iſtud quia eſt equum ꝓ prie ſpeciei ⁊ ſubiectam ſpeciem non relinquit. Aliud etiam in his commune ſubiūgit. eqͣliter.n. differētia ſemper ſubiectis adeſt: vt propriū. Sēper enim oēs homines rationales ſunt: vt ſemꝑ quoqꝫ riſibiles. ſꝫ obici poterat non ſemꝑ eſſe bipedem homineꝫ. cū ſit bipes differentia: ſi vnius pedis perfectione curtet̉:

Secunda editio In porhpl̓.
quam tali modo ſoluimus queſtionē. Propria ⁊ diſ ferētie nō ī eo ꝙ ſemper habeāt̉: ſed in eo ꝙ ſemper naturaliter haberi poſſūt ſemꝑ dicūtur adeſſe ſubie ctis. Si.n. ꝗs curtetur pede: nihil attinet ad naturaꝫ ſicut nihil ad detrahendum ꝓpriū valet ſi hō non ri deat. Hec.n. nō in eo ꝙ adſint: ſꝫ eo ꝙ ꝑ naturā ad eſſe poſſint ſemꝑ adeſſe dicuntur. Ipſum enim ſemꝑ non actu eſſe dicimus: ſed natura. Nunqͣꝫ enim fieri poteſt: vt per nature ipſius ꝓprietatem non ſemper bipes ſit etiaꝫ ſi fieri poteſt vt pede curtetur: vel ēt ſi diminuto pede ſit natus. In his enim non ſpeciei at qꝫ ſubſtantie: ſed naſcenti indiuiduo derogatur. Proprium autem differentie ē. ꝙ hec quidem de pluribus ſpeciebus dicitur ſepe. vt rationale d̓ homine ⁊ de deo. proprium vero de vna ſola ſpe cie cuius ē proprium ⁊ differentia illis ē conſequēs quorum ē differentia. ſed nō conuertitur. propria vero conuerſim predicantur de his quoꝝ ſūt pro pria propter id ꝙ conuertuntur: ¶ Diſtat a proprio differentia quod diſſerentia pluri mas ſpecies claudit: ac de his omnibus predicat̉. pro prium vero vni tantū ſpeciei coniungit̉ atqꝫ equatur Ratiōale enī de hoīe atqꝫ de deo p̄dicat̉: quadrupes vero de equo ⁊ ceteris animalibꝰ. Riſibile vero vnā tantum ſpeciem continet: ideſt hominē. vnde fit vt differentia ſemper ſpeciem conſequatur: ſpecies ve ro diſſerentiam minime. Proprium vero ac ſpecies alternis ſe ſe vicibus equa predicatione comitantur. Sequi vero dicitur aliquid quotiens quōlibet rē priꝰ natura poſterius reliqua conuenit nuncupari: vt ſi di cam omnis homo rationabilis eſt: prius homo ē: po ſteriꝰ poſui differentiam. Sequitur ergo diſſerentia ſpeciem. At ſi conuertam nomina dicamqꝫ omne ra tionabile homo eſt propoſitio non tenet veritatem. Igitur ſpecies nulla ratione differentiam comitatur propriū v̓o ⁊ ſpēs qꝛ cōuerti poſſunt mutuo ſe ſequū tur. omnis homo riſibilis eſt: ⁊ omne riſibile hō ē. Ifferentie autem ⁊ accidenti cōmune q dem eſt de pluribus dici. cōmune v̓o ad ea que ſunt inſeparabilia accidentia ſem per ⁊ omnibus adeſſe. bipes enim ſemꝑ adeſt omnibus coruis ⁊ nigrum ſimiliter. ¶ Duo quidem differentie ⁊ accidentis cōmunia ſunt quorum vnum inſeparabilibus ⁊ ſeparabilibus acci dentibus cuꝫ differentia cōmune eſt. Ab altero v̓o ſe parabile accidens ſegregatur. Tantum vero inſepa rabile ſecundo commūi claudit̉. Eſt enī commū dif ferentie cum omnibus accidentibus de pluribus pre dicari. Nam ⁊ ſeparabilia ⁊ inſeparabilia accidentia ſicut differentia de pluribus ſpeciebus ⁊ indiuiduiſ p̄ dicāt̉: vt bipes de coruo atqꝫ cigno nuncupatur: ⁊ de his indiuiduis que ſub coruo ſunt. Item de eodē cor uo atqꝫ cigno album: ⁊ nigrum que ſunt inſeparabi lia accidentia predicantur. Ambulare enim vel ſtare: dormire ac vigilare de hiſdem dicimus: que ſunt ſe parabilia accidentia. Reliqua vero communitas ea tantum accidentia videtur includere que ſunt inſepa rabilia. Nam ſicut differentia ſemper ſubiectis ſpe ciebus adhereſcit: ita etiam inſeparabilia accidentia nunqͣꝫ videntur deſerere ſubiectum: vt enī bipes qd̓ eſt differentia nunqͣꝫ ſpeciem coruorum derelinquit ita nec nigrum qd̓ accidens inſeparabile eſt differen tia vero iccirco non relinquit ſubiectum: quoniā eius
ſubſtantiam cōplet ac perficit. Accidens v̓o huiuſmo di eſt quoniā nō poteſt ſeparari. neqꝫ enim poſſet eē accidēs inſeparabile: ſi ſubiectū aliquādo relīqueret. ¶ Differunt autem ꝙ differentia quidem cōtinet ⁊ non continetur. continet enim rationalitas homi nem ⁊ deum. ⁊ accidentia vero quodammodo con tinent. eo ꝙ in pluribus ſunt. quodammodo con tinentur eo ꝙ non vnius accidentis ſuſceptibilia ſunt ſubiecta. ſed plurimorum. ⁊ differentia quidē in intenſibilis ⁊ irremiſſibilis. accidentia vero mi nus ⁊ magis recipiunt. ⁊ impermixte ſunt quidem contrarie differentie. mixta vero contraria accidē tia. huiuſmodi quidem communiones ⁊ proprie tates differentie ⁊ ceterorum ſunt. Species vero quo quidem differat a genere ⁊ differentia. dictū eſt in eo ꝙ dicebamus quo genus differat a ceteriſ ⁊ quo differentia differt a ceteris. ¶ Poſt differentie ⁊ accidentis redditas cōmūitates nunc de eoꝝ differentijs tractat. Ac primuꝫ quidē ta le proponit. differentia quidem omnis ſpeciem conti net. Rationabilitas enim continet homineꝫ: quoniā plꝰ rationabilitas qͣꝫ ſpecies ideſt homo predicatur. ſupergreſſa enim ſubſtantiam hominis in deum vſ qꝫ diffunditur. Accidentia vero aliquando continent aliquando continentur. Continent quidem quia quod libet vnum accidens ſpeciebus adeſſe pluribus con ſueuit: vt albuꝫ cigno ⁊ lapidi. vt nigrū coruo ⁊ ethio pi atqꝫ hebeno. Continentur vero: quoniam plura ac cidentia vni accidūt ſpeciei: vt videatur illa ſpecie. plura accidentia continere: cum enim ethiopi accidit vt ſit niger: accidit vt ſit ſimus: vt criſpus: que cun cta accidentia ſunt ethiopis: Species quodammodo intra ſe plurima accidentia videtur īcludere. huic oc curri poteſt: quoniam differētie quoqꝫ aliquo modo continentur: aliquo modo continēt: vt rationabilitas continet hominem. plus enim qͣꝫ de homine predica tur. Continetur quoqꝫ ab homine: quoniam non ſolū hanc differentiam homo continet verum etiam mor tale. Reſpondebimus contra. hoc oīa quecunqꝫ ſub ſtantialiter de pluribus predicantur: ab his de quibꝰ dicuntur non poterunt contineri. quo ſit vt differen tie quidem non contineantur a ſpecie: ⁊ ſi ſint plure: differentie que ſpeciem forment. Accidentia vero cō tinentur: quoniam accidentia ſpeciei ſubſtantiaꝫ nul la predicatione conſtituunt. nam nec proprie vniuer ſalia dicuntur accidentia: cum de ſpeciebus pluribus dicuntur. Differentie vero maxime ⁊ proprie dicunt̉ vniuerſalia. Que enim quorumlibet vniuerſalia ſūt: ea neceſſe eſt eorum quorum ſunt vniuerſalia: etiam ſubſtantiam continere: quo ſit quia differentie ſub ſtantiam monſtrant intenſione ac remiſſione careāt: vna enim queqꝫ ſubſtantia neqꝫ contrahi neqꝫ remit ti poteſt. At vero accidentia quoniam nullam conſti tutionem ſubſtantie profitentur: intenſione creſcunt ⁊ remiſſione decreſcunt. Illa quoqꝫ eorum eſt diffe rētia: ꝙ differentie contrarie permiſceri vt ex ſe fiat aliquod: nō queūt. Accidētia vero cōtrarie: ⁊ quedaꝫ medietas ex alterutra cōtrarietate cōiūgūtur. Ex ra tionabili enim ⁊ irrationabili nihil vnum iungi pōt. Ex albo v̓o ⁊ nigro ſit aliꝗs mediꝰ color. expoſitis igi tur diſtātijs differentie ad cetera reſtat de ſpē dice re: cuiꝰ ꝗdē differētias ad genus ante collegimus: cū generis ad ſpēs differētias dicebamus: eiuſdēqꝫ ēt

Secunda editio in porphi.
peciei diſtantias ad differentiam diximus: cuꝫ diffe rentie ad ſpeciem diſſimilitudines monſtrabamus. geitat igitur ſpeciem proprio ⁊ accidenti cum com mnunione cōiungere tum differentijs ſegregare. ¶ Peciei vero ⁊ proprii cōmue eſt quidē ¶de ſe inuicem predicari: nam homo etiaꝫ Allriſibile eſt: riſibile homo eſt. riſibile vero Ꝙ auoniam ſecundum id quod natuꝫ eſt ri dere accipitur. ſepe iam dictum eſt: equaliter eniꝫ ſunt ſpecies his que eorū participāt. ⁊ propria quo rum ſunt propria. ¶ Cōmuue inquit habent proprium atqꝫ ſpecies ad ſe jpſa predicationes habere cōuerſas. Nam ſicut ſpēs de proprio: ita proprium de ſpecie predicatur: nam vt eſt homo riſibilis: ita riſibile homo eſt. Idque iā ſu perius dictum eſſe cōmemorat: cuius communitatis rationem ſubdit eam.ſ. qͣ equaliter ſpēs īdiuiduiſ par ticipant̉ ſicut eadē ꝓpria his quoꝝ ſunt ꝓpria. q̄ ra tio nō videt̉ ad cōuerſione predicationis accomoda ta: ſed potius ad illam aliam ſimilitudinē: qꝛ ſicut ſpe cies equaliter ab indiuiduis participantur: ita etiam ypria. eque enī Socrates ⁊ Plato homines ſunt: ſi cut etiam riſibiles. Itaqꝫ aliam cōmunionem debe mus accipere illud quod eſt additum. equaliter enim ſunt ſpecies his que eoꝝ participant: ⁊ propria quoꝝ ſunt propria. An magis intelligēdū hoc modo dictuꝫ tanqͣꝫ ſi diceret equalia ſunt ſpecies ⁊ propria. naꝫ qꝛ ſpecies eorum ſunt ſpecies que ſpeciebus ipſis parti cipant: ⁊ propria eorum propria que propriis partici pāt. propriū atqꝫ ſpecies equaliter vtriſqꝫ ſūt.i. neqꝫ ſpecies ſuꝑuadit ea que ſpecie participāt: nec ꝓpria ſuperuadūt ea que proprijs participant. Cumqꝫ pro pria ſpecierum ſint propria. ſpecies ac propria equalia eſſe neceſſe eſt atqꝫ inuicem predicari. Iffert autem ſpecies a proprio. quoniam ſpecies quidē poteſt ⁊ alijs eſſe genus. ꝓ prium vero aliarum ſpecierum eſſe īpoſ A ſibile eſt. ⁊ ſpecies quidem ante ſubſiſtit ꝙͣ proprium. proprium vero poſt ſit in ſpecie. opꝫ enim ante hominē eſſe: vt ſit riſibile. Amplius ſpe cies quidem ſemper actu adeſt ſubiecto. propriuꝫ vero aliquādo actu: poteſtate vero ſemper. homo enim ſemper actu eſt ſocrates: non vero ſemper ri det. quāuis ſit natura ſemper riſibilis. Amplius quoꝝ termini differentes ſunt ⁊ ipſa ſunt differen tia: eſt autem ſpeciei eſſe ſemper ſub genere. ⁊ de pluribus differentibus numero in eo ꝙ quid ſit p̄ dicari. ⁊ cetera huiuſmodi: proprij vero eſt ſoli ⁊ ꝯī ⁊ ſemper adeſſe. ¶ Primā proprij ⁊ ſpeciei differentiam dicit: quoniaꝫ ſpecies poteſt aliquando in alias ſpecies deriuari.i. poteſt eſſe genus: vt animal cum ſit ſpecies animati poteſt eſſe genus hominis: ſed nūc nō de his ſpēbus ſoquitur que ſunt ſpecialiſſime: atqꝫ hunc confundere videt̉ errorē: ꝙ cū de his ſpeciebus dicere ꝓpoſuerit que eſſent vltime: nunc de his q̄ ſunt ſubalterne: ⁊ ſe pe locū generis obtineāt diſſerit. ꝓpria v̓o nullo mō genera eſſe poſſunt: quoniā ſpecialiſſimis adequant̉ Que quoniam genera eſſe nequeunt nec propria que ſunt ſibi equalia eſſe ꝑmituntur. Rurſus ſpecies ſem per ante ſubſiſtit qͣꝫ propriū. niſi enim ſit homo: riſi pue eſſe non poterit: ⁊ cum iſta ſimul ſint: tamē ſubſtantie cogitatio precedit proprij rationem. Oē enī ꝓ priū in accidentis genere collocatur. Eo enī differt ab accidenti: quia circa omnē ſolam quālibet vnam ſpeciem vim ꝓprie predicationis continet. Qd̓ ſi prio res ſunt ſubſtantie qͣꝫ accidentia: ſpecies vero ſubſtā tia ē. Propriū vero accidēs: nō eſt dubiū quin prior ſit ſpecies: ꝓpriū vero poſterius. Diſcernūt̉ etiā prio ris actu poteſtatiſqꝫ natura. Species enī actu ſemꝑ ī diuiduis adeſt. Propria vero aliquotiens actu: pote ſtate autem ſemꝑ. Socrates enī ⁊ plato actu ſunt ho mines: non vero ſemper actu rident: ſed riſibiles eſſe dicuntur: tamētſi nō rideāt: ridere tamē poterūt. Na tura itaqꝫ ſpecies ⁊ propriū ſemꝑ ſubiectis adeſt: ſed actu ſpecies. Proprium v̓o non ſemꝑ actu vt dictuꝫ eſt. At rurſus quoniā diffinitio ſubſtantiā monſtrat: eoꝝ quoꝝ diuerſe ſunt diffinitiones: diuerſe ſunt ſub ſtantie. Eſt aūt ſpeciei diffinitio ſub genere eſſe: ⁊ de pluribus numero differentibus in eo ꝙ quid ſit p̄di cari: quā ſuperius expoſitam frequenter nunc iterare opus non ē Propriū v̓o non ita diffinitur. Propriū eſt qd̓ vni ⁊ omni ⁊ ſemꝑ ſpeciei adeſt: quoꝝ diffini tiones diuerſe ſunt: non eſt dubium ſpeciem ac pro prium ſecundū nature ſue terminos diſcrepare. Peciei vero ⁊ accidentis commū qui deꝫ eſt de pluribus predicarij. rare vero alie ſūt cōmūitates ꝓpterea qm̄ ꝙͣpluri mum diſtant a ſe accidens. ⁊ id cui accidit. ¶ Speciei ⁊ accidentis ſimilitudinē cōmunem dicit d̓ pluribus predicari: de pluribus enim dicitur ſpecies ſicut ⁊ accidens. Raras vero dicit alias eſſe eoruꝫ cō muniones. iccirco quoniam longe diuerſum eſt id qd̓ accidit. ⁊ cui accidit. Cui enim accidit ſubiectum ē at qꝫ ſuppoſitum. Quod vero accidit extrarie ē atqꝫ ad uenientis nature. Itē quod ſupponitur ſubſtantia eſt quod vero velut accidens predicatur: extrīſecus vēit Que omnia multā eius quod eſt ſubiectū ⁊ eius qd̓ eſt accidens differentiam faciunt. tamen inueniri ēt alie poſſunt ſpeciei ⁊ accidentis inſeparabilis cōmu nitates: vt ſemper ſubiectis adeſſe: eque enim homo ſingulis hominibus ſemper adeſt: ⁊ inſeparabilia ac cidentia ſingulis indiuiduis preſto ſunt: ⁊ ꝙ ſpecies de his que indiuidua continent: eque de pluribus vt accidētia indiuiduis predicāt̉. Nā homo de Socrate Platōne: Nigrum vero atqꝫ album de pluribus cor uis ⁊ cignis quibus accidens eſt nuncupatur. Ropria vero vtriuſqꝫ ſunt ſpeciei in eo quod quid eſt predicari de his quorum A All eſt ſpecies. accidentis auteꝫ in eo ꝙ qua MIe quiddam eſt vel quomodo ſe habens ⁊ proprium eſt vnamquāqꝫ ſubſtantiam: vna qui dem ſpecie participari. pluribus autem accidenti bus ⁊ ſeparabilibus ⁊ inſeparabilibus. Et ſpecieſ quidem ante ſubintelligi poteſt ꝙͣ accidentia. vel ſi ſint inſeparabilia. oportet enim ante eſſe ſubie ctum. vt illi aliquid accidat. accidētia v̓o poſterio ris generis ſunt ⁊ aduentitie nature. ⁊ ſpeciei qui dem participatio equaliter eſt. accidentis vero vel ſi inſeparabile ſit non equaliter. ethiops enim alio ethiope habebit colorem. vel intenſum vel remiſ ſum ſecundum nigredinem. Reſtat igitur de pro prio ⁊ accidenti dicere. quo enim proprium a ſpe cie ⁊ differentia ⁊ genere differt. dictum eſt.

Secunda editio In porphi.
¶ Qd̓ nunc propriū ſpeciei ⁊ accidentis ſe exequi poli cetur: tale propriū intelligendū eſt ꝙ vt ſuperius di ctum eſt ad comparationē dicitur differentie: Spēs vero in eo ꝙ quid eſt predicatur: accidens vero ī eo ꝙ quale. quā differentia non ab accidentibus ſolum ſpecies diſcernitur: verū etiā a differētijs ⁊ proprijs nec ſolū ſpecies ab eiſdem verum etiam genus. prete rea ꝙ ſpecies in eo ꝙ quid eſt predicatur: accidēs v̓o in eo ꝙ quō ſe habeat: id quoqꝫ cōe eſt cū genere. ge nꝰ quoqꝫ ab accidēti ī eo ꝙ ꝗd eſt ⁊ qūo ſe habeat p̄ dicatione diuidit̉. Itē vnāquāqꝫ ſubſtātiā vna vide tur ſpēs cōtinere: vt ſocratē homo. atqꝫ ideo Socra ti vna tm̄ propinqua eſt ſpēs hominis. Rurſus īdiui duo equo vna ſpēs equi eſt proxima. Itēqꝫ in ceteris vnicuiqꝫ enī ſb̓e vna ſpēs p̄eſt: at v̓o vnicuiqꝫ ſub̓e n̄ vnū accidēs iūgitur. vnicuiqꝫ enī ſb̓e plura ſꝑ acci dētia ſuꝑueniunt: vt ſocrati ꝙ caluꝰ: ꝙ ſimꝰ: ꝙ glau cus: qd̓ ꝓpenſo ventre. ⁊ in alijs quidē ſubſtātijs de numero accidentiū idē conuenit dicere. Dehinc ſem per an̄ accidētia ſpēs intelligūt̉: niſi enī ſit homo cui accidit aliquid accidens eſſe non poterit: ⁊ niſi ſit que libet ſubſtantia cui accidens poſſit adiungi: accidens non erit. Omnis autē ſubſtantia propria ſpecie conti net̉. recte igitur prius ſpecies: accidētia vero poſteriꝰ intelligūt̉. Poſterioris enim ſunt(vt ait) generis ⁊ aduenticie nature. Nam que ſubſtātiā non informāt recte aduenticie nature eſſe dicunt̉ ⁊ poſterioris ge neris. His enim ſubſtantijs ſunt: que ante differētiiſ informate ſunt rurſus quoniam ſpecies ſubſtantiam monſtrat: ſubſtantia vero(vt dictum eſt) intenſione ac remiſſione caret: ſpeciei participatio intenſionem remiſſionēqꝫ non ſuſcipit. Accidēs vero vel ſi inſeꝑa rabile ſit poteſt intenſionis remiſſioniſqꝫ cremento ⁊ decremēto variari. vt ipſū īſeparabile accidēs quod ethiopibus īeſt.ſ. nigredo. Poteſt enī ꝗbuſdā talis adeſſe vt ſit fuſcis proxima: alijs v̓o talis: vt ſit niger rima. Reſtat nunc ꝓprij cōmuniones ac differentias perſequi. Sed ꝙ proprium differat a genere vel ſpe cie vel differētia ſuperiꝰ demonſtratū eſt: cū quid ge nus vel ſpēs vel differētia a ꝓprio diſtaret oſtendi mꝰ. Nūc reliqͣ ad cōmunitatē vel differētiā cōſidera tio ē: q̄ ꝓpriū accidētibꝰ aut iungat aut ſegreget. Omnune autē proprii ⁊ accidētis inſe I parabilis eſt. ꝙ preter ea nūqͣ conſiſtant . ea in quibus conſiderantur. quemadmo dum enim preter riſibile non ſubſiſtit hō ita nec preter nigredinē ſubſiſtit ethiops. ⁊ quēad modum ſemper ⁊ omni adeſt proprium. ſic inſepa rabile accidens. ¶ Quoniam proprium: ſemꝑ adeſt ſpeciebus: nec eas vllo modo relinquit: quoniamqꝫ inſeparabile accidēs a ſubiecto non poteſt ſegregari: hoc illis inter ſe vide tur eſſe cōe. ꝙ ea in quibus inſunt preter propria vel inſeparabilia accidentia eſſe non poſſunt. Inſeparabi lia vero accidentia comparat proprio: quoniā vt ī ſpe cie dictum eſt rariſſime ſunt ſpeciei atqꝫ accidentis ſimilitudines. Quocirca multo magis proprij atqꝫ ac cidentis cōmunitates difficile reperiuntur. Accidens enī in contrariū diuidi ſolet in inſeparabile accidens atqꝫ ſeparabile. que vero ſub genere in contrariū di uidūt̉: ea nullo alio niſi tantū generis predicatōe par ticipant. Qd̓ ſi proprium inſeparabile quoddam acci dēs eſt: a ſeparabili accidēti plurimū differt: atqꝫ iō nullas proprij ⁊ ſeparabilis accidentis ſimilitudines
querit. Sed quoniam ipſum certis quibuſdam cauſis ab infeparabilibus accidentibus difrert: horum ⁊ cō munitates inueniri poſſunt ⁊ inter ſe differentie: qua rum vna quidem ea eſt quā ſuperius expoſuimus. ſe cunda vero quoniam ſicut proprium ſemper ⁊ omni ſpeciei adeſt. ita etiam inſeparabile accidens. Nam ſi cut riſibile omni homini ⁊ ſemper adeſt: ita etiam ni gredo omni coruo ⁊ ſemper adiuncta eſt. ¶ Differt autem quoniam proprium vni ſoli ſpe ciei adeſt quemadmodum riſibile homini. inſeꝑa rabile vero accidens. vt nigrum non ſolum ethio pi. ſed etiam coruo adeſt ⁊ carboni ⁊ ebeno ⁊ qui buſdam alijs. quare proprium conuerſim de eo cu ius eſt proprium predicatur ⁊ equaliter. inſepa rabile vero accidens conuerſim non predicatur. ⁊ propriorum quidem equalis eſt participatio. acci dentium vero hec quidem magis. illa vero minus Sunt quidem ⁊ alie communitates vel proprieta tes eorum que dicta ſunt. ſed ſufficiunt quidē hec ad diſcretionem eorum que dicta ſunt communi tatis traditionem. ¶ Proprij atqꝫ accidētis prima quidem differentia ē quoniā propriū ſemper de vna tm̄ ſpecie dicit̉: acci dens vero minime: ſed eius predicatio ī plurimas di uerſi generis ſubſtantias ſpecieſqꝫ diffundit̉. riſibile enim de nullo alio niſi de homine predicatur. Nigrū vero quod eſt inſeparabile quibuſdā accidēs: tā cor uo qͣꝫ ethiopi que diuerſa ſūt ſpecie: coruo vero atqꝫ ebeno que differūt generibus nō tm̄ ſpecie preſto ē. quo ſit vt proprijs quidē conuerſio equa ſeruet̉. in ac cidentibus vero minime. Quoniam enim propria in ſingulis eſſe ſuum habent: atqꝫ omnes continent ſpe cies: conuerſo ordine predicantur. Nam quod riſibile eſt homo eſt: ⁊ quod homo riſibile. nigrum vero non ita: ſed ipſum quidem de his predicari poteſt quibus ineſt. Illa vero ad huius predicationem conuerti re trahiqꝫ non poſſunt. nigrum eniꝫ de carbone de ebe no homine coruo predicatur: hec vero de nigro mini me. Nam que plurima continent de his que continēt predicari poſſunt: ea vero que continentur de ſeſe cō tinentibus nullo modo predicantur. Rurſus propriuꝫ quidem equaliter participatur: accidens remiſſioni bus atqꝫ intenſionibus permutat̉. omnis eniꝫ homo eque rifibilis eſt. Ethiops vero non equaliter niger ē ſed(vt dictum eſt) aliquis quidem paulominꝰ niger Alius vero teterrimus inuenitur. ⁊ de proprij quidē atqꝫ accidentis differentijs ſatis dictum eſt: Reſta bat vero accidentis ad cetera cōmunitates proprie tateſqꝫ explicare: ſed iam ſuperius annumerate ſunt cum generis ⁊ differentie: ſpeciei proprij: ⁊ accidētis ſimilitudines ac differentias aſſignauimus. fortaſſe autem his inſtitutis animus ſollertior factus alias p̄ ter eas: quas nunc diximus: cōmunitates vel differē tias quinqꝫ rerum que ſuperius ſunt poſite reperiet. Sed ad diſcretionem atqꝫ eorum ſimilitudines com parandas ea fere que ſunt dicta ſufficiunt. Nos etiaꝫ quoniam promiſſi operis portum tenemus: atqꝫ huiꝰ libri ſeriem primo quidem a rhetore victorino: poſt vero a nobis latina oratione conuerſam gemina ex poſitione patefecimus. hic terminum longo ſtatui mus operi continenti. v. rerum diſputationem ⁊ ad predicamenta ſeruanti. Finis.

Prima editio in predicamenta
¶ AnictiMāilij Seuerini Boetij viri clariſtimi editio prima in Eategorias Ariſto. Xpeditis his que ad p̄ dicamenta Ariſtotelis Porphyrij inſtitutiōe digeſta ſunt: hoſ quoqꝫ commentarios in predi camenta preſcribēs me diocris ſtili ſeriem per ſecutus: nihil de altioꝝ queſtionum tractatio me permiſcui: ſed diluci M dandi moderatione ſer uata nec angere lecto A reꝫ breuitate volui: nec L K dilatatione confundere. Quare prius breuiter huius operis aperienda videtur intentio: que eſt huiuſmo di. Rebus preiacentibꝰ: ⁊ in propria principaliter na ture conſtitutione manentibus: humanum ſolum ge nus extitit: qd̓ rebꝰ nomina poſſet īponere. Unde ſa ctum eſt: vt ſingulatim omnia proſecutus hominis animus ſingulis vocabula rebus aptaret. Et hoc qui dem verbi gratia. corpus homineꝫ vocauit: illud v̓o lapidem: aliud lignum: aliud v̓o colorem. Et rurſus quicumqꝫ ex ſe alium genuiſſet: patris vocabulo nun cupauit: Menſuram quoqꝫ magnitudinis proprii for ma nominis terminauit: vt diceret bipedale eſſe: aut tripedale: et in alijs eodem modo. Ergo omnibus no minibus ordinatis ad ipſorum rurſus vocabulorum proprietates figuraſqꝫ reuerſus eſt: ⁊ huiuſmodi vo cabuli formam que inflecti caſibus poſſit. nomē voca : q̄ v̓o tēporibꝰ diſtribui verbū. Prima igitur illa t nominum poſitio. per quā vel intellectui ſubiecta vel ſenſibus deſignarent. Secunda conſideratio: qua ſingulas nominuꝫ proprietates figuraſqꝫ perſpicerēt ita vt primum nomen ſit ipſuꝫ rei vocabulū. Ut v̓bi gratia: cum quelibet res homo dicatur. Quod auteꝫ ipſum vocabulum ideſt homo nomen vocatur: nō ad ſignificationem noīs ipſius refertur. ſꝫ ad figuraꝫ: id circo quod poſſit caſibꝰ inflecti. Ergo prima poſitio nominis ſcd̓m ſignificationem vocabuli facta eſt. Se cunda v̓o ſcd̓m figuram. ⁊ eſt prima poſitio: vt nomi na rebus imponerentur: Secunda v̓o vt alijs nomi nibus ipſa nomina deſignarentur. Nam cū homo vo cabuluꝫ ſit ſubiecte ſubſtantie: id quod dicitur homo nomen eſt hominis. id eſt ipſius nominis appellatio ē Dicimus enim quale vocabulum eſt homo: ⁊ proprie reſpondetur. nomen. In hoc igitur opere hec inten tio eſt: de primis rerum nominibus: ⁊ de vocibꝰ res ſignificantibus diſputare: non in eo ꝙ ſcd̓m aliquam proprietatem figuramqꝫ formantur: ſed in eo quod ſi gnificantes ſunt. Nam cum vel de ſubſtantia vel fa cere vel pati dicitur. non ita tractatur: quaſi vnuꝫ eo rum caſibus inflecti poſſit. Aliud temporibus permu tari: ſed quaſi aut hominem aut equū: aut indiuiduū aliquod: aut ſpeciem genuſue ſignificet. Eſt igitur hulus operis intentio de vocibus res ſignificātibus in eo quod ſignificantes ſunt pertractare. Hec qui uem eſt tempori introductionis ⁊ ſimplicis expoſitio ſſis apta ſententia: quam nos nūc Porphyrium ſe quentes: quod videbatur expeditior eſſe planiorqꝫ di geſſimus. Eſt vero in mente de tribus olim queſtioni bus diſputare: quarū vna eſt quid predicamentorum velit intentio. Ibiqꝫ numeratis diuerſorum ſententiis. docebimus cui nr̄um quoqꝫ accedat arbitriū: qd̓ nemo huic in preſentiarum ſententie repugnare mi retur: cum videat quanto illa ſit altior. Porphyrii: cuius non nimium ingredientium mentes capaces eſ ſe potuiſſent: ad quoſ mediocriter imbuendos iſta cō ſcripſimus. Afficiendi ergo: ⁊ quodāmodo diſponen di mediocri expoſitione ſunt in ipſis quaſi diſcipline huius foribus quos ad hanc paramus ſcientiam ad mittere: Hanc igitur cām mutate ſententie vtriuſqꝫ operis lector agnoſcat: quod illic ad ſcientiam pytha goricam perſectamqꝫ doctrinam: hic ad ſimplices in troducendoꝝ motus expoſitionis ſit accomodata ſen tentia. Sed nunc ad propoſitum reuertamur ſitqꝫ in preſēs predicamentorum intentio: que ſuperius eſt comprehenſa: ideſt de primis vocibus ſignificantibꝰ prima reruꝫ genera: in eo quod ſignificantes ſunt diſ putare: ⁊ quoniam res infinite ſunt: infinitas quoqꝫ voces que ſignificent eas eſſe neceſſe eſt. Sed infini torum nulla cognitio eſt infinita: namqꝫ animo com lla prehendi nequeūt. Quod autem ratione mentis cir cumdari non poteſt nullius ſcientie fine concluditur. quare infinitorum ſcientia nulla eſt. Sed hic Ariſto teles non de infinitis rerum ſignificationibus tractat ſed decem predicamenta conſtituens ad que ipſa infi nita multitudo ſignificantium vocum referri debeat terminauit. Uerbi gratia: cum dico homo: lignuꝫ: la pis: equus: animal: plumbū: ſtagnuꝫ: argentū: aurū: hec ⁊ alia huiuſmodi que nimirum infinita ſunt: hec omnia ad vnum ſubſtantie vocabulū deducūtur. hec nāqꝫ ⁊ ſi qua ſunt alia que certe ſunt infinita vocabu la: vnum ſubſtantie nomen includit. Rurſus cum di co bipedale: tripedale: ſex: quattuor: decem: lineā ſuꝑ ficiem ſoliditatem: ⁊ quecūqꝫ alia ex eodem ſunt ge nere infinita: vno quantitatis nomine continētur: vt hec omnia ſub quantitate ponantur: Rurſus cum di co albū: vel ſcientiam: vel bonum: vel maluꝫ: vel alia huiuſmodi: queqꝫ in hoc genere quoqꝫ infinita ſunt: vnum tamen nomen concludēs oīa qualitatis occui rit: ⁊ de alijs quoqꝫ ſimiliter. Rerū ergo diuerſarū indeterminatam infinitāqꝫ multitudinem: deceꝫ pre dicamentorū pauciſſima numeroſitate concluſit: vt qͣ infinita ſub ſcientiā cadere non poterant: decē gene ribus propriis diffinita ſcientia comprehenſione clau dantur. Ergo decem predicamenta que dicimus: infi nitarū in vocibus ſignificationū genera ſunt. Sꝫ qm̄ oīs vocū ſignificatio de rebꝰ eſt: que voce ſignificant̉ in eo quod ſignificantes ſunt: genera rerū neceſſario ſignificabunt. Ut igit̉ concludenda ſit intentio. dicē dū eſt in hoc libro de primis vocibꝰ prima rerum ge nera ſignificantibꝰ in eo quod ſignificātes ſunt: diſpo ſitū eſſe tractatū. ¶ Sed qm̄ de intentione dictū eſt: breuiter huius operis vtilitas explananda eſt. Nā cū res infinite infinitis quoqꝫ vocibus ſignificarētur: ⁊ (vt dictum eſt) ſub ſcientia venire non poſſent: hac definitione: qua decem predicamentoꝝ diuiſio facta eſt cunctarum rerum ⁊ vocum ſignificantiuꝫ acquiri mus diſciplinam Hic eſt quod ad logicam tendenti bus primus hic legēdus liber occurrit. Idcirco quod cū omnis logica ſillogiſmoꝝ ratione ſit conſtituta ſil logiſmi v̓o ꝓpoſitionibus coniungantur. ꝓpoſitiōes vero ſermōībus cōſtent. Prima eſt vtilitas. quid ꝗſ qꝫ ſermo ſignificet propria ſcientie diffinitiōe cogno ſcere. Hec quoqꝫ nobis de decem predicamentis in ſpectio: ⁊ in phyſica Ariſtotelis doctrina: ⁊ in moral̓ philoſophie cognitione perutilis eſt: quod per ſingu

Frima editio In predicamenta
la currentibus magis liquebit. ¶ Quocirca de ordīe quoqꝫ huius libri eadem ratio eſt Nam quoniaꝫ res ſimplices compoſitis priores ſunt: que enim compoſi ta ſunt: ex ſimplicibus componuntur. Hic quoniā de ſimplicibus vocibus res ſignificantibus diſputantur ſcd̓m ipſius ſimplicitatis principaleꝫ naturam: primꝰ hic Ariſtotelis inchoantibus liber addiſcitur. Nec il lud ſe re dubium eſt: ad quam parteꝫ philoſophie hu ius libri ducatur intentio. Idcirco quoniam quideꝫ ꝙ de ſignificantibus vocibus tradit. de rebus quoqꝫ eſt aliquatenus tractaturus. Res etenim ⁊ rerum ſigni ficatio iuncta eſt: ſed principaliter erit illa diſputatio que de ſermonibus eſt. Scd̓o v̓o loco illa que de reꝫ ratione formatur. Quare quoniam omnis ars logica de oratione eſt: ⁊ in hoc opere de vocibus principali ter pertractatur. Quamqͣꝫ eniꝫ ſit huius libri relatio ad ceteras quoqꝫ philoſophie parteſ: principaliter tn̄ refertur ad logicam: de cuius quodāmodo ſimplicibꝰ elementis. id eſt de ſermonibus in eo principaliter diſ pſit. ¶ Erit alia quoqꝫ fortaſſe queſtio: cur cū hic ora putatur. ¶ Ariſtotelis vero neqꝫ vllius alterius liber eſt idcirco quod in omni philoſophia ſibi ipſe de huiꝰ 7ᵐº menias libro in duas tantū partes diuiſioneꝫ fecit. in operis diſputatione cōſentit: ⁊ breuitas ipſa atqꝫ ſub tilitas ab Ariſtotele non diſcrepat. Alioquin interru ptum imperfectumqꝫ opus edidiſſe videretur qui de bus tractat. quare non eſt ſibi ipſi cōtrarius. In peri ſyllogiſmis ſcriberet: ſi aut de propoſitionibus preter 4ᵐ hermenias enī libro de nomīe ⁊ verbo conſiderat: q̄ͣ miſſiſſet aut de primis vocibus tractatū quibꝰ ip̄e ꝓ ſcd̓m figuram quandam vocabuli ſunt: quod illud in poſitiones cōtinentur omitteret. Quāqͣꝫ extet alter. flecti caſibꝰ poteſt illud variari per tempora hic vero Ariſtotelis liber de eiſdem diſputanſ eadē fere cōti ᵐ non ſcd̓m has figuras: ſed in eo quod voces ſignificā nens: cū ſit oratione diuerſus. Sed hic ꝓprietatis li tes ſunt diſputatur: quare diuerſam in diuerſis reb ber calculum cepit: Architas autem duos compoſuit atqꝫ tractatibus faciendo diuiſionem nulla contrarie libros. quos κάόόλούλόγοῦσ inſcripſit: quoꝝ in prīo hec decem predicamenta diſpoſuit. Unde po ſteriores quidā non eſſe Ariſtotelem huiꝰ diuiſionis inuentoreꝫ ſuſpicati ſunt quod Pithagoricus vir ea dem conſcripſiſſet. in qua ſententia. Iamblicus philo ſophus eſt non ignobilis: cui non cōſentit Themiſtiꝰ neqꝫ concedit eum fuiſſe. Architē qui pitagoricus ta rentinuſqꝫ eſſet: quiqꝫ cum platōne aliquantulū vixiſ ſet: ſed peripateticū aliquem architem: qui nouo ope ri auctoritateꝫ vetuſtate nominis concederet: ſed de his alias. ¶ Reſtat inſcriptio que varia fuit. Inſcri pſere namqꝫ alij de rebus: alij de generibus rerum: quos eadem ſimiliſqꝫ culpa confudit. Namqꝫ(vt do cuimus) non de rerum generibus: neqꝫ de rebus: de ſermonibus rerum genera ſignificantibus in hoc tur: quibus poſitis facilior de ſequentibus poſſit eſſe opere tractatus habetur. hoc v̓o Ariſtoteles ipſe de clarat cum dicit. Eorum que ſcd̓m nullam complexio nem dicuntur: ſingulum aut ſubſtantiam ſignificat: aut quantitatem. Quod ſi de rebus diuiſionem face ret non dixiſſet ſignificat: res enim ſignificatur: non ipſa ſignificat. Illud quoqꝫ maximo argumento eſt. Ariſtotelem non de rebus: ſed de ſermonibus res ſi gnificantibus ſpeculari. quod ait. ſingulum igitur eo rum que dicta ſunt. ipſum quidem ſcd̓m ſe in nulla af firmatione dicitur. horum autem ad ſe inuicem com plexione affirmatio fit. Res enim ſi iungantur: affir mationem nullo modo perficiunt. affirmatio namqꝫ in oratione eſt. ¶ Quocirca ſi predicamenta iūcta fa ciunt affirmationeꝫ: affirmatio vero non niſi in ora tione eſt: que autem inngūtur: vt affirmatio fiat hec ſunt rerum ſignificantes voces: predicamentorū tra ctatus non de rebus ſed de vocibus eſt: male igit̉ vel de rebus vel de rerum generibus inſcripſerunt. An notant alij hunc librum legendum ante topica: quod nimis abſurdum eſt. Cur enim non magis ante phy
ſicam: quaſi vero minor huius ſit libri vſus in phy ſicis: cum primi reſolutorii ante topica prelegantur: ⁊ ante primos reſolutorios. Perihermenias liber ad cognitionem veniat inchoantis. cur non magis hunc libruꝫ vel ante perihermenias: vel ante reſolutorios inſcripſerunt. Quare repudiāda eſt inſcriptiōis iſti quoqꝫ iſta ſententia. Dicendumqꝫ eſt: quoniā reruꝫ prima decem genera ſunt: neceſſe fuit decem quoqꝫ eſſe ſimplices voces: que de ſubiectis rebus diceren tur. Omne enim quod ſignificat de illa re dicitur quā ſignificat: inſcribendus liber eſt de decem predicamē tis. ¶ Sed forte quis dicat: ſi de ſignificantibus rerū vocibꝰ ipſa diſputatio eſt: cur de ipſis diſputat rebꝰ Cui dicendum eſt: quoniam res ſemper cum propria ſignificatione coniuncte ſunt: ⁊ quicquid in res venit hoc idem in rerum vocabulis inuenitur: quare recte de vocabulis: diſputans proprietatem ſignificantium vocuꝫ de his que ſignificabantur: ideſt de rebus aſſū tionem in decem predicamenta ſit partitꝰ ī periher verbū videlicet. ⁊ in nomen. Sed hoc intereſt qd̓ illic figuras vocabuloꝝ diuidit: in hoc de ſignificationi tate notabitur: neqꝫ nūc orationē: diuidit ſed ad mul titudinem generū nomina ipſa diſpartit. nam quo niam decem rerum genera ſunt: non ſecundū oratio nē ſꝫ ẜm rerū ſignificationem in decem predicamer ta voces diuidit: deqꝫ his tractat. Atqꝫ ideo neceſſ fuit quodammodo diſputationem de rebꝰ quoqꝫ mi ſceri: ita(vt dictum eſt) vt non aliter niſi ex rebus ꝓ prietates in ſermonibꝰ apparerent. atqꝫ ita non de rebus proprie ſed de predicamentis: ideſt de ipſis re rum ſignificatiuis vocibus in eo quod ſignificantes ſunt ſeriem diſputationis orditur. Cur autem ſi de dicamentis diſputat: de equiuocis vel vniuocis ve de. denominatiuis primus illi tractatꝰ eſt. Iccirco ni mirū ꝙ quedam ſemper a diſputantibus premittun doctrina: vt in geometria prius termini preponūtū poſt theorematū ordo cōtexit̉. Ita quoqꝫ hic quicꝗd ad predicamentorū diſputationes eē poſſit vtile: pri us quā ad ipſa predicamēta veniret: expoſuit: quare quoniam que predicenda erāt explicaui. Nūc ad ip̄i diſputationis ſeriem textūqꝫ veniamus. Quiuoca dicuntur quorum ſoluꝫ nomē commune eſt: ſecunduꝫ nomen vero ſub ſtantie ratio diuerſa. vt animal homo ⁊ ¶¶ Ꝙ quod pingitur. Horum enim ſolum no men commune eſt: ſecundum nomen vero ſubſtan tie ratio diuerſa. Si quis enim aſſignet quid ſit vtrumqꝫ eorum quo ſint animalia: proprium aſſi gnabit vtriuſqꝫ rationem. ¶ Quid autem equiuoca vel vniuoca vel denomina tiua vtilitatis habeant: ſecundum ipſas ſingulorum rationes diffinitioneſqꝫ tractabit̉. COmnis res aut nomine aut diffinitione monſtratur. namqꝫ ſubiectā

Prima editio in predicamenta
cem aut proprio nomine vocamus: aut diffinitiōe ꝗd et oſtendimus. Ut verbi gratia: quandam ſubſtan iam vocamus hominis nomine: ⁊ eiuſdem definitio nem damus dicentes: hominem eſſe animal ratio nale mortale: ergo quoniam omnis res aut diffini tione aut nomine declaratur. ex his duobꝰ nomine.ſ. ⁊ diffinitione diuerſitates qͣtuor creantur. ¶ Omnes nāqꝫ res aut eodem nomine ⁊ eadem definitiōe iun cuntur vt homo ⁊ aīal. vtraqꝫ eniꝫ aīalia dici poſſūt vtraqꝫ vna diffinitione iunguntur. Eſt namqꝫ aīa ſubſtātia animata ſenſibilis: ⁊ homo rurſuſ ſubſtātia animata ſenſibilis: ⁊ hec vocātur vniuoca. ¶ Alia v̓o que neqꝫ nominibus neqꝫ diffinitionibus coniungun tur. vt ignis lapis vel color: vel que ꝓprie ſubſtantie natura diſcreta ſunt. hec autem vocātur diuerſiuoca ¶ Alia v̓o que diuerſis nominibus nuncupantur ⁊ vni diffinitioni deſignationiqꝫ ſubdūtur. vt gladius enſiſ hec enim multa ſunt nomina: ſed id quod ſignificant: vna diffinitione declaratur. ⁊ hoc vocatur multiuo cum. ¶ Alia v̓o que nomine quidem congruunt diffi nitionibus diſcrepant: vt eſt homo verus: hō pictus. nam vtrumqꝫ vel animalia vel homines nuncupant̉. Si v̓o quis velit picturaꝫ hominemqꝫ diffinire. diuer ſas vtriſqꝫ diffinitiones coaptabit: ⁊ hec vocant̉ equi uoca. Quare quoniam quid ſint equiuoca dictum eſt Singulas ariſtotelice diffinitionis ſententias perſeqͣ mur. ¶ Equiuoca inquit dicuntur. Res per ſe ipſe eꝗ noce non ſunt: niſi vno nomine predicentur. Quare quoniam vt equiuoca ſint: ex communi vocabulo tra hunt: recte ait: equiuoca dicuntur. Non enim ſunt eꝗ uoca: ſed dicuntur. Fit autem non ſolum in nominibꝰ ſed etiam in verbis equiuocatio: vt cum dico comple ctor te: ⁊ complector a te. In quibus ſignificationibꝰ cum vnum nomen ſit complector alia tamen faciendi ratio eſt: alia patiēdi: atqꝫ ideo id quoqꝫ equiuocatio eſt. vnum enim nomen quod eſt complector: diuerſis ſaciendi ⁊ patiendi diffinitionibus terminatur. In prepoſitionibus quoqꝫ ⁊ in coniunctionibus frequen ter equiuocatio reperitur. Atqꝫ ideo quod ait. quorū lomen ſolum commūe eſt. nomen accipiendū eſt oīs rerum per uocem ſignificatio ideſt omne vocabulum non proprium ſolum neqꝫ appellatiuum: quod ad illd̓ tantum nomen pertinet quod caſibus inflecti poteſt: ſed ad omnem rerum ſignificationem: qua rebus im poſita vocabula predicamus. Solum autem duobus modis dicitur. ſemel cum aliquid vnum eſſe dicimꝰ: vt ſi dicamus ſolus eſt mondus: ideſt vnus. Alio vero modo cuꝫ dicimus ad quandā: ab altero diuiſionem: vt ſi dicat quis ſolam me habere tunicam: ideſt non etiam togam. ad diuiſioneꝫ videlicet toge. Hic ergo Ariſtoteles poſuit. dicens. ſolum nomen cōmune. qua ſi hoc voluiſſet intelligi non etiam diffinitio. equiuo ca enim iunguntur nomine: ſed diffinitiōe diſſentiūt Commune quoqꝫ multis dicitur modis. Dicitur cō mune quod in partes diuiditur: ⁊ non iam totum cō mune eſt: ſed partes eius proprie ſingulorum: vt do mus. ¶ Dicitur commune quod in partes non diuidi tur: ſed viciſſim ī vſus habentium tranſit: vt ſeruus communis. vel equus. ¶ Dicitur etiam commune qd̓ vtendo cuiuſqꝫ ſit proprium poſt vſum vero in com mune remittitur: vt eſt theatrum naͣm cum eo vtor meum eſt: cum inde diſcēdo. in commune remiſi. ¶ Dicitur. quoqꝫ commune: quod ipſum quideꝫ nullis diuiſum partibus totum vno tempore in ſingulos venit: vt vox vel ſermo ad multorum aures vno eodemqꝫ tempore totus atqꝫ integer peruenit. Secun dum hanc igitur vltimam communis ſignificationeꝫ Ariſtoteles putat equiuocis rebus commune eſſe vo cabulum Namqꝫ in homine picto et homine viuo in vtriſqꝫ totum vocabulum dicitur animalis. ſecundū nomen vero ſubſtantie ratio diuerſa. hoc hac ſignifi catione premittit: vt ſi aliter reddantur diffinitiones quā ſcd̓m nomen: ſtatiꝫ tota diffinitio labet ⁊ titubet Ac primum de diffinitionis proprietate dicendum eſt. Ille enim certe diffinitiones ſunt. que conuertun tur: vt ſi dicas quid eſt homo. animal rationale mor tale veruꝫ eſt. quid eſt animal rationale mortale ho mo. hoc quoqꝫ veruꝫ eſt: At v̓o ſi ita quis dicat. quid ᵐ 7 vili eſt homo. ſubſtantia animata ſenſibilis veruꝫ eſt. ꝗd ta f ſubſtantia animata ſenſibilis. homo. hoc non modis omnibus verum eſt: idcirco ꝙ equus quoqꝫ eſt ſub ſtantia animata ſenſibilis: ſed homo non eſt. Ergo il las conſtat eē diffinitioneſ integras que conuerti poſ ſunt. Sed hoc ſit in his que nō de communi ſed vno tantum: vt cuꝫ de hoīs nomine: redduntur verbi gra tia. Animal eſt cōmune nomen: ſi dixerit quis homo eſt ſubſtantia animata ſenſibilis: procedit: ſed non cū uertitur: quia de communi nomine reddita eſt difini tio: ſin v̓o de vno nomine redditur tunc de ip̄o nomi ne facienda eſt diffinitio. Sed tamen eſt recta facien da vt hominis diffinitio. ſit animal rationale morta le: nō ſubſtātia animata ſenſibilis. hec enī ſcd̓ꝫ hoīs nomen: illa ſcd̓m animalis eſt reddita. Ideꝫ ēt in his nominibus: que de duabus rebus cōmuniter predicā tur: ſi ſcd̓m nomen ſubſtantie ratio non reddatur. ¶ Pōt aliquotiens fieri: vt ex vniuocis equiuoca ſint ⁊ ex equiuocis vniuoca. namqꝫ homo atqꝫ equus cū ſcd̓ꝫ nomē animalis vniuoca ſint poſſunt eē equoca: ſi ſcd̓ꝫ nomē minime diffinita ſint: hō nāqꝫ ⁊ equus cōi nomine animalia nuncupantur. Si ꝗs ergo hoīs reddat diffinitionē dicens animal rationale mortale ⁊ equi animal irratiōale hinnibile: diuerſas reddidit diffinitiones: ⁊ erunt res vniuoce in equiuocas ꝑmu tate. Hoc autem idcirco euenit. ꝙ diffinitiōes n̄ ſcd̓ꝫ animalis nomen reddite ſunt: quod eoꝝ cōmūe voca bulū eſt: ſed ſecunduꝫ hominis atqꝫ equi. nā ſi ſcd̓m cōmune nomē diffinitio redderetur: ita fieret. hō eſt ſubſtantia animata ſenſibilis ſecunduꝫ nomen.ſ. ani malis ⁊ rurſus equus eſt ſubſtantia animata ſenſibi lis ſecundum nomen rurſus animalis. Secunduꝫ idē namqꝫ animalis vocabulum equus atqꝫ homo vni uoce predicātur. Rurſus ex equiuocis vniuoca fiunt hoc modo. Si quis pyrrum Achillis filium ⁊ pyrruꝫ epyroten dicat eſſe equiuocos: iccirco quod vno no mine ⁊ pyrri dicantur ⁊ ſint animalia rationalia at qꝫ mortalia. Hic ſecundum nomen hominis reddita diffinitio ex equiuocis fecit vniuoca. Quod ſi ſecun dum nomen pyrri diffinitionis ratio iungeretur vel a parentibꝰ vel a patria: diuerſis oporteret diffinitio nibus terminari. Recte igitur additum eſt. ſecunduꝫ nomen. iccirco ꝙ ſi aliter facta ſit diffinitio ſtabiliſ eē non poterit: ⁊ frequenter diuerſos ſecū ducit erroreſ ¶ Ratio quoqꝫ multimode dicitur. Eſt enim ratio ani me ⁊ eſt ratio computādi. Et ratio nature ipſa nimi rum ſimilitudo naſcentium. Eſt ratio que ī diffinitio nibus vel deſcriptionibus redditur. Et quoniā gene ra generaliſſima genere carēt: īdiuidua v̓o nulla ſub ſtantiali differētia diſcrepāt: diffinitio v̓o ex genere ⁊ differentia trahitur: neqꝫ generaliſſimoꝝ generuꝫ neqꝫ indiuiduorum vlla pōt diffinitio reperiri. Sub

Prima editio In predicamenta
alternorum v̓o generū: quoniā ⁊ differentias habe̓t ⁊ genera: diffinitiones eſſe poſſunt. At vero quorum diffinitiones reddi nequeunt: illa tantum deſcriptiōi bus terminantur: ¶ De ſcriptio auteꝫ eſt: qͣ quālibet reꝫ quadā proprietate deſignat: Siue ergo diffinitio ſit: ſiue deſcriptio: vtraqꝫ rationē ſubſtantie deſignat Quare cum ſubſtantie rationeꝫ dixit: ⁊ diffinitiōis ⁊ deſcriptionis nomen incluſit. ¶ Equiuocoꝝ alia ſunt caſu. alia conſilio. Caſu: vt Alexander priami filius: ⁊ alexander magnꝰ. Caſus enim id egit: vt idem vtriqꝫ nomen poneret̉. Conſilio v̓o ea ſūt quecūqꝫ hominū voluntate ſunt poſita. ¶ Horum auteꝫ alia ſunt ſcd̓ꝫ ſimilitudinem: vt homo pictus: ⁊ hō verus: quo nunc vtitur Ariſtoteles exemplo. alia ſcd̓m proportionē: vt principium. namqꝫ principium eſt in numero vnitas: in lineis punctus. Et hec equiuocatio ſecundum ꝓpor tionem eſſe dicitur. ¶ Alia v̓o ſunt que ab vno deſcē dunt: vt medicinale ferramentum. medicinale pigmē tum. ab vna enim medicina equiuocatio iſta deſcēdit Alia que ad vnuꝫ referuntur: vt ſi ꝗs dicat ſalutaris vectatio eſt: ſalutaris eſca eſt. hec.ſ. idcirco ſunt equi uoca: qd̓ ad ſalutis vnum vocabulū referūtur. ¶ Cur auteꝫ prius de equiuocis poſt de vniuocis tractat. Id circo quod ipſa decem predicamēta cū diffinitionibꝰ diuerſa ſint: vno predicationis vocabulo nūcupantur cuncta enim predicamēta dicimus. ipſa v̓o p̄dicamen ta quoniaꝫ rerū genera ſunt: de ſubiectis rebꝰ vniuo ce predicantur. Omne enim genus de ſpeciebus pro priis vniuoce dicitur: quare rectiꝰ prīo de omniū pre dicamentoruꝫ communi vocabulo tractat: qͣſi quēad modū ſingula. de ſpeciebꝰ propriis predicarent̉: expo neret. ¶ At ſi(vt dictū eſt) non de rebus: ſꝫ de nomi nibus huius libri intentio eſt. Cur de equiuocis ⁊ nō de aquiuocatiōe tractauit: equiuoce nāqꝫ res ſūt: eꝗ uocatio v̓o vocabulum. Idcirco: qm̄ ipſum nomē ni gil in ſe retinet equiuocatiōis: niſi diuerſe ſint res de quibus illud vocabulum predicetur. Quare qꝛ inde ſubſtantiaꝫ ipſa equiuocatio trahit: de ipſis digniꝰ in choatū eſt. Uidet̉ aūt alius eſſe modꝰ equiuocatiōis quē Ariſtoteles omnino non recipit. Nā ſicut dr̄ pes hominis: ita quoqꝫ dicitur pes nauis: ⁊ pes montis. que huiuſmodi omnia ſcd̓m trāſlationē dicunt̉. Trāſ latio v̓o nullius proprietatis eſt. Quare equiuoca nū qͣꝫ ſunt niſi propriis ⁊ immutabilibus ſubiecte res vo cabulis appellentur. Eſt autem talis hoꝝ vniuerſalis inſpectio. Neqꝫ enim omnis tranſlatio ab eꝗuocatōe ſeiungitur: ſed ea tantum cum ad res habentes poſi tū vocabulū ab alia iaꝫ nominata re nomē ornatꝰ cā tranſfertur: vt qꝛ iā dicitur quidē auriga: dicit̉ ēt gu bernator. Si quis ornatus gratia eum qui guberna tor eſt: dicat aurigam: non erit auriga nomē equiuo cum lꝫ id diuerſa ideſt moderatorem currus nauiſqꝫ ſignificet. Sed quotiens res quidē vocabulo eget: ab alia quidem re que hꝫ vocabulū ſumit: tūc iſta trāſla tio equiuocationis retinet ꝓprietatē: vt ex homīe vi uo ad picturā nomē hoīs dictū eſt: Et de equiuocis hactenus nunc de vniuocis pertractemus. Niuoca dicūtur quorū nomen cōmune Aleſt: ⁊ ſcd̓m nomen eadem ratio ſubſtātie vt aīal hō atqꝫ bos. communi.n. nomine vtraqꝫ aīalia nūcupātur. ⁊ eſt ſubſtātie rō eadē. Si ꝗs.n. aſſignet vtriuſqꝫ rōnem ꝗd vtrūqꝫ ſit quo ſint aīalia: eandem aſſignabit rationem. ¶ Poſt equiuocoꝝ diffinitionem ad vniuocoꝝ termi
num tranſitū. fecit. in ꝗbus nihil aliud diſcrepat. niſi ꝙ equiuoca diffinitione diſiūcta ſūt. Uniuoca ipſo quoqꝫ termino coniungūt̉. ſed cetera oīa quecūqꝫ in equiuocorum diffinitione dicta ſūt: in hac quoqꝫ vni uocoꝝ deſignatione conueniunt. Nā quemadmoduꝫ in equiuocis ſcd̓ꝫ nomen equiuocarū rerū diffinitio fiebat ita quoqꝫ in vniuocis ſcd̓m nomen ſubſtantie rō aſſignabitur Sunt auteꝫ vniuoca aut genera ſpe ciēbus aut ſpēs ſpeciebus: ⁊ genera ſpeciebus: vt ani mal atqꝫ hō. Nā cum ſit hominis aīal genꝰ: dicit̉ ho mo animal: ergo ⁊ animal ⁊ homo animalia nūcupā tur. Secundū igit̉ cōmune nomē ſi vtroſqꝫ diffinias dicis animal eſſe ſubſtantiaꝫ animatā atqꝫ ſenſibileꝫ hominem quoqꝫ ſcd̓m id quod animal eſt: ſi ſubſtan tiam animatā ſenſibilē dixeris: nihil in eo falſitatis ī uenies. Species v̓o ſpeciebus vniuoce ſunt: que vno atqꝫ eodem genere continent̉: vt hō equus atqꝫ bos. his commune genus eſt animal: ⁊ cōmūi nomine aīa lia nominantur. Ergo ſecundum nomen vnum quod illis commūe eſt animalis: vna illis ratio diffinitiōis aptabitur. Cuncta enim ſunt ſubſtantie animate atqꝫ ſenſibiles. Secundum igitur poſteriorem vniuocatio nis deſignationeꝫ Ariſtoteles qua ſpecies ſpeciebus vniuoce ſunt: vt homo ⁊ bos: que ſub eodem ſunt ge nere. ſumpſit exēplum. Enominatiua vero dicuntur. quecunqꝫ ab aliquo ſolo differētia caſu ſcd̓m nomē hn̄t appellationē: vt a grāmatica grāma A ticus: ⁊ a fortitudine fortis. ¶ Hec quoqꝫ diffinitio nihil habet obſcurum. Caſus enim antiqui nominabant aliquas nominuꝫ traſfīgu rationes: vt eſt a iuſtitia iuſtus: a fortitudine fortis ⁊c. Hec igit̉ nominis trāſfiguratio caſus ab ātiquio ribus vocabat̉. Atqꝫ ideo quotienſcunqꝫ aliqua res alia participat: ipſa participatione ſicut rem ita quo qꝫ nomē adipiſcit̉. vt quidā homo: qꝛ iuſtitia ꝑticipat ⁊ rem quoqꝫ inde trahit: ⁊ nomen: dicit̉ enim iuſtꝰ. Ergo denominatiua vocantur quecūqꝫ a principali nomine ſolo caſu: ideſt ſola trāſfiguratione diſcrepāt Nā cū ſit nomē prīcipale iuſtitia: ab hoc tranſfigura tum nomen iuſtus efficitur. Ergo illa ſunt denomina tiua quecūqꝫ a principali nomine ſolo caſu: ideſt ſola trāſfiguratiōe nominis diſcrepātia: ſcd̓m principale nomē hn̄t appellationē ¶ Tria ſunt autem neceſſaria vt denominatiua vocabula cōſtituant̉. Priꝰ vt rem participet: poſt nomē: poſtremo vt ſit quedam nomi nis tranſfiguratio: vt cū aliquis dicitur a fortitudine fortis: ē.n. quedā fortitudo qua fortis ille participet habet quoqꝫ nominis participationē: fortis enim di citur. At v̓o eſt quedam tranſfiguratio: fortis enim ⁊ fortitudo non eiſdem ſyllabis terminantur. Si quid v̓o ſit quod re non participet. neqꝫ nomine partici pare poteſt. Quare quecūqꝫ re non paticipant deno minatiua eſſe non poſſunt. Rurſus que re quidē par ticipant: nomine v̓o minime: ipſa quoqꝫ a denomina tiuorum natura diſcreta ſunt: vt ſi quis cuꝫ ſit virtuo ſus virtute ipſa participet: nullo euꝫ alio nomine niſi ſapientem vocamus. Sed virtus ⁊ ſapientia nomine ipſo diſiuncta ſunt. hic ergo re quidē participat: noīe v̓o minime. Quare ſapiens a virtute denominatus eſſe non dicitur: ſed a ſapientia: qua.ſ. ⁊ participat: ⁊ nomine iungitur: ⁊ tranſfiguratione diuerſus ē ⁊ ruſ ſus ſi tranſfiguratio nō ſit: vt quedā mulier muſica: pacticipat ꝗdē ipſa muſice diſciplina: ⁊ dr̄ muſica. hic

Prima editio in predicamenta
icitur non eſt denominatiua ſꝫ equiuoca: vno eniꝫ no nine ⁊ diſciplina ipſa ⁊ mulier muſica dr̄. Qm̄ ergo cmilis terminus ſyllabarum eſt ⁊ nomē ſimile et nul ltranſūguratio: denominatiua eſſe nō poterūt. qua ce quicꝗd denominatiuū eē dr̄: illud ⁊ re participabit noīe ⁊ aliqua tranſūīguratiōe vocabulū diſreꝑabit pec igit̉ qͣ ad p̄dicamēta neceſſaria credidit p̄miſit. ¶ De multiuocis. Ultiuoca v̓o ⁊ diuerſiuoca reſpuit. ꝙ ad p̄ ſentē tractatū vtilia nō putauit. Breuiter tn̄ vtraqꝫ diffinienda ſunt. ¶ Multiuoca ſunt quoꝝ plurima nomina vna diffinitio eſt: ut ē ſcutuꝫ clippeus. His.n. plura noīa ſunt: ſꝫ vna diffinitio ē. ⁊ Marcꝰ portiꝰ Cato his enī tot nominibus res vna ſubiecta ē. ¶ Diuerſifica ſunt quorum neqꝫ nomen idem eſt neqꝫ eadem diffinitio: vt homo color ⁊ quicquid omnino a ſe ⁊ nominis nun cupatione ⁊ diffinitionis ratione diſcretuꝫ eſt. ¶ Eorū q̄ dicunt̉ alia ꝗdē ſcd̓m cōplexionē dicūtur alia v̓o ſine cōplexiōe: ⁊ ea q̄ ſcd̓m ꝯplexionē dicūt̉ ſunt homo currit. hō vincit. ea v̓o que ſine cōplexio ne dicuntur ſunt. vt homo: bos currit: vincit. ¶ Poſtqͣꝫ de coniunctione diffinitionū atqꝫ nominū quantuꝫ ad preſens attinebat opus: ſufficienter expo ſuit qm̄ de primis nominibꝰ prima rerū gn̓a ſignificā tibus diuiſio faciēda eſt nō nomine ſed gnͣe diſcrepā tibuſ: nunc oſtēdit ꝗd ſine cōplexone ſit cuiuſlibet vo cabuli facta prolatio. ¶ Sine cōplexione enim dicūt̉ quecunqꝫ ſcd̓m ſimplicē ſonum nominis proferūtur: vt homo: equus his eniꝫ extra nihil adiūctū ē. ¶ Se cundum cōplexionē v̓o dicūtur quecūqꝫ aut aliqͣ con iunctione copulantur: vt aut ſocrates aut plato: vel quecūqꝫ ſcd̓m aliqd̓ accidens coniungūtur. Nam qꝛ verbi gratia in ſocratem venit ambulatio: dicimus ſocrates ambulat: ⁊ eſt prolatio iſta ſcd̓m cōplexionē idcirco qꝛ cū dico ſocrates ābulat: ſocratē ſuꝫ cū am bulatione cōplexus. Qd̓ autem ait. Eoꝝ que dicunt̉: nihil aliud demonſtrare vult: niſi ſe de primis reꝝ vo cabulis huiꝰ libelli diſpoſuiſſe tractatū. Rerū enī vo cabula ſunt q̄ dicuntur. ipſa enim ꝓpe nominamus. Eorū que ſūt alia de ſubiecto quodā dicūtur: in ſibiecto vo nullo ſunt. vt hō de ſubiecto ꝗdē dr̄ ali quo hoīe. in ſubiecto āt nullo ē. Alia āt in ſubiecto ꝗdē ſunt de ſubiecto āt nullo dicūtur. In ſubiecto aūt eē dico qd̓ cū ſit in aliquo nō ſicut quedā pars impoſſibile eſt ſine eo eſſe in quo eſt. vt quedā grā matica in ſubiecto quidē eſt in aīa de ſubiecto v̓o nullo dicitur. ⁊ quoddā albū in ſubiectio eſt corpo re. oīs enī color in corpore eſt. Alia v̓o de ſubiecto quoddā dicūtur ⁊ in ſubiecto ſūt: vt ſcientia in ſub lecto quidē eſt in anima. de ſubiecto v̓o dicitur. vt de gramatica. Alia v̓o neqꝫ. in ſubiecto ſunt. neqꝫ de ſubiecto dicūtur. vt aliquis hō. vel aliquis equꝰ nihil enim horum neqꝫ in ſubiecto eſt neqꝫ de ſub lecto dicitur. Simpliciter autem que ſunt indiui dua ⁊ numero ſingularia. de nullo ſubiecto dicun iur̄. in ſubiecto autem nihil prohibet aliqua eſſe. q̄ uam enim grammatica in ſubiecto eſt. de ſubiecto autem nullo dicitur. Hic Ariſtoteles ſermonū omniū multitudinē in par uiſimā colligit diuiſionē. Nā ꝙ rerū vocabula in de cem predicamēta diſtribuit. maior hac diuiſione non
poteſt inueniri: nihil enī eē poterit qd̓ huic diuiſion vndecimū adijci queat. Oīs eniꝫ res aut ſubſtantia ē aut quantitas: aut qualitas: aut ad aliꝗd: aut facere aut pati: aut quādo: aut vbi: aut habere: aut ſitꝰ quo circa tot erunt etiam ſermones qui iſta ſignificent. ⁊ hec eſt maxima diuiſio cui vltra nihil poſſit adiungi. Paruiſſima v̓o eſt qͥ ſit in quatuor in ſubſtantiam: ⁊ accidens ⁊ vniuerſale: ⁊ particulare. Oīs enī res: aut ſubſtantia ē: aut accidēs: aut vniuerſalis: aut particu laris. Sicut ergo decem ſuꝑioribus nihil adijci po terat: ita ex his qͣtuor nihil demi. nāqꝫ nec minor vlla diuiſio his quatuor fieri pōt: nec maior qͣꝫ ſi denario limite predicamenta claudantur. cur aūt in his qua tuor diuiſio facta eſt: paucis exponā: Prima ꝗdē re rum eſt omnium diuiſio in ſubſtantiā atqꝫ accidens. Sed qm̄ ſubſtantia proferri non poteſt: niſi aut vni uerſaliter aut particulariter ītelligat̉. Nā cū dico hō rem dixi vniuerſalem: iccirco ꝙ nomē hoc de multis indiuiduis predicatur. cum v̓o dico ſocrates vel plato rem dixi particularem: qm̄ ſocrates de nullo ſubiecto dicitur: ⁊ accidens quoqꝫ eodē mō. Nā cū dixero ſciē tiam: rē ꝓtuli vniuerſalē: idcirco ꝙ ſciētia ⁊ de grā matica ⁊ de rhetorica: ⁊ arithmetica: ⁊ de alijs oībꝰ ſub ſe poſitis predicat̉. Si v̓o dixero platōnis ſciētiā: qm̄ oē accidens qd̓ in indiuidua venit. indiuiduū ſit: particularem ſcientiam dico. namqꝫ platōnis ſcien tia ſicut ipſe plato particularis eſt. igitur quoniam ne qꝫ ſubſtantia neqꝫ accidens vllo modo proferri poteſt niſi in ſuo nomine: aut vniuerſalitatis vim: aut parti cularitatis includat. Recte ī quatuor diuiſio facta eſt vt ſit omnis res aut ſubſtantia: aut accidens: ⁊ horuꝫ aut vniuerſalis: aut particularis. Ex his igitur qͣtuor quatuor fiunt cōplexiones. Nā cum venerit vniuerſa litas in ſubſtantiam: ſit vniuerſalis ſubſtantia: vt eſt homo vel animal. Uniuerſale autē eſt quod aptū ē de pluribus predicari. Particulare v̓o quod de nullo ſubiecto p̄dicat̉ Ergo ē vna cōplexio vniuerſalitatis ⁊ ſubſtantie: vt ſit ſubſtantia vniuerſalis. Si v̓o par ticularitas ſubſtantie copuletur: ſit ſubſtantia parti cularis: vt eſt ſocrates: vel plato. ⁊ quicquid in ſubſtā tia iudiuiduum reperitur. At cum miſcetur vniuerſa litas accidenti. ſit accidens vniuerſale: vt ſciētia: que cum ſit accidens: ⁊ preter animam cui accidit eſſe nō poſſit: tamen vniuerſalis eſt quod de ſubiecta gram matica vel alijs ſpeciebus predicari poteſt. Cum v̓o particularitas accidenti coniūgitur: ſit accidēs parti culare: vt platōnis vel Ariſtotelis ſciētia. Fiunt enim quatuor complexiones: ſubſtantia vniuerſalis: ſub ſtantia particularis: accidens vniuerſale: accidēs par ticulare. Ut autem accidens in ſubſtantie naturam tranſeat: vel ſubſtantia in accidens fieri nullo modo poteſt ⁊ accidens quoqꝫ venit in ſubſtantiam: ſed nō vt ſubſtantia ſit neqꝫ eniꝫ quoniam color qd̓ ē accidēſ venit in ſubſtātiā: iccirco color iam ſubſtantia ē nec quoniaꝫ ſubſtantia ſuſcipit colorē: iccirco color iā ſub ſtantia fit. Quare neqꝫ ſubſtātia in accidētis: neqꝫ ac cidens in ſubſtantie naturam tranſit. At vero nec ꝑti cularitas: nec vniuerſalitas in ſe trāſeunt. Nāqꝫ vni uerſalitas poteſt de particularitate predicari: vt aīal de ſocrate vel platōne. ⁊ ꝑticularitas ſuſcipiet vniuer ſalitatis predicationē: ſed non vt vniuerſalitas ſit ꝑti cularitas: nec rurſus qd̓ particulare ē: vniuerſalitas fiat. Ergo quattuor complexiones: vniuerſalē ſubſtā tiam: vniuerſale accidens: particularem ſubſtantiam particulare accidēs. Ariſtoteles diſponere cupiēs: nō

Prima editio In predicamenta
eoꝝ nominia ſed deſcriptiones appoſuit. Et qm̄ gene raliſſimorum generum diffinitiones non poterat in uenire deſcriptionibus vſus eſt. Id ſubſtantiam eſſe dicens quod in ſubiecto non eſſet. Accidens vero qd̓ in ſubiecto eſſet Omne namqꝫ accidēs in aliquo eſt: vt color in corpore: ſcientia in anima: ⁊ ſubiectam ha bet ſubſtantiam omne accidēs. Si quis enim ſubſtā tiam tollat: accidens non erit. Quare ſubſtantia locꝰ quidam eſt: vbi accidens valeat natura cōſiſtere. Ip ſa v̓o ſubſtantia per ſe conſtat: atqꝫ ideo dicitur ſub ſtantia: nec vllo ſubiecto alio nititur: ſed cunctis ipſa ſubiecta eſt. Alioquin ſi ſubſtantia in vllo ſubiecto eē poſſet: eſſet accidens. Omne enim accidens in ſubie cto eſt: ⁊ quicquid in ſubiecto eſt illud eſt accidēs. qd̓ ſi ſubſtantia eſſet in aliquo ſubiecto: cōtinuo fieret ac cidens. ſed ſubſtantia accidens eſſe nō poteſt: ſicut ſu pra docuimus. Quare quoniam accidens in ſubiecto eſt: ſubſtantia vero accidens non ē. ſubſtantia in ſub iecto non eſt. Uniuerſalitatis v̓o deſcriptio ē: de ſub iecto predicari. Omnis namqꝫ vniuerſalitas de ſubie ctis particularibus predicatur. nam quoniam vniuer ſale eſt animal: vel homo: de ſocrate predicatur ⁊ pla tone. Dicitur enī ſocrates: animal atqꝫ homo. ⁊ qm̄ vniuerſale eſt accidens ſcientia: dicitur de ſubiecta grammatica: grammatica enim ſciētia eſt. Particu laritas v̓o quoniam ipſa eſt rerum vltima: ⁊ nihil eſt illi ſubiectum: de nullo ſubiecto predicatur. nam quo niam vniuerſalitas de ſubiecto predicatur: particula ritas v̓o vniuerſalitas non eſt: particularitas de ſub iecto non predicabitur. Ubi enī res diſcrepant: ⁊ dif finitio non diſcrepabit. ita quoqꝫ in his. naꝫ quoniam diſcrepat ſubſtantia ⁊ accidens: diffinitiones quoqꝫ eoꝝ diſcrepabunt. Ut quoniam eſt accidens in ſubie cto: erit ſubſtātia non in ſubiecto. Et quoniaꝫ vniuer ſalitas de ſubiecto predicatur: particularitas autem ab vniuerſalitate diſcrepat. de ſubiecto non predicat̉ Has igitur huiuſmodi deſcriptiones Ariſtoteles ita permiſcuit dicens. Eorum que ſunt alia de ſubiecto quodam dicuntur: in ſubiecto vero nullo ſunt. volens .ſ. vniuerſalem ſubſtantiam demonſtrare. Nam quo niaꝫ dixit de ſubiecto dicūtur vniuerſale eſt quod v̓o ait in ſubiecto nullo ſunt. ſubſtantia. ergo qd̓ ait que dam de ſubiecto dici in ſubiecto v̓o nullo eſſe: vniuer ſalem ſubſtantiam demonſtrare contendit. vt enim ſepius dictū ē: quod de ſubiecto dicitur: vniuerſale ē quod in nullo ſubiecto eſt ſubſtantia. Nec iūcta: ideſt de ſubiecto quodā dici: ⁊ in ſubiecto nullo eē: vniuer ſalem ſubſtantiam monſtrant. Poſt vniuerſaleꝫ ſub ſtantiam particulare accidens poſuit dicens. Alia āt in ſubiecto quidem ſunt: de ſubiecto autem nullo di cūt̉ Nam ꝙ ait in ſubiecto ſunt: accidens mōſtrat. ꝙ v̓o addidit. de ſubiecto autem nullo dicuntur particu lare. Accidēs enī in ſubiecto eſt: particularitas de nul lo ſubiecto predicatur. Ergo quecūqꝫ res ipſa in ſub iecto eſt: ſi de nullo ſubiecto predicatur: accidens eſt particulare. vt eſt quedā grammatica: ideſt Ariſtar chi: vel alicuius hominis indiuidua grammatica illa enim quoniam indiuidui hominis eſt: ipſa quoqꝫ fa cta eſt indiuidua ⁊ particularis: ergo quoniaꝫ quedā grammatica in anima eſt accidens eſt. ⁊ quoniam de nullo ſubiecto predicatur. particularis ē. quemadmo dum enim ipſe Ariſtarchus de nullo ſubiecto dicitur ita quoqꝫ eius grammatica de nullo ſubiecto predica tur. Non autem dicit quod ipſa grammatica particu laris eſt: ſed quod quedam grammatica: id eſt alicuiꝰ
hominis indiuidui grammatica: quam.ſ. homo par ticularis propria retinet cognitione. Et qm̄ incorpo rale accidens poſuit quod anime accideret: ideſt grā maticam que eſſet ī anima. Ponit quoqꝫ aliud exem plum corporale: ait enim: ⁊ quoddam albū in ſubie cto eſt corpore. omniſ enim color eſt in corꝑe: hic quo qꝫ non omne albuꝫ dicit eſſe particulare: ſed quod in indiuiduum corpus album venit. Probatur quoqꝫ particulare album in ſubiecto eſſe hoc mō. naꝫ color quod genus eſt albi vel cuiuſdam albi in corpore eſt: ⁊ eſt in ſubiecto. Quare cuius genus in ſubiecto eſt: ipſum quoqꝫ in ſubiecto eſt. Omnes enim ſpecies vel indiuidua proprio genere continentur: ⁊ eiuſdem ha bent naturam. ¶ Quoniam v̓o eſſe in aliquo multis dicitur modis: quid velit Ariſtoteles oſtēdere eſſe in ſubiecto: paucis abſoluam. ¶ Dicitur enim eſſe in al quo nouem modis. dicimus enim eſſe aliquid in loco vt in foro vel in theatro. ¶ Dicimus quoqꝫ eſſe in ali quo: vt in aliquo vaſe: vt triticū in modio: ¶ Dicit̉ eſſe in aliquo velut pars in toto: vt manus in corpore ¶ Dicitur eſſe in aliquo: velut totum in partibꝰ: vt cor pus in omnibus ſuis partibus. ¶ Rurſus velut ī ge nere ſpecies: vt in animali homo: vel genus in ſpecie bus ſuis. ¶ Dicimus quoqꝫ eſſe in aliquo velut aliꝗd in fine eſſe: vt quoniam bone vite finis beatitudo eſt Si quis ſit beatus: in fine eſt ſcilicet bone vite. ¶ D cimus quoqꝫ eſſe in aliquo: vt in quolibet potente: vt in imperatore eſſe regimen ciuitatis. ¶ Dicimus quo qꝫ velut formam in materia. vt ſimilitudinem Achil lis in ere vel in marmore. Nouem igitur modis in ali quo eſſe dicitur: vt in loco. vt in vaſe: vt pars in toto vt totum in partibus: vt in genere ſpecies: vt in ſpe ciebus genus: vt in fine: vt in imperatore: vt in mate ria forma. MHorum igitur Ariſtoteles tria ſola com memorat: ſed duo in vnum coniuncta aliud ſeparati Ait enim. In ſubiecto autem eſſe dico: quod cum in aliquo ſit: non ſicut quedam pars: impoſſibile eſt eſt ſine eo in quo eſt. Senſus autem talis eſt. Hoc īquit dico eſſe accidens: quod ſit in ſubiecto ideſt ꝙ ſit ī al tero vt ꝑs eiꝰ nō ſit ⁊ ſine aliquo ſubiecto eſſe nō poſ ſit: vt v̓bi gratia: color cū eſt in corꝑe nulla ꝑs corꝑis ē. Et ſi color a corꝑe ſeꝑat̉: color nuſqͣꝫ ē. Oīs.n. color ī ſolo corꝑe ē. Ergo illud ē accn̄s quod ſemper in ſub iecto eſt altero: vt eius pars non ſit. Et cum ab eo in quo ē ſeparatur ad nihilū redigat̉: ⁊ ꝑ ſe ſine alteriꝰ ſubiecto eſſe non poſſit. Quod aūt ait vt nō ſit ſicu aliqua pars: ab ea.ſ. ſignificatione in aliquo conſiſten di diuidere voluit: ſecundū quam partes in toto eſſe dicimus. non enim tale eſt ſubiectum: vt eius accidē pars ſit. Quod v̓o dicit īpoſſibile eſt eē ſine eo in quo eſt: ab ea ſcilicet ſignificatione diuiſit que eſt eē alꝗd in vaſe vel in loco: qd̓ enī in vaſe vel in loco ē: a vaſ vel loco poterit ſeparari: vt triticū quod in modio ē pōt a modio ſegregari: ⁊ hō a theatro diſcedere. acc dens v̓o ab eo in quo eſt ſegregari non poteſt. quare ſolas tres poſuit ſignificationes: ideſt ſecunduꝫ quā ī uaſe vel in loco dicitur eſſe: ⁊ ſcd̓m quaꝫ pars ī toto ē Sꝫ vt in vaſe ⁊ vt ī loco vna ſentētia diſtribuit dicēs īpoſſibile ē eſſe ſine eo in quo ē: ¶ Sed fortaſſe quis dicat non eē diffinitionē veram: illa eē in ſubiecto q ſic ſint in alio vt nō ſint partes. ⁊ ſine eo ī quo ſint eē non poſſint. Socrates eniꝫ vel homo quilibet cū acci dens non ſit: tamē ſemper in loco eſt ⁊ ſine loco eē nō poteſt. Quibꝰ reſpondēdū eſt: ꝙ ſocrates loca pote rit permutare: ⁊ eſſe preter locū ī quo fuit: ⁊ poſtrēo ſi intelligētia

Prima editio in predicamenta
q intelligentia capiamus: ꝑ ſe ſubſiſtit: accidētia v̓o per ſeipſa non conſtant. ¶ Sed ſi ꝗs hoc quoqꝫ obii ciat: poſſe locū accidētia ꝑmutare. maluꝫ namqꝫ ſi in manū teneatur: manus mali odore cōplet̉. adeo odor qp̓ eſt accidēs: in aliud ſubiectū tranſire pōt. Sed nō hoc ait Ariſtoteles: qm̄ mutare accidens locū nō pōt nec ita dixit īpoſſibile eſſe ſine eo in quo erat ſed ſine eo in quo eſt: hoc aūt ſignificat mutare poſſe locū: ſꝫ ſine aliquo ſubiecto eſſe nō poſſe. Quare recta eſt at qꝫ integra diffinitio eius qd̓ in ſubiecto eſt: qd̓ in al tero ſit: ita nō ſic̄ quedā parſ: ⁊ īpoſſibile ſit eē ſine eo in quo eſt. Scd̓m aūt illā ſignificationē dictū eſt ſcd̓ꝫ quā formā in materia eē dicimꝰ. Nāqꝫ forma ſi ī ma teria nō ſit: ꝑ ſeipſam nulla rōe cōſiſtit. Poſtqͣꝫ igit̉ particulare accidēs ꝗd eēt on̄dit dicēs: qd̓ in ſubiecto eſt ⁊ de ſubiecto nō p̄dicat̉. ⁊ in ſubiecto conſiſtētis rei diffinitionē reddidit dicēs. Qd̓ cū in aliquo ſit nō ſicut quedā pars: īpoſſibile eſt eſſe ſine eo in quo eſt. Ad vniuerſale accidēſ cōtinenti diſputatiōe reuertit̉ qd̓ definit hoc mō. Nāqꝫ poſt eiꝰ rei que in ſubiecto ē diffinitionē: ⁊ poſt particularis accidētis exēpla ad vniuerſale accidēs trāſitū fecit. Inquiēs alia eē que in ſubiecto ſint: ⁊ de ſubiecto predicētur: qd̓.ſ. accidēſ vniuerſale ſignificet. nā qm̄ de ſubiecto dr̄ vniuerſale eſt qm̄ in ſubiecto ē accidēs. in ſubiecto ergo eē ⁊ de ſubiecto predicari vniuerſale accidēs monſtrat. Huiꝰ quoqꝫ cōplexiōis cōuenientia ꝓponit exēpla. ait enī ſcientiā in ſubiecto eē in aīa. nā niſi ſit aīa in qua ſit: ſcientia nulla eſt: idcirco ꝙ ſcientia actus ē aīe. nā ea que ſunt inanimata nihil ſciūt. hinc ſequit̉ ſubſtantie particularis ꝓpoſitio: quā.ſ. ita declarat. qd̓ neqꝫ in ſubiecto ſit neqꝫ de ſubiecto p̄dicetur. Nā qd̓ in ſub iecto nō ē: ſubſtātia ē: ⁊ qd̓ de ſubiecto nō predicat̉ particularitas. Uterqꝫ igit̉ res de ſubiecto nō p̄dica ri. ⁊ in ſubiecto nō eē purticularis eſt ſubſtātia. Res igitur quatuor cū propria cōplexione non ſcd̓ꝫ ꝓpria nomina: ſꝫ ſcd̓m proprias rationes diffinitioneſqꝫ cō texuit. Nā pro ſubſtantia vniuerſali poſuit: qd̓ in ſub iecto non eſt ⁊ de ſubiecto predicatur. ꝓaccidēti par ticulari dixit. qd̓ in ſubiecto eſt: ⁊ de ſubiecto non pre dicatur. Accidenſ v̓o vniuerſale ꝑ hoc deſignauit qd̓ ait: qd̓ ⁊ in ſubiecto eſt: ⁊ de ſubiecto dicit̉. Pro par ticulari ſubſtātia īterpoſuit. qd̓ nec in ſubiecto ē. nec de ſubiecto p̄dicat̉. Simpliciter āt qͥ ſunt īdiuidua ⁊ numero ſingularia de ſubiecto nullo dicūt̉. In ſubie cto autē nihil ea prohibet eſſe: quedā enī grāmatica in ſubiecto eſt. oīs particularitas aut ſubſtantia erit aut accidens. Nā cū dico ſocratē: indiuiduā ⁊ particu larem ſignificaui ſubſtantiā. cū dico quādā grāmati cam: indiuiduū ⁊ particulare accidēs dixi. Indiuidua autem ſunt: que neqꝫ in alias ſpēs diuidi poſſunt: ne qꝫ in alia indiuidua. Nam quēadmodū aīal diuiditur in ſpēs hominē atqꝫ equū: hō aūt in ſingulos hoēs.i. in ſocratē ⁊ platōnē ⁊ ceteros: ſic plato ⁊ ſocrates nō diuidūtur in alios. atqꝫ hoc ideꝫ de accidentibꝰ dici conuenit. Nā quēadmodū ſcientia diuiditur in ſpēs gramaticā ⁊ rhetoricā. grāmatica v̓o ipſa in particu lares grammaticas quas.ſ. particulares hoīes norūt hic ipſa particularis grāmatica in particulares gram maticas non ſecatur. Ergo indiuidua ſunt quecūqꝫ numero ſunt ſingularia: ⁊ in nullas alias multitudīes ſcd̓m ſpēs vel ſcd̓m indiuidua diuidunt̉. Oē īdiuiduū qm̄ particulare eſt: de ſubiecto nō predicat̉: oē āt ꝙ de ſubiecto nō p̄dicat̉: aut ſubſtātia erit vt plato aut accidēs vt q̇dā grāmatica His ergo particularibus
ſubſtantia.ſ. atqꝫ accidenti que de ſubiecto nō p̄dicā tur. Subſtantia quidē nec in ſubiecto ē: accidens v̓o in ſubiecto ē. Ita illa īdiuidua: q̄ ſub̓e ſūt: ī ſubiecto eſſe non poterūt Alia v̓o indiuidua que ſcd̓ꝫ acciden tis naturā dicūtur: illa in ſubiecto eſſe nihil ꝓhibet Atqꝫ hoc ē qd̓ ait. Simpliciter āt que ſunt indiuidua ⁊ nuero ſingularia: de nullo ſubiecto dicūtur: in ſub iecto aūt nihil prohibet aliqua eē. Quędā enī. gram matica in ſubiecto eſt. de ſubiecto aūt nullo dr̄. Hoc enim maluit demonſtrare: ⁊ accidentibus ⁊ ſubſtan tiis particularibꝰ hoc eſſe cōmune: ꝙ de ſubiecto nō p̄dicant̉. Hoc enī dixit. Simpliciter aūt que ſūt īdi uidua ⁊ numero ſingularia: de nullo ſubiecto dicūtur Subaudiendo.ſ. ſiue ſubſtantie ſint: ſiue accidētia: ſꝫ nō oīa indiuidua nō ſunt in ſubiecto. Indiuidua eniꝫ accn̄tia ī ſubiecto eē nihil ꝓhibet qͣdā.n. grāmatica cū ſit indiuidua: ⁊ de ſubiecto non p̄dicetur. tn̄ in ſub iecto eſt.i. in anima. Sed vt cōgregatī dicat̉: ſenſus hmōi eſt: oīa ꝗdē quecūqꝫ ſunt indiuidua: d̓ ſubiecto ꝗdem nullo dicunt̉: ſed non oīa nō ſunt in ſubiecto. Nā cū particularis ſubſtātia in ſubiecto nō ſit: vtpla to ꝑticulare. tn̄ accidēs in ſubiecto eſt: vt quedā grā matica in aīa. Illud quoqꝫ magna attentiōe notādū eſt: quis ſit huius ordo propoſiti. Nā cū ſint quatuor ꝯplexiones fac̄ta ex quatuor rebꝰ Quarū due natu ra diſcrepant: vt ſubſtantia ⁊ accidens due qͣꝫ titate vt particularitas ⁊ vniuerſalitas: cōiunctis cōpoſitiſ qꝫ his quatuor oībus diſſentiētē lateribus diſpoſitio nem fecit. Poſuit enim prius ſubſtātiam vniuerſa lem dicēs: qd̓ in ſubiecto nō eſt ⁊ de ſubiecto dr̄. poſt hanc propoſitionē totis diſcrepantē rebus rē ſubdi dit.i. accidens particulare qd̓ in ſubiecto eē ⁊ de ſub iecto non predicaret̉. Nā nō ſubſtātia dixit aut ſub ſtātia diſcrepat. qd̓ particulare dedit: ab vniuerſali diſiūxit. Rurſus ex alio latere diſpoſuit in diuiſione accidēs vniuerſale dicēs: qd̓ in ſubiecto ē ⁊ de ſubie cto predicat̉: ⁊ vltimo ſubſtātiā particularem contra riaꝫ ſuperiori accidenti dixit qd̓ neqꝫ ī ſubiecto eſt: neqꝫ de ſubiecto predicatur: ſubſtantie particulari tatem vniuerſalitati accidētiſ opponens. Sed vt pla nius quod dicimus fiat figuram deſcriptiōemqꝫ ſub iecimus. In qua ſuperius latus ſubſtantie acciden tiſqꝫ notauimꝰ. Reliquum particularitatis ⁊ vniuer ſalitatis titulo inſcripſimus Ariſtotelicam complexio nem angulariter ⁊ per latera deſignantes. Acci Sb̓a dens Aſiſtaton l S V A. j parti) Aſiſtaton cula ⁊ˢ ¶ Quando alteruꝫ de altero predicatur vt de ſub iecto quecunqꝫ de eo quod predicatur dicuntur: omnia etiam de ſubiecto dicuntur: vt homo predi

Prima editio In predicamenta
catur de quodam hoīe: aīal vero de homine: ergo ⁊ de quodam homine animal predicabitur. quidā enim homo ⁊ homo eſt ⁊ animal. ¶ Cum ſuperius de his que in ſub̓o ſunt.i. de. acciden tibus loqueretur: diffinitionem conſtitutam in ſub̓o rei: ⁊ preter ſubiectum nullo mō permanentis in me dia tractatione diſpoſuit dicens illud eſſe: qd̓ neqꝫ ꝑs eſſet alicuius: nec ſine ſub̓o poſſet vllo mō ꝑmanere. Patefacto igitur quid ſit eſſe in ſub̓o: nunc ꝗd ſit p̄ dicare de ſub̓o declarat. Duplici enim modo p̄dica tiones fiunt Uno ſcd̓m accidens: alio de ſub̓o. de ho mine namqꝫ predicatur album. dr̄ enim hō albus. rur ſus de eodem hoīe p̄dicatur aīal. dicitur enim homo animal eſſe. Sed illa prior predicatio que eſt hō eſt al bus. ſecundum accidens eſt. nāqꝫ accidēs qd̓ eſt albū de ſub̓o homine predicatur: ſed non in eo quod quid ſit. nam cum albū ſit accidēs homo ſubſtātia: accidēs de ſubſtātia in eo qd̓ ꝗd ſit predicari non poteſt. ergo iſta predicatio ſcd̓m accidens dr̄. de ſub̓o v̓o p̄dicare eſt quotiens altera res de alterain ipſa ſubſtantia pre dicatur: vt animal de hoīe. nam qm̄ ⁊ aīal ſubſtātia eſt: ⁊ genus eſt hoīs: idcirco in eo qd̓ quid ſit de hoīe predicatur. Quare illa ſola de ſub̓o predicari dicunt̉: quecunqꝫ in cuiuſlibet rei ſubſtantia ⁊ diffinitiōe po nuntur. ergo quotienſcūqꝫ hmōi fuerit predicatio vt alterum de altero vt de ſub̓o predicetur.i. vt de eius ſubſtantia dicat̉: vt aīal de homine: hanc ꝓprietateꝫ euenire neceſſe eſt: vt ſi de eo qd̓ predicatur: quippiā vt de ſub̓o.i. in eius ſubſtantia p̄dicet̉: neceſſario idē in hoc qd̓ de p̄dicato dicitur: dicatur etiam de p̄dica ti ſub̓o vt hō p̄dicatur quidē de ſocrate in eo qd̓ ꝗd ſit. Interrogantibus enī ꝗd ſit ſocrates: hoīeꝫ reſpō demus. At v̓o de ipſo hoīe in eo quod quid ſit aīal di citur. in ſubſtantia eniꝫ hoīs aīal predicatur. atqꝫ ita ſit vt aīal ꝗdē de hoīe: hō v̓o d̓ ſocrate ī eo qd̓ ꝗd ſit vt de ſub̓o predicentur. Ergo qm̄ iſta eſt cōſequētia: ⁊ aīal de ſocrate in eo quod ꝗd ſit predicabitur. Pōt enim dici interrogantibus quid eſt ſocrates. aīal. Er go manifeſtum ē ꝙ ſi qua res de aliquo vt de ſub̓o p̄ dicetur: vt hō de ſocrate. de eadē v̓o re qͥ p̄dicatur d̓ hoīe.ſ. alia rurſus ſuperior vt de ſub̓o p̄dicet̉: vt aīal neceſſe erit ⁊ hanc eandē de ſub̓o eiuſ de quo ipſū dr̄ p̄dicari: vt aīal de ſocrate. Socrates nāqꝫ ſub̓us eſt. hoī de quo aīal predicat̉. Ergo conſtat hmōi diffini tio que dicit. quotiēs alterū de altero predicat̉ vt de ſub̓o: vt ſi ꝗd ſit quod de eo qd̓ predicatur in eo quod quid ſit dici poſſit: hoc idē ipſum de eo qd̓ priꝰ ſub̓uꝫ erat poſſit p̄dicari. ¶ Sꝫ fortaſſe quiſqͣꝫ dicat mini me verū eſſe qd̓ dictum ē: nā cū hō de Socrate pre dicet̉. Socrates enim hō eſt. de hoīe v̓o ſpēs. hō enī ſpēs eſt. ſocrates ſpēs eē nō dr̄. Et rurſus cū animal de hoīe predicetur: de animali v̓o genꝰ. aīal enim ge nus ē hō generis vocabulo caret. non enim dr̄ hō eē genus: hō enim genus nō eſt: ſꝫ tm̄ ſpēs. His dice̓dū eſt ꝙ minus aduerterīt illā eſſe diffinitionē de ſub̓o predicationis qͣ in eo qd̓ ꝗd ſit vnūqd̓qꝫ ⁊ in eiꝰ ſub̓a p̄dicaret̉. nūc aūt ſpēs de hōe non in eo qd̓ ꝗd ſit pre dicat̉. Neqꝫ enī ſi quis hoīs diffinitionē reddat ſpēm nominauit ſꝫ deſignatiuū nomen eſt tātū: vtrum de pluribus ſpē differentibus p̄dicet̉ hoc nomen qd̓ eſt homo: an certe tantū de ſolis īdiuiduis. Nam qm̄ de indiuiduis ſolis hō p̄dicat̉: idcirco ſpēs dr̄. ⁊ qm̄ de ſpē differentibꝰ aīal dr̄: idcirco aīal genus vocamus Et ſunt quodammodo nominū nomina. Quare neqꝫ
genus de aīali: neqꝫ ſpēs de hoīe in eo qd̓ ꝗd ſit pre dicatur. ſed tantū deſignatiua ē illa: quō hō ⁊ animal de ſubiectis(vt dictum ē) predicentur ꝓprijs. Ergo non eſt mirandum ſi ad eoꝝ ſubiectum que de ſubie cto dicuntur: eius predicati quod de ſubiecto non di citur pradicatio peruenire non poteſt. ¶ Diuerſoruꝫ geneꝝ ⁊ non ſubalternatim poſito rum diuerſe ſunt ſpecie differentie: vt animalis ⁊ ſcientie: animalisquidē differentie ſunt: vt greſſibi le ⁊ volatile ⁊ bipes ⁊ aquatile. ſcientie v̓o nulla ha rum eſt: neqꝫ enim ſcientia a ſcientia differt in eo ꝙ eſt bipes. Subalternorum vero generum nihil prohibet eaſdem eſſe differentias: ſuperiora enim de inferioribus predicantur. quare quecūqꝫ fuerīt predicati differentie: erunt eedem ⁊ ſubiecti. ¶ Cum multis modis genus dicatur: ſolum qd̓ nūc tra ctari conuenit aſſumamus. Dicit̉.n. genus qd̓ de plu ribus ſpē differentibus in eo qd̓ ꝗd ſit predicatur: vt anima predicat̉ de hoīe ⁊ de equo: ⁊ de cane: ⁊ de bo ue: ⁊ de ceteris: q̄ oīa ſpē a ſeipſa diſcreta ſūt. Spēs v̓o eſt qd̓ de pluribus numero differētibus in eo qd̓ quid ſit predicatur: vt hō predicatur de catōne ſocra te platōne virgilio cicerone: ⁊ de ſingulis hominibꝰ: qui ſpecie ipſa non differunt: ſed tm̄ a ſe numero di ſtant: ¶ Differētia v̓o eſt: qͥ ſub eodē genere poſitas ſpēs propria qualitate diſterminat. Nā cum equus ⁊ hō quantum ad genus vnum ſint.(vterqꝫ.n. aīal eſt) Differentia rōnalis ⁊ irrationalis vtroſqꝫ diſiungit at diſcernit. Qualitate eniꝫ quadā rōnalitatis: ⁊ irra tionalitatis vterqꝫ a proprie ſubſtantie diffinitione diſſentiunt. Ergo differentia eſt que de pluribus ſpē differentibus in eo quod quale ſit p̄dicatur. Namqꝫ hec ipſa differentia que eſt irrationalitas de multis ſpecie differentibus predicatur: vt de cigno. ⁊ equo vel piſce: que omnia a ſe cū ſpē ipſa diſſentiunt: irra tionalitatis tn̄ qualitate cōiuncta ſunt. Sed non ī oī bus differentia de pluribus ſpecie differentibus pre dicat̉. Sunt enī qͥdā que nō niſi de vna ſpecie predi cantur: vt grauitas de ſola terra: leuitas de ſolo igne proprie dicitur. At vero nec ſpecies ſemper de pluri bus numero differentibus predicatur. mundi enim ſpecies de vno ſolo mundo dicitur. ⁊ phenicis ſpecies de vna tantū phenice. Sed iccirco ita diffinita ē: qd̓ frequentius differentia de pluribus ſpecie differenti bus predicatur: qͣꝫ de vno. Eodemqꝫ modo ⁊ ſpecies frequentius inuenitur de pluribus numero differen tibus p̄dicari: qͣꝫ de vna tm̄ re ac ſingulari. ¶ His ita poſitis ſunt qͥdā genera: que generaliſſima nūcupāt̉. quibꝰ genꝰ inueniri nō poſſit. Sunt ſpēs quibus alias ſubiectas ſpēſ nullus inueniet. Inter vtraqꝫ autē ſūt alia que ſubalterna genera nominantur: que ſuꝑiorū quidē ſpecies ſunt: poſteriorū v̓o genera: vt ſubſtan tia genus quidem eſt generaliſſimū: vt eius genꝰ in ueniri non pioſſit homo vero ſpecies eſt: vt eius ſpēs alia reperiri non valeat. Animal v̓o ad ſubſtātiam ꝙ dem ſpecies eſt: ad hominē v̓o genus. Decē igitur p̄ dicamētorū ſignificatio nihil aliud demōſtrat niſi re rum decē gn̄a que gn̄aliſſima nominamus. Ergo quo tiens genera generaliſſima diſcrepant eorumqꝫ ſpēs diſcrepabunt: ⁊ quotiens ſpecies diſcrepant: quoniā differentiis diſiunguntur atqꝫ informant̉: Differen tie quoqꝫ diuerſaꝝ ſpecieꝝ diſcrepabūt. Aīal nāqꝫ ⁊ ſciētia qm̄ ē aīal ſub̓a: ſciētia v̓o ad aliꝗd. Quoniāqꝫ genus

Prima editio in predicamenta
cenus alalis ē ſub̓a: ⁊ genª ſciētie ē ad aliꝗd. Oīs ſub gantie a ſe rōne diſcreta ſunt: ⁊ dr̄ie quoqꝫ ſciētie at ggialis oībꝰ qualitatibꝰ diſiungūt̉. Eſt nāqꝫ differē aa alalis bipes ⁊ quadrupes: aīal enī ab alio aīali dif tert ſic: qd̓ hoc quidē bipes ſit: vt hō vel auis: illud ve to qͣdrupes: vt equus atqꝫ bos: illud vero multipes nt formica vel apis. Sed ſciētia differētias huiuſmo qi nō hꝫ: neqꝫ.n. ſciētia a ſcīa differt in eo qd̓ bipes ē Quare cōſtat quotiēs diuerſa ſunt genera ſpecierū quoqꝫ differētias eē diſcretas. Atqꝫ hoc ē qd̓ ait. D nerioꝝ generum ⁊ nō ſubalternatī poſitoꝝ diuerſas ſcd̓m ſpēm differētias eſſe. ⁊ hoc exēpli adiectiōe fir mauit. dicēs. Aīalis ⁊ ſcīe diuerſas eſſe differentias. nā cū ſit bipes animalis differētia: ſcīe nō ē. Et hoc ade de diuerſis generibꝰ dictū ē.i. qͥ ſubalterna non ſūt. Qd̓ ſi ſubalterna ſunt genera: nihil ꝓhibet alias eaſdē eſſe differētias: alias diuerſas: vt auis ē ſpēs aīalis ⁊ rurſus eſt genus corui: ⁊ ē ſubalternatū: ge nꝰ auis. Sꝫ aīalis differētie ſunt rōnalis.ſ. ⁊ irratio nalis: auis vero differētia rōnalis non ē. Nulla enim auis ab alia aui differt qd̓ ſit rōnalis. ergo hoc loco nō ſunt eedē ſubalternoꝝ geneꝝ differētie. Si ꝗs v̓o has generis.i. aīalis differētias dicat: vt aīaliū: alia ſunt que paſcāt̉ herbis: alia q̄ ſeminibꝰ: alia q̄ carni bus. He differentie cōueniunt ī ſubalterno genere. in aui. nāqꝫ auiū ſunt alie que ſeminibꝰ veſcūt̉: alie qͣ herbis: alie v̓o que carnibus: vt vultur vel miluª. er go in ſubalternis generibꝰ nihil ꝓhibet eaſdē eē dif ferētias ⁊ iteꝝ diſcrepare: hoc aūt iccirco euenit: qꝛ q̄ de p̄dicato dicūt̉: poſſūt de ſubiecto p̄dicari. Qua re qd̓ dr̄ de genere: pōt etiā dici de ſpecie. Atqꝫ hoc eſt quod ait. Subalternoꝝ v̓o generuꝫ nihil ꝓhibet caſdē eē differētias. Suꝑiora.n. de īferioribꝰ generi bꝰ p̄dicāt̉: Sed cū diceret nihil ꝓhibet eaſdē eſſe dif ferētias hoc quodāmō voluit demonſtrare eē qͣſdaꝫ eaſdē differētias. Alias v̓o poſſe eē diuerſas cui rem cōtrariā ītuliſſe videt̉. cū dicit. Quare quecūqꝫ p̄di cati differētie fuerīt: eedē erūt ēt ſubiecti. nā cū illic dixiſſet. nihil ꝓhibet eē eaſdē differētias generū ſub alternoꝝ. Hic oēs eaſdē eē declarat: dicit.n. Quecū qꝫ fuerit differētie predicati: eaſdē ēt ſubiecti eē: at qꝫ hec res plures maximis illigauit erroribꝰ: vt emē dandū crederēt locū vt nō eēt ita. Quare quecūqꝫ p̄ dicati differētie fuerīt: eedē erunt ēt ſubiecti. Sꝫ vt hoc mō. Quare quecūqꝫ ſubiecti differētie fuerīt: eē dē erunt ēt p̄dicati. Sꝫ hoc abijciendum ē: neqꝫ fieri pōt vt in re ſuꝑiorē p̄dicatio poſterioris redūdet. nā cū dr̄ quecūqꝫ ſubiecti fuerīt differētie. eedē erūt p̄ dicati: hoc.ſ. ſignificat̉ vt p̄dicatio ſubiecti redeat ī ī dicatū: qd̓ fieri nō pōt. Sꝫ dicēdū eſt ꝙ ſunt alie dif ferētie que dicūt̉ cōpletiue predicati: ⁊ cuiuſlibet illiꝰ ſpēm informātes: que cōi noīe ſpecifice noīant̉. Naꝫ cū dico aīatū ⁊ ſenſibile: ſi ſubſtantie coniungāt̉: dif finitionē ⁊ ſpēꝫ mox aīalis efficiunt. Animal enim eſt ſubſtantia aīata ſenſibilis: atqꝫ he differentie dicun tur ſpecifice ⁊ cōpletiue. Sunt aūt alie que ipſe quidē nihil cōplent: nec vllā ſpēꝫ reddūt: ſed genꝰ tm̄ ediui aunt: vt rationale ⁊ irrationale. hec enī diuidūt ge nus. i. animal. Animal enim rationali differentia irra tionaliqꝫ diuidit̉. Ergo ille que ſunt generis diuiſiue differētie: poſſunt aliquotiens eedē eſſe: poſſunt ali quotiens nō eędē: vt animalis qm̄ diuiſibilis eſt dif rerētia que eſt rationale: pōt eā nō habere auis que eſt ſubalternū genus. Et rurſus eaſdē diuiſibiles ha bere pōt: vt eaſdē quas ſuꝑiꝰ diximꝰ. Nā cū diuidant
aīal differētie: que carnibꝰ herbis ⁊ ſeminibꝰ veſcun tur eedē pn̄t eē ſubalterni generis.i. auis. ergo he di uiſibiles pn̄t ēt eē diuerſe. Ille v̓o que cōpletiue ⁊ ſpe cifice ſunt: aliqn̄ nō p̄dicari d̓ ſubiecto nō pn̄t. Ut qm̄ aīal hꝫ differētias cōpletiuas ⁊ ſue ſpēi effectiuas: ſē ſibile.ſ. ⁊ animatū. He differētie de hoīe qd̓ eſt ſub iectū animalis nō predicari nō poſſunt. Oēs.n. ſpecifi ce differentie de his predicāt̉: quoꝝ ſpēm cōplent: vt de aīali p̄dicat̉ ſenſibile ⁊ aīatū: ⁊ hoc vt de ſubiecto In ſb̓a enī aīalis vtraqꝫ p̄dicāt̉: ſꝫ aīal p̄dicat̉ de ho mine vt de ſubiecto: neceſſe ē ergo animatū atqꝫ ſen ſibile de homīe p̄dicari vt de ſubiecto. Hoc eſt eniꝫ qd̓ ſuperius premiſit cū diceret quādo alterū de alte ro predicat̉ vt de ſubiecto. quecūqꝫ de eo qd̓ predicat̉ dicuntur: oīa etiā de ſubiecto dicūt̉: atqꝫ hoc in oībꝰ generibꝰ recte conſtat intelligi. Ergo diuiſibiles dif ferētie poſſunt aliquando cū ſubiectis eſſe cōmūes: aliquando diuerſe. Specifice vero ⁊ completiue cum ſubiectis cōes nō eſſe non poſſunt. Qd̓ ergo Ariſtote les ait ſubalternoꝝ geneꝝ nihil prohibere eaſdē eſſe differentias: diuiſibiles differētias eaſdē eē nihil pro hibere putandū eſt: que poſſunt eſſe ēt diuerſe. Qd̓ ait. vero quecūqꝫ predicati differētie fuerint eedem erūt etiā ſubiecti: de ſpecificis intelligendū ē. Que cū ſpeciem cuiuſlibet informēt: ⁊ de eo qd̓ informāt: vt de ſubiecto p̄dicent̉: ad qd̓cūqꝫ vt de ſubiecto p̄di cat̉ illud qd̓ ipſe dr̄ie īformāt: de eo vt de ſubiecto p̄ dicabūt̉: ⁊ de eo nō p̄dicari nō pn̄t. Quare nihil ē in huiuſmodi theoremate qd̓ vllo mō debeat emēdari. ¶ Eoꝝ quidē q̄ ſecundum nullam complexionem dicuntur: ſingulum aut ſubſtantiam ſignificat: aut quātitatē: aut qualitatē. aut ad aliquid. aut vbi. aut quando. aut ſitum: aut habere: aut facere aut pati. Eſt autem ſubſtantia vt figuraliter dicatur. vt hō equus. quantitas vt bicubitum tricubitum. quali tas vt album. grammaticum. ad aliquid vt duplū. dimidium. maius. vbi vt in lycio in foro. quando autem. vt heri. ſuperiori anno. ſitum v̓o vt ſedet. iacet. habere. vt calciatus. armatus facere vt ſeca re vrere. pati. vt ſecari. vri. Singula igitur eorum que dicta ſunt. ipſa quidem ſecundum ſe in nulla affirmatione dicuntur. Horum autem ad ſe inuicē affirmatio ſit complexione. Uidetur autem omniſ affirmatio vel vera vel falſa eſſe. eorum autem que ſcd̓m nullam complexioneꝫ dicūt̉ ſingula neqꝫ re ra neqꝫ falſa ſunt. vt hō albū. currit vincit. ¶ Poſt paruiſſimā enumerationē in quatuor.i. in ſub ſtantiā: accidēs: vniuerſalitatē: particularitatē. Nūc eſt de partitione maxima tractaturus: que ſit in decē hac enim enumeratione maior nō pōt inueniri. Neqꝫ eniꝫ vndecim p̄dicamēta poterūt inueniri: nec vltra decem vllo modo aliquod genus recte excogitari. po teſt. Quare huiuſmodi facit enumerationem: ſed nō diuiſionem. Diuiſio nāqꝫ fere eſt generis in ſpecies. predicamētoꝝ vero qm̄ genus vnū nō hn̄t: diuiſio eē nō pōt: ſed potius enumeratio eſt. ¶ Sunt v̓o ꝗdā ꝙ contendunt recte enumerationē non eſſe diſpoſitam. alij nāqꝫ vt ſuperuacua quedā demunt. alij vt curto operi addunt alij vero permutant: quos nimirū non recte ſentire alio nobis opere dicendū eſt ait. aūt. eo rū que ſcd̓m nullā cōplexionē dicunt̉. Adeo nō de re bus: ſed de vocibus tractaturꝰ eſt. vt diceret. Res.n.

Prima editio in predicamenta
ꝓprie nō dicūt̉ ſꝫ voces. ⁊ ꝙ addidit: ſingulū aut ſub ſtantiā ſignificat. late patet eū de vocibꝰ diſputare. n̄ enī res ſed voces ſignificāt: res aūt ſignificantur. Si ne cōplexione v̓o dicūt̉(vt dictū eſt) q̄cūqꝫ ſingulari intellectu ⁊ voce ꝓferunt̉. Scd̓m cōplexionē v̓o que cūqꝫ aliqua cōiunctione vel accidentis copulatiōe mi ſcent̉ ſed quid ex his que ſcd̓m nullā cōplexionē dicū tur efficitur: ipſe demonſtrat: cū dicit. Singula igit̉ eoꝝ que dicta ſunt: ipſa quidē ſcd̓ꝫ ſe in nulla affirma tione dicūt̉. Horū aūt ad ſe inuicē cōplexiōe affirma tio ſit videtur enī oīs affirmatio vel falſa eſſe vel ve ra. Eorū aūt que ſcd̓m nullam complexionē dicuntur neqꝫ verū quicqͣꝫ neqꝫ falſum eſt: vt homo: albū: cur rit: vincit. Significat ergo ⁊ hic ea que ſine vlla cō plexione dicuntur: affirmationis vim non obtinere. ſi quis enim dicat hō: vel albū: vel decē: vel quidlibet ſimplici modo: in eo neqꝫ verū quid inueniet. neqꝫ fal ſum. ſed omnis affirmatio vel vera vel falſa eſt. Igit̉ vniuerſaliter predicamenta pronūciat affirmationis ratione penitus non teneri. Sed hec eadem ſi cū qua dā cōplexione cōiūcta ſint: fieri propoſitiōes neceſſe ē: que in ſe verū falſumue cōtineant̉. Sed nō oīs cō plexio ꝓpoſitionem facit. Nec ſi dixero: ſocrateſ in fo ro: iccirco iam ꝓpoſitio eſt. Sꝫ ſi quis dicat: ſocrates in foro ambulat: tunc ſit ꝓpoſitio: que aut affirmatio ē aut negatio. Affirmationes v̓o ⁊ negatiōes: vel ve re videntur eſſe vel falſe. atqꝫ ideo quodcūqꝫ neqꝫ ve rū neqꝫ falſū eſt: illud ꝓpoſitio nō eſt. Ergo quadam complexione ex his que ẜm nullā cōplexionē dicūtur veritas falſitaſqꝫ cōficitur. Affirmationē autem ſolā nunc Ariſtoteles īterpoſuit: iccirco ꝙ oīs affirmatio prior eſt. hoc enim negatio tollit: quod affirmatio an te conſtituit. prius quidē ſcd̓m ſignificationē: ſed non ſcd̓m genus: quod alio liquebit loco. Maxime autem monſtrat Ariſtoteles ſe non de rebus ſed de vocibus tractaturū quod ait. Hoꝝ autem ad ſe inuicem cōple xione affirmatio ſit: non enim reꝝ complexione ſit aſ firmatio vel negatio ſed ſermonum. Nec in rebus eſt veritas ⁊ falſitas ſed in intellectibus atqꝫ opinionibꝰ ⁊ poſt hec in vocibus atqꝫ ſermonibus: hic hactenus Scd̓m cōplexionē ergo ſunt quecūqꝫ ex integris com poſitis fiūt: vt ſocrates ambulat. nā ⁊ ſocrates ⁊ am bulat vterqꝫ integer ſermo eſt: ⁊ cōiunctus affirma tionē fecit. At vero ſi quis dicat flamiger: vel multi ſonus: vel fluctiuagus: ſcd̓m cōplexionem nō erit iſta ꝓlatio: iccirco qd̓ ex neutris integris factū ē. Hoꝝ āt decē p̄dicamētoꝝ diffinitiōes inueniri nō pn̄t. Iccir co ꝙ ea que ſignificanti generaliſſima ſunt. Sb̓a.n. ⁊ quātitas ⁊ qualitas nulli vnqͣꝫ generi vidētur eē ſub iecta. Quare qm̄ diffinitio oīs a genere dr̄ genus qd̓ alij generi ſubiectū non eſt a diffinitione relinquit̉ Sed nunc quidē oīuꝫ p̄dicamētoꝝ cōuenientia dixit exempla. Poſt vero latius de vnoquoqꝫ tractabit̉. ⁊ quoniam diffinitio inueniri nulla poteſt: quibuſdam proprietatibus informantur. quare quoniam de his dictum eſt plene: ad tractatum ſubſtantie tranſeamꝰ Ubſtantia autem eſt que proprie ⁊ principaliter ⁊ maxime dicitur: que Aneqꝫ de ſubiecto dicitur neqꝫ in ſub iecto eſt: vt aliquis homo. vel aliquis equus. Secunde auteꝫ ſubſtantie di A cuntur in quibus ſpeciebus ille que principaliter ſubſtantie dicuntur inſunt. Et quidē ⁊ harum ſpecierum genera. vt aliquis homo in ſpe
cie quidem eſt in homine. Genus vero ſpeciei ani mal eſt. Secunde ergo ſubſtantie he dicuntur: vt eſt homo atqꝫ animal. ¶ Queritur cur predicamentorū tractatū a ſubſtātijs inchoauerit naͣm quoniam omnis res aut in ſubiecto eſt aut in ſubiecto non eſt. Quicquid ī ſubiecto ē eget ſubiecto: quoniam in propria natura non poteſt conſi ſtere: ⁊ quoniam rebus omnibus ſubſtantia ſubiecta eſt: nihil eorum que ſunt in ſubiecto preter ſubſtātiā poterit permanere. Sed prior illa natura ē: ſine qua alia eſſe non poſſunt. Quocirca prior naturaliter vi detur eſſe ſubſtantia: non abſurde igitur in diſputa tionem quod prius per naturam fuit: prius etiā ſum pſit: ⁊ diffinitionem quidem ſubſtantie proferre non potuit: ſed poſt exemplum ſuperius datū deſcriptio nem quandam profert: qua quid ſit ipſa ſubſtantia queamus agnoſcere. hoc eſt autem non eſſe in ſubie cto. Subſtantia enim in ſubiecto non eſt: facit auteꝫ quandam ſubſtantiarum diuiſionem cum dicit: alias primas eſſe ſubſtantias: alias ſecundas. Primas vo cans indiuiduas. Secundas vero indiuiduarum ſpe cies ⁊ genera. Ergo cum primis ſecundiſqꝫ ſubſtātijs commune ſit non eſſe in ſubiecto: additū primis ſub ſtantijs de ſubiectis non predicari: primas ſubſtātias a ſecundis ſubſtantijs ſeparat. ſubſtantia enim indi uidua in eo quod eſt ſubſtantia in ſubiecto non eſt. Quod autem indiuidua eſt: de ſubiecto non predicat̉ Sunt ergo prime ſubſtantie: que neqꝫ in ſubiecto ſūt neqꝫ de ſubiecto dicuntur: vt eſt Socrates vel Pla to. Hi enim quoniam ſubſtantie ſunt: in ſubiecto nul lo ſunt. Quoniam vero particulares indiuiduiqꝫ ſunt de nullo ſubiecto predicantur. Secunde vero ſub ſtantie ſunt: quibus commune eſt cum primis ſub ſtantijs: quod in ſubiecto non ſunt. Proprium ve ro quod de ſubiecto predicantur: que ſecunde ſubſtā tie ſunt vniuerſales vt eſt homo atqꝫ animal. homo namqꝫ ⁊ animal in nullo ſunt ſubiecto: ſed de ſubie cto aliquo predicantur. Sunt igitur prime ſubſtantie particulares. ſecunde vniuerſales ¶ Proprie autem ſubſtantias indiuiduas dicit: quod hominem quidem ipſam ſpeciem vel animal quod eſt genus: non niſi ex indiuiduorum cognitione colligimus. Quare quoniā ex ſingulorum ſenſibus generalitas intellecta eſt: me rito proprie ſubſtantie indiuidua ⁊ ſingula nominant̉ Principaliter vero indiuidue ſubſtantie dicte ſunt: quod omne accidens prius in indiuidua poſt vero in ſecundaſ ſubſtantias venit. Nam quoniaꝫ ariſtarchꝰ grecus eſt: homo vero eſt ariſtarchus: eſt homo gre cus. ita prius omne accidens in indiuiduum venit: ſe cundo vero loco etiam in ſpecies generaqꝫ ſubſtan tiarum accidens illud venire putabitur. Recte igitur quod prius ſubiectum eſt: hoc ſubſtantia prīcipaliter appellatur. Maxime autem ſubſtantia prima dicitur iccirco quod que maxime ſubiecta eſt rebus alijs: ea maxime ſubſtantia dici poteſt. maxime autem ſubie cta eſt prima ſubſtantia: omnia enim de primis ſub ſtantijs dicunt̉: aut in primis ſubſtātijs inſunt: vt ge nera ⁊ ſpecies: namqꝫ genera ⁊ ſpecies predicant̉ de ꝓprijs indiuiduis: vt animal atqꝫ homo predicantur de ſocrate.i. ſecūde ſubſtātie de primis. Sin v̓o ſint accn̄tia: in primis ſubſtātijs principal̓r ſunt. Quare qm̄ vel accidētia in primis ſubſtātijs principaliter ſūt vel ſecūde ſubſtantie de primis ſubſtantijs predican tur. Prime ſubſtātie ſecūdis ſubſtātijs accn̄tibuſqꝫ ſubiecte

Prima editio in predicamenta
cimiecte ſūt. Quare quoniā iſte maxime ſubiecte ſūt nel accidētiū ſubſiſtentie: vel ſecūdarū ſubſtantiarū adicationi: iccirco maxime ſubſtātie nūcupantur. Di cit aūt: non oīs ſpecies neqꝫ oīa genera ſecūdas eſſe ſabſtantias: ſed eas tm̄ que primas ſubſtantias cōti nerēt: vt eſt hō atqꝫ animal: hō nāqꝫ cōtinet Socra te ⁊ aliquā indiuiduā ſub̓am. Animal vero cōtinet in diuiduū ſpeciemqꝫ.i. hominē ⁊ aliquē hominem: qua re gn̄a ⁊ ſpēs q̄ de primis ſubſtātijs p̄dicāt̉: ipſas ſe cndas putat eſſe ſubſtantias. hoc aūt hoc modo ait. Secūde autem ſubſtantie dicūt̉ in quibus ſpeciebus ille que principaliter ſubſtantie dicunt̉ īſunt: he ⁊ ha rū ſpecierū genera ⁊ inde cōuenientia ponit exempla Ac ſi diceret: non omnia genera neqꝫ oēs ſpēs ſecun das ſb̓as dico. Sed eas tm̄ ſpecies. in quibus indiui dua illa.i. prime ſubſtantie inſunt: ⁊ haꝝ ſpecierum.i. que cōtinent primas ſubſtantias genera. Hoc aūt io circo dictū videtur: ne quis colorē quod genꝰ eſt: vel albū quod eſt ſpecies: ſecundas putet eſſe ſubſtantias Iſta enī primas ſub ſe nō continent. ¶ Sꝫ dicat ali quis quemadmodū prime poterūt eſſe ſubſtantie in diuidue: cū omne quod prius eſt ſublatū aufert id qd̓ ⁊ poſterius: poſterioribus vero ſublatis priora nō pe reūt. homo nāqꝫ ſi pereat. ſocrates quoqꝫ ſit cōtinuo periturus. Si vero ſocrates interierit: homo conti nuo nō peribit. Si igitur ſublatis generibus ⁊ ſpecie bus indiuidua perimūtur: ſublatis indiuiduis genera ſpecieſqꝫ ꝑmanent: magis primas ſubſtātias ſpecies ⁊ genera nominari dignum fuit. ¶ Sed hoc modo ī diuiduoꝝ natura nō recte accipitur. Neqꝫ eniꝫ cūcta indiuiduoꝝ ſubſtantia in vno ſocrate eſt: vel quolibꝫ vno homine: ſed in omnibꝰ ſingulis. Genera namqꝫ ⁊ ⁊ ſpēs nō ex vno ſingulo intellecta ſunt: ſed ex omni bus ſingulis indiuiduis mentis ratione concepta: Sē per etiā que ſenſibus propinquiora ſunt: ea etiam pro xime nuncupanda vocabulis arbitramur. Qui enim primus hominem dixit: non illum qui ex ſingulis ho minibus conficitur concepit animo: ſed quēdā ſingu larē atqꝫ indiuiduū cui hominis nomē imponeret. Et go ſublatis ſingulis hominibus homo non remanet: ⁊ ſublatis ſingulis animalibus animal interibit. Quo circa quoniam in hoc libro de vocabulorum ſignifica tione tractatus habetur ea quibus vocabula priꝰ po ſita ſunt: merito primas ſubſtantias nuncupauit. priꝰ autem illis vocabula ſunt indita: que prius ſub ſenſi bus cadere potuerunt. Senſibus vero obijciunt̉ pri ma indiuidua. Merito igitur eas primas in diuiſione poſuit. Eodem quoqꝫ modo illa queſtio ſoluitur que dicit. Cum naturaliter prime intelligibilis ſint ſubſtā tie: vt deus vel animus cur non has primas ſubſtan tias nuncupauerit. quoniā hic de nominibus tractatꝰ habetur: nomina autem primo illis indita ſunt: que principaliter ſenſibus fuere ſubiecta. Poſteriora ve ro in nominibus ponendis putantur: quecunqꝫ ad in telligibilem pertinent incorporalitatem vt ad deum: vel animā: vel ad genus: vel ad ſpeciem. Quare qm̄ ī hoc opere prīcipaliter de nominibus tractatꝰ eſt de ī diuiduis vero ſubſtantijs que prime ſenſibus ſubia cent: prima ſunt dicta vocabula: in opere quo de vo cabulis tractabatur. Merito indiuidue ſenſibileſqꝫ ſubſtantie prime ſubſtantie ſunt poſite. Cum autem tres ſubſtantie ſint: materia ſpeciēs ⁊ que ex vtriſqꝫ conficitur: vndiqꝫ compoſita ⁊ compacta ſubſtantia: hic neqꝫ de ſola ſpecie: neqꝫ d̓ ſola materia: ſꝫ de vtriſ qͣꝫ mixtis compoſitiſqꝫ propoſuit. Partes autem ſub
ſtantie incompoſite ⁊ ſimplices ſunt: ex quibus ſubſtā tia ipſa conficitur: ſpecies: ⁊ materia: quas poſt per tranſitum nominat dicens. ſubſtantiarum partes ⁊ ipſas eſſe ſubſtantias: atqꝫ hec hactenus. Nunc expo ſitionis curſum ad ſequentia conuertamus. ¶ Manifeſtum eſt autem ex his que dicta ſunt qm̄ eoꝝ que de ſubiecto dicūtur: neceſſe eſt ⁊ nomen ⁊ rationem de ſubiecto predicari: vt homo de ſubiec cto aliquo homine predicatur. ⁊ predicatur quidē nomen ipſius. Hominem enim de aliquo homīe predicabis. Ratio quoqꝫ hominis de ſubiecto ali quo homine predicabitur. quidam enim homo ⁊ homo eſt ⁊ animal. quare ⁊ nomen ⁊ ratio p̄dicabit̉ de ſubiecto. Eorum vero que in ſubiecto ſunt: in pluribus quidem neqꝫ nomen de ſubiecto neqꝫ ra tio predicabitur. In aliquibus autem nomen qui dem nihil prohibet predicari de ſubiecto: rationē vero impoſſibile eſt predicari. vt album cum ī ſub iecto ſit vt in corpore: predicatur de ſubiecto. dici tur enī corpꝰ aībum: ratio v̓o albi nunꝙͣ de corpo re predicabitur. alia autem omnia aut de ſubiectis dicuntur principalibus ſubſtantijs: aut in ſubiectiſ eiſdem ſunt. hoc autem manifeſtum eſt ex his que per ſingula proponentur: vt animal de homine pre dicatur: ergo de aliquo homine predicabitur ani mal. nam ſi de nullo aliquorum hominū neqꝫ oīno de homine. Rurſus color in corpore eſt ergo ⁊ in aliquo corpore. nam ſi non in aliquo ſingulorū: nec omnino ī corpore. Quare alia omnia aut de ſubie ctis principalibus ſubſtantijs dicuntur: aut in ſub iectis eiſdem ſunt. Non ergo exiſtentibus primis ſubſtantijs impoſſibile eſt eſſe aliquid aliorum: oīa enim alia aut de ſubiectis eiſdem dicuntur. aut in ſubiectis eiſdem ſunt. Quare non exiſtētibus pri mis ſubſtantiis impoſſibile eſt aliorum aliquid eē. COmnia quecunqꝫ. dicta ſunt vel in ſubiecto ſunt vel de ſubiecto predicantur. ſed non omnia quecunqꝫ in ſubiecto ſunt: de ſubiectis proprijs dicuntur. namqꝫ quod in ſubiecto aliquo eſt de proprio ſubiecto predi catur: vt album predicatur de corpore. dicitur enim corpus album. Sed quoniam ſecunde ſubſtantie pri marum ſubſtantiarum vel ſpecies vel genera ſunt: ſo cratis enim ſpecies homo eſt ⁊ animal genus. Genꝰ autem de ſubiectis ſpeciebus ⁊ indiuiduis vniuoce p̄ dicatur. Secunde ſubſtantie de ſubiectis ſpeciebus vniuoca predicatione dicuntur. Conuenit namqꝫ pri marum ⁊ ſecundarum ſubſtantiarum ſi ſit vna facta diffinitio. namqꝫ animal vel homo vel ſocrates vna diffinitione iunguntur: quod ſunt ſubſtantie anima te atqꝫ ſenſibiles. Igitur ſecunde ſubſtātie ita de ſub iectis predicantur proprijs: ideſt de primis ſubſtātijs vt vniuoce predicentur. Illorum vero que ſunt in ſub iecto aliquotiens quidem neqꝫ nomen ipſum de ſub iecto dicitur. Nam virtus in anima eſt: ſed virtus de aīa minime p̄dicat̉. Aliquotiēs autem denominatiue dicit̉: vt grāmatica: quoniam eſt in homine: denomi natiue grāmaticus a grammatica dicitur. Sepe aūt ip̄m nomē de ſubiecto predicat̉: vt qm̄ albū ē ī corꝑe corpus albū dicit̉: ſed ſiue nomen nō p̄dicet̉: ſiue de nominatiue dicatur: ſiue ꝓprio nomine predicatio ſit Diffinitio eiꝰ quod eſt ī ſubiecto: de proprio ſubiecto

Prima editio in predicamenta
nunqͣꝫ predicabitur: vt albū quoniam eſt in ſubiecto corpore: predicat̉ albi quidē nomē de corpore. diffini tio vero albi ad corpus nullo modo dicitur. albuꝫ nā qꝫ vel corpus vna ratione vtraqꝫ diffiniri non poſ ſunt. Amplius ſi omne accidens in ſubiecto eſt: ⁊ ſub ſtantia ſubiectum eſt differt ab accidente ſubſtantia differt etiam diffinitio ſubſtantie atqꝫ accidētis: qd̓ eadem diffinitio ſubiecti ⁊ eius quidem quod eſt in ſubiecto eſſe non poteſt. Atqꝫ hoc eſt quod ait. Eoruꝫ que ſunt in ſubiecto in pluribus quidem neqꝫ nomen de ſubiecto neqꝫ ratio predicat̉: vt virtus in anima. Addidit quoqꝫ de quibuſdam nihil prohibere predi cari: ⁊ in alijs quidem denominatiue: in alijs vero re cto nomine ſit predicatio. De ſecundis vero ſubſtan tijs ſemper ad primas ſubſtantias predicatio perue nit. Nam ſi quidam homo ⁊ homo ē ⁊ animal: ⁊ cer te vna diffinitio animalis ⁊ ad hominē ⁊ ad quendā hominem conuenienter aptabitur. Magis tamen eē ſubſtantias indiuiduas ⁊ particulares ipſe ſignifican tius monſtrat. Nam cum omnis res aut ſubſtātia ſit aut accidens: ⁊ ſubſtantiarum alie ſint prime: alie ſe cunde: ſit trina partitio: ita vt omnis res aut accidēs ſit: aut ſecunda ſubſtantia: aut prima. Horum autem vt ſub deſcriptione diuiſio fiat: hoc modo dicimus. Oīs res aut ī ſubiecto eſt: aut in ſubiecto non eſt. eo rum que in ſubiecto ſunt alia predicant̉ de ſubiecto: alia minime. eorum que in ſubiecto non ſunt: alia de nullo ſubiecto predicantur: alia vero predicantur. Er go omnis res aut in ſubiecto eſt: aut in ſubiecto non eſt. Aut in ſubiecto eſt: ⁊ de ſubiecto predicatur: aut ī ſubiecto eſt: ⁊ de nullo ſubiecto predicatur: aut ī ſub iecto non eſt: ⁊ de ſubiecto predicatur. aut ī ſubiecto nō ē: ⁊ de nullo ſb̓iecto p̄dicat̉. His igit̉ ſūptis ſi pri mas ſubſtantias ſeparamus: remanent ſecunde ſub ſtantie atqꝫ accidentia. Sed ſecunde ſubſtantie ſunt que in ſubiecto non ſunt: ⁊ de ſubiecto predicantur. Ergo eſſe ſuum niſi in hoc quod de aliquo predicant̉: non retinent. Predicantur autem ſecunde ſubſtan tie de primis. ergo vt ſecunde ſubſtantie ſint: predica tio de primis ſubſtantijs cauſa eſt. Non enim eſſent ſecunde ſubſtantie: niſi de primis ſubſtantijs predica rentur. illa vero que in ſubiecto ſunt penitus conſiſte re non valerent: niſi fundamenti quodammodo loco primis ſubſtantijs niterentur. Ergo omnia quecunqꝫ ſunt preter primas ſubſtantias: aut ſecunde ſubſtan tie erunt aut accidentia. Sed ſecunde ſubſtantie de primis ſubſtantijs p̄dicant̉: accidētia in primis ſub ſtantijs ſunt. Quocirca oīa aut de primis ſubſtantijs p̄dicāt̉: vt ſecūde ſubſtātie: aut in primis ſubſtantijs ſunt vt accidētia: qd̓ Ariſtoteles ꝓpoſuit hoc modo. Cetera vero oīa aut de ſubiectis dicunt̉ primis ſub ſtantijs aut in eiſdē ſubiectis ſunt. hic quoqꝫ veriſſi ma ſumit exēpla. Ait enī. Si accidēs in nullo ſubiecto corpore eſſet: nec in corpore eſſet oīno. Nam ſi in nul lo ſinguloꝝ: in nullo generaliter eſſe diceret̉. Et item animal niſi de ſingularibus atqꝫ indiuiduis homini bus predicaretur: nec de homine predicaretur omni no. Quare quoniam iccirco predicantur ſecunde ſub ſtantie: quoniam ſunt prime: ⁊ iccirco ſunt aliquid ac cidentia: quoniam eiſdem prime ſubſtantie ſubiecte ſunt: ſi prime ſubſtantie non ſunt: neqꝫ que de his pre dicāt̉ māſura ſūt: neqꝫ qͥ ī his ſubiectis ſūt ꝑmāebūt ¶ Secundarū vero ſubſtantiarum magis ſubſtan tia eſt ſpecies ꝙͣ genus. propinquior enī eſt prime ſubſtantie. Si quis enim aſſignet primā ſubſtantiam quid eſt. euidentius ⁊ conuenientius aſſigna bit ſpeciem proferens ꝙͣ genus. vt quendā homi nem aſſignans. manifeſtius aſſignabit hominem ꝙͣ animal aſſignando. Illud enim proprium ē ma gis alicuius hominis. hoc aūt cōmunius. ⁊ cum ali quā arborem reddideris. manifeſtius aſſignabis. cū arborē reddideris quā plantā. ¶ Conſtat indiuiduas ſubſtantias primas ⁊ maxime ⁊ proprie eſſe ſubſtantias. Secunde vero ſubſtantie: id eſt genera ⁊ ſpecies ſicut non equaliter a prima ſub ſtantia diſtāt: ita non equaliter ſubſtantie ſunt. nam quoniā ꝓpinquior eſt ſpecies prime ſubſtantie qͣꝫ ge nª iccirco magis eſt ſpecies ſubſtātia qͣꝫ genꝰ propriū vt homo ꝓpinquior eſt ſocrati qͣꝫ animal: atqꝫ iō ma gis ē hō ſubſtātia. Animal vero quanqͣꝫ ⁊ ipſum ſub ſtantia ſit tamē minus homine. hoc auteꝫ iccirco eue nit: qd̓ in omni diffinitione cōuenientius ſpecies ac primā ſubſtantiam dicitur qͣꝫ genus. Nam ſi quid ſu ſocrates aliquis velit oſtēdere: propinquius ſubſtan tiā ſocratis proprietatemqꝫ monſtrabit ſi dixerit euꝫ eſſe hominem qͣꝫ ſi animal. Quod.n. animal eſt ſocra tes: cōmūe eſt cum ceteris: qui homines non ſunt.i. cū equo atqꝫ boue. Quod v̓o hō ē cū nullo alio eſt cō mune niſi cū his qui ſub eadē ſpecie hoīs continētur Quocirca propinquior erit ad ſignificationē deſigna tio: cum indiuiduo ſpecies redditur: qͣꝫ ſi generis vo cabulū predicetur. Rurſus ſi quālibet indiuiduam ar borē deſignare aliquis volens arborē dicat: propinꝗꝰ deſignabit quid ſit id quod diffiniuit: qͣꝫ ſi plantā no minet. planta aūt genus eſt arboris. predicatur enim planta ⁊ de his que arbores non ſunt: vt de caulibus atqꝫ lactucis: quare conſtat ſpecies magis eſſe ſubſtā tias: eo quod ſint primis ⁊ maxime ſubſtantijs propi quiores. Et ꝙ ī eo qd̓ quid ſit aſſignata ſpēs cōueniē tiª: ⁊ euidētiꝰ aſſignet: genꝰ v̓o longiꝰ atqꝫ cōmūius. ¶ Amplius principales ſubſtantie eo quod alijs omnibus ſubiecte ſunt; ⁊ alia omnia aut de his predicantur. aut in eis ſunt. ideo maxime dicun tur ſubſtantie. Sicut autem principales ſubſtantie ad alia omnia ſe habent. ſic ⁊ ſpecies ad genus ſe habet. ſubiacet enim ſpecies generi genera enim de ſpeciebus predicantur. ſpecies autem de gene ribus non conuertuntur. Quare ⁊ ex his ſpecies magis genere ſubſtantia eſt. ¶ Magis eſſe ſubſtantias ſpēs validiori rurſus argu mentatione confirmat: per ſimilitudinem namqꝫ hoº ita eſſe declarat. Nam cū omnes ſubſtātie aut prime ſunt aut ſecunde. Secundarum autem aut genera: aut ſpecies: ſpecierum atqꝫ generum ꝗcꝗd ſimiliꝰ pri mis ſubſtantijs inuenit̉: hoc magis ſubſtātia merito putabitur. Sed prime ſubſtātie iccirco maxime ſub ſtantie dicuntur: quod omnibus ita ſubiecte ſunt: vt aut in ipſis ſint cetera vt accidentia aut de ipſis alia p̄dicēt̉ vt ſub̓e ſcd̓e. Quod ergo in primas ſubſtan tias: hoc idē in ſpēs venit. Nāqꝫ ſpecies ⁊ cūctis ſub iacent accidentibus: ⁊ de ſpeciebus genera predican tur: de generibus vero ſpēs non predicātur. Quare non ſimiliter genera ſubiacēt: quēadmodū ſpēs. Nō enī de generibus ſpecies predicant̉. Ergo ſicut prime ſubſtantie ſubiecte ſunt ſecūdis ſubſtantijs ⁊ accidē tibus: ita ſpēs ſubiecte ſunt ⁊ accidētibus ⁊ generibꝰ Genera vero qͣꝫ qͣꝫ ſubiecta ſint accidentibꝰ: ſpēbus.

Prima editio in predicamenta
ninen ipſa nō ſubiacēt. Quocirca maior ē ſimilitudo qeciei ad primas ſubſtātias qͣꝫ generis: qd̓ ſi maior ett ſunilitudo ſpecierum ad maximas ſubſtātias: ip̄e exunt mnagis ſubſtantie. Sed ne quis nos arbitretur gicere: quod ea que ſunt genera: ſpecies eſſe non poſ cant. Sed id quod ſunt genera: ſpecies eſſe non poſ ſunt: Nam in eo quod ſpecies eſt: de ſuperioribus nō medicatur: ſed in eo quod genus de eo predicabitur cuius eſt genus. Quocirca genera ipſa quorum ſunt cenera his ſubiacere non poſſunt. Species vero quo rum ſunt ſpecies: de his predicari non poſſunt. Ipſarum vero ſpecierum quecunqꝫ non ſunt ge nera: nihil magis alterum altero ſubſtantia eſt. ni hil enim familiarius aſſignabis de aliquo homine hominem aſſignando. quam de aliquo equo equū Similiter autem ⁊ principalium ſubſtantiaruꝫ ni hil magis alterum altero ſubſtantia eſt. nihil enim magis aliquis homo ſubſtantia eſt ꝙͣ aliquis bos. merito igitur poſt principales ſubſtantias ſola alio rum ſpecies ⁊ genera dicuntur eſſe ſecunde ſubſtā tie. Eorum enim que predicantur: principalē ſub ſtantiam ſola hec indicant. Aliquem enim homi nem ſi quis aſſignauerit quid ſit ſpeciem quidem vel genus aſſignans familiariter aſſignabit. ⁊ mani feſtius faciet hominem vel animal aſſignans. Alio rum vero quicquid aſſignauerit quilibet aſſignabit extranee: velut album: aut currit: aut quecunqꝫ ta lium reddens. ergo merito he ſole aliorum ſecun de ſubſtantie dicuntur. Amplius principales ſub ſtantie eo quod alijs omnibus ſubiaceant iccirco proprie ſubſtantie dicuntur. Sicut autem prime ſubſtantie ad omnia alia ſeſe habent: ita principa lium ſubſtantiarum genera ⁊ ſpecies ad omnia re liqua ſeſe habent. De his enim omnia reliqua pre dicantur. aliquem enim hominem dicis gramma ticum eſſe: ergo ⁊ hominem ⁊ animal grammaticū dicis. ſimiliter autem ⁊ in alijs. ¶ Predictum eſt(vt Porphyrius quoqꝫ in libro de generibus ſpeciebus differentijs proprijs atqꝫ accidē tibus planiſſime docuit) Alia eſſe ſolum genera: quo rum genus inueniri non poſſet: alia ſolum ſpecies: qͣ in alias ſpecies diuidi non valerent. He autem ſunt qͣ de pluribus numero differentibus in eo quod quid ſit predicantur: vt homo de ſingulis hominibus dici tur: ⁊ equus de ſingulis equis: ⁊ bos de ſingulis bobª qui ſub propria ſpecie poſiti a ſeipſis proprie nature fi gura non diſcrepant. Ergo huiuſmodi ſpecies: vt eſt homno atqꝫ equus que ſolis indiuiduis preſunt: quo niam genera eſſe non poſſunt: equaliter ſemper ſub ſtantie ſunt. Nam tam propinque redditur de quoli bet indiuiduo equo nomen equi: qͣꝫ de quolibet indi uiduo homine hominis nomē. Quocirca ſi equaliter pecies he que genera non ſunt: ad primas ſubſtan tias ſunt equaliter eſſe ſubſtantie merito putabūtur hoc autem dicit non quod omnes ſpecies equaliter ſubſtantie ſunt: ſed que equaliter primis ſubſtantijs diſtant. Poteſt enim fieri vt cuiuſlibet ſuperioris ge neris vna qualibet ſpecies ſit que comparata ad pro priam ſpeciem minus illa ſuperior videatur eſſe ſub ſtantia: vt animalis ſi quis dicat ſpeciem eſſe auem: eluſdem quoqꝫ ſpeciem hominem. auis ⁊ homo non
ęqualiter ſubſtantie ſunt: iccirco quod auis hoīe ſupe rior eſt. Homo namqꝫ in alias ſpecies non diuiditur eſt enim magis ſpecies. Auis autem poteſt in alias di uidi ſpecies: vt in accipitrem vel vulturem: que quā qͣꝫ aues ſint ſpecie tamen ipſe diſſentiunt. Proprie autem ſpecies accipiter ⁊ vultur eſt hi enim ſolis in diuiduis preſunt. Quare homo atqꝫ accipiter equali ter a primis ſubſtantijs diſtant: ⁊ ſunt equaliter ſub ſtantie. Homo vero atqꝫ auis quoniam ſuperior eſt auis homine: non equaliter ſubſtantie ſunt. magis.n. ſubſtantia homo eſt. Ergo quecunqꝫ ſpecies equali ter a ſuis indiuiduis diſtant: equaliter ſubſtantie ſūt. Quod quoniam ſpecies he que genera nō ſunt: equa liter a primis ſubſtantijs abſunt: equaliter ſubſtan tie dicuntur. Planū aūt eſt: vt nō egeat expoſitione. primas quoqꝫ ſubſtantias equaliter eſſe ſubſtantias. aliquis homo enim atqꝫ aliquis equus quoniam ſunt indiuidua: principaliter ſubſtātie ſunt: ⁊ proprie ⁊ ma xime. Quocirca in maximis ſubſtantijs neqꝫ minus neqꝫ magis ſubſtantia poterit inueniri. Indiuidua igitur equaliter ſubſtantie ſunt. Recte auteꝫ poſt pri mas ſubſtantias ola aliorum ſpecies ⁊ genera ſecun de dicuntur eſſe ſubſtantie. eorum enim que predican tur primam ſubſtantiam ſola hec ſignificant. Ordine ⁊ conuenienter poſt primas ſubſtantias: ideſt indiui dua genera ⁊ ſpecies ſecundas eſſe ſubſtantias conſti tutas monſtrat Ariſtoteles: que eſt firma atqꝫ expedi ta probatio. ait enim. Poſt primas ſubſtantias recte genera ⁊ ſpecies ſecundas ſubſtantias eſſe nomīatas In diffinitionibus enim vbi ſubſtātia cuiuſlibet oſtē ditur: nihil aliud primam ſubſtantiam monſtrat niſi genus ⁊ ſpecies. Socrates namqꝫ ſi quis quid ſit in terroget: dicitur homo: vel animal. ⁊ in eo quod quid ſit ſocrates interrogatus recte hominem vel animal eſſe reſpondet. Quare quid ſint prime: ſecunde ſub ſtantie monſtrant. quod ſi quis preter ſecundas ſub ſtantias in interrogatione quid ſit prima ſubſtantia dicat: id alieniſſime profert: vt ſi quid ſit ſocrates in terroganti aliquis reſpondeat album: vel currit: vel aliquid huiuſmodi: quod ſecunda ſubſtantia non ſit: nihil conuenienter vnqͣꝫ profert: ſi quid de prima ſub ſtantia preter ſecundas ſubſtātias dicat. Quare quo niam nihil eorum que non ſunt ſecunde ſubſtantie ꝗd ſit prima declarat: ſecunde autem ſubſtantie genera ⁊ ſpecies ſunt. recte poſt primas ſubſtantias ſpecies ⁊ genera dicuntur eſſe ſecūde ſubſtantie. Amplius pri me ſubſtātie propterea qd̓ omnibus alijs ſubiacent iccirco proprie ſubſtantie dicuntur. Hec quoqꝫ de ea dem re probatio recte poſt primas ſubſtantias gene ra ⁊ ſpecies eſſe poſitas veriſſima ratione confirmat Namqꝫ indiuidua iccirco prime dicuntur eſſe ſubſtā tie: quod alijs cunctis ſubiaceant. Nam quoniam de ſecundis ſubſtantijs ad predicationem ſuppoſite ſūt: ⁊ de his ſecunde ſubſtantie dicuntur: vel quoniam ac cidentibus vt poſſint eſſe accidentia ſubduntur: iccir co prime ſubſtantie ſunt. Et ſicut prime ſubſtantie cū ctis ſubiacent accidentibus: ſic etiam ſecunde. Nam quoniam aliquis homo accidentibus ſubiacet: ⁊ ho mo ⁊ animal accidenti ſupponitur: ⁊ quoniam eſt qui dā hō grecus.i. ariſtarchus eſt homo grecꝰ: eſt etiā animal grecū. Quocirca accidentibꝰ prime ſubſtan tie principaliter ſubdūtur: ſecunde vero ſecundo loco ⁊ quēadmodū prime ſubſtātie ⁊ accidentibus ⁊ ſecū dis ſubſtātijs ſubiacent ſic ſecūde ſubſtantie acciden tibꝰ ſupponūt̉: ſed ſecūde ſubſtantie ſpēs ⁊ gn̓a ſunt

Prima editio in predicamenta
Recte igitur poſt primas ſubſtantias ſpecies ⁊ gene ra ſecundas ſubſtantias eſſe propoſuit. ¶ Commune eſt autem omni ſubſtantie in ſubie cto non eſſe. principalis enim ſubſtantia neqꝫ de ſubiecto aliquo dicitur neqꝫ in ſubiecto eſt. Secū darū vero ſubſtantiarum ſic etiam conſtat: qꝛ nul la eſt in ſubiecto. etenim homo de ſubiecto aliquo homine dicitur. in ſubiecto autem nullo eſt. neqꝫ enim in aliquo homine homo eſt. Similiter ani mal de ſubiecto quidem dicitur aliquo homīe: nō eſt autem animal in aliquo homine. Amplius eo rum que ſunt in ſubiecto: nomen quidem de ſubie cto aliquando nihil prohibet predicari: rationem vero impoſſibile predicari eſt. Secundarū vero ſubſtantiarum de ſubiectis ratio predicabit̉ ⁊ no men. rationem enī hominis ⁊ animalis de aliquo homine predicabis. Ergo non erit horum ſubſtā tia que ſunt in ſubiecto. Non eſt autem proprium ſubſtantie hoc. namqꝫ differentia eorum eſt: que ī ſubiecto non ſunt. bipes enim ⁊ greſſibile de ſub iecto quidem homine dicitur: in ſubiecto autē nul lo eſt. non enim in homine eſt bipes: neqꝫ greſſibi le. ratio quoqꝫ differentie de illo dicit̉: de quo ipſa differentia predicatur: vt ſi greſſibile de homīe di citur: ⁊ ratio greſſibilis de homine predicabitur: ē enim homo greſſibilis. Nō vero conturbent nos ſubſtantiarum partes. que ita ſunt in toto quaſi in ſubiecto. ne forte cogamur confiteri non eas eē ſub ſtantias. non enim ſic dicebantur eſſe ea que ſunt in ſubiecto vt quaſi partes eſſent in aliquo. ¶ Poſt enumerationem ſubſtantiarum ⁊ diuiſioneꝫ in qua alias primas alias ſecundas eſſe propoſuit: qm̄ ſubſtantie diffinitio nulla eſt reddita: iccirco quia ge neraliſſimum genus diffinitionibꝰ non tenetur. Pro prietatem quādā cupit exquirere quaſi ſignū aliquod quo ſubſtantiamᵇ queamus agnoſcere: priuſqꝫ quid ipſis ſubſtantijs cōiter poſſit euenire proponit: poſt v̓o quid illis propriū ſit querit. ſed iccirco iſta premit tit: vt ad illud verum propriū ſine vllo errore perue niat: ⁊ quod vere eſt ſubſtantiarū proprium vltimuꝫ dicat. ¶ Tribus autem modis proprium ſignificatur Eſt enim proprium quod alicui ſpeciei omni euenit: ⁊ non ſoli: vt homini bipedem eſſe. Omnis enim homo bipes eſt: ſed non ſolus: aues namqꝫ ⁊ ipſe ſunt bipe des. Aut ſoli ⁊ non omni: vt eidem homini euenit vt ſit grammaticus: ſed non omni homini: neqꝫ eniꝫ oīs homo grāmaticus eſt. At vero tertia proprij ſignifi tio ē: que omni ⁊ ſoli ⁊ ſemper: vt riſibile. Omnis enī hō riſibilis eſt: ⁊ ſolū eſt animal homo ꝙ rideat: Ex his igitur illa duo ſuperiora que diximus: vbi omni ⁊ non ſoli aut ſoli ⁊ non omni eſſe quedam propria dice bamus: a propriorum veritate eſſe videntur aliena. Hoc vero tertium quod omni ineſt ⁊ ſoli: hoc vere ē proprium. illa autem ſuperiora conſequentia quidem dicuntur non tamen vere propria: hoc autem vltimū vere eſt proprium. Quecunqꝫ ergo talia propria Ari ſtotelis inuenerit: que aut ſolis. ⁊ non omnibus ſub ſtantijs: aut omnibus: ⁊ non ſolis eueniant: velut nō vere in natura cuiuſlibet conſtituta repudiat. Illud vero vltimuꝫ ponit: quod ⁊ omni ſubſtantie ⁊ ſoli va leat euenire. Illa enim ſunt propria que cōuertuntur
vt ſi quid fuerit homo riſibile ē: ſi quid eſt riſibile ho mo eſt. hec autem ſolum conuerti poſſunt: que omni ſoliqꝫ contingunt. nam neqꝫ vlli alij magis: neqꝫ vlli minus euenient: quare his predictis ad loci ipſius ra tionem expoſitionemqꝫ veniamus. Quod ergo dicit hoc eſt omnibus ſubſtantijs cōmune: vt in ſubiecto non ſint namqꝫ prime ſubſtantie: ideſt indiuidua in ſubiecto non ſunt. quod planiſſime his demonſtratur Nunqͣꝫ enim particularis ſubſtantia alicui accidens poteſt eſſe. ſecunde vero ſubſtantie habent quandaꝫ imaginem ꝙ ſint in ſubiecto. videntur enim ſecunde ſubſtantie in ſubiectis primis ſubſtantijs eſſe: ſed fal ſo. nam. ſecunde ſubſtantie de primis ſubſtantijs ſolū predicantur: non in ipſis ſunt. Animal enim de quo dam homine tantum dicitur non etiam in aliquo ho mine conſiſtit vt in ſubiecto. Hoc autem illa res pro bat: quod omnia quecunqꝫ in ſubiecto ſunt: eorū quo qꝫ indiuidua in ſubiecto ſunt. color quoniam in ſubie cto corpore eſt: ⁊ quidam color ſubiecto corpore nitit̉ in hoc vero quoniam prime ſubſtantie: ideſt indiui dua in ſubiecto non ſunt: nec eorum vniuerſalia: ideſt ſecunde ſubſtantie que genera ⁊ ſpecie? ſunt: poſſunt aliquo niti ſubiecto. Quare ſecunde ſubſtantie prīas ſubſtantias ad predicationem tantuꝫ ſubiecta habēt non etiam vt ipſe primis ſubſtantijs accidant. Illud quoqꝫ maximum argumentum eſt ſecundas ſubſtar tias non eſſe in ſubiecto quoniaꝫ omne quod in ſubie cto eſt poteſt mutari: illa que ſubiecta eſt non mutat̉ vt color qui eſt in corpore: eodem corpore manēte po teſt mutari: vt niger fiat ex albo: Manentibus auteꝫ ſubſtantijs primis ſecunde ſubſtantie non mutantur quam vero ipſe Ariſtoteles poſuit probationem ſecū das ſubſtantias nō eſſe in ſubiecto huiuſmodi eſt: p̄ docuit enim quorundam que ſunt in ſubiecto: nomen de ſubiectis poſſe predicari: rationem vero nunqͣꝫ. Album enim cum ſit in corpore: dicitur corpus a bum: ⁊ predicatur albedo de corpore: ſed alia eſt dif finitio albedinis: alia corporis. Secunde vero ſubſtā tie de primis ſubſtantijs ⁊ nomine predicantur ⁊ diſ finitione iunguntur. Nam quidam homo animal eſt ⁊ homo. ſed quidam homo ⁊ hominis ⁊ animalis ra tione diffinitur. Et vt veraciſſime ſententia conclu datur: omne quod eſt in ſubiecto: equiuoce de ſubie cto dicitur. Secunde vero ſubſtantie de primis non equiuoce ſed vniuoce nuncupantur: iccirco qd̓(vt di ctum eſt) ⁊ nomine ⁊ diffinitione conſentiunt. Qua re quemadmodum prime ſubſtantie in ſubiecto non ſunt: ſic ſecunde ſubiecto carebunt. Commune eſt igi tur omnibus ſubſtantijs ⁊ ſecundis ⁊ primis in ſubie cto non eſſe. ⁊ quodcunqꝫ ſubſtantia fuerit. conſeq̄ns ē vt ī nullo ſubiecto ſit. Sed queritur an hoc ſoli ſub ſtantie inſit an etiam alijs. nam ſi ſoli ſubſtantie ineſt quoniam omni ſubſtantie hoc ineſſe monſtrauimus quod in ſubiecto non ſit: verum proprium dicitur eē ſubſtantie non eſſe in ſubiecto. Hoc enim dictum eſt eſſe maxime proprium quod omnibus ineſſet ⁊ ſolis. ſed hoc non eſſe ſubſtantie proprium veriſſima Ari ſtotelis probatione confirmat dicens. Non eſt au tem proprium ſubſtantie hoc. namqꝫ differentia eo rum eſt: que in ſubiecto non ſunt bipes enim ⁊ greſſi bile de ſubiecto quidem homine predicatur: in ſubie cto vero nullo eſt. Non enim in homine eſt bipes ne qꝫ greſſibile: ⁊ ratio quoqꝫ differentie de illo dicitur de quo ipſa differētia p̄dicat̉. vt ſi greſſibile de hoīe dicat̉: ⁊ rō greſſibiliſs d̓ hoīe p̄dicabit̉. ē enī hō greſſi

Prima editio in predicamenta
nilis. non eſſe propriū hoc ſubſtantie dicit: iccirco qd̓ noifſerētijs idē ſit. In nullo.n. differētia ſubiecto ē dillud nāqꝫ recurrit̉. Si differētia in ſubiecto eēt: romine tm̄ de ſubiecto: predicaret̉: non etiam ratio ne Differētia v̓o de eo de quo dicitur: vniuoce predi atur: vt ſi quis dicat greſſibile differentiam de hoīe pſius differentie diffinitio quoqꝫ homini conuenien rer aptabitur. Greſibile namqꝫ eſt quod per terram pedibus ambulat: ⁊ homo eſt quod per terram pedi nus ambulet. Ita differentie ⁊ eius de quo ipſa diffe rentia dicitur: vna poterit eſſe ratio ſubſtantie: ideſt vnius poſſunt ⁊ nominis nuncupatione: ⁊ diffinitio nis determinatione coniungi. Quod ſi ī ſubiecto eēt piſferentia: nunqͣꝫ de ſubiecto ſibi vniuoce predicare tur. Quare non propriū eſt ſubſtantie quod retinet etiam diſferentia. differentia namqꝫ ſubſtantia non eſt. Eſſet enim propriū ſubſtantie in ſubiecto non eſſe Non eſt autem differentia accidens. eſſet enim ī ſub iecto. Omnis autem res aut accidens eſt: aut ſubſtan tia: ideſt aut in ſubiecto eſt: aut in ſubiecto non eſt. ⁊ ſunt accidentia quecunqꝫ in ſubſtantiā ſubiecti veni unt: queqꝫ permutata naturam ſubſtantie non peri munt. Si quibus vero peremptis ſubiecta interimā tur: illa ꝓprie accidentia non vocamus differentia ve ro eſt que de pluribus ſpecie differentibus in eo qd̓ quale ſit predicatur. Sed differentia ſubſtantia non eſt: iccirco quod ſi eſſet ſubſtantia non in eo quod qͣle ſit de ſubiecto: ſed in eo quod quid ſit predicaret̉. qua litas vero ſolū non eſt: eſſet enim accidens ⁊ in ſubie cto: an magis a ſubſtantia ⁊ qualitate differentia ip̄a conficitur. ⁊ ita vt illud de quo predicatur: perempta diſferentia ſimul interimatur vt calor cum eſt in aqͣ perempto calore poteſt aqua in ſua ſubſtantia perma nere: ⁊ eſt calor in ſubiecto aqua: quo interempto aqͣ non peribit. ¶ Ideꝫ tamen calor eſt in igne: ſed perē pto calore ignem interire neceſſe eſt. Quare hec qua litas caloris ſubſtātialiter ineſt igni: ⁊ eſt propria di ſerentia.i. ſubſtantialis. Concludendū eſt igitur diffe rentiam: neqꝫ ſolum ſubſtantiam eſſe: neqꝫ ſolum qͣ itatem: ſed quod ex vtriſqꝫ conficitur ſubſtantialem qualitatem: que permanet in natura ſubiecti: atqꝫ ideo quoniam ſubſtantiam participat: accidens non eſt quoniam qualitatem a ſubſtantia relinquitur. Sꝫ quoddam medium eſt inter ſubſtantiam ⁊ qualitateꝫ que quoniam in ſubiecto non eſt: ⁊ ſubſtātia non eſt ꝓpriū ſubſtātie: nō ē nō eſſe in ſubiecto. ¶ Poſt hoc illud quoqꝫ dicit non debere nos conturbari: ne forte ſubſtantiarum partes que ita ſunt in toto quaſi in ali quo ſubiecto: aliquādo cogamur accidentia non ſub ſtantias confiteri. Subſtantiaꝝ partes ī ſubiecto ſūt ſed non vt accidentia. videmus enim quaſdam parteſ ſubſtantiarum ita eſſe in toto quaſi ſint in ſubiecto. vt caput in toto corpore eſt: ⁊ manus in toto corpore eſt. forma quoqꝫ ⁊ materia que ſunt partes compoſi te ſubſtantie: in ipſa compoſita ſubſtantia ſunt. Ne ſorte ergo cogamur aliquando partes ſubſtantiarum quoniam ſunt in ſubiecto: ſuſpicari non eſſe ſubſtan tias: ſed accidentia: pręmonet dicens. Non nos vero conturbent ſubſtantiarum partes que ita ſunt in toto quaſi in ſubiecto ſint: ne forte cogamur dicere non eſſe eas ſubſtantias. Nō enim ſic dicebantur eſſe que ſunt in ſubiecto: vt quaſi partes eſſent in aliquo Hoc enim rationis affert: cur iſta accidentia eſſe ali quis ſuſpicari non debeat. Illa enī eſſe diffinita ſunt in ſubiecto: que non eſſent vt quedam pars: hoc eniꝫ
ſuperius ait. In ſubiecto autem eſſe dico quod cum ī aliquo ſit non ſicut quedā pars impoſſibile eſt eſſe ſi ne eo in quo eſt. Quocirca quoniā accidentia ita ſunt in ſubiecto: vt ſubiecti partes non ſint: ſubſtantiarū v̓o in toto partes ita ſunt: vt in ſubiecto non ſint: par tes ſub̓arū ꝑtes accidētiū eē nullꝰ recte ſuſpicari pōt ¶ Ineſt autē ſubſtantijs ⁊ differētijs ex his omnia vniuoce predicari. Omnia.n. que ab his predica ta ſunt. aut de indiuiduis predicant̉: aut de ſpecie bus. a prima namqꝫ. ſubſtātia nulla eſt predicatio de nullo enī ſubiecto dicitur. Secūdarū vero ſub ſtantiarū ſpecies quidem de indiuiduo predicat̉. Genus autem ⁊ de ſpecie ⁊ de indiuiduo. Simili ter autem ⁊ differentie ⁊ de ſpeciebus ⁊ de indiui duis predicantur. rationem etiam ſuſcipiunt pri me ſubſtantie ſpecierum ⁊ generum. ⁊ ſpecies ge neris: quecūqꝫ enim de predicato dicuntur. eadeꝫ ⁊ de ſubiecto dicuntur. Similiter autem ⁊ differē tiaꝝ rationē ſuſcipiunt ſpecies. ⁊ indiuidua. vniuo ca autem ſunt: quorum. ⁊ nomen commune ⁊ ratio eadem eſt. Quare omnia que a ſubſtantiijs ⁊ diffe rentiis ſunt vniuoce dicuntur. ¶ Quoniā in ſubiecto non eſſe differentijs ⁊ ſubſtan tijs cōe monſtrauit: aliam rurſus cōmunitatem ſub ſtantiarum differentiarūqꝫ propoſuit. Nam cū ſub ſtantiarum alie ſint prime: alie ſecundę. ⁊ prime ſub ſtantie ſint indiuidue: quoniā nihil indiuidua poſſunt habere ſubiectū: ab indiuiduis nulla predicatio ē. ſe cūde vero ſubſtantie de indiuiduis: ideſt de primis ſubſtantijs predicantur: ⁊ de his vniuoce dicunt̉. Se cundarum enim ſubſtantiarū nomen de indiuiduis predicatur ⁊ ratio. ⁊ de indiuiduo quidem ⁊ ſpecies predicat̉ ⁊ genus: vt de platōne ideſt de aliquo homi ne: ⁊ homo dicitur ⁊ animal. aliquis enim homo ⁊ ho mo eſt: ⁊ animal. ⁊ vtriuſqꝫ de indiuiduo predicat̉ ra tio. Dicimus enim aliquē hominē animal eſſe ratiōa le mortale: que eſt ſpeciei diffinitio: ideſt hominis. ⁊ rurſus aliquē hominē dicimª ſubſtantiam animatam atqꝫ ſenſibilem: que eſt generis diffinitio.i. aīalis. ſpe cies vero generis ſui ⁊ diffinitionē ſuſcipit ⁊ vocabu lum de homine enim aīal predicat̉. dicit̉.n. homo ani mal eſt: ⁊ ipſe rurſus homo rationem ſuſcipit anima lis. Dicimus enī eſſe hominē ſubſtantiā animatā at qꝫ ſenſibilem. Cōſtat ergo quoniā ⁊ genera ⁊ ſpecies de indiuiduis: ⁊ genera de ſpeciebuſ vniuoce predicā tur: ideſt in omni predicatione ſecunde ſubſtātie vni uoca appellatione de ſubiectis dicuntur: quod his cū differentia cōmune eſt. Differentia namqꝫ de ſpecie de qua dicitur ⁊ de eius indiuiduo ipſa quoqꝫ vniuo ce predicatur. Nam cum ſit greſſibilis differentia: d̓ aliquo homine predicatur dicitur enī quidam homo greſſibilis: vt plato vt cicero. ſed ⁊ diffinitionē diffe rētie ſuſcipiūt indiuidua: de ꝗbꝰ illa differentia predi cat̉. Greſſibile namqꝫ ē qd̓ per terrā pedibus ābula re poteſt. Et quēdā hominē poſſis ita ſecūdū nomē differentie diffinire: vt dicas platonē eſſe qui per ter rā pedibus ambulare poſſit. Et hoc idē euenit de ſpe cie cuiuſdā hoīs: ideſt de homine. homo nāqꝫ: ideſt ipſa ſpecies cum ſit greſſibilis: poteſt diffiniri. homo ē qd̓ ꝑ terrā pedibus ambulare poſſit. Ergo ⁊ differē tie de his de quibꝰ predicāt̉. vniuoce dicūt̉. quocirca quoniā ⁊ ſecunde ſubſtantie de his de quibus predi

Prima editio in predicamenta
cātur: vniuoce dicuntur: ⁊ differentie eodē mō. Que cunqꝫ a ſubſtantijs vel differentijs predicationes fue rint: he ⁊ vniuoce de ſubiectis predicabuntur. Que aūt cauſa ſit: vt ſecunde ſubſtantie de primis ſubſtā tijs vniuoce predicentur: illa quā ſupra docuit Ariſto teles nos admonēs dixit. omnia enim quecūqꝫ de pre dicato dicūt̉: eadem etiam dicentur de ſubiecto. Om nes enim differentie que ſunt ſpecifice generis predi cantur ⁊ de ſpecie ⁊ de indiuiduo: vt quoniā animal efficiunt differentie animatum atqꝫ ſenſibile: eadem ⁊ de ſpecie: ideſt homine: ⁊ de indiuiduo: ideſt aliquo hoīe predicabuntur: qd̓ quoniam ſuperius dictum ē: nūc qͣꝫtū expoſitōis breuitas poſtulat: dixiſſe ſufficiat ¶ Omnis autem ſubſtantia videtur hoc aliquid ſi gnificare: ⁊ in primis quidem ſubſtantijs indubi tabile ⁊ verum eſt: quoniam: hoc aliquid ſignificat Indiuiduum enim ⁊ vnum numero ſignificatur. In ſecundis vero ſubſtantijs: videtur quidem ſi militer ſub appellationis figura hoc aliquid ſigni ficare: quando quis dixerit vel hominem vel ani mal. non tamen verum eſt. ſed magis quale aliꝗd ſignificat. neqꝫ enim eſt vnum quod ſubiectum eſt quemadmodum prima ſubſtantia: ſed de pluribꝰ homo dicitur ⁊ animal non autem ſimpliciter qua le quid ſignificat quemadmodum album. nihil.n. album aliud ſignificat ꝙͣ qualitatem. Genus autē ⁊ ſpecies circa ſubſtantiam qualitatem determi nant. qualem enim quandam ſubſtantiam ſignifi cant plus autem in genere ꝙͣ in ſpecie determina tio fit. dicens enim animal plus cōplectit̉ ꝙͣ hoīeꝫ ¶ Poſtqͣꝫ ſuperius geminas dixit ſubſtantie conſeqͣn tias: ideſt in ſubiecto non eſſe: ⁊ cuncta ab his vniuo ce predicari. ⁊ eas maxime proprio ſubſtantie ſepara uit: iccirco quod diſſerentijs etiam videntur eſſe com munes: aliud adijcit. Quod iccirco ſubſtātie propriū non ſit: quod non ſit in omni ſubſtantia. Nam quēad modum quantitas quantū ſignificat. ⁊ qualitas qua le: ſic etiam ſubſtantia videt̉ hoc aliquid ſignificare. Nam cum dico ſocrates vel plato vel aliquā indiui duā ſubſtantiā nomino: hoc aliquid ſignifico. ſed om nibus hoc ſubſtantijs nō ineſt. Indiuiduis nāqꝫ quo niaꝫ particularia ſunt ⁊ numero ſingularia: verum ē hoc aliquid a ſubſtantijs ſignificari. In ſecūdis vero ſubſtantijs non idem eſt. Namqꝫ ſecunde ſubſtantie non ſunt vne: nec numero ſingulares: ſed ſpecies ītra ſe plurima indiuidua continent: ⁊ multas intra ſe ſpe cies genus includit. quocirca cum dico homo: non hoc aliquid ſignificaui. neqꝫ enim ſingulare eſt homi nis nomē: iccirco quod de pluribus indiuiduis predi catur: ſed potius quale quiddā. qualis enim ſubſtan tia ſit demōſtratur: cū dicitur homo. Qualitas autē hec circa ſubſtantiā terminatur. nā ſicut indiuidua qͣ litas ſpecies ⁊ genera qualitatis habet: ⁊ ſicut ſingu las quātitates quantitas ſpeciebus ⁊ generibus clau dit: ita quoqꝫ indiuiduarum ſubſtantiarum ſpecies ⁊ genera ſecunde ſubſtantie ſunt. Ergo cū dico homo: talem ſubſtantiam ſignifico: que de pluribus numero differentibus in eo quod quid ſit predicatur/ qualem ergo quādā ſb̓ſtātiā ſignifico. cū hominē dixi: talē ſci licet que de indiuiduis nominet̉. idē quoqꝫ de genere eſt. Nam cum dico animal: talem ſubſtantiā ſignifi co. que de pluribus ſpeciebus dicatur. Eſt igitur qua
litas vt albū: que ſemꝑ ſit in ſubſtātia: ſed nō vt ip̄aꝫ ſubſtantiā interimat iccirco quod proprietatē ſubſtā tie albedo non habet. Qualitas vero hec que de ſub ſtantijs dicitur: circa ſubſtantiā qualitatem determi nat. qualis ſit enim illa ſubſtantia demōſtrat. Naꝫ ſi rationalis homo eſt. ⁊ ſubſtantia erit rationalis: ſed rationalis qualitas eſt. Qualem ergo ſubſtantiā mō ſtrāt ſecunde ſubſtantie. Quocirca non eſt hoc pro priū ſubſtantie: hoc aliquid ſignificare. Secunde enſ ſubſtantie non hoc aliquid ſed quale aliquid(vt dictū eſt) monſtrant: ita tn̄ quale aliquid monſtrāt. vt ipſā qualitatem circa ſubſtātias determinent: Qualitas enī ſecūdaꝝ ſubſtātiarū in indiuiduis eſt. de ipſis.n. naturaliter predicat̉: que ipſa indiuidue ſubſtātie ſūt Qualitas igitur ſecūdaꝝ ſubſtantiarum circa indiui dua: ideſt que prima ſunt: ⁊ ipſas quoqꝫ ſubſtantias terminatur. Determinatio vero quotiēs ipſe termi nus multa concludit: maior eſt minor quotiēs paucio ra. quocirca genus plurima colligit: ſpecies vero non tā plura. Nam cū dico animal: etiā hominē bouēqꝫ ⁊ alia cūcta animalia hoc vno nomine clauſi. Cuꝫ vero dico homo: ſolos homines indiuiduos hac nominis ſignificatione concluſi. quocirca maior ſit determina tio per genus qͣꝫ per ſe ſpeciē. ⁊ ſit determinatio cir ca ſubſtātiā qualitatis: vel quod ſubſtantialis quali tas in genere ⁊ ſpecie eſt: vel quod ſecūdū quandam cōmunionē ſubiectoꝝ dicitur. Sed per ſe qualitas vt album neqꝫ vllius ſubſtātiā ſignificat: neqꝫ vllam cō munionē: ſicut genus ſpecierum ſuarum: ⁊ indiuiduo rum ſpecies oſtendit. Quocirca aliud ſubſtantie pro prium requirendum eſt. ¶ Ineſt aūt ſubſtātiis etiam nihil illis eſſe contra rium. prime enī ſubſtantie quid erit contrarium vt alicui homini vel alicui animali: nihil enim eſt contrarium. at vero nec homini nec aīali aliquid ē contrariū non eſt autem hoc ſubſtantie propriū ſꝫ etiam multoꝝ aliorum. vt quantitatis. bicubito ve tricubito enim nihil eſt contrariū: at vero nec decē nec alicui talium. Niſi quis forte multa paucis di cat eſſe contraria vel magnū paruo. determinataꝫ vero quantitatum nullū nulli eſt contrarium. ¶ Adiecit quoqꝫ aliud ſubſtantie propriū dicens: ſub ſtantie nihil eſſe cōtrariū: hoc aūt ex ea que ſingillatī ſit inductione cōfirmat. Homo enī homini ve equo vel alicui alij animalium non eſt contrarius ¶ Sed ſi quis forſitan dicat cū ignis atqꝫ aqua ſubſtantie ſint ignem aque eſſe contrariū: mentietur. Non enī ignis aque contrarius eſt: ſed qualitates ignis qualitatibꝰ aque opponūt̉. Calor enim ⁊ frigus contraria ſunt: ⁊ humor ⁊ ſiccitas: que qualitates cū alie ſint in ignē: alie in aqua. ipſas ſubſtantias contrarias facere vidē tur. ſed non ſunt hoc autem ex omnibus alijs ſubſtan tijs pōt probari: in quibꝰ quiſqꝫ nihil poterit inueni re contrariū. Sed hoc ſolius ſubſtantie propriū non eſt namqꝫ ⁊ quantitas definita contrarijs caret. Nā neqꝫ duo tribus cōtraria ſunt: nec duobus quatuor nec aliquid huiuſmodi. nam ſi dicamus tres duobꝰ eſſe cōtrarios: cur nō his duobꝰ etiā quatuor vel ꝗn qꝫ cōtrarios eſſe ponamus: nulla.n. afferri ratio pōt cum tres duobus contrarij ſint: cur quatuor. vel quin qꝫ duobꝰ cōtrarij non ſint. Quod ſi hoc eſt: vel qua tuor vel tres vel quīqꝫ vel quicūqꝫ a duobꝰ diſtāt nu meri: contrarij fiant duobus. ⁊ erūt vni rei multa cō traria

Prima editio in predicamenta
garia: quod fieri non poteſt: Non eſt igitur cōtrariū aliquid quantitati. ſed ſi quis dicat magnum paruo vel multa paucis eſſe contraria: hec quidem etiam ſi quis quantitates eſſe confirmet: tamen diffinite quā ritates non ſunt. Quantum enim ſit magnum vel qͣn tum paruum non definit qui loquitur. eodem modo etiam in multis atqꝫ paucis. Quare ſi quis hec quāti tates eſſe dicat: indeterminatas indefinitaſqꝫ eſſe cō qtebitur. Dicit autem Ariſtoteles terminate quanti tati nihil eſſe contrarium: vt duobus vel tribus: ve linee vel ſuperficiei. Quod ſi etiam alie quantitates habent contraria: alie v̓o nō hn̄t: nihil omnino impe dit ad hoc quod dicitur proprium non eſſe ſubſtantie idcirco quod conſtat quaſdam quantitates non habe re contraria. Quod ſi hoc ⁊ in quantitatibus euenit: non eſſe contrariuꝫ ſubſtantiarum proprium non eſt Atqꝫ hec quidem ſi quis magnum vel paruuꝫ in quā titatibus ponat: manifeſtum eſt(vt ipſe eſt poſterius monſtraturus) hec non eſſe quantitatis ſed ad aliꝗd. magnum enim ad paruum dicitur. ſed cū ad ea loca venerimus: ꝓpoſiti ordinem loci diligentius exeque mur. Nunc quoniam declaratum eſt ⁊ ſubſtantie ni hil eſſe contrarium: ⁊ hoc ei proprium non eſſe: quo niam idem ēt in quantitatibus cōſideratur: ad ſeqͣns proprium expoſitionis ſemitam conuertamus. ¶ Uidetur autem ſubſtantia non ſuſcipere magis ⁊ minus. dico autem hoc non ꝙ ſubſtantia a ſub ſtintia non ſit magis ⁊ minus ſubſtantia. hoc enim dictuꝫ eſt quia eſt: ſed quoniā vnaqueqꝫ ſubſtantia hoc ipſum quod eſt non dicitur magis ⁊ minus: vt ſi eſt hec ſubſtantia homo: non eſt magis aut minꝰ homo: nec ipſe a ſeipſo nec alter ab altero: non eſt enim alter altero magis homo. ſicut eſt album al terum altero magis album: ⁊ bonum alterum alte ro magis bonuꝫ. Sed ⁊ ipſum a ſe magis ⁊ minus dicitur: vt corpus cum ſit albū: magis album eē di citur nunc ꝙͣ prius: ⁊ cum calidum ſit magis ⁊ mi nus calidum dicitur. Subſtantia v̓o non dicitur. nihil enim homo magis nunc homo ꝙͣ prius dici tur: nec aliorum quicquā que ſubſtantie ſunt. qua propter non recipit ſubſtantia magis ⁊ minus. Moc proprium non ſimpliciter dicitur: ſed cum aliqͣ diſtinctione. ait enim ſubſtantiaꝫ neqꝫ magis recipe re neqꝫ minus: non hoc dicens: quoniam ſubſtantia non eſt magis ab alia ſubſtantia. Namqꝫ quidam hō cum ſit ſubſtantia magis eſt ſubſtantia ab homine.i. a ſpecie. ⁊ homo ab animali: ideſt a genere. ergo non hoc dicit: quoniam non inueniuntur ſubſtantie que a ſubſtantiis magis ſubſtantie ſint. hoc enim dictum ē quoniam eſt: ideſt quoniam inueniuntur. Ait eniꝫ ſu perius primas ſubſtantias.i. indiuiduas maxime eſſe ſubſtantias: in ſecundis v̓o ſubſtantiis magis eē ſub ſtantias ſpēs qͣꝫ genera Ergo hic non dicit qm̄ nulla ſubſtantia ab alia ſubſtantia magis ſubſtantia eſt: ſꝫ hoc ipſum qd̓ eſt quelibet illa ſubſtantia non dicitur magis ⁊ minus: vt ſi eſt ſubſtātia homo nō dicit quo niam homo non eſt magis ⁊ minus ſub̓a. indiuiduus enm hō magis eſt ſub̓a: ſpecies v̓o minus: ſi ad pri mam.i. iudiuiduam ſubſtantiam referatur. Sed hoc dicit hoc ipſum quod eſt.i. hō non erit magis hō vel minus homo. quocirca nō dicit: quoniam hō non eſt magis ſubſtantia vel minus. Sed quoniā homo hoc ip̄ſum quod eſt: non eſt magis vel minus homo. non
eſt enim aliquis hō magis ⁊ minus homo: ⁊ hoc ideꝫ in eiuſdem comparatione conuenit ſpeculari. Nam ipſe hō a ſeipſo non eſt plus homo. at v̓o nec ſi ad al terum conferat̉: ad alterū v̓o ita vt ſub eadem con iugatione ſint: vt quidam homo indiuiduꝰ ad aliquē indiuiduū hominem comparatus non erit magis ⁊ minus homo: vel ipſa ſpēs ſeipſa non erit magis ⁊ mi nus hō. ſed hoc palam eſt in ſubſtantiis. in qualitati bus v̓o poteſt eſſe magis ⁊ minus. album eniꝫ poteſt fieri magis album ſeipſo: ⁊ ſuſcipere magis ⁊ minus vt ſit magis album ⁊ minꝰ albū. pōt ⁊ alio albo plus eſſe album: vt lilium lana: ⁊ alio albo minus eſſe albū vt lana lilio: vel cignus niue: atqꝫ idem in alijs quali tatibus. vt bono vel calido. Namqꝫ hec poſſunt tem poribus permutari: ⁊ in plus minuſue tranſduci. ſit enim aliquotiens bono melius ⁊ deterius: ⁊ calido feruentius ⁊ tepidius. homo vero quod eſt ſubſtan tia neqꝫ nunc plus erit homo quam fuit antea: neqꝫ poſt magis aut minus erit homo quam nunc eſt. Quocirca cum ſubſtantia non ſuſcipiat magis ⁊ mi nus: tamen proprium eius hoc non erit. Sed cur non ſit proprium ipſe Ariſtoteles velut notum conticuit: nos autem addimus. quoniam non ſolum ſubſtantie non ſuſcipiunt magis ⁊ minus: ſed ⁊ alia multa. cir culus enim alio circulo non erit magis circulus aut minus. nec duplum magis duplum vel minus. Equa liter enim duplus eſt quaternarius ad binarium vel denarius ad quinariū comparatus: quocirca quo uiam etiam ⁊ in alijs idem eſt: hoc ſubſtantie propriū non eſſe putandm eſt. Sed hec quidem oīa quecūqꝫ ſint in ſubſtantiis omnibus: propria tamen ſubſtantie non ſunt eo quod etiam in alijs ſunt conſequentia ſub ſtantie appellantur. Nec enim omnia ſubſtantias cō ſequuntur: vt vbicūqꝫ fuerit ſubſtantia: ea que dicta ſunt ſint: illa v̓o que non omnibus ſubſtantuis inſunt accidentia ſunt ſubſtantiis. quocirca propria non ſunt Qd̓ ſi propria non ſunt nondū quale ſit ſubſtātia de monſtrant. Quare vt ſubſtatie qualitatem ꝓprie co gnoſcamus: talis eſt huic requirenda proprietas: que ⁊ ſolis ſubſtantiis inſit ⁊ omnibus: hec autem huiuſ modi eſt: quam ipſe propoſuit. ¶ Maxime vero ſubſtantie proprium eſſe videtur cum vnum ⁊ idem numero ſit. contrariorum ſuſce ptibileꝫ eſſe. ⁊ in alijs quidem non habebit quiſꝙͣ quid proferat quecunqꝫ non ſunt ſubſtantie. ꝙ cum ſit vnum numero ſuſceptibile contrariorum ſit: velut color quod eſt vnum ⁊ idem numero non erit album ⁊ nigrum. neqꝫ eadeꝫ actio ⁊ vna nūero erit praua ⁊ ſtudioſa. Similiter aūt ⁊ in alijs que ſubſtantie non ſunt. Subſtantia enim cum vnum ⁊ ideꝫ numero ſit. capax contrarioruꝫ eſt. vt homo cum vnus ⁊ idem numero ſit. aliquando quidem niger. aliquando autem ſit albus. ⁊ calidus ⁊ frigi dus. ⁊ prauus ⁊ ſtudioſus. In nullis auteꝫ alijs ali quid tale videtur. niſi quis forſitan inſtet dicens orationem ⁊ opinationem eiuſmodi eſſe ſuſceptibi lia. eadem enim oratio vera ⁊ falſa eſſe videtur. ve luti ſi vera ſit oratio ſedere quendam. ſurgente eo falſa erit. ſimiliter auteꝫ ⁊ de opinatione. Si quis enim vere putat ſedere aliquem ſurgente eo falſo putabit. eandem habens de eodem opinionē. ſed ⁊ ſi quis hoc ſuſcipiat. tamen modo differt. naꝫ ea

In predicamenta Prima editio
que in ſubſtantiis ſūt. ipſa mutata ſuſceptibilia ſūt contrariorum. frigidum enim de calido factuꝫ mu tatum eſt. alteratum enim eſt: ⁊ nigrum ex albo: ⁊ ſtudioſum ex prauo. Similiter auteꝫ ⁊ in alijs vnū buodqꝫ ipſum mutationem ſuſcipiens eſt ſuſcepti bile contrariorum. oratio autem ⁊ opinio ipſa qui dem immobilia omnino perſeuerant. Cum vero res mouetur: contrarium circa eam fit. oratio nam qꝫ permanet eadem eo ꝙ ſedet aliquis. Cum v̓o res mota ſit. aliquando quidem vera: aliquando falſa ſit. ſimiliter autem ⁊ in opiniōe. Quapropter proprium modo ſubſtantie eſt: eo ꝙ ſecunduꝫ mu tationem ſuam captabilis eſt contrariorum. Si ꝗſ autem etiam recipiat placitum ⁊ orationem ſuſce ptibilia eſſe contrariorum. non eſt hoc verum. ora tio namqꝫ ⁊ opinio nō in eo ꝙ ipſa aliquid recipiāt contrariorum ſuſceptibilia eſſe dicuntur ſed in eo ꝙ circa alterum aliqua paſſio facta ſit. nam in eo ꝙ res eſt vel non eſt. in eo etiam oratio vera aut fal ſa eſſe dicitur. non in eo ꝙ ipſa ſit captabilis con trariorum. Simpliciter enim a nullo nec ora tio mouetur nec placituꝫ. Quapropter non erunt ſuſceptibilia contrariorum. cum nulla in eis cōtra riorum paſſio facta ſit. verum ſubſtantia in eo ꝙ ip ſa contraria recipiat. in hoc ſuſceptibilis dicit̉ con trariorum eſſe. Languorem enim ⁊ ſanitateꝫ ſuſci pit. candorem ⁊ nigredinem. ⁊ vnumquodqꝫ taliū ip̄a ſuſcipiendo contrariorum eſſe ſuſceptibilis di citur. quare proprium erit ſubſtantie cum idem ⁊ vnum ſit numero: contrariorum ſuſceptibilem cū permutatione ſuiipſius eſſe. ⁊ ſubſtantia quidem hec dicta ſufficiant. ¶ Ait maxime proprium eſſe ſubſtantie: ꝙ eadē ⁊ vna numero contrariorum ſuſceptiua ſit: nihil contrariū ſuperioribus dicens. Illic enī dixerat ſubſtātias ſub ſtantiis non eſſe contrarias. hic v̓o dicit non ſubſtan tias ſubſtantiis eſſe contrarias: ſed res in ſe contra rias poſſe ſuſcipere: vt vnus atqꝫ idem homo nunc ꝗ dem ſit ſanus alio vero tempore ſit eger. egritudo au tem ⁊ ſanitas contraria ſunt. Ergo quoniam declara tū ē ſubſtantiaꝫ poſſe contraria ſuſcipere: demōſtrā dum eſt: quemadmodum hoc ſolis ſubſtantiis inſit: hoc autem in nullis alijs inuenitur. namqꝫ in qualita te qualitas non erit eadem atqꝫ vna numero contra riorum ſuſceptiua. idem enim ⁊ vnum numero non erit album atqꝫ nigrum: cum album fuerit ⁊ poſt in nigrum vertitur: tota qualitatis ſpecies permutatur ⁊ non erit vnum atqꝫ idem numero: quod contrariuꝫ eſt: ſed diuerſum. At v̓o ⁊ actio eadeꝫ ⁊ vna numero non erit bona atqꝫ mala: ſed fortaſſe vna bona alia mala: ita vt diuerſe ſint non eedem numero. hoc etiā in alijs reperitur. Ipſa v̓o ſubſtantia cum vna ſit ⁊ numero ſingularis contraria ſuſcipit: vt idem atqꝫ vnus homo cum fuerit candidus atqꝫ albus ſole ta ctus nigreſcit: ⁊ album in nigrum vertitur: ⁊ in con trarium permutatur vtraſqꝫ res in ſe contrarias ſu ſcipiens. Nulli igitur alij ineſſe hoc niſi ſolis ſubſtan tiis ſatis ſuperiora demonſtrāt. Si quis autem appo nat orationem ⁊ opinionem vnam atqꝫ eandem con trariorum eſſe ſuſceptibilem. ideo quod cum dico cicero ſedet: vel eum ſedere opinor: cum vere ſedet. ve ra eſt ⁊ oratio de eodem ⁊ opinio quoniam ſedet: cuꝫ v̓o ſurrexit ille: eadem permanet opinio vel oratio que dicit vel arbitratur cicero ſedet ſed falſa eſt: qm̄ non ſedet: videt̉ enim opinio atqꝫ oratio eadē ⁊ vna numero nunc quidem eſſe vera nunc autem falſa: ⁊ contraria ipſa ſuſcipere. ſed hoc falſum eſt quod ora tio ⁊ opinio contraria non recipiunt. Nam ſi ꝗs hoc recipiat quod etiam oratio atqꝫ opinio contrariorū ſuſceptiua ſint: non tn̄ eodem mō quo ſubſtantia: nā ſubſtantia ipſa contraria ſuſcipiens permutatur: eice ro namqꝫ ipſe in ſe egritudinem ſuſcipiens ex ſano fa ctus eſt eger ⁊ mutatus ipſe contraria ſuſcipit: ſermo v̓o vel opinio ipſa quidem immutata permanent: ſed cum rebus de quibus dicuntur permutatis ipſe inue niuntur falſe eſſe vel vere: ⁊ ſubſtantia quidem ipſa cum his que ſuſcipit contrariis permutatur. oratio vero ⁊ opinio eo ꝙ res de quibus dicuntur vel arbi trantur: permutentur. ipſe vident̉ falſe eſſe vel vere Nam cum dico cicero ſedet: ſi ille ſurexit oratio quidē ipſa nihil paſſa eſt: ſed res de qua illa fuit oratio: mo ta eſt. Qui enim ſedebat ſurrexit. iccirco ex vera ora tione facta eſt falſa. Quocirca ſubſtantia ipſa ſuſci piens.(vt dictum eſt) contraria permutatur: oratio vel opinio nō mutat̉: ſed re circa eas motaᶻ ipſe vere vel falſe ſunt. Quare proprium ſubſtantie ita eſſe pi tabitur cōtrariorū ſuſceptibile: vt ipſa permutata cō traria ſuſcipiat: nō vt re mutata ipſa īmutata īmuta biliſqꝫ permaneat. Atqꝫ hoc dictum eſt: ſi quis oratio nē atqꝫ opinionē contrarioꝝ ſuſceptibiles putet: nō autem eſſe orationem atqꝫ opinionem contrariorum ſuſceptibiles ipſe rurſus adiecit. Non eſt autem hoc verum: etenim oratio ⁊ opinio nō quo ipſa ſuſcipiāt aliquid: contrariorum ſuſceptibilia eſſe dicuntur. Sꝫ quocirca alterum aliqua paſſio fac̄ta ſit. Ait enim ora tionē atqꝫ opinionē ipſa quidem nullius eſſe cōtrario rū ſuſceptibilia: neqꝫ enim falſitaſ veritaſqꝫ in oratio ne vel opinione inſita eſt. Sed iccirco videntur con trariorū eſſe ſuſceptibilia: quod(vt ipſe ait) circa alte ram quandā paſſionem ſint hoc eſt circa hoc eſſe opi nionem vel orationem. Nam circa ſedere ⁊ non ſede re que ſunt contraria: eſt ſedendi aliquem ⁊ non ſedē di opinio vel oratio. atqꝫ ideo quoniā circa alias res ſunt: que ſibi ſunt contrarie. Illis permutatis iſta vi dentur eſſe contraria: non ꝙ ipſa ſuſcipiant: ſed quod circa contrarias paſſiones rerum ſint. Nam neqꝫ ora tio neqꝫ opinio permutatur: ſed ſola tantum de qui bus eſt ipſa oratio atqꝫ opinio: ideſt ſedere ⁊ non ſe dere. Quocirca quoniam nullā ipſa oratio vel opinio ſuſcipiunt paſſionem: nec quicqͣꝫ in eis ſit. atqꝫ euenit contrarium. contrariorum eſſe ſuſceptibilia non vidē tur. At ſubſtantia eo ꝙ ipſa ſuſcipiat contrarium: cō trariorum dicitur eſſe ſuſceptibilis. cicero enim ſuſci piens ſanitatē ſanus ſit: ſuſcipiēs egritudinē ſit eger Oratio v̓o atqꝫ opinio(vt dictum eſt) contraria nō ſuſcipiunt. Quare erit hoc proprium ſubſtantie con trariorum eſſe ſuſceptibilem. Sed ſi quis forſitan di cat: cur cum ignis calidus ſit nunqͣꝫ frigus ſuſcipiat ⁊ cur cum aqua ſit humida nunqͣꝫ ſuſcipat ſiccitatem His enim oppoſitis videtur non omnis ſubſtantia contrarioū eſſe ſuſceptibilis: ⁊ ſubſtātię hoc propriū infirmabitur: cū nō ſit ī omnibus ſubſtantiis. Sꝫ di cendū ē qm̄ ea cōtraria ſuſcipere videntur ſubſtātie: que ſunt in eius natura nō infita. alioquin nō ſuſcipit quicquid illi ſubſtantialiter adeſt. Suſcipere enim di cimus

Prima editio in predicamenta
cimus aliꝗd de rebus extrinſecus poſitis ⁊ preter ſub gantiam conſtitutis. qm̄ igitur in ſubſtantia ignis in eſt calidum eſſe. ignis calorem non ſuſcipit: quocirca neqꝫ eſt ignis caloris ſuſceptibilis: neqꝫ frigoris. Ca lorem quidem non ſuſcipit: idcirco ꝙ eius nature ſub gantieqꝫ immutabiliter adheſit. Frigus enim non ſu ſcipit. quoniam caloris natura ipſius ignis contrariuꝫ ſponte repudiat. Quocirca ſi quid eſt quod ſuſcipiat ignis. id eſt extrinſecus poſituꝫ: accipiat neceſſe eſt eiꝰ quoqꝫ contrarium ipſe vnus ꝑmanens ac ſingularis. Idem quoqꝫ de aqua dicenduꝫ eſt: illa enī ſicut ignis calorem: ſic non ſuſcipit humiditatem: ſed eſt quodā modo ⁊ ipſi humiditas naturaliter inſita: atqꝫ ideo calor ignis vel humiditas aque non ſolum qualitates dicuntur: ſed etiam ſubſtantiales ignis ⁊ aque quali tates: namqꝫ aqua quoniam in ſe neqꝫ frigus neqꝫ ca lorem ſubſtantialiter habet: ſuſceptibilis ⁊ frigoris ⁊ caloris eſſe dicitur. Quocirca nō de his cōtrariis loꝗ tur: que ſubſtantialiter inſunt: ſed de his que poteſt ſuſcipere vnaqueqꝫ ſubſtātia: ideſt quod poteſt extrī ſecus exhiberi: hoc autem in omnibus eſſe ſubſtan tiis manifeſtum eſt. Nam quoniam ſi cicero hō ſanꝰ ⁊ eger eſt: ⁊ ſi hō ſanus ⁊ eger ē: aīal ſanū atqꝫ egro tum eſt Sed cum duobus modis animal atqꝫ homo ſpectentur. vno quod de pluribus predicentur: altero quod ſubſtantie ſint: in eo ꝙ de pluribus predicant̉: contrariorum ſuſceptiua non ſunt: vt animal in eo ꝙ de ſpeciebus dicitur neqꝫ ſapiens eſt neqꝫ inſipiē ⁊ hō in eo ꝙ de īdiuiduis dr̄ neqꝫ ſanꝰ. neqꝫ eger. In eo v̓o ꝙ ſubſtantie ſunt: ⁊ ꝙ indiuiduis ſubſtantiis preſunt: contrariorum ſuſceptibiles ſunt. Quocirca erit hoc ſolius proprium ſubſtantie contrariorum eē ſuſceptibilem. Hec de ſubſtantia dicta ſufficiant. Se cundi vero voluminis ſeries ab expoſitione inchoa bitur quantitatis. ¶ Explicit primus commentariorum liber. Incipit ſe cundus a quantitatis predicamento. T ſi nos cure officij conſularis impedi Ilunt: quo minus in his ſtudiis omne ociū plenāqꝫ operam conſumamꝰ: pertinere tamen videtur hoc ad aliquā reipublice ſcuram: elucubrate rei doctrina ciues in Alſtruere. Nec male de ciuibus meis me rear. ſi cum priſca hominum virtus vrbium ceterarū ad hanc vnam rem publicam dominationē imperiū qꝫ tranſtulerit. ego id ſaltim quod reliquuꝫ eſt. grece ſapientie artibus mores noſtre ciuitatis inſtruxero. Quare ne hoc quidem ipſum conſulis vacet officio: cum romani fuerit ſemper moris quod vbicunqꝫ gē tium pulchrum eſſet atqꝫ laudabile: id magis ac ma gis imitatione hone ſtare. Aggrediar igitur ⁊ propo ſiti ſententiam operis ordinemqꝫ contexam. Uanti autem aliud quidem eſt diſcre tum. aliud continuum. ⁊ aliud quideꝫ ex Vhabentibus poſitionem ad ſe inuicem ſuis partibus conſtat. aliud autem ex nō habentibus poſitionem. Eſt autem diſcreta quan titas. vt numerus ⁊ oratio. Cōtinua vero: vt linea ſuperficies corpus. Amplius autem ⁊ preter hec eſt tempus ⁊ locus. Partium etenim numeri nul lus eſt communis terminus ad quem copulantur particule eius. vt quinqꝫ ſi ad decem ſunt particū ſe: ad nullum communem terminum copulantur
4 2 quinqꝫ ⁊ quinqꝫ. ſed ſemper diſcreta ſunt ⁊ ſepara ta. ſed ⁊ tria ⁊ ſeptem ad nullum communeꝫ ter minum coniunguntur. omnino auteꝫ non habeas in numero accipere communem terminuꝫ partiū ſed ſemper diſcrete ⁊ ſeparate ſunt. Quapropter numerus quidem diſcretorum eſt. ſimiliter auteꝫ ⁊ oratio diſcretorum eſt. Quod quidem enī quan titas ſit oratio. maniſeſtum eſt. menſuratur enim ſyllaba breui ⁊ longa. Dico autem orationem cuꝫ voce factam ad nullum enim communeꝫ terminū particule eius copulantur. Non enim eſt commu nis terminus. ad quem ſyllabe copulātur ſed vna queqꝫ diuiſa eſt ipſa ſecundum ſeipſam. ¶ Poſt ſubſtantie tractatum cur de quantitate potiꝰ ac non de qualitate propoſuerit: hec cauſa eſt: ꝙ oīa quecūqꝫ ſunt ſimul atqꝫ ſunt in numerum cadunt. oīs enim res aut eſt vna aut plures. vnum v̓o vel plures qͣꝫtitatis ſcientia colliguntur. Sed non omnis res ſi mul atqꝫ eſt aliquam accipit qualitatem: Ipſa enim materia ſub quantitatis quidem principium cadit: qd̓ vna eſt. ſub qualitate v̓o minime. ip̄a eniꝫ eſt interim cunctis qualitatibus abſoluta. ſuperaddita v̓o forma quadaꝫ afficitur qualitate. per ſe autem numero qui dem vna eſt: qualitate vero nulla. quocirca ſi res om nis ſimul atqꝫ eſt cadit in numerum. Non autem oīs res mox vt eſt ſtatim ſuſcipiet qualitatem: recte priꝰ de quantitate propoſuit. ¶ Eſt quoqꝫ alia cauſa cur prius de quantitatis ratione pertractet. Omne enim corpus vt ſit: tribus dimenſionibus conſtat longitu dine latitudine altitudine. Ut vero ſit corpus cuꝫ qua litate: tunc erit aut album aut nigrum aut quodlibet aliud: ⁊ quoniam prius eſt eſſe corpus. poſt vero eſſe corpus album: prius erit corpori tribus conſtare di menſionibus quam eſſe album. Sed tres dimenſio nes ⁊ numcro ⁊ continuatione ſpacij quantitates ſunt. Longitudo enī ⁊ latitudo. ⁊ altitudo in quantita tibus numerantur: album vero qualitatis eſt. Quo circa ſi prius eſt ex tribus conſtare dimenſionibus qͣꝫ eſſe album: prior erit qualitate quantitas. quocirca re cte eſt tractatus de quantitate propoſitus. Item alia cauſa ꝙ quantitas plura habet ſubſtantie conſimilia Nam quemadmodum ſubſtantie nihil eſt contrariū ⁊ ſubſtātia nō recipit magis ⁊ minꝰ: ſic etiā qͣꝫtitas. qͣꝫtitati enī nihil eſt cōtrariū: nec qͣꝫtitas recipit ma gis ⁊ minus: vt paulopoſt docebimus. Qualitas v̓o ⁊ contraria ſuſcipit: vt album ⁊ nigrū: ⁊ magis ⁊ mi nus: vt candidius ⁊ nigriꝰ ⁊ calidiſſimū ⁊ nigerrimū id enim ſumit intenſionem quod poteſt ſumere dimi nutionem. Quod ſi ſubſtantie ſimilior quantitas eſt: recte poſt ſubſtantiam de quantitate ꝓpoſuit. Quan titatis. autem dicit eſſe differentias duas. quantita tis namqꝫ alia diſcreta ⁊ diſgregata: alia vero conti nua. Poſt hanc rurſus diuiſionem alio modo parti tus eſt quantitatem. dicit enim quantitatis aliam eē: que conſtat ex habentibus poſitionem ad ſe inuicem ſuis partibus. aliam vero ex non habentibusⁱ poſitio nem: vnam v̓o rem diuerſe poſſe diuidi manifeſtum eſt hoc modo. vt ſi quis diuidat animal dicens. Ani malium alia ſunt rationalia: alia irratiōalia: ⁊ rurſus eandem ipſam rem alio partiamur modo vt eſt. ani malium alia ſunt greſſibilia: alia non greſſibilia. Eo rumqꝫ animaliū rurſus alia ſunt carnibus veſcentia: alia herbis: alia ſeminibus. Hic ergo vna eadēqꝫ res

In predicamenta Srima editio
diuerſo ordine modoqꝫ diuiſa eſt. Ita igitur ariſtote les vnum idemqꝫ qͣꝫtitatis nomen diuerſe partitus eſt. in ea.ſ. que diſcreta eſſent: vel que continua: ⁊ in ea que haberent poſitioneꝫ partium: vel que non ha berent. Sed de ſecunda diuiſione poſteriꝰ dicenduꝫ eſt: nunc prima tractetur Ait enim de prima diuiſio ne hoc modo. ¶ Quanti aliud eſt continuum: aliud diſgregatum. Diſgregatum eſt cuius partes nullo cō muni termino coniunguntur. Continuum vero cuius partes habent aliquem communem terminum: ad quem videantur eſſe coniuncte. Diſcretarum namqꝫ quantitatum ipſe exempla ponit et ſpecies. Oratio enim diſcreta eſt quantitas: eodemqꝫ modo ⁊ nume rus ⁊ numerum eſſe qͣꝫtitatem nemo dubitat. Diſcre ta vero eſt. quoniam denariꝰ numerꝰ cum conſtet ex quinqꝫ ⁊ quinqꝫ: que res quinarium ad quinarium iū gat vt faciat denarii corpus: non poteſt inueniri. Nā ſi tres ⁊ ſeptem quis dixerit: quo communi termino tres ⁊ ſeptem coniungantur: vt denarii reddat̉ vnuꝫ integrum corpus: nullus inueniet. atqꝫ hoc quidem in omni numero ſpeculari licet. Nullus enim numerus ita partes habet. vt eas aliquis communis terminus iungat: ſed ſemper partes ipſe diſiuncte atqꝫ diſcre te ſunt. ⁊ huiuſmodi vocatur qͣꝫtitas diſcreta. Nume rus ergo diſcreta qͣꝫ titas eſt: orationem vero quanti tatem eſſe dicit: idcirco ꝙ omnis oratio ex nomine ⁊ verbo conſtet: ſed hec ſyllabis conſtant. Omnis autē ſyllaba vel longa vel breuis eſt. Longuꝫ vero vel bre ue ſine vlla dubitatione qͣꝫtitas eſt. quocirca quod ex qͣꝫtitatibus conſtat: id qͣꝫtitatem eſſe quis dubitet: at vero oratio ipſa cum ſit quantitas: illa quoqꝫ diſcre ta eſt. Cum enim dico cicero quod orationis eſt pars partes huius nominis: ci. ⁊. ce. ⁊. ro. nullo communi termino coniunguntur. Non eniꝫ reperimus: quo cō muni termino iungatur. ci. ſyllaba ad ce. ſyllabā. Uel rurſus ce. ſyllaba ad ro. ſyllabam. Quocirca etiaꝫ ora tio quantitas videtur eſſe diſcreta. Sed ſi quis for taſſe dicat hunc eſſe communem terminum. quo ita iunguntur: vt aliquid ſignificent: vt in hoc ipſo nomi ne cicero: communis ſyllabarum terminus ipſa ſigni ficatio fit. Si eniꝫ ce. ſyllaba que media eſt prima po natur: ⁊ ro. que vltima eſt: media: ⁊ ci. que prima: vlti ma: nomen quod erat antea ideſt cicero tranſuerſis per loca ſyllabis nihil ſignificabit. Illi dicendum eſt quoniam ſi quecūqꝫ in quadam oratiōe proferantur ſiue ſignificent: ſiue nihil ſignificent: ſyllabarum com munis terminus nullus eſt. Nam ſiquis dicat permu tatis ſyllabis quod ē cicero ceroci: ſignificationeꝫ qui dem amiſit: ſed equaliter ſyllabe ad nullum commu nem terminum coniunguntur. Quod ſi quis hunc ꝙ dem ipſum ſermonem aliquid ſignificare poſuerit: vt hoc ipſum cicer aliquid ſignificet. Significatio quidē addita eſt: nullus tamen ſyllabis communis terminꝰ appoſitꝰ. Quare ſiue ſignificet ſiue nihil ſignificet no men partes eius diſcrete atqꝫ diſiuncte ſunt ⁊ nullo communi termino coniunguntur. quoniam vero gre ca oratione λογοσ dicitur etiam animi cogitatio ⁊ intra ſe ratiocinatio: λὀγοσ quoqꝫ ⁊ oratio dicitur ne quis ariſtotelem cum diceret λογόν ideſt oratio nem quantitatem eſſe diſcretam de eo putaret dice re quem quiſqꝫ λογον ideſt rationem in propria co gitatione diſponeret: hoc addidi. dico autem illā que ſit cum voce orationem. Apud romanam namqꝫ lin guam diſcreta ſunt vocabula orationis atqꝫ rationis Greca v̓o or̄o vtriuſqꝫ vocabulū ⁊ rationis ⁊ oratio
nis. λὀγόν appellat. Quare ne quid mendax trāſla tio culparetur: idcirco hoc quoqꝫ addidi. Dico vero illam que ſit cum voce orationem apud latinos enim nulla alia oratio eſt preter hanc ſolam que ſit cum vo ce orationem. Apud grecos vero eſt aliꝰ qui ſit in animi cogitatiōe. Quocirca ne quid deeſſet etiā hoc quod ad latinā orationē minuſ eſſet conueni ens tranſtuli. Quod quare ita fecerim: hac expoſi tione patefeci. atqꝫ hec quidem de diſcreta qͣꝫ titate ſufficiant. ¶ Continua vero quantitas eſt(vt dictum eſt) cuius quantitatis partium communis terminus inuenitur: vt eſt linea: ſuperficies: corpꝰ: ⁊ preter hec tēpus: ⁊ locus: qd̓ ipſe ariſtoteles deſignat his v̓bis. ¶ Linea vero continua eſt: eſt enim ſumere com munem terminum ad quem particule eius copu lantur punctum: ⁊ ſuperficiei lineam. plani namqꝫ ad quendam communem terminum particule co pulantur. Similiter autem ⁊ in corpore poteris ſu mere communem terminum lineaꝫ vel ſuperficiē ad quem copulantur corporis particule. ¶ Poſtqͣꝫ de diſcretis explicuit. tranſijt ad ſpēs conti nue quantitatis. Continue autem quantitates ſūt(vt dictum eſt) quarum partibus quidam communis eſt terminus. vt linea Si quis enim diuidat lineam: que eſt longitudo ſine latitudine duas in vtraqꝫ diuiſione lineas facit: ⁊ vtriuſqꝫ ex diuiſione linee ſingula in ex tremitatibus puncta redduntur. Linee enim termini puncta ſunt. quocirca cum illa linea diuiſa non eſſet: vtraqꝫ pūcta q̄ in vtriſqꝫ lineaꝝ capitibꝰ poſt diuiſio neꝫ apparent ſimul antea fuiſſe intelligūtur: que ſūt in diuiſione ſeparata. Intelligitur ergo partiuꝫ linee communis terminus punctum: ideſt quoddaꝫ paruiſ ſimum: quod in partes diuidi ſecariqꝫ non poſſit. Su perficies quoqꝫ: que eſt latitudo ſine altitudine: com munem terminum habet in partibus lineam: corpus vero ſolidum ſuperficiem. Eodem vero modo diuiſa ſuperficies duas per ſingulas partes lineas efficiet: quemadmodum ⁊ linea diuiſa duo puncta altrinſec reddebantur. Corpus quoqꝫ ſolidum cum diuiſeris: duas in vtriſqꝫ diuiſionis partibus ſuperficies facies que cum coniuncta ſint atqꝫ indiuiſa: punctum quidē partium linee intelligitur cōmunis terminus. Linea vero ſuperficiei: ſuperficies autem ſolidi corporis. eſt autem ſignum continui corporis: ſi vna pars mota ſit totum corpus moueri: vel ſi totum corpus mouetu certe ſimul alie partes vicine mouebuntur: vt ſi ia ceat virgula vel ex ere: vel ex ligno: vl̓ ex quolibꝫ alio metallo: ſi quis vnum eius caput vel quālibet eiꝰ par teꝫ moueat: tota mox virgula commouetur. Hoc āſ iccirco euenit quod eius partes quodam commūi ter mino coniunguntur: ⁊ ille communis terminus vna parte mota ceteras mouet. hoc vero in diſcretis non eſt. In nūero nāqꝫ cū ſint decē: ſi vnū mouero ceteri nō mouent̉: immoti enim permanēt nouē. ⁊ plenus tritico ſit modius: ſi vnum tritici granum mouero: non oīa continuo grana commouebunt̉: Idcirco qd̓ diſcreta eſt multitudo nec granum grano vllo com muni termino videtur implicituꝫ. At v̓o ſi ipſius gra ni pars vna ſit mota. totum corpus grani moueat̉ neceſſe eſt: Non autem nunc hoc dicitur: ꝙ linea con ſtet ex punctis: aut ſuperficies ex lineis: aut ſolidum corpus ex ſuperficiebus. Sed ꝙ vel linee termini pū c̓ta ſunt: vel ſuperficiei linee: vel ſolidi corporis ſupel ficies: nullaqꝫ res ſuis terminis conſtat. Quocirca pu

Prima editio in predicamenta
ctum linee nō erit pars: ſed communis terminus par tium. Superficiei linea: vel ſuperficies ſolidi corpo ris non erunt partes: ſed partiū termini communes. conſtat igitur ⁊ lineā ⁊ ſuꝑficiē ⁊ ſolidi corꝑis craſſi tudinē eſſe cōtinuā qͣꝫtitatē. His alia rurſus appōit Eſt autem talium ⁊ tempus ⁊ locus: preſens.n. tempus ⁊ ad preteritum ⁊ ad futurum copulatur. Rurſus locus continuorum eſt. locum enī quen dam corporis particule optinent: que ad quēdam communē terminum copulantur. igitur. ⁊ loci par ticule: que obtinent ſingulas corporis partes ad eundem terminū copulantur ad quē corporis par ticule. Quaꝑꝑ continuus erit locꝰ. Ad vnū enim terminum cōmunem copulantur ęius particule. ¶ Cempus quoqꝫ ⁊ locum cōtinue qͣꝫtitatis eſſe ꝓnū ciat. Tempus namqꝫ eſſe qͣꝫtitatem res illa demon ſtrat quod in ſpacio ideſt in longitudine ⁊ in breuita te conſideratur. Continuū v̓o eſſe res illa demōſtrat ꝙ partes temporis habent aliquem cōmmunē termi num ac mediū: ad quē coniungantur extrema. Nā cū ſint partes temporis preteritum ⁊ futurū: horuꝫ pre ſens tempus cōis eſt terminus. huius nāqꝫ finis eſt: illius initium. Locus quoqꝫ continuorum eſt. Locū v̓o dicimꝰ quodcūqꝫ illud ſit quod partes corporis tenet ſiue ſupra: ſiue a latere: ſeu ſubter ſit. locus dicitur. Quod ſi cuncte parteſ corporis locū aliqueꝫ tenent: ⁊ qui circa corpus eſt locus per omne corporis ſpaciū parteſqꝫ diffunditur: que omnis corporis partes a lo ci partibus occupabuntur: Quod ſi ita eſt: qui cōmu nis terminus coniungebat corꝑis partes: eiuſ termi ni locus illa quoqꝫ loca que ſunt corporis partium iun git: ⁊ eſt eodem mō locus de continua qͣꝫtitate: quē admodum ⁊ corpus. Ita enim cōmunis terminus in uenitur in loco partium quemadmodū corporis: idcir co ꝙ corporis locus per corpus omne diffunditur. qd̓ autem dixit: ſunt autem talium ⁊ locus ⁊ tempꝰ: quo niam ſuperius de continuis loquebatur: tempus quo qꝫ vel locum continuis addidit. dicens. Sunt autem talium ⁊ tempus ⁊ locus ideſt continuorum: ſed poſt continue dicreteqꝫ quantitatis diuiſionem aliama principio rurſus orditur. ¶ Amplius autem alie quidem conſtant ex parti culis que in eis ſunt poſitionem ad ſe inuicem ha bentibus. Alie autem ex non habentibus poſitio nem: vt linee quidem particule poſitionem habēt ad ſe inuicem. Singulum enim eorum ſitum: eſt alicubi: ⁊ habes vnde ſumas ⁊ aſſigneſ vnumquod qꝫ vbi ſitum eſt in plano ⁊ ad quam particulam re liquarum copulatur: ſimiliter autem ⁊ particule plani habent quandam poſitionem. ſimiliter nam qꝫ rnumquodqꝫ oſtenditur vbi iacet ⁊ que ad ſe in uicē copulēt̉. ſꝫ ⁊ ſoliditatis quoqꝫ ⁊ loci ſimiliter. ¶ Rurſus digerit quantitatis differentias. Sunt eniꝫ qͣꝫtitatis alie quidem q̄ ex habentibus poſitionem ad ſe inuicem ſuis partibus conſtant: alie v̓o que nullam partium habent poſitionem. Poſitionē v̓o partium retinere dicuntur: quarum triplex iſta natura eſt: pri mum vt eius ꝑtes alicubi ſint: deinde ne pereant. ter tio vo vt ſeſe partes ipſe coniungant ⁊ propria ſe or dinatione continuent: vt eſt linea. Poſita enim linea in ſuperficie poſſiſ agnoſcere vbi partes eius ſunt: vt dicas caput quidem linee ē ad dexteram: mediuꝫ v̓o
hoc loco: extremitas eſt ad ſiniſtram: ⁊ hec manenti bus ipſis partibus dicuntur. Partes enim linee nō pereunt: ſed in loco in quo ſunt permanēt: poſſis quo qꝫ monſtrare: que pars linee cui parti continuetur.i. ad quam parteꝫ caput alterius partis extremitas: q coniūgitur. vt dicas hec pars: verbi gratia: medictaſ linee hic diffinitur: locum vbi deſinat mōſtrans. alia rurſus pars linee totius hinc incipit. Ergo linea poſi ta in ſuperficie qualibet ⁊ locum aliquem partes eius retinent: ⁊ partes ipſe non pereūt: vt poſſit quilibet agnoſcere vbi extremitas partiuꝫ coniūgatur: ⁊ quo ad ſe inuicem loco continuētur. hoc quoqꝫ idem in ſu perficie euenit. Partes enim ſuperficiei in aliquo lo co ſunt. ⁊ ipſe quoqꝫ nō pereunt: ⁊ vbi pars parti iun gatur oſtenditur. idem quoqꝫ ſoliditas habet: ⁊ loci quoqꝫ partes continuātur ad eas.ſ. partes: ad quas corporis partes ſibimet continuantur: ſicut iaꝫ ſupra dictum eſt. Quocirca eiuſdem nature erit ⁊ locus: cu ius tota ſoliditas erat. Ergo ⁊ locus ex eodem gene re quantitatis eſt quo eſt ⁊ ſoliditas.i. ex habentibus ad ſe inuicem poſitionem ſuis partibus conſtans. Locus igiur ⁊ ipſe ex habentibus ſuis partibus poſi tionem ad ſe inuicem conſtat. Ergo tria hec(ſicut ſu pra dictum eſt) cōſiderāda ſunt: vt ad ſe inuicē poſi tionē partes habere videātur.i. locū in quo partes ipſe ſint poſite: vt ꝑtes ille nō pereāt: vt ſit ꝑtiū cōti nētia atqꝫ cōtinuatio. Qd̓ ſi ꝗs dicat hoc loco deeſſe eo quod ī loco nō ſit: in loco.n. cūcta ſunt: locus v̓o in loco eſſe nō poterit. Dicendū eſt qm̄ iccirco ſuperfi cies ⁊ ſoliditas ⁊ linea habere poſitionem partium dicunt̉ ꝙ in loco ſint: ⁊ partes permaneant: ⁊ ſint cō tinue. Quare multo magis ipſe locus cuius neqꝫ par tes pereūt: ⁊ ſibi perpetue cōtinuatimqꝫ cōiuncte ſūt habere poſitionem partiuꝫ dicit̉: ⁊ de his quidē qͣ ex habentibus poſitionem ad ſeinuicem ſuis partibus conſtant: hec dicta ſint. Que vero non habent poſi tionem: ipſe rurſus adiecit. ¶ In numero autem non poterit quiſꝙͣ oſtendere quemadmodum particule eius poſitionem aliquā ad ſeinuicem habeant. aut ſint ſite alicubi. aut que particule eius ad ſeinuicem nectantur. Sed neqꝫ ea que temporis ſunt. nihil enī ꝑmanēt ꝑticule tē poris. qd̓ aūt nō eſt permanens. quō poſitionē ali quā habebit. ſed magis quēdā ordinē ꝑticularuꝫ dices habere. vt aliquid quidem primum ſit tem poris aliud vero poſteriꝰ. Sed ⁊ de numero ſimi liter. eo ꝙ prius numeratur vnum quā duo. ⁊ duo ꝙͣ tria: ⁊ ita habebunt quendam ordinem. poſitio nem v̓o non multum accipies. ſed oratio ſimiliter. nihil enim permanent particule eius. ſed dictuꝫ ē ⁊ non eſt amplius ſumi hoc. quaꝑꝑ non erit poſitio particularū eius. ſiꝗdem nihil permanent. alia ita qꝫ cōſtant ex particulis que in eis ſūt poſitionē ad ſe inuicē habentibꝰ. alia āt ex n̄ hn̄tibꝰ poſitioneꝫ. MHec.ſ. idcirco nullā poſitōnē ad ſe inuicē partiū reti nēt: ꝙ his aliquid de ſupra dictis rebus deeſſe mani feſtū ē. Nūerus.n. ip̄e diſcretꝰ ē: nec ꝑtes eiꝰ ad ſe īui cem cōiunguntur. ſed oīno diſcrete ſunt. Atqꝫ idcirco non eſt ex his que habēt ad ſe īuicē aliquā partiū po ſitionem. nec v̓o poſſiſ oſtēdere: qui numerꝰ quo loco iaceat. habere autē poſitionē dr̄ qd̓(vt dictū eſt) ⁊ in loco aliquo poſitū eſt: ⁊ ipſa poſitio manentibus par

Prima editio In predicamenta
tibus conſtat ⁊ ad ſe inuice coniunctis continuatiſqꝫ: vt vbi queqꝫ iaceat: ⁊ que ad quā cōtinuet̉ poſſit oſtē di. in numero v̓o nihil horū eſt. Nā neqꝫ in aliquo lo co eſſe poſitus demonſtratur. nec eius partes coniun cte ſunt. Quocirca numero ex his tribus que diximꝰ due res deſunt: loci poſitio: ⁊ partium continuatio. te pus etiam qͣꝫ qͣꝫ ſint eius partes continue: tamen qm̄ non permanent: ſed ſemper mouentur ſemperqꝫ pre tereunt: habere poſitionem partium non dicitur. Sē per enim veloci agitatione torquetur: ⁊ currentis aq̄ more in nulla vinqꝫ ſtatione conſiſtit. ꝙ quia partes eius non permanent. ex habentibus ad ſe inuicem po ſitionem ſuis partibus conſtare non dicitur. Sꝫ hec qͣꝫ qͣꝫ poſitionem partium habere non poſſunt: tamē habent ordinem quendā: quē preter poſitionem par tium tantum retinent. Dicimus enim prioreꝫ eſſe bi narium qͣꝫ ternarium: atqꝫ hunc qͣꝫ quaternarium: ⁊ in tempore nimirum idem ordo conuertitur. Prius enim futurum preſente preſenſqꝫ preterito: Quocir ca ⁊ ſi hec non habent aliqͣꝫ partium poſitionem: re tinent tn̄ ordinem. Quod v̓o dicit poſitionem v̓o nō multum accipies. tale eſt ac ſi diceret penituſ non acci pias. Multum enim pro omnino vicetur adiunctum ac ſi diceret poſitionē v̓o omnino non accipies. Idcir co ꝙ ipſa quidē continuatio dat aliquam imaginem: ꝙ poſſit habere aliquam partium poſitionem. ſꝫ hoc minime eſt. Idcirco ꝙ qͣꝫuis ſint continue quantita tes: ſi tamen vno careant ex his que ſuperiꝰ dicta ſūt poſitionem partium habere non poſſunt. Nam aqua quam fiſtula euomit. dum cadit quidem retinet poſt tionem: cum v̓o iam effuſe vnde ſe miſeuerit: poſitio nem partium perdit: ⁊ fluuius quoqꝫ quando in pela gus fluit: ⁊ poſitionem videtur habere partium ⁊ cē continuus: cum nondum marine aque fluuii ſuperfi cies ipſa permixta eſt: cum v̓o extremitas amnis ma rina alluuione contingitur: totaꝫ ſine dubio poſitio nem videtur amittere. Oratio quoqꝫ ſimiliter ſeſe ha bet. nam nec ipſa vllo loco poſita eſt: nec eius partes ad aliquam coniunguntur: ſed ad ſe inuicē ille diſcre te ſunt: nec cuꝫ eius partes dicte ſunt: permanent. at qꝫ hoc eſt quod ait. Sed dictū eſt ⁊ non eſt vltra hoc ſumi. Mox enim dicitur ſermo: mox preterit: nec vlla ratione poterit permanere quare mox vt aliquid di ctum ſit: ei partes oſtendi: ⁊ ad demonſtrationem ſu mi non poſſunt. Conſtat igitur orationem quoqꝫ ex his eſſe que poſitionem partium non habent. de or dine v̓o dubium eſt. Nam ſi quis ſermo aliquid ſigni ficet: vt eſt cicero: eſt in eo quidam ordo ꝙ ci ſyllaba primum dicitur: ſecunda v̓o ce. tertia ro. ⁊ potius ex ſignificatione ordinem ſumit: ſi vero nihil ſignificet nec ordinem dicitur habere: vt ſcīdapſus nihil quidē ſignificat. ſed ſiue ſecundam ſyllabam primam pōas: ſiue vltimam primam: ſiue quomodolibet ſyllabaruꝫ ordinem ſeriemqꝫ permiſceas: idem erit. in ſignifica tiuis enim vocibus idcirco eſſe dicitur: ꝙ illo ordine permutato vis ſignificationis euertitur. hic v̓o vbi nulla eſt ſignificatio nihil intereſt quomodolibet ia ceant partes. Quare oratio in aliquibus quidem ha bet ordinem partium: in alijs v̓o nec ordo ipſe pote rit inueniri. An fortaſſe oratio dici non poteſt que ni hil ſignificat: ⁊ nulla eſt oratio: que ordinem non ha beat: Ergo ſecundum priorem qͣꝫtitatis diuiſionem vbi dicebatur quantitatis alia eſſe continuaᵉ: alia v̓o diſcreta. Quinqꝫ ſunt continua: duo v̓o diſcreta. Cō tinua quidem linea: ſuperficies: ſoliditas: locus: tempus. Diſcreta v̓o numerus ⁊ oratio. In hac v̓o ſecū da diuiſione quā dicit alias quantitates ex habenti bus. ad ſe inuicem poſitionem conſtare partibꝰ. qua tuor quidem ſunt que retinent poſitioneꝫ: ideſt linea ſuperficies corpus locus. Tria v̓o que poſitionem nō habent: ſed ex his duo ſemper ordinem retinent: tē pus.ſ. ⁊ numerus. Oratio v̓o ſi ꝗd ſignificet. habet ordinem. ſi v̓o nihil ſignificet: inordinata eſt: ſi tn̄ ora tio nihil ſignificans dici poſſit: his dictis ipſe conclu dit dicens. Igitur alia ex habentibus ad ſe inuicem partibus poſitionem conſtant: alia v̓o ex non haben tibus poſitionem. Hac igitur diuiſione finita tranſit ad cetera monſtrans que proprie quantitates nuncu ꝑantur: que ſecundum accidens. Roprie autem ꝙͣtitates he ſole dicunt̉: N quas diximus: alia v̓o omnia ſecundum Iaccidens. ad hec enim aſpicienteſ ⁊ alia dicimus quantitates: vt multuꝫ dicitur album eo ꝙ ſuperficies multa ſit ⁊ actio longa eo ꝙ tempus multum ſit: ⁊ motus multus. neqꝫ eniꝫ horum ſingulum per ſe quantitas dicitur: vt ſi quis aſſignet quanta aliqua ſit actio tempore diffi niet anni menſuram: vel ſic aliquo modo aſſignās ⁊ album quantum ſit aſſignans. ſuperficie diffiniet Quanta enim ſuperficies fuerit. tantum eſſe albū dices. Quare ſole proprie ⁊ ſecunduꝫ ſeipſas quā titates dicuntur que dicte ſunt. aliorum vero nihil per ſe. ſed ſi forte per accidens. ¶ Principaliter aliquid eſſe dr̄: qd̓ per ſe tale eſt: qua le eſſe demonſtratur. Secundum accidēs v̓o illud qd̓ non per ſe ſed per aliud: tale eſt quale eſſe dicitur: vt albedo per ſe ineſt colori. ſecundū naturam eniꝫ albi color eſſe dicitur albedo. cum vero homo dicitur co loratus: non per ſe dicit̉: idcirco ꝙ homo in eo ꝙ ho mo eſt: color non eſt: ſed quoniam habet colorem: id circo dicitur coloratus. Ergo quemadmodum albuꝫ idcirco color eſt per ſe: quoniam color naturale quod dam eſt genus. homo vero idcirco coloratus dicitur: quoniam habet colorem ⁊ dicitur album quideꝫ per ſe ⁊ principaliter color: homo v̓o ſecundum accidēs coloratus. Ita quoqꝫ ⁊ quantitates. hec enim omnia que dicta ſunt ideſt linea: ſuperficies: corpus: nume rus: oratio: tempus: per ſe ⁊ ſecundum propriam na turaꝫ qͣꝫtitates dicuntur. Si qua v̓o alia dicuntur ſe cundū aliquam quantitatē: nō per ſe ſed ſecūduꝫ acci dens nominantur: vt album dicitur multū: non iccir co quod albedo ſit quantitas: ſed quoniā multa ſit ſu perficies in qua illud album ſit. Si eniꝫ multū ſpaciū fuerit ī quo albū ſit: multū erit album. quocirca non quoniam ipſa albedo per ſe aliquam quantitatem hꝫ ſed quoniā in aliqua quantitate ē cōſtituta: ideſt ī ſu perficie: Iccirco ſecundum ſuperficieꝫ qd̓ eſt qͣꝫtitas que.ſ. per ſe multa eſt albū multū dicit̉ nō ſecundum ſe. atqꝫ ideo albū non per ſe nec prīcipaliter ſꝫ ſcd̓m accidēs multū dicit̉. Actio quoqꝫ ideo dicitur longa: ꝙ multo tempore ſit acta. multaꝫ v̓o egritudinem ic circo dicimꝰ: ſi eadē multū ſit tꝑe ⁊ motū multū iccir co ꝙ multo tꝑe factuſ ſit: vt ſi ꝗs multo tꝑe currat. ſi ꝗs v̓o multū curſū dicat illū eē: ꝗ ſit velociſſimꝰ: ille nō cōuenienter ſermone vtitur. Uelocitas enī n̄ quā titas ſed potius qualitas eſt. quales enim ſecūdū eaꝫ dicimur ideſt veloces. non quanti: Scd̓m quantitatē vero multū dicitur. hoc aūt monſtrat ipſa rerū diffi nitio. qui

Prima editio in predicamenta
nitio. qui enim multum album monſtrare deſideret: aproprio termino rationis includere: illi dicendū eſt multum eſſe album: ꝙ in multa iaceat ſuperficie: ⁊ motū atqꝫ actionem multam: que longo tempore ꝑ ficiantur. quare qm̄ ad ꝓprias quantitates aſpicien tes atqꝫ ad eas res ceteras referentes quātitates vo camus: vt album ad ſuperficiem que vere eſt quanti tas: ⁊ curſum ⁊ aliquem motum atqꝫ actionem ad tē nus: ꝙ ipſum vere quātitas eſt: reducimus. Hec non per ſe qͣꝫtitates: ſed per eas que ꝓpe quātitates dicte ſunt. nominantur. Quocirca qm̄ quod per ſe non eſt: ſcd̓m accidens eſt: recte cetera oīa preter ea que ſupe rius in quantitate numerata ſunt: per accidens eſſe non per ſe quantitates dicuntur. Sole igitur proprie ⁊ ſecundum ſe ipſe quantitates dicūtur: he que ſupe rius cōprehenſe ſunt. Alia v̓o per ſe quantitates non ſunt: ſed(vt ipſe ait) forte per accidēs Poſt diuiſio nem v̓o cōtinui atqꝫ diſcreti ⁊ habentis poſitionem partium ⁊ non habentis: ⁊ que per ſe ſunt principali ter ⁊ rurſus per accidens quātitates: ſolito more viā inueniendi quantitatum proprietates ingreditur. Amplius quantitati nihil eſt contrarium. in de finitis eniꝫ manifeſtum eſt. qm̄ nihil eſt contrariū vt bicubito vel tricubito: vel ſuperficiei. vel alicui talium nihil eſt contrarium: niſi forte quis multa paucis dicat eſſe contraria vel magnum paruo. ho rum autem nihil eſt quantitas. ſed magis ad aliꝗd nihil enim per ſeipſum paruum vel magnum di citur. ſed eo ꝙ ad aliud refertur. naꝫ mons quidā paruus dicitur: milium v̓o magnum: eo ꝙ hoc qui dem ſui generis maius ſit: illud v̓o minus ſui ge neris. ergo ad aliud eſt eorum relatio. naꝫ ſi per ſe ipſum magnum vel paruum diceretur: nunꝙͣ mōs quidem paruus. milium vero magnum diceretur Rurſus in vico quidem plures homines eſſe dici mus. in ciuitate v̓o paucos. cum ſint eorum multi plices. ⁊ in domo quidem multos. in theatro vero paucos. cum ſint plures. Amplius bicubitum vel tricubitum ⁊ vnumquodqꝫ talium quantitatem ſi gnificat. magnum v̓o vel paruum non ſignificat ꝙͣ titatem ſed magis ad aliquid qm̄ ad aliud ſpectat magnum vel paruum. quare manifeſtum eſt. qm̄ hec ad aliquid ſunt. Amplius ſiue ponat aliquis has eē quantitates ſiue non ponat. nihil illis con trarium erit. Quod enim non poteſt ſumi per ſe ipſum: ſed ad ſolam alterius relationem refertur. quō huic aliquid erit contrariuꝫ. Amplius ſi erūt magnum ⁊ paruuꝫ contraria. cōtingeret ipſuꝫ idē ſimul cōtraria recipere. ⁊ eaipſa ſibimet eſſe cōtra ria. Contingit enim idem ipſum ſimul paruum eē ⁊ magnum. eſt eniꝫ aliquid ad hoc quidem paruū ad aliud v̓o hoc idem ipſum magnuꝫ. quare idem paruū ⁊ magnum in eodē tꝑe eſſe contingit. quare contraria ſimul ſuſcipiet. Sed nihil eſt ꝙ videat̉ ſii contraria poſſe ſuſcipere. vt ſubſtantia ſuſcepti bilis contrariorū quidē eſſe videtur. ſed nullus ſil̓ ⁊ ſanus eſt ⁊ eger. nec albus ⁊ niger ſil̓ eſt. Nihil qꝫ aliud ſil̓ contraria ſuſcipiet. ⁊ eadē ſibiipſi con tingit eſſe contraria. Nā ſi eſt magnū paruo ꝯͣriū ipſū aūt idē ſil̓ eſt paruuꝫ ⁊ magnū. ipſū ſibi erit cō
trariū. Sed īpoſſibile eſt ipſū ſibi eſſe contrariuꝫ. non eſt igitur magnuꝫ paruo contrariuꝫ. nec multa paucis. Quare vel ſi non relatiuorū hec quilibet dicat. ſed quantitatis nihil habebunt contrariuꝫ. ¶ Definita qͣꝫ titas: eſt que alicuius termino numeri coercetur: vt ſunt duo vel treſ ⁊ que ad hūc modū. di cuntur: vt ſi dicas bicubitū tricubitū ⁊ cetera: q̄ aliqͣ ꝓpa ſignificatiōe definita ſunt: vt ē ſuperficies vel ſo liditas: quid enim ⁊ que qͣꝫtitates dicant̉ agnoſcitur. quocirca haꝝ qm̄ ſunt difinite: nulla vlli ꝯͣria eſt. neqꝫ enim bicubito tricubitū contrariū ē: ſicut neqꝫ nume rus vlli numero. At v̓o nec ſuperficies ſoliditati. nec aliquid hoꝝ. ſed qm̄ quedaꝫ indefinita imaginē qͣꝫdā qͣꝫtitatis oſtendūt: vt magnum vel paruū: q̄ vident̉ eſſe ꝯͣria: hec ſibi ariſtoteles opponit dicens: non eſſe qͣꝫtitates ſed magis ad aliꝗd: qd̓ ipſius ſermonibus aſtruamus: Sed non eſt hoc proprium qͣꝫtitatis non hebere cōtraria. nō enī oīs quantitas cōtrariis caret ſed nobis per ſingula queqꝫ currentibꝰ que qͣꝫtitatis ſpēs contraria non habeant: que ve habeant demon ſtrādū eſt. Linea ꝗdē ꝯͣrio caret. linea.n. linee contra ria non eſt. ſed ſi quis dicat rectā lineā curue linee eē ꝯͣriā fallitur. Non eniꝫ in eo ꝙ linea eſt curua linea recte linee contraria eſt: ſed in eo ꝙ curua ē. ⁊ in his non linee videntur eſſe contrarie: ſed ipſa rectitudo vel curuitas. Quare nō in eo ꝙ qͣꝫtitas eſt. linea cur ua recte linee ꝯͣria eſt: ſed ī eo ꝙ qͣlis. Nā qm̄ curui tas ⁊ rectitudo contraria ſunt ſcd̓m id ꝙ curua ⁊ re cta eſt linea: non ſcd̓m ꝙ linee ſunt ſuſcipiunt ꝯͣrieta tem: quocirca linea in eo ꝙ linea eſt contrario caret. At v̓o nec ſuperficies ſuperficiei ꝯͣria eſt. ſed forte di cat aliꝗs albā ſuperficiem nigre ſuperficiei eſſe con trariā: cui ſil̓r occurēdū eſt: non in eo ꝙ ſuperficies ſunt eſſe ꝯͣria. ſed in eo ꝙ eſt in his albedo atqꝫ ni gredo: que cōtraria eſſe ꝗs dubitat. Eodē quoqꝫ mō ⁊ lenē. ⁊ aſperā ſuperficiē ſi quis cōtrarias. dixerit: re fellit̉: quod nō ẜm quātitateꝫ ſuperficiei: ſed ẜm qua litatē aſperitatis lenitatiſqꝫ ipſe ſuperficieſ cōtrariuꝫ tenent. At vero nec corpori quicqͣꝫ vllo modo contra rietatis opponitur: cui ſi quis dicat incorporale eſſe contrariū refutabitur. Quod omnis contrariętas ꝓ prijs nominibus dicitur: vt bonum malum: album ni grum. Corporale vero ⁊ incorporale non ſecundū con trarietatem: ſed ſecundum priuationem habitumqꝫ proferūt̉. Incorporale enī corporis eſt priuatio. nec tempori quoqꝫ quicqͣꝫ contrarium eſt. ſed ſi nox diei videt̉ oppoſita: nō in eo ꝙ tempus ē: ſed in eo ꝙ dieſ eſt aer lucidus: nox aer obſcurus. Aer v̓o neqꝫ tēpus neqꝫ quantitas eſt. lumē quoqꝫ ⁊ obſcuritas qualita tes ſunt ⁊ non quātitates. Oratio ēt qͣꝫ qͣꝫ videat̉ ha bere cōtrariū: tamē contrariā nō hꝫ oppoſitioneꝫ vi detur enī vera oratio eſſe vel falſa que ſunt cōtraria ſed oratio vera vel falſa in ſignificatione ē. Cū.n. qd̓ eſt oratio ſignificat vera ē: cū v̓o qd̓ n̄ ē deſignat tūc falſa eſt. Oratio v̓o nō ſcd̓m id qd̓ ſignificat in qͣꝫ tita te numerat̉: ſed ſcd̓m id qd̓ profertur. Scd̓m.n. id ꝙ proferimus orationē: longa ſyllaba breuiqꝫ cōponi tur. que omnē orationē nō ſcd̓m id ꝙ ipſa ſignificat. ſed ſcd̓m id ꝙ ad prolationē eſt: metiūtur. illud quoqꝫ manifeſtū eſt in numero non eē ꝯͣria: Duo enī tribꝰ vel tres quaternario ꝯͣrij nō ſunt: nec vllus alter nu merus cuilibet ali numero contrarius ē. Locus v̓o hꝫ aliquā cōtrarietatē ſurſuꝫ enī ⁊ deorſuꝫ cōtrariū eſt Sꝫ ꝗdā nolūt nō eſſe qͣꝫtitates qd̓ ſurſū dr̄ ⁊ deorſū ſꝫ potius habitudīes qͣs geci σχέση vocāt. qͥ enī ꝑs

Prima editio In predicamenta
ad caput noſtrū eſt hanc ſurſum vocamus: que pars pedibus ſubiacet: illa deorſum dr̄. quocirca ſecundū habitudinē quādam quodāmodo ad nos ipſos relata ſurſum deorſūqꝫ p̄dicamus. Herminiꝰ quoqꝫ ait ſur ſum ⁊ deorſum non eſſe loca: ſed quādam quodāmō poſitionē loci. Eſt enim res ſurſum atqꝫ deorſum. nō eſt autem idē eſſe aliquid loci. qd̓ locū. loci enī ē poſi tio in loco: locus v̓o ipſe poſitio nō ē. Sed ſi ꝗs omnē mūdi reſpitiat formā: qm̄ rerum omniū formā ſpere ambitus amplectitur: ⁊ terra media eſt: In ſpera v̓o nihil eſt vltimū: niſi quod eiuſdem terminū medieta tis obtinuit: ꝗcꝗd in extremo celi cōuexitatis: ē illud ſurſum eſſe dr̄: qd̓ v̓o eſt mediū: illud deor ſum Quo circa ſunt ſcd̓m totū ſurſum deorſumqꝫ contraria ſur ſum in celo: deorſum in terra: iccirco qd̓ a ſe lōge diſ iuncta ſunt. vnde poſt quoqꝫ ꝯͣria hoc mō ſunt diffini ta. contraria ſunt quecūqꝫ a ſe longiſſime diſtant. hīc eſt videlicet tracta diffinitio: ꝙ quoniā celū terraqꝫ diſtare longiſſime videbantur: ⁊ illud eſſe ſurſum: il lud v̓o deorſum: qm̄ deorſum atqꝫ ſurſum nō ob aliā cauſam contraria dicunt̉: niſi ꝙ a ſe longe diſiuncta ſunt qd̓ eſſe contrarium longiſſime diſtare diffiniunt quod ariſtoteles hoc modo pronunciat. ¶ Maxime autem circa locum videtur eſſe cōtra rietas quantitatis. ſurſum enim ad id quod eſt de orſum contrarium ponunt locum qui in medio eſt deorſum dicentes: eo ꝙ multa diſtantia medii ad terminos mundi ſit. videntur autem ⁊ aliorum cō trariorum diffinitionem ab his proferre. que eniꝫ a ſe inuicem multum diſtant eorum que ſub eodē genere ſunt contraria determinant. ¶ In omni ſpera media terra eſt: quod ipſa aſtrorum demonſtrat ordinata vertigo. adiecit quoqꝫ cauſam cur huiuſmodi loca contraria dicantur: ꝙ multa di ſtantia eſt medietatis ad mundi termīos. Terminos v̓o mundi celi vltimam conuexitatē dicit. ex hac igit̉ loci contrarietate ⁊ cetera definita eſſe contraria ſic demonſtrat. Uidentur autem ⁊ alioꝝ contrariorum diffinitionem ab his proferre que enim multuꝫ a ſe inuicē diſtant: ī eodē genere contraria eſſe diffiniūt Sed qm̄ ne ordo contrarietate qͣꝫtitatis impediret̉: iccirco ſuperioribus in quibus ſingulis qͣꝫtitatibus ni hil eſſe contrarium dicebamus: has loci contrarieta tes adiecimus: ⁊ quedam in medio pretermiſſa ſunt. Rurſus ad ſuperiora redeamus: vt expoſitionis ordo ſeſe ipſe continuet. Ait enim ſuperius cum qͣꝫtitati ni hil eſſe contrarium proponeret: bicubito vel tricubi to vel ſuperficiei vel alicui talium nihil poſſe eſſe con trarium. Diffinitis enim his quantitatibus contra riuꝫ nihil eſſe videtur: vt duobus vel tribus. ſed que dā cū ſint indefinita nec qͣꝫtitates vel cōtraria videā tur hec rurſus adiecit. Niſi multa paucis dicat ꝗs eē cōtraria: vel magnum paruo. Hoꝝ autē nihil eſt qͣꝫ titas: ſed ad aliꝗd: nihil enim per ſeipſū magnum dr̄ vel paruum: ſed eo ꝙ ad aliꝗd refertur. Nam mōs ꝙ dem paruus dr̄: miliū v̓o magnū eo ꝙ hoc quidē ſui generis maius ſit: illud v̓o ſui generis minus. Ergo ad aliud eſt eoꝝ relatio nam ſi per ſeipſum paruū vel magnum diceretur: nunqͣꝫ mōs quidē paruus: miliū v̓o nūqͣꝫ magnū diceret̉. Rurſus in vico ꝗdē plures homines eſſe dicimus: in ciuitate v̓o paucos cum ſint eorum multiplices: ⁊ in domo quidē multos: in thea tro v̓o paucos cū ſint plures. Amplius bicubitū ⁊ tri cubitum ⁊ vnūqd̓qꝫ taliū qͣꝫtitatē ſignificāt: magnū
v̓o vel paruū nō ſignificat qͣꝫtitatem: ſꝫ magis ad ali quid. qm̄ ad aliꝗd ſpectat magnū ⁊ paruū: quare ma nifeſtum eſt qm̄ hec ad aliquid ſunt: Quēadmodum diffinite qͣꝫtitates contrariis nō tenentur: ip̄e ſuꝑi cōprobauit dicens: bicubito vel ſuperficiei nihil eē ꝯͣ riū. īdefinite aūt vt ē magnū vel paruū vel multa vl̓ pauca dant imaginē cōtrarietatis. Sꝫ illud occurrit has nō eſſe quantitates. Oīs enim quantitas ꝑ ſe dr̄ bicubitū enī vel tricubitū vel duo vel tres vel ſuper ficies ad nihil aliud refertur. magnū v̓o vel paruum ſine alijs dici non poſſunt. Cū.n. dicis magnū ad ali cuius alterius cōꝑationē atqꝫ equiuocationē refert̉. Eodē quoqꝫ mō ⁊ paruū: qd̓ ipſa ariſtotelica probat inductio: Si enī magnū ⁊ paruū ꝑ ſe dicerentur non ad alterius relationē. nūqͣꝫ diceremus montē paruū miliū magnū. Si.n. magnū paruūqꝫ nō ad relationē alterius diceret̉: mons. ſemꝑ magnꝰ: ſemꝑqꝫ paruū milium diceret̉: Sꝫ aliquē collē ad athlantis altitudi nem cōferētes: dicimus paruū montē: ⁊ rurſus miliū ad minora alia grana milii cōferētes: magnū milium nominamꝰ: ⁊ ſimpliciter ꝗcꝗd magnū vel paruū dr̄ ad eiuſdē gn̄is ſpēs referētes magnū paruūqꝫ nomi namꝰ: vt mōti mōtē cōparamꝰ: miliū v̓o milio: ⁊ alia hmōi. multa: ⁊ pauca eodē mō dicūtur. Dicimꝰ eniꝫ ſi fuerīt hoīes centū in vico plures eē hoīes. hi v̓o ſ ī ciuitate ſint: paucos dicimꝰ: nūc ad paruitatē vicoꝝ nūc ad magnitudinē ciuitatū cōferētes. Rurſus ſi ſt̄ in domo ꝗnquaginta. multi ſunt ſi in theatro: pauci: iō ꝙ tūc in theatro eē paucos dicimꝰ cū ad eos qͣꝫti ī theatro eē debebant cōparamꝰ. Amplius qm̄ cōſiſtit ⁊ magnū ꝑuūqꝫ referri ſꝑ ad alterū: ſingulaſ v̓o qͣꝫ ti tates nihil ad aliud comparātes: ſuas ac ꝓpͥas noīa mus: vt tres vel duo: vel quatuor: vel lineā: vel ſuꝑſi cieꝫ: magnū paruūqꝫ: ⁊ multa vel pauca a qͣꝫtitatꝭ di uiſiōe diſiūcta ſūt: Sūt enī iſta nō qͣꝫtitates ſꝫ potiꝰ relatiua: Amplius ſiue aliquis ponat eas eē qͣꝫtitates ſiue nō ponat: nihil illis erit cōtrariū. qd̓ enī nō ē ſu mere ꝑ ſeipſum: ſꝫ ad ſolā alterius relationē: quomō huic aliꝗd erit cōtrariuꝫ. Hoc quoqꝫ validiſſimo ar gumento approbat̉ qͣꝫtitatibꝰ his q̄ predicte ſunt ni hil eē ꝯͣriuꝫ: niſi ſoli forſitan. loco. Nā fi ꝗs magnum vel paruū ⁊ ml̓ta vel pauca in qͣꝫtitatibꝰ pōat: ēt ho ſi cōcedat̉: tn̄ qm̄ ſemꝑ referūt̉ ad aliud: cōtrariis nō tenēt̉. Oē enī cōtrariū ꝑ ſe cōſiſtit: nec illud ad alte riꝰ cōparationē relationēqꝫ ꝓfert̉: vt bonuꝫ nō dici tur mali bonum nec rurſus malum bōi malum: ſꝫ ip̄ꝫ ī ꝓpria natura ⁊ ꝓlatōe cōſiſtit. Quecūqꝫ ſunt cōtra ria: eodē mō ſunt. Magnuꝫ v̓o vel ꝑuū qm̄ non per ſe conſtant: ſed ad alterius relationē referuntur ꝯͣria eē non poſſunt. Amplius ſi ſunt magnuꝫ ⁊ paruuꝫ cō traria cōtingit idem ſimul cōtraria ſuſcipere. ⁊ eaip̄a ſibi eē cōtraria. Cōtīgit enī ſimul idem paruum eſſe ⁊ magnuꝫ. Eſt enim aliꝗd ad hoc quidē paruum: ad aliud v̓o hoc idem ipſum magnū. Quare idē paruuꝫ ⁊ magnuꝫ ⁊ eodē tꝑe eē contingit: quare ſimul con traria ſuſcipiet. ſed nihil eſt ꝙ videatur ſil̓ cōtraria poſſe ſuſcipere: vt ſubſtantia ſuſceptibilis quidē ꝯtra riorū videt̉ eſſe: ſed nullꝰ ſimul eſt ſanus ⁊ eger: nec albus ⁊ niger ſimul: nihilqꝫ aliud ſimul cōtraria ſuſci piet. ⁊ eadē ſibiipſe contīgit eē ꝯtraria. Nā ſi eſt ma gnū paruo ꝯͣrium ipſum aūt idem ſimul eſt paruum ⁊ magnū: ipſū ſibi erit cōtrariuꝫ: ſꝫ īpoſſibile ē ipſuꝫ ſibi eſſe ꝯͣrium: Non eſt igit̉ magnum paruo contra rium. Conſtat hoc ⁊ īmutabile in ꝓpa ratione conſi ſtit: vnam eandēqꝫ rem vno eodēqꝫ tēpore contraria non poſſe

Prima editio in predicamenta
non poſſe ſuſcipere: vt ſubſtantia ſuſceptibilis quidē catrarioꝝē. Hō nāqꝫ cum ſub̓a ſit: ⁊ egritudinē ſu cipiet ⁊ ſalutē: ſed nō eodē tempore: ⁊ albedinem ⁊ nigredinē capit: ſed alio atqꝫ alio tempore: vt v̓o eo de tēpore contraria vtraqꝫ ſuſcipiat: fieri nequit. ꝙ ſi magnuꝫ paruo aliquis contrariū ponat: eueniet qd̓ aā ipoſſibile: vt vna atqꝫ eadē res eodē tēpore vtraſ qꝫ ſnſcipiat cōtrarietates: ⁊ eadē ipſa ſibi poſſint eſſe cōtraria. Ponamus ergo magnū paruo eſſe contra rium. ſed vna atqꝫ eadeꝫ res vno eodēqꝫ tēpore pōt magna eſſe ⁊ parua vt ſi ſit decē pedum menſura col lata ad duoꝝ pedū magnitudinē magna ē: ad centuꝫ vero cubitoꝝ magnitudineꝫ menſuramqꝫ collata: ea dem parua eſt. Poteſt ergo eadem res eodem tēpo re ⁊ magnitudinis eſſe ſuſceptibilis ⁊ paruitatis. Eadem enim res vno eodemqꝫ tempore ad maioreꝫ minoremqꝫ collata eadē magna vel parua eſt. Quod ſi magnū ꝑuo contrarium eſt eadem vero res eodeꝫ tempore ⁊ magnitudinē ſuſcipit ⁊ paruitatem eodeꝫ tēpore contingit vt eadē res cōtraria vtraqꝫ ſuſcipi at. ſed hoc impoſſibile eſt. Quocirca quoniā res eadē eodē tempore contrariorum ſuſceptibilis non eſt: po teſt vero vna atqꝫ eadem res magnitudinem parui tatēqꝫ ſuſcipere: magnitudo ⁊ paruitas cōtraria non ſunt. At ſi vero ſi quis magnum paruo cōtrarium po nat: eadem ratione vnā eandēqꝫ rem ſibi ipſi dicit eē contrariā. Nā ſi paruuꝫ magno eſt cōtrarium: eadē vero res(vt docui) parua ⁊ magna poteſt eē ad alid̓ ⁊ ad aliud ſcilicet comparata. Res quoqꝫ que parua ⁊ magna eſt: eadē ſibi poteſt eſſe contraria. paruum enim ⁊ magnum cōtrariū dictuꝫ eſt. ſed ē īpoſſibile. Quocirca paruum ⁊ magnū contraria n̄ ſunt. Poſt huiuſmodi vero rationem ⁊ argumentationis firmiſ ſime propoſitionē de contrarietate diſſerit loci: de qͣ iam ſupra diximus quocirca p̄tereunda eſt ne repeti te expoſitiōis iteratio. faſtidio ſit potius qͣꝫ doctrine ¶ Non videtur quantitas ſuſcipere magis ⁊ minꝰ vt bicubitum. neqꝫ enim eſt aliud alio magis bicu bitum. neqꝫ in numero. vt ternarius quinarius. ni hil enim magis tria dicentur ꝙͣ quinqꝫ: nec tria po tius ꝙͣ tria. neqꝫ tempus aliud alio magis ⁊ minus dicitur. nec omnino ī his que dicta ſūt: magiſ ⁊ mi nus dr̄. quare ⁊ ꝙͣtitas nō ſuſcipit magis ⁊ minꝰ ¶ Aliud proprium rurſus appoſuit quod qͣꝫuis quanti tatis ꝓpriū nō ſit: cur tn̄ non ſit ipſe reticuit: nobis tn̄ eſt demonſtrandum. quod autē dicit tale eſt quātitaſ magis ⁊ minus non ſuſcipit. nullus enim numerꝰ alio numero nec magis nec minus eſt numerus. Nam ter narius ſi quinario comparetur: nec magis nec minus eſt numerus. ⁊ rurſus ipſi tres ſibipſis cōparati: nec magis nec minus ſunt tres. nec tempus quoqꝫ habet aliquid magis ⁊ minus: vt magis aliud tēpus ſit alio tempore. longius quidem tempus tēpore eſſe poteſt: vt vero dicatur magis tempus alio tēpore vel minus fieri nequit. hoc quoqꝫ etiā in ſubſtantia demonſtra tu eſt. homo nāqꝫ alio homine non eſt magis homo nec minus. idem quoqꝫ euenit etiā in quātitate. Qd̓ qꝛ etiā in ſubſtantia eſt. proprium quantitatis hoc nō eſt habet hoc quoqꝫ quātitas vt in ſequenti ordīe ip̄e mōſtrauit. Quocirca qm̄ priꝰ hoc de ſubſtātia dixe rat: nunc vero idē de quātitate ꝓpoſuit. Iccirco non eſſe hoc propriuꝫ quātitatis cōmemorare neglexit. Cuiꝰ enī eſſet alterius non ſuſcipere magis ⁊ minus tunc dixit cum de ſubſtantia diſputaret. Ait enim ꝙ
ſubſtantie nunqͣꝫ magis minuſue ſuſciperent: quocir ca ad maxīe ꝓpria ſolita cōſtituēdi rōne regreſſus ē. ¶ Propriū aūt maxime quātitatis ē. quod ⁊ equa le ⁊ inequale dicitur. Singulum enim earum que dicte ſunt quantitatum equale dicitur ⁊ inequale: vt corpus equale ⁊ inequale dicitur ⁊ tempꝰ equa le ⁊ inequale dicitur. ⁊ numerus equalis ⁊ inequa lis dicitur. ⁊ oratio equalis ⁊ inequalis. Similiter autem ⁊ in alijs que dicta ſunt ſingulum equale ⁊ inequale dicitur. ¶ Quantitatis proprium apertiſſime deſignat eſſe: ꝙ ſecundum quantitatem equalitas ⁊ inequalitas nun cupantur. Singule enim quantitates equales atqꝫ in equales dicuntur: vt equalis linea linee ⁊ rurſus ineqͣ lis ⁊ ſuperficiei ſuperficies equalis atqꝫ inequalis dr̄: ⁊ corpus equale ⁊ inequale dicitur. Numerus quoqꝫ ⁊ tempus ⁊ locus equalis atqꝫ inequalis dicitur. ¶ In ceteris vero que quantitates non ſunt. non multum vidiebitur equale ⁊ inequale dici. nam af fectio ⁊ diſpoſitio equalis ⁊ inequalis non multuꝫ dicitur. ſed magis ſimilis ⁊ diſſimilis. ⁊ album ⁊ equale ⁊ inequale non multum dicitur: ſed ſimile. quare quantitatis maxime eſt proprium equale ⁊ inequale dici. ¶ In alijs v̓o que quantitates non ſunt: non eſt facile vt equalitas vel inequalitas nominetur: diſpoſitiones ergo que affectiones appellantur: non dicuntur equa les ⁊īequales: ſed magis ſimiles ⁊ diſſimiles. Diſpoſi tio autem vel affectio eſt ad aliquam rem accomoda tio ⁊ applicatio: vt ſi quis grammaticaꝫ legens: quia nondum perdidicit: habet ad eam aliquā diſpoſitio nem.i. ea affectus eſt: ⁊ habet aliquid accomodatū ⁊ quaſi propinquum. Poſſunt autē ſimiliter eſſe duo diſpoſiti ⁊ affecti: equaliter v̓o minime: vt duo ſimi liter eſſe albi: equaliter v̓o non. Nam ſi quis de duo bus ſimiliter albis equaliter eſſe albos dicat: recta no minis nuncupatione non vtitur. Omne enim equale ⁊ inequale in menſura ⁊ in quantitate perficitur. Si mile v̓o ⁊ diſſimile quemadmodum de quātitate nō dicit̉: ita nec de alia qualibet re niſi de quātitate re cte equalitas ⁊ inequalitas nuncupant̉. Quare ꝓpriū ē quantitatis equale ⁊ īequale noīari: ſed qm̄ de quā titate dictum eſt: ad relatiuorum ordineꝫ tranſeamꝰ ¶ Poſt quātitatis tractatū tertiū predicamētū de re latiuis ingredit̉: quare relatiua hoc modo diffinit. D aliquid v̓o talia dicuntur: quecunqꝫ hoc ipſum ꝙ ſunt aliorum eſſe dicuntur vel quōlibet aliter ad aliud vt maiꝰ id qd̓ eſt alterius dicitur aliquo enim maius di citur. ⁊ duplum alterius dicitur hoc ipſum ꝙ eſt alicuius enim duplum dicitur. Similiter auteꝫ ⁊ alia quecunqꝫ ſunt huiuſmodi. ¶ Cur āt de his que ſunt ad aliꝗd diſſerat omiſſo inte rim de qualitate tractatu: hec cauſa ē: ꝙ poſita quā tatite magis minuſqꝫ eſſe neceſſe ē. Quare cū quāti tatē cōtinuo ad aliquid conſequat̉: recte poſt quātita tē relatiuoꝝ ſeries ordinata eſt. Illud quoqꝫ eſt ī cau ſa: ꝙ ſuperiꝰ cū de quātitate tractaret: relatiuoꝝ mē tio facta ē cū de magno ꝑuoqꝫ diceret̉: vt ergo cōti nēs ⁊ n̄ eēt oꝑis īterrupta diſtīctio: iō qͣꝫtitate finita

Prima editio in predicamenta
hoc monſtrat: ꝙ non ſicut quātitas per ſe ⁊ ſingulari ter ītelligi pōt: eodē quoqꝫ modo ſubſtātia vel qͣlitas vel vnūquodqꝫ alioꝝ predicamētoꝝ: ſicut per ſe con ſtat: ita etiā per ſe ⁊ ſingulariter ītelligit̉: ſic ⁊ ad ali quid per ſe ⁊ ſingulariter capi intellectu nō poteſt: vt dicamus eſſe ad aliꝗd ⁊ ſingulariter. Quicquid enī ī natura relationis agnoſcit̉: id cū alio neceſſe eſt cōſi deret̉: cuꝫ enī dico dn̄s per ſeipſum nihil eſt ſi ſeruus deſit. Quocirca cū vniꝰ relatiui nūcupatio mox ſecū etiā aliud trahat: ad aliquid vnuꝫ eſſe per ſe nō pōt: atqꝫ ideo non dixit Ariſtoteles. Ad aliꝗd v̓o tale dr̄: ſed plurali numero talia dicuntur. inquit demonſtrāſ relatiuoꝝ intelligentiā nō in ſimplicitate: ſed in plura litate cōſiſtere. nō eſſe aūt quādā per ſe relatiuoꝝ na turā ſine coniunctione aliqua alterius ſubſiſtentē ip̄e ariſtotiles monſtrat. Qui dicit ea eſſe relatiua: que cūqꝫ hoc ipſum quod ſunt alioꝝ dicunt̉. Docet.n. ali qua cōiunctione alterius relatiua formari. hoc ip̄ꝫ.n. qd̓ ſunt aliorum dicunt̉. Quod enī eſt dominus hoc alteriꝰ dicit̉.i. ſerui. Siue aūt relatiua dicamꝰ ſiue ad aliꝗd nihil intereſt. Ad aliꝗd enī dicit̉ quod ip̄ꝫ ꝗdeꝫ cū per ſe nihil ſit: relatū tn̄ ad aliud cōſtat: vt dn̄s: ſi deſit ad id qd̓ dr̄.i. ſeruꝰ: nō eſt: dr̄ enī ad ſeruū. ma nifeſtuꝫ ergo eſt ſi ſeruꝰ deſit: dn̄m dici non poſſe. qͣre dn̄s ad aliquid dr̄..i. ad ſeruū. Relatiua quoqꝫ dicunt̉ iccirco: ꝙ eoꝝ nūcupatio ſꝑ ad aliꝗd referat̉: vt dn̄i ad ſeruū: quare nihil intereſt quolibet modo dicatur Huiuſmodi aūt diffinitio platōnis eſſe credit̉: qͣ ab ariſtotile paulo poſterius emēdat̉. ¶ Relatiuoꝝ autē alia eiſdē caſibꝰ referunt̉ alia diuerſis: alia v̓o omni caſu ſunt carentia. Qd̓.ſ. mōſtrans addidit. vel quōli bet aliter ad aliud. qd̓ aūt ē ipſiꝰ pene textꝰ ſermone mōſtratur. Cuꝫ enī dico dn̄s ſerui dn̄s ad gēitiuū ca ſū reddidi noīatiuū. ⁊ rurſus ad eūdē ſi conuertero. Dico. enī ſeruꝰ dn̄i ſeruꝰ: ⁊ hic quoqꝫ noīatiuª ad ge nitiuū relatꝰ ē. Eodē quoqꝫ modo hꝫ ſeſe pr̄ filij pr̄: ⁊ filiꝰ: pr̄is filiꝰ: ⁊ magiſter diſcipuli magiſter: ⁊ diſcipu lus magiſtri diſcipulus. hec ergo id quod ſunt: ſimili ter alioꝝ dicunt̉. Nā qd̓ alioꝝ dicūtur: ſcd̓ꝫ genitiuū reddit̉ caſuꝫ. alia v̓o nō ẜꝫ eūdē caſuꝫ cōſequētiā red dūt. Senſus.n. ad aliꝗd eſt. ſenſibilis.n. rei ſenſus eſt qd̓ enī ſentit̉ ſentiri pōt. qd̓ ſentiri pōt ſenſibile eſt. ⁊ nūc ꝗdem ſenſus ſenſibilis rei ſenſus genitiuo acco modatus eſt. Huiꝰ.n. rei ſenſibilis dictū eſt. at ſi con uertas: fiet. Senſibilis res ſenſu ſenſibilis eſt. Sꝫ cuꝫ caſui ſeptīo reddit̉ˣ noīatiuꝰ in hac relatiōe que dicit ſenſibile ſenſu ſenſibile ē. non eodē caſu quo ſuꝑiꝰ di ctuꝫ eſt conuertitur. Dicimꝰ.n. ſenſus ſenſibilis rei ſē ſus eſt: ⁊ hic noīatiuꝰ reddit̉ ad genitiuū. Hec.n. re latio ad ſeptimū caſuꝫ ſe aptari non patit̉. Scientia quoqꝫ ſcibilis rei ſciētia ē: ſi ꝗdē hoc ſcit̉ quod ſciri po teſt: ⁊ quod ſciri poteſt: ſcibile eſt. ſed non eadē rōne nec ad eūdē caſuꝫ relatio iſta conuertit̉. Dicimꝰ enī ſcibilis res ſciētia ſcibilis eſt. Eſt.n. prīa relatio ad ge nitiuū. ſcd̓a cōuerſio ad ſeptimū. hec quoqꝫ relatō ẜꝫ eoſdē cōuertit̉ caſus: cū dicimus maiª minore eē ma ius: ⁊ minꝰ maiore eſſe minꝰ. Duplū quoqꝫ ⁊ medie tas relatiua ſunt. ſed ⁊ eiſdē caſibꝰ cōuertunt̉. Duplū nāqꝫ dimidij duplū eſt. dimidiū vero dupli dimidiū eſt. Sunt autem alia relatiua que ipſe ſic addidit. ¶ At v̓o ſunt etiā ⁊ˣ hec ad aliꝗd. vt habitus. affe ctus. ſciētia. ſenſus poſitio. hec enim oīa que dicta ſunt. hoc ipſum ꝙ ſūt alioꝝ eſſe dicūtur ⁊ nō aliud aliꝗd. habitus enim alicuius habitus dicitur. ⁊ di
ſciplina alicuius diſciplina. ⁊ poſitio alicuius poſi tio. ſed ⁊ alia quidem ſimiliter. ¶ De ſenſu ꝗdē ⁊ ſciētia dictū ē ſuperius. nunc v̓o de habitu diſpōne: ⁊ poſitiōe dicēdū ē. Diſpoſitio ē ad aliquam rē mobilis applicatio: vt ſi ꝗſqͣꝫ flāme ꝓpin quus caleat: ille diſpoſitus dicit̉ ad calorē.i. hn̄s aliqͣꝫ applicationē cōiunctionēqꝫ ad calorē. Idē v̓o ē affe ctio qd̓ diſpō: ne nouo noīe error oriat̉. ⁊ iō diſpōſitō cū ſit quedā ad aliā rē cōiūctō: vel ab alia affectio: tn̄ facile mobilis ē: celerius etenī ꝑmutat̉. Habitꝰ aūt ē diſpōnis vel affectiōis firma ⁊ nō facile ꝑmutabilis receſſio: vt ſi quiſquā in ſole ambulās fuſcior fiat: diſ poſitus ad nigredinē dicit̉ ⁊ nigredine affectus. Sin v̓o illa nigredo fortius ⁊ immutabiliter corpus īfece rit: habitus nominatur. quocirca habitꝰ eſt inuetera ta affectio. Un̄ oīs habitus diſpoſitio vel affectio eſt nō aūt oīs diſpoſitio vel affectio hītus. Et ne multa dicenda ſint hoc diſtat ī habitu ⁊ diſpoſitiōe: ꝙ hītꝰ īmutabilis paſſio ē: diſpō v̓o nō ſil̓r: ſed affectio qͣdā eſt ad aliquā rē cōiūctio: qͣ pōt facile ꝑmutari. Poſi tio v̓o eſt alicuiꝰ rei collocatio: vt eſt ſtatio ſeſſio incli natio accubatio ⁊ alia hmōi. Nā ⁊ ꝗ ſtat quodammō poſitꝰ eē dr̄ ⁊ collocatꝰ: ⁊ ꝗ ſedet: ⁊ ꝗ accūbit: ⁊ ꝗ ẜm ceteras poſitiōes ē poſitꝰ appellat̉. Quocirca ⁊ ſtatio ⁊ ſeſſio ⁊ accubatio poſitiōes erūt. Sꝫ qm̄ ꝗd eēt di ctū ē: nūc ſi ſūt ad aliꝗd videamꝰ. habitū relatiue di ci ea res ꝓbat: que alijs quoqꝫ rebꝰ hoc documēto fa cit eē relatiua: vt ē in ſenſu atqꝫ in ſciētia. Iccirco.n. dictū ē ſenſū ſenſibilis rei eē ſenſū: ꝙ res ſenſibilis ē q̄ ſentiri pōt. ē ergo habitus habilis rei habitꝰ. Ha bilis.n. res ē que haberi pōt. illiꝰ enī rei habitꝰ ē que haberi poteſt. Quocirca erit habitꝰ habilis rei habi tus: ſed res quoqꝫ habilis habitu erit habilis. ipſo.n. habitu res que haberi pn̄t: habemus. Diſpoſitio quo qꝫ eodem modo. Diſpoſitio namqꝫ diſpoſite rei diſpo ſitio eſt: ⁊ diſpoſita res diſpoſitione diſpoſita eſt. Ca loris enim diſpoſitio calentis.i. ad calorē diſpoſiti diſ poſitio eſt. Eodem modo diſpoſitus ad calorē caloris diſpoſitione diſpoſitus eſt: velut ſi hoc modo ſit dictū oīs affectio affecti affectio eſt: ⁊ omne affectū affe ctione affectū ē. Et calor calentis ſit calor: ⁊ calens ca lore fit calidum. Poſitio quoqꝫ relatiua eſt. nam poſi tio poſite rei poſitio eſt. ⁊ poſita res poſitione poſita eſt. ⁊ hoc intelligi conuenit ſecundum priorē habitꝰ ⁊ diſpoſitionis modum. Illa quoqꝫ res probat poſitio nem eſſe ad aliquid: ꝙ eius ſpecies relatiue ſunt. ſta tio enim ſtantis rei ſtatio eſt: ⁊ qui ſtat ſtatione ſtat: ⁊ de ſeſſione quidem ⁊ de accubitu idem dici poteſt. Quocirca ⁊ habitus ⁊ diſpoſitio vel affectio: ⁊ poſi tio relatiua ſunt. ⁊ hec omnia vel ſimilibus vel diſſi milibus: conuenientibus tamē predicationis caſibus conuertuntur. eorum autem que ſcd̓m caſus conuer tuntur. Alia ſunt que eodem nomine predicant̉: alia vero que diſpari. cū.n. dico ſimile ſimili ſimile ē: ⁊ eqͣ le equali equale eſt. ⁊ diſſimile diſſimili diſſimile eſt. eiſdē vocabulis eiſdēqꝫ nominibus tota fit predicatio Cū aūt dico duplū medij duplum: vel maius minore maius. diſparibꝰ vocabulis facta ē p̄dicatio. qm̄ v̓o relatiuoruꝫ diffinitionē ita ꝓpoſuit: vt diceret. ad ali ꝗd v̓o talia dicūt̉ qͣcūqꝫ hoc ip̄m qd̓ ſunt alioꝝ dicūt̉ vel quomodolibet aliter ad aliud quia hoc ipſum ꝙ ſunt aliorum dicuntur: iam diximus: nunc quid ſit: qd̓ ait. vel quomodolibet aliter ad aliud. requirendum ē quod ipſe Ariſtoteles conuenientibus in ordine pro bat exemplis. ait enim. ¶ Ad

Prima editio in predicamenta
¶ Ad aliquid ergo ſunt quecūqꝫ id quod ſunt alio rum eſſe dicuntur: vel quōlibet aliter ad aliud: vt mons magnus dicitur ad alium. Magnum enim ad aliquid dicitur. ⁊ ſimile alicui ſimile dicitur. ⁊ omnia talia ſimiliter ad aliquid dicūtur. Sunt āt ⁊ accubitus ⁊ ſtatio ⁊ ſeſſio poſitiones quedam. po ſitio vero ad aliquid dicitur. Accumbere autem rel ſtare vel ſedere ipſa quidem non ſunt poſitio nes. denominatiue vero dicuntur ex his que dicte ſunt poſitionibus. Qm̄ accubitus ⁊ ſtatio ⁊ ſeſſio poſitiones dicūtur: ⁊ qn ols poſitio ad aliꝗd eſt: ſufficienter ſuꝑius cōpre penſuꝫ ē. Nūc v̓o quid ſit qd̓ ait: vel quōlibet alr ad aliud. expediemus: in relatiōe ꝑ quā dicimus: filiꝰ pa tris filius: nulla cōiunctio mixta eſt: niſi tm̄ ſola caſuū vis predicatiōis huiꝰ mēbra coniungit. cū.n. dico mō re magnū ad aliū referens paruū: ita ꝓpono: mons magnꝰ ad montē ꝑuū ⁊ mons paruus ad magnū. hic nulloꝝ caſuū vis eſt qͣꝫqͣꝫ enim accuſatiuus videt̉ eē permixtus: tn̄ ille huiꝰ relationis vim non tenet: ſꝫ p̄ poſitio que ad accuſatiuum datur: cuꝫ.n. dico: mons magnus ad ꝑuū mōtē: p̄poſitio ſola ē qͥ vim huiꝰ cō tinet relationis: vt ſi ꝗs dicat: magnꝰ mons ꝑuū mon tem: nihil ſignificet definitū. Quocirca qͣꝫuis acccuſa tiuus caſus in hac p̄dicatiōe ſit: non tn̄ hic vim caſus tenet: ſed prepoſitio: atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. vel quōlibet aliter ad aliud: vt qm̄ ſuꝑius ſcd̓m caſus relatiōes fie ri dixerat: erant autem quedā relatiōes qͥ nullis caſi bus tenerent̉. Adiecit hoc. vel quōlibet aliter ad alid̓ ac ſi diceret. Oīs relatio autem caſibus ſit quod per hoc demonſtrauit qd̓ ait. quecūqꝫ id qd̓ ſunt aliorum dicunt̉: aut p̄ter caſus ſunt: qd̓ hec ſententia docet: vel quōlibet aliter ad aliud atqꝫ hec hactenꝰ. Sꝫ cuꝫ poſitio ſit ad aliquid ⁊ ſint ſpēs eiꝰ relatiue(ſeſſio.n. ⁊ ſtatio relatiua ſunt) ſedere ⁊ ſtare nulla relatio eſt. Stare namqꝫ ⁊ ſedere de ſtatione ⁊ ſeſſione denoīa tiue dicunt̉. Oīs aūt denominatio nō eſt id qd̓ eſt ea res de qua nominatur: vt grāmaticus. nō enī idē eſt quod grāmatica de qͣ nomīatꝰ ē. Quo circa ſi ſedere de ſeſſione ⁊ ſtare de ſtatione denominatiuum ē: ſeſ ſio: vero ⁊ ſtatio relatiua ſunt: ſedere ⁊ ſtare que re latiuis denominatiua ſunt: relatiuorum genere nō te nentur: ⁊ vniuerſaliter quidem ꝗcꝗd ex quibuſlibet poſitionibus denominatur: illud non ad relatiuam ſꝫ ad predicationeꝫ que ſitus dicit̉ reduci poteſt. CIneſt autē ⁊ contrarietas in relatione. vt virtus vi tio cōtrarium cum ſit vtrumqꝫ ad aliquid. ⁊ ſcien tia inſcientie. Non aūt omnibus relatiuis ineſt cō trarietas. duplici enim nihil eſt contrarium. neqꝫ autem triplici. nec vlli talium. ¶ Quēadmodū in ſub̓a vel quātitate ſi eoꝝ eēt ꝓpriū cōtraria ſuſciꝑe rimatª eſt: ita quoqꝫ nūc in relatiuis de cōtrarietate cōſiderat: vtꝝ relatiuoꝝ ſit ꝓpriū cō traria poſſe ſuſcipere: ⁊ qm̄ virtus ⁊ vitia vtrāqꝫ ſūt habitus: virtus enī eſt mētis affectio in bonā parteꝫ difficile cōmutabilis. ⁊ vitiū affectio in malā parteꝫ ipſa quoqꝫ difficile mobilis diuturnitate perdurans qm̄ igit̉ ⁊ vitium ⁊ virtus habitus ſunt: omnis auteꝫ habitus ad aliꝗd eſſe monſtratus eſt(habilis enī rei habitus eſt) erūt ⁊ virtus atqꝫ vitiuꝫ relatiua. ſꝫ hec cōtraria ſunt igitur relatiua contraria ſuſcipere non recuſant. Sed dicat quis quid cauſe eſt: vt virtutem atqꝫ vitium ipſumqꝫ habitum paulopoſt inter qualitates numeret: atqui vt alia ſignificatione vna res diuerſis generibus ſupponatur: nihil prohibet. So crates nāqꝫ in eo ꝙ eſt ſocrates ſubſtantia eſt in eo vero ꝙ pater vel filius ad aliꝗd: ita ad aliud atqꝫ alid̓ ducta predicatione eandeꝫ rē ſub diuerſo genere po ni nihil prohibet. habitus quoqꝫ ⁊ virtus ⁊ vitiū eo dem modo. Poteſt enim in qualitate poni habitus ꝙ ex eo quales homines nuncupent̉. habentes enī di cimus aliquos rei habitus retinētes. Uirtus quoqꝫ qͣ litas eſt iccirco ꝙ ex ea boni homines dicunt̉: ⁊ ſcd̓m illam qualitatē.i. bonitatē quales homines.i. bonos homines nuncupamus. ſimiliter autem ⁊ vitiū. Ipſe quoqꝫ habitus ad aliam predicationē dictus ſit iterū relatiuus: ꝙ.n. habitus habilis rei habitus eſt ad ali quid eſt. ⁊ quod alicuius virtus eſt: ad aliꝗd virtus ē ⁊ qd̓ alicuiꝰ vitiū eſt: ad aliquid quoqꝫ ipſuꝫ eſt ergo nihil impedit eaſdē res ad aliud atqꝫ aliud verſas di uerſe predicationis conſtitui Ipſuꝫ vero ad aliquid preter vllū aliud predicamentū intelligere non poſſu mus: vt patrē ⁊ filiū: vel dn̄m ⁊ ſeruū ſcd̓m ſubſtan tiā conſideramus. Nā ⁊ qui dn̄s ⁊ qui ſeruus eſt ſub ſtātia eſt. Duplū ⁊ triplū ſcd̓m quātitatē: hec.n. ī qͣꝫ titate conſiſtūt. Fcientia v̓o ⁊ inſcientia ſcd̓m qualita tē. Scd̓m enī has quales dicimur ſcientes.ſ. atqꝫ īſcij quocirca qm̄ p̄ter aliud predicamētū per ſe relatiua nullus intelliget: ſcd̓m ea predicamēta de quibus in telligit̉ relatio: ſcd̓m ea dicitur cōtraria poſſe ſuſcipe re: vt ſocrates ipſe quidē ſubſtantia eſt: ſed ſubſtātia cōtrariū non recipit. Pater vero atqꝫ filiꝰ ſcd̓m ſub ſtantiā predicat̉. nō ē.n. pater atqꝫ filius niſi ī ſubſtā tia ſit. Quocirca quoniā ſcd̓m ſubſtantiā dicitur con trarietate caret. Rurſus duplū vel dimidiū ſcd̓ꝫ quā titatem dicitur: quantitas vero contraria nō habere ionſtrata eſt. igitur nec duplū atqꝫ dimidiū contra rijs pugnat: qualitas vero recipit contrarietatem bo nū enī vel malū ſcd̓m qualitatē opponūt̉. bonū igit̉ ⁊ malū cōtrarijs non carēt. Igit̉ ſcd̓m que predica inēta relatiua dicunt̉: ſi illa ſuſcipiunt contraria: ⁊ re latio ſuſcipit. Sin v̓o illa prius repudiāt cōtrarietatē nec illud ad aliꝗd ꝙ ſecūdū ea dicit̉: vlla vnqͣꝫ cōtra rietate diuiditur. Quare habere cōtraria relationis ꝓpriū nō ē. nā neqꝫ ī ſola relatiōe ē(hꝫ enī hoc quo qꝫ qͣlitas) nec in oībꝰ ad aliꝗd cōſiderari pōt. Que.n. ſcd̓m talia p̄dicamēta dicūt̉ ad aliꝗd que nō recipiūt cōtrarietatē: vt ſcd̓m ſubſtātiā pater ⁊ filius: vel ẜm quātitatē duplū ⁊ mediū in talibꝰ relatiuis cōtraria nullo mō reꝑiūt̉. Qd̓ v̓o neqꝫ ſoli neqꝫ oībꝰ īeſt: hoc ꝓpriū nō ē nō ē igit̉ ꝓpriū relatiōis habere cōtraria ¶ Uidetur aūt magis ⁊ minus relatiua ſuſcipere ſi mile enim ⁊ diſſimile magis ⁊ minus dicitur. ⁊ eqͥ le ⁊ inequale magis ⁊ minus dicitur. cum vtrūqꝫ ſit relatiuum. ſimile enim alicui ſimile dicitur ⁊ in equale alicui inequale. non autem omnia relatiua ſuſcipiunt magis ⁊ minus. duplex enim non dicit̉ magis ⁊ minus duplex. nec aliquid talium. ¶ Queritur nunc an relationis ſit proprium ſuſcipere magis ⁊ minus. ſed in hoc illa ratio ſeruatur quemad modum in contrarijs dictum eſt. Quoniam quecun qꝫ ſecundum ea dicuntur: que contraria non recipiūt ipſa quoqꝫ contrarijs carent. In hoc vero cum ſcd̓m qualitatē dicat̉ equale ⁊ inequale. ſuſcipit ⁊ magis ⁊ minus. Dicitur enim magis equale ⁊ minus equale. Eodem modo ⁊ ſimile magis ſimile ⁊ minª ſil̓e dicit̉

Prima editio in predicamenta
Sed ſi forte quis dicat cur cum quantitatis ſit dici eqͣ le ⁊ inequale: ⁊ quantitas magis atqꝫ minus non ſu ſcipiat equale ⁊ inequale ⁊ intenſione creſcat ⁊ remiſ ſione minuatur. Dicendum eſt quoniam quemadmo dū ſubſtātia ipſa ꝑſe in eo ꝙ ſubſtantia eſt nō ē pro prium: ipſi tamen proprium eſt contraria poſſe ſuſci pere: ita ⁊ in quantitate conſideratur. proprium eniꝫ eſt non hoc ipſum cuius eſt proprium ſed quedā alia extrinſecus qualitas paſſioqꝫ. Paſſio enim quantita tis eſt: ⁊ quedam qualitas equale ⁊ inequale dici ꝙ quoniam non eſt idem proprium quod eſt illud cuius eſt proprium: ⁊ equale vel inequale dici non eſt quan titas: cum eſt proprium: ſed quedam qualitas ⁊ paſ ſio quantitatis. Hoc autem dicitur ad aliquid. ipſum enim quod eſt alterius dicitur. equale enim equali eqͣ le dicimus: ⁊ ſimiliter ſimile ſimili ſimile. ſed non ca piunt omnia relatiua magis ⁊ minus. Nullus enim poteſt dicere magis ⁊ minus duplum eſſe aliquid nā ſiue denarius ad quinarium comparetur: ſiue quater narius ad binarium eque vterqꝫ duplus eſt: eqͥ vter qꝫ medietas. Qualitas quoqꝫ recipit magis ⁊ minus dicimus enim magis album ⁊ minus album: quare quoniam neqꝫ omni relationi neqꝫ ſli ineſt ſuſcipere magis ⁊ minus. Et per relationem qualitas ſuſcipit ⁊ magis ⁊ minus: relationis proprium non eſt ſuſcipe re magis ⁊ minus. ¶ Omnia autem relatiua ad conuertentia dicunt̉: vt ſeruus domini ſeruus dicitur: ⁊ dominus ſerui dominus ⁊ duplum dimidij duplum. ⁊ dimidiuꝫ dupli dimidium. ⁊ maius minore maius. ⁊ minus maiore minus ſimiliter autem ⁊ in alijs. Sed ca ſu aliquotiens differunt ſecundum locutionem: vt ſcientia ſcibilis rei ſcientia dicitur. ⁊ ſcibile ſcien tia ſcibile. ⁊ ſenſus ſenſati ſenſus. ⁊ ſenſatum ſen ſu ſenſatum. ¶ Clara hec eſt proponentis ⁊ non inuoluta ſententia. Dicit enim omnia relatiua ad conuertētia dici: quod ipſe proprijs patefecit exemplis. Omne enim ad ali quid ita ad aliud predicatur: vt illud ad quod predica tur videatur poſſe conuerti. ⁊ hoc eſt quod ait. Oīa relatiua ad conuertentia dicuntur. Conuerti auteꝫ ē vt ſi prima res dicitur ad ſecundam: ſecunda rurſus dicatur ad primam. Ponatur enim primus pater ſe cundus filius: ⁊ dicatur hoc modo pater filij pater eſt id rurſus conuerti poteſt: vt prius ponamus filium: ⁊ talis ſit predicatio. filius patris filius. Ergo pater ad tale dicitur: ideſt ad filium qui conuertitur: ⁊ filius ę dicitur ad patrem: ad talem reꝫ dicitur: que ipſa quo qꝫ conuertitur: vt de filio predicetur. Omniaqꝫ relati ua hoc modo ſunt. omne enim relatiuum ad tale ali quid predicatur ꝙ ipſum in predicatione cōuerti poſ ſit. ſed nec omnia dicuntur ſecundum eandem vocis prolationem. Alia enim ſunt que eiſdem caſibus con uertuntur: vt dictum eſt. pater enim filij pater eſt. ⁊ filius patris filius eſt. Alia vero que non eiſdē: vt ſciē tia ſcibilis rei ſcientia eſt. Hic genitiuus eſt medius. ſcibile autem ſcientia ſcibile eſt hic ſeptimus pre dicationem tenet alia vero nullo(vt ſupra dictum eſt) caſu coniuncta ſibimet conuertuntur: vt mons magnus ad paruum dicitur ⁊ paruus ad ma gnum. Ergo omnia relatiua ad conuertentia dicunt̉ qͣꝫuis non eiſdem caſibus conuertūtur: quod ipſe ait dicens. Sed caſu aliquotiens differunt ſecundum lo cutionē: qd̓ v̓o addidit nimis diligenter adiectum ē.
¶ At vero non aliquotiens videbitur conuerti: niſi conuenienter ad quod dicitur aſlignetur. Sꝫ pec cet is qui aſſignat: vt ala ſi aſſignetur auis non con uertitur auis ale. neqꝫ enim prius conuenienter aſ ſignatum eſt ala auis. neqꝫ enim in eo ꝙ auis eſt in eo auis ala dicitur. ſed in eo ꝙ alata eſt. Multoruꝫ enim ⁊ aliorum ale ſunt que non ſunt aues. quare ſi aſſignet̉ conuenienter. conuertitur. vt ala alati ala. ⁊ alatum ala alatum. Aliquotiens auteꝫ forte ⁊ no mina fingere neceſſe erit. ſi non fuerit poſitum no men. ⁊ ad quod conuenienter aſſignetur. vt remus ſi nauis aſſignetur. non erit conueniens aſſignatio. neqꝫ enim in eo ꝙ eſt nauis in eo eius remus dicit̉ Sunt enim naues quarum remi non ſunt. quare non conuertitur. nauis enim non dicitur remi na. uis. ſed forte cōuenientior aſſignatio erit. ſi ſic quo dammodo aſſignetur. remus remite rei remꝰ. aut aliquo modo aliter. nomen enim non eſt poſitum. conuertitur autem ſi conuenienter aſſignetur. re mitum enim remo remitum eſt. Similiter autem ⁊ in alijs vt caput conuenientius aſſignatur capita ti ꝙͣ ſi animalis aſſignetur. neqꝫ enim in eo ꝙ ani mal eſt caput habet. multa enim ſunt animalia ca pita non habentia. ¶ Supra iam de relatiuoꝝ cōuerſiōe ꝓpoſuit: dixitqꝫ quicquid eſt ad aliquid: vel eiſdē caſibus vel diſſimili bus: tamen ad conuertētia dici. hoc vero iccirco eue nit ꝙ oē ad aliquid eſſe ſuum ex alterius habitudine ⁊ cōparatiōe trahit. ꝙ ſi vtraqꝫ ſcd̓m aliquid ſint op poſita: ad aliquid nuncuꝑantur equā viꝫ vocabuli nū cupationēqꝫ ſortita. nam ⁊ ſi pater ⁊ filius vtriqꝫ a aliꝗd ſunt ſi pater ad filium predicatur qm̄ ad aliꝗd ē Filius quoqꝫ qui ad aliquid eſt: ad quoddā aliud pre dicabit̉: ſed nullius eſt filius niſi patris: Ergo hec vo cabula ex alterutra nuncupatione principium ſumūt. Quocirca que ſibi inuicē ſubſtantiam donant: recte ad ſe inuicē p̄dicantur: ⁊ hoc quidē in omnibus rela tiuis cōſtat ītelligi. ſed huiuſmodi cōuerſio non vno modo nec quōlibet fieri pōt: niſi enī cōueniēter queli bet illa res ad id quod dicitur predicetur: huiuſmodi conuerſio nulla ratiōe conuertitur. Cum enim dicat̉ caput aīalis caput dici nō pōt: animal capitis anima Ergo ita redditū nulla ratiōe conuertitur. Atqꝫ hoc eſt quod ait: non videri in omnibus relatiuis poſſe cō uerti: niſi conuenienter ad qd̓ dicitur aſſignetur. Si enim peccet is qui aſſignat: vt non conuenientem pre dicatiōeꝫ faciat: conuerſio non procedit que tamen ē ipſa cōueniētia qua poſſint ſemper relatiua cōuerti: huiuſmodi ē. Cū.n. dico alā auis eē alā: nō conuertit̉ vt auis ale ſit auis: iccirco ꝙ nō ē cōuenienter facta predicatio: non enim ī eo ꝙ auis eſt ī eo habet alaꝫ. multa enī ſūt que hn̄t alā: aues tn̄ nullo mō nominā tur: vt apes ſūt ⁊ veſpertilie: ⁊ ꝗcꝗd eſt aliud tale ha bere quidē dicimꝰ alas: eas tn̄ aues non dicimus qua re nō in eo ꝙ auis eſt in eo eſt eius ala: ſed ī eo ꝙ ala ta eſt. iccirco enim alam habet quoniā alata eſt. ⁊ ꝗc quid fuerit alatū alas habebit. quare ita facta p̄dica tio illā cōuerſionē retīet atqꝫ cuſtodit. ala.n. alati ala ē: ⁊ alatū ala alatū ē. Eodeꝫ quoqꝫ modo de capite: ſi quis dicat caput animalis eſt caput: non conueniēter

Prima editio in predicamenta
n eo habet caput. multa enī ſunt animalia que capite arent: vt oſtrea: vel condium: vel conchilia: ⁊ cete ra huiuſinodi. Igitur dicendum eſt caput capitate cei eſſe caput: ⁊ capitatā rem capite eſſe capitatam. rides ne quemadmodum conueniens predicatio al ternam in ſe vocabuli conuerſionem reuerſionemqꝫ reddiderit. Ita quoqꝫ ſpeculandum eſt ⁊ de alio exē plo qd̓ ipſe ꝓpoſuit. remꝰ enī ſi nauis remꝰ dicat̉: nul la mō cōuertit̉: vt nauis remi nauis eē nomīet̉. Sūt eni quedā naues qͣ remis penitus nō vtunt̉: vt lītres quas ſolo ſubeunt conto: ⁊ iccirco nō cōuertit̉. Dicen dn̄ eſt igit̉ remū ⁊ remite rei eſſe remum: ⁊ remitaꝫ rem remo eſſe remitam. Neceſſe quoqꝫ erit nomē fin cere ſi poſitū nō ſit: nā quēadmodū filius patris fili na: ⁊ bater filij pater: reciproca cōuerſione p̄dicant̉: ⁊ vtrūqꝫ nomen in vſu eſt. Sic ſi defuerit nomen: ipſe ribi ad aliꝗd debebis affingere: vt in eo ꝙ eſt ala ala ti ala. alatum enim nouiter factum eſt ⁊ nunqͣꝫ ante dictum: quo autem modo poſſimꝰ noīa ipſa cōfinge re: qm̄ neceſſariū eſſe poſuimus artem quoqꝫ cōponē di ſequēti ordine demonſtremꝰ. Sꝫ hoc faciendū eſt ſi priꝰ illud purgauero: qd̓ quidā cōtra ariſtotelē cul pādi ſtudio ponūt. Aiūt enī nō eē ſoliꝰ relationis ad conuertentia dici. Si quis enim ſic dicat: cum ſol ſuꝑ terrā eſt dies eſt: ⁊ cū dies eſt: ſuper terrā ſol eſt. re cipiunt hec quoqꝫ cōuerſionē: que cōfeſſe a relatiuo rū definitione ſegregata ſunt. Nō igitur in ſolis rela tiuis inquiunt cadit iſta cōuerſio: ſed iamblicꝰ duas huius rei ꝓtulit ſolutiones: vnam peruacuam: aliam vero perfortem. ait enim nihil officere ad ariſtotelis ſententiam: ſi ⁊ alia conuertantur. non enim inꝗt ari ſtoteles ſolis hoc relatiuis eſſe ſed omnibus. namqꝫ hoc relatiuis ineſt: nec vlla ratiōe negari poteſt. quo circa quoniam non dixit ariſtoteles ſolis hoc ineē re latiuis. Illorum queſtio huius preclari philoſophi ſen tentiam non moratur. ſed hoc potius accidentis eſt qͣꝫ nature ⁊ ad aliud quodāmodo refugiū cōcurrētis potius qͣꝫ ex ipſa ariſtotelis auctoritate dictorū eius aliqd̓ propugnaculum comparantis. Aliam vero attu lit cauſam prorſus grauem. ait enim propriū eſſe hoc relatiuoꝝ non ſecūdū ſuam nuncupationem ſed ſecū dū aliquam habitudinē eodem modo conuerti. ꝗ. n. dicit cū ſol eſt ſuper terrā: dies eſt: ⁊ cū dies eſt: ſol ē ſuper terram nullam habitudinem monſtrat: ſed tan tummodo conſequentiam oſtendit. Conſequitur eniꝫ ſuper terram ſolem eſſe cum dies eſt: ⁊ cum ſol ſuper terram curſus agat diem eſſe: cum vero aliquis dicit filius patris filius: ⁊ pater filij pater habitudinem⁊ comparationem ⁊ quodammodo continentiam vtrū qꝫ declarat. Atqꝫ hoc quoqꝫ in alia quāuis relatio ne ſpectare licet. Quocirca quoniam omnia ad aliꝗd ſecundum quandam ad ſe inuicem habitudinem con tinentiamqꝫ dicuntur ſecundum continentiam quoqꝫ ⁊ habitudinem eorum conuerſio facienda eſt. qua in re nos quoqꝫ grauiter dicentis iamblici auctoritati concedimus. Nunc vero que ſit ars fingendi nomina ſicubi deſunt dicendum videtur: quam ipſe Ariſtote les his verbis tradit. ¶ Sic autem facilius fortaſſe ſumetur: quibus no men non eſt poſitum. ſi ab his quę prima ſunt: ⁊ ab his ad que conuertuntur. nomina ponātur. vt ī his que dicta ſunt ab ala alatū a remo remitū. Oīa er go que ad aliquid dicuntur. ſi conueniēter aſſignē tur. ad conuertentia dicuntur.
¶ Quoniam ſunt que ita dicūtur ad aliquid: vt niſi cō uenienter aptentur: conuerſio nulla ſit: in omnibꝰ āt ad aliquid conuerſioneꝫ expectari neceſſe eſt: que ſit hec conuenientia: ⁊ quemadmodum aſſignari relatio nes oporteat: ipſe demonſtrat. Si quid enim dicitur ad aliquid ꝙ conuerti non poſſit: ab ipſo quod dicit̉ ſi denominatio ſit mox conuertitur: vt ala dicitur auis ⁊ recta quidem eſt hec predicatio: ſed ad naturā rela tionis incongrua. Nunc igitur quoniam dici non po teſt auis ale dicitur autem ala auis: ab ipſa predica tione: que ad aliud predicatur: ſi denomīatio ſit: mox redit conſueta reuerſio relatiuis. Nam cum dicitur ala auis: vt dicatur auis ale: inconueniēs eſt. ſi v̓o vl̓ ex ala fiat denomīatio: vt dicatur ala alati: ſic cōuer ſio manet. Alatum enim ala alatum eſſe dicimꝰ: ſicut alam alati eſſe alam. ⁊ hoc idem in remo euenit. Nā quoniam remus nauis nō dicitur ⁊ remi nauis vt ſit nulla ratione conuertitur. ſi ex remo ſit denominatio ſtatim reddit ex more conuerſio. Dicimus enim eſſe remum remite rei remum. ⁊ hoc illi conuertitur. Re mita enim res remo remita eſt. Ergo ex eo ꝙ prius dicitur nomen fingendum eſt: ſicut ex eo ꝙ eſt ala: quoniam id prius ad auem dicitur: que auis ad alam non conuertitur: denominatio facta eſt: vt diceretur alatum. Atqꝫ hoc eſt quod ait. ſi ab his que prima ſūt ⁊ ab his ad que conuertūtur nomina ponantur. prīa namqꝫ predicatio eſt ab ala. Dicimus enim alaꝫ auis ⁊ hoc querimus vt ad alam predicatio conuertatur: ergo ab eo quod prius dicitur: ⁊ ab eo ad quod con uertitur nomen fingendum eſt: vt ab ea que prius di citur ala: atqꝫ ab eadem ala ad quā conuertitur: ſi cō uenienter aptatur fingendum eſt nomen alatum: qd̓ ipſum ex ala denominatum eſt atqꝫ hocidem ⁊ in ce teris relatiuis licet intelligi ¶ Nam ſi ad quolibet aliud aſſignentur. ⁊ non ad illud ad quod dicitur non conuertuntur. Dico āt quoniam neqꝫ horum que indubitanter conuerti bilia dicuntur. ⁊ nomina eis poſita ſunt. nihil con uertitur. ſi ad aliquid eorum que ſunt accidētia aſ ſignentur. ⁊ non ad ea ad que dicuntur. vt ſeruus ſi domini non aſſignetur ſeruus. ſed hominis vel bipedis aut alicuius talium non conuertitur. non enim erat conueniens aſſignatio. ¶ Aliud quoqꝫ argumentum dedit: ſi relationes conue nienter non reddantur: non poſſe conuerti. Fortaſſe enim dicat quis alam ⁊ caput non eſſe ad aliquid. ꝙ ſi quis hoc quoqꝫ concedat: illud tamen nullus nega re poterit: quin ſeruus aut filius ſemꝑ ad aliud predi centur. Ergo in hac quoqꝫ re: que confeſſe relatiua ē non erit relationis propriā conuerſio: ſi non conueniē ter: ⁊ ad aliud ad quod proprie dicitur aſſignetur. nā cum ſit ad aliquid ſeruus niſi dn̄i reddat̉. i. ad id ad quod conuenienter dicitur: hac ratione nulla conuer ſio eſt. Dicatur ergo ſeruus hominis: vel ſeruus bipe dis nō cōuertitur: vt dicat quis bipedē eſſe ſerui: aut hominem eſſe ſerui. Eodem quoqꝫ modo de filio. er go extrinſecus quecunqꝫ ſunt: ſi ad ea id quod eſt ad aliquid p̄dicet̉ nulla cōuerſio eſt. Qd̓ aūt ait acciden tia: nō ꝙ hō ſit accidens: aut bipes: differētia hoī ac cidenter inſit. ſed interdū cōſuetudinis ariſtotelice ē: qͥ ſecūdo loco ⁊ extrīſecus predice̓t̉: dicere ſcd̓ꝫ accn̄s predicari. Seruus aūt priꝰ ad dn̄m ē: ſecūdo v̓o loco ad hoīeꝫ. Iccirco enī ꝙ dn̄s homo eſt: ideo ſeruꝰ ad

Primia editio in predicamenta
hominē dicit̉. Et iccirco ꝙ dominus bipes eſt: ideo ſeruus bipedis dicitur. Ergo ſecundū accidens dixit ſecundo loco: volens oſtendere extraneam ⁊ non con uenientem fieri predicationem: ſi quis ad hominem vel bipedem ſeruum ⁊ non ad dominū referat. Ma nifeſtum eſt igitur quoniam in his quoqꝫ que confeſ ſe ſunt ad aliquid: ⁊ in quibus nomina ſunt(Nomen enim ⁊ ſerui ⁊ domini in vſu eſt: non quemadmoduꝫ in remo aut in alia: vbi neqꝫ alatū neqꝫ remitū nomē fuit niſi ipſe fingeret ariſtoteles) Cum ergo hec ita ſint manifeſtum eſt qm̄ ſi non conuenienter aptaren tur: conuerſionem predicatio non teneret. ¶ Amplius ſi conueniēter aſſignetur ad id ad qd̓ dicitur: oībꝰ alijs circūſcriptis quecūqꝫ accidentia ſunt: relicto ſolo illo ad quod aſſignatum eſt: ſemꝑ ad ip̄m dicet̉: vt ſi ſeruus dicatur ad dn̄m: circun ſcriptis alijs oībꝰ que ſunt accidentia dn̄o vt eſſe bipedē: vel ſciētie ſuſceptibilē. vel hoīeꝫ. relicto v̓o ſolo dn̄o ſemper ſeruus dicet̉ ad ip̄m. ſeruus eniꝫ dn̄i ſeruus dicit̉: Si aūt nō cōueniēter reddat̉ ad id qd̓ dicit̉: circūſcriptis oībꝰ alijs: relicto illo ſolo ad qd̓ redditum eſt non dicitur ad illud aſſignet̉ enim ſeruus hominis ⁊ ala auis. circūſcribatur ab homine eſſe dominum: non iam ſeruus ad homi nem dr̄. cū.n. dn̄s nō ſit ſeruus non eſt. Sil̓r auteꝫ ⁊ de aue adimat̉ ab ea alatā eſſe. ⁊ amplius nō erit ala ad aliquid. cū enī non ſit alatum. nec ala erit ali cuius. Quare oportet aſſignari ad id ad quod con uenienter dicitur. ⁊ ſi ſit nomen poſitū. facilis erit aſſignatio. Si aūt non ſit. fortaſſe erit neceſſariuꝫ fingere nomen. ſi autem ſic reddantur. manifeſtū eſt quoniā oīa relatiua conuerſim dicuntur. ¶ Aliud quoqꝫ validū addidit argumentum in oī ſecū dū ad aliꝗd p̄dicatione ſolam eſſe aſſignationis con uenientiam requirendaꝫ. quo enī ꝑmanente cunctis alijs pereuntibꝰ relatiuoꝝ predicatio conſtat: ⁊ quo pereūte cūctis alijs permanētibus ad aliquid p̄dica tio non manet. Illud eſt: ad qd̓ cōuenienter nominis relatio referat̉. Qui.n. dominꝰ eſt: idem ⁊ hō eſt idē qꝫ bipes: idem quoqꝫ ſcientie perceptibilis. ad qd̓libꝫ igitur hoꝝ ſeruus non predicabit̉: ſi dn̄s non ſit: ꝙ ſi dn̄s ſit quodlibet hoꝝ pereat: nihil impedit p̄dicatio nem. Predicetur enim ſeruus ad dn̄m: ⁊ ab eo cete ra perimātur. Pereant enim ab eo quod ē homo ac bipes: ꝙ ſcientie perceptibilis: his omnibꝰ pereunti bus dn̄s ſolus permaneat. Ceteris igitur pereuntibꝰ ſeruus tantum nihilominus dicitur ad dominum. ad hominem vero non dicitur: pereunt enim domini no mine: ſerui ad hominem nulla predicatio eſt. ꝙ ſi ad dominum ſeruus non referatur: pereatqꝫ domini no men: omnibus alijs manentibus non erit predicatio Auferatur enim dominus ⁊ maneat homo ⁊ bipes ⁊ ſcientie perceptibilis: non poteſt dici ſeruus hominiſ vel ſeruus bipedis. Domino enim non manente ſer uus interijt. quare manente domino ad quod ſeruus conuenienter aptatur: cunctis alijs pereuntibus pre dicatio manet: ſublato vero domino: ad quem eſt cō ueniens predicatio: cunctis alijs manentibus predica tio non eſt. Eodem modo etiam de ala: niſi enim ad alatum referatur: cunctis alijs manentibus integra predicatio non eſt. Adeo non ſolum non conuertitur: ſed nec predicatio vlla erit niſi relatio ei ad quod con
uenienter dicitur aſſignetur. Simul etiam hec quo qꝫ ars eſt ⁊ via noſcendi. cum in natura multa ſūt: ad quod potiſſimum relatio predicetur. Nam cum in do mino ſit ⁊ homo ⁊ animal ⁊ diſcipline perceptibile ⁊ bipes: in ſeruo quoqꝫ idem: ad quod horum aut do mini nomen aut ſerui referre poſſimus: ſic oſtendit̉. Qua enim re manente ſublatis ceteris predicatio va let: ⁊ qua re ſublata ceteris manentibus intercipitur predicatio: ad illud relatio rectiſſime predicatur. Hit igitur poſitis totius argumenti vim ſententiamqꝫ cō cludit. ait enim. Omnia quecunqꝫ ad aliquid ſunt eqͣ predicatione conuerti. hec autem huiuſmodi ē. Que cūqꝫ enim ad ſeſe inuicem equaliter predicātur: ⁊ cō uerſione facta retorquentur: illa equali natura ⁊ di mēſione fundata ſunt: vt ſunt propria ⁊ ſpecies. Rela tiua quoqꝫ vt conuertantur: equalia eſſe oportet. naꝫ ſi vna res amplior: alia fuerit minor: conuerſionē nō habent nam in eo ꝙ eſt ala auis: minus eſt auis al multa enim ſunt que alas habent ⁊ aues non ſunt. at qꝫ ideo conuerſio non fit. Et in eo ꝙ eſt remus nauis maior eſt nauis remo. multe enim naues ſunt quarū remi non ſunt. Quare in his nulla poteſt eſſe conuer ſio. ſi vero ſint equalia vt filius atqꝫ pater conuerſio non fugit. Nunqͣꝫ enī ē filius niſi patris: ⁊ rurſus nū qͣꝫ pater eſt niſi filij. Quocirca equalia eſſe oportet: cūqꝫ ad aliquid predicant̉. Horum vero ſi nomen ſit poſitum: poſitis nominibus vti oportet. Si vero no men poſitum non ſit: ex his que in prima predicatio ne ſunt(vt ſuperius dictum eſt) nomen oportet effin gere. Quod ſi ita reddant̉ vt omne ad aliquid conue nienter ad quod dicitur predicetur: ⁊ equalis erit pre dicatio: ⁊ mox conuerſionis reciproca natura ſubſeꝗ tur. Conſtat igitur omnia relatiua ad conuertētia di ci. His aliud proprium iungit. ¶ Uidentur autem ad aliquid ſimul eſſe natura. ⁊ ī pluribus quidem verū eſt. ſimul enī duplū ē. ⁊ di midiū. ⁊ cū ſit dimidiū duplū ē. ⁊ cū ſit ſeruus. de minꝰ ē. ſimiliter aūt his ⁊ alia ſimul etiā auferunt ſeſe inuicem. Si enim non ſit dupluꝫ non eſt dimi dium ⁊ ſi non ē dimidium non eſt duplū. fil̓r aūt ⁊ in alijs quecūqꝫ talia ſunt. ¶ Illa eſſe ſimul dicuntur quecunqꝫ talia ſunt. vt vno poſito quolibet aliud neceſſario ſubſequat̉: ⁊ vnoquo libet perempto aliud modis omnibꝰ interimatur: vt pater ⁊ filius. Nam cum pater eſt: filium quoqꝫ eē ne ceſſe eſt: cum ſit filius: pater eſt. Rurſus ſi pereat fi lius: patrem quoqꝫ perire manifeſtum eſt: non ꝙ pe reat ipſa ſubſtantia: vt pereunte hectore priamus pe reat: ſed perit ipſa relatio. Ergo quoniam vel interē pto patris nomine: filij nomen perit ſublato quoqꝫ fi lij nomine nomen patris perit. Poſito etiam patre in ſubſtantiaqꝫ conſtituto filij quoqꝫ nomen infertur ⁊ poſito filij nomine ſequitur patris ⁊ a patris nomi ne nunqͣꝫ ſeparatur: iccirco pater ⁊ filius ſimul eſſe di cunt̉. Ergo ſimul ea ſunt que ſe inuicem vel īterimūt vel inferunt. ⁊ de his quidem ipſe poſterius tractat Nunc auteꝫ hoc quoqꝫ ineſſe relatiuis expoſuit dices relatiuis quoqꝫ eſſe vt ſimul ſint: nam cum dupluꝫ ſit dimidium eſt: ⁊ cum dimidium duplum. huius auteꝫ argumentum eſt: ꝙ interempto duplo dimidium pe rit. Rurſus quoqꝫ duplo conſtituto dimidium conſti tuitur. Igitur quoniam duplum atqꝫ dimidium r ela latiua ſunt: ⁊ hec ſimul ſūt natura: ideſt ipſa eēntia: ⁊ hoc manifeſtū ē quoqꝫ relatiuis accidere. vt ſimul na

Prima editio in predicamenta
nra eſſe videantur. Idem quoqꝫ eſt in eo ꝙ eſt ſer ia ⁊ dominus. Nam quoniam alterutris interem aria vterqꝫ deperit: alterutro conſtituto vterqꝫ ſubſi cit. Conſtat ſeruum atqꝫ dominū cum ſint ad aliquid cmul eſſe natura. Sed hec ita ſunt: vt ſint quidem in relatiuis: ſed omnibus his que ſunt ad aliquid: non cqnentur. Sunt enim quedam relatiua quorum vnū prius natura ſit: quod ipſe rurſus adiccit. ¶ Non autem in omnibus relatiuis verum vide tur eſſe ſimul eſſe natura. Scibile enī ſcientia priꝰ naturaliter eſſe videtur. Namqꝫ in pluribus rebꝰ ſubſiſtentibus ſcientias accipimus. In paucis ve ro vel nullis hoc quis reperiet ſimul cū ſcibili ſciē tiam eſſe factam. ¶ Propoſuit nō in omnibus relatiuis eſſe hoc vt vide autur ſimul eſſe natura. hoc aūt probat ex his: ꝙ qm̄ ſcientia ad aliquid eſt(Scibilis enim rei ſcientia dici tur) non poterit eſſe ſcientia: niſi ſit res aliqua q̄ ſciri poſſit. Hanc autem primā eſſe neceſſe eſt: vt in ma theſeos diſciplina. Scimus enim triangulum tres in teriores angulos duobus rectis angulis equos habe re. Unde neceſſe eſt prius fuiſſe quod ſciri poſſet: po ſtea vero ad hanc rem aptam fuiſſe noticiā: atqꝫ hoc eſt quod ait. Namqꝫ in pluribꝰ ſubſiſtentibus rebus ſcientias accipimus. Prius enim rebus conſtitutis ⁊ quaſi prepoſitis ſcientie ratio ſequitur. Quare non ē in omnibus relatiuis ſimul eſſe natura. Nam cū ſcien tia ⁊ ſcibile relatiua ſunt: antiquius eſt ſcibile qͣꝫ ſciē tia. Qd̓ v̓o interpoſuit: in paucis enim vel nullis. hoc quis ꝑſpiciet ſimul cū ſcibili ſcientiam factam tale ē. Quaſdā nāqꝫ res animꝰ ſibi ipſe cōfingit: vt chimerā vel cētauꝝ: vel alia huiuſmodi: que tūc ſciūtur: cū ea ſibi animꝰ finxerit. Tunc aūt eſſe incipiūt qn̄ priꝰ in opinione verſant̉. Tunc igit̉ ſciunt̉: cū in opiniōe cō uerſata ſint: ⁊ hec ſimul hēnt. eē ⁊ ſciri. Nā qm̄ in opi nione naſcunt̉: mox eſſe incipiunt: ſed cū in rōne ſunt tunc eoꝝ ſcientia capitur. Igit̉ mox vt fuerint: mox ſciunt̉ ⁊ ē eoꝝ ſciētia cū eorūdē eſſentia cōiūcta. Nā qꝫ anteqͣꝫ chimera fingeretur: ſicut ipſa in nulla opi nione fuerat: ita quoqꝫ ſcientia eiꝰ non erat. Poſtqͣꝫ vero in ipſa imaginatione conſtituta eſt: eius quoq cū ipſa imaginatione ſcientia conſecuta eſt. atqꝫ ideo ait: in paucis hoc poſſe perſpici: vt ſimul cū ſcientia ſcibile ſit: vt in hac eadē chimera: que cum ſit ſcibilis cum ſcientia nata eſt. Sed qm̄ nihil qd̓ in ſubſtantia nō ꝑmanet: neqꝫ in veritate cōſiſtit: ſciri pōt(ſciētia enī eſt rerū que ſunt cōprehenſio veritatis) ⁊ quicꝗd ſibi animus fingit: vel imaginatione reperit: cum in ſubſtātia atqꝫ veritate conſtitutū non ſit: illud poſſe ſciri non dicitur: atqꝫ ideo non eſt eoꝝ ſcientia vlla: q̄ ſola imaginatione ſubſiſtunt. iccirco itaqꝫ dubitans dixit: in paucis enim vel nullis. Hec enim ipſa pauca ita quiſqꝫ reperiet: vt ſi ad verā rōnē examīationēqꝫ contenderit: nulla eē perpendat. Qd̓ ſi quiſqͣꝫ chime re aliquā eſſe ſciētiā dicat: que non eſt: qͣꝫqͣꝫ hoc fal ſū ſit: tamē hoc quoqꝫ cōceſſo pauca erunt: in quibꝰ ſcientia cū ſcibili ſimul natura ſit. Multis enim rebꝰ antepoſitis ⁊ conſtitutiſ ſcientia naſcit̉. Quocirca nō in oībꝰ relatiuis veꝝ eſt: vt ſimul eſſe dicantur natu ra: ⁊ ſicut falſum illud ē in nullis hoc eē relatiuis: ita falſū ē rurſus ī oībꝰ. Sꝫ hūc tractatū lōgiꝰ texit. ¶ Amplius ſcibile ſublatū ſimul aufert ſcientiam ſcientia vero ſimul nō aufert ſcibile. Nā ſi ſcibile
non ſit. nō ē. ſciētia. ſciētia v̓o ſi nō ſit. nihil prohi bet eſſe ſcibile. vt circuli quadratura ſi eſt ſcibilis. ſciētia quidē eius nōdū eſt. illud vero ſcibile eſt ¶ Diximus illa eſſe ſimul: quecūqꝫ alterutro conſtitu to: vel alterutro interempto ſimul vtraqꝫ conſtituerē tur: vel etiam perimerent̉. Cōſtituto enim vt ſit pa ter: cōſtituet̉ eſſe filius: ⁊ pater ſimul infert ſubſtan tiā filij. Eodē quoqꝫ modo filiꝰ ſimul infert vocabulū patris. nō eſt.n. filius niſi patris. Eodē quoqꝫ modo altero interempto vtrūqꝫ perire neceſſe ē. alterū aūt altero prius pluribꝰ dicit̉ modis: ſed qd̓ nūc querimꝰ tale eſt. Nā priora illa eſſe dicūt̉: que ipſa quidem pe rēpta res alias tollūt: ipſa vero illata atqꝫ conſtituta ſimul res alias non inferunt: vt ē vnus atqꝫ duo In terēpto enī vno duo quoqꝫ pereūt. Unde.n. eſt vniꝰ ī duobus geminatio: ſi vnus intereat. Conſtituto v̓o atqꝫ poſito vt ſit vnus: nondū duo ſunt. Nōdū ē.n. fa cta vnius geminatio. ergo dicūtur illa priora eē: que cūqꝫ alia ſimul quidē illata non inferūt: ſed perimūt interempta. Scibile ergo ⁊ ſcientiā non eē ſimul illa res probat: ꝙ ſi quis rē ſcibilē tollat: ſciētiā quoqꝫ ſu ſtulerit. Nulla pōt.n. ſciētia ꝑmanere ſi res que ſciri poſſit intereat. Ac ſi ſcibile eē cōſtituas: non oīno ſciē tia cōſequit̉: Infantibus enī ea nobis que nunc noui mus erāt: ⁊ in ſue nature ſubſtātia ꝑmāebāt: ſed eo rū apud nos ſciētia nō erat. Multe quoqꝫ ſūt artes: qͣs eē quidē ī ſue nature ratione ꝑſpicimus: quaꝝ ne glectꝰ ſciētiā ſuſtulit. Multūqꝫ ego ipſe ⁊ iam metuo ne hoc veriſſime de oībꝰ ſtudijs liberalibus dicatur. Quocirca ſi ⁊ ſcientiā ſublatū ſcibile perimit: ⁊ illatū ſcibile ſcīaꝫ n̄ īfert neqꝫ cōſtituit: priꝰ ē id qd̓ ſciri pōt quā illud quod cōp̄hendere valet atqꝫ cōplecti noti cia. Ipſe aūt ad hāc rē obſcuriſſimū cōmodauit exē plū. Solet.n. in geometria huiuſmodi eſſe ꝓpoſitio Iubemur.n. ꝓpoſito quatuor laterū ſpatio equale tri angulū cōſtituere: ⁊ facimus hoc modo. ſit quatuor laterū ſpaciū. a. b. oportet ergo. a. b. ſpacio eqͣle trian gulū cōſtituere. Sit duplū. a. b. ſpacio. c. d. e. f. ſpaciū Ducatur angularis. c. f. dico quoniā. c. d. f. triangulū equale eſt. a. b. ſpatio: qm̄. c. d. e. f. ſpaciū duplū eſt. a. b. ſpacio. a. b. igitur. c. d. e. f. ſpatio medietas eſt. Sed c. d. f. triangulum. c. d. e. f. ſpacio medietas ē angula ris. enim. f. c. totum. c. d. e. f. ſpacium medium diuidit que autem eiuſdem ſunt media ⁊ ſibi equalia ſunt. c. d. f. igitur ⁊. c. e. f. triangulum. a. b. ſpacio.

Prima editio in predicamenta
equale eſt. Poſito igit̉ ſpacio. a. b. equū triangulū cō ſtitutū eſt. c. d. f. quod oportebat facere. Eodē quoqꝫ modo queſitū eſt: ſi ſit propoſito circulo equū fieri q dratū. Quadratū ergo eſt: quod equalibus lateribꝰ omnes quatuor angulos equos habet.i. rectos. ⁊ ari ſtotelis quidē temporibꝰ nō fuiſſe inuentū videtur. Poſt v̓o repertū eſt: cuius qm̄ longa demonſtratio eſt pretermittēda eſt. Atqꝫ hoc eſt: quod ait circuli qͣ dratura: ſicut manente quadrato linea per obliquum ducta triangula figura producitur: ita circulo nō mu tato circumpoſitis angulis: qui ⁊ ipſius circuli lateri bus equaliter diriguntur: quadrati forma conſurgit: qd̓(vt potuimus) coniectura depinximus. Cum enim alicui circulo equū quadratū cōſtituit̉: ī quadraturā circuli illius menſura redigit̉. Nūc ergo hoc eſt quod dicit hec circuli quadratura. id eſt eꝗ quadrati ad cir culum conſtitutio ſi fieri pōt: ⁊ ſi res que eſt ſciri poſ ſit: ſcientia quidē eius nondū inuēta eſt. Nondum.n. quiſqͣꝫ ſub Ariſtotele equū quadratum circulo conſti tuerat. Qd̓ ſi eſt aliqua eius ſcientia: que nondum re perta eſt: certe prius eſt quod ſciri poſſit: poſt v̓o ſciē tia. Nam cum poſſet Ariſtotele viuo ſciri circuli qua dratura nulla tamen adhuc eius ſcientia reperta eſt atqꝫ iō priꝰ erat qd̓ ſciri poſſet: qͣꝫ ipſiꝰ rei vlla notitia ¶ Amplius animali quidem ſublato non eſt ſcien tia. ſcibilium vero plurima eſſe contingit. Simili ter his habent ſeſe ⁊ ea que de ſenſu ſunt. Senſibi le enim prius quam ſenſus videtur eſſe. Sublato enim ſenſibili ſimul aufertur ſenſus ſenſus vero ſē ſibile non ſimul aufert. ſenſus enim circa corpus ⁊ in corpore ſunt. ſenſibili autem perempto perem ptum eſt ⁊ corpus. ſenſibile enim eſt corpus. cum vero corpus non ſit. ſublatus eſt ſenſus. Quare ſi mul aufert ſenſibile ſenſum. ſenſus vero ſenſibile non animali enim perempto. ſenſus quidem perē ptus eſt. ſenſibile autem permanet. vt corpus cali dum dulce amarum ⁊ alia omnia quecunqꝫ ſenſi bilia ſunt. ¶ Addit aliud validius argumentū prius eē ſcibile ſciē tia. illud enī notum eſt ſi per deſidiam diſciplīa depe reat: interire quidē ſcientiā: ſed ſcibile permanere. Scire aūt dico quod ſciri poſſit: ꝙ ſi oīno aīal non ſit cum quis ſcire poſſit omnino non fuerit: ſcientia qui dem ipſa funditus interibit: nihil tn̄ ꝓhibet eſſe ea qͣ permanente animali poſſit inquirentis animus ſcien tie ratione complecti. Id namqꝫ proponit in ſenſibꝰ ī ueniri dicit enim ſenſu prius eſſe ſenſibile: quod cōi priorum diffinitione probabile eſſe conſtituit: Dictū eſt namqꝫ illa eſſe priora: que ſimul quidem interem pta perimerent. Non autem ſimul alijs interemptis ipſa deperirent: vt orbem ſolis primum dicimus pro prio lumine. ſublato enim orbe lumen illud quod ab eo eſt penitus non manebit: ſublato lumine ſolis or bis manebit. Ita quoqꝫ nunc inſenſibilibꝰ atqꝫ ī ip̄o ſenſu eſſe propoſuit. ſublato. quod ſentiri poſſit: ſenſꝰ oīno ſublatus eſt. Neqꝫ enim eſſe poterit ſenſus: cum quod poſſit ſentiri non inuenit. Quod ſi ſenſus omni no depereat. ſenſibile permanebit: ⁊ hoc euidentibꝰ firmat exemplis: nam cum ea que ſunt in rebus: vel ī corporea ſint: vel certe corporea: ⁊ quicquid ad corpo ris materiam referri poteſt: hoc ſenſuum varietati ſubiaceat: quicquid ad incorporalia: intellectus ratio ne ⁊ ſpeculatione teneatur. Cum ſit ſenſus omnis in
corpore: ſi omnino corpus non ſit quoniam que ſunt ī corporea ſentiri non poſſunt: ergo ſi que ſentiri pote rant interempta ſunt: omnino ſenſus euertitur. Sed ſi ſenſus auferatur ſenſibilia permanebunt: ⁊ quoniā ſenſus animalium effectiuus eſt: equa eſt vtrorumqꝫ perditio. ſiue enim ſuſtuleris animal ſenſus peribit: ſi ue ſenſus euertantur: animalia quoqꝫ ſublata ſunt. ſꝫ euerſis atqꝫ interemptis aīalibus cū proprijs ſenſibꝰ permanēt corpora que aīa non vtāt̉: ꝙ ſi ſublatis aīa libus ſenſibuſqꝫ deperditis: corpora inanimata ſubſi ſtūt: cū corpora ſint que ſentiri poſſūt. Anīalia que ſē tire valeant ſi interēpta ſint. manēte ſenſibili ſenſus euerſus eſt. Nō igitur ſicut ſenſibilis interemptio ſen ſus interimit: ſic ſenſuum perditionem extinctio ſen ſibiliū cōmitatur. Id vero etiā hoc probabit̉ argu inēto: ante enim qͣꝫ actu ipſo aliqd̓ ſentiamus ſenſus non eſt. Nam prius qͣꝫ dulce aliquid deguſtemus: gu ſtatio ipſa dulcedinis non eſt: quod autē guſtari poſ ſit.i. mel vel quodlibet aliud proprie nature rōe cōſi ſtit. Quocirca prius eſſe quod ſentiri poſſit: poſt vero ſenſus Ariſtotele auctore firmatur. ¶ Amplius ſenſus quidem ſimul cum ſenſato fit ſi mul enim animal fit ⁊ ſenſus. Senſibile autē ante eſt ꝙͣ ſenſus eſſet. Ignis enim ⁊ aqua ⁊ alia huiuſ modi. ex quibus ipſum animal conſtat. āte ſunt ꝙͣ animal ſit omnino vel ſenſus. quare prius ſenſibi le ꝙͣ ſenſus eſſe videtur. ¶ In cōpoſitis rebus atqꝫ ex alijs iunctis priores ſun he res que cōponunt aliquid ipſa ſubſtantia quā con ponunt. Namqꝫ cū corpus animalis ſit ex igni aere aque vel terra priora hec eſſe neceſſe eſt quā ipſuꝫ ſit animal quod illa elementa coniungūt. Hoc quoqꝫ ēt in alijs patet. nā cum ſit liber ex verſibus: prior ē ve ſuum natura quā libri. Cūqꝫ verſus cōſtet verbis at qꝫ nominibꝰ ⁊ ceteris quas grāmatici partes oratio nis vocāt hec ex quibus ipſe verſus cōſtat: verſu ip̄ priora neceſſe eſt eſſe. Quocirca ſenſus quidē ipſis i compoſitis ſuperuenit. Nam cū animal conſtet ex qͣ tuor elementis: ⁊ cum ſenſus ſemper naturā anima liū cōmitetur: cum ipſis animalibus ſenſus fieri ⁊ na ſci neceſſe eſt. Quod ſi cum animalibus.i. compoſitis rebus ſenſus naſcitur: ſicut animali priora ſunt ea ex quibus ipſum animal conſtat: ſic quoqꝫ ſenſu qui cuꝫ animali naſcitur: illa priora ſunt: ex quibus animali natura coniungitur. Coniungitur autem animalato componitur ex quatuor elementis. Quatuor igit̉ ele menta ſenſu priora ſunt: ſed quatuor elementa corpo ra ſunt: corpus vero omne ſenſibile eſt. Prius igitu ſenſibile quā ſenſus eſt. Senſus enim cū re compoſi ta naſcitur: illa vero que componunt ⁊ ſenſibilia ſunt ⁊ priora ipſo compoſito. Uniuerſaliter enim ſi qͥ due res ſint ſimul: cum quelibet res vna eaꝝ prior ſit ⁊ altera prior erit vt animal atqꝫ ſenſus. cū vtraqꝫ ſi mul ſunt ſimulqꝫ naſcuntur: cum quatuor elementa que ſunt ſenſibilia priora ſint qͣꝫ animal: ſenſu quoqꝫ eſſe priora neceſſe eſt. quocirca concluſit dicens. Qua re prius qͣꝫ ſenſus ſenſibile eſſe videtur. Sed quidam quoꝝ porphyrius quoqꝫ vnus eſt aſtruunt in omnibꝰ verum eſſe relatiuis: vt ſimul natura ſint: veluti ip̄m quoqꝫ ſenſum ⁊ ſcientiam non precedere ſcibile atqꝫ ſenſibile: ſed ſimul eſſe. quā quoniam breuis eſt ratio non grauabor opponere. Ait enim ſi cuiuſlibet ſcien tia non ſit: ipſum quidem poterit per ſe permanere. Scibile vero eſſe non poterit: vt ſi formaruꝫ ſcientia pereat

Prima editio in predicamenta 49
pereat. ipſe fortaſſe forme permaneant: atqꝫ in prio re natura conſiſtant: ſcibiles v̓o non ſint. Cum enim ccientia que illd̓ cōprehendere poſſit: non ſit: ipſa quo qꝫ ſciri non poteſt res. Namqꝫ omnis res ſcientia ſci tur: que ſi non ſit: ſciri non poſſit. Porro autem res que ſciri non poteſt: ſcibilis non eſt. Hoc idem de ſen ſn: ſi guſtus eniꝫ pereat. mel forſitan permanebit: gu gabile autem non erit. Ita quoqꝫ omnino ſi ſenſus nereat: res quidem que ſentiri poterant ſint: ſenſibi lea v̓o non ſint ſenſu pereunte. ⁊ fortaſſe neqꝫ ſcien ria neqꝫ ſenſus ſecundum ſentientes ſpeculandus eſt: ſed ſecundum ipſam naturam que ſenſu valeat com mrehendi. Nam res quecunqꝫ per naturam ſenſibilis eſt eam quoqꝫ in natura ſua proprium ſenſuꝫ quo ſen tiri poſſit: habere neceſſe ē. Et quodcūqꝫ ſciri poteſt per naturam: nunqͣꝫ poſſit addiſci niſi quedam eius in natura ſcientia verſaretur. Hec porphyrius. Sed nos ad ariſtotelis ordinem textumqꝫ veniamus. Nā qꝫ ille adiecit quoqꝫ alias queſtiones. ¶ Habet autem queſtionem. vtrum nulla ſubſtan tia ad aliquid dicatur: quemadmodum videtur. an hoc contingat ſecundum quaſdam ſecundas ſubſtantias. nam in primis ſubſtantiis neceſſariuꝫ eſt. nam neqꝫ tote neqꝫ partes ad aliquid dicūtur nam aliquis homo non dicitur alicuius aliquis ho mo neqꝫ aliquis bos alicuius aliquis bos. Simili ter autem ⁊ partes: quedam enim manus non di citur alicuius quedā manꝰ ſꝫ alicuiꝰ manꝰ. ⁊ quod dam caput non dicitur alicuius quoddam caput: ſed alicuius caput. Similiter autem ⁊ in ſecundis ſubſtantiis: atqꝫ hoc quidem in pluribus. vt homo non dicitur alicuius homo: nec bos alicuius bos: nec lignum alicuius lignum: ſed alicuius poſſeſſio dicitur. In huiuſmodi ergo manifeſtum eſt quo niam non eſt ad aliquid. In aliquibus vero ſecun dis ſubſtantiis habet aliquam dubitationem. vt caput alicuius caput dicitur. ⁊ manus alicuius ma nus dicitur: ⁊ ſingula huiuſmodi. quare hec fortaſ ead aliquid eſſe videntur. Contra ea que ſuperius diſputata ſūt: huiuſmodi no dum queſtionis oppoſuit: qm̄ enim prima diffinitio relatiuorum fuerat. illa eſſe relatiua qͥcūqꝫ hoc ipſuꝫ quod eſſent aliorum dicerentur. ſecundum hanc dif finitionem poſſunt quedam ſubſtantie videri eſſe re latiue. quod ſi ſit: ſubſtantie in diffinitionem acciden tium tranſeunt. Nam cum ſint accidentia relatiua: ſi quas ſubſtātias relatiuas eſſe concedimus: in accidē tium numero ponendas eſſe cenſebimus ſed hoc con trarium eſt. Si enim ſubſtantia in ſubiecto non eſt: accidens autem in ſubiecto eſt: qui fieri poteſt. vt idē ⁊ in ſubiecto ſit ⁊ in ſubiecto non ſit: vtrum autē poſ ſit quedam ſb̓a accidentium ſuſcipere rationem: hoc modo querendum eſt. Prime namqꝫ ſub̓e ipſe quidē ad aliquid non dicuntur. neqꝫ partes primarum ſub ſtantiarum: quas ipſas quoqꝫ in primis ſubſtantiis ſſumeramus. ſocrates enim non dicitur alicuius ali quis ſocrates: nec homo alicuius aliquis homo: nec bos alicuius aliquis bos. nec partes primarū ſubſtan tiarum que ipſe quoqꝫ ſunt prime ſubſtantie. Capui eſſim non dicitur alicuius aliquod caput: ſed tantum aliculus caput: ⁊ manus non dicitur alicuius aliqua ſanus ſed tantum alicuius manus. Quare neqꝫ prīe
ſubſtantie neqꝫ primarum ſubſtantiarum partes ad relationem dici poterunt. Quod ſi ſecundas ſubſtan tias ſpeculemur: nec ipſe quoqꝫ ad aliquid dicentur. Neqꝫ enim dr̄ aīal alicuius eſſe aīal: aut hō alicuius eſſe hō. Quod ſi quis dicat poſſe eē animal alicuius vt equum meū vel quodlꝫ aliud: non in eo ꝙ animal eſt: ſed in eo ꝙ eſt poſſeſſio dicitur alicuius ⁊ ſic non dicitur animal alicuiuſ animal: ſed animalis poſſeſſio alicuius poſſeſſio. Ergo neqꝫ prime ſubſtantie: neqꝫ partes primarum ſubſtantiarum: neqꝫ ſecūde ſubſtā tie ad aliquid dicuntur. Partes autē ſecundaruꝫ ſub ſtantiarum ad aliquid hoc ipſum ꝙ ſunt dicuntur. ca put enim alicuius caput dicitur: ſiquidem capitati ca put dicemus: ⁊ manus alicuius manus. Siquidem ex manu nomen fingere volumus ad quod manus refer ri poſſit: ſicut caput ad capitatū: ⁊ in alijs quidē rebꝰ eodem modo. Quod ſi ꝑtes ſecundarum ſubſtantiaꝝ accidentes ſint: ⁊ ipſe ſecūde ſub̓e accidentes erunt: aut ſi hoc non placet: conſtabūt ſecunde ſubſtantie ex partibus accidentibus. quod fieri nequit. Quid igit̉ dicendum eſt: aut enim diffinitio relatiuorum repre hendēda eſt: aut aliter ſoluenda dubietas. Sed poſi ta atqꝫ conſtituta priori diffinitione que dicit: illa eſſe relatiua que id quod ſunt aliorum dicunt̉: hic queſtio nis nodus ſolui non poterit. quod ipſe ariſtoteles hac adiunctione teſtatur. ¶ Si igitur ſufficienter eorum que ſunt ad aliquid diffinitio aſſignata eſt: aut nimis difficile: aut īpoſ ſibile eſt ſoluere: quoniam nulla ſubſtantia eorum que ſunt ad aliquid dicitur. Si autem non ſufficiē ter ſed ſunt ad aliquid. quibus hoc ipſum eſſe eſt ad aliquid quodammodo ſe habere. ſortaſſe aliꝗd contra iſta dicetur. Prior v̓o diffinitio ſequitur quideꝫ omnia relatiua: non tamen eis hoc ē eſſe ꝙ ſint ad aliquid ꝙ eaipſa que ſunt aliorum dicūtur. ¶ Propoſita ergo atqꝫ firmata priore relatiuoruꝫ dif finitione difficile defendi poterit. aut fortaſſe nunqͣꝫ quaſdam ſubſtantias non eſſe relatiuas. Nam ſi ad aliquid illa ſunt quecunqꝫ id quod ſunt aliorum dicun tur: vt id quod eſt caput capitati dicitur caput: habe bit igitur ſubſtantia que eſt caput ad aliquid relatio nem: ⁊ ita erit ſubſtantia relatiua atqꝫ accidens: qd̓ eſt impoſſibile. Quare quoniam propoſita atqꝫ con ſtituta priore diffinitione hec incommoditas in diſ putatione conſequitur: vt conſtet ratione nō integre diffinitionis: aſſignatio permutetur. Ait eniꝫ non eē integrā diffinitionem que ſupra ſit reddita: nec ma gis illa eſſe ad aliquid que id quod ſunt aliorum dicū tur potius quā ea quibus ipſum eſſe ē ad aliquid quo dāmodo ſe habere. Sed fortaſſe videat̉ ꝗbuſdā īcō ſulte legentibus ⁊ minime cōſiderantibus: id qd̓ dif finiri oportuerat: hoc in diffinitione eſſe ſumptū. qd̓ eſt vitioſiſſimum. Si enim iccirco diffinitio ſumitur vt res de qua queritur aſſignetur: qui magis eſt ap tior diffinitio ſi re ipſa quam diffinit. in aſſignatione diffinitionis vtatur. Diffinitio namqꝫ iccirco reddit̉ vt res de cuius quidem eſſe dubitatur: diffinitione patefiat. Quod fi rem ipſam quam diffinit in diffini tione protulerit: nihilo planior diffinitio ſit: vt ſi quis hominem diffinire volens dicat hoc ipſuꝫ eſſe homi nem quod hominem. Ita quoqꝫ non conſiderantibuſ ariſtoteles relatiuorum diffinitioneꝫ reddidiſſe vide bitur. Ait enim eſſe ad aliquid: quibus hoc ipſuꝫ eſſe

Prima editio In predicamenta
eſt ad aliquid quodammodo ſe habere. ac ſi diceret: ea ſūt ad aliquid que ſe ad aliquid quodammodo ha bent. Sed minutiuiſ atqꝫ acutus conſiderantibus vis integre diffinitionis prompte atqꝫ veraciter. appa rebit. non enim in eo ꝙ eſt dici ad aliquid conſidera mus: ſed in eo ꝙ eſt eſſe. ea namqꝫ ſunt relatiua: que in quadam comparatione ⁊ relationis habitudine cō ſideramus vt quaternarius numerus: ⁊ hoc ipſuꝫ qd̓ eſt eſſe dicitur.i. quatuor: ⁊ aliud quoddam.i. dupluꝫ vt ſi ad binariuꝫ conferatur. Sed quod de quaterna rio numero dicimus quaternariuꝫ: hoc ad ipſius qua ternarii numeri naturam refertur. Quod v̓o duplū: non eſt hoc quaternarii ſed duorum ad quod dupluꝫ dicitur: ⁊ ad quod propria relatione duplum eſt. Bi narius quoqꝫ numerus ⁊ binarius eſt ⁊ medietas: bi narius quidem ſecundum ſuam naturam Medietas v̓o ſecundum quaternarii relationem. Quocirca in comparatione quadam atqꝫ in habitudine ea que ſūt ad aliquid ſpeculamur. quaternarius enim in eo ꝙ qͣ ternarius eſt ad aliquid nō dicitur: in eo v̓o ꝙ eſt du plus duorum: relatiuus eſt.ſ. ad binarium compara tus Binarius quoqꝫ in eo ꝙ ſunt duo: ad aliquid non refertur: ſed in eo ꝙ eſt medietas ſcilicet ad quater narium comparatus. Ergo vt ſit duplus quaternariꝰ non duobus: ſed medietate eget: vt ſit medietas bi narius: non quaternario ſed duplo opus eſt. Uides ne vt habitudine quadam ⁊ comparatione res aliud in natura retinentes: aliud tamen ad ſe inuicem ſint: ⁊ hoc non ex propria ſed ex inuicem natura mutuen tur. nam quod eſt duplus numerus ex medio trahit. Quod eſt medietas ex duplo atqꝫ hoc his que ſūt ad aliquid extra euenit. ⁊ ideo nihil patientibus neqꝫ ꝑ mutatis ipſis que ad aliquid referuntur ipſa ad aliꝗd fiunt nihil enim permutato de quaternario duplus ipſe eſt: ſi ad binarium referatur: ⁊ nihil de binario ꝑmutato medietas eſt binarius: ſi ad quaternarium dr̄. ergo relatiuorum hoc eſt eſſe.i. hec eorum natu ra atqꝫ ſubſtantia eſt: id quod ſunt ad aliquid referā tur.i. non ſolum referri dicantur. ſed etiam referant̉ Atqꝫ hoc eſt quod ait: ſed ſunt ad aliquid quibus ho ipſum eſſe eſt ad aliquid quodammodo ſe habere. ac ſi diceret quorum ſubſtantia eſt ad aliquid aliud re ferri. ⁊ que ita ſunt vt ipſa id quod ſūt ad aliud refe rantur ⁊ eſſe eoruꝫ ſit ad aliquid aliud referri. ſed nō omnia que dicuntur ad aliud: ⁊ eſſe de alio mutuant̉ Illa namqꝫ diffinitio prior maior eſt. diffinitionem namqꝫ relatiuorum ſupergreſſa eſt includit enim ea quoqꝫ que relatiua non ſunt: ⁊ quemadmodum cum dico hominem: mortalem eū eſſe neceſſe eſt: cum v̓o dico mortalem: non neceſſe eſt eſſe hominē: ita quo qꝫ ea que hoc ipſum quod ſunt ex altero trahunt ⁊ eē habent ad alterius relationem: ⁊ eſſe ſuuꝫ ad alteriꝰ referunt nuncupationem. Que v̓o ad aliud tm̄ dicun tur: non neceſſe eſt: vt eſſe ſuum ad aliquid habeant relatum quo poſteriorem diffinitionē ſuſcipiant. iſta ſententia breuiter includatur vt quecūqꝫ hanc diffi nitionem ſuſceperint: vt hoc ipſum eſſe ſit ad aliquid quodammodo ſe habere: habeant eam quoqꝫ diffini tionem: que eſt relatiua eſſe quecūqꝫ id qd̓ ſunt alio rum dicuntur: que v̓o hanc habuerint diffinioneꝫ il lam n̄ neceſſario habeant: vt ea que ſunt ad aliꝗd: ēt ad aliquid dicantur. Sed ea que dicunt̉ ad aliquid: nō oīo ad aliquid ſint: ꝙ ſi iſta diffinitio poſterior re cipiatur: q̄ dicit ea eē ad aliꝗd quibuſ hoc ipſuꝫ eē eſt ad aliquid quodammodo ſe habere: poterit ſuperior
ſolui dubitatio. quo dicamꝰ id qd̓ ipſe poſteriore diſ putatiōe ſecutus eſt. qd̓ aūt ait. Prior v̓o diffinitio ſequitur quidem oīa relatiua non tn̄ hoc eis eſt eſſe: ꝙ ſint ad aliquid. qd̓ ea ipſa que ſunt aliorum dicun tur. hoc eſt ꝙ non iccirco aliꝗd relatiuū eſſe dicitur: qm̄ alterius eſſe dicitur. Sed tunc merito res aliqua relationis nomine cōtinebitur: quotiens non ſolū ad aliquid dicitur: ſed hoc ipſum eſſe eius ad aliquid eſt quodāmodo ſe habere. Quare quid hanc diffinitio nem proprium conſequat̉: ipſe addidit. ¶ Ex his ergo manifeſtum eſt: ꝙ ſi quis aliꝗd eoꝝ que ſunt ad aliquid diffinite ſciet. ⁊ illud ad qd̓ dr̄ diffinite ſciturus eſt. Si enī quis nouit aliquid ꝙ eorum que ſunt ad aliquid eſt(eſt autem eſſe eorū que ſūt ad aliꝗd. ad aliquid quodāmō ſe habere) ⁊ illud nouit: ad qd̓ hoc quodāmodo ſe habet. ¶ Propriū relationis ſcd̓m eā que ſuperius dicta eſt diffinitionem hoc eſſe cōfirmat: ꝙ ſi quis id qd̓ eſt ad aliquid definite ſcit qm̄ relatiuū eſt: ⁊ illud ad qd̓ referri poteſt: definit ſciturus ē ꝗd ſit. nā relatiua e ſunt quibus hoc eſt eſſe ad aliquid quodāmō ſe habe re: qm̄ ut ſit quaternarius duplus a binario trahit. quis nouit eē quaternariū numerū duplū: ⁊ binari neceſſario ſciturus eſt eē dimidium ad quē quaterna rius duplus eſt. fieri enī nullo modo pōt: ut cū quis nouerit aliquam rem eē relatiuam definite: non illud quoqꝫ ſciat ad qd̓ illa res dr̄ definite: huiꝰ autem rei vna probatio eſt que ex diffinitione venit. Diffinit enim ſunt illa eē ad aliquid quorum ea eēt ſubſtātia vt quodāmodo ſe ad aliꝗd haberent ꝙ ſi eo eſt qua ternarium numerum eē duplū: qd̓ ad binariū quodā modo coniungat̉: nullus quaternariū duplū eē pote rit ſcire: niſi ꝗ ſciet medietatē eē binariū: ⁊ hoc ꝗd in oībus cōſideratur. Nā ſi neſciat ꝗs ad ꝗd aliquio referatur eoꝝ q̄ relatiua ſunt: illud quoqꝫ ignorabit vtꝝ oīno ad aliꝗd referat̉: qd̓ his v̓bis ariſtoteleſ ai ¶ Si enim non nouerit omnino ad qd̓ hoc quodā modo ſe hꝫ: nec ſi ad aliquid quodāmodo ſe habe ſciturus eſt. ſed in ſingulis palā hoc ē. vt hoc ſi ꝗs nouit diffinite qd̓ eſt duplum. ⁊ cuiuſ duplum eſt. mox diffinite nouit. ſi v̓o nihil diffinite nouit ipſū cuius duplum ſit neqꝫ ſi eſt duplū omnino nouit. Similiter aūt ⁊ hoc aliquid ſi nouit aliquis ꝙ me lius eſt diffinite. ⁊ quo melius eſt. neceſſarium eſt noſſe. Indiffinite auteꝫ non ſciet. qꝛ hoc eſt peiore melius opinio enim id quidē ſit. nō diſciplina. nō enim ſciuit ſubtiliter ꝙ eſt peiore melius. ſi enī ſic cōtingit. nihil eſt peius eo ꝑꝑ hoc Quapꝑ palam eſt. ꝙ ſi nouerit ꝗs aliquid relatiuorū diffinite. ne ceſſarium eſt ⁊ illud ad qd̓ dicitur diffinite noſſe. ¶ Huius quoqꝫ rei exempla perſequitur dicens: ſi du plum ad aliquid eſſe nouimuſ: ſcimus quoqꝫ id cuius duplum eſt. ꝙ ſi neſcimus id cuius eſt duplum: dupli autem eſſe cuiuſlibet rei ex hoc eſt: quod ei ſit me dietas. ipſam quoqꝫ rem que dupla ſit: vtrum dupla ſit ſcire non poſſumus. Si igitur diffinite nouimus quamlibet illam rem eſſe duplam: ⁊ eam cuius dupla eſt diffinite nos ſcire neceſſe eſt. Ut ſi nouit quis an chiſem patrem diffinit eſſe enee: ⁊ eneam diffinite filium eſſe agnoſcet. vel ſi indiffinite nouit: quoniam pater eſt: indiffinite etiam ſciturus eſt: quoniam filij pater eſt. ⁊ rurſus ſi eneam quis īdiffinite nouit quo

Prima editio in predicamenta
niam filius eſt: ſciturus quoqꝫ eſt indiffinite: quoniā patris eſt filius. Manifeſtum eſt ergo quoniam ea q̄ ſunt ad aliquid: ſi diffinite ad aliquid eſſe ſciantur: ēt ilud diffinite ſciendū eſt: ad qd̓ illa referūtur: Qd̓ in fubſtantiis non eodē modo eſſe Ariſtotele probamus anctore: qui huius queſtionis ſeriem ita concludit. ¶ Caput v̓o ⁊ manus ⁊ horum ſingula que ſubſtan rie ſunt. hoc ipſum ꝙ ſunt eſt ſcire diffinite. Ad quod autem dicantur: non eſt neceſſarium ſcire. Cuius enim caput hoc. vel cuius manus ſit: non eſt ſcire diffinite. quare non erunt hec ad aliquid. Si vero non ſunt relatiuorum: verum erit dicere: ꝙ nulla ſubſtantia relatiuorum eſt. In capite inquit ⁊ in manu ⁊ in alijs ſubſtantiis non eſt verum: qm̄ ſi quis aliquid horum alicuius eſſe no uit ⁊ ad aliquid aliud referri: iccirco ⁊ ad quam refe ratur diffinite ſciturus eſt. Si quis enim operto capi te atqꝫ omnibus memhris manu foras exerat: mani feſtum eſt qm̄ manus illa alicuius manus eſt. cuius autem manus ſit: dici diffinite non poteſt. Similiter quoqꝫ oꝑtis oculis facieqꝫ velata ſi cuiuſlibet caput aſpiciaſ: illud quidem caput alicuius eſſe non dubitas cuius auteꝫ ſit diffinite non proferes. Quare quoniā hec huiuſmodi ſunt ut ſi quis ea diffinite ſciat eſſe alicuius: cuius ſint diffinite. ſciri non poterint: a rela tiuorum diffinitione: quorum ſi vna res quelibet dif finite ſciatur eſſe ad aliquid: illa quoqꝫ res ad quaꝫ di citur: diffinite ſcitur: ſubſtantie ſegregantur Subii ciendum tamen eſt illud quoqꝫ: quod non oīno veruꝫ eſt in diffinitionibus rem ipſam que diffinitur: ſumi non oportere. Multa enim ſunt que aliter proferunt̉ ⁊ diffiniuntur: ⁊ aliter accipiuntur. vt ſi quis dicat al bum eſſe colorem nigro contrarium: poteſt hoc ⁊ in corpore accipi. namqꝫ ⁊ color album dicitur ⁊ corpus quod albo participat: albuꝫ nominatur. Quocirca ne quis putet tale album eſſe diffinitum: quod ad parti cipationem albi ⁊ corporis referatur. ita dicendum ē album eſt quod cum in aliquibus eſt: cum eſt albi co lor nigro contrarium. Atqꝫ ita rem ipſam in ſua diffi ritione ſumimus: quod.ſ. ariſtoteles.i. rem ipſaꝫ que diffinitur in diffinitiōe ſumi inter veriſimilia topico rum poſuit argumenta. Nunc autem poſt relatiuorū diſputationem ad maiorem nos de his rebus tracta tum ſtudioſus doctor hortatur dicens. ¶ Fortaſſe autem difficile ſit de huiuſmodi rebus confidenter declarare: niſi ſepe pertractata. ſint. dubitare autem de ſingulis non erit inutile. ¶ Quod.ſ. nunqͣꝫ diceret: niſi nos ad maiorem acumi nis exercitationē conſiderationēqꝫ reuocaret. Quod qm̄ eius eſt adhortatio. nos quoqꝫ in alijs de his rebꝰ dubitatiōes ſolutiōeſqꝫ pōere minime grauabimur Onſueta in principio queſtio eſt: cur poſt relationis predicamentum diſputationem qualitatis aggreſſus eſt: quod nimis curio ſum eſt. Mirabile enī fuerat: cur poſt quā v titatis ordinem non ſtatiꝫ de qualitate ce piſſet: ſed quoniam quantitati quedam relationis ad miſcuit: ⁊ diſputationem de relatione continuauit: ic circo non eſt mirabile poſt expeditam relationis īter poſitionem ad qualitatis eum ordinem reuertiſſe. qͣꝫ qꝫ etiam ex hoc quoqꝫ recta ſit ſeries. Nam poſt ma gnum paruumqꝫ ſtatim proportio ⁊ quedā ad aliud comparatio conſequitur. vt ſit aut maius aut minus:
aut equale vel inequale: que ſunt ad aliquid. poſt hec autem innaſci quaſqꝫ neceſſe eſt paſſiones: que a qua litatis natura non diſcrepant: vt album: vel nigrum vel caliduꝫ: vel frigidū: vel quecūqꝫ his ſunt conſimi lia: que predicatio qualitatis includit. Sed eſt titulus huius propoſiti de quali ⁊ de qualitate. Queritur enī cur ei non aut de quali dixiſſe aut de qualitate ſuffe cerit: quod hoc modo ſoluitur. Dicimus enim quale non vno modo: qualitatem v̓o ſimpliciter. Quale.n. dicimus ⁊ ipſam qualitatem: ⁊ illam rem que quali tate illa participat ut albedo quideꝫ qualitas eſt. qui v̓o partīcipat albedine albus dicitur: ſed ⁊ albedineꝫ ipſam communiter quale dicimus.i. ipſam proprie qͣ litatem: ⁊ album dicimus quale illud.ſ. quod ſuperiꝰ comprehenſa qualitate participat. Ita ergo ⁊ ipſam qualitatem ⁊ rem que qualitate participat. qualia cō muniter appellamus: qualitas vero ſimpliciter dici tur. Res enim ipſa que participari poteſt: ſola quali tas nominatur. Res vero que participat: qualitatis vocabulo non tenetur: vt albedo qualitas quidem eſt albus v̓o qualitas non eſt. Differunt ergo hoc ꝙ di cimus quale ⁊ quilitas: ꝙ illud dupliciter: illa ſimpli citer appellatur. Quocirca qͣꝫ qͣꝫ quidam negent hūc titulum Ariſtotelis eſſe: idemqꝫ confirmēt poſterio re adiectione ſignatum: nos tn̄ dicimus ꝑꝑ quandaꝫ nominum ſimilitudinem demonſtrandam vtrumqꝫ poſuiſſe: vt nihil diſtare videatur: vtrum quale an qͣ litas id qd̓ appoſitum eſt predicamentū dicatur. qua le enim ipſam aliquotiens rem(vt diximus) qualita temqꝫ ſignificat. Sit ergo ex rebus ſumpta diffinitio qualitatis. ꝙ v̓o inqͣꝫ diffinitioneꝫ. quodqꝫ ſuperius in alijs quoqꝫ predicamentis: eodem ſumus vſi voca bulo: nullus arbitretur generalem me diffinitionem voluiſſe ſignare: ſed diffinitionis nomen in reꝫ deſcri ptionis accipiat. In his enim que generaliſſima gene ra ſunt: diffinitio queri non debet: ſed deſcriptio: que dam nature. non eſt enim poſſibile inueniri diffinitio nem eius rei: que genus ipſa ſit: ⁊ que genus nullum habeat. Quocirca his propoſitis atqꝫ antea conſtitu tis incipiendum eſt de qualitate. Ualitatem autem dico. ſecundum quaꝫ quales quidam dicuntur. ¶ Hic querit̉ cur oīuꝫ in diſceptatione do ctiſſimus tā culpabili qͣlitatē termīo diffinitionis īclu ſerit. Volentibꝰ enī nobis quid ſit qualitas ſcire ita re ſpondet. qualitas ē ſcd̓m quā quales quidam dicūtur Nihil enim minus erit obſcurius atqꝫ ignorabilius: quod ait. ſcd̓m quam quales dicuntur: qͣꝫ ſi de ipſa ſo la qualitate dixiſſet. Nam ſi illi ſunt quales: qui quali tatem habent: vt ſciantur quales prius qualitas co gnoſcenda eſt. Amplius quoqꝫ nihil differt dixiſſe eā qualitatem ſcd̓m quam quales quidem dicuntur: qͣꝫ ſi diceret eam eſſe qualitatem que qualitas ſit. Nam ſic qualitatem diffinire volens ait. Scd̓m quam qua les quidam ſunt. Rurſus ſi quis quales aliquos diffi nire voluerit: eodem modo dicere poterit qui in ſe re tinent aliquam qualitatem. quod ſi qualitas quidem quid ſit per quale. quid autē ſit quale: ſuperiore quali tate monſtratur: nihil intererit dicere qualitatem eē qualitatē: quā qualitatē eſſe: ſcd̓m quaꝫ quales dicūt̉ ſꝫ ſi ordinata diffinitio generaliſqꝫ in hoc generaliſſi mo gn̓e poni potuiſſet: recte culpabilis determinatio videretur. Nunc autē fruſtra contendit̉. cū iam(vt ſepe dictuꝫ eſt) deſcriptiōis potius hūc locū terminū

Prima editio In predicamenta
qͣꝫ alicuius diffinitionis addiderit. Quocirca ſi deſi gnatio tantum quedā ⁊ quodāmodo adumbratio rei eius de qua queritur ⁊ non diffinitio eſt: abſurda ca lumnia eſt rebus notioribus res ignotiores probantē non ante perſpecta deſcriptionis ratione culpare. Il̓ lud autem quis dubitet notiores eſſe eos qui quales ſunt illa ipſa ex qua quales dicuntur qualitate: vt qui libet albus notior eſt ipſa albedine. Nā ſi albedo qua litas eſt albus v̓o ab albedine.i. a qualitate denomi natus eſt: albus erit qualis noīatus ab albedine qua litate. Quod ſi vt dictum eſt notior albꝰ eſt albedine qualis notior erit qualitate: ſicut grammaticus quo qꝫ notior eſt grammatica. grāmaticus quoqꝫ qualis eſt denominatus.ſ. a grammatica qualitate. Omnia enim que ſenſibus ſubiecta ſunt: notiora ſunt nobis qͣꝫ ea que ſenſibus non tenentur. Quare nihil impe dit deſcribentem ⁊ quodammodo naturam rei eius de qua queritur deſignantem res ignotiores notio ribus approbare. ¶ Eſt autem qualitas eorum que multipliciter di cuntur. ⁊ vna quidem ſpecies qualitatis habitus ⁊ diſpoſitio dicitur. differt autem habitus a diſpoſi tiōe: ꝙ permanentior ⁊ diuturnior eſt. Tales eniꝫ ſunt ſcientie ⁊ virtutes. ſcientia enim videtur eſſe permanentium ⁊ eorum que difficilime mouean tur. ſiquis vel mediocriter ſumat ſcientiaꝫ: niſi for te grandis permutatio facta ſit vel ab egritudine vel ab aliquo huiuſmodi. Similiter autem ⁊ virtꝰ vt iuſtitia ⁊ caſtitas ⁊ ſingula talium non videntur poſſe moueri. neqꝫ facile permutari. Affectiones vero dicuntur que ſunt facile mobiles ⁊ cito per mutabiles: vt calor ⁊ frigiditas ⁊ ſanitas ⁊ egritu do: ⁊ alia huiuſmodi. Afficitur enim circa eas ho mo quodam modo: cito autem permutatur: ⁊ ex ca lido frigidus ſit: ⁊ ex ſanitate in egritudinem tran ſit. ſimiliter autem ⁊ in alijs niſi forte in his que contingit per temporis longitudinem in naturam cuiuſqꝫ tranſferri. vt īſanabilis. vel difficile mobi lis exiſtat affectꝰ. quē iā ꝗlibꝫ habitudinē vocet. ¶ Proponit qualitatem multipliciter dici. que res tra xit aliquos: vt eis ſuſpicio naſceretur ariſtotelem cre dere qualitatem equiuoce nominari. Nam ſi omnis equiuocatio multipliciter dicitur: qualitas autē ſcd̓ꝫ ariſtotelem ipſa quoqꝫ multipliciter appellatur. ſecū dum ariſtotelem nomen qualitatis equiuocū eſt. nos vero defendimus multipliciter dici eſſe non vna tan tum ſignificatione nominari. Dicitur enim aliquid multipliciter dici: cum ⁊ equiuoce dicitur: ⁊ diuerſo modo cum de ſuis ſpeciebus multipliciter predicatur Et cōmunis eſt multiplex appellatio etiam in his no minibus que veluti genera de ſpeciebus dicuntur ve lut equiuoca de ſubiectis. Namqꝫ ⁊ animal multipli citer dicit̉. Naꝫ ſi multe ſint ſpecies: que animali ſub iecte ſunt: ipſum quoqꝫ multipliciter quodammodo nominatur. Iſtam autem multiplicationem non ad equiuocationem retuliſſe ariſtotelem: ſed potius vt qualitatem genus eſſe proponeret: Illa res monſtrat quod ait. ⁊ vna quidem ſpecies qualitatis habitꝰ affe ctioqꝫ dicitur. Nam qui ſpeciem dicit eſſe qualitatis habitum ⁊ affectionem: quis eum dubitet ipſam qua litatem vim obtinere generis arbitrari. Cur v̓o dicit vnā ſpeciem eſſe qualitatis: cum geminas propoſue
rit habitudinem.ſ. ⁊ affectionem: queritur. Nam ſi vnuꝫ idemqꝫ ſit habitus ⁊ affectio: ſuperflua eſt eiuſ dem rei repetita propoſitio: ſin v̓o differāt: quare dif ferant inueſtigandum eſt. Genere enim ne diſtent il la res preuenit: quod vtraqꝫ ſub qualitate conſtituit. Reſtat ergo vt aut ſpecie diſcrepent: aut numero. ſꝫ ſi ſpecie diſcreparent: non ab ariſtotele pro vna ſpe cie ponerētur. Reliquuꝫ eſt igitur ea neqꝫ genere ne qꝫ ſpecie differre: ſed numero. Habitus namqꝫ ⁊ diſ poſitio idem eſt ſcd̓m ſpeciem: ſed numero tantum ⁊ propria quadam qualitate diſſentiunt. diſpoſitionem v̓o indiſcrete idem quod affectionem voco. Naꝫ ſicut ſocrates a platōne nil quidem ſcd̓m ipſam humani tatis ſpeciem diſcrepat: ſola tamen proprie perſone qualitate diſiuncti ſunt. Ita quoqꝫ diſpoſitio atqꝫ ha bitus: nec potius hoc modo: ſed quemadmodum ipſe ſocrates dum eſſet paruulus: poſt v̓o pubeſcens a ſe ipſo diſtabat. Eodem quoqꝫ modo habitus ⁊ diſpoſi tio. Namqꝫ habitus firma eſt diſpoſitio: affectio in firmus eſt habitus: vt quēadmodum diſtat albus ce lor ab albo colore: ſi in pictura hic quideꝫ permaneat ille v̓o ſtatim periturus ſit: niſi quod is qui permanē tior eſt. in habitu eſt: Ille v̓o qui facile periturus eſt: in affectione: ita nihil aliud intereſt inter habituꝫ at qꝫ diſpoſitionem. Nam quāuis permanentior ſit ha bitus. facile v̓o mobilis diſpoſitio: non niſi tantuꝫ diu turnitate differunt permanendi. Unde ſit vt genere ⁊ ſpecie habitus a diſpoſitione non diſcrepet. Quo circa recte que numero ſolo diſtabant non ſpecie: ſul vnius ſpeciei nuncupatione vtraqꝫ ſunt ab ariſtotele propoſita. ſed eſt horum propria differentia ꝙ habi tus diutiſſime permanentes diſpoſitiones ſunt. Diſ poſitio autē facile mobilis habitus. ſed ſi horum ex empla queramus: hec poterunt inueniri. Habitudi. nes ſunt vt artes: diſcipline: virtutes. Namqꝫ ars nō facile mobilis videtur ⁊ diutiſſime permanet. Hoc enim ars ipſa meditatur. vt vſu atqꝫ exercitatiōe ni pereat Quis enim eſt qui ſciens recte grammatica nulla vi interueniēte validioris paſſionis amiſit. fer tur enim quidam ſummus orator egritudīe febribuſ qꝫ decoctus omnē litterarum amiſiſſe doctrinaꝫ: In alijs v̓o rebus ſanus ac ſibi conſtans ⁊ in omni re ve getus permanſiſſe. Diſciplina quoqꝫ etiam ipſa eſt in permutationem difficilis. Quis enim ſciens triangi lum duobus directis angulis tres interiores ſimile habere angulos: hanc ſcientiam preter vim(vt dcm̄ eſt) fortioris paſſionis amiſit. Uirtutes quoqꝫ in e dem genere ponende ſunt. Uirtus enim niſi diffici le mutabilis non eſt: neqꝫ enim qui ſemel iuſte iudica tur iuſtus eſt: neqꝫ qui ſemel adulterium facit eſt ad ulter: ſed cuꝫ iſta voluntas cogitatioqꝫ permanſerit. Ariſtoteles enim virtutes non putat ſcientias: v ſocrates: ſed habitª in ethicis ſuis eſſe declarat. quo circa conſtat eſſe habitus ſtabiliter permanentes diſ ficillimeqꝫ mutabiles: hoc tantum excepto: vt non eas vis aliqua maior alicuius permutatiōis impellat ⁊ deſtruat. ¶ Affectionis vero ſpecies ſunt: vt calefa ctio atqꝫ perfrictio ⁊ egritudo atqꝫ ſanitas: cum ad eas quodammodo ſit homo diſpoſitus atqꝫ affectus non tamen immutabiliter aut caloris qualitatem ha beat aut frigoris: ſicut nec perpetuo ſanitatis aut ꝑ petuo egritudinis: quin etiam ſi qua ſunt que per lon gi temporis egritudinem corporibus immutabiliter indurantur: vt ea iam in naturam quodammodo cor poris cuiuſqꝫ tranſierint: vt ſi quis percuſſus cicatri cem faciat

Prima editio in predicamenta
em faciat inſanabilem: illi ex diſpoſitione ⁊ affectio pequidam factus eſt habitus. Quocirca recte dictuꝫ q diſpoſitiones inueteratas habitus facere. Nam am quelibet diſpoſitio permanens ⁊ difficile mobi lia facta ſit: illa iaꝫ non diſpoſitio aut affectio: ſed ha bitus vocandus eſt. Manifeſtum eſt autem quoniam hec volunt ha bitudines nominari: que ſunt diuturniora ⁊ diffi cile mobilia: Namqꝫ in diſciplinis non multum retinentes ſed facile mobiles non dicuntur habi tum habere: ꝙͣuis ſint ad diſciplinas peius vel me Iius diſpoſiti. quare differt habitus a diſpoſitione y hoc quidem facile mobile eſt: illud vero diutur nius ⁊ difficile mobile. ¶ Habitus eſſe qualitates difficile mobiles ⁊ diutur niſſime vermanentes hoc argumento confirmat: ꝙ eos quibꝰ quelibet ſcientia traditur: ſi ab eis non for titer adiſcatur: eius rei quam diſcunt habitum reti nere non dicimus. Qui enim litteras diſcens nonduꝫ ſoluto curſu ſermonis: ſed ſyllabatim quodammodo atqꝫ interciſe per imperitiam legerit: eum quidem poſitum eſſe atqꝫ affectum dicimus ad ſcientiam erarum: non tamen adhuc vllum habitum retine re. Quare idem quoqꝫ eſt in alijs rebus. Omnes eniꝫ quicumqꝫ ad aliquam rem diſpoſiti eius rei qua ſunt aliquo modo affecti: non diuturnam in ſe receptio nem habent: eos ad illam rem diſpoſitos quideꝫ eſſe arbitramur: habitum v̓o habere non dicimus. Re cte igitur habitus diuturnior ⁊ permanentior: diſpo ſitio vero facile mobilis neqꝫ perdurabilis ab Ariſto tele proponitur. ¶ Sunt autem habitus diſpoſitiones: diſpoſitio nes vero non neceſſe eſt habitus eſſe: qui enim re tinent habitus: ⁊ quodammodo diſpoſiti ſunt ad eos. qui autem diſpoſiti ſunt. non omnino retinent habitum. Senſus quidem talis eſt: ꝙ omnis quicunqꝫ habeat habitum: habet quoqꝫ in eodem habitu diſpoſitionē Si quis vero habeat diſpoſitionem: non ſit eum ne eeſſe etiam habitum retinere. Habitus ab habendo dictus eſt. Iccirco quod ab aliquo immutabiliter ha beatur: vt glauci oculi: vel adunce nares: vel alicuius irtis ſcientia atqꝫ doctrina: que ſi quis habeat: etian diſpoſitus ad ea eſſe dicitur. Si quis autem diſpoſitꝰ ad aliquam rem ſit non eum neceſſe eſt etiam habi tum habere: vt ſit quis negligētius opertus algore qͣ fiatur: diſpoſitus quidem tunc ad frigus eſt: non ta mnen eius retinet habitum. Uidetur autem eandem ſimilitudinem ſeruare genus. Nam genus amplius predicatur: et vbicunqꝫ ſpecies ſit: mox quoqꝫ nomen generis preſto eſt. Ubi autem ſit genus: non neceſſa rio ſpeciei vocabulum conſequitur: vt ſi quis eſt ho mō: eum animal eſſe neceſſe eſt. Si quis eſt animal: non ſtatim homo dicitur. Quocirca cum quicquid ē habitus: diſpoſitio ſit: quicquid diſpoſitio non omni nō ſit habitus. Uidetur genus eſſe quoddam habitꝰ diſpoſitio. ſed illud verius: vbi intenſio eſt atqꝫ remiſ ſio: genus intenſionis remiſſionem eſſe non poſſe. ſam ſicut in eo quod eſt album ⁊ magis album ge nus album eſſe non poteſt idem namqꝫ eſt album ⁊ magis album: niſi forte ꝙ ſola diſcrepant intenſione ꝙ magis album quadam quaſi intenſione augmento qͣ creſcit atqꝫ porrigitur. ſic etiam habitus atqꝫ diſpoſitio cum idem ſint: vtraqꝫ ſola differunt intenſio ne: quod auctione quodammodo ⁊ cremento quodaꝫ ⁊ permanentior firmiorqꝫ eſt habitus diſpoſitione quocirca diſpoſitio habitus genus non eſt: eodē quo qꝫ modo nec diſpoſitōis ſpecies habituſ. Sed nunc ꝗ dam ita eſt habitus: ut non per diſpoſitionem creue rit: neqꝫ per aliquam nondum durabilem qualita tem ad perfectum venerit ſtatum: vt eſt naͣſi curui tas: vel ceſitas oculorum: ſi ſubita facta ſit. Hec eniꝫ ab ipſo habitu nulla precedente diſpoſitione ce perunt. forte enim nunqͣꝫ ad ea diſpoſitus fuit ali quis qui adhuc non haberet. Alii vero habitus intenſione fiunt atqꝫ inueteratione diſpoſitionis: vt ea que in artibus doctriniſqꝫ verſantur. Prius eniꝫ quis ad ea diſpoſitus eſt: poſt v̓o habituꝫ capit: alia vero non intenſione ſed quadam permutatione ad habitum veniunt: vt lac quod ex liquido defigitur ⁊ conſtipatur in caſeum: ⁊ vinum quod ex dulci atqꝫ ſuaui in acidum guſtuꝫ ſaporemqꝫ conuertitur. neqꝫ enim plus tunc vinum eſt qͣꝫ fuit ante cuꝫ eſſet ſuaue ſed cum quadam permutatione in aliam qualitatem habitudinemqꝫ cranſgreſſum eſt: Et de prima quidē qualitatis ſpecie ſufficienter eſt dictum. ¶ Aliud vero genus qualitatis eſt ſecunduꝫ quod pugillatores vel curſores vel ſalubres vel īſalubre dicimus: ⁊ ſimpliciter quecunqꝫ ſecundum poten tiam naturalem vel impotentiam. dicuntur. Non enim quoniam ſunt diſpoſiti aliquo mo do vnumquodqꝫ huiuſmodi dicitur: ſed ꝙ habēt potentiam naturalē vel impotentiam facere quid dam facile vel nihil pati. vt pugillatores vel curſo res dicuntur. non ꝙ ſint diſpoſiti aliquo modo. ſꝫ ꝙ habeant potentiam naturalem hoc facile facien di. Sanatiui autem dicuntur. eo ꝙ habeant po tentiam naturalē. vt nihil a quibuſlibet accidenti bus facile patiantur. Egrotatiui v̓o eo ꝙ habeant impotentiam naturalem nihil facile patiendi. Si militer autem his ⁊ molle ⁊ durum ſe habent du rum enim dicitur. quia habeat potentiam non ci tius ſecari. Molle vero ꝙ habeat eiuſdem ipſius impotentiam. ¶ Secundam ſpeciem qualitatis eſſe commemorat: que ex quadam naturali potentia impotentiaqꝫ pro ueniat. hoc autem hmōi eſt: vt cuꝫ aliquos validi cor poris intuemur nondum pugiles: neqꝫ huius peritia artis imbutos: ſed ſic eos pugillatores dicimus: non in eo ꝙ iam ſint pugiles ſed eo ꝙ eſſe poſſint: ⁊ ſi quo rum leue corpus aſpicimus: ſuraſqꝫ non magnas: eos facile moueri curſuqꝫ veloces exiſtimamus: qͣꝫ qͣꝫ nō dum ad curſus certamen aſpirent: nec ſint curſores: eoſ tamen curſores ſecunduꝫ potentiam nominamus non ꝙ iam currant: ſed ꝙ poſſint currere: non ab ſurde vocabimus. Eodem quoqꝫ modo eos voca mus ſalubres vel inſalubres: quos valenti corpore vel fragiliore vel ad ſanitatem aꝑtos vel ad egritudi nem credimus. Unde fit vt quoſdam egrotos poſ ſimus ſalubres vocare. quoſdam vero ſanos inſalu bres dicere: non enim ꝙ iam actu vel ſani vel egro ti ſint: ſalubres vel inſalubres dicuntur: ſed ꝙ vel ſa ni diutiꝰ eſſe poſſint vel egroti. ¶ Sed queſtio ē cur cum de qualitatis ſpeciebus propoſitum ſit: ſecundū genus dixerit qualitatis ⁊ non ſpeciem: ita enim ait.

Prima editio In predicamenta
Aliud vero genus qualitatis eſt ſecunduꝫ quod pugil latores vel curſores vel ſalubres ⁊ inſalubres dicimꝰ. Sed qui hoc querunt ignorare videntur illud eſſe ſo lum genus: quod ſuper ſe alid̓ genus non habeat Il lud vero ſolum ſpecieꝫ: quod ſub ſe nulla ſpecies clau dat. illa vero que inter genera generaliſſima ſpecieſ qꝫ ſpecialiſſimas ſunt: communi poſſe generis ⁊ ſpe ciei nomine nuncupari. Quocirca quoniam de ea ſpe cie qualitatis ariſtoteles tractat: que nondum ſit ſpe cies: ſpecialiſſima: ſed magis generis prima ſpecies: ⁊ huiuſmodi ſpecies que poſſit eſſe ⁊ genuſ: nihil abſur dum eſt eandem ⁊ ſpeciei ⁊ generis loco ponere. Sꝫ ut ſunt quedam qualitates: a quibus denominatione quadam facta quelibet illa res dicitur: vt ab albedi ne album: vel a luxuria luxurioſum: vel quicquid hu iuſmodi eſt. in his que ſecundum potentiam natura lem non ita eſt. Ars enim ipſa pugillatoria non eſt ꝓ poſita: a qua pugillatores dicamus. Pugillatores.n. non dicūtur ab eo ꝙ vſuꝫ pugillatorie artis exerceāt ſed ab eo ꝙ ad eam ſecundum potentiam naturalem affecti ſūt. quocirca quos dicimꝰ pugillatores a pugil latoria dicti n̄ ſūt neqꝫ ab ea d̓nomēari poſſūt: ſꝫ ma gis a pugillatoria arte pugilles appellantur. Pugil lis enim eſt: qui pugillatoria arte vtit̉. atqꝫ hoc idem in ceteris licet videre. In his ergo nulla certa quali tas eſt: a qua cetera nominentur. Sed ſi qua tamen inuenienda atqꝫ exprimenda ſit: talis eſt quaꝫ ipſe ari ſtoteles hoc modo denunciat: que ſit ſecundum potē tiam aliquid faciendi: vel impotentiam aliquid patiē di. Pugillatores enim ⁊ curſores iccirco dicimus: ꝙ habeant potentiam faciendi: ideſt currere atqꝫ eſſe pugiles. Salubres vero denominamꝰ: ꝙ ipſi habeāt aliquam quodammodo impotentiam aliquid patien di. qui enī minus ab extrinſecꝰ accidentibus patitur hic de ſanitate ſecurus ē. ⁊ qui d̓ ſanitate ſecurus eſt illum ſalubrem eſſe re vera poſſumus predicare. Alia v̓o eſt qualitas que ſecundum nihil patiendi impotē tiam dicitur. vt eos quos inſalubres vocamus. hi enī impotentiam habent nihil patiendi: iccirco ꝙ habe ant potentiam aliquid cito patiendi. quod ſi quis eſt qui ab extrinſecus accidentibus aliquid facile patiat̉: ille potens eſt facillime egritudini ſubiacere: ſecundū quam potentiam inſalubres dicimus. etiam ſi ſint ſa ni. Eodem quoqꝫ modo durum dicitur ⁊ molle. Du rum enim eſt quod habet potentiam non citius ſeca ri. quod enim durum eſt: difficillime aliqua ſectione diuiditur. Molle autem quod habeat impotentiam difficilius ſecari. quod quoniam molle ſecatur facile: ſecundum impotentiam difficilius ſecari molle dici mus. Et hec eſt ſecunda ſpecies qualitatis. nunc tran ſeamus ad tertiam. ¶ Tertia vero ſpecies qualitatis paſſibiles qualita tes ⁊ paſſiones. ſunt autem huiuſmodi. vt dulcedo ⁊ amaritudo ⁊ auſteritas ⁊ omnia his cognata. am plius ⁊ calor ⁊ frigus ⁊ albedo ⁊ nigredo. Et quo niam he qualitates ſunt. manifeſtum eſt. Quecun qꝫ enim iſta ſuſceperint. qualia dicuntur ſecundū ea. ut mel quoniam dulcedinem ſuſcipit. dulce di citur. ⁊ corpus album eo ꝙ albedinem ſuſcipit. Similiter auteꝫ ſeſe habent in ceteris. ¶ Tertium genus qualitatis ꝓponit. ꝙ nos in parteꝫ qualitatis ſpeciemqꝫ conuertimus paſſibiles qualita tes ⁊ paſſiones. He autem a ſe plurimum diſtant: ta
men cum vtraqꝫ qualitates ſint vtraqꝫ prius docet poſt vero que eorum diſtantia eſſe videatur ediſſerit ⁊ prius eorum conuenientia proponit exempla. Nā quid ſint paſſibiles qualitates dicens ait. vt dulcedo. vel amaritudo: calor ⁊ frigus: ⁊ nigredo ⁊ albedo: ⁊ alia his cognata. hec que ſuperius comprehenſa ſunt qualitates eſſe illa ratione confirmat: quaꝫ in primor dio de qͣlitatis diſputatōe ipſiª qͣlitatis eē reddiderat Diffinitionē enī qualitatis eē p̄dixerat. ſecundū quā quales vocamus. Quod ſi ſecundum qualitates qua les vocamus. ab amaritudine vero vel a dulcedine amaruꝫ vel dulce dicitur: A nigredine atqꝫ albedine nigrum atqꝫ album: quis dubitet has eſſe qualitates in quibus qualitatis cōuenit diffinitio. Illa enim ſem per eiuſdem nature eſſe creduntur: quecūqꝫ eiuſdem deſcriptionis finibus terminantur: vt ſiqua res diffi nitionem hanc que eſt animal̓ rationale mortale ſu ſceperit eam hominem manifeſtum eſſe eſt. quo circa ſi hec quas paſſibiles qualitates vel paſſiones dixerat: ſuſcipiunt qualitatis diffinitionem eo ꝙ qua lia dicuntur que illa ſuſceperint: has etiam conſtat eſſe qualitateſ. ¶ Paſſibiles vero qualitates dicuntur nō ꝙ hec que illas ſuſceperint qualitates. aliquid patiant̉. neqꝫ enim mel quod aliquid paſſum ſit. iccirco di citur dulce. nec aliquid aliud huiuſmodi. ſimiliter autem his ⁊ calor ⁊ frigus paſſibiles qualitates di cūtur. non ꝙ ipſa que eas ſuſcipiunt. aliquid paſſa ſint. ſed quoniam ſingula eorum que dicta ſunt. ſe cundum ſenſuum qualitatem paſſionis perfecti ua ſunt. paſſibiles qualitates dicuntur. dulcedo enim quandam paſſionem ſecundum guſtum effi cit. ⁊ calor ſecundum tactum ſimiliter auteꝫ ⁊ ali ¶ Paſſibilium qualitatum exempla conſtituerat dul cedinem vel amaritudinem: frigus atqꝫ calorem: al bedinem atqꝫ nigredinem: que cum paſſibiles quali tates ſint: non tamen vno eodemqꝫ modo paſſibi les qualitates dicuntur ſed longe diſtant rationes: q bus hec omnia qualitates paſſibiles appellantur: v prius dulcedo vel amaritudo: calor ⁊ frigus paſſibi les qualitates dicuntur: non quo ea que ſunt dulcia: aliquid extrinſecus patiuntur: nec vero ea que ſunt amara: ex aliqua paſſione ſaporem aſperum amaritu dinemqꝫ ſuſceperint. Neqꝫ enim mel aliquid paſſum eſt: vt ei dulcedo eſſet in natura. nec vero abſinthiu ab vlla aliqua extrīſecus paſſione amaritudinis hor ror infecit. quocirca hec ⁊ his ſimilia non iccirco dicū tur eſſe paſſibiles qualitates: ꝙ ipſe aliquid paſſe ſint ſed ꝙ ex his paſſiones quedam in ſenſibus dimittan tur. Namqꝫ ex melle ꝙ dulce eſt dulcedo quedam in guſtu relinquitur: ſimulqꝫ etiam calor ⁊ frigus paſſio nem quādam ſenſibus faciunt. Patimur dulcedinē cum aliquid dulce guſtamus: ſimulqꝫ ſecundum calo ris ⁊ frigoris qualitatem talium ſenſuum paſſionem ſubimꝰ. Quocirca calor ⁊ frigꝰ amaritudo atqꝫ dulce do: iccirco paſſibiles qualitates dicuntur: quod ſecun dum ſenſuum qualitatem quandam in nobis efficiāt paſſionem: non ꝙ ipſa extrinſecus aliquid patiantur ¶ Albedo autem ⁊ nigredo ⁊ alij colores non ſimi liter his que dicta ſunt. paſſibiles qualitates dicū tur ſꝫ hoc quod he ipſe qualitates ab aliquibꝰ paſ ſionibus innaſcuntur. ¶ Quoniam vero paſſibiles qualitates etiam colores

Prima editio in predicamenta
ge picuntur: ideſt albedo ⁊ nigredo. Non autem eo aem modo paſſibiles qualitates dicuntur: quemad aodum amaritudo atqꝫ dulcedo calor ⁊ frigus: nūc mne eorum diſtantie eſſe poſſint exponit. Amaritudo mmim atqꝫ dulcedo non ꝙ ipſa aliquid extrinſecus pa ierentur ſed ꝙ ipſe efficerent paſſiones: paſſibiles qͣ inates vocabantur albedo vero ⁊ nigredo contrarie non enim ꝙ ipſe aliquas ſenſibus paſſiones impor tent: ſed ꝙ ex aliis quibuſdam paſſionibus innaſcant̉ raoc autem videtur. Ariſtoteles ex eo quodammodo conſideraſſe: quod poſt ipſe propoſuit hoc modo. Quoniam ergo fiunt per aliquam paſſionem multe colorum mutationes manifeſtum eſt rube ſcens enim aliquis rubeus factus eſt ⁊ timens pal lidus: ⁊ vnumquodqꝫ talium. Hoc autem ex non longi temporis paſſionibus ad naſſibiles qualitates ⁊ diutiſſime permanentes acu riſſima conſideratione tranſfertur. ſit enim rationis mobabilitas hoc modo. Monſtrantur enim colorum qualitates ex paſſionibus naſci. ꝙ cum verecundia paſſio quedam ſit: ex ea rubor exoritur: ⁊ cum timor loco paſſionis habeatur: ab ea pallor metuentis vul tum atqꝫ ora defigit Quare quoniam hi colores ex quadam paſſione videntur innaſci: etiam in naturali colore eandem veriſimile eſt eueniſſe rationem. Naꝫ niā cum verecundia fit. in os omnis ſanguis egre ir: ⁊ velut delictum tecturus effunditur: ita quo qꝫ ſit rubor ex ſanguinis progreſſione atqꝫ in aper tum effuſione. Quocirca ſi hoc ex īnaturali paſſione contigerit: naturali facies rubore perfunditur: Pal lor vero ſit quotiens a facie ſanguis ad precordiorum interiora ingreditur. Quod ſi hoc quoqꝫ naturalis paſſio det veriſimile eſt eodem infectum colore pro creari: Quocirca ſiue per egritudineꝫ pallor ſit: quod naturale non eſt: ſiue per aliquem naturalem euen tum paſſionis accidat: ceteraqꝫ ad eundeꝫ modum: paſſibiles qualitates dicuntur: eo ꝙ ex aliquibus paſ ſionibus ſint. quod ipſe ariſtoteles hac voce teſtatur Quare vel ſi quis naturaliter aliquid talium paſ lus eſt: ſimilem colorem oportet eū habere. Que enim affectio nunc ad verecundiam circa corpus facta eſt: ⁊ ſecundum naturalem paſſionem eadem fiet affectio: vt naturalis color ſit ſimilis. CNam ſiue aliquis vel nondum natus aliquid patia tur quo faciem ſanguis relinquat: ſiue quolibet alio modo ſanguis ex infantis vultū ad interiora migra uit: facieꝫ naturalis infecit pallor: ⁊ que nunc non na turales paſſiones diſpoſitioneſqꝫ ſunt: vt cum hi co lores faciem vel totum corpus inficiunt: he ſi natura liter contigerint eiſdem: ſimilibus ſignatus coloribꝰ vultus aſpicietur. Nunc enim cum eſtus in ſuperficie vultus ſanguinem impoſitum decoxerit. nigredinis peruſti ſanguinis rubor reddit colorem. Quod ſi idē aliqua paſſione in faciem nondum geniti infantis ac ciderit: eandem veriſimile eſt affectionem coloris co pus ſuſcipientis inficere. Quare que in coloribuſ ſūt iccirco paſſibiles qualitates dicuntur: n̄ ꝙ ipſe aliꝗd patiantur: ſed ꝙ ex aliquibus paſſionibus in cuiuſli bet corpus atqꝫ ora proueniunt. ¶ Quecunqꝫ ergo talium caſuum ab aliquibuſ paſ ſionibus difficile mobilibus ⁊ permanentibus prī cipium ſumpſerint: paſſibiles qualitates dicuntur ſiue enim ſecundum naturalem ſubſtantiam pallor aut nigredo facta eſt: qualitates dicuntur: Qua les eniꝫ ⁊ ſecunduꝫ eas dicimur: ſiue propter egri tudinem longam vel eſtum aliquid tale contingit: vel nigredo vel pallor: ⁊ non facile preterit: ⁊ in vi ta permanet. qualitates ⁊ iſte dicuntur. Similiter enim quales ⁊ ſecundum eas dicimur. ¶ Dat quoddaꝫ ſignuꝫ quo perſpecto valeamus agno ſcere: quas harum omnium que ſupradicte ſunt: qua litates oporteat appellari. Si enī ita vel caſu aliquo vel natura hec qualitates euenerīt: vt eorum ſit tar dus exitus permutatioqꝫ difficilis: qualitates vocan tur. Si quis enim vel per egritudinem vel per natu ram pallidus fiat: ſitqꝫ in eius corpore permanēs pal lor: tunc qualitas appellatur. ⁊ hoc non in corporalibꝰ ſolum vitiis: ſed etiam in animi quoqꝫ affectionibus inuenitur. Si quis enim vel per naturam vel quomo dolibet alio poſtea caſu aſſiduis commeſſationibus delectetur. ⁊ hoc illi quodammodo in ipſa mentis diſ ſolutione permaneat: ab eoqꝫ difficile moueatur: paſ ſibilis qualitas effecta eſt: iccirco ꝙ ſecundum eam quales dicuntur: quibus illa prouenerit. Niger enim dicitur in quo nigredo permanſerit. Commeſſator cui voluptas perpetua commeſſandi eſt. Eſt ergo ſi gnum in paſſibilibus qualitatibus hoc: eas eſſe im mobiles ⁊ permanentes. que auteꝫ hmōi ſūt qͥ facil lime permutantur ⁊ temporali ſtatu ſunt: de his taliſ ariſtotelis videtur eſſe ſententia. ¶ Quecunqꝫ vero ex his que facile ſoluuntur: ⁊ ci to tranſeunt: fiunt. paſſiones dicuntur. qualitates vero minime. non enim dicimur ſecundum eas quales. neqꝫ enim qui propter verecundiam ru beus factus eſt. rubeus dicitur. nec cui pallor pro pter timorem venit. pallidus eſt. ſed magis quidē aliquid paſſus ſit. quare paſſiones huiuſmodi di cuntur. qualitates vero minime. Similiter his. ⁊ ſecundum animam ⁊ paſſiones ⁊ paſſibiles quali tates dicuntur. Quecunqꝫ enim mox in naſcendo ab aliquibus paſſionibus difficile mobilibus fiūt. qualitates dicuntur. vt dementia ⁊ ira ⁊ alia huiuſ modi. quales enim ſecundum eas dicimur. ideſt iracundi ⁊ dementes. Similiter autem ⁊ quecun qꝫ alienationes non naturaliter. ſed aliquibus caſi bus facte ſunt difficile pretereuntes ⁊ omnino im mobiles. ⁊ huiuſmodi qualitates ſunt. quales eniꝫ ⁊ ſecundum eas dicimur. Quecunqꝫ vero ex his que facile ⁊ citius pretereunt fiunt. paſſiones dicū tur. vt ſi quis contriſtatus iracundior fit. non eniꝫ iracundus dicitur. qui in huiuſmodi paſſione ira cundior eſt. ſed magis aliquid paſſus. quare paſſio nes quidem huiuſmodi dicuntur. qualitates vero minime. ¶ Quid de his affectionibus iudicaret: que ad preſens tempus atqꝫ ad momentum animis vel corporibus inhererent: ipſe non obſcura oratione vulgauit. Naꝫ cum prius eas eſſe paſſibiles qualitates pronunciaret que ex aliquibus paſſionibus gignerentur: ⁊ tamen ī ſubiectis immutabiliter permanerent: nunc illas affe ctiones que ita ſunt in ſubiectis: vt cito pretereāt: nō qualitates ſed paſſiones vocat. Si quis eniꝫ propter verecundiam rubore infectus eſt: quoniam rubor ille non permanet: rubeus non vocatur. Quod ſi rubeus G 4

Prima editio In predicamenta
diceretur: eſſet quoqꝫ ipſe rubor paſſibilis qualitas: quoniam in ſubiecto corpore diutiſſime permaneret. Nunc autem quoniam nullo modo rubeus dicit̉: cui a verecundia rubor venit: qualitates autem ſunt ſe cundum quas quales vocamur: verecundie rubor nō qualitas: ſed quedam paſſio eſt: nam ſi eſſet qualitas: ab eo rubore rubei dicerentur: ideſt quales: ſed hoc non ita eſt. Non igitur. huiuſmodi affectiones que non multo durant tempore qualitates vocantur: ſed potius paſſiones. Paſſus enim aliquid dicitur qui ꝓ pter verecundiā rubeus ſit. Eadem ratio eſt in ani me paſſionibus: Nam ſi ad momentum quis iratus eſt. non iccirco eum iure aliquis iracundum vocet: ſꝫ ſi huiuſmodi vitium in cuiuſlibet animo conſtanter inheſerit. Nam ſi quis vel per naturam vel per egri tudinem ſit leſus corpore: vt vel perpetuam demen tiam: vel immobilem incurrat iracundiam: ille vel de mens vel iracundus dicitur. Et quecunqꝫ alienatio nes.(vt ipſe ait) vel ſecundum naturam vel per ca ſum permanentes fuerint ille in paſſibili qualitate numerantur: iccirco quod ſecundum eas quales dici mur. Que autem.(vt dictuꝫ eſt) non permanent: ſed facile traſeunt: eas non qualitates: ſed ſolum vocam paſſiones. Sed quoniam tres ſpecies qualitatis enu merauit: vnam ſecundum quam habitus diſpoſitio neſqꝫ dicerentur. alteram ſecundum quam naturalis potentia vel impotentia ad aliquid faciendum vel pa tiendum ſubiectarum rerum naturas pararet. tertiā ſecundum quam paſſibiles qualitates dicerentur: ⁊ hanc tali duplicitate partitus eſt: vt alias iccirco dice ret paſſibiles eſſe qualitates: ꝙ ipſe aliquas gignerēt paſſiones: alias vero ꝙ ab aliquibus ipſe paſſionibꝰ naſcerentur. Queri poteſt quomodo he quoqꝫ paſſi biles qualitates diſtent a prima illa ſpecie qualitatis que ſecundum habitum diſpoſitionemqꝫ prepoſita ē. Nam ſi quis calorem friguſqꝫ perſenſerit: habet qui dem qualitatem paſſibilem: ſed tamen in eiuſdem ip ſius diſpoſitione atqꝫ affectione verſatur. diſpoſit namqꝫ eſt ad eundem calorem atqꝫ frigus: queꝫ ſum pſit atqꝫ habuit: quod ſcilicet ipſe ariſtoteles videns calorem friguſqꝫ in vtraqꝫ ſpecie numerauit. namqꝫ ⁊ diſpoſitionem dixit calorem atqꝫ frigus: ⁊ paſſibi lem qualitatem. huius queſtionis talis ſolutio eſt. ni hil impedit ſecundum aliam ſcilicet atqꝫ aliam cau ſam vnam eandemqꝫ rem gemino generi ſpecieiue ſupponere: vt ſocrates in eo ꝙ pater eſt ad aliquid di citur. in eo vero quod homo ſubſtantia eſt. ſic in ca lore atqꝫ frigore in eo quod quis ſecundum ea videt̉ eſſe diſpoſitus: in diſpoſitione numerata ſunt. Secū dum vero ꝙ ex aliquibus paſſionibus innaſcuntur paſſibiles qualitates dicte ſūt. Ipſe v̓o ab habitu di ſtant ideſt paſſibiles qualitates: quod in plurimis ad habitus rebus per artes atqꝫ ſcientias peruenitur: ita vt ipſe habitus ordine ⁊ filo quodam perficiatur. Paſſibiles vero qualitates eo modo minime. Quo vero diſtēt he paſſibiles qualitates a ſecunda ſpecie: que ſecundum naturalem potentiam vel impotentiā dicitur: queritur. Perplana diſtantia eſt. Dicimus enim ſecundum pontentie naturalis ſpeciem aliquid dici: non ſecundum preſentem actum: ſed ſecundum id quod ad hoc eſſe poteſt. frigus vero calorqꝫ ⁊ dul cedo vel amaritudo non ſecundum quod poſſit eſſe: ſed ſecundum id quod iam ſit: conſideratur. Quocir ca diſtat hec tertia ſpecies a ſecunda: ꝙ hic ſecundū poſſibilitatem dicitur: tertia vero ſecundum actum.
Sed quod dudum promiſcue paſſiones affectionum nomine vocabamus: hec quoqꝫ non longa queſtio eſt Sic enim inueniemus ꝙ paſſio ab affectionibus di ſcrepare videatur. Si qua enim corpora ita calefacta ſint: vt ex ſe quoqꝫ ipſa aliquem calorem emittere va leant: illa ad calorem affecta nuncupantur. Si qua ve ro tantum calorem momento ſuſceperint: paſſiones dicimus: ⁊ ab affectibus: ſegregamus: vt hoc ſit inte grum paſſionum affectio numqꝫ ad habitus augmē tum: vt amplificata paſſio in affectionem tranſeat augmentata affectio in habitum permutetur. ⁊ hec quidem de tertia ſpecie qualitatis pronuntiaſſe ſuffi ciat: Nunc quarte ſpeciei viꝫ naturamqꝫ veraciſſima diſputatione confirmat: vſquequo progreſſa qualita tis diſtributio conquieſcit. Nobis quoqꝫ diſputatio num prolixitas moderanda eſt. Prouidendum quo qꝫ eſt vt ſufficiēs breuitas ordini expoſitiōiſ adhibea tur: ne aut breuitatem comitetur obſcuritas: aut pla nitiem minus moderata oratio odioſo faſtidio ⁊ in longinquitate deformet. ¶ Quartum vero genus qualitatiſ eſt figura. et ci ca vnum quodqꝫ conſtans forma. amplius ad hec rectitudo ⁊ curuitas. ⁊ ſi quid ſimile eſt his. ſecun dum enim vnumquodqꝫ eorum quale quid dici tur. triangulum enim vel quadrangulum eſſe qua le quid dicitur. ⁊ rectum aut curuum. ¶ Quarta eſt ſpecies qualitatis que ſcd̓m vnāquāqꝫ formam figuramqꝫ perſpicitur. Eſt autem figura: vt triangulum vel quādratum. forma autem ipſius figu re quedam qualitas eſt. vt figura quidem eſt triangi lum vel quadratum. forma autem ipſius triāguli vel quadrati quedam qualitas. vnde etiam formoſos ho mines dicimus. Figura enim quedam vel pulchrior: vel mediocris: vel alio quodāmō cōſtituta qualitas formaqꝫ noīat̉. Has aūt eſſe qualitates nullus dubi tat. Siꝗdē ⁊ a figura dr̄ figuratꝰ: ⁊ a forma formoſ Amplius quoqꝫ triāgulū etiā a triagulatione deno minatū eſt: ⁊ qͣdratū a qͣdratura. Quod ſi ille ſunt qͣ litates: ẜꝫ qͣs quale aliquid appellatur nō ē ꝗ dubitet formā figurāqꝫ eē qͣlitates: qm̄ oīa q̄ his participant ex his ipſis qualia nomināt̉ ſꝫ qm̄ ī cōtinue quātita tis ſpēbꝰ ⁊ triāgulū ⁊ ſuꝑficies enūerata ē: ipſa ꝗdeꝫ ſuperficies quātitas ē ipſiꝰ vero ſuperficiei cōpoſitio qualitas. ē.n. figura(vt geometrici diffiniunt) que ſub aliquo vel aliquibus terminis cōtinetur. Sub ali quo quidem: vt circulus: ſub aliquibus vero vt trian gulum vel quadratum. quare ſpacium quideꝫ ip̄ꝫ: qd̓ ex ſupradictis lineis continetur: ſuperficies dr̄: q̄ ē qͣꝫ titas. Superficies nāqꝫ quoniam in dilatione qua dā ⁊ ſpatio cōſtat: quantitas eſt: ſed cōpoſitio ipſiꝰ ſu perficiei qualitas. Nam quoniam tres linee conueni enter in ſe iunctis terminis ſpacium concluſere: qd̓ tribus angulis ⁊ tribus lineis continetur: hoc ipſum ſpacium qd̓ concludunt: ad quantitatem referri pōt qd̓ v̓o tribus lineis hoc eſt qualitas. figura enim eſt triangula. hoc idem quoqꝫ dici poteſt ēt in linea. Nā qm̄ longitudo ſine latitudine eſt: ad quantitatē dicit̉ quod recta ſiue curua eſt: redditur rurſus ad qͣlitatē. ¶ Rarum v̓o ⁊ ſpiſſum ⁊ aſperū ⁊ lene putabūtur quidē qualitatē ſignificare. ſꝫ aliena hmōi putātur eſſe a diuiſione que circa qualitatē eſt. quādā eniꝫ poſitionem magis videtur vtrumqꝫ partium ſigni ficare. ſpiſſum quidem eſt eo ꝙ partes ſibiipſe pro pinque

Prima editio in predicamenta
pinque ſint. rarum vero eo ꝙ diſtent a ſe inuicem. lene quidem quod in rectum ſibi partes iaceant aſoerum vero quod hec quidem pars ſuperet: illa pero ſit inferior. Et fortaſſe alij quoqꝫ apparebunt qualitatis modi: ſed qui maxime dicuntur fere tot iunt. qualitates itaqꝫ ſunt que predicta ſunt: qua lia rero ſunt: que ſecundum hec denominatiue di cuntur: rel quomodolibet aliter ab his. couedam ſunt que videntur eſſe qualitates: quoniā ex hijs aliqua denominatiue dicūtur: vt lene quoniā picitur a lenitate: ⁊ aſperum quoniaꝫ dicitur ab aſpe ritate. ſpiſſum quoqꝫ ⁊ rarum a raritate ⁊ ſpiſſitate nominantur. videntur ergo hec quoqꝫ in qualitatibꝰ poſſe numerari. Sed rectam rationem perſpicienti nua nec ſolum auribus que dicuntur: ſed etiam men te atqꝫ animo iudicantibus in qualitatibus hec poni non oportere manifeſtum eſt. Nam quod dicimus ra rum: poſitio quedam partium eſt non qualitas. Nam quia ita partes a ſe ſeparate diſtant: vt inter eas alie ni generis corpus poſſit admitti: ideo rarum vocatur vt ſpongie pumiceſqꝫ: quoniam in eorū cauernis ſur culus vel aliud quid immitti poteſt: ita vt. inter rimaſ partium ſit: iccirco rarum dicitur. Porro autem ſpi ſum: quoniam ita ſibi partes vicine ſunt atqꝫ ad ſe in uicem ſtricte: vt inter eas nullum corpus poſſit incide re: atqꝫ ideo ſpiſſum voc̓atur: vt eſt ferrum vel ada mas. Poſitio ergo quedam partium his ineſt non q̄ litas. nec vero illud quoqꝫ diſtat: quod dicitur ſene. Nam quoniam partes ita ſunt poſite: vt neutra ſupe ret: neutra ſit minor: ſed equalibus extremitatibꝰ iun cte ſunt: iccirco quedam lenitas eſt: vt adducta manꝰ illam que ex equalitate iunctis partibus nata eſt: ſen tiat lenitatem: vt eſt argentum. Aſperitas vero ē par tium non equalis poſitio: ſed aliarum eminentium: aliarum vero depreſſarum vt cuius alie partes emi nent: alie vero depreſſe ſunt. Ergo ſecundum vnam quamqꝫ partium poſitionem vel raritas vel ſpiſſitu do vel aſperitas vel lenitas corporibus eſt. Non igit̉ hic ſecundum qualitatem dicuntur: ſed potius ſecun dum poſitionem. Poſitio autem in relationis gene re nominata eſt. Non igitur he qualitates: ſed potiª relatiue ſunt. ⁊ enumerationes quidem ſpecierum qͣ litatis ariſtoteles hic terminat. Non ſunt tamen pu tande ſolum eſſe qualitates quas ſupra poſuitꝭ. Ipſe enim teſtatur eſſe quoqꝫ alias qualitates: quas modo omnes nūerare neglexit. ſꝫ cur neglexerit multe ſūt cauſe. Prima ꝙ elementi vicem hic obtinet liber: nec perfectam ſcientiam tradit: ſed tantummodo adi tus atqꝫ pons quidam in altiora philoſophie introitū pandit. Quocirca ſi hoc ita eſt: tm̄ dicere oportuit: quantum ingredientibus ſatis eſſet: ne eoruꝫ animos nondum ad ſcientiam firmos multiplici doctrine ſub tilitate confunderet que vero hic deſunt in libris: qui πέτάταφυσικα inſcribuntur appoſuit. Perfectis namqꝫ opus illud non ingrediētibus preparatur. Eſt quoqꝫ alia cauſa: vt nos ad exquirendas alias qualita tes non ſolum propriorum dictorum: ſed etiaꝫ noſtro rum aliquid inueniendi incitator admitteret. Quocir la concludit eas que maxime dicerentur: quas ſupra propoſuit eſſe qualitates. Illa vero dici qualia que ſe cuſidum predictas qualitates dicerent̉. ſed quoniam addidit̉. vel quomodolibet ab his. que ſit huiuſce propoſitionis ſententia prius appoſitis ariſtoteliſ ver bis ſequens expoſitionis ordo contexit.
¶ In pluribus quidem ⁊ pene in omnibus deno minatiue dicuntur: vt ab albedine albus ⁊ a gram matica grāmaticus: ⁊ a iuſtitia iuſtꝰ. ſil̓rāt ⁊ ī alijs In aliꝗbꝰ v̓o eo ꝙ nō ſint poſita qͣlitatibꝰ noīa nō contingit ab eis denoīatiue dici: vt curſor: aut pu gillator qui ſecundum valitudinem naturalem di cuntur: a nulla qualitate denominatiue dicuntur. Non enim poſita ſunt nomina valitudinibus: ſe cundum quas iſti quales dicuntur. ſicut in diſcipli nis. ſecundum quas vel pugillatores vel palleſtri ci ſecundum affectionem dicuntur. Pugillato ria enim ⁊ paleſtrica diſciplina dicitur. quales ve ro ab his denominatiue hi qui ad eas afficiuntur dicuntur. Aliquando autem ⁊ poſito nomine de nominatiue non dicitur id quod ſecundum ipſum quale dicitur. vt a virtute ſtudioſus dicitur. Uirtu tem enim habendo ſtudioſus dicitur. ſed non de nominatiue dicitur a virtute. Non autem in pluri bus hoc tale eſt. que autem dicuntur qualia. aut de nominatiue a predictis qualitatibus dicuntur. aut aliquo modo aliter ab his. ¶ Multe inquit ſunt qualitates: quibus poſitis ⁊ pro prio nomine nuncupatis ab his alia denominatiue dicuntur: vt ea que ipſe planiſſime adiecit exempla. Nam cum albedo cuiuſdam nomen ſit qualitatis: al eo dicitur albus. Eodem quoqꝫ modo ⁊ grammatica cum rei ſit nomen ab ipſo quales dicuntur. Gramma tici enim a grammatica nominantur. atqꝫ hoc eſt in pluribus vt poſito nomine ſi quid ſecunduꝫ ipſas qua litates quale dicitur: ex his ipſis qualitatibus appella tio deriuetur. Alie vero qualitates ſunt: in quibus cū nomen poſitum non ſit: tamen quales dicuntur. qua les quidem quia alia qualitate participant: ſed non ſe cundum eam qualitatem quales dicuntur: ex qua ſi his eſſet qualitatibus nomen poſitum: poterant ap pellari: vt in ea qualitate que ſecundum potentiaꝫ na turalem dicitur. Illi enim qͣꝫ qͣꝫ quales dicantur: hi qui ſecundum ipſam potentiam nominantur: ipſi ta men(vt dictum eſt) nullo proprio nomine nuncupan tur. Nam qui pugiles appellantur ab arte pugillato ria: iccirco ab ea pugiles dicuntur: quod ad eandem ipſam artem pugillatoriam quodammodo affecti ſūt Iam enim pugiles ab arte pugillatoria predican tur. Qui vero nondum pugiles ſunt: ſed eſſe poſſunt non ſecundum ipſam artem ideſt pugillatoriam: ſed ſecundum potentiam pugillatorie artis pugillatores vocantur. Ipſi autem potentie nomen proprium poſi tum non eſt. Nam quemadmodum a curſu curſores: a paleſtra paleſtrici: a pugillatoria pugiles diſtinctis qualitatum vocabulis appellantur: non eodem modo eſt etiam in vniuſcuiuſqꝫqꝫ rei potentia naturali. cur ſus enim potentia naturalis: ſecundum quam curſo res vocamus: ⁊ rurſus potentia pugillandi: vel poten tia paleſtrizandi ſuo nomine diſtincta non eſt. Cur enim dicitur curſor ſi interrogemur de eo qui nondū eſt curſor: dicimus ſecundum potentiam naturalem. Cur paleſtricus: eodem quoqꝫ modo naturalem po tentiā reſpondemus. Quare pugillator qui nondū ē pigilis: ab eadem quoqꝫ potentia naturali nominat̉. Si igitur haberet hec naturalis potentia propriū no men: ita diſtinctis vocabulis appellaret̉: vt in his qͣ litatibus in quibus proprie nomen eſt poſitum: vt in

Prima editio in predicamenta
curſu vel paleſtra vel arte pugillatoria. ⁊ hoc qd̓ ait. In aliquibus vero propterea ꝙ qualitatibus nomina non ſunt poſita: impoſſibile eſt ab his aliquid deno minatiue dici: Ut hoc ſcilicet demonſtraret curſoreꝫ quidem qui iam curreret a curſu eſſe dictum. curſorē v̓o qui ẜm potentiam currendi: diceret̉ nō vocari a curſu: ſed tantum a potentia: cuius potentie nomen proprium non eſſet poſitum. Quare hec omnia que ſecundum potentiam naturalem dicuntur. a nulla qͣli tate denomīatiua ſunt. Iccirco ꝙ he qualitates a qui bus denominari poſſunt: proprijs nominibus carent. que vero ita ſunt: vt non ex potentia: ſed ex affectio ne dicantur: ab his qualitatibus ad quas ſeſe aliquo modo habent denominatiue dicuntur quod Ariſtote les hoc protulit modo dicens. Non ita eſſe ſecundum potentiam naturalem: quemadmodum etiam in di ſciplinis ſecundum quas vel pugillatores vel paleſtri ci ſecundum affectionem dicuntur. Pugillatoria enī diſciplina dicitur ⁊ palleſtrica: quales vero ab his de nominatiue: qui ad eas ſunt continentes: dicuntur. Docuit igitur omnia que a quibuſdam qualitatibus dici putarentur: vere quoqꝫ a qualitatibus non predi cari: vt in his qualitatibus quibus nomen proprium non eſt. Illud quoqꝫ monſtrauit hoc in pluribus eue nire: vt de propoſitis qualitatibus qualia denomina tiue dicerentur. Reſtat ergo quod reliquum eſt: vt di cat eſſe quaſdam qualitates quarum cum nomen ſit poſitum: ab his ipſis tamen que illarum rerum parti cipiant denominatiue non dici: vt virtus. Nam cum virtus qualitas ſit(eſt enim habitus quidam: omnis vero habitus qualitas) Ergo quicunqꝫ virtute parti cipat: non ſecundum eam denominatiue dicitur. In denominatione enim querendum eſt: vt ſemper ideꝫ permaneat nomen. In eo autem qui virtute partici pat. nulla virtutis denominatio ē: vt qui bōitate par ticipat: bonus dicitur: qui iuſtitia: iuſtus: ⁊ alia huiuſ modi. Qui vero virtute participat: aut probus nomi natur aut ſapiens: ſed neqꝫ probus neqꝫ ſapiens a vi tute: denominatiua ſunt Iccirco ꝙ vtrūqꝫ nomen a virtute longe diſſimile eſt. quod ipſe ſic ait. Aliquādo autem poſito nomine denominatiue non dicitur qd̓ ſecundum ipſum quale dicitur. Et eius rei proponere non omiſit exemplum. ſed hoc in multis non poteſt in ueniri pauca enim ſunt(vt ipſe ait) in quibus poſito qualitatis nomine que his participant: a ſuperiori qͣli tate qualia non dicantur. Dat autem his qualitati bus pluralitatis calculum: ex quibus qualia nomin tur ea que his participant. Nam(vt ipſe ait ſuperi in pluribus ⁊ pene in omnibus denominatiue dicun tur. Quocirca recta diffinitio eſt ⁊ proprio ordine cō ſtituta. Nāqꝫ in principio hoc ſolum dictum eſt eſſe qͣ litatem ſecundum quam qualia dicerentur. Sed quo niam ſunt quedam quorum qualitates ipſe proprijs nominibus carent que vero his participant: ſuis vo caibulis appellantur: vt in naturali potentia. Et rurſ ſunt quedam: que in qualitatibus quidem habeant ꝓ pria nomia. In his v̓o que ad eas ipſas qualitates eſ ſent affecta: nulla ex propoſitis qualitatibus denomi natio fieret: hoc addidit. Ab omnibus qualitatibus aut denominatiue dici qualia: que illis qualitatibus participarent: aut quomodolibet. aliter.i. ſiue poſito nomine qualitatis de eo non dicerentur: que illa par ticiparent: vt in eo quod eſt virtus: ſiue ipſi qualitati poſitum nomen non eſſet. vt in eo quod eſt potentia naturalis. Quare quoniam in his duabus qualitatibus: in quibus vel poſito nomine non ſecunduꝫ nomē que ſunt qualia denominatiue dicuntur: vel cum ipſit qualitatibus nomen poſitum non ſit: neutra ipſorum predicatio denominatiue fit. Ad concludenduꝫ omnē terminum qualitatis ait: aut denominatiue qualia a qualitatibus appellari: aut quomolibet aliter ab ipſis vt non denominatiue: ſed aliquotiens quidem ſecun dum potentiam: aliquotiens v̓o ſecundum eandem qͣ litatem virtutis eadem enim qualitas eſt virtutis ⁊ ſapientie quocirca concludit ita qualia dici quecūqꝫ ex his qualitatibus denominatiue dicerētur: vel quo modolibet alio ab ipſis modo. Digeſtis in ordine pri us omnibus qualitatibꝰ ex eorum concluſione reper ta: conſueto ordine vnaqueqꝫ proprietas veſtigatur. ¶ Ineſt autem ⁊ contrarietas ſecundum quale. vt iuſtitia īiuſtitie contraria eſt. ⁊ albedo nigredini ⁊ alia ſimiliter autem ⁊ ea que ſecundum eas qualia dicuntur. vt iuſtum iniuſto. ⁊ album nigro. non ar tem in omnibus hoc eſt. rubro eniꝫ vel pallido aut mediis huiuſmodi coloribus nihil contrarium eſt qualitatibus exiſtentibus. ¶ Dicit in qualitatibus quedam eſſe contraria: atq hoc probat exemplis. albedo namqꝫ ⁊ nigredo contra ria ſunt ⁊ quecūqꝫ albedine nigredineqꝫ participant hoc eſt enim quod ait: ⁊ ſecūdū eas qualia que dicūt̉ nam ſicut albedo nigredini contraria eſt: ita quoqꝫ a bus nigro. ſed hoc qualitatis proprium non eſt. nam cum rubrum ⁊ pallidum qualicates ſint: alijqꝫ etiam colores huiuſmodi in his contrarium nō ē. nullus.n. dicit aliquid rubro vel pallido eē ꝯͣriuꝫ naꝫ quoniam album ⁊ nigrum extremitates quedam colorum ſunt ⁊ longiſſime a ſe diſtant: contraria ſunt. Medieta tes vero contraria non habent. Nam ſi quis ponat rubrum nigro eſſe contrariuꝫ longiſſimeqꝫ diſtant ē ſunt contraria. Longiſſime igitur nigredo a rubore diſtabit: ⁊ rurſus albedo a nigredine plurimum di ſtat. Eſt igitur nigredini rubor atqꝫ albedo cōtraria vniuſqꝫ rei duo cōtraria inueniuntur quod fieri non poteſt. Non eſt igitur nigredini contrarius rubor. Si militer autem monſtrabimus ⁊ in alijs mediis colori bus contrariū non eſſe. Quocirca ſi huiuſmodi colo ribus contrarium nihil eſt: non in omni qualitate cō trarietas reperitur. quod ſi ita eſt: ſuſcipere contra ria qualitatis proprium non eſt. At vero nec̄ in ipſi quoqꝫ formis que manifeſte qualitates ſunt contra rietas inuenitur. nam neqꝫ circulus quadrato: neqꝫ quadratus triāgulo: nec vlla figura vlli figure poteſt eſſe contraria. Quocirca manifeſtum eſt ſuſcipere cō trarium non eſſe proprium qualitatis. Sed quoniaꝫ ſunt quedam in qualitate que ſibimet videantur eſſe contraria: vt iuſtitia ⁊ iniuſtitia: hinc quedam que ſtio ſolet oriri. Dicunt enim quidam iuſtitie iniuſti tiam non eſſe contrariam. putant enim quod dicitur iniuſtitia priuationem eſſe iuſtitie: non tamen contra rietatem. Contraria enim proprijs nominibus nō cō trarij priuatione nominari: vt album nigro. habere tamen iuſtitiam aliquam contrarietatem: cuiꝰ adhuc proprium nomen non ſit inuentum: quod omnino fal ſum eſt. Multe enim habitudines priuationis voca bulo proferuntur: vt liberalitas ⁊ illiberalitas: prudē tia ⁊ imprudentia. que nunqͣꝫ virtutibus opponeren tur: que ſunt habitus: niſi ipſe quoqꝫ habitus eſſent: ⁊ in animis habentium immutabiliter per manerent At vero neqꝫ illud verum ē oēs priuatiōes negatiōe

Prima editio in predicamenta
alerri. Surditas enim cum ſit auditus priuatio. ſine pecatione profertur: eodē quoqꝫ modo cecitas: Nul iua enim dicit inauditio: neqꝫ inuiſio: nec aliquid hu inſinodi. ſed tm̄ ſurditas cecitaſqꝫ nominantur pro cuiis nominibus: cum ſint illa ī habitu viſus: auditꝰ: lla in priuatione ponenda. Igitur iuſtitia iniuſtitie antraria eſt. Tradit ergo regulam ea que contraria ſant ſub quo genere conuenienter aptentur: quam re culam his verbis ipſe perſcribit. Amplius ſi ex contrariis vnum fuerit quale: hoc palam eſt quoniam reliquum erit quale proponen ti ex ſingulis alia predicamenta vt ſi eſt iuſtitia in iuſtitie contrarium quale autem eſt iuſtitia. quale icitur eſt iniuſtitia. nullum enim aliorum predica mentorum aptabitur iniuſtitie nec quantitas: nec ad aliquid: nec vbi: nec omnino aliud quicquid ni ſi quale. ſic autem ⁊ in alijs que ſunt ſecunduꝫ qua le contraria. Si ex duobus inquit contrarijs manifeſtum fuerit vnum eorum contrariorum ſub qualitate poni: ſimul manifeſtum erit quod etiam eius contrariuꝫ conue nienter qualitati ſupponatur: ſimulqꝫ demonſtrat in iuſtitiam eſſe qualitatem. Nam ſi iuſtitia apertiſſime qualitas eſt: iccirco quod neqꝫ quantitas: neqꝫ ad ali quid: neqꝫ vbi: nec quando: nec aliud vllum predica mentum eſt: nec ſub vllo alio genere poni poteſt niſi ſub ſola qualitate: cum ei contraria ſit iniuſtitia: non eſt dubium iniuſtitiam quoqꝫ qualitati ſubnecti: qd̓ ipſe quoniam planius dixit: ⁊ ipſa exemplorū luce vul gauit: ad aliud nobis eſt tranſeundum. ¶ Suſcipit autem qualitas magis ⁊ minus. albuꝫ enim magis ⁊ minus alterum altero dicitur. ⁊ iu ſtum alterum altero magis ⁊ minus dicitur. ſed ⁊ ipſa crementum ſuſcipiunt. cum candidum nam qꝫ ſit. amplius contingit candidum fieri. non tam̄ oīa ſed plura. Iuſtitia nāqꝫ a iuſtitia ſi dicatur ma gis ⁊ minus poteſt quilibet ambigere. ſimiliter ⁊ ī ilijs affectibus. quidam enim de talibus dubitant iuſtitiam namqꝫ a iuſtitia non multū aiunt magis ⁊ minus dici. nec ſanitatem a ſanitate. Minus au tem alterum altero habere ſanitatem aiunt. ⁊ iuſti tiam minus alterum altero habere ſic autem ⁊ grā maticam. ⁊ alios affectus. Sed tm̄ ea que ſecūdū eos affectus dicuntur qualia indubitāter recipiūt magis ⁊ minus. ⁊ grammaticior enim alter altero dicitur. ⁊ iuſtior. ⁊ ſanior ſimiliter ⁊ in alijs ¶ Aliud quoqꝫ proprium protulit: quod tracta ratione ab integra proprietate qualitatis excluſit. Ait enim qͣ litates poſſe vel intendi vel minui. Poſſe enim dici alterum altero plus album: vt nix argento: ⁊ que can didiora ſunt marmora. ⁊ iuſtum alterum altero ma gis ⁊ minus dicimus. Namqꝫ iuſtius aliquid factum: nec non iuſtiſſimum eſt. In quibus autem compara tiones ſunt: in his magis minuſqꝫ dici manifeſtum ē. hoc quoqꝫ modo ipſum album vel alia qualitas nō ſo lum contra alteram eiuſdem ſpeciei comparata ⁊ in tenſione creſcit ⁊ relaxatione minuitur: ſed etiam ad ſeipſam recipit comparationem. Dicitur enim nunc quidem argentum candidius eſſe qͣꝫ antea cum fue rit deterſum. Sed cum hic ita ſit: non eſt magis mi nuſqꝫ ſuſcipere proprium qualitatis. neqꝫ enim ſola
qualitas magis minuſqꝫ ſuſcipit. hec enim intenſio ⁊ relaxatio in his quoqꝫ que ſunt ad aliquid inuenitur: vt in eo quod eſt equale ⁊ inequale poſſumus dicere plus equale vel minus: ⁊ in ceteriſ huiuſmodi. nec vo omnes qualitates ſuſcipiunt magis ⁊ minus quod ip̄e ſic ponit. Non autem in omnibus hoc eſt ſed in pluri bus. Dubitabit enim quis an iuſtitia magis eſſe iuſti tia dicatur: ſimiliter autem ⁊ in alijs affectionibus. quidam vero in hoc dubitant. dicunt enim iuſtitiam iuſtitia non magis vel minus dici: nec ſanitatem ſani tate. minus autem habere alterum altero ſanitatem dicunt: ⁊ iuſtitiam minus alterum altero habere. In hoc tres fuere ſententie. Quedam namqꝫ dicebant ī omnibus ſecundum materie habitudinem reperiri poſſe magis ⁊ minus. Proprium namqꝫ eſſe materie corporumqꝫ intenſione creſcere ⁊ minus relaxatione: que quorundam platonicorum ſententia fuit. Alia v̓o que ſecundum certiſſimas veriſſimaſqꝫ artes atqꝫ vir tutes non diceret eſſe magis ⁊ minus. Secundum au tem medias dici poſſe: vt hec ipſa grammatica atqꝫ iuſtitia non dicitur magis grammatica neqꝫ magis iuſtititia. Eſſe autem quaſdam alias mediocres arteſ in quibus idipſum poſſet euenire. Tertia eſt de qua ariſtoteles loquitur ꝙ ipſas quidem habitudines nul la intenſione creſcere: nec diminutiōe decreſcere pu tat: ſed eorum participantes poſſe ſub examine com parationis venire vt de his magis minuſue dicatur. Sanitatem namqꝫ ipſam ⁊ iuſtitiam alteram altera magis minuſue non eſſe. Neqꝫ enim quiſqͣꝫ dicit ma gis eſſe ſanitatem alia ſanitate. Sed hoc ſolum dice re poſſumus magis ſanitatem habere aliquem.i. eſſe ſaniorem: ⁊ magis ſanum ⁊ minus ſanum. Dicimus ergo ꝙ ipſe quidem qualitates non ſuſcipiunt magis ⁊ minus. Qui vero ſecundum eas quales dicuntur: ipſi ſub comparatione cadūt: vt iuſtior ⁊ ſanior ⁊ grā maticior. Namqꝫ ipſa grammatica.i. litteratura non ſuſcipit magis ⁊ minus. nullus enim dicit alteram al tera magis eſſe grammaticam: ſed eum qui gramma tica ipſa participat. Dicimus litteratum quem a litte ratura ſcilicet denominamus: litteratus autem ſuſci pit magis ⁊ minus: vt dōatus grāmaticꝰ plꝰ erat eta te iam prouecta grammaticus.i. litteratus: quam cū primū ad huiuſmodi ſtudia deueniſſet: ⁊ qͣꝫqͣꝫ ſe hec ita habeant: tamen inuenimus aliquas qualitates: in quibus indubitate comparatio inueniri non poſſit vt ſunt quas ipſe ſuppoſuit. ¶ Triangulus vero ⁊ quadrangulus non videtur magis ⁊ minus ſuſcipere. nec aliqua aliaꝝ figuraꝝ ¶ Hec enim que ex quarta ſpecie qualitatis dicta ſunt: magis minuſue nulla ratione ſuſcipiunt: nullus enim dicit plus eē alium circulum qͣꝫ alium: nec magis eſſe illud triangulum qͣꝫ illud dicitqꝫ fortaſſe maior ē: ma gis autem non dicit. Huius autem rei hec ratio eſt: vt cum ſit trianguli diffinitio: figura que ſub tribus rectis lineis continetur: ſi qua ſunt que hanc diffini tionem in ſe ſuſcipiant: vt ⁊ ipſa tribꝰ rectis lineis cō tineāt̉: ꝓprie triāgule forme ſunt. eodē quoqꝫ modo ⁊ circulꝰ ita diffinitur. Circulus eſt figura plana. que ſub vna linea cōtinet̉: ad quā ex vno puncto qui intra ip̄aꝫ ē oēs que exeūt linee eq̄ ſibi ſunt. Rurſus qͣdra ti diffinitio talis eſt. Quadratū eſt quod quatuor eqͣ libus lineis ⁊ quatuor rectis angulis cōtinetur. Que cunqꝫ igitur vel circuli diffinitionem ſuſcipiunt: vel qͣ drati: equaliter vel circuli vel quadrate forme ſunt. ſi

Prima editio in predicamenta
qua vero non ſuſcipiunt: nullo modo ſunt. Siqua ve ro ſunt: que neqꝫ quadrati ſuſcipiunt diffinitionem: neqꝫ circuli: neqꝫ quādrati ſunt neqꝫ circuli: vt eſt ſi gura que parte altera longior dicitur. Illa enī ita dif finitur: parte altera longior figura eſt: que ſub quat tuor lineis continetur: rectiſqꝫ angulis que quatuor linee eque ſibi quidem non ſunt: contra ſe vero poſite bine ſibi eque ſunt ergo quia huiuſmodi figura neqꝫ circuli diffinitionem capit: neqꝫ quadrati equaliter neqꝫ circulus neqꝫ quadratus eſt. Siqua enim cuiuſli bet forme diffinitionem ſuſcipiūt: omnino eadeꝫ ſūt Ut qui circuli circulus qui quadrati quadratꝰ: ꝗ triā guli triangulus: qui parte altera longioris parte alte ra longior: ⁊ in ceteris eodem modo. Siqua vero nō ſuſcipiunt: vt triangulum circuli diffinitionē non ca pit: neqꝫ omnino circulus eſt nec poteſt dici inter qua dratum ⁊ triangulum: quoniam vtraqꝫ circuli diffini tionem non capiunt. quadratum quidem plus eſſe cir culum: triangulum vero minus. omnino enim vtraqꝫ a circuli ratione diſiuncta ſunt quod his verbis ab ariſtotele tractatur. ¶ Quecunqꝫ enim diffinitionem trianguli ſuſci piunt ⁊ circuli omnia ſimiliter trianguli vel circu li ſunt. Eorum vero que non recipiunt: nihil ma gis alterum altero dicitur. nihil enim quadratum magis ꝙͣ parte altera longior forma circulus eſt: nullum enim ipſorum recipit circuli rationē. Sim pliciter autem ſi vtraqꝫ non recipiunt propoſiti ra tionem non dicetur alterum altero magis. Nō er go omnia qualia recipiunt magis ⁊ minus. horum itaqꝫ que predicta ſunt. nihil eſt proprium quali tatis. ¶ Nam ⁊ ſi hoc diffinitio facit: vt demonſtret ratione cuiuſqꝫ ſubſtantie: quecunqꝫ diffinitione diſcrepant illa etiam ipſa nature ſubſtantia diſcrepabāt. Recte igitur ſi qua cuiuſlibet rei propoſite ſiue trianguli ſi ue quadrati diffinitionem non capiunt: ab eiuſdem ratione naturā diſiuncta ſunt. Quocirca neqꝫ trian gulum neqꝫ quadratum neqꝫ circulus: neqꝫ quicquid horum eſt: ſuſcipiunt magis ⁊ minus. Sed cum hec qualitates ſint: non omnes qualitates eque magis mi nuſue ſuſcipiunt. Quod ſi neqꝫ in omni qualitate in tenſio diminutioqꝫ prouenit: neqꝫ ī ſola: quod hec ea dem in relatione reperias: non ē magis minuſue ſuſci pere proprium qualitatis. Quoniam igitur qualita tis proprium eſſe dicendum eſt: id ergo plāiſſime ip̄e ſubterpoſuit. ¶ Similia vero ⁊ diſſimilia ſecundum ſolas dicun tur qualitates. Simile enim alterum alteri non eſt ſecundum aliud. niſi ſecundum illud ꝙ quale eſt. quare proprium erit qualitatis ſecundum eam ſi mile ⁊ diſſimile dici. ¶ Simile inquit ⁊ diſſimile ſole retinent qualitates. Nam qͣꝫuis ſimile ad aliquid ſit tamen hoc ipſum qd̓ dicimus ſimile non dicimus niſi quod quale eſt. Nam ſi eadem qualitas ſit in duobus: illa in quibus eſt ſi milia ſunt. nec eſt aliud predicamentum: ſecundum ꝙ ſimile ⁊ diſſimile dici poſſit ⁊ de alijs quidem omni bus notum eſt quoniam de vllo non dicitur. Quod ſi quis de quantitate affirmet dici poſſe ſecundum eaꝫ ſimile atqꝫ diſſimile: monſtratū eſt ſecundum quanti tatem non ſimile ⁊ diſſimile: ſed equale ⁊ inequale p̄ dicari. Et quoniam per ſingula queqꝫ pergentibus ⁊ ī
omnibus ideꝫ qualitatibus inuenitur: ⁊ ī nullo alio p̄ dicamento eſſe perſpicitur: recte hoc proprium quali tatis eſſe firmauit. Sed quoniam cum de his que re feruntur ad aliquid tractaretur: affectus atqꝫ habitꝰ in his que ſunt ad aliquid numerauit. Nunc vero eaſ dem quoqꝫ qualitati ſuppoſuit: ipſe ſibi quandā obie cit queſtionem: cur ſi prius ſub his que ad aliquid re feruntur: iſta ſubiecerit: nunc ſub qualitatibus eaip̄a poſuerit. Superius namqꝫ monſtrauit ea que eſſent a ſe diuerſa: eaſdem ſpecies habere non poſſe: cuꝫ di cit diuerſorum generum ⁊ non ſubalternatim poſito rum diuerſe ſpecie differentie ſunt. Quocirca cuꝫ re latio atqꝫ qualitas diuerſa ſint genera: eaſdem vtriqꝫ ſupponi ſpecies non oportet. hoc eſt enim qd̓ dicit. ¶ At vero non decet conturbari. ne quis nos dicat de qualitate propoſitionem facientes multa de re latiuis interpoſuiſſe. habitus enim ⁊ diſpoſitiones horum que ad aliquid ſunt. eſſe dicebamus. pene enim in omnibus talibus genera ad aliquid dicū tur. nihil autem eorum que ſingula ſunt. Nam cū diſciplina genus ſit. hoc ipſum quod eſt alteriꝰ d̓ citur. alicuius enim diſciplina dicitur. eorum vero que ſingula ſunt. nihil ipſum quod eſt alterius di citur. vt grammatica non dicitur alicuiꝰ gramma tica. nec muſica alicuius muſica. ſed forte ſecūdū genus hec ad aliquid dicuntur. vt grammatica di citur alicuius diſciplina non alicuius grammatica ⁊ muſica alicuius diſciplina non alicuius muſica. Quapropter que quidem ſingularia ſunt. non ſūt ad aliquid. ¶ Quā queſtionem validiſſima argumentatione diſ ſoluit his ſcilicet verbis. Pene enim ea que ſunt ī o bus his generibus ad aliquid dicuntur. Eorum vero que ſunt ſingillatim ideſt ſpecies nihil huiuſmodi ſūt Hec enim eſt argumētatio: quā greci επίχέίρή μo vocant. In huiuſmodi affectionibus atqꝫ habitudini bus: que interea ſunt genera: eas ſolas ad aliquid po ſe reduci. que vero ſpecies eſſent illorum generuꝫ: nō poſſe in relatiuis: ſed in qualitatibꝰ numerari: vt ſciē tia cū ſit habitudo habet ſub ſe alias habitudīes grā maticā ⁊ geometricam. In hoc igitur ſciētia ipſa qꝛ genus eſt ad aliquid ſemper refertur. dicimus enim ſcientiam alicuius ſcientiam. Grammaticā vero que eius ſpecies eſt nullus dicit alicuius eſſe grammatic dicatur enim ſi fieri poteſt grammaticam ariſtarchi eſſe grāmaticam. Sed omnia quecunqꝫ dicuntur ad aliquid conuertuntur. Dicitur ergo ⁊ ariſtarchꝰ grā matice ariſtarchus: quod fieri non poteſt. Non igit̉ grāmatica ariſtarchi: vt ad aliquid dicitur. Eſt etiā hec argumentatio non ſpecies ſed huiuſmodi genera ad aliquid appellari: vt cum ipſe quidē ſpecies ad ali quid non dicantur: vt grammatica non dicitur alicu ius grammatica: ſi quando tamē eſt vt ſpecies ad ali quid referatur: id non ſecundum ſe ſed ſcd̓m genus: vt grammatice quoniā genus eſt ſcientia: que relati ua eſt. ſi quis grammaticam ad aliquid referre contē dat: non poteſt ſcd̓m ipſam grammaticam eaꝫ ad ali quid predicare: ſed ſecūdū ſcientiā.i. ſcd̓m genus ſuū Non enī dicit̉ grammatica alicuius grammatica ſed fortaſſe grammatica alicuius ſcientia. Non ergo grā matica ſecundum grammaticaꝫ ad aliquid dicitur. ſꝫ ſcd̓m ſcientiam. Et hoc eſt quod ait. vt grāmatica nō dicit̉ alicuius grāmatica: nec muſica: ſed fortaſſe ẜm genus

Prima edicio in predicamenta
canus proprium iſte dicuntur alicuius: vt grammati a alicuius dicitur ſcientia: non alicuius grammati a Ergo ſingularum. ſpecierum nihil eſt quod ali qua relatione predicetur Genera vero harum ſpe aeruꝫ relatiua ſunt que paulo ſuperius dixi: quod.n. rit pene enim in omnibus talibus genera ad aliquid picuntur. Eorum vero que ſunt ſingularia nihil hoc pemonſtrare voluit: genera ipſa habitudinum diſpo qtionumqꝫ eſſe relatiua: ſpecies vero generum quas qngillatim eſſe dixit: ad aliquid nullomodo predicari Quas iccirco eſſe ſingillatim vocauit quia gramma tica vna eſt: ⁊ rurſus muſica vna: ſcientia vero non vna. Recte igitur ſpecies ſcientie ſingillatim eſſe no minauit. Conſtat igitur ꝙ genera huiuſmodi habitu dinum dicantur ad aliquid: ſpecies vero ad nihil ali nd propria predicatione referātur. Quocirca quoniā huiuſmodi ſpecies relatiuas non eſſe demonſtrauit nunc ꝙ reliquum eſt qualitates eſſe confirmat. ¶ Dicimur autem ſecunduꝫ ſingula quales. Hec enim ⁊ habemus. Scientes enim dicimur: ꝙ ha bemus ſingulas ſciētias aliquas. Quare hec erūt ctiam qualitates: que ſingularia ſunt: ſecundum qͣſ etiam quales dicimur. Hec autem non erunt eoꝝ: que ſunt ad aliquid. ¶ Ilas eſſe qualitates ſuperius confirmatuꝫ eſt: ex ꝗ bus aliqui quales vocarentur. nos autem iccirco grā matici dicimur: non ꝙ vniuerſalem ſcientiam: ſed ꝙ ipſam grammaticam habeamus: ⁊ hoc vere dicitur. Iccirco nos dici ſcientes: quia grammatici ſumus: potius qͣꝫ iccirco grammaticos quod aliquam ſcien tiam retinemus. Nullus enim a generali ſcientia grā maticus aut ſciens: niſi a ſingillatim ſcientia ſciens grammaticuſqꝫ perhibetur. Igitur quoniaꝫ ex his habitudinum ſpeciebus quales vocamur: ipſe ſpecieſ in qualitate numerande ſunt. Sed cum quis gram matica participat: de ea etiam genus dicitur: ⁊ ſe cundum eam non ſolum ad grammaticā. ſed ad ſcien tiam quoqꝫ coniungitur. Dicitur enim iccirco ſciens: ergo quoniam habens grammaticam: ⁊ ſciens ⁊ grā maticus dicitur: non poteſt vlla ſcientia participare: qui ſingulas non habuerit. qui enim cunctis ſpeciebꝰ caret: illi quoqꝫ genere ipſo carenduꝫ eſt. Quare quo niam has ſpecies habemus: ⁊ ſecundum eas quales dicimur: vt a grammatica ſcientes ⁊ grāmatici nū cupamur: has autem ipſas ſpecies monſtratum ē ad aliquid non referri. Recte igitur huiuſmodi habitu dines que in alterius relatiuis ſpecies ſunt: in qualita te enumerate ſunt. Quod ſi quis hoc quoqꝫ inuitus: accipiat aliud addit quo totum queſtionis vinculum ſolueretur. ait enim. ¶ Amplius ſi contingat hoc ipſum ⁊ quale ⁊ relati uum eſſe. nihil eſt inconueniens in vtriſqꝫ hec ge neribus enumerare. Cſſſam cum ſit verum vnam eandemqꝫ rem duobus diuerſis generibus non poſſe eſſe ſuppoſitaꝫ: illud ta men conuenit ſecundum aliud atqꝫ aliud vnam ean demqꝫ ſpeciem duobus generibus poſſe. ſubnecti: vt in eo quod ſupra dictum eſt. cum ſocrates ſubſtan tia ſit pater vero ad aliquid: cumqꝫ ſubſtantia diſcre pet atqꝫ relatio: nihil tamen eſt inconueniens eundeꝫ ip̄ſum ſocratem in eo ꝙ homo eſt ſubſtantie ſupponi in eo ꝙ habet filium relationi. quocirca ſi ſecundum allam atqꝫ aliam rem duobus generibus eadem res
quelibet diuerſiſſimis ſupponatur: nihil inconueniēs cadit. Ita quoqꝫ ⁊ habitudines in eo ꝙ alicuius rei habitudines ſunt: in relatione ponuntur in eo ꝙ ſecū dū eas quales dicuntur: in qualitate numerant̉. Quo circa nihil eſt inconueniens vnam atqꝫ eandem rem ſecundum diuerſas nature ſue potentias geminis ⁊ ſi contingat pluribus adnumerare generibus: Quocir ca quoniam de qualitate tractatum ē nos quoqꝫ ora tionis curſum ad reliqua predicamenta vertamus. ¶ De facere ⁊ pati. Ecipit autem facere ⁊ pati contrarieta M tem ⁊ magis ⁊ minus. calefacere enim ⁊ IA frigidum facere contraria ſunt. ⁊ calefie ri ⁊ frigidum fieri. ⁊ delectari ac contri ſtari. quare recipit contrarietatem ⁊ magis ⁊ minꝰ calefacere enim dicitur magis ⁊ minus. ⁊ calefieri magis ⁊ minus. ⁊ contriſtari magis ⁊ minus. Re cipit igitur magis ⁊ minus facere ⁊ pati. de his ita qꝫ tanta dicantur. Dictum eſt autem ⁊ de ſituꝫ eē in his que ad aliquid ſunt. ꝙ denominatiue a poſi tionibus dicitur. ⁊ de reliquis auteꝫ quando ⁊ vbi ⁊ habere eo ꝙ manifeſta ſunt. nihil de his vltra di citur. quā quod in principio dictum eſt. quia habe re quidem ſignificat calciatum eſſe armatum eſſe. vbi autem vt in lycio. quando vt heri. Et alia que de his dicta ſūt. de propoſitis itaqꝫ generibus ſuf ficiant dicta. ¶ Decurſis quatuor predicamentis que aliqua queſtio ne ⁊ conſideratione egere videbantur: tenuiter cete ra breuiterqꝫ perſtringit. Et de facere quidem ⁊ pati nihil in hoc libro: niſi ꝙ ꝯͣria ſuſcipiant vel intenſio nem immutationemqꝫ: ab ariſtotele eſt diſputatum. Alijs vero eius operibus plene ab eo perfecteqꝫ tra ctata ſunt: vt hoc ipſum de facere ⁊ pati in his libris quos πέρίξ ἕνεσεοσ κάί φόόρōσ iſcripſit. de alijs quoqꝫ predicamentis non illi minor in alijs operibus diſputatio fuit: vt de eo quod eſt vbi ⁊ quando ī phy ſicis: ⁊ de omnibus quidem altius ſubtiliuſqꝫ in libris quos. μέτά ταφύσ τκα vocauit: exquiritur. Ac de fa cere quidem ⁊ pati ipſe plāiſſime poſuit poſſe eas ſu ſcipere contrarietates. Dicimus enim calefare ⁊ fri gidum facere: quod ſcilicet ad faciendum refertur. Dicimus aquam calefieri ⁊ frigidam fieri: quod nihi lominus ad patiendi ducitur predicamentum. Ma gis quoqꝫ ⁊ minus ſuſcipere apertiſſimis demōſtrat exemplis. Sic enim magis calefacere ⁊ minus: ⁊ ma gis calefieri vel minus dicitur atqꝫ hec hactenꝰ. ip̄e enim hec apertiſſime poſuit. Eſt autem eorum deſcri ptio talis. quod in faciendo quidem actus quidam a quolibet in aliam rem veniēs conſideratur. In patiē do autem in eo ille actus conſideratur: in quem venit Actus enim ⁊ paſſio ſimul in phyſicis eſſe monſtrata ſunt. Et de facere quidem ⁊ pati ad preſens tempus hec diſputata ſufficiant ¶ De ſitu ⁊ poſitione. Ictū eſt de ſitu in relatiuis quoniam deno minatiue a poſitionibus dicitur. Poſitio quidem quoniam ipſa eſt alicuius. in his qͣ A ſunt ad aliquid: numerata eſt: ſed quoniam oīs res que ab alio denoīatur: aliud ē qͣꝫ idipſū a quo denoīata ē: vt aliꝰ ē ꝗ ē grāmaticª atqꝫ grāmatica. qͣꝫ

Prima editio in predicamenta
ſit poſitio relatiua: quicquid denominatiue a poſitio nibus dicitur hec relatiuorum genere non tenetur. Poſitio autem ipſa relatiua eſt. poſitum vero eſt a poſitione denominatum. Statio enim cuiuſdam ſta tio eſt. Stare vero quoniam a ſtatione denominatuꝫ eſt: non ponitur in eo genere in quo ſtatio fuit. Qua re ſub relatione hoc predicamentum non inuenitur Sed quoniam nihil eſt ad quod hoc reducere genus atqꝫ aptare poſſimus: dicendum eſt ſuum eſſe genus Ut accumbere ab accubitu: ſtare a ſtatione ⁊ cetera quideꝫ que: iccirco ſe ariſtoteles exequi denegat: quo niam planiſſima ſunt ait enim. De reliquis vero.i. quando ⁊ vbi ⁊ habere ꝓpterea quia manifeſta ſunt nihil de his vltra dicitur qͣꝫ quod in principio dictuꝫ eſt ⁊ eorum predicta ponit exempla ¶ De vbi ⁊ quando. Icendum eſt autem breuiter de predica tione que eſt vbi ⁊ quando: ſicut ipſum ad Maliquid per ſe eſſe nō poteſt: niſi ex alio ali AI quo naturam trahat: ita: ⁊ quando vel vbi Il eſſe non poſſit: niſi locus ac tempus fuerit. Locus enim vbi: tempus vero quanuio comitatur. nō eſt autem idem tempus ⁊ quando: nec vbi ⁊ locus: ſꝫ propoſito prius loco ſi qua reſ in eo loco ſit poſita: vbi eſſe dicitur. Rurſus ſi certa res in tempore eſt: quan do eſſe perhibetur: vt appollina res ludi: cum ſint in tempore: quando eos eſſe dicimus. Habent autē hec quoqꝫ proprias diuerſitates: vbi quideꝫ: quod aliquo tiens infinite dicitur. Alicubi enim eſſe dicimus ali quem: vt Socratem: aliquotiens autem diffinite: vt in foro vel in achademia. habet quoqꝫ vbi ſecundum ipſum locum in quo eſt aliquas contrarietates. Sur ſum enim eſſe ⁊ deorſum vbi eſſe dicitur. Temporuꝫ quoqꝫ varietates in eo predicamento quod eſt quan do eſſe manifeſtum eſt. Futura enim ⁊ preſentia pre teritaqꝫ in quando predicamento veniunt. Dicimus enim fuiſſe aliquando ſcipionem conſulem romanum nunc eſſe orientis imperatorem: qui nunc anaſtaſius appellatur. Futurum autem eſſe aliquem: qui ſcilicet ſcd̓m quando predicamentum dicuntur. ¶ De habere. Abere autem eſt quiddam extrinſecus ve niens neqꝫ innatū ei a quo habetur: aliud qꝫ qͣꝫ eſt illud ipſum a quo habetur: in ſe re tinere: vt armatum eſſe vel veſtitum eſſe. Habere enim eſt veſtes atqꝫ arma: que cū eo nata non ſunt neqꝫ aliqua cum eo qui habet com muni natura proprietateqꝫ iunguntur. ſed quoniam de his ariſtoteles tacuit nobis quoqꝫ nunc eorum lon gior tractatus omittendus eſt. ¶ De oppoſitis. Eoppoſitis autem quotiens ſolent opponi dicendum eſt dicitur autem alterum alteri opponi quadruplici ter: aut vt ad aliquid aut vt contraria aut vt habitus ⁊ priuatio. aut vt affir matio ⁊ negatio opponitur autem vnūquodqꝫ iſto rum vt ſit figuratim dicere. vt relatiua. vt duplum dimidio. vt contraria. vt malo bonum. vt ſecunduꝫ priuationem ⁊ habitum. vt cecitas viſui. vt affirma tio ⁊ negatio. vt ſedet non ſedet. ¶ Expeditis omnibus predicamentis cur preter propo ſitum operis in hanc oppoſitarum diſputationem ſit ingreſſus: a multis ante queſitum eſt: ſed Andronicꝰ
hanc eſſe adiectionem Ariſtotelis non putat: ſimulqꝫ illud arbitratur: iccirco ab eo fortaſſe hanc adiectio nem de oppoſitis: ⁊ de his que ſimul ſunt: ⁊ de priore ⁊ de motu: ⁊ de equiuocatione habendi eſſe non fa ctam: ꝙ hunc libellum ante topica ſcripſerit: quodqꝫ hec ad illud opus non neceſſaria eſſe putauerit: ſicut ipſe categorie proſunt ad ſcientiam topicorum: igno rans ſcilicet ꝙ ſufficienter in topicis quantum ad ar gumenta pertinebat ⁊ de his omnibus que adiecta ſunt ⁊ de predicamentis fuiſſe propoſitum. Sed hec Andronicus Porphyrius vero hanc adiectioneꝫ va care ⁊ carere ratione non putat. Cuius hāc prodidit cauſam. Vt enim multa ſunt: quare ꝙ communibus conceptionibus non ſeſe ſuggererent: in huius libri principijs ab Ariſtotele predicta ſunt: vt de equiuo cis ⁊ vniuocis: ⁊ denominatiuis: ⁊ de his omnibus: quecunqꝫ vſqꝫ ad ſubſtantie diſputationem ad ipſoꝝ commentorum vtilitateꝫ cognitionēqꝫ predicta ſunt ⁊ ita quedam fuiſſe: que eſſent quidem in communi bus ſenſibus: egerent tamen vtilioris diuiſionis mo do hec diligenter ſuppoſita ſunt: vt quid eſſent prope teneretur: ne falſis opinionibus traductus animus luderetur. Docet autem hoc inquid etiaꝫ ip̄e ordo congruus rationiqꝫ conueniens titulorum hanc adiectionem fuiſſe perutilem atqꝫ neceſſariam. Pri us enim de oppoſitis: poſt vero de his que ſimul ſunt ⁊ de his que poſteriora ſunt. Poſt autem de mota ad poſtremum de huiuſmodi equiuocatione ſermonē faciens ſerieꝫ terminauit. Iccirco ꝙ in omnibus qui dem predicamentis ante queſiuit: vtrum poſſint ha bere contraria. In his vero que ſunt ad aliquid. dixit magnum paruo non poſſe eſſe contrarium ſed oppo ſitum. Quod vero eſſet oppoſitum: dicere pretermi ſit: ne ordo diſputandi continuus rumperetur. Ho igitur recte: quod illic pretermiſerat: prius edocuit In relatiuis quoqꝫ de his que ſunt prius: queqꝫ ſimul natura gignuntur: ſtrictim tetigit: quod nunc diligen ter explicat. Faciendi vero patiendiqꝫ predicamenta ſunt: in quibus quidam quaſi motus agitatioqꝫ conſi deratur. Neceſſe igitur fuit de motu dicere: qui natu ram faciendi vellet oſtendere. Quis autem dubitet cuiuſlibet illius ſermonis equiuocationem monſtra re eſſe perutile. Quare quoniam habere quoqꝫ predi camentum eſt: non fuit inconueniens neqꝫ ſuperflui de habendi equiuocatiōe tractaſſe. Illud quoqꝫ que ritur: vtrum oppoſitionis nomen equiuoce predicet̉. Dicimus enim quatuor modis opponi. Aut vt cōtra ria aut vt ad aliquid: aut vt habitum ⁊ priuationem aut vt affirmationem ⁊ negationem. Hic ergo contē ditur: vtrum equiuocatio quedam circa has quatuor diuerſitates ſit: an id ipſum quod dicimus oppoſituꝫ generis vice predicetur: vt ſit vniuocum. Sed in hoc Stoicorum peripateticorūqꝫ diuerſa ſententia fuit: vt ipſi inter ſe peripatetici diuerſa ſectati ſunt. Stoi corum quoniam longa ſententia eſt pretermittatur. alijs autem peripateticis placet nomen hoc oppoſiti de ſubiectis equiuoce predicari: ita affirmantibus: quoniam ariſtoteles ita dixit. de oppoſitis quotiens ſolent opponi dicēdum eſt. hoc idē quotiens ad multi plicitatem pertinet equiuocationis. Sed qui melius iudicauere: hi oppoſitionis nomē generis loco dicūt debere predicari: iccirco ꝙ cum nomen oppoſitionis de ſubiectis quatuor oppoſitionibus predicetur: ab his quoqꝫ diffinitio non oberret. Sunt enim oppo ſita que in eodem ſecundum idem in eodeꝫ tꝑe circa

Prima editio in predicamenta
mnā eandēqꝫ rem ſimul eſſe nō poſſunt. quod per ſin ula queqꝫ pergentibus in ſingulis oppoſitis inuenit̉ nāqꝫ album ⁊ nigrum que ſunt cōtraria vno eodē xe tempore circa vnum idemqꝫ corpus partēqꝫ corpo cis ſimul eſſe non poſſunt. nec ſeruus atqꝫ dn̄s eiuſdē ode tempore idem ſeruus idem dominus eſt. nec ha pitus ⁊ priuatio. quis enim dicat in eodē oculo vno odemqꝫ tempore ⁊ viſum poſſe eſſe ⁊ cecitatem. Iē pero affirmatio ⁊ negatio quā repugnantes ſint: qͣꝫ qꝫ in eodem ſimul eſſe non poſſint: nulli dubiū eſt. Ouare ſi ea que ſub oppoſitione ponuntur: oppoſitio iia nomē diffinitionemqꝫ ſuſcipiunt: quid eſt dubiuꝫ oppoſitionē non equiuoce predicari. His igitur poſi tis ad eorum diſtantias differentiaſqꝫ veniamus. Quecūqꝫ igitur vt relatiua opponuntur: ea ipſa que ſunt oppoſitorum dicūtur aut quomodolibet aliter ad ea: vt duplum ipſum quod ē alteriꝰ dicit̉ duplum. ſed ⁊ ſcientia ſcibili tanꝙͣ relatiua oppoſi ta eſt: ⁊ dicitur ſcientia hoc ipſum quod eſt ſcibilis ⁊ ſcibile hoc ipſum quod eſt ad oppoſitum dicitur ideſt ad ſcientiam. Scibile enim aliquo dicimus ſcibile.i. ſcientia. Quecumqꝫ ergo oppoſita ſunt tanꝙͣ ad aliquid: ipſa que ſunt aliorum dicuntur aut quomodocunqꝫ ad ſeinuicem. ¶ Ea quidem huius oppoſitionis que ſecundū relatio nem dicuntur: ⁊ per ſeipſa plana atqꝫ vulgata ſunt: ⁊ ſuperiori relatiōis diſputatione iam cognita. Illa.n. ſunt ad aliquid quecunqꝫ id quod ſunt aliorum dicun tur vel quomodolibet aliter ad ea: vt ſeruus domini ſeruus: ⁊ dominus ſerui dominus: ⁊ magnum ad par uum dicitur: ⁊ rurſus paruus refertur ad magnum. quod ſi hoc in relatiuis omnibus inuenitur nulla eſt dubitatio. quin etiam in his hoc deprehendi poſſit: q̄ ẜm ad aliquid opponuntur: vt eaipſa id quod ſunt op poſitorum dicantur vel quomodolibet aliter ad oppo ſita: vt ſi eſt ſeruus domino oppoſitus dominus ſerui dicatur: ideſt oppoſiti ſui: ⁊ rurſus ſi dominus ſeruo oppoſitus eſt domini ſeruus dicatur. Paruum vero ad magnum ⁊ magnum ad paruuꝫ ideſt ad oppoſitū ſibi. Atqꝫ hoc quidem in omnibus ẜm ad aliquid op poſitionibus inueniri neceſſe eſt. Quocirca ſit hec ꝓ prietas eorum que ẜm ad aliquid opponuntur: ꝙ ea ipſa que ſunt ad oppoſita referuntur: ⁊ ipſorum eſſe dicuntur. his ergo ante conſtitutis docet differentiā q̄ īter ſe ea que ẜm contrarietatem dicuntur: vel ea que ẜm ad aliꝗd: diſcrepant ⁊ diſſentiunt ait enim. Illa vero que vt contraria. ipſa quidem que ſunt nullo modo ad ſe inuicem dicuntur. contraria ve ro ſibi inuicem dicuntur. neqꝫ enim bonum mali dicitur bonum ſed contrarium nec album nigri al bum ſed contrarium. quare differunt a ſe inuicem he oppoſitiones. ¶ Sictum eſt in his que ſecundum ad aliquid opponū tur: ꝙ ea ipſa id quod ſunt ad id quod ſibi eſt oppoſi tum dicerentur. Contraria vero ipſa quideꝫ opponū tur ſibi: ſed id quod ſunt ad oppoſita nō dicūtur. Cō traria autem dicuntur. Hoc autem huiuſmodi eſt. Bonum malo contrarium dicimus eſſe: ⁊ rurſus ma ium bono. Nigrum quoqꝫ albo contrarium putamus nihilominus quoqꝫ album nigro. Sed cum hoc arbi tramur: non tamen dicimus ea id quod ſunt eſſe op pontorum. Si enim diceremus id quod eſt bonuꝫ eē oppoſitio ſui non diceretur bonum malo eſſe contra
rium: ſed bonum eſſe mali bonuꝫ. Nec ita predicatio nem quis faceret nigrum. albo eſſe contrariuꝫ: ſed ni grum albi eſſe nigrum. Hoc eſt enim id quod eſt ni grum dici ad oppoſitum ſuum. Si quis dicat nigruꝫ albi eſſe nigrum. quod quoniam non dicitur: eaipſa q̄ ſunt non dicunt̉ oppoſitoruꝫ: ea que ſibi ſcilicet vt cō traria videntur opponi: Sed quoniam dicimus bo num malo contrarium: ⁊ nigrum albo contrarium: qͣꝫ qͣꝫ id quod ſunt oppoſitorum non dicantur: tamen ad oppoſita vt contraria nominantur. Atqꝫ hoc ē qd̓ ait. Ipſa quidem que ſunt nullo modo ad ſeinuiceꝫ di cuntur. Contraria vero ſibi inuicem dicuntur. Nō.n. dicitur bonum mali bonum hoc eſt enim id quod eſt oppoſiti predicare. ſed dicimus bonum malo contra rium. Quocirca differunt ea que ſimpliciter vt ad ali quid opponuntur: his que ſecundum contrarietatem ſibi ſunt oppoſita: ꝙ ea quideꝫ que ſecundum relatio nem oppoſita ſunt: id quod ſunt oppoſitorum dicunt̉ Illa vero que vt contraria: ipſa quidem quod ſunt op poſitorum nomine minime: ſed tm̄ contraria predicā tur: vt bonum contrariū eſſe dicatur oppoſiti ſui non boni. Dicimus enim bonum malo contrarium: cū nō dicamus bonum mali bonum. Sed quoniam differē tiam ſecundum ad aliquid oppoſitionis contrariorū qꝫ monſtrauit ipſorum inter ſe contrariorum differē tiam diſcrepantiamqꝫ perſequitur. ¶ Quecunqꝫ vero contrariorum talia ſunt. vt in ꝗ bus nata ſunt fieri vel de quibus predicantur. ne ceſſarium ſit alterum ipſorum ineſſe. nihil horum eſt medium. Quorum vero non neceſſarium ē al terum ineſſe. horum omnium aliquid eſt medium omnino. vt languor ⁊ ſanitas incorpore animalis natura habent fieri ⁊ neceſſarium eſt alterum eſſe animalis in corpore vel languorem vel ſanitatem. Sed ⁊ par ⁊ impar de numero predicantur. ⁊ ne ceſſarium eſt alterum in numero eſſe aut abundās aut perfectum. ⁊ nihil eſt in medio eorum neqꝫ in ter languorem ⁊ ſanitatem. neqꝫ inter abundans ⁊ perfectum. Quorum vero non eſt neceſſarium al terum ineſſe. eorum eſt aliquid medium. vt nigrū ⁊ album in corpore natura habent fieri. ⁊ non ē ne ceſſarium alterum horum ineſſe corpori. non eniꝫ omne corpus aut album aut nigrum eſt. ſed prauū ⁊ ſtudioſum predicantur quidem de homine ⁊ de alijs multis: ſed non eſt neceſſarium alterum hoꝝ ineſſe illis de quibus predicantur. non eniꝫ omnia vel praua vel ſtudioſa ſunt ſed eſt horum medium aliquid. vt albi quidem ⁊ nigri fuſcum ⁊ pallidum ⁊ quicunqꝫ alij ſunt colores. praui vero ⁊ ſtudioſi quod neqꝫ prauum neqꝫ ſtudioſum. In aliquibus itaqꝫ nomina poſita ſunt his que media ſunt. vt albi ⁊ nigri fuſcum ⁊ pallidum. In aliquibus autem nomina quidem medio aſſignare idoneum non eſt ſed per vtrorumqꝫ ſummorum negationem quod medium eſt determinatur. vt neqꝫ bonū neqꝫ ma lum neqꝫ iuſtum neqꝫ iniuſtum. ¶ Greuis contrarioꝝ partitio hoc modo faciēda ē. Cō trariorū alia ſunt habentia medietatem. Alia v̓o nō habentia: ⁊ eoꝝ quoꝝ eſt aliꝗd mediū: ī alijs plures medietates: ī alijs v̓o vna tm̄ medietas īuenit̉. Atqꝫ

Prima editio in predicamenta
horum alique medietates proprijs nominibus appel lantur. In aliquibus vero ipſe quidem medietates ꝓ prijs appellationibus carent: contrariorum vero ne gatione ſignantur. Sed hec que dicta ſunt: a primor dio repetentes proprijs probemus exemplis. Illa ve ro contraria que medio carent talia ſunt. vt neceſſe ſit alterum eorum proprio ineſſe ſubiecto: vt eſt egri tudo ⁊ ſanitas. Omne enim corpus in quo egritudo ſanitaſqꝫ verſatur: aut egrum aut ſanum eſt. Atqꝫ iō quoniam egritudo ⁊ ſanitas medietate carent: alteru trum eorum inheret ei ſubiecto: in quo vtraqꝫ nata ſunt fieri: ⁊ de quo predicantur. Nā qm̄ ī corpore ani malis ſanitas ⁊ egritudo fieri nata eſt: ideſt ita fieri ſolet: ⁊ ita omne natum eſt animal: vt aut ſanum eſſe poſſit aut egrum. Et quoniam de animalis corꝑe aut ſanū aut egruꝫ p̄dicat̉: neceſſe eſt quoniā hoc medio carēt in oī corpore animalis aut egritudinē aut ſani tatem eſſe. Quocirca corum que medio carent: neceſ ſe alterum intereſſe ſubiecto. ⁊ quecūqꝫ talia ſunt vt alterum ipſoꝝ ſubiecto ineſſe neceſſe ſit: nulla inter ea medietas claudit̉. Illa vero contraria in quibꝰ ali qua medietas eſt non ſunt talia: vt eoꝝ neceſſe ſit al terū ineſſe ſubiecto. Nam in illis que medio carent: iccirco alterutrū ſubiecto ineſſe neceſſe eſt: ꝙ eorum medietas nulla eſt que poſſit interea ſubiecte ineſſe ſubſtantie: vt in numero quoniam paritas ⁊ īparitas medium nihil habent(Omnis enim nūerus aut par aut impar eſt: nec eſt quod preterea nūero ineſſe poſ ſit) ideo numerus aut par aut impar eſt. In his v̓o qͥ inter ſe medietatem aliquā complectuntur: non ē ne ceſſe ſemper alterum contrarioꝝ ineſſe. Poteſt nam qꝫ ineſſe medietas: vt in colore: quoniam album atqꝫ nigrum contrarietatis vice diuerſa ſunt. habent aut medium quod eſt rubrum vel palidum: iccirco nō oē corpus vel album vel nigrum eſt: quoniam poteſt ali quando in ſubiectis corporibus albi atqꝫ nigri medie tas inueniri. Uidemus namqꝫ rubrū corpus vt roſā multoſqꝫ preterea flores: quos verni temporis clemē tia parturit. Recte igitur dictum eſt: eorum quoꝝ nō ſunt alique medietates alterū ſemper ineſſe ſubiectiſ ⁊ in quibus neceſſe eſt alteꝝ ineſſe: fieri non poſſe ꝗn illic medietas vlla fit. Eodem quoqꝫ modo ⁊ que me dietates habent: non neceſſario alterutra ſubiectis ī eſſe: ⁊ que nō ē neceſſe alterutra ſubiectis ineſſe non eſt dubiū: quin illic quedā poſſit eſſe medietas. ſed in aliquibus quidē plures ī aliquibus autē vna eſt me dietas: vt in colore inter albū atqꝫ nigruꝫ plures me dietates ſunt. Eſt enī quidē(vt dictū ē) rubrū ē quo qꝫ palidū: eodē modo venetū ⁊ multa preterea hmōi In calido v̓o atqꝫ frigido vna medietas eſt que dicit̉ tēpor. Horum autem quibus vna medietas eſt ī alijſ nomē eſt poſitum: in alijs non. Et poſitum quideꝫ no mē eſt vt inter calidū frigidūqꝫ hāc enī medietatem tepidum eſſe predicamus. Non eſt vero poſituꝫ in eo quod ariſtoteles ipſe ſic dixit. Improbi vero ⁊ probi: quod neqꝫ probuꝫ eſt neqꝫ improbū. Nā qm̄ bonū at qꝫ malum ſibi ſunt contraria: non autē neceſſe eſt oē quod boni maliue ſuſceptibile eſt: vel bonum eſſe vel malum. Iccirco dixit bonū malūqꝫ cum ſint contra ria: habere quādam medietatem: cui nomen poſituꝫ quidē non ſit: ſed nihilominꝰ eam quis inter has con trariorum naturas inueniet. Nā quod dictū ē a poſte rioribus inter bonum malūqꝫ eſſe ea que dicāt̉ indif ferentia: vt eſt inter virtutem atqꝫ turpitudinē: que vtraqꝫ ſibi ſunt contraria. Diuitie ⁊ pulchritudo: que
(vt ſtoici putant) neqꝫ mala neqꝫ bona ſunt: atqꝫ ic circo indifferentia nominauere. ſed hoc ipſum quod dicimus indifferens: apud priores nomen non erat: ⁊ a poſterioribus inuentum eſt. Ariſtoteles autem qui hoc nomine vſus nunqͣꝫ eſt. ait probum atqꝫ impro bum habere quidē aliquā medietateꝫ verūtamē eā nullo nomine nuncupari: ſed eam vtriuſqꝫ contrarij negatione diffiniuit. Ait enim medietatem probi at qꝫ improbi eſſe quod neqꝫ probum eſſet neqꝫ impro bum: vt iuſti atqꝫ iniuſti medietas eſt: quod neqꝫ iu ſtū neqꝫ iniuſtum eſt. Sed ne videatur inconueniens aliquid negationibus diffiniri: ipſe ait. In aliquibus v̓o non eſt nomine aſſignare medietateꝫ: vtriuſqꝫ v̓o negatione diffinitur. Namqꝫ vbi eſt vna medietas: ſi medietas vna eſt ſublato bono atqꝫ malo ſoluꝫ quod neqꝫ bonum neqꝫ malum eſt relinquitur Quocirca tota rurſus diuiſio breuiter aſſumenda eſt. Eorum q̄ ſunt cōtraria quorum neceſſe eſt ſemperꝭ alterum in eſſe his in quibus ea ẜꝫ propriam naturā ineſſe contī gunt: ea nullam inter ſe retinent medietatem: vt ī cor pore ſanitas ⁊ egritudo: in numero paritas atqꝫ īpa ritas. Quecūqꝫ vero in his in quibus eſſe poſſunt: nō ita ſunt: vt eorum neceſſe ſit alterum ineſſe: hec aliqͣꝫ inter ſe qualitatem medietatis amplectuntur: vt al bedo atqꝫ nigredo: rubrum: frigidum atqꝫ calidū te porem. Horum autem alia ſunt que vnam ſolam con tinent medietateꝫ: alia vero que multas: ⁊ multas vt inter album atqꝫ nigrum pallidum venetum que me dietates ſunt. Inter calidum atqꝫ frigidum vna ſola eſt medietas tēpor. Horum autem que vnam retinēt medietatem: in alijs nomina ſunt poſita vt in eo ipſo calore ac frigore. Eſt enim tēpor medietas caloris at qꝫ frigoris. In aliquibus vero nomen poſitum non ē vt in eo quod eſt bonum atqꝫ malum: iuſtum atqꝫ in iuſtum. in his enim medietas nomē poſituꝫ non hꝫ. ſed vtrorūqꝫ contrariorū negationibus diffinitur: vt dicamꝰ eā eſſe boni atqꝫ mali medietatē: quod neqꝫ bonū eſt neqꝫ malū: eamqꝫ eſſe iuſti ⁊ iniuſti medie tatem: que vtraqꝫ cōtrarietate ſummotaᵉ: vtrorūqꝫ negatione relinquitur: vt eſt neqꝫ iuſtū neqꝫ īiuſtū. ¶ Priuatio autem ⁊ habitus dicitur quidem que habent fieri circa idē aliquid. vt viſio ⁊ cecitas cir ca oculum. vniuerſaliter autem dicere eſt: ī quo na tus ē hītus fieri. circa hoc idē dr̄ vtrūqꝫ horum. ¶ Tertiam ſpeciem propoſite oppoſitionis exequitur eam que ſcd̓m habitum priuationemqꝫ dicitur. atqꝫ ī ea vnam ſimilitudinem poſuit: que illi eſt cum con trarietate coniuncta. Nam ſicut ea que ſunt cōtraria circa idem ſunt: vt album: quoniam ſemper in corpo re eſt: nigrum quoqꝫ ſemper eſt in corpore: ⁊ iuſtitia: quoniam ſemper animo inſerta eſt. Iniuſtitia quoqꝫ mentis eſt vitium: ita quoqꝫ ea que ſcd̓m priuationē habitumqꝫ dicuntur: circa idem ſemper neceſſe eſt inueniri: vt quoniā viſus habitus eſt(habemus eniꝫ viſum) ⁊ viſus eſt in oculo ⁊ circa oculum. Cecitas quoqꝫ que priuatio viſus eſt preter oculum non ē. au ditus etiam qui habitus eſt: quoniam circa aures ē: eius quoqꝫ priuatio que ſurditas dicitur: ab auribus non recedit. ita ⁊ circa quod fuerit habitus: circa idē ipſum illius habitus priuatio conſideratur. Atqꝫ hinc regulam dat. Uniuerſaliter enim dicit in quo ſit ha bitus: in eo fieri priuationem. Quid vero ſit priuari continuata

Prima editio in predicamenta
continuata diſpoſitione ſubiunxit. ¶ Priuari autem tunc dicimus vnumquodqꝫ ſu ſceptibilium habitus. quando id quod natum eſt habere: ⁊ quando natum eſt habere. nullo mō hꝫ. Quid ſit priuatio hac ariſtoteles diffinitione conclu ſit. Naqꝫ enim quecunqꝫ non habent viſum: ceca di cuntur. nec v̓o ſurdum eſt omne quod non ſentit au ditum. nemo enim neqꝫ parietem cecum dixerit: nec ſurdum lapideꝫ: nec̄ quicquid huiuſmodi eſt. Sed ea ſola priuari dicimus habitu: quecunqꝫ aut habuere babitum eoqꝫ caruere: aut habere potuere ⁊ non habent. Parietem autem iccirco non dicimus cecuꝫ ꝙ in eo viſus naturaliter venire nō potuit. Paruos vo catulos quibus viſus non eſt: non ſatis digne ali quis cecos eſſe pronuntiet. Eo enim tempore nondū naturaliter viſuꝫ habere poſſunt. Si vero exhauſtis diebus quibus his oculi patefieri ⁊ lucem haurire na turaliter poſſunt: non habeant viſum: eos cecos eſſe manifeſtum eſt. At vero neqꝫ oſtrea dicuntur eden tula: qm̄ naturaliter non habent dentes. ſꝫ nec infan tulos quibus adhuc nondum huiuſmodi etas eſt: vt habeant dentes vocamus edentulos: ſed ſi aut is qui ante habuit denteſ amiſerit: aut quo iaꝫ tempore ha bere naturaliter debet: dentes non habet: vt ſi quis puerorum ſeptimo anno omnino nullum creauerit: illos iure edentulos appellamꝰ: atqꝫ hoc eſt: quod ait ¶ Edentulum enim dicimus non qui non habet dentes: nec cecum qui non habet viſum ſed quan do qui debuit habere. non habet. quedam enim a generatione neqꝫ dentes neqꝫ viſum habent. ſed non dicuntur edentula neqꝫ ceca. Hoc eſt non omne quod non videt cecum: nec quod dentes non habet: edentulum appellamuſ. Plura.n. ſunt que aut omnino aut certo tempore naturaliter hec habere non poſſunt: ſed eſt illa priuatio quotiens is habitum non habet: qui habere naturaliter poteſt ⁊ eo tempore cum iam per naturam illius eſſe com pos habitus poſſit: vel ſi habens quis retinenſqꝫ ha bitum: illum cuiuſlibet incurſione caſus amiſerit: vt in pueris iam adultis ſi non habeant dentes. Nā quo nam homines ſunt poſſunt habere: quod ſi habētes amiſerint. edentuli dicuntur. ſi v̓o omnino non creue rint dentes quoniam iam pueris atqꝫ adultis vt den tes haberent naturaliter poterat euenire: id quod ca ſu aliquo vel egritudīe officiente factum eſt: eos edē tulos ⁊ habitu dentium priuatos eſſe nominamus. ¶ Priuari vero ⁊ habere habitum non eſt habitꝰ ⁊ priuatio. habitus enim eſt viſus priuatio vero ce citas eſt. habere viſum non eſt viſus. nec cecum eē cecitas. priuatio enim quedam eſt cecitas. cecum v̓o eſſe priuari ⁊ non priuatio eſt. Mic veriſſima ratione mōſtratur: vtrum ea que ſub priuatione atqꝫ habitu cadant: priuationes ſint atqꝫ habitus an minime. nam quoniam habitus eſt viſus priuatio vero cecitas: ſub habitu vero eſt habere vi ſum: ⁊ ſub priuatione eē cecum: vtrum habere viſuꝫ idem ſit quod ipſe qui habetur viſus: ⁊ vtrum idem ſit cecum eſſe quod cecitas: perſpicaciter intuentibus aliud quoddam eſt habere aliquid: aliud quod habe tur. Tres namqꝫ res ſunt in eo quod eſt habitus: is qui habet: ea res que habetur: ⁊ habere: ut eſt is qui videt: ⁊ ipſe viſus: ⁊ hoc ipſum quod ex vtriſqꝫ ſit ex eo ſcilicet qui videt ⁊ viſu: quod eſt videre. Diſtat au
tem ⁊ videre ab eo qui videt: ⁊ hoc ipſum videre rur ſus a viſu Aliud eſt enim id quod ſit qͣꝫ is qui facit. Uidere autem videns operatur: aliud eſt igitur vide re qͣꝫ videns. Diſtat autem videre etiam a viſu. alid̓ namqꝫ eſt id quod ſit qͣꝫ id ꝑ qd̓ geritur. videre autē per viſum fit. Diſtat ergo videre ab eo ipſo(qui ipſuꝫ videre efficit) viſu. ſed videre viſum habere eſt: viſū autem habere habitum retinere eſt ⁊ viſus habitus eſt. Non eſt igitur idem habitus ⁊ quod eſt ſub ha bitu.i. quēlibet habitum retinere. Eodem quoqꝫ mo do etiam in priuatione. Illic quoqꝫ tres ſunt res: is qui priuatur: hoc ipſum quod ſit ideſt priuari. ⁊ ipſū quo quis priuatur.i. ipſa priuatio: Quod ſi diſtat is qui habet eo ipſo quod eſt habitum habere. Diſtat ⁊ is qui priuatur eo quod eſt priuari. Quod ſi etiam di ſtat quod eſt habere habitum illo ipſo habitu qui ha betur: Diſtat neceſſario id quod eſt priuari illa ipſa.ſ. priuatione qua quiſqꝫ priuatur. Quare neqꝫ id quod ſub habitu eſt habitus appellari poteſt: neqꝫ id quod ſub priuatione priuatio. Recte igitur dictuꝫ eſt habitum habere non eſſe habitum priuariqꝫ nō eſſe priuationeza cui rei alia quedā validior vis argu mentationis adiūgitur: quā ariſtoteles ita ꝓnunciat ¶ Amplius ſi idem eſſet cecitas et cecum eē. vtrū qꝫ de eodem predicaretur. Sed cecus dicitur. ho mo cecitas vero nullo modo homo dicitur. ¶ Si idem inquit eſſet cecitas quod eſt eſſe cecum: de quocunqꝫ cecum eſſe diceretur de eo quoqꝫ cecitas predicaretur. ſed cecum eſſe dicimus hominem: ceci tatem v̓o eſſe ipſum hominē nullus dicit. quare quo niam in vtriſqꝫ diuerſa eſt predicatio: ⁊ de quo ceci tas dicitur non de eodem dicitur cecum: rurſumqꝫ de quo cecum eſſe predicatur: is cecitas eſſe non po teſt: non eſt dubium. quin aliud ſit cecum eſſe qͣꝫ ceci tas.i. priuationem eſſe aliud qͣꝫ priuari. ſed qͣꝫuis di ſtent: equali tamen oppoſitionis vice iunguntur: qd̓ ipſe loquitur ſic. ¶ Oppoſita v̓o etiam hec videntur eſſe ideſt priua ri ⁊ habitum habere. tanꝙͣ priuatio ⁊ habitus. mo dus enim oppoſitionis idem eſt. nam ſicut ceci tas viſui oppoſita eſt. ſic cecum eſſe ad viſum habe re oppoſitum eſt. ¶ Equa namqꝫ proportione ſibi priuatio atqꝫ habitus opponuntur: ⁊ ea que ſub priuatione habitūqꝫ clau duntur. Cur enim ſi priuatio atqꝫ habitus ideſt viſus ⁊ cecitas ſibi ſūt oppoſita: non etiam videre atqꝫ eē cecum eodem modo inuicem ſibimet opponantur. Quare qͣꝫqͣꝫ hec diſtent tamen modus in his oppoſi tionis equalis eſt. ¶ Non eſt autem neqꝫ id quod ſub affectione ⁊ negatione iacet. affectio ⁊ negatio. affirmatio nam qꝫ oratio eſt affirmatiua. ⁊ negatio oratio negatiua horum v̓o que ſub affirmatione ⁊ negatione ſunt nulluꝫ eſt oratio. Dicuntur autem etiam hec eſſe oppoſita alterutris tanꝙͣ affirmatio ⁊ negatio. nā in his modis oppoſitionis eſt idem. Sicut enim affirmatio aduerſus negationem oppoſita eſt ut q̄ ſedet ei que non ſedet. ſic ⁊ res que ſub vtroqꝫ po ſite ſunt ſedere ⁊ non ſedere. ¶ Ad quartam oppoſitionis ſpeciem tranſitum fecit: que ſecundum affirmationeꝫ negationemqꝫ dicitur. Affirmatio autem eſt que aliquam rem alicui quadā

Prima editio In predicamenta
participatione coniungit. Negatio v̓o que aliquam rein ab aliqua re quadam ſeparatione diſiungit: vt ē omnis homo ē animal. animal eniꝫ ad hominem hec oratio iungit. Participat enim homo proprio gene re.ſ. animali. Negatio v̓o homo lapis non eſt. Diſiun git enim naturam lapidis ab humanitate: qui negat ſed multa de his in libro de interpretatione dicenda ſunt. Quare plenior horum diſputatio in tempꝰ alid̓ differatur. Ariſtoteles v̓o ſimpliciſſime ⁊ pene incu rioſe propter eos qui inſtituuntur diffinitiones affir mationis negationiſqꝫ ſignauit dicens negationem affirmationemqꝫ affirmatiuas eſſe negatiuaſqꝫ ora tiones. Quod ſi examinatiꝰ ac ſubtiliª definiſſet: per affirmatiuam orationem diffiniret. Nam ſi dubium eſt quid ſit affirmatio: nihilo magis clarum atqꝫ per ſpicuuꝫ eſt quid ſit affirmatiua oratio. iccirco ꝙ ſi ꝗs neſcit quid ſit affirmatio: idem ſine dubio neſciturus eſt quid oratio ſit affirmatiua. Sed iccirco hic indul gentius terminauit: quod in libro πέριέρμέήέιασ vtriuſqꝫ veram plenamqꝫ vim diffinitionis aptauit Eadem quoqꝫ in his ratio eſt que ſunt ſub affirma tione ⁊ negatione: que in his que ſub priuatione at qꝫ habitu ponebantur. nam ſicut non eſt idem habi tus atqꝫ priuatio: quod habere habitum atqꝫ priuari ita non idem eſt affirmationem ⁊ negationem eſſe id quod eſt ſub affirmatione ⁊ negatione. Affirmatio ē verbi gratia: ſedet ſocrates. negatio v̓o: non ſedet ſo crates. Sub affirmatione autem hoc ipſum ſedere ſocratem: ideſt hoc quod affirmatione dicit facere. Sub negatione v̓o non ſedere ſocratem: ideſt non fa cere id quod negatio ſubmouet. hoc autem ita proba tur: ꝙ oīs affirmatio omniſqꝫ negatio orationes ſunt ſicut eoruꝫ ſupradicta diffinitio determinatioqꝫ mō ſtrauit. Sedere auteꝫ ⁊ non ſedere: ideſt facere ⁊ nō facere orationes non ſunt. ꝙ ſi affirmatio atqꝫ nega tio orationes ſunt. dicitur id quod ſub affirmatione ⁊ negatione eſt: eaipſa affirmatione ⁊ negatione diſta re. Sed in hoc ſeruant illam quoqꝫ ſimilitudinem: ꝙ ea ipſa ſibi ſunt oppoſita: que ſcd̓m affirmationeꝫ no gationemqꝫ dicuntur. Sicut enim ipſa affirmatio q dicit ſedet ſocrates: ⁊ que dicit non ſedet ſocrateſ ita quoqꝫ idipſum quod eſt ſedere ſocratem ⁊ non ſedere certa ratione ſimilitudinis opponuntur. Sed quoniā quatuor ſpecies oppoſitionis dicte ſunt: nunc ariſto telis veſtigia perſequentes: earum differentias colli gamus que ſunt numero ſex. nam ſi que res ſint qua tuor: eaſqꝫ differre a ſe ac diſtare volumꝰ: Sex ſolas differentias inuenimus. Cum enim primam differre a ſecunda ac tertia atqꝫ quarta ponimus: tres ſūt dif ferentie. Item ſecundaꝫ rem a prima re differre oſtē dere atqꝫ demonſtrare ſuperfluum eſt. Cum eniꝫ pri me rei ad ſecundam diſtantiam colligeremus: quod ſecunda diſtaret a prima docuimus. Relicta igitur prime ad ſecundam rem differentia: ſecunde ⁊ tertie Item ſecunde quarteqꝫ differentie monſtrabuntur: que: ſunt due: que tribus ſuperioribꝰ iuncte quinqꝫ ſo laſ efficiunt. Reſtat tertie rei quarteqꝫ diſtantia. Nā prime ad ſecundam atqꝫ tertiam demonſtrata eſt di ſcrepantia: cum primam a ſcd̓a diſtare: atqꝫ eodē mo do a tertia monſtrabamus. Id his probat̉ exemplis. Nam cum oppoſitio ea que eſt ſecundum ad aliquid ab his oppoſitionibus que ſunt ſcd̓m contrarietatem priuationem atqꝫ habitum: atqꝫ affirmationem ⁊ ne gationem diſtare proponitur: tres ſunt differentie. Cum v̓o ea que ſecundum priuationem atqꝫ habitū
oppoſitio eſt: a contrariis: ⁊ ab affirmatione negatio neqꝫ diſcrepat: due ſunt differentie: que iuncte ſupe rioribus quinqꝫ perficiunt. Iccirco eniꝫ quid diſtaret habitus atqꝫ priuatio: ea oppoſitione que relatiua ē pretermiſimus: quoniam prius monſtrauimus quid relatiua oppoſitio habitu priuationeqꝫ differret. non eſt enim dubium equam eſſe in vtriſqꝫ differentiam cum vna ab alia diſcrepauerit. Reſtat vna ſola diffe rentia que eſt contrariorum ad affirmationem ſcili cet ⁊ negationem. pretermiſſa namqꝫ eſt contrarioꝫ differentia de relatiua.ſ. ⁊ ſecundum habitum priua tionemqꝫ oppoſitione quid hec ſuperius a contrarie tate diſtaret: monſtratum eſt. Quare quoniam quot ſunt horum differentie cognitū eſt: ad ſequentis op ris ordinem veniamus. ¶ Quoniam autem priuatio ⁊ habitus non ſic op ponuntur vt ad aliquid manifeſtum eſt. neqꝫ enim dicitur hoc ipſum quod eſt oppoſiti. viſus enim non eſt cecitas viſus: nec alio vllo modo ad ipſum dicitur. ſimiliter autē neqꝫ cęcitas dicitur viſionis cecitas ſed priuatio quidem viſionis cecitas dici tur: cecitas vero viſionis non dicitur. amplius ad aliquid omnia ad reciproca dicuntur. quare ⁊ ceci tas ſi eſſet eoruꝫ que ad aliquid ſunt. vtiqꝫ cōuer teretur ad illud ad quod dicitur. ſed non conuert tur. neqꝫ enim viſus dicitur cecitatis viſus. ¶ Et cetera quidem de ea differentia perſpicua: ⁊ ſu perius in contrarioꝝ differentia a relatiua oppoſi tione ante premiſſa ſunt. Unam namqꝫ differentiaꝫ contrariorum relatiuorumqꝫ dixit eſſe ꝙ contraria non ita vt ea que ſunt ad aliquid conuerterētur. Ne qꝫ enim quis pronunciat malitiam bonitatis eſſe ma litiā: neqꝫ bonitatē malitie eſſe bonitatē. velut filium patris eſſe filiū: rurſuſqꝫ patrē filij patrē. Eadē quo qꝫ ⁊ in his q̄ ẜm priuationē habitumqꝫ redduntur: dicit̉ differentia. Nā ſicut ea que ſunt ẜm ad aliquid oppoſita: aduerſum ſemetipſa reddūtur: ⁊ omnia ad oppoſita predicantur. non eodem mō in habitu atq priuatione eſt. Nullus enim dicit cecitatis eſſe viſum nec rurſus viſus eſſe cecitatē. Quocirca ſi ea que ſunt relatiua ad oppoſita predicāt̉: conuerſimqꝫ dicuntur cū ſit enim oppoſitus filio pater: pater filij dicitur ſcilicet ad oppoſitum: rurſuſqꝫ conuertitur vt patris filius appelletur) quoniā hoc in his que ſunt ẜm pri uationem atqꝫ habitū: non dicitur(Neqꝫ.n. cū ſit ſus oppoſitus cecitati: ẜm priuatiōeꝫ atqꝫ habitū di citur viſus cecitatis.i. nūqͣꝫ ẜm opoſitiōeꝫ aliꝗd op poſiti predicatur neqꝫ cōuertitur: neqꝫ enī dicit̉ ceci tas viſus) recte priuatio atqꝫ habitus non in eadem qua relatiua: ſed in alia ſpecie numerata ſunt. ¶ Quoniam autem neqꝫ vt contraria opponuntur ea quę ſecundum priuationem ⁊ habitum dicun tur: ex his manifeſtum eſt: quorum enim contrarie rum nihil eſt medium neceſſe eſt in quibus nata ſunt fieri: aut de quibus predicantur. alterum ip̄o rum ineſſe ſemper. horum enim nihil erat mediū. quorum alterum neceſſarium erat ineſſe ſuſcepti bili. vt languorem ⁊ ſanitatem ⁊ abundantem ⁊ perfectum. Quorum vero aliquid eſt mediuꝫ. nū ꝙͣ neceſſitas eſt omni ſuſceptibili in eſſe alterum. neqꝫ enim neceſſe eſt omne ſuſceptibile candiduꝫ vel nigrum eſſe. neqꝫ frigidum neqꝫ calidum. ho rum.n.

Prima editio in predicamenta
rum enim medium aliquid nihil prohibet eſſe. ho rum enim erat aliquid medium: quorum non erat neceſſarium alterum ineſſe ſuſceptibili preter illa quibus naturaliter vnum ineſt: vt igni calidum eē gnini candidum. In his autem determinate ne ceſſarium eſt alterum ineſſe: ⁊ non alterutrum con tingit. non enim poſſibile eſt ignem frigidum eſſe. neqꝫ niuem nigram Quare omni quidem ſuſce ptibili non eſt neceſſarium alterum eorum ineſſe: ſed ſolis quibus naturaliter vnum ineſt: ⁊ in his de terminate vnum. non alterutrum contingit: ¶ PProlixitatem textus iccirco contraxi: ꝙ ⁊ eaipſa qͣ dicuntur: ſupra iam dicta ſunt: ne longior ordo poſſit aliquod creare faſtidium. quod nos hac textꝰ diuiſio ne ſeiunximus. ⁊ prius quidem propoſuit ante ꝑculos omnes inter ſe contrariorum differentias: quas ipſe quantum potero breuiſſime commemorabo. ait eniꝫ Contrariorum que mediis carent: ſemper alterum in eſſe ei quod illas contrarietates ſuſcipere poteſt: vt egritudo ⁊ ſanitas: quoniam ſemper in animalis cor pore reperitur: ⁊ ea ſine vllo eſt aduerſus ſuum con trarium medio. Iccirco omne corpus animalis ſem per aut egrotat aut ſanum eſt: ⁊ ſemper alterum aut ſanitatis aut egritudinis ineſt ei: quod haſ ſuſcipit cō trarietates. Eorum v̓o ꝯtrariorū que habent aliquā medietatem: non neceſſe eſt ſemper alterum ineſſe ei cui accidunt: vt album atqꝫ nigrum: cum ſint vtra contraria: quoniam habent aliquam medietatem rubrum. veniunt autem ſemper in corpora. non ne ceſſe eſt omne corpus fieri vt album aut nigrum. qm̄ poteſt aliquando contingere: vt illa eorum medietas corpori cuilibet eueniat: atqꝫ hoc ita ē in his que me dio non carent: que ipſa mediata vocamus: exceptis his quibus vna contrarietas eſt inſita per naturam: vt nix alba eſt: ignis calidus. In his enim vnam ſem per neceſſe eſt euenire non aliam: nec vtrumlibet ſed diffinite vnam. id enim non venit in igneꝫ: vt aliquā do ſit callidum: aliquando frigidum: aliquando vero que horum medietas eſt tepidum: ſed ſemper natu rali calore ſuccenditur. nec nix aliquādo ſit nigra: nec rurſus rubea: nec vllis alijs coloribus permutatur: ſꝫ ſolum ſemper alba eſt. Cum hec ita ſint ea que ſecun dum habitum priuationemqꝫ opponūtur: ſi ⁊ ab his contrariis diſtare monſtrata ſint. que mediis carent ⁊ ab his que intra ſe quandam medietatem qualita tis includunt: ⁊ ab his quoqꝫ que cum mediata ſint: tamen diffinite alicui inſunt. perfecte monſtratum eſt ea que ſecundum habitum ⁊ priuationem ſunt cō trariis diſcrepare. quare quid diſtent ariſtotele te neamus auctore. ¶ In priuatione v̓o ⁊ habitu neutrum horum que dicta ſunt: verum eſt: neqꝫ enim ſemper ſuſcepti bili neceſſarium eſt alterum ineſſe eorum. Quod enim nonduꝫ naturam habet ad videndum. neqꝫ cecum neqꝫ viſum habens dicitur. Ideoqꝫ non erunt hec talium contrariorum: quorum nihil eſt medium. ſed neqꝫ quorum eſt medium neceſſa rium enim eſt omni ſuſceptibili alterum iſtorum ineſſe. Quando enim iam natum fuerit ad haben uum viſionem. tunc aut cecum aut habens viſio nem dicitur. ⁊ horum non determinate alterum. ſed alterutrum contingit. non enim neceſſarium ē
vel cecum vel habens viſum eſſe. ſed quod contin git. In contrariis autem quibus medium eſt. nū ꝙͣ neceſſarium fuit omni ſuſceptibili alteruꝫ ineſſe ſed quibuſdam ⁊ his determinate vnum; vnde pa lam eſt ꝙ ſecundum neutrum modum tamꝙͣ con traria oppoſita ſunt hec. que ſecundum priuatio nem ⁊ habitum opponuntur. ¶ Dat primo differentias quibus ea que ſunt ſecundū habitum priuationem ⁊ oppoſita: ab his que ſūt īme diata contrariis diſtent. In his enim contrariis que medium non habent: ſemper neceſſe eſt ipſorum al terum ineē ei quod his ipſiſ ſubiectuꝫ eſt. In habitu v̓o ⁊ priuatione non ita eſt: Non enim ſemper queli bet res aut habitum habet aut priuationem: ſed eſt tempus quando vtrumqꝫ non habeat: vt catuli qui bus nondum per naturam oculi parent. Illos enim nec habere habitum dicimus: qm̄ non vident: nec pri uatos viſu: qm̄ paruuli adhuc viſum per naturam habere non poſſunt. Igitur eorum que ſibi ſecunduꝫ priuationem habitumqꝫ ſunt oppoſita: nō ſemper al terum ſubiecto eſt eorum. Sed eorum que ſunt con traria īmediata.i. medio carentia: ſemper alterum ſu ſceptibili ineſt. Diſtat igitur ea que ſecundum habi tum ⁊ priuationem eſt oppoſitio. his que ſecundum contraria putantur opponi. Sed qm̄ ſunt quedā con traia que inſunt alicui per naturam: vt niui album igni calidum. coruo nigrum: etiā ab his diſcrepat op poſitio priuationis ⁊ habitus. Ea enim que per natu ram inſunt: diffinitiua ſunt: ⁊ nullo modo permutan tur. vt eſt album niui: Non enim nix aut alba aut ni gra eſt: ſed tantum alba: ⁊ coruus non aut albus aut niger: ſed ſolum niger. In priuatione vero ⁊ habi tu vna res non poteſt eſſe diffinita: ſed ſemꝑ aut pri uatio contingit aut habitus. ⁊ hoc eſt quod ait: ⁊ ho rum non diffinite alterum: ſed aut hoc aut illud. Ne qꝫ enim neceſſe eſt aut cecum eſſe aut habenteꝫ viſū diffinite ſubaudiendum eſt. catulus enim qui per na turam nondum videt: aut habitum habiturus eſt.i. viſum: aut eo priuandus eſt: vt ſit cecus: ſed non dif finite vnum ſed hoc aut illud indiffinite contingit. di ſtat igitur hec oppoſitio his contrariis que aliquibuſ per naturam īmutabiliter accidunt. Reſtat igitur vt his contrariis que mediata ſunt. hanc oppoſitionem differre doceamus. In illis enim non ſemper neceſſe erat contraria ineſſe ſubiecto. Iccirco ꝙ eorum me dietates poſſint ſubiectis euenire ſubſtātiis: vt albū vel nigrum quod non eſt alicui per naturam: ſed tan tum ſecundum accidens. Poſſunt enim vtraqꝫ non eſſe in corporibus: qm̄ his vel rubrum vel pallidum q̄ ſunt ſcilicet eorum medietates eueniunt. In priuatio ne vero id ⁊ habitu non eſt. Quando enim poterit ꝑ naturam habere habitum: vtriſqꝫ que ea ſuſcipiunt carere non poſſunt. Catulus enim cum per naturam videre potuerit: aut habitum habere: dicitur ⁊ eſt vi dens: aut priuationem: ſi fuerit cecus. Ita ſemper ab eo tempore quo illi per naturam vtrumlibet habere cōceſſum eſt: alterum retinebit.i. aut priuationem re tinebit aut habitum. Quocirca ſi in his contrarijs q̄ medio nō carent: poteſt fieri vt vtraqꝫ cōtraria ī ſub iecto nō ſint: ī priuatiōe vero ⁊ habitu ab eo tēpore quo per naturam poteſt vtrumqꝫ retinere. fieri non poteſt niſi eorum habeat alterum: diſtant hec que qꝫ mediata ab his que ſecundum vim priuationis at qꝫ habitus opponuntur. Sed ante monſtratum eſt ⁊ his contrariis que per naturam eſſent: ⁊ his que me

Frima editio In predicamenta
dio carerent: hanc oppoſitionem eſſe diſſimilem. Re cte igitur: poſitum eſt priuationis atqꝫ habitus oppo ſitionē ab his que opponūtur vt cōtraria diſcrepare. ¶ Amplius in contrariis quideꝫ exiſtente ſuſcepti bili poſſibile eſt in alterutrum fieri mutationem niſi alterum alicui naturaliter inſit: vt ignis calidū eſſe. namqꝫ poſſibile eſt ꝙ ſanum eſt languere: ⁊ cā didum nigrum fieri. ⁊ ex ſtudioſo prauuꝫ. ⁊ ex pra uo ſtudioſum poſſibile eſt fieri. prauus enim ad meliores cōſuetudines deductus ⁊ ad doctrīas: ⁊ ſi ad modicum aliquid proficiet vt melior ſit. S vero ſemper vel modicum crementuꝫ ſumpſerit.ˡ palam eſt ꝙ aut perfecte mutabitur: aut ſatis mul tum crementum ſumet. Semper enim bene mo bilior ad virtutem fiet. vel quodcunqꝫ crementuꝫ ſumpſerit a principio. Quare etiam veriſimile eſt amplius eum ſumere crementum. ⁊ hoc duꝫ ſem per fit. perfecte in contrarium habituꝫ reſtituetur. niſi forte tempore ſuſpenſum ſit. Uerum in priua tione ⁊ habitu impoſibile eſt mutationem in alte rutrum fieri. ſed ex habitu in priuationem fit mu tatio a priuatione v̓o in habitum impoſſibile eſt. neqꝫ enim quis cecus factus rurſus vidit. neqꝫ cū eſſet caluus rurſus comatus eſt factus. nec cum eēt ſine dentibus. dentes iterum orti ſunt. ¶ Aliam rurſus contrarioruꝫ ⁊ huiꝰ oppoſitionis que ſecundum habitum priuationemqꝫ dicitur diſcrepan tiam ponit. Ea enim que contraria ſunt: poſſunt in al terna variatis vicibus permutari. Quod enim cali dum eſt poteſt effici frigiduꝫ: rurſuſqꝫ quod frigidū eſt: poteſt in caloris verti qualitatem: Hiſ tamē(vt dictum eſt) ſolis exceptis quibus vna quelibet res cō trariorum naturaliter inſita eſt. in his enim ſolis fie ri non poteſt alterna mutatio. In his v̓o que acciden ter ⁊ non per naturam ſubiectis eueniunt: ſit ſemper in contraria permutatio: vt ex ſano egrum: ex egro rurſus ſanum corpus efficitur animalis. Iam v̓o il lud verum eſt. ex bono procliuior ſemper ſemita vide tur ad malum. ⁊ facillima eſſe ex probitate ad mali tiam permutatio. Id Terentiano docetur exemplo A labore procliuem ad libidinem. Sed qͣꝫ qͣꝫ difficilis ſit tranſitus ad virtutes a turpitudine vitiorum. Ari ſtoteles tamen fieri hunc tranſitum confirmat. Hu ius enim philoſophi ſententia eſt: virtutes eſſe non ſcientias: vt. Socrates ait: neqꝫ vt ſtoici naturaliter eas eſſe: ſed diſcibiles ⁊ per quandam boni conſuetu dinem hominuꝫ mentibus inſeri. Atqꝫ ideo ſi quiſ ſit quibuſlibet prioribus vitijs obnoxius: ſi eum melior ſermo ſuſceperit. ⁊ ſapientium conſuetudine confabu lationeqꝫ contra aliquid ex anteactis vitiorum illece bris emendabitur: ⁊ ſeſe aliquantulum exuet: ⁊ pau lulum liberior ad meliora procedet. Ita ut ſi primo ꝙ dem minus malus: poſt v̓o non malus: deinde iam iamqꝫ aliquantulum bonus. Cui ſi huiuſmodi intēſio frequentiſſime fiat: nec paruitate tēporis preueniat̉ aut terminus mortis offecerit: non eſt dubium illum ex peſſimo per probas conſuetudines confabulatiōeſ qꝫ ſapientuꝫ in perfectaꝫ virtutis habitudīeꝫ permu tari. Eſt igitur ex bono in malum: ⁊ ex malo in bonuꝫ rurſus permutatio. atqꝫ hoc quidem ſit in contrariis In habitu v̓o ⁊ priuatione non fit. eſt namqꝫ permū tatio: ſed vna tm̄ nulla ratione ſeſe conuertēs. ait.n.
Ab habitu ad priuationem permutatio: a priuatione v̓o ad habitum impoſibile eſt. Et hoc planius docet exemplis. Quis enim vnqͣꝫ ex ceco factus eſt videns: quis aliquando caluus crinitus efficitur. cui amiſſis etate dentibus rurſus alij procreantur. Quare ſi in contrariis ſit alterna mutatio: in priuatione vero at qꝫ habitu non ſit: diſtat hec oppoſitio ea ſcilicet oppo ſitione que ſit ſecundum contrarias qualitates. ¶ Quecunqꝫ vero tanꝙͣ affirmatio ⁊ negatio oppo ſita ſunt. palam eſt. quod nullo predictoruꝫ modo rum oppoſita ſunt. In ſolis eniꝫ iſtis neceſſariuꝫ ē ſemper aliud quidem eorum verum. aliud autem falſum eſſe neqꝫ enim in contrariis neceſſariuꝫ eſt ſemꝑ alteꝝ veꝝ eſſe. alteꝝ v̓o falſū. neqꝫ ī his q̄ ſūt ad aliꝗd neqꝫ ī habitu ⁊ priuatiōe. vt ſanitas ⁊ la guor contraria ſūt. ⁊ neutrū neqꝫ verū neqꝫ falſuꝫ eſt. Similiter autem ⁊ duplum ⁊ dimidium tanꝙͣ relatius oppoſita ſunt. ⁊ non eſt eorum alteruꝫ nec verum neqꝫ falſum. ſed neqꝫ ea que ſecundum pr uationem ⁊ habituꝫ dicuntur. ſicut viſio ⁊ cecitas. Omnino autem eorum que ſecundum comple xionem nullam dicuntur. nihil neqꝫ verum neqꝫ falſum eſt. porro autem omnia que dicta ſunt. ſine complexione dicuntur. ¶ Expoſitis his differentiis: quibus vel contrariis re latiua: vel priuatio ⁊ habitus relatiuis: vel rurſus pr uatio ⁊ habitus diſcreparent contrariis: nunc ſequit̉ quid his omnibus ſecundum affirmationem negati nemqꝫ oppoſita diſtent: ⁊ dat ſignum proprium affi mationis ⁊ negationis vt eas ſemper queamus agno ſcere: vt ſi qua ſint que hoc ſigno minime teneantur: illa ab affirmationis negationiſqꝫ oppoſitione diffe re dicamus. In affirmatione enim ⁊ negatione fier non poteſt. Si affirmatio vera eſt: quin ſit ſtatimſ ſa negatio: ſi negatio vera: affirmatio mēdacii no carere non poſſit: vt ſi quis dicat ſocrates ambulat ſocrates non ambulat. Si verum eſt ſocrateꝫ ambu lare: falſum eſt non ambulare. ⁊ rurſus ſi falſum eſ non ambulare verum eſt ambulare: Hāc autem ve ri falſiqꝫ diuiſionem nullus vnqͣꝫ in alijs oppoſitiō bus poterit inuenire. Nam in his que ſunt ad aliqui non ſolum non eſt neceſſe oppoſitionem ipſam ſibi ve rum falſumqꝫ diuidere: ſed in his nulla omnino neq veritas neqꝫ falſitas inuenitur Si quis enī dicat ho tm̄ pater: vel rurſus filius: neqꝫ verum aliquid neqꝫ falſum pronunciat. ⁊ in contrariis quoqꝫ idem eſt. nā cum bono maluꝫ ſit cōtrariuꝫ: ſi quis nominet bonū ⁊ ſi quis rurſus ſimpliciter pronunciet malum: null in hac predicatione neqꝫ falſitas neqꝫ veritas eſt. E dem quoqꝫ ſe modo habet etiam in his que ẜꝫ habi tum priuationemqꝫ dicunt̉. Similiter eniꝫ nihil neq verū neqꝫ falſum eſt: ſi quis viſum nominet vel ceci tatem. hoc auteꝫ iccirco euenit: qꝛ omnia quecūqꝫ ſūt in quibus aut falſitas aut veritas inuenit̉: ſcd̓m aliqͣꝫ cōplexionē dicūtur. Ea v̓o que ſimpliciter proferūtur veri atqꝫ falſi prolatione carent: vt ipſe ait: cuꝫ in prī cipio oīa predicamēta numeraret. Dixit ſingula eoꝝ que eſſent dicta in nulla affirmatione dici: quadā v̓o cōplexione inter ſe hoꝝ predicamētoꝝ veritatē falſi tatēqꝫ gigni: de quibus Ariſtoteles edocuit preter cō plexionē aliquā in ſermonibꝰ veritatem falſitatemqꝫ inueniri non poſſe. Siquideꝫ exemplo quoqꝫ hoc ma nifeſtū eſt. Si eniꝫ dixero ſocrates homo ē: aut verū aut falſu

Prima editio in predicamenta
iut falſum eſt. Quod ſi hoc tantum dicam ſocrates: ant rurſus homo: nihil in eo neqꝫ veritatis neqꝫ fal gratis eſt. Quocirca quoniam oīs affirmatio cum cō gleriōe profert̉: poteſt in ea aut veritas aut falſita inueniri.: Ea v̓o que ſunt ad aliquid: ſimpliciter ⁊ ſine ella complexione dicuntur. Similiter autem ⁊ con raria: ⁊ ea que ſunt ſecundum habitum priuationē qe ſibi met oppoſita: vt eſt pater filius: bonum: malū viſua cecitas: que quoniam ſine complexione dicunt̉ obi autem complexio non eſt: illic nec falſitas neqꝫ veritas eſt. In affirmationibus vero ſolis ⁊ negatio nibus quę ſecundum complexionem dicuntur: aut ve ritas aut falſitas reperitur(Secundum affirmatio nem ⁊ negationem oppoſitio a cunctis alijs ſuperio ribus diſtat. Sed maxime videbitur hoc tale contingere in his que ſecundum complexionem contraria di cuntur. Sanum namqꝫ eſſe ſocratem ad languere ſocratem contrarium eſt. ſed neqꝫ in his neceſſa rium eſt alterum ſemper verum: alterum autem ſalſum eſſe. cū.n. ſocrates ſit: erit illud quideꝫ veꝝ illud vero falſum. cum vero non ſit: ambo falſa ſūt neqꝫ enim languere neqꝫ ſanum eſſe verum eſt: cū non ſit ipſe ſocrates omnino. In priuatione vero ⁊ habitu cum non ſit: neutrum verum eſt: cum vero ſit: non ſemper erit alterum verum alterum auteꝫ ſalſum. habere namqꝫ viſum ſocrateꝫ ad id quod eſt ſocratem cecum eſſe oppoſituꝫ eſt ſicut priua tio ⁊ habitus. ⁊ cum ſit: neceſſarium non eſt alterū verum vel falſum eſſe. cum enim nondum natus ē habere. vtraqꝫ falſa ſunt: ⁊ cū nō ſit oīno ſocrates: ⁊ ſic falſa ſūt vtraqꝫ ⁊ viſuꝫ eum habere ⁊ cecum eē. Quoniam videntur quedam contraria ſecunduꝫ cō plexionem dici in quibus aut falſitas reperit̉ aut ve ritas: ſed neqꝫ vt affirmatio ſit neqꝫ vt negatio: de his quoqꝫ dicit quid diſtent his complexionibꝰ: que ſecundum affirmationem negationemqꝫ dicuntur. Nam ſicut egritudo eſt contraria ſanitati: ita quoqꝫ egrotum eſſe ſocratem ei quod eſt ſanum eſſe contra rium eſt. Oratio quoqꝫ que dicit ſocrates ſanus eſt: contraria eſt ei quo pronunciat ſocrates egrotat. in his ergo ⁊ veritas inuenitur ⁊ falſitas Quod igitur hec diſtant ea oppoſitione: que ſecundum vim affir mationis aut negationis opponitur. hoc ſcilicet quod ſubſiſtente re: de qua vtraqꝫ dicuntur: vtrumlibet eo rum verum eſt: ſi tamen ea contraria predicantur: q̄ mediis carent. nam viuente ⁊ ſubſiſtente ſocrate qm̄ egritudo ⁊ ſanitas immediata contraria ſunt: ſi quis de ſocrate dicat ſocrates ſanus eſt: rurſuſqꝫ alius pro nunciet. ſocrates egrotat vnam veram vnam falſam eſſe neceſſe eſt. Socrates enī viuenſ aut egrotat aut ſanus eſt. ⁊ ſi verum eſt eum egrotare: ſanum eſſe fal ſum eſt: ⁊ ſi falſum eſt egrotare: ſanum eſſe verum eſt. ſi v̓o ſocrates ipſe non ſubſiſtat neqꝫ omnino ſit vtrumqꝫ de eo falſum eſt dicere. quoniam egrotat ⁊ ſanus eſt. Qui enim omnino non eſt: neqꝫ omnino po terit egrotus eē nec ſanus. Ergo in contrariis ſubſi ſtente re de qua predicantur: ſemper vna predicatio vera eſt alia falſa: in his ſcilicet contrariis que ſecun aum complexionem dicuntur ⁊ carent medio. Non ſubſiſtente autem re contrarietates vtreqꝫ ſunt falſe Illa vero que ſecundum priuationem habitumqꝫ di
cuntur: ſi cum cōplexione predicentur: ⁊ ſubſiſtat res non neceſſe eſt aliam veram eſſe: aliam falſam: ⁊ cuꝫ res omnino non ſit: vtreqꝫ ſunt falſe. Socrates enim cum ſit iam in ſue matris aluo: ⁊ nondum ſit editus: in lucem quidem editus non eſt: ipſe tamen eſt atqꝫ viuit. Sed tunc neqꝫ videns eſt neqꝫ cecus: ⁊ videns quidem non eſt: quoniam nondum in lucem eſt edi tus. Cecus v̓o idcirco non dicitur quoniam adhuc vi dere non poterat. Ergo cum ſit atqꝫ ſubſiſtat res de qua habitus ⁊ priuatio predicantur: poteſt fieri ut de ea falſa vtraqꝫ predicentur ſi vero res de qua dicit̉ non ſit omnino: vtraſqꝫ falſas eſſe neceſſe eſt: vt cum ſocrates omnino non eſt: falſum eſt eum dicere vel videntem eſſe vel cecum. In enim videt atqꝫ cecus ē qui viuit atqꝫ ſubſiſtit. Cum vero de quo dicitur non ſit omnio: vtraqꝫ de eo falſo dicūtur. In catulis quo qꝫ idem eſt. nam cum iam ſunt editi: ſubſiſtunt qui dem: ſed neqꝫ ceci ſunt neqꝫ videntes: quia nondum per naturam viſum habere potuerunt. Sin v̓o omni no non ſint: rurſus falſum eſt de his vtrumqꝫ predi cari. In affirmatione vero ⁊ negatione non ita eſt: vt ipſe pronunciat. ¶ In affirmatione vero ⁊ negatione ſemper ſiue ſit ſiue non ſit: aliud quidem verum erit aliud ve ro falſum languere namqꝫ ſocratem ⁊ non langue re ſocratem cum ipſe ſit. palam eſt quia alterum eo rum verum: alterum vero falſum eſt. ⁊ cum non ſit ſimiliter. languere enim cum non ſit: falſum eſt. non languere autem verum. Quare in his ſo lis proprium erit ſemper alterum eorum verum. alteruꝫ falſum eſſe. quecunqꝫ tanꝙͣ ⁊ affirmatio ⁊ negatio oppoſita ſunt. ¶ In affirmatiōe inquit ⁊ negatione ſiue res ſubiecta ſubſiſtat: ſiue non ſit omnino: ſemper in vna veritas in alia falſitas inuenitur. Non eſt enim idem dicere egrotare aliquem quod non eſſe ſanum. Naꝫ ſi egro tat niſi ſubſiſtat non poteſt egrotare. Non eſſe auteꝫ ſanum non ita eſt. nam etiam ſi non ſit omnino aliꝗs poteſt de eo qui non eſt hec negatio predicari Quod enim omnino non eſt: ſanum eſſe non poteſt: quod ſa num eſſe non poteſt: non eſt vtiqꝫ ſanum. Eodeꝫ quo qꝫ modo eſt ⁊ de cecitate: ⁊ de viſu. neqꝫ enim idem eſt dicere cecum eſſe aliquem quod non videre. qui enim cecus eſt: ſubſiſtit viuitqꝫ: vt ſit cecus. non vide re vero etiam de omnino non ſubſiſtente dici poteſt. Quod enim non ſubſiſtit omnino videre non poteſt: ⁊ quod videre non poteſt: non videt. Quocirca in af firmatione ⁊ negatiōe ſiue ſit de quo dicitur. ſiue nō ſit vna ſemper vera eſt: altera falſa. Nam cum ſit ſo crates ⁊ viuat: ſi de eo verum eſt dicere quoniam vi det: falſum eſt dicere quoniā non videt: ⁊ ſi de eo ve rū ē dicere qm̄ ſanus eſt: falſū eſt dicere quoniā non eſt ſanus. Si negationes vere ſūt: falſe ſunt affirma tiones. Si vero res ſubiecta nō ſubſiſtat omnino: de eo quidem affirmatio falſa eſt: negatio ſemper vera Noſtro enim tempore cum ſocrates non eſt neqꝫ ſub ſiſtit: ſi quis dicat ſocrates videt: ⁊ alius dicat ſo crates non videt: falſum quideꝫ eſt de eo dicere: quo niam videt. verum vero quoniam non videt. Qui.n. omnino non eſt: videre non poteſt. qui videre non po teſt: non videt. Ita firmum immutabileqꝫ ſemper manet in affirmationibus ⁊ negationibus alteram ſemper veram: alteram falſam in predicatione conſti

Prima editio In predicamenta
tui. Quocirca quoniam in contrariis ⁊ in his que ſe cundum priuationeꝫ habitumqꝫ ſunt: ſi cum comple xione vtrāqꝫ dicantur de re non ſubſiſtente: falſa ſūt vtraqꝫ que predicantur. Cum hoc idem in affirmatio nibus ⁊ negationibus nō ſit. omnes cetere oppoſitio nes ab affirmatione ⁊ negatione diſſentiunt: Mon ſtrate ſunt igitur oppoſitiones quatuor ⁊ ſex differē tie: vna quidem contrarioruꝫ: ⁊ eius que eſt ad aliꝗd Secunda contrariorum ⁊ eorum que ſunt ſecundum habitum ⁊ priuationem. Tertia contrariorum ⁊ eiꝰ oppoſitionis que eſt ſecundum affirmationem ⁊ ne gationem. Quarta vero relatiuorum ⁊ eius que eſt ſecundum habitum ⁊ priuationem. Quinta relatiuo rum ⁊ eius que eſt affirmationis ⁊ negationis. Sex ta priuationis ⁊ habitus ad negationem ⁊ affirma tionem: Sed poſt has oppoſitionum differētias que dam de contrariis ad multas proficientia queſtiones ab Ariſtotele traduntur ¶ Contrarium autem eſt bono quidem ex neceſſi tate malum. hoc autem palam eſt per ſingulorum inductionem: vt ſanitati languor: ⁊ iuſtitie iniuſti tia: ⁊ fortitudini timiditas. ſimiliter autē ⁊ in alijſ. malo autē aliquando bonuꝫ quideꝫ eſt contrarium aliquando auteꝫ maluꝫ. egeſtati eniꝫ cuꝫ ſit maluꝫ ſuperabundantia contraria eſt: cū etiaꝫ ipſa ſit ma luꝫ. Similiter auteꝫ ⁊ mediocritas contraria vtri qꝫ cuꝫ ſit bonuꝫ eſt: ſed in paucis hoc tale quilibet inſpiciet: in pluribus vero ſemper malo bonum contrarium eſt. ¶ Hoc loco monſtratur: quod omne bonum ſemper malo contrarium eſt. Non autem omni malo ſemper bonum. nam quodcunqꝫ fuerit bonum: ſolum illi ma lum contrarium: malo autem ⁊ bonum poteſt eſſe cō trarium ⁊ malum. Sanitati enim que bona eſt: egri tudo que eſt mala contraria eſt. Rurſus felicitati que eſt bona: infelicitas que ipſa quoqꝫ eſt mala: contra ria eſt: Eſt autem inuenire malum quod duas habet contrarietates. boni ſcilicet ⁊ alterius mali. Nam cuꝫ ea ſunt contraria que a ſe plurimum diſtent: cum ſit timiditas habitus animi peſſimus: duas habet con trarietates: temeritatem ſcilicet ⁊ fortitudinem. naꝫ qui omnia timet ⁊ eſt timidus: ⁊ qui nihil timet om nino in quo eſt temeritas: lōge a ſēſe diſtant ⁊ diſcre pant: quocirca ſibi contraria ſunt: cuꝫ vtraqꝫ ſint ma la. Rurſus quoniam bonum malo contrarium ⁊ for titudo bona eſt: timiditas mala erit: ⁊ erit fortitudi ni contraria oppoſitaqꝫ timiditas. Due igitur contra rietates opponuntur timiditati: temeritas ⁊ fortitu do. ſed temeritas contraria eſt ſecundum longiſſimā diſtantiam quantitatemqꝫ diſcrepantis habitus atqꝫ contrarii. Timiditas vero fortitudini videtur oppo ſita ſecundum qualitatem bonitatis atqꝫ malitie. qua re ſufficienter ē demonſtratum bona ſemper malis eſſe contraria: mala vero etiam malis. Inductio eſt autem ſingulorum exemploruꝫ collectio: ⁊ ad vniuer ſalem per eam cognitionem collectionēqꝫ reductio: vt ſi quis dicat qui muſicam nouit muſicus eſt: ⁊ ab ea denominatur: ⁊ medicus qui medicīaꝫ: rurſus qui grammaticam grammaticus: ⁊ ex his ſingulis re bus colligat vniuerſaliter: ⁊ quicunqꝫ aliquam ar tem nouit: eiuſdeꝫ denominatione ſignatur: vt a grā matica grammaticus: a medicina medicus: ⁊ cetera huiuſmodi. Quocirca hoc quod ſupra diximus de cō
trariis. Ariſtoleles exemplorum planiſſima inductio ne firmauit. Illud quoqꝫ addidit mala poſſe malis eē contraria: in pauciſſimis inueniri. ſemper autem ma la bonis eſſe contraria. nam ⁊ in his ipſis in quibus mala malis contraria ſunt: ineſt tamen vt etiam ſi mul bonis contraria eē videantur: vt timiditas: quo niam temeritati contraria eſt: ſimul etiam fortitu dini contraria eſt. Sed non neceſſe eſt vt quodcunqꝫ malum bono eſt contrarium mox etiam mali eſſe cō trarium: vt egritudo ſanitati quidem quod eſt bonū contraria eſt: alij vero malo contraria non eſt. Recte igitur dictum eſt malum malo contrarium in paucio ribus inueniri. ¶ Amplius cōtrariuꝫ non neceſſariuꝫ eſt ſi alteruꝫ ſit ⁊ reliquuꝫ eſſe. Sanis namqꝫ omnibus ſanitas quidem erit: languor vero non erit. ſimiliter autē cuꝫ omnes albi ſint. albedo quidem erit. nigredo vero non erit. Amplius ſi ſocratem eſſe ſanuꝫ. ad id quod eſt ſocrateꝫ languere contrarium eſt cum non ſit poſſibile vtrumqꝫ eidem ineſſe ſimul. non erit poſſibile. cum alterum centrarium ſit. ⁊ reli quum eſſe. cum enim ſit ſocratem ſanum eſſe. non erit languere ſocratem. ¶ Dictum eſt in relatione quedam relatiua ſimul eſſe naturaliter: vt cum ſit filius pater eſt: cuꝫ vero ſit pa ter: ſine filio eſſe non poſſe: Quocirca ſimul ſemper ſunt pater ⁊ filius. hoc vero in contrariis non eſt. Ait enim. non neceſſe eſt ſimul ſemper eſſe contraria. Si enim nullus egrotet ⁊ ſint omnes ſani: cuꝫ ſit ſanita non erit egritudo: ⁊ vna contrarietate manente alia omnino non erit: vt ſi quis hoc idem dicat de cignis etenim omnes cigni ſunt albi: in cignis nigredo not erit. Atqꝫ hoc idem ad vniuerſalia referendum eſt Nam ſi omnia que ſunt: alba ſunt: oīno nigredo not erit. Tractum hoc videtur eſſe ſingillatim a partib Nam quod duo contraria in eodem vno eodemqꝫ tē pore eſſe non poſſunt: vt ſocrates cum ſanus eſt egre tus non eſt: ⁊ cum ſanus eſt manente ſanitate non poterit egritudo. Et non erit neceſſarium vno cōti rio poſito mox ſubſequi alterum. Nam ſi neceſſe eē vno contrario conſtituto mox aliud ſequi: poſſet id ſocrates vno eodemqꝫ tempore ⁊ ſanus eſſe ⁊ ege quod fieri non poteſt. Non igitur neceſſe eſt cum ſ vna ꝯtrarietas: mox aliā ſequi. Quocirca fieri poteſ vt cum vnum contrarium ſit: aliud non ſit. Idqꝫ ī ſit gularibus etiā neceſſe ē: vt in eo quod eſt ſocratē eē ſanum: non eſt ſocratē egrotare: qd̓ ſocratis ſanitat eſt contrariū. Socrates enim quanqͣꝫ contrariorum ſuſceptibilis ſit quoniam ſubſtantia eſt: tamē vno eo dēqꝫ tempore contraria vtraqꝫ non ſuſcipit. ¶ Palā v̓o ē ꝙ ⁊ circa idē aūt ſpē aut genere natu ra habēt fieri cōtraria. lāguor namqꝫ ⁊ ſanitas ī cor pore animalis natura habent fieri. albedo autē ⁊ ni gredo ſimpliciter in corpore iuſtitia vero in anima hominis ⁊ iniuſtitia. ¶ Docet circa que ſemper poſſint eſſe contraria. Ait enim circa eas res que aut genere eadem ſint aut ſpe vt eſt corpus quidem animalis vnum ſecundum genꝰ omnium enim animalium vnū genus eſt. ⁊ circa hoc egritudo vel ſanitas inuenit̉. Similiter ⁊ circa corp oē indiſcrete vel animalis vel inanimati albedo ⁊ ni gredo eſt: qd̓ ſcilicet omne corpus ⁊ ipſum ſecundum genus eſt vnum. nāqꝫ his genus eſt ſubſtātia. Iuſti

Prima editio in predicamenta
cia quoqꝫ ⁊ iniuſtitia in anima eſt. Omnis autem ani ma que iuſtitiā iniuſtitiamqꝫ ſuſcipit: rationalis eſt. ideſt hominis: ſed omnes homines idem ſunt ſecun aum ſpeciem. Omnes igitur anime eedem ſecunduꝫ ſpeciem ſunt. iuſtitia ergo ⁊ iniuſtitia circa eaſdem rea ſecūduꝫ ſpeciem reperiuntur. Quocirca recte iā concluſum eſt omnia contraria circa eaſdem res vel ſecundum genus vel ſecundum ſpeciem inueniri. Neceſſarium eſt autem omnia contraria vel in eodem genere eſſe: vel in contrariis generibus eē: vel ipſa genera eſſe: album enim ⁊ nigrum in eodē genere ſunt. color enim genus eorum eſt. iuſtitia xero ⁊ iniuſtitia in contrariis generibus. huius enī rirtus. huius autem nequitia genus eſt. bonum vero ⁊ malum non ſunt in genere. ſed ipſa ſunt ge nera aliquorum exiſtentia. Conſtrat id quod reliquum eſt. id eſt vbi poſſunt ſē per contraria veſtigari. omnia enim que ſunt cōtra ria: aut ſub eodem genere ſunt: aut ſub contrariis ge neribus: aut ipſa ſunt genera. Sub eodē genere ſunt contraria: vt album ⁊ nigrum ſub vno ſunt genere: ideſt colore. color enim albedinis ⁊ nigredinis eſt ge nus. Hec igitur ſub vno ſunt genere. Alia vero con traria in contrariis generibus inueniuntur: vt iuſti tia ⁊ iniuſtitia. Iuſtitie enim genus eſt bonum. iniu ſtitie vero malum: malum vero bono contrarium eſt iuſtitia ergo ⁊ iniuſtitia ſub contrariis generibus ſūt Rurſus alia ipſa ſunt genera: vt bonum ⁊ malum: vtraqꝫ ſunt genera ſub ſe malorum bonorumqꝫ poſt torum. ⁊ non hoc nunc dicitur: quod bonitas ⁊ mali tia nulli alij generi ſubduntur. ponuntur enim ſub qualitate Sed particularium bonorum ⁊ malorum non eſſe alia genera: niſi ipſum bonum ⁊ malum ge neraliter. Recte igitur bonum ⁊ malum alioruꝫ par ticularium bonorum malorūqꝫ genera ſunt numera ta. Quare rectiſſime dictum eſt: omnia cōtraria aut ſub eodem eſſe genere: vt album ⁊ nigrum ſub colo re: aut in contrariis generibus: vt iuſtitia atqꝫ iniu ſtitia ſub bono ⁊ malo. aut ipſa eſſe genera: vt eſt ip ſum bonum ⁊ malum: que genera iuſtitie atqꝫ iniuſti tie numerata ſūt. Rius autem alterum altero dicitur qua drupliciter. primo quidem ⁊ maxime Ul proprie ſecundum tempus ſecundum A quod ſcilicet antiquius alterum altero ⁊ ſenius dicitur. in eo enim quod tempus amplius eſt. ⁊ antiquius ⁊ ſenius dicitur. ¶ Poſtqͣꝫ de oppoſitis diſputationem quantum ad p̄ ſens tempus attinebat explicauit: nunc que priora di ci poſſint que poſteriora diſſerit. Et ait: primo quideꝫ ⁊ proprie ⁊ quod in vſu eſt prius dicimꝰ. hoc eſt: quā do aliquam rem alia res tempore precedit: ⁊ ſuperat et dum proprie loquimur ſecundum temporis preceſ ſionem: aliud antiquius dicimus aliud ſenius. Anti quius quidem in his que inanimata ſunt: vt porphy rio placet. ſenius vero in his quę anima non carent: vt ſi quis dicat antiquius fuiſſe bellum thebanorum atqꝫ grecorum troie excidio: iccirco ꝙ tempore prece dat. filii namqꝫ ducuꝫ qui thebano periere prelio: tro le preliis interfuerunt. vt diomedes tydei filius: ⁊ ſte nelius filius capanei: Atqꝫ hoc quidem ita: quoniam eſt ⁊ in rebus inanimatis. Antiquius dicitur: vt cum dicimus antiquiorem eſſe dominationem regum in
ciuitate romana qͣꝫ conſulum magiſtratum. In re bus v̓o animatis: ſenius vocamus. Seniorem namqꝫ dicimus pythagoram ſocrate ſocratem ariſtotele: ic circo quod ſe temporibus antecedant. Ergo prius al terum altero dicitur proprie ſecundum tempus. pri oris autem quattuor fuere diſtantie. vt ipſe Ariſtote les dicit: cum ait. Prius alterum altero dicitur qua drupliciter. Eaſqꝫ ſingillatim breuiter enumerat: ad quas ipſe addidit: quintam que priſcis philoſophis eſſet incognita. Et quoniaꝫ de primo prioris modo di ctum eſt: de ſecundo dicamus. ¶ Secundo autem quod non conuertitur ſecun dum ſubſiſtendi conſequentiam. vt vnum duobꝰ prius eſt. duobus eniꝫ exiſtentibus mox cōſequēſ eſt vnum eſſe. vno exiſtente non eſt neceſſarium duo eſſe. Iccirco non cōuertitur ab vno conſequē tia ut ſit reliquum. prius autem videtur illud eſſe a quo non conuertitur in eo qd̓ eſt eſſe conſequētia ¶ Secunda inquit ſignificatio prioris eſt: que non tem pore intelligitur: ſed natura. ⁊ hoc ait a quo non con uertitur ſubſiſtendi conſequentia. Nam ſi due res ita ſint oppoſite: vt ſi vna ſit neceſſe ſit eſſe aliā: ⁊ ſi alia ſit non neceſſe eſſe aliam: illa prior eſt qua poſita vt ſit: non eſt aliam neceſſe eſſe: ⁊ hoc quidem vniuerſa liter dictum eſt. Planius vero his fiet exemplis. Bi narius enim numerus ⁊ vnitas eam retinet naturā vt ſi quis duo eſſe proponat: vnuꝫ quoqꝫ eſſe mōſtra uerit. vnum enim in ipſis duobuſ concluditur. nec pre ter duas vnitates poterit eſſe binarius. Quocirca ſi quis binarium numerum eſſe poſuerit. vnum quoqꝫ eſſe conſequitur: iccirco quod binariꝰ vt ſit: indiget vnitate. At vero ſi quis ponat eſſe vnitatem: nonduꝫ neceſſe eſt eſſe binarium. Ergo ab vnitate ſubſiſten di conſequentia non conuertitur. Poſita enim vnita te neceſſe non fuit binarii numeri ſubſequi quantita tem: iccirco quod binario non indiget vnitas: ſicut indigens erat vnitate binarius. Quare prior eſt vni tas binario. quod ſi ita eſt: ⁊ quicquid ita fuerit vt ab eo ſubſiſtendi conſequentia non conuertatur. Prius ariſtotele auctore probabitur: vt in eo quod eſt ho mo ⁊ animal. Cum dico hominem mox dixi animal cum animal dixero. nihil adhuc de homine dictum eſt. Omnis enim homo animal eſt. non omne ani mal homo. ¶ Tertio vero ſecundum ordinem quendam priꝰ dicitur. quemadmodum ⁊ in diſciplinis ⁊ in ora tionibus. nam ⁊ in demonſtratiuis diſciplinis eſt prius ⁊ poſterius per ordinem. elementa enim in geometria priora ſunt his que deſcribuntur per ordinem. Principia enim priora ſunt theorema tibus ordine. Et in grammatica elementa priora ſunt ſyllabis. ⁊ in orationibus ſimiliter proemiuꝫ prius eſt narratione per ordinem. ¶ Ponit tertiam prioris ſignificationem: vt in geo metria: priora ſunt inquit elementa deſcriptionibus Elementa vero ait quos terminos appellamus. ideſt vbi quid punctum ſit: quid linea: quid figura predi centur. His enim cognitis ⁊ fideliter animo appre henſis: poſtea omnes geometrie diſcriptiones fiunt: que problemata ⁊ theoremata nuncupantur. Ergo quoniaꝫ prius diſcuntur elementa. poſt ad deſcriptio nes eſt tranſitus priora ſunt elementa. deſcriptionibꝰ

Prima editio In predicamenta
ordine ſcilicet: quoniam vt deſcriptio poſſit intelli gi: prius elementa traduntur: ⁊ in grammatica quo qꝫ prius ſingule traduntur littere quam que ex his ſyllabe cōiunguntur. quocirca ipſe quoqꝫ ordine prio res ſunt ſyllabis: Rhetores vero non ſepe a narra tione: ſed ab exordio agere cauſas incipiunt ideo qd̓ exordia narrationibus priora ſunt ordine. quare ter tius modus prioris iſte eſt: qui ſecundum nexum cu iuſdam ordinis in qualibet arte eſt conſtitutus. ¶ Amplius ſupra ea que dicta ſunt: quod melius eſt ⁊ honorabiliꝰ prius naturaliter eſſe videtur. cō ſueuerunt enim ⁊ plurimi honorabiliores ⁊ magis a ſe dilectos priores dicere apud ſe. Eſt quidem ⁊ pene alieniſſimus hic modus. modi itaqꝫ qui di cti ſunt de priore iſti ſunt. ¶ Dicit prius videri: quod neqꝫ ſecundum tempus ali quotiens: neqꝫ ſecundum ſubſiſtendi conſequentiam: nec ſecundum ordinem ſit: ſed quodcunqꝫ precioſius fuerit: prius eſſe videatur: vt ſol luna prior eſt: ⁊ ani ma corpore: ⁊ animꝰ aīa. Hoc v̓o tali argumento pro bat: quod hi qui aliquos venerantur: ⁊ honorabilio res exiſtimant: dicant eos ſe eſſe priores: ⁊ hi qui in rebus publicis plurimum poſſunt: priores dicuntur ab his qui eos maxime venerantur. Sed ut ipſe ait: alieniſſimus modus eſt a ſignificatione prioris hic qͣr tus qui nunc eſt dictus modus. etenim de his melius dici poteſt: vt dicantur venerabiles ⁊ honorabiles: vt vero priores dicantur. abuſio potius quam vlla pro prietas eſt. Quintus modus quem ipſe addidit huiuſ modi eſt. ¶ Uidetur auteꝫ preter eos qui dicti ſunt altera eſ ſe prioris moduſ eoꝝ eniꝫ que conuertuntur ſecun dum eſſentie conſequentiam quod alterum alteriꝰ quolibet modo cauſa eſt digne prius natura dicit̉: quia vero ſunt quedam huiuſmodi palam eſt. eſſe namqꝫ hominem conuertitur ſecundum eſſentie conſequentiam ad veram orationem de ſe. nam ſi eſt homo: vera eſt oratio qua dicitur quia homo eſt ⁊ ſi vera eſt oratio qua dicitur quia homo eſt conſequitur eſſe hominem. Eſt autem quidem vera oratio nequaꝙͣ cauſa vt ſit res: verum tamen videt̉ quodammodo res cauſa. vt ſit oratio vera. dum enim res eſt vel non eſt vera oratio aut falſa dicatur. neceſſe eſt. Ideoqꝫ ſecundum quinqꝫ mo dos prius alterum altero dicitur. ¶ Nouimus quaſdam res in predicatione poſſe cōuer ti. Quod ſi vna earum que conuertuntur: alteri cau ſa eſt: ⁊ veluti naturalem ſubſiſtentiam ſubminiſtrat illa naturaliter prius eſſe perhibetur. Ipſe autem ap tiſſimo quod propoſuit firmauit exemplo. Nam ſi eſt aliqua res: verum eſt de ea dicere quoniam eſt. Rur ſus ſi de ea verum eſt dicere quoniam eſt: illam ip ſam rem eſſe neceſſe eſt: vt quoniam eſt: homo verū eſt dicere quoniam eſt homo. Quod ſi verum eſt di cere quoniam eſt homo: nulla eſt dubitatio quin ho mo ſit. Ergo quoniam due hee ſibimet conuertuntur reſpiciamus nunc que ſit harum cauſa alteri: vt ſubſi ſtere valeat: atqꝫ vt eſſe poſſit. Uideo autem rem di cto vero ſubſiſtentie dare principium. nam quia ho mo eſt: iccirco verum eſt dicere quoniam eſt: ſed non iccirco homo eſt: quoniam de eo vere dici poteſt quo niam eſt. Res enim vt veritas adſit dicto principium
eſt: ſed non vt res ſubſiſtat: vero efficitur dicto. quo circo prius eſt eſſe hominem: poſterius verum de eo eſſe dictum. Iccirco quoniam quanuis conuertantur tamen vna harum rerum alteri ſubſiſtendi cauſa eſt Ait enim id eſſe prius inter ea que conuertuntur ſe cundum eſſentie conſequentiam: quod alterius quo modolibet cauſa eſt. Ut in hoc ipſo ſermone de ho mine. conuertuntur vtraqꝫ quidem. ſed homo vt ſit ſermo verus cauſa eſt atqꝫ principium. Quod Ariſto teles ita ait. Eſt autem verus ſermo nullo modo cauſa ſubſiſtendi rem. Res autem videtur quodam modo cauſa eſſe vt ſermo verus ſit. Neqꝫ eniꝫ iccirco res eſt: quoniam ſermo eſt: ſed iccirco verus eſt ſer mo: quoniam res ipſa ſubſiſtit. Quocirca quinqꝫ prioris modi ſunt: quorum ſuperiuſ quattuor dixit cundum tempus ſcilicet: ſecundum id quod non con uertitur ad ſubſiſtendi conſequentiam: ſecundum o dinem: ſecundum reuerentiam ⁊ ſecundum conuer ſionem: cum altera res alij ſubſiſtendi cauſa eſt. Sed quoniam de priori dictuꝫ eſt. Nunc de his que ſimul ſunt incipit. ¶ De his que ſimul ſunt. Imul autem dicuntur ſimpliciter ⁊ pro prie quidem quorum generatio eſt in eo Udem tempore. neutrum enim neqꝫ priꝰ Ꝙ neqꝫ poſterius eſt eorum. Simul itaqꝫ hec dicuntur ſecundum tempus. ⁊ ſunt. ¶ Cum de prioribus diſputaret illa proprie priora eſſe contenderat: que ſecundum vim precedentis tempo ris dicerentur. Quare cum de his que ſimul ſunt diſ putat: idem reuocat ⁊ recte. Nam ſi maximum mo dum prioris ſolum efficiet tempus: cur non quoqꝫ ſi mul editam naturam tempus efficiet. Ait ergo ⁊ ſim pliciter ⁊ proprie dici ſimul eſſe ea que vnius tempo ris ortu prolata ſint. vt ſi illa ſint antiquiora atqꝫ pri ora quecunqꝫ non equali ſed precedenti tempore pre feruntur: q̄ ſe temporibus non precedunt: rectiſſime ſimul eſſe ponuntur. Cum enim vno tempore edita atqꝫ prolata ſint: illa ſecundum tempus ſimul eſſe d cuntur: ideſt ſimul naturale principium ſubſtantiam qꝫ ſortita ſunt. atqꝫ hic quidem ſecundum tempus ſ mul eſſe dicuntur. Secundum naturam vero ſimul eſſe perhibentur. quecunqꝫ inuicem ad ſe conuertun tur: cum altera res alterius ſubſiſtendi neqꝫ cauſa ſit neqꝫ principium: vt ſunt huiuſmodi duplum ⁊ me dium. nam cum ſit duplum mediuꝫ eſt: cum rurſus ſit medium duplum eſt Seruus quoqꝫ ⁊ dominus eo dem modo ſunt: filius quoqꝫ ⁊ pater. Hec enimʰ que cunqꝫ illata quidem inferunt alia: ſublata vero aufe runt ſimul: ſibimet ſemper inuicem conuertuntur. nam ſi dicam patrem: filium quoqꝫ intelligi neceſſe eſt: ſi dixero filium: pater mox ſub intelligentiam ca dit. Quod ſi alterum ſuſtulero: vtraqꝫ perimo. naꝫ f tollam filium: pater non eſt: ſi patrem abſtulero: filiū quoqꝫ perire neceſſe eſt: Atqꝫ hec̄ ita ſibimet conuer tuntur: vt tamen altera res alteri cauſa penitus not ſit. nam quoniam pater filio in predicatione conuerti tur manifeſtū eſt: ſed neqꝫ pater filio cauſa eſt vt ſit nec filius patri: hoc autē huiuſmodi eſt. Si eneas ha buit aſcaniū filium: non dicimus: quoniam non fuit eneas cauſa vt eſſet aſcanius: ſed non fuit pater cau ſa vt eſſet filius. Nā cū dico aſcanius: quedā propria ſubſtantia eſt. cū dico filius eſſe nō poteſt: niſi ad ali

Prima editio in predicamenta
nid referat̉: ⁊ cū eam nomino: ſubſtantiam dixi: ſi atrem abpello: nulla rōne cōſtat: niſi ad filiū refera uar Igit̉ cauſa fuit eneas vt eſſet aſcaniꝰ: ſed non eſt inſa pater vt eſſet filius. Pater namqꝫ tunc ſit cum cliꝰ fuerit. nā ſi hec tempore ipſo priora non ſunt. cā nute cuiuſlibet rei prior eſt qͣꝫ illa cuiꝰ cā eſt: oriatur nulla dubitatio ē: quin pater atqꝫ filius: que vtreqꝫ p̄ qicatiōes equales ſunt tempore: neutra neutri cauſa et cū tamen ſubſtantie ipſe vt ſint: cā non ſit predica tionis. ⁊ nullo modo ſimile debet videri ei quod pau hante dictum eſt de homine. eſſe verū de eo ſermo nem ſcilicet quoniam eſt. Illic enim cū res eſſet: tunc poterat eſſe verus de ea ſermo. Prius enī eſt vt ſit aliquid: poſt vero vt de eo verū aliquid eſſe dicatur. Nūc v̓o nō ita eſt vt prius aliquis ſit pater: poſt vero filius. Mox enim vt pater eſt: filiū eſſe neceſſe ē: mox vt ē filiꝰ: patriſ ſine dubio p̄dicatio cōſequitur. quē ad modū iſte modus ſit. qui ſcilicet ſimul ſecūdū naturā eſt Ariſtoteles ita pronuntiat. ¶ Naturaliter autem ſimul ſunt: quecūqꝫ cōuertū tur quidem ſecundum quod eſt eſſe conſequentiā. Sed nequaꝙͣ cauſa eſt alterum alteri vt ſit: vt ī du plo ⁊ dimidio conuertuntur etenī hec. nam cuꝫ ſit duplū eſt dimidiū: ⁊ cum ſit dimidiū eſt duplum ſed neutrum alteri cauſa eſt vt ſit. In his que ita priora eſſe dicebantur: vt conuerterē tur. quāuis ẜm eēntiā eoꝝ conſequētia eēt: tn̄ qꝛ ī his alia res alij cauſa atqꝫ prīcipiū eſt: hoc erat quod vna prior eſſe videretur ea quidem cuius cauſa erat Qd̓ diſtat ab his que conuertuntur: ⁊ ſe inuicem auferūt que cū neutra neutri cauſa ſit: ⁊ tamen conuertuntur digne ſimul naturaliter eſſe perhibentur. ¶ Dicuntur auteꝫ ſimul naturaliter ⁊ que ex eodē genere e diuerſo diuiduntur a ſe inuicem. E di uerſo autem diuiduntur: que ẜm eandē diuiſioneꝫ ſunt: vt greſſibile: volatile. ⁊ aquātile. hec eniꝫ ē di uerſo diuiduntur que ſunt ex eodē genere ẜm diui ſionem. animal namqꝫ diuiditur in hec in volati le ⁊ greſſibile ⁊ in aquatile. ⁊ nihil horum prius rel poſterius eſt. ſed ſimul per naturam hec eſſe vi dentur. ¶ Tertium modum eorum que ſimul ſunt hunc addi dit: illa quoqꝫ ſimul eſſe: que equali diuiſione ſub ge nere ponantur: vt ſi ponat quis animal genus homi nis ⁊ equi: hominem vero ⁊ equū a genere.i. ab ani mali diuidat: homo ⁊ equus quoniam ſub eodem ge nere ſunt ſimul eſſe natura dicuntur: ⁊ conueniens re gula eſt in omnibus quibuſcūqꝫ generibus: cum eniꝫ ſpecierum diuiſiones fiunt. illic ſpecies natura ſimul ſut. ⁊ ſi ſub his ip̄is ſpēbus quedam alia ponantur: etiam ipſa ſimul natura eſſe dicuntur. Diuidatur enim genus ideſt animal in volatile atqꝫ greſſibile: ⁊ quoniam ſunt ſub eodem genere: ſimul natura ſunt. Et ſi quid horum in ſubiectas partes ſpecieſqꝫ ſoluat̉ vt volatile quidem in his auibus quę ſeminibus ve ſcuntur: ⁊ in his que carnibus: ⁊ in his que herbis. He tres ſpecies rurſus: que ſub volatili ſunt: ſimul eē naturaliter appellantur: quod Ariſtoteles ita dicit. ¶ Diuiditur autem ⁊ ſingulum horum in ſpeciem furſus vt greſſibile animal ⁊ volatile ⁊ aquātile: e runt ergo ⁊ illa ſimul naturaliter quecunqꝫ ex eodem genere ſecundum eandem diuiſionem ſunt. genera vero ſemper ſpeciebus priora ſunt. neqꝫ.n. conuertuntur ſecundum quod eſt eſſe conſequen tiam. vt cum ſit aliquid aquatile quidem eſt ani mal. cum vero ſit animal non eſt neceſſe vt ſit aqua tile. Simul ergo per naturam dicuntur. quecun qꝫ conuertuntur quidem ſecundum quod eſt eſſe conſequentiam. ſed nequaꝙͣ quidem cauſa eſt alte rum alteri vt ſit. ⁊ ea que ex eodem genere ē diuer ſo diuiduntur ab inuicem. ⁊ ſimpliciter ſimul ſunt quorum generatio in eodem tempore eſt. ¶ Atqꝫ iccirco fieri non poteſt vt genus habeat vnam ſpeciem. Nam ſi quecunqꝫ ſub genere ſunt: ſimul ſūt. Simul autem niſi plura eſſe non poſſunt: genus igit̉ ſub ſe vnam ſpeciem habere non poteſt. Si eniꝫ vna fuerit: fieri non poteſt vt ſimul eē dicatur: quia illud eſt: quod ſub eodem genere res quedam ſolent que ſi mul ſint naturaliter: inueniri. Sed hec de ſpeciebus. Genera autem ſemper priora ſunt. non enim conuer tuntur ſecundum ſubſiſtentie conſequentiam. Prio ris vnus modus eſt ſecundum queꝫ illa priora eſſe di cerentur: quecunqꝫ ad ſubſiſtendum nullo modo con uerterentur. quod hoc idem in generibus cadit. Ge nera enim non conuertuntur ad ſubſiſtentie conſeqͣn tiam hoc modo. Sit enim animal genus: homo vero ſpecies. Cum vero dico hominem eſſe: animal quoqꝫ eſſe conſequitur. Si animal dixero: ad hominem ſub ſiſtentie conſequentia non conuertitur. Poteſt enim eſſe animal: non tamen homo. Quocirca ab ani mali ad hominem non conuertitur ſubſiſtentie conſe quentia. Quod ſi poſito homine anima conſtat: ani mali vero nominato non eſt neceſſe hominem eſſe. Animal eſt prius homine. Illa quoqꝫ priorum deſcri ptio eſt: quod ea que ſunt priora ſublata quidem aufe runt: illata non inferunt. Animal enim ſublatum ſe cum quoqꝫ hominem tollet: illatum vero vt dicatur eſſe animal: non ſecum ſtatim hominem infert. Po ſteriora vero e diuerſo ſunt. Illata enim ſimul infe runt: ſublata non auferunt. Dictus quidem homo: ſi mul ſecum animal infert: omnis namqꝫ homo: ani mal eſt. Quod ſi homo ſubſtantialiter aufera tur: non ē neceſſe animal quoqꝫ auferri. Quod hoc nomen animalis in pluribus ſpeciebus valet aptari. Quod ſi ita contingit: ſublato homine permanebit animal. Quocirca concludit tres eſſe ſpecies eorum que ſimul ſunt ſecundum tempus: ſecundum naturaꝫ cum vtraqꝫ ita conuertuntur: vt neutra neutri cauſa ſit. Tertium genus eſt ẜm eādē ſub genere diuiſionē ¶ De motu. Uoniam in faciendo atqꝫ patiēdo inerat quidam motus: facere autem ⁊ pati predi camentis adiunxerat: iccirco nunc de moti bus tractat: ⁊ ſex nūero eſſe ꝓnunciat. Otus autem ſpecies ſunt ſex generatio. corruptio. augmentum. ⁊ diminutio. al teratio. ſecundum locuꝫ mutatio. alij ita qꝫ motꝰ palā eſt qꝛ alii ab inuiceꝫ ſunt. nō eſt enim generatio corruptio. neqꝫ augmentum diminutio: neqꝫ ſecundum locum mutatio. ſimili ter autem ⁊ in alijs. ¶ In phyſicis Ariſtoteles motꝰ ſpec̄ies alia ratiōe par titus eſt. Ait enim aliud eſſe permutationē: aliud mo

Prima editio in predicamenta
tum. ⁊ permutationis quidē duas eſſe ſpecies ait ge nerationem ⁊ corruptionem. Motus vero. iij. ſcd̓m quantitatem: ẜm qualitatem: ẜm locū: igitur quoniā hic liber ad introductionem factus eſt quodāmodo: noluit nimis diuiſionis attenuare rationeꝫ: ne ingre dientium animos ſubtiliori diuiſione confunderet. fa cit igit̉ diuiſioneꝫ motus hoc modo. Eſt eniꝫ vna ſpe cies motus ẜm ſubſtantiam alia ẜm quantitatē: alia ẜm qualitatē: alia ẜm locū. Et ẜm ſubſtātiā quideꝫ ē generatio ⁊ corruptio. hec enim vtraqꝫ in ſubſtantia fiunt. Nā ⁊ ſcd̓m ſubſtātiā generatur aliquid: ⁊ ẜm ſubſtātiā corrūpitur. Secundum quantitatē vero: vt cremētū ⁊ diminutio. etenī ſcd̓m quātitatē vel aucta creuiſſe: vel detracta diminuta eſſe dicuntur. Scd̓m qualitatē vero que dicitur cōmutatio. ẜm aliquas ſci licet paſſiones: quas qualitates eē manifeſtū eſt. Se cūdū locū v̓o: vt itus in longitudinem: vel in curuatu ram flexus: ⁊ itus quidē in longitudineꝫ: ē vt a ſurſuꝫ in deorſum: a prioribus retrorſum: a dextra ī ſiniſtrā ⁊ rurſus ſi hec cōuertas ⁊ directum pergentes ideꝫ motus erunt. Illud quoqꝫ verū eſt has eſſe oēs ſpēs motus: nullo namqꝫ ſibi participant: niſi ſolo generis nomine: quod motus dicūtur. nam neqꝫ generatio idē eſt ꝙ corruptio: namqꝫ generatio eſt in ſubſtan tia ingreſſus: corruptio v̓o ex ſubſtantia egreſſus. Nec diminutio idē quod crementū. nec ſcd̓ꝫ locū trā ſlatio alicui ſuperiorū cōſimilis eſt. Cōmutatio auteꝫ habet forte aliquā dubitationē: quod nō videatur a ſuperioribus diſcrepare: quā queſtionē ita propoſuit. ¶ In alteratione vero habet quandā queſtionem. ne forte neceſſarium ſit id quod alterat̉. per aliquā reliquarū motionū alterari. hoc autem non eſt ve rum. Nam pene ſcd̓m omnes paſſioneſ aut plureſ alterari accidit nulla aliaꝝ motionū cōmunicante. Neqꝫ enī augeri neceſſariū eſt. quod per paſſiōeꝫ mouetur neqꝫ minui. Similiter autem in alijs. Ideoqꝫ erit alia preter illos motus alteratio. Nā ſi eadem eēt. oporteret id quod alteratur mox vel augeri vel minui. vel aliquē aliorū motuū cōſequi. Sed non eſt neceſſe. Similiter autem ⁊ quod au getur. aut alia aliqua motione mouetur. alterari oportebat. ¶ In cōmutatione vero eſt aliqua dubitatio: ne forte neceſſe ſit quod commutatur ſcd̓m aliquem reliquo rum motuum cōmutari. Naꝫ ſi omne quod cōmutat̉ aut generatur: aut corrumpitur: aut mīuitur: aut cre ſcit: aut id ſecundum locū tranſferri neceſſe ē. dubiū non eſt nihil ſuperioribus ceteris hanc differre ſpēꝫ: que ſecūdū cōmutationem dicitur. hoc autem non ē veꝝ. Sed qm̄ quod cōmutatur non oīno neqꝫ genera tur neqꝫ corrūpit̉: vt qui in ſole diutius ſtetit: ſi ex cā dido niger eſt factus cōmutatus quidē ẜm colorē dr̄ non tn̄ generatus eſt aut corruptꝰ: nec vero illi aliqd̓ vel crementum factum eſt vel diminutio. ſed nec loci tranſlatio vlla ē. poteſt enī aliquis vno eodēqꝫ lo co cōſiſtēs aliquibus extrīſecus venientibus paſſioni bus permutari. poteſt quoqꝫ ⁊ creſcere ⁊ decreſcere preter qualitatis cōmutationem. quod ipſe Ariſtote les ita pronunciat. ¶ Sed ſunt quedā creſcentia que nō alterātur. vt quadratū circūpoſito gnomone creuit quideꝫ. alte ratū vero nihil factum eſt ſic ⁊ in alijs huiuſmodi quare alij ſunt motus a ſe inuicem.
¶ Eſt aūt ſimpliciter quidem motui quies contra riū. Singulis vero ſinguli generationi ꝗdē corru ptio. augmentationi quidē diminutio. ſecūdū locū vero mutationi. ſecūdū locū ꝗes maxime aūt vide tur oppoſitū eſſe in cōtrariū locum mutatio vt que eſt inferius ei que eſt ſuperius. ⁊ ea que eſt ſuperiꝰ ei que eſt inferius: ¶ Nunc iam motuū contrarietates exequit̉: ⁊ ipſi qui dem generi.i. motui dicit quietē eſſe contrariam. hꝫ enim motus quietem contrariaꝫ. Singulis v̓o ſpecie bus motuum motus ipſi contrarii ſunt: vt generatio corruptio. ⁊ cū gn̓atio ſit motꝰ atqꝫ corruptio: vtraqꝫ tamen ſibimet contraria ſunt. cremento quoqꝫ dimi nutio cōtraria ē. Quare diuerſo mō. he ſpecies mo tus cōtrarietatem habent: quā genus duduꝫ habere monſtrauimus. Motus.n. ipſe hꝫ quietē cōtrariam. Specierū vero motibus non quies ſed alij motus cō
¶ Qd̓ dicit tale eſt. Si quadrato inquit addatur gno mo: creſcit quidē quadratus: non tamen cōmutatur. Ideoqꝫ ſublato gnomone quadratus diminuitur: ſꝫ nō cōmutat̉. Sit enim quadratus. a. b. c. d. ⁊ ducatur ei angulariſ. b. c. ⁊ diuidātur quattuor latera. a. c. a. b. b. d. d. c. īequalia. g. e. h. f. punctis. ⁊ ducāt̉. g. h. f. e. li nee. Diuiſus igitur quadratus. a. d. in quattuor qua dratos qui ſunt. e. g. f. g. e. h. h. f. quorumlibet tres. circa eādeꝫ angularē ſūt ſi demātur: figura ipſa gno mo vocat̉: vt ſi quis tollat hos tres. e. g. g. f. f. h. īueni tur. i. n. gnomo. qui. m.n. gnomo ſeparatur ab. e. h. quadrato. Totus quidem. a. d. quadratꝰ īminutus ē: ꝗ ex tā magno factus eſt paruus: non tamen formam tetragoni cōmutauit. Quod ſi. e. h. tetragonꝰ ſolꝰ ſit: ⁊ ei circūponatur gnomo: qui eſt. m.n. creuit quidem te tragonus: ⁊ maior factꝰ eſt: ſed non cōmutatus eſt. Oēs.n. tetragoni ſibi ſunt propria qualitate conſimi les. Quod ſi cōmutatio huiuſmodi eſſet vt non oīno a ſuperioribus ſepararetur: nulla eſſet dubitatio: ꝗn ſemper oporteret quicquid cōmutatur ſecundum ali quē priorū motuū modū cōmutari. Ita vt aut naſce ret̉: aut corrūperet̉: aut mīueretur: aut creſceret aut ſecundū locū fieret aliqua permutatio. Quod qm̄ nō eſt: ab oībꝰ ſuperioribus motibus hec motus ſpecies diſtat. Sed monſtratū ſuperius ē quinqꝫ ſuperiores motus ſpēs a ſe oī rōne ſubſtantie diſcrepare. Quo circa diſtāt a ſe ſimiliter hi ſex motꝰ atqꝫ diuerſi ſūt.

Prima editio in predicamenta
xurij ſunt: vt generationi corruptio: ⁊ cremento aiininutio. Scd̓m vero locum tranſlationis contra cietas ſinul eſt generis. Nam ⁊ ipſa habet contrariā ceqim locū quietē: contrariuꝫ namqꝫ eſt moueri de lo a in locū: ⁊ non moueri. ⁊ eſt nō moueri quidē ſcd̓m locum quies: moueri v̓o ſecundū locū trāſlatio. Ma rime autem inquit ſcd̓m locum mutationi contraria eſt in contrariū locū permutatio. Ut ſi qua res ſurſi q̄t: atqꝫ ibi maneat: ⁊ ſit quieta: poſtea ſit ei motuſ ta lia: vt deorſum moueatur qͣꝫqͣꝫ ipſi ſuperiori motui quies cōtraria ſit: multo magis quidē huiuſmodi mo tua qui in contrariū ſit locuꝫ illi ſuperiori motui con trarius eſt. Atqꝫ hoc quidem ⁊ in alijs motibus acci dit: vt ſi quis ſit ad dexterā: ſi ei in ſiniſtrā motus ſit: in contrariuꝫ locum factus dicitur motus atqꝫ hoc idem in alijs motibꝰ licet videre. Sed ariſtoteles du bitat ſi reliquo motui.i. cōmutatiōi aliquid poſſit eē contrariū: quā queſtionē ita proponit. Reliquo vero aſſignatorum motuum non facile ē aſſignare quid ſit contrarium. videtur autem neqꝫ aliquid ei rei contrarium: niſi quis ⁊ in hoc ſecun dum qualitatem quietem opponat. aut in contra rium qualitatis mutationem. ſicut ⁊ in mutatione ſecundum locum quietem ſecundum locum. aut ī contrarium locum mutationem. Eſt enim altera tio ſecundum qualitatem mutatio. ¶ Ex ſimilitudine motuum contrarietates quoqꝫ colli gimus. Nam quoniam ſuperius motui ſecūdū locum contrariam reperit ſecundū locū quietē: ⁊ quoniā oīſ cōmutatio que ſcd̓m aliquā paſſioneꝫ ſit: ſcd̓m quali tatem cōmutatur: motus eius contrarietatem poſuit ſcd̓m qualitatē quietē: vt ſi lapis cum frigidus eſt ſi ita permaneat: qualitas illa manſit: ⁊ quieuit. quod ſi tepeat: qͣlitas illa cōmutata eſt: ⁊ eſt ipſa cōmutatio contraria: ⁊ factus eſt quidem motus: ſed in tēpore lapidis ſcd̓m qualitatem facta eſt permutatio. fuit āt in frigore quies ſcd̓m eandem qualitatē. Quocirca li cet videatur hic motus ꝗdē oīno contrariū non habe re: ⁊ tamen ſicut ſuperius dictum eſt ſcd̓m locum trā ſlationi contrariā eſſe ſcd̓m locū quietem: cur nō quo qꝫ ſcd̓m qualitatē cōmutationi dicatur quies ſcd̓ꝫ qͣ litatē eſſe cōtraria. Definitio nāqꝫ cōmutationis eſt tranſlatio ſecūdū qualitatē. cū enī qualitas cuiuſlibet rei mouetur: ſit trāſlatio.ſ. ſcd̓m qualitateꝫ. Quod ſi maxīe videat̉ ſcd̓m locū tranſlationi eē contraria nō ſolū ſcd̓ꝫ locū quies ſed etiam in contrarium locū trā ſlatio: ẜm qualitatē quoqꝫ mutationi non ſolū erit cō traria ẜm qualitatem quies. ſed maxime in cōtrariā qualitatē cōmutatio: vt ſi quid cū eſt album: ſi rubrū nat: quieti quidem ei quę in albo colore poterat per manere: contraria fuit qualitatis ipſa mutatio: vt ex albo in rubrum mutaretur. Si quid enim ex albo ver tatur in nigrū: illud maxime permutatur: ⁊ illud ſupe riori mutationi contrarium eſt: quoniā ꝑmutatū eſt ī cōtrariā qualitatē. Atqꝫ hoc eſt quod ait ¶ Quapropter oppoſita erit ſecūdū qualitatē mu tationi ẜꝫ qualitatē quies: aut in contrarium muta tio qualitatis. vt albuꝫ fieri ad id quod eſt nigrum fieri alteratur enim in contrarium qualitatis mu tatione facta. ¶ Id quoqꝫ apertiſſimuꝫ vulgatur exēplo. Quare qm̄ de mōtibus expeditum eſt: habendi equiuocationem que ſequitur explicemus.
¶ De habere. Abere autem multis modis dicitur. aut ſenim tanꝙͣ habitum ⁊ affectum. aut aliā UA quālibet qualitatem. dicimur. enim diſci Eplinā aliquā habere atqꝫ virtutem. Aut tanꝙͣ quantitatē. vt contingit ei qui habet magnitu dinem. dicitur enim tricubitam magnitudineꝫ ha bere vel quadricubitā. Aut tanꝙͣ ea que circa cor pus ſunt. vt veſtimentum vel tunicam. Aut tanꝙͣ in parte. vt in manu annulum. Aut tanꝙͣ parteꝫ. vt manū vel pedem. Aut tanꝙͣ in vaſe. vt ī modio grana tritici. aut in lagena vinum. vinum enim ha bere lagena dicitur. ⁊ modius grana tritici. hec er go omnia haberi dicūtur. vt in vaſe. Aut tanꝙͣ poſ ſeſſionem. habere enim domum aut agrū dicimur Dicitur etiam vir vxorem habere. ⁊ vxor virum. Sed videtur alieniſſimus qui nunc dictus eſt mo dus eſſe in eo quod eſt habere. nihil eniꝫ aliud per vxorē habere ſignificamus niſi quia cohabitāt. for te tamen ⁊ alipquidā apparebūt modi de eo quod eſt habere. Sed qui cōſueuerūt dici: pene omnes numerati ſunt. ¶ Equiuocū eſſe habendi modū manifeſtum eſt. habe re.n. ita multis dicitur modis: vt tamen equiuoce pre dicetur. Dicimur enim habere aliquam qualitatem: vt habitum vel diſpoſitionem. Dicimur quoqꝫ habe re ſcientiam vel virtutem: quantitatem quoqꝫ habe re perhibemur dicimur enim menſura habere quin qꝫ vel quatuor pedes. Necnō etiam in ipſis partibus corporis aliquid: ⁊ ipſas partes habere predicamur. dicimur enim ⁊ habere digitos ⁊ in digito annulos. Circa corpus quoqꝫ aliquid habere dicimur: vt tuni cam vel quodlibet aliud veſtimentuꝫ. Necnō. etiā in vaſe haberi aliquid dr̄ vt triticū in modio: ⁊ vinū in dolio. hec.ſ. ita haberi dicūtur vt in vaſe. Dr̄ etiam quis habere vxorē: que ſcilicet ſignificatio nulli ſupra dicte communis eſt: ſed(vt ipſi Ariſtoteli videtur) lō ge diuerſa eſt hec ſignificatio ab habendi predicamē to nō.n. ꝓprie habemꝰ vxores: ſꝫ qd̓ habere ꝗs dicit̉ vxorē. hoc ſignificat habitare cū eo vxorē: habere.n. habitare dicimus vt ē exēplū ſocratis: hn̄t.i. habitāt atqꝫ colūt. Quare ipſe quoqꝫ Ariſtoteles īquit eē ali quos fortaſſe preter eos qui dicant̉ habendi modos. hortat̉ quoqꝫ nos ad vlteriorē aliquā inquiſitionē: vt nos quoqꝫ q̄ramꝰ ꝑ quos p̄ter priores dictos modos alios poſſit habere predicari. Et de hac equiuocatio ne quideꝫ hn̄di ſufficiēter dictū eſt. ¶ Sed forte quis dubitet: cur cum habere ſuperius in genere nomina uerit: nūc idipſū equiuocū ponat. Sꝫ hec queſtio ita ſoluitur. Non abſurdū ē idē p̄dicamētū nūc vniuoce nūc equoce p̄dicari. vniuoce: vt ſuꝑiꝰ ꝗdē eiuſdē ſpe cieꝝ exēpla ꝓpoſuit: vt eſt calciatū eſſe vel armatū. hoꝝ.n. taliū genꝰ ē. Equoce v̓o vt in his modis quos ſuperius expoſuimus. Qd̓ ſi ⁊ hꝫ aliquas ꝓpas ſpēs habēdi p̄dicatio: dicit̉ aūt ⁊ ip̄ꝫ nomē multipliciter: nihil ē īcōgruū ī genere numerari. Sufficit.n. ad de monſtrandū genus eſſe ⁊ habendi predicationem: qd̓ ſub ſe aliquas partes ſpecieſqꝫ contineat. fINIS

In librum de interpretatione editio prima
¶ Eiuſdem Boetij libri πέρίέρ μήνἕίάσ Ariſtotelis traductio: ⁊ in eādem commentariorum Editio prīa. Agna quidem libri huiꝰ apud peripateticam ſe MPC ctam probatur auctori tas. Hic namqꝫ Ariſtote º les ſimplicium propoſitio num naturam diligenter A examinat: ſed eius ſeries ſcropuloſa impeditur ſe S mita: ⁊ ſubtilibus preſſa S 41 X ſententijs: aditum intel 26 TII ligentie facilem non relī I quit. Quocirca nos libri huius enodationem du plici commentatione ſuppleuimus: ⁊ quantum ſimpli ces quidem intellectus ſententiaruꝫ oratio breuis ob ſcuraqꝫ complectitur: tantum hac operis huius tra ctatione digeſſimus. Quod vero alterius acumen cō ſiderationis expoſcit: ſecunde ſeries editiōis expediet Nunc a me tantum lector expectet: vt pedetentiꝫ mi nutatimqꝫ ſecundum oratiōis ordineꝫ textūqꝫ ſermo nis id quod anguſtia breuitatis latet intelligat. Et pri us que ſit huius operis intentio breuiter demonſtrā dum eſt. Inſcribitur etenim grece liber. ⁊c̄eͣpie pͥ μήνειασ Quod latine de interpretatione ſignificat Quid ergo ſit interpretatio paucis abſoluam. Inter pretatio eſt vox ſignificatiua per ſeipſam aliquid ſi gnificans. Siue enim nomen ſit quod per ſe ſignifi cat: vt eſt homo. Siue verbuꝫ. vt eſt curro. Siue qd̓ grammatici participium vocant. Siue pronomen eſt Siue ex his iuncta oratio: vt eſt homo currit. Siue quolibet alio modo vel nomen vel verbum vel ex his oratio iuncta per ſe aliquid ſignificat: īterpretatio no minatur. Quare cum ſint quedam in orationis parti bus que per ſe nihil ſignificant. Alijs tamen iuncte d̓ ſignent: vt ſunt. Coniunctiones: vel prepoſitiōes: hec interpretationes eſſe non dicimus. Interpretatio enī ſiue ſimplex eſt: vt nomen ⁊ verbum. ſiue compoſita vt ex his iuncta copulataqꝫ oratio: vel per ſeipſum ſi gnificare debet ſi ſimplex eſt: vel ex his que per ſe ſi gnificant iūcta eſſe: ſi compoſita eſt. Quare interpre tatio eſt vox aliquid per ſeipſam ſignificās. Sed quo niam verba nominaqꝫ interpretationes ſunt: oratio quoqꝫ omnis que ex ſignificantibus per ſe predicamē tis iungitur: interpretatio nuncupatur. Sunt autem plurime interpretationes: inter quas illa quoqꝫ ē ora tio: in qua verum falſumue inueniri poteſt: ideſt enū ciatiua: de qua hoc libro tractandum eſt. Iccirco igi tur Ariſtoteles de communi nomine ⁊ continenti li bro titulum inſcripſit. Interpretatio namqꝫ eſt nomē ⁊ verbum. Interpretatio etiam eſt huiuſmodi oratio Omnis homo animal eſt: ſed in hac verum falſumqꝫ auditor intelligit. Hec enī oratio que dicit omnis ho mo animal eſt: vera vel falſa eſt. Interpretatio quo qꝫ eſt etiam huiuſmodi oratio. Da mihi codicem in quem verum falſumqꝫ nullus inueniat. Eteniꝫ da mi hi codicem: neqꝫ verum eſſe poterit neqꝫ falſum. Quocirca quoniam de his ſolis orationibus: in qui bus verum falſumqꝫ reperitur: quas enunciationes ⁊ propoſitiones vocamus: que interpretationes ſunt diſputaturus eſt: quoniamqꝫ de nominibus illi ver biſqꝫ dicendum eſt: quid ſint: quāue vim in ſignifica tione retineant: recte librum de interpretatione ſignauit. Nec hoc nos turbet: qd̓ ſūt quedam interpre tationes de quibus in hoc libro non tractet: tāqͣꝫ enī ſi quis de homine diſputans titulum operis de ani mali poſuiſſet: quāqͣꝫ nō de omni animali: tamē quo niam de aliquo diſputaturus eſſet. Recte de anima li libro nomen imponeret. Ita licet nō de omni inter pretatione pertractet tamen quoniam de vna que eſt enunciatio: ⁊ de nominibus ⁊ verbis: que interpreta tiones ſimplices ſunt: dicendū erat: de cōmuni ⁊ ge nerali vocabulum libri de interpretatione impoſuit. Eſt autem intentio libri huius de ſimplici enunciati ua oratione diſſerere. Simplex enim enunciatiua or tio eſt: in qua cum verum falſumue ſit: illud tamen ē vt ſine coniunctione totus orationis ordo proponat̉ vt eſt: homo eſt: homo ē animal: homo currit hō pa uidus currit. He propoſitiones ſine coniunctione pro poſite ſunt. Et he dicūt̉ predicatiue: que ſunt cum no mine ⁊ verbo. Ille vero que ſunt huiuſmodi ſi ſol ſu per terram eſt: dies eſt. Duplices atqꝫ hypothetice necnon ⁊ iā conditionales vocantur. Ponitur enim ſi hoc ſit hoc eſſe: ideſt ſi ſol eſt eſſe diem. Quare he ſimplices non ſunt ſi ſol eſt enim: ⁊ dies eſt due pro poſitiones ſunt quas: vna coniunctio: que eſt ſi: copu lat atqꝫ componit. Sed de his nullꝰ hoc libro tracta tus habebitur. Quare quoniam de ſimplicibus enun ciatiuis orationibus tractatum eſt: ideſt de ſimplici affirmatione ⁊ ſimplici negatione: quoniāqꝫ affirma tiones ⁊ negationes verbis ac nominibus coniungū tur: vt in ea que eſt: homo currit: Affirmatione ho mo nomen eſt currit verbuꝫ. Et rurſum: homo non currit negatio eodem nomine verboqꝫ coniungitur recte prius de ſimplici affirmatione ⁊ de ſimplici ne gatione: oīoqꝫ de enunciatione ſimplici diſputaturus eſt. Quoniā omnis enunciatio ſimplex verbis nomi nibuſqꝫ coniungitur: primā diſputationē de nomini bus ⁊ verbis conſtituit. His.n. prius ad ſcientiam ve niētibꝰ tota facillime natura oratiōis aperit̉. De ꝗb aūt ei in toto dicēdū ē libro: īchoās ipſe ſic ꝓponit. Rimum oportet conſtituere quid ſit no men. ⁊ quid verbum. poſtea quid eſt no gatio. ⁊ affirmatio. ⁊ enūciatio. ⁊ oratio. Tei. In prīcipio inquit huius ſermonis qui de enūciatione inſtituitur: cōſtituere ideſt definire opꝫ quid nomen ſit: quid verbum. Hec enim(vt dictum eſt) omnem coniungere orationem valent. Que ora tio genus eſt aliarum orationum. Sunt enim princi pales quinqꝫ orationum differentie Eſt autem pri ma oratio deprecatiua: vt iuppiter omnipotens preci bus ſi flecteris vllis. Sec̄unda imperatiua: vt ſugge re tela mihi. Tertia interrogatiua: vt quo te Meri pedes. Quarta vocatiua: vt hūc adeſo melibee. Qu ta enunciatiua: in qua verum ineſſe falſumqꝫ perſpi citur. Huius autem due ſunt ſpecies. vna affirmatio altera negatio. Affirmatio eſt: vt homo animal eſt. Negatio: vt homo animal non eſt. Ergo orationem verba nominaqꝫ conſtituunt. Enunciationis autem oratio genus eſt. Enunciatio vero Affirmationis ⁊ negationis. Quare elementa quedam ſunt que con iungunt orationem: verba ⁊ nomina: ⁊ de his diſpu tat primum. De hinc propoſitiōis duas vltimas ſpēs ſumit: ⁊ dicit ſe de affirmatione ⁊ negatione dicturū Poſt has harum genus proponit.i. enūciationē. Ul timū vero: quod horum maximū eſt orationem. Eſt vero quodammodo conuerſus ordo ab ſpeciebus vſqꝫ

In librum de interpretatione editio prima
nſqꝫ ad earum genera prima peruenias. Proponen ao enim ab affirmatione ⁊ negatione ad enūciatio nem quod eſt genus: aſcenſum eſt. Ab enuntiatione ad enunciationis genus: quod eſt oratio: ꝓpoſitionē operis leuauit: diuerſo tn̄ modo de cunctis diſputat. MPrius enī de oratione: poſt de enunciatione: deinde de affirmatione: poſtremo de diffinitione negatio nis ediſſerit conuerſo.ſ. ordine. Sed hoc poſterius li quebit. Quod āt prius negationem poſtea propoſuit affirmationē: nihil intereſt cum omnes ſpecies eque ne ſibimet ſint ⁊ vni generi equaliter ſupponantur. Quocirca ſi affirmatio ⁊ negatio enunciationis ſpe cies ſunt: rectum eſt quālibet earū prius indiſcrete ꝓ ponere. Quemadmodū autem affirmatio ⁊ negatio ſpecies enunciationis ſint: ⁊ hec earum genus. Secū da editione monſtrandum eſt. Sunt ergo ea que ſunt in voce earum que ſunt ī anima paſſionum note. ⁊ ea que ſcribuntur eorum que ſunt in voce. Et quemadmodum nec littere omnibus eedem. ſic nec eedem voces. Quorum autem he primorum note. eedem omnibus paſſio nes anime ſunt. ⁊ quorum he ſimilitudines res iā eedem. De his quidem igitur dictum eſt in his que dicta ſunt de anima. Alterius eſt enī negocij. ¶ Quoniam nomen ⁊ verbum in definitionibus ſuis ſignificatiua paulo poſt propoſiturus eſt: primum ex plicat quorum ſint ſignificatiua quecunqꝫ ſignificant ideſt que deſignent ipſum nomen ⁊ verbum. Tota autem ratio ſenſus huiuſmodi eſt. Tria ſunt ex qui bus omnis colloquutio diſputatioqꝫ perficitur: res: ī tellectus: voces. Res ſunt quas animi ratione percipi mus: intellectuqꝫ diſcernimus. Intellectus vero qui bus res ipſas adiſcimus. Uoces quibus id quod inte lectu capimus: ſignificamus. Preter hec autem tria eſt aliud quoddam: quod ſignificat voces. eē ſunt lit tere. harum enim ſcriptio vocum ſignificatio eſt: cuꝫ igitur hec ſint quatuor: reſ: intellectus: vox: littera. rē corripit intellectus: intellectum vero voces deſignāt ipſas vero voces littere ſignificant. Intellectus vero anime quedam paſſio eſt. Niſi enim quandam ſimili tudinem rei quā quis intelligit in anime ratione pa tiatur: nullus eſt intellectus. Cum enim video orbem vel quadratum: figuram eius mente concipio: ⁊ eius mihi ſimilitudo in anime ratione formatur patiturqꝫ anima rei intellecte ſimilitudinem: vnde fit vt intelle ctus ⁊ ſimilitudo ſit rei: ⁊ anime paſſio. Horum autē rurſus. iiij. due ſunt naturales: due ſcd̓m hominum poſitionem. Uoces namqꝫ ⁊ littere ſecundum homi num poſitionem ſunt. Intellectus autem ⁊ res natu raliter. Hoc illo approbatur: quod apud diuerſas gen tes diuerſis vocibus vtuntur ⁊ litteris. Iccirco quo niam ipſi ſibi voces: quibus vterentur: ⁊ litteras qui bus ſcriberent: compoſuerunt. Intellectus autem ⁊ res nullus poſuit. Sed naturaliter ſunt. Neqꝫ enim quod apud romanos eſt equus: apud barbaros ceruꝰ Sed apud diuerſas gentes eadem rerum natura eſt preterea neqꝫ quod nos intelligimus eſſe equum: ca nem barbari putāt. Sꝫ eadē apud diuerſiſſimas gen tes ſubſtantiarū intellectuumqꝫ ratio eſt conſtituta Quare due harum ſunt ſecundum hominum poſi tionem: ideſt voces ⁊ littere: duę ſecundum naturam res ⁊ intellectus. Nunc ergo hoc dicit: quoniam vo ces quidē ſignificant intellectum: ipſas ēt voces litte re ſignificant. Sunt autem intellectus anime paſſiones. ⁊ voces quidem ⁊ littere naturales nō ſunt quē admodum enim vox non eadem apud omnes: ita nec littere. Sed intellectus ⁊ res eadē apud omneſ quaſli bet diuerſiſſimas gentes inuenies. Atqꝫ hoc eſt quod ait. Sunt ergo ea que ſunt in voce earum que ſunt in anima paſſionum note. Idem ipſe inquit voces intel lectus ſunt anime paſſiones ſignificant: eorumqꝫ ſunt ſignificatiue ergo ea que ſunt in voce ſignificant illas ⁊ earum ſunt note: que ſunt anime paſſiones. Anime autem paſſiones intellectus ſunt. Igitur ea que ſunt in voce: intellectuum qui ſunt anime paſſiones: note ſunt: eoſqꝫ ſignificant. Quoniam his ideſt vocibꝰ oīſ ſignificatur intelligentia mentiſqꝫ conceptio. At vero quod addidit: ⁊ ea que ſcribuntur eorum que ſunt in voce: tantumdem valet: quantuꝫ ſi diceret. Note ſūt littere que ſcribuntur verborum ⁊ nominum que ſūt in voce: monſtrauit igitur voces intellectuum eſſe ſi gnificatiuas: ⁊ litteras vocum: nunc de eoruꝫ natura pertractat dicens. Et quemadmodum nec littere oī bus eedem: ſic nec eedem voces. hoc ad monſtrandū valet voces ⁊ litteras poſitione conſtitui non natura Etenim diuerſe apud diuerſos ſunt voces ⁊ littere: ⁊ quemadmodum littere eedem apud omneſ homines non inueniuntur: ita quoqꝫ nec voces. Quare he ſecū dum poſitionem ſunt: quod ipſe reticuit velut planuꝫ Manifeſtum enim eſt: quod per gentes ſingulas per mutatur: hoc non natura conſtitutuꝫ eſſe: ſed poſitio ne. Quod vero addidit. Quorum autem he primorū note ſunt: eedem omnibus paſſioneſ anime ſūt ⁊ quo rum he ſimilitudines: res iam eedem. Ad hoc perti net: vt naturales eſſe res intellectuſqꝫ declaret. Ideꝫ namqꝫ(vt dictum eſt.) intellectus paſſiones quidem anime ſunt rerum vero ſimilitudines. Ergo nūc hoc dicit: quorum he ideſt voces: de quibus ſupra dixerat note ſunt: eedem ſunt anime paſſiones: ⁊ vt nec litte re ſunt eedem: ſic nec eedem voces. Quoruꝫ ergo he voces ſignificatiue ſunt: ideſt paſſionuꝫ anime: he ſūt apud omnes eedem. Significant autem voces illa q̄ ſunt in intellectibus. Intellectus. igitur anime paſſio eſt apud omnes homines non diuerſa. Ergo natura lis apud omnes homines eſt animi cōceptio: atqꝫ ani me paſſio. Quorum ſunt note ea que verſantur in vo cibus. Docet autem ⁊ res quarum ſunt ſimilitudines intellectus ⁊ anime paſſiones: eſſe non poſitione ſed naturaliter conſtitutas. Iccirco ꝙ he res quarum ſi militudines ſunt intellectus: qui ītellectus anime paſ ſiones ſunt: apud omnes eedem ſunt. hoc eſt enim qd̓ ait ⁊ quorum ſimilitudines ſcilicet anime paſſiones: qͣ ſunt ſimilitudines rerum: res etiam eedem. Ac ſi di ceret. Quorum intellectus ſunt ſimilitudines: qui in tellectus anime paſſiones ſunt: ideſt rerum apud oēs eedem ſunt. quod autem ita poſuit. Quorum autem he primorum note. hoc ſentit. De vocibus enim dicit quoniam quorum voces primorum note ſunt: apud omnes eedem ſunt anime paſſiones. Uox enī etiam ī tellectum rei ſignificat ⁊ ipſam rem. Vt cum dico la pis ⁊ ipſum lapidem ideſt ipſam ſubſtantiaꝫ deſignat Sed prius intellectum: ſcd̓o vero loco ſignificat. rem Ergo non omnia que vox ſignificat: paſſiones anime ſunt: ſed illa ſola que prima: primus eniꝫ ſignificatur intellectus: ſecundo vero loco res: ſed intellectus paſ ſiones anime ſunt: quorum ergo primorum note ſunt voces: eedem ſunt apud omnes homines anime paſ ſiones. Eſt alia quoqꝫ ſcriptura hoc modo ſe habens. Quorum autem he primorum note: he omnibꝰ paſ

In librum de interpretatione editio prima
ſiones anime ſunt: ⁊ quoꝝ he ſimilitudines: res ēt he quod ſi ita ſcriptū ē: hoc dicere: oſtendit.n. quoꝝ ſint voces note: ⁊ quorum rurſus ſint anime paſſiones: tā qͣꝫ ſi diceret. Uoces quod ſignificāt: ⁊ quoꝝ note ſūt ille ſunt aīe paſſiones. ⁊ rurſus quorum ſimilitudines ſunt he que ſunt anime paſſiones: he ſunt res: tanqͣꝫ rurſus ſi diceret quorum ſunt ſimilitudines ea que in intellectibus atqꝫ aīe paſſionibus ſunt: ille res ſunt. Sed de his diſputationes trahere longius non vult Ait enī de his quidē igitur dictū eſt. In his que ſunt dicta de anima. Alterius eſt enī negotii. Etenī aliud eſt principaliter de intellectibus aīe diſputare: aliud tantū ſibi ad diſputatiōeꝫ ſumere: qͣꝫtū ad logice poſ ſit pertinere peritiā. Quare alterius negocij eſt prin cipaliter de anime paſſionibus diſputare. ¶ Eſt aūt quēadmodum in anima aliquotiens in tellectus ſine vero vel falſo: aliquotiens vero cui iā neceſſe eſt horum alterum ineſſe: ſic etiam in voce. circa compoſitionem enim ⁊ diuiſionem eſt falſi tas veritaſqꝫ. ¶ De enūciatione dicturus in qua veritas ⁊ falſitas ī uenitur: recte prius monſtrare cōtendit: in qua prola tione vocū hoꝝ alterū ideſt aut veritas aut falſitas ī ueniri queat. Sꝫ omnis vox animi ſenſa ſignificat. Quare ex animi intellectibꝰ quicquid euenit: vocibus indicatur. Ergo nunc hoc dicit. Similitudo eſt inꝗt quedā inter ſe intellectuū atqꝫ vocū quēadmodū enī ſunt quedā ſimplicia que ratiōe animi cōcipiunt̉: cor ſtituūturqꝫ intelligentia mentis: in quibus neqꝫ veri tas vlla: neqꝫ falſitas inuenit̉: ita quoqꝫ in vocibꝰ eſt Simplex enim intellectus: vt verbi gratia hominis vel equi: neqꝫ falſitatem vllā retinet neqꝫ veritatem cū enī intelligo ſimpliciter hominē vel ſubſtātiā ip̄aꝫ nihil veri vel falſi in cogitatione retineo. Qd̓ ſi curſū rurſus animi cogitatiōe ꝑſpexero: cogitatio ipſa qm̄ ſimplicis rei tenet intuitū: veritate ⁊ falſitate ſecluſa eſt. Sed qnͣ curſuꝫ ⁊ hominē iūxero: ⁊ ex his aliquid intelligentia mea fecero id quoqꝫ ſi voce proferā: hu iuſmodi erit: hō currit. Tunc ex hac ſubſtantie ⁊ ac cidētis cōpoſitione ⁊ coniunctione huiuſmodi intelle ctus ſit: in quo vel falſitas poſſit eſſe vel veritas. Er go quemadmodum in intellectu quedam aliquotiens ſimplicia vero falſoqꝫ carentia: aliquotiens autem cū iam neceſſe eſt aut veritateꝫ ineſſe intellectui aut fa ſitatem: ſic eſt etiā in voce. Nam ſi ſimplicem intelle ctū vero falſoqꝫ carēteꝫ vox proferat: ipſa quoqꝫ vox a veritate ⁊ falſitate relīꝗt̉. Qd̓ ſi huiuſmōi ꝓferat ī tellectū: qui in ſe verū falſumqꝫ contineat: ipſa quoqꝫ veri falſiqꝫ retinet ſignificationem. Docuit autē per hoc qd̓ ait. Circa compoſitionē enī ⁊ diuiſionem eſt veritas falſitaſqꝫ: in qua prolatione vocis enunciatio nes poſſumus inuenire. Quotiens enī ſub̓am cū acci denti coniungimus atqꝫ cōponimus: vel intellectum intellectui copulamus: vt fieri poſſit propoſitio in co gitatione: tunc ſit idem in voce. Et eſt nunc affirma tio: vt homo currit. Hominem quippe curſumqꝫ cō poſuit atqꝫ coniunxit: ⁊ inde affirmatio nata eſt veri tatem continens vel mendacium. Nunc vero negatio ſi huic aduerbium negatiuum iunxero: ⁊ ſubſtantiaꝫ ab accidente diuiſero atqꝫ diſiūxero: vt eſt homo nō currit: non quod eſt aduerbium negatiuum homineꝫ a curſu diuiſit atqꝫ diſiunxit: factaqꝫ eſt inde nega tio rurſus veritatem falſitatem ue ſignificanſ. Recte igitur dictum eſt circa compoſitionem quod eſt affir
matio: vel diuiſionem quod eſt negatio: veritatis fal ſitatiſqꝫ conſtare naturam. ¶ Nomina igitur ipſa ⁊ verba conſimilia ſunt ſine compoſitione vel diuiſione itellectui vt homo vel albuꝫ quādo non additur aliquid. neqꝫ enī adhuc verum aut falſum eſt. ¶ Nunc quid ſit intellectꝰ ſine vero vel falſo cōtinuata oratiōe perſequitur. Ea enī inquit que ſimplicia dicū tur: ſimilia ſunt ſimplicibus intellectibus: qui ſine vl la compoſitione vel diuiſione animi puro capiuntur ī tuitu. Cum enim homo vel album ipſa quidem ſim plicia ſint: ⁊ ſignificent aliquid: nihil tamē neqꝫ veri neqꝫ falſum deſignant. Omne enim ſimplex nomē v verbū a veritate ⁊ falſitate ſecludit̉. Atqꝫ ideo(ꝙ niā vt dictū eſt) quecūqꝫ ſunt in vocibus: ſignificat anime paſſiones. Simplices voces ⁊ ſine compoſiti ne vel diuiſione ſimiles ſunt his intellectibus quo ſine compoſitione ⁊ diuiſione ſimplex intelligentia cō cipit. In his enim atqꝫ in huiuſmodi nulla neqꝫ ver tas neqꝫ falſitas inuenit̉: niſi enī aliꝗd addatur: vt io quod ſimplex intelligis: vel per ſe conſtituas eſſe: vel ei aliquid ſcd̓m eſſe cōiungas: in his veritaſ ⁊ falſitaſ non erit. Cum enim ſimpliciter dico homo: ſi non ali quid addidero: vt verbū eſt: ⁊ fiat huiuſmodi comp ſitio: homo eſt: vel huiuſmodi aliquid: vt homo viui quod idem valet: tanqͣꝫ ſi dicam: homo viuens eſt. e go niſi aliquid huiuſmodi fuerit adiunctum quod in tellectam rem vel per ſe eſſe conſtituat: vt homo eſt: cum dico hominem: per ſe eſſe deſignaui: vel iuncte accidente tale aliquid apponatur: quod idem ei quod eſt eſſe ſignificet: vt eſt homo viuit. Uita enim homi ni iuncta eſt: ⁊ viuit idem ſignificat: quod viuens eſt: nulla veritas nec falſitas valet intelligi. Hoc autem cōuenientiſſimo monſtrat exemplo ¶ Signum autem huius eſt eteniꝫ hyrcoceruus ſi gnificat quidē aliquid. ſed quod nondum verur vel falſū. ſi nō vel eſſe vel non eſſe addatur vel ſim pliciter vel ſcd̓m tempus. ¶ Magnam vim habet exempli huius ſubtilitas. enim ſola illa nomina vel verba falſitate ac mēdat ſeparata ſunt: quecūqꝫ ſimplicia ſunt: ſed etiam illa cūqꝫ ſūt compoſita ſi ſint ſimpliciter dicta. Hyrcoo uus enī cōpoſitū nomē eſt: ſignificans hyrcū ⁊ ceruū Sꝫ niſi ei aut eſſe aut nō eſſe addat̉: vt dicamꝰ hyro ceruus eſt: vel hyrcoceruus non eſt: nullus inde ve falſiue intellectus poterit prouenire. Ipſum eniꝫ qu qͣꝫ ſit cōpoſitum tamen ſimpliciter dictū veritati ve falſitati proximū non eſt. Si quis enim dicat tm̄ hy coceruus: nihil enunciat. Quod ſi nihil enunciat pre ter veritatē falſitatemqꝫ: quoddam compoſitum deſ gnans nomen auditor intelligit. Quod vero ait ve ſimpliciter vel ẜm tempus: ad hoc valet: ne putare mus tunc fieri ſolum de nomine enunciationem. Cu ei preſens tempus adijcitur: vt cū dicimus hyrcocer uus eſt: vel hyrcoceruus non eſt: in his iam veritas ē aut falſitas. Sed non ſolum ſi preſens tempus deſi gnet propoſitio: ſed etiam ſi preteritum: vt ſi quis d̓ cat: hyrcoceruus fuit: vel futurū: vt ſi quis dicat h coceruus erit: enunciationem facit: ergo ideſt quod ait vel ſimpliciter vel ſecundum tempus huiuſmodꝰ enim eſt. Simpliciter facta enunciatio ſecundum pre ſens eſt. Etenim quod preſens dicimus tempus non eſt ſed confinium temporum tempus enim eſt futu rum aut preteritum: ergo non poteſt: ī eo quod ē hyr coceruꝰ

In librum de interpretatione editio prima
arernus veritas aut falſitas inueniri: niſi ei aut eſſe: at non eſſe addatur: vel preſens: ſignificans quod ē cimpliciter: vel tēpus quod eſt preteritū aut futurum gi quis enim ſic dicat: hycoceruus eſt: ſimpliciter di xix ideſt ſecundum preſens. Si quis autem hyrcocer nua erit vel fuit: ſecundū tp̄s futuꝝ ſcilicet ⁊ p̄teritū Hec igitur que erant vtilia prelocutus ad definitio nem nominis diſputationis curſum intendit. De Nomine Nomen eſt vox ſignificatiua ſecundum placituꝫ ſmne tempore: cuius nulla ꝑs ē ſignificatiua ſeꝑata COmnis diffinitio genere ⁊ differentijs perficitur. Sumpſit ergo ad definitionem vocem nominis ge nus. Cetera vero que executus eſt: pro differētijs ag gregauit. Eſt auteꝫ huius termini talis expoſitio: no men eſt inquit vox. Sed vocum alie ſunt que ſignifi cant: alie que nihil ſignificant. Nomen autem ſignifl cat: id cuius nomen eſt. Nomen igitur eſt vox ſignifi catiua. Uocum ſignificatiuarum: alie ſunt naturali ter: alie non naturaliter. Naturaliter eſt vox ſignifica tiua: vt ea que dolores naturaliter monſtrat aut gau dia. Non naturaliter vero ſignificatiue voces ſunt: qͣſ ſecundum poſitionē eſſe dicimus. Secunduꝫ poſitio nem vero ſunt: quas ſibi ipſi homines poſuerunt: vt cum dixit aliquis primus qui rebus nomina condidit: hec ſubſtantia dicatur aurum: hec lapis hec aqua: ⁊ alia ſimilia. Tales igitur voces ſecundū poſitionem ſunt hominum. Et ita ſecundū poſitionem: quemad modum ipſis hominibus placuit: a quibus nomīa ip̄a formata ſunt: huiuſmodi ergo voces que ſecundum poſitionem ſunt: ſecundum ponentium placitum ſunt Sed nomen non naturaliter ſignificat. Apud diuer ſas enim gentes diuerſa ſunt nomina. Que autē apd̓ diuerſos diuerſa ſunt: ea non ſunt naturaliter: ſed ſe cundū placitū eorum qui poſuerunt: poſitionemqꝫ po nentium. Alioquin ſi naturaliter eſſent quemadmo dum ea que dulcia ſunt apud romanos: non eadē ſūt apud ſcythas amara nec acida: ſed apud ipſos quoqꝫ ſunt dulcia: ⁊ apud omnes gentes ſunt odem modo. Ita quoqꝫ omnia nomina ſi naturaliter eſſent eiſdeꝫ omnes hoīes vterent̉. Quare qm̄ nomīa naturaliter non ſunt nec naturaliter ſignificant: ſecundum placi tum ſunt ſcilicet ponentium atqꝫ auctorum: ⁊ a quibꝰ nomina ipſa rebus impreſſa ſunt. Eſt ergo nomē vox ſignificatiua ſecundum placitum. Secundum placitū autem poſitionemqꝫ ſignificantium vocum alie tem pus ſecum ad ſignificationem trahunt. alie preter tē pus predicantur. Tempus ſecum trahunt: vt eſt cur ro ⁊ lego: vel cucurri vel legi: ⁊ quecunqꝫ ſunt verba Omne enim verbum cū tempore eſt. Nomina vero ſi ne tempore ſunt. Cum enī dico ſocrates vel plato vel albēdo: vel aliquid huiuſmodi: temporibus carent. nomen ergo vox eſt ſignificatiua ſecundum placituꝫ ſine tempore. Uocū ſignificatiuarum ſine tempore ſe cūdū placituꝫ. Alie ſunt quarum partes aliquid extra ſignificant: alie quaꝝ partes extra nihil deſignant. Hec nāqꝫ vox: que eſt ſocrates cum platōne alijſqꝫ di ſcipulis que eſt oratio: ⁊ ſignificatiua eſt ⁊ ſecūdū pla cituꝫ. Partes namqꝫ ipſiꝰ que ſunt nomina: ſecundū placitū ſunt ⁊ ſine tꝑe. Nulla nāqꝫ in ea nec imagina tio quidē tꝑis inuenit̉: ſed habet hoc qd̓ partes eius extra ſignificant. Tota nāqꝫ oratio eſt ſocrates cum platōne alijſqꝫ diſcipulis: ſed eius pars ſocrateſ ſi a to ta oratione diſiūcta ſit: ſignificat aliquid Nominis āt pars nihil extra ſignificat: ipſiª enī noīs quod eſt ſocrates: quod diſiunctum a tota connexione ſignificat aliquid: partes nihil extra deſignant. Neqꝫ enim ſo neqꝫ cra. neqꝫ tes. neqꝫ aliquid preter totum nomen extra deſignat. Quare rectiſſime diffinitio conſtitu ta eſt: Nomen eſſe vocem ſecundum placitum deſi gnatiuam ſine tempore: cuiꝰ partes nihil extra ſigni ficant. Hoc autem propoſitis docet exemplis. ¶ In nomine enim quod eſt equiferus: ſerus per ſe nihil ſignificat: quemadmodum in oratione que ē equus ferus. ¶ Si enim ſit oratio que dicat equus ferus: duas res ſignificat: equum ⁊ ferum. Utrumqꝫ enim eſt vnum ſubſtantia: alterum quale. Qui vero dicit equiferus: vnū nomen eſt: ⁊ ei vnum qd̓ ſignificat ſubiectū eſt. Quocirca vnumquoqꝫ permixtio iſta ſignificat. Qd̓ ſi vnū ſignificat tota permixtio: pars inde ſeparata ni hil extra deſignat. In toto enim nomine quod eſt eꝗ ferus: conſignificat quidem ferus: per ſe vero nihil ſi gnificat. Quod ſi per ſe id quod dicimus ferus aliꝗd ſignificare arbitremur: non iā erit pars noīs: ſed ip̄m erit integrū nomē: ⁊ habebit partes. fe. ⁊ rus. Quo circa qm̄ noībꝰ mū ſubiectū eſt: ⁊ vnū ſignificat totū nomen: vel ſi ſit equiuocū: vel ſi non ſit: canis eniꝫ cū ſit equiuocū ſemel totum latrabilē: ſecūdo totū ccle ſte ⁊ rurſus totum marinū ſignificat. Quare qm̄ qd̓li bet nomē vnū aliquid ſignificat totuꝫ: pars eius ſeꝑa rata: ⁊ velut a tota compoſitione ſeiuncta: ī qua vnū aliquid cōſignificabat: nihil extra ſignificat. Dat aūt differentias ſimplicium nominum ⁊ compoſitorum. ¶ At vero non quemadmodum in ſimplicibus no minibus: ſic ſe habet etiaꝫ in compoſitis: in illis.n. nullo modo pars ſignificatiua eſt. in his auteꝫ vult quidem. ſed nihil ſignificat ſeparata: vt in eo quod eſt equiferus ferus. ¶ Simplicis inquit noīs ꝑtes qm̄ non conſtāt ex alijs partibus ne imaginatione quidē ſignificationis aliꝗd prodūt vt ī eo noīe qd̓ eſt hō: neqꝫ hō neqꝫ mo. ꝗcqͣꝫ ſignificāt: neqꝫ ſignificare putāt̉: iccirco qm̄ ſimplex nomē ē: ī his quoqꝫ qͥ cōpoſita ſunt qm̄ ex duobꝰ ſi gnificatiuis in vnā ſignificātiā redigūt̉: vult ꝗdē ſi gnificare aliꝗd pars: ſꝫ nihil ſeparata deſignat. In eo enī qd̓ ē equiferus: dat quidem imaginationē aliquā ſignificatiōis: ⁊ putat̉ ſignificare ferus. Hoc eſt eniꝫ qd̓ dicit vult ꝗdē: ſed nihil extra ſeparatūqꝫ ſignifi cat. Si enim hoc ipſum ferus vt pars nominis dica tur dimidium nomen dicitur eius quod eſt equiferꝰ: dimidium autem nomen deſignat nihil. Ergo id qd̓ dicimus ferus: cum alia parte nominis que eſt equi vnum conſignificat: ideſt equiferus: ſeparatum etiaꝫ nihil extra ſignificat. Quod ſi rurſus ipſum nomen extrinſecus non in alterius nominis parte ponatur: ꝑ ſe ſibi ſignificat velut nomen. Ergo non eſt ſimilis in ſimplicibus nominibus compoſitiſqꝫ partium conſi gnificatio. Sed ſimplicium quidem nominum partes nec ipſe ſignificant: nec ſignificare putantur. Compo ſitorum vero volunt quidem partes aliquid ſignifica re: ⁊ dant ſignificationis imaginationem: ⁊ ſignifica re aliquid putantur: ſed nullius ſeparatim retinent ſi gnificationem. ¶ Secundum placitum vero: quoniam naturaliter nominum nihil eſt: ſed quando ſit nota. ¶ Tūc enī ſignificat nomē ẜm placitū: qn̄ ſit nota ali cuiª rei.i. qn̄ ſignificat aliquā rē: vt metapſus. Quā diu.n. huic nihil ſubiecti eſt: metapſus nomē non eſt.

In librum de interpretatione editio prima
Nā noīs eſt ſignificare ſubiectū. Metapſuſ aūt ſubie ctū n̄ ſignificat. Nō igit̉ nomē e. Ac rurſus ſi huiꝰ cō ſtituere eſt ſubiectū: noīs aūt ſignificare ſubiectum ē Non. enim nomē aliꝗd diceret̉: niſi a ſubiecti ſignifi catione hoc traheret: p̄cipue cū nomē dr̄ a notamine Itaqꝫ cū metapſus ſubiectū ſignat: nomē eſt. Cōſtat igit̉ nomen eſſe ſecundū placitū: ſed tunc qnͣ ſit nota ideſt quando aliquod ſubiectū ſignificat. ¶ Nam deſignant ⁊ illiterati ſoni: vt ferarum: quo rum nihil eſt nomen. ¶ Dixerat ſuperius in diffinitione: nomen eſſe ſecun dum placitum non natura. Hoc autem diligentiꝰ mō ſtrat nunc dicens: nihil eſſe nominū naturaliter. At qꝫ ideo nō illi ſufficit ad definitionē quod eſt ſignifica tiua vox niſi illud quoqꝫ adderet: quod ſecūdū placi tum vox ſignificatiua eſt. Alioquin multi illiterati ſo ni ſignificant: vt ſibilus aliquid interdū ſignificat. Fe rarum quoqꝫ multorūqꝫ animalium voces interdum aliqua ſignificatione preditas eſſe perſpicimus. Que dam enim vox canum iraꝫ ſignificat: hinnitus quoqꝫ equoꝝ ſepe alteriª equi conſuetudinem q̄rit. Sꝫ hec naturaliter ſignificāt: atqꝫ ideo noīa non ſunt: qd̓ igi tur naturaliter ſignificat: nomē nō eſt. Atqꝫ hec hac thenus. Nūc quemadmodū facta ſit definitio videa mus. Quod dixit nomen eſſe vocē. Traxit a genere definitionē. Qd̓ ſignificatiuā eſſe conſequenter appo ſuit. Nomē ab nō ſignificantibus vocibꝰ ſeparauit. Qd̓ ſecūdū placitū a naturaliter ſignificantibꝰ voci bus noīs natura diuiſa eſt. Qd̓ ſine tempore: ad ver borum diſcreꝑantiam reſpicit. Quod eius nullā par tem extra ſignificare propoſitum eſt: iccirco dictū eſt vt nomen ab oratiōibus diſtare videretur. Hactenꝰ quidem de tota nominis definitione tractatum eſt. Et quibus differentijs ab alijs vocibus diſtare poſſit nomen explicitum eſt. Nunc autem que videntur in deffinitiones nominis incurrere: an nomina ſint dili gentius querit. ¶ Non homo vero non eſt nomen. At vero nec po ſitum eſt nomen quo illud oporteat appellare. ne qꝫ enim oratio neqꝫ negatio eſt. ſed ſit nomen infi nitum. quoniam ſimiliter in quolibet eſt. ⁊ quod ē. ⁊ quod non eſt. ¶ Nunc diſſerit qualia eſſe arbitrari oportet: que cum ſub definitione noīs quidem cadant: integra tamē no mina non eſſe videantur. Unde ſit: vt his diligentiſ ſime diſtributis integerrima nominis definitio cōclu datur. Hoc enim quod dicimus non homo: quid ſit ambigit̉. Oratio eniꝫ non eſt. Omnis eniꝫ oratio ver bis nominibuſqꝫ coniungitur. Hoc autem quod dici mus non homo: duabus quidem partibus conſtat: ſꝫ vnum in ſe retinet nomen: verbum vero non hꝫ. Ne gatiua enim particula: que eſt non: neqꝫ nomen neqꝫ verbū eſt. Rurſus. negatio non eſt. Omnis enim ne gatio verum falſum ve ſignificat. Nō homo vero qd̓ dicimus: neqꝫ verum eſt neqꝫ falſum. Niſi enim(vt ſupra ait) aliquid quod ſit proximū ad id quod eſt eē addatur: nulla veritatis aut falſitatis ratio ī qualibꝫ orationis partium compoſitiōe perficit̉. At v̓o nomē non eſt: Omne.n. nomen vnam rem ſignificat defini tā: vt cum dicimus homo: ſubſtantiā ſignificat: nec quālibet: ſed rationalem atqꝫ mortalem. Eodem mo do ⁊ cetera nomina. Qui vero dicit non homo homi nem quidem tollit. Quid autem illa ſignificatiōe ve lit oſtendere: non definit: poteſt enim quod homo
nō eſt: ⁊ equus eſſe: ⁊ canis: ⁊ lapis: ⁊ cetera quecūqꝫ homo non fuerint. Quare quoniam id quod definite ſignificare poteſt: aufert in eo negatiua particula: ꝙꝛ vero ſignificare debeat: definite nō dicit: ſed mult atqꝫ infinita vnuſquiſqꝫ auditor intelligit. Dicatur in quit nomen infinitū. Hoc enī quod dicimus non hō tā multa ſignificat: quā multa ſunt: que a definitiō hominis diſiungunt̉. Sed hoc ariſtotelis vocabulū cū infinitū nomē vocaret primus inuenit. Apud anti quiores enī iſta quidē erat dubitatio: ſed huic differē tie qua differt nomē definitū ab huiuſmodi nomine quod cū negatiōe proponit̉: impreſſum vocabulū nō erat: quod ip̄e teſtat̉ dicēſ. At v̓o nec poſitū eſt nome quo illud oporteat appellare. Nullus enī poſuit voca bulū: quo oporteat appellare id quod dicimus nō hō ſed ariſtoteles perſpicaciter infinitū nomen huiuſmo di predicamētū cenſuit appellari. ¶ Catonis aūt vel catoni. ⁊ quecūqꝫ talia ſunt non ſunt nomina. fed caſus nominis. ¶ Omnis inquit caſus alteriꝰ caſus eſt. Itaqꝫ ſit: vt qui cunqꝫ caſus ſit: alterius īflexio videat̉. Ergo quod di cimus huius catōnis vel huic catōni: vel alia hmōi: caſus nominamus. Unde ſit vt hi caſus īflexiōes quo qꝫ dicāt̉: ſed oīs inflexio alicuius inflexio eſt. Qd̓ aūt inflectit̉: ab eo quod ipſa inflexione fit prius eſt. Qua re cū id quod dicimus cato nomen ſit: ⁊ ſic primū di ſtat inflexiōibꝰ ſuis. Inflexio aūt nomīatiui genitiu ⁊ ceteri. Nullus enī dixerit recte nominatiuū caſū eē Si.n. id quod dicimꝰ cato alicuiꝰ caſus ſit. cuiꝰ caſus eſſe poſſit oportet oſtendi: ſed ante id qd̓ dicimꝰ cato nullus p̄dicat̉ caſus: igit̉ qm̄ cato nomē nulliꝰ inflexio eſt: nec oīno caſus eſt. Ceteri aūt caſus qui dicūt̉ no minatiui inflexione formāt̉: catōis: ⁊ catoni: ⁊ catonē quare ſi diſtāt ea que ab inflexione naſcūt̉: ab his q̄ inflectūt̉: diſtant quoqꝫ hi omnes caſus: qui ſunt cato nis: catoni: catonē: ab eo quod eſt cato: ideſt a nomīe principali: ſed hic cato nomen eſt: caſus igitur nomi na non ſunt. Aliud enim eſt ipſe caſus: aliud cuiꝰ ē ca ſus. Quocirca ſi nominis hec oīa caſus ſunt: hec no mina non ſūt. Atqꝫ ideo prudenter veteres oēs caſus genitiuū: datiuum: accuſatiuum: vocatiuuꝫ: ablatiuū ſuis diuerſiſqꝫ nominibus vocauerunt. Primum v̓o alias rectū: qͣſi a nullo inflexum: alias nominis ipſius vocabulo nominatiuum dixerunt. Quare nunc hoc Ariſtoteles exequitur: qui caſus noīuꝫ videantur nō eſſe nomina ſed tm̄ nominū inflexiones.i. caſus. ¶ Ratio autem eius in alijs quidē eadem eſt. ſed differunt. quoniam cum eſt vel fuit. vel erit adiun ctum neqꝫ verum neqꝫ falſum eſt. nomē vero ſem per vt catonis eſt vel non eſt. nondum enim aliꝗd verum dicit neqꝫ falſum. ¶ Ratio inquit.i. definitio nominis: ⁊ caſus nominis eadē eſt. nam ſicut nomen vox ſignificatiua ē ẜm, pla citū ſine tꝑe: vt eius pars nulla extra ſignificet: ſic ēſ caſus. Nā vox eſt ⁊ ſcd̓m placitū deſignatiua: ⁊ cu ius ſeparate partes nihil extra deſignāt. Ergo eadeꝫ diffinitio ratioqꝫ nominis eſt ⁊ caſus nominis: ſꝫ his vna additur differentia: quod omne nomen cum eo quod dicit̉ eſt: aut nō eſt. coniunctū: aut affirmatiuā enunciationē facit: aut negatiuā: vt ſocrates eſt: vel ſocrates non eſt. Hic enim quoniā veritas aut falſi tas incidit: enunciationem eſſe neceſſe eſt. in caſibus v̓o quāuis addas eſt: aut non eſt nulla inde affirma tio neqꝫ negatio fit. Neqꝫ enī vlla in hos veritas aut falſitas

In librum de interpretatione editio prima
culſitas cadit. Si quis eniꝫ dicat ſocratis eſt. ſocratis non eſt: vel catōnis eſt: vel catonis nō eſt: quid ſit vel non ſit non apponens: cum ſimplici caſu eſt: aut non eſt iungens: imperfectam faciet orationem falſitate ac veritate diſiunctam. Quare nulla enunciatio eſt. Ergo differt nomen a caſu: quod nomen quidem cuꝫ eſt: aut non eſt iunctum aut verum vel falſum facit. caſus v̓o neqꝫ verum dicit: neqꝫ mentit̉. Etenim nul lo alio addito trūca eſt atqꝫ imperfecta ſententia: ſꝫ quorſum iſtud.ſ. ut definitio noīs integerrima com pleretur. Etenim iam nunc definitio noīs hoc modo eſt. Nomen eſt vox ſignificatiua ſcd̓m placitum ſine tre: cuius nulla pars ſignificatiua eſt ſeparata. defini tum aliquid ſignificans: cum eſt aut non eſt iuncta fa ciens enunciationem. Sed de noīe hactenus. Nunc verbum diligentiſſima definitione determinat. ¶ Uerbum autem eſt: quod cōſignificat tempus cuius pars nihil extra ſignificat: ⁊ eſt ſemper eorū que de altero predicantur: nota. ¶ Uerbum diſtat a nomine hoc ſolo qd̓ nomē ſine tꝑe eſt. vt ſupra iam dictum eſt: verbum aūt tempus in ſignificationibus trahit: ⁊ eſſet quidem plena defini tio verbi: ſi alia in eo oīa que in noīe poſita ſunt pone rentur: hoc ſolo diſcrepante: qd̓ verbuꝫ conſignificat tempus: eſſetqꝫ definitio ita. Uerbum eſt vox ſigni ficatiua ſcd̓m placitum cum tꝑe: cuius nulla pars ex tra ſignificatiua eſt: ſꝫ qm̄ ſunt illa noī verboqꝫ coīa oprium autem verbi eſt cōſignificare tempus: a ꝓ etate definiti.ſ. noīs verbuꝫ voluit definire. Dili genter autem ait conſignificat. Nam ſignificant no mina tempus: vt dies. vel annus hec enim temporuꝫ nomina ſunt. Uerbum aūt proprie cōſignificat tem pus: principaliter enim aut paſſionem deſignat aut actum: vt cum dico: accuſo vel accuſor: euꝫ ipſa actus paſſioniſqꝫ ſignificatione vim quoqꝫ ſecum temporis trahit: vt ille actus aut paſſio preter preſens: aut fu turum: aut preteritum: aut quod inter hec eſt eſſe nō poſſit: ⁊ eſt ſemper eorum que de altero predicantur nota. Senſus huiuſmodi eſt. Omne inquit verbum ſignificat aliquod accidens: quod accidens ſemper de altero predicatur. Nam ſi omne verbum aut actionē aut paſſionem deſignat. Actio v̓o ⁊ paſſio in acciden tibus numerantur. omne verbum vim ſignificat acci dentis: ſed accidens ſemper de eo predicatur quod ſi bi ſubiectum eſt: vt album de corpore: ⁊ duruꝫ de fer ro. Quare oīa verba eiuſmodi aliqua deſignant: que ſemper de altero pradicantur. Quod per hoc.i. dixit: qd̓ ait verbum notam eſſe.i. ſignificationem eorum que de altero predicantur Quod idem valet tamqͣꝫ ſi diceret: verbum ſemper accidentia ſignificat: quo rum hec natura eſt: vt ſemꝑ de altero predicent̉ cuiꝰ enī quelibet res nota ē: hāc ipſa que nota ē: deſignat ¶ Dico v̓o quoniam conſignificat tempus: vt cur ſus quidem nomen eſt: currit v̓o verbum: conſigni ficat enim nunc eſſe. ¶ Supra in nominis definitione propoſuit nomen eē ſine tempore: quod nunc quoqꝫ hoc monſtrat exem pio: ⁊ diligentiſſimo quidem. Nam idem predicamen tum ad nomen relatum ſine temporis conſignifica tione monſtratur: ad verbum v̓o videtur eſſe cum tē pore. rurſus enim ſimpliciter dictus: vt nomen: ⁊ vt res. propria ſine tempore eſt. Si vero in actionem: q̄ verbi ſemper eſt inducatur: mox proprietatem verbi ac temporis in ſe ſuſcipit ſignificationē. Currit enim
verbum eſt. ⁊ ſignificat actionem: ⁊ cum eadem tem pus oſtendit: monſtrat enim nunc eſſe. ideſt preſens tempus. Conſignificat autem iccirco dictum. eſt: qm̄ quod dicimus currit: actum quideꝫ quendā ſignificat cuꝫ eo vero actui ipſa ſignificatione verbi preſens tē pus inducitur. atqꝫ ideo diligenter ait conſignificat. Et eſt hec verborū ſubtilitas in ariſtotele mirabilis. ¶ Semper eorum que de altero dicuntur nota eſt ut eorum que de ſubiecto vel in ſubiecto. ¶ Sēper inquit verbuꝫ ea ſignificat: que de altero pre dicentur. Que ſunt autem quāqͣꝫ breuiſſime: ipſe tn̄ oſtendit: Eſt autem conſuetudo ariſtotelis ea q̄ acci dentia ſunt in ſubiecto eſſe dicere: Nec non etiam ea dem ipſa accidentia de ſubiecto predicari: iccirco qd̓ oīa quecunqꝫ accidentia ſunt: vel denominatiue vel quolibet alio modo ⁊ de ſubiecto predicātur ⁊ in ſub iecto ſunt. Nunc ergo hoc dicit: tale quiddam ſignifi cat verbum: qd̓ ſemper accidens ſit. qd̓ accidens vel in ſubiecto ſemper: vel de ſubiecto predicatur. ē alia quoqꝫ expoſitio. hoc modo: de ſubiecto dr̄ genus ſꝑ ad ſpeciēs. Ergo eoꝝ qͥ ſunt accidentia: alia ſunt indi uidua: alia generalia. ⁊ illa quidē que ſunt indiuidua in ſubiecto ſunt tm̄ vt quodlibet particulari corpori accidēs: alia v̓o ſunt generalia accidētia: que de alijs accidētibus p̄dicant̉ vt de ſubiectis: vt eſt color: nam qꝫ p̄dicat̉ de albedine ⁊ nigredīe ⁊ ceteris. Ergo nūc omne inquit verbum quiddam quod de altero predi catur: ſignificat. Sed hoc huiuſmodi erit: qd̓ aut par ticulare ſit: ⁊ in ſubiecto tantū ſit: vt eſt currit. Cur ſus enī de nullo alio predicat̉ ſubiecto: niſi tantū ī ſub iecto eſt: aut generale erit illud accidens ⁊ vniuerſale vt de alio rurſus accidente predicetur vt de ſubiecto vt ſi dicā mouet̉. Hoc enī quod dicimus mouet̉: de ſubiecto curſu predicat̉: qui currit enī mouet̉. Signi ficat igitur verbū aut particulare accidens: quod eſt tantū in ſubiecto: aut vniuerſale quod de alio accidē te velut de ſubiecto predicetur. Hactenus definitio nem verbi diſtribuit. Nunc vero ſicut fecit in nomi ne: ea que in verbum incidere poterant: ⁊ verba non eſſe: aut verbi ratione ⁊ proprietate diſiungit. ¶ Non currit vero ⁊ non laborat. non verbum dico. Coſignificat quidem enim tempus ⁊ ſemꝑ de aliquo eſt. Differentie autem huic nomen non eſt poſitum. ſed ſit infinitum verbum. ¶ Sicuti in nomīe fecit: ita quoqꝫ in v̓bo ad integrā definitionem verbi proprietatemqꝫ intendit. Ait.n. non currit non eſſe verbum. Et iccirco quod verbum omne finitum aliquid deſignat; Non currit autē quē admodum infinitum ſit: paulo poſt demonſtrabitur: quod neqꝫ oratio eſt. In hoc enim quod dicitur non currit: neqꝫ duo verba ſunt: neqꝫ duo nomina: neqꝫ nomen ⁊ verbum: que ſola poſſunt iungere orationē At vero negatio non eſt: etenim in toto imperfecta ſententia eſt: ſed neqꝫ huic inquit antiquiores poſue re vocabulum. Hec enim differentia que eſt non cur rit: ⁊ non laborat: que a verbo puro ⁊ ſimplici diſtat: nullo apud antiquiores vocabulo nuncupata eſt. Di ferentiam autem vocauit id quod dicitur non currit: ⁊ nō laborat: ab eo quod eſt currit ⁊ laborat. Sꝫ quo niam his nullum eſt nomen ab antiquis impoſitum. Ariſtoteles nomen ipſe conſtituit dicens ſit verbum infinitum. Alioquin maximam dubitationem facit huiꝰ predicamenti ſimilitudo: quod ipſum quidē pre dicamentum vox eſt deſignatiua ſecundum placitum

In librum de interpretatione editio prima
⁊ de altero predicatur: ⁊ conſignificat tempus: idem ſcilicet quod verbum: quod eſt currit. Sed hoc ſolo differre perſpicitur: quod illud finitum verbum eſt: hoc infinitum. Cur autem hoc infinitum eſt: cōtinua oratione perſequitur. ¶ Quoniam ſimiliter in quolibet eſt: ⁊ quod eſt: ⁊ quod non eſt. ¶ Infinitum inꝗt verbum eſt. qm̄ cum de altero. ſem per predicetur Non currit enim de altero dicitur: ta men eque vel de ſubſiſtente vel de non ſubſiſtente p̄ dicari poteſt: vt in eo quod eſt: homo non currit: ho mo res eſt ſubſiſtens. Ergo dicitur id quod eſt non currit: de homine ideſt de re ſubſiſtente. Rurſus di cimus chimera non currit: chimera v̓o non eſt: nec omnino ſubſiſtit: ⁊ poteſt de ea vere dici: quoniam n̄ currit. Quod enim non eſt: omnino nec currit. Ergo id quod eſt: non currit: ⁊ de ea re que ſubſiſtit: atqꝫ eſt in rebus dicitur: ⁊ de ea que neqꝫ eſt neqꝫ eſſe po terit predicatur: quare infinitum dicitur verbuꝫ. nec ſolum hoc: ſed illud etiam. quod qui dicit currit: rem quam quiſqꝫ faciat: definite ſignificat: Cum vero di cit non currit: ipſum quidem curſum videtur aufer re: ſed vtrum ſedeat: an iaceat: an ambulet: an aliꝗd aliud faciat non relinquit. Quare quoniam ⁊ ea que ſunt: ⁊ ea que non ſunt: infinita ſunt. ⁊ de his omnibꝰ predicatur: quoniāqꝫ id quod tollit finituꝫ eſt: qd̓ v̓o ponit infinitum ꝑꝑ hoc verbum vocabitur infinituꝫ. ¶ Similiter autem vel curret vel currebat non verbum eſt. ſed caſus verbi. Differt autem a ver bo ꝙ hoc quidem conſignificat preſens tempus. il la vero que circa ſunt. ¶ Ut in nomine fecit cum caſus a nominibus diſtri buit. ita quoqꝫ caſus verborum nunc a uerborum ra tione diſiungit. Curret enim quod futurum eſt: vel currebat quod preteriti retinet partem: vel cucurrit quod eſt integrum perfectumqꝫ preteritum nō ſunt verba: ſed verborum caſus preſens enim aut futuruꝫ expectat: aut preteritum relinquit. Atqꝫ ideo futurū tempus ad preſens tendit: preteritum a preſenti in choat. vnde ſit vt principaliter contineat verbum id quod eſt preſens: vt ſit verbum integrum quod pre ſens deſignat. hec auteꝫ que preter preſens in aliqua ſignificatione ſunt: non ſunt verba ſed verborum ca ſus. Hic quoqꝫ ſicut in nomine fecit verborum ⁊ ca ſuum differentiam prodit. Ait enim omne verbum p̄ ſens ſignificat tempus. Caſus vero verborum illud tempus ſignificat: quocirca ipſum preſens eſt. idqꝫ cō plectitur. Complectuntur autem id quod eſt preſens. circa quod ipſa ſunt. Futurum ⁊ preteritum tempus inter vtraqꝫ enim tempora preſens locatur. Quic quid ergo vel futurum tempus: vel preteritum ſigni ficat: que tempora preſens complectuntur ⁊ circa ſūt non verba: ſed verborum caſus dicuntur. Eſt ergo in tegra definitio verbi. Uerbū ē vox ſignificatiua ſecū dum placitum cum tempore: cuius nulla pars extra ſignificatiua eſt ſeparata: definitum aliquid ſignifi cans: pręſentis ſignificationem tenens. Quoniam ve ro pars verbi nihil extra deſignet ex eo manifeſtum eſt: qd̓ ne nominis quidē pars ꝗcquā extra ſignificat Ipſa quidem ſecundum ſe dicta verba nomina ſunt. ⁊ ſignificant aliquid. Conſtituit enim qui di cit intellectum. ⁊ qui audit quieſcit. ¶ Subtiliſſimum quidem ingreditur ſenſum: ſed ē hu
iuſmodi. Omne inquit verbum per ſe ⁊ ſine alterius coniūctione prolatum nominis quodāmodo ſpeciem tenet: ⁊ vere nomen eſt. Cum enim dico homo currit tunc id quod dixi currit ad hoīem referens integruꝫ feci verbum: qm̄ ſine dubio ſemper de altero predi catur: ſin v̓o ꝑ ſe dixero currit: ſuuꝫ quiddem quodā modo facio ipſum currit: cum nullo alio iungens: ⁊ ſit mihi nomē. Unde greci quoqꝫ his ꝑ ſe dictis ver bis: aliquotienſ addunt articularia prepoſitiua: vt eſt το τρ ἕχ έιητουτρέχέίν Si quis eniꝫ dicat veloci eſt id quod eſt currere: eo quod eſt ambulare. In illo nominatiuum iunxit articulū dicens: id quod eſt cui rere. In illo vero ablatiuum dicens: eo quod eſt am bulare: velut ſi quis in nomine dicat: id qd̓ eſt ſcānuꝫ leuius eſt eo qd̓ eſt oſtiū. Hoc qd̓ diximª: id qd̓ ē ſcā nū: ad ip̄ꝫ ſcānū articulare p̄poſitiuū iunximꝰ: tāqͣꝫ ſi diceremus hoc ſcamnū: ⁊ qd̓ rurſus diximus eo quod oſtium: tamqͣꝫ ſi diceremus hoc oſtio. Ita quoqꝫ cū dicimus velocius eſt id quod eſt: currere: eo quod ē ambulare. hoc quod dicimus id qd̓ eſt currere: ita po nimus tāqͣꝫ ſi dicamuſ: hoc currere. Et rurſus eo qd̓ eſt ambulare: tāqͣꝫ ſi diceremus ablatiuo modo ab hoc ambulare: quaſi tranſlatum ad nomen ſit: dictuꝫ qꝫ ſit hac ambulatione. Quare per ſe dicta verba no mina ſunt. Et eſt huius rei probatio quaꝫ ipſe ariſto teles ponit. Cum enim ſimplex dicimus nomen: aud toris inchoat intellectus cum noſtra prolatiōe. Et dū proferimus: dicentis ſequitur vocem: ⁊ tunc quieſcit cum illud nomen fuerit expletuꝫ. Cuꝫ enim dico hyp pocentaurus: ingreditur a prima ſyllaba audientisī tellectus: ⁊ vſqꝫ ad finem totius noīs nō quieſcit. vbi v̓o extremam audierit ſyllabam mox quid dictuꝫ ſit auditor intelligit: ⁊ eius intelligentia conquieſcit. ſic ergo ⁊ in verbo cum dicimus currere: ītellectus quo qꝫ audientis ꝑ eius ſyllabas que ſunt: cur. ⁊ re: ⁊ rui ſus re. vadit: ſed vbi extremam audierit ſyllabā: mo totius verbi capienss ſignificationeꝫ intellectus qui ſcit. Ergo verbum per ſe dictum nomini ſimile eſt: eſt quodāmodo nomen. Sic eniꝫ in nomine is qui di cit: intellectum audientis vltime ſyllabe prolatione ⁊ totius noīs perfectione conſtituit: ⁊ is qui audit quie ſcit: ⁊ vltra eius intelligentia nō progreditur: ita quo qꝫ ⁊ verbum ſi per ſe dicatur: audientis conſtituit in tellectum quod ſi cum alio coniungatur: nondum to ta intelligentia conſtituitur audientis. Ut cum dice ſocrates ambulat: in ſolo ambulat: quod eſt verbum non conſiſtit perfecta ſententia: niſi in toto: quod eſt ſocrates ambulat. Rurſus cuꝫ dico ambulare moue ri eſt: non in vnoquoqꝫ horum verbo ſententia conſi tuta eſt: ſed in tota oratione conquieſcit auditor. Ic circo qm̄ ſi verbū de altero ſubiecto predicet̉: vtriuſ qꝫ ſignificationem verbi iungit auditor: ⁊ non per ſe verbū ipſum conſiderat qd̓ dicitur: ſed ad alterū re fert: vt ambulare moueri eſt ambulationē ad motuꝫ vel ſocrates ambulat: ambulationē ad ſocratē. Tū ergo ſit integrū verbū: cū refert̉ ad alterū. At ſi ſim pliciter predicetur verbū: nomen eſt: iccirco quod ſi cut nomen dictū: ita quoqꝫ verbum audientis conſti tuit intellectum. ¶ Sed ſi eſt vel non eſt. nonduꝫ ſignificat. neqꝫ.n. ſignum eſt rei eſſe vel non eſſe. ¶ Sed quāquā nomen ſit inquit verbum: ⁊ aliquid de finite ſignificet per ſe dictum: ſolū tamen non facieſ enunciationem: neqꝫ verum aliquid falſumue conſti tuit. hoc eſt enim quod ait. Sed ſi eſt vel non eſt: non

In librum de interpretatione editio prima c
nuim ſignificat: ad affirmationem referens qd̓ dixit: ed ſi eſt: ad negationem: qd̓ ait. vel non eſt. Nihil.n. porum ſignificat verbi per ſe predicata prolatio. Cū euim dico currit: hoc ipſum currit ſignificat quidem aliquid: ſed ſi eſt aut non eſt: nōdum ſignificat: Neqꝫ enim eſſe ſignū eſt rei: aut non eſſe. Quod tantū va let: tanqͣꝫ ſi dicam: id quod dico currit. non ſignificat ce ip̄m curſū aūt nō eē. Si.n. ſignificaret: ita diceret̉. currere eſt vel currere non eſt. Nunc autem currit n̄ eſignat eſſe ipſam rem vel non eſſe. Dicitur eniꝫ ſo liiin: ⁊ eſt intellectus quidam ſed neqꝫ affirmationeꝫ ſignificat. neqꝫ negationem: iccirco quod neqꝫ ponit rem eſſe: nec eam interimit. Quod per hoc monſtra uit quod ait. Neqꝫ enim eſſe ſignum eſt rei: vel non eſſe. ideſt neqꝫ enim quodlibet verbum ita predica tur: vt ſignum ſit rei illius de qua predicatur: quoniā eſt vel quoniam non eſt. Nec ſi hoc ipſum eſt purum dixeris: ipſum qui dem enim nihil eſt: conſignificat autem quandam compoſitioneꝫ. quaꝫ ſine cōpoſitis nō ē intelligere Eſt verbum iunctum cū alio verbo vel noīe ſolet fa cere propoſitionē: vt hō eſt vel currere eſt: ipſuꝫ aūt eſt purum inꝗt ſi dictū fuerit: neqꝫ verum neqꝫ falſū eſt: a quo omnes pene enunciationes fiūt que ſūt ſim plices. Ergo nec ſi hoc ipſum eſt purū dixeris: eē ali quid: aut non eſſe ſignificat: ideſt aut affirmat aut ne gat: iccirco quod ipſuꝫ eſt ſimpliciter dictum nihil eſt Nunc quod omnino nihil ſignificet: ſed quod nihil ve ritatis habeat neqꝫ falſitatis: ideſt non nihil eſt ad ſi gnificationem: ſed ad veritatis falſitatiſqꝫ ſignifica tionem: de qua nunc tractabitur. Cur autem nihi veri falſiqꝫ monſtraret oſtendit. Eſt enī duobus mo dis dicitur: vt verum falſumqꝫ deſignet: aut cū vnaꝫ rem quālibet propria compoſitione conſtituit: vt cuꝫ dico: homo eſt: ipſum eſt cum homine iunctum atqꝫ compoſitum eſſe hominē conſtituit: ⁊ fit exinde enun ciatio. Aut rurſus cum due res per ipſius verbi com poſitionem copulationemqꝫ iunguntur: vt eſt: homo animal eſt. Homo namqꝫ ⁊ animal copulantur atqꝫ iunguntur per id quod dicitur. homo animal eſt. Er go ſic omnis veri falſiqꝫ in enuntiationem ſignifica tio eius quod dicitur eſt: in compoſitione eſt: cuꝫ aut ſua compoſitione aliquid eſſe conſtituit: aut duas res copulat atqꝫ componit. Uis autem eius que in enun ciationibus ꝓpoſitionibusqꝫ monſtratur: in veri fal ſiqꝫ.ſ. deſignatione preter ipſas compoſitiōes: in qui bus hoc ſolet efficere: nulla eſt. Atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. Conſignificat autem quandam compoſitionem quaꝫ ſine compoſitis non eſt intelligere. Cū enim dico eſt. nihil ſignificaui: quid ſit aut non ſit. Qd̓ ſi faciaꝫ enū ciationem: cōponam neceſſe eſt: vt homo eſt: aut vt homo animal eſt: quare ſi oīs eius vis in veri falſiqꝫ enunciatione ad compoſitionem refertur: cū preter cōpoſitionē dr̄: quod in cōpoſitiōe deſignare pōt. id preter compoſitionem non deſignat: pōt aūt compo ſitione facta verū falſumqꝫ in enūciatione mōſtrare Hec igitur ſine cōpoſitis in verbo eſt nullus valet ad uertere. Recte igitur dictū eſt conſignificare quādā cōpoſitionē: que ſine cōpoſitis intelligi non valeret. ¶ De Oratione. ¶ Oratio autem eſt vox ſignificatiua: cuius partiū aliquid ſignificatiuum eſt ſeparatum vt dictio: nō ut affirmatio vel negatio CDē qd̓ cōpoſitū ē: eorū ſuſcipit naturā: ex ꝗbꝰ totuꝫ
compoſiti ipſius corpꝰ efficitur. Quare qm̄ oratio ver bis conſtat atqꝫ noībus: que ſignificatiua ſunt: recte quoqꝫ or̄o ſignificatiua eſſe definit̉. Sꝫ diſtat or̄o hiſ ex quibus ip̄a effecta eſt.i. nominibꝰ atqꝫ verbis: qd̓ eoꝝ partes nihil extra deſignāt: oratiōis v̓o pars ali quid ſeparata ſignificat. Nā ſi nomē ⁊ verbum par tes orationis ſunt: hec autem per ſe ſignificāt. n̄ ē du biuꝫ ſeparatas or̄onis partes ſignificare. Quomō āt ſignificant ſequēti determinatione mōſtrauit. Signi ficant igitur partes or̄onum: vt dictio ſemꝑ: nō ſem per ut affirmatio vel negatio. Nunc autem dictionē dicit ſimplicem verbi aut noīs nūcupationē. Sūt.n. quedā or̄ones: quarum partes ita ſignificant qͣſi affir matio: vt in ea or̄one que eſt: ſi dies eſt: lux eſt. id qd̓ dicimus lux eſt: totius or̄onis pars eſt: ⁊ ita eſt ſigni ficatiua ut quedam affirmatio. Sed non oīs or̄o affir mationem hꝫ in parte. hec enim ipſa q̄ dicit lux ē: hꝫ in partibus id quod dicimus lux: ⁊ rurſus id qd̓ dici mus eſt ſed neutra ipſaꝝ affirmatio eſt ſed tm̄ ſim plex dictio. Oīs ergo or̄o dictionem quidem habet in parte: non v̓o oīs or̄o affirmationem. Recte igitur dictum eſt partes or̄onis ſignificare: vt dictionem: non ut affirmationem. Quid autē ſit dictio: ip̄e pau lo poſt clarius demonſtrabit. ¶ Dictio autem vt homo ſignificat aliquid. ſed nō quoniā eſt aut non eſt. ſed erit affirmatio vel nega tio ſi ꝗd addatur. Sed non vna hominis ſyllaba. ¶ Qd̓ ſupra poſuit dicens: or̄onis partes vt dictioneꝫ ſignificare: non ut affirmationeꝫ. hoc cōueniēti mō ſtrauit exemplo: homo inquit dictio eſt: ⁊ ē pars or̄o nis: ſi in tota or̄one ponatur. ut eſt: hō aīal eſt. Ergo id qd̓ dicimus hō dictio qͥdam eſt ſed affirmatio nō eſt. Cū ergo nomē hoc.i. hō ꝑs or̄onis ſit: ⁊ affirma tio non ſit: docet̉ verū eſſe quod dicit̉ or̄onis partes ſignificare: vt dictionē: non vt affirmationē. Docet aut illa res nomē hoc affirmationē nō eſſe: qd̓ in af firmatione ſemper veritas aut falſitas inuenitur. no mē vero ſimpliciter dictū: neqꝫ verū neqꝫ falſum eſt. Quare nomē hoc ideſt hō: vt affirmatio nō ſignifi cat: ſed deſignat aliꝗd ſimplex: ſignificat igitur aliꝗd vt dictio. Hec aūt dictio ſi ei aliꝗd addat̉: vt ē verbū aut quodlibet verbū aliud ꝙ enūciationē poſſit effi cere: erit affirmatio. Si enī ꝗs dicat hō ē: vel hō vi uit: fit affirmatio. atqꝫ hoc ē qd̓ ait: ſed erit affirma tio vel negatio ſi ꝗd addat̉. Si enī aliꝗd ita apponat̉ vel appoſitū ita neget̉: vt enūciatio cōſtitui poſſit: af firmatio negatōe ꝑficitur. Siꝗs.n. dicat hō viuit: af firmatio ē. Hō nō viuit. negatio ē. Docꝫ aūt dictio nē eē ẜꝫ poſitionē ꝑ ſe ſignificātē ꝑ hoc qd̓ ait. ſꝫ nō vna hoīs ſyllaba. Una enī ſyllaba hoīs dictio nō ē. ic circo qd̓ nihil ꝑ ſe ſeꝑata ſignificat: vt ho. ⁊ mo. ⁊ in ceteris: vt ſupra oſtēdimꝰ. Oīs enim huiuſmodi pars que per ſe nihil ſignificant. nō eſt dictio: ſed tm̄ in to to noīe quiddam poſitum deſignat: ⁊ conſignificat: vt in eo quod ipſe ponit exemplo. ¶ Neqꝫ enim in eo quod eſt ſorex. rex ſignificat. ſed vox nunc eſt ſola. In duplicibus vero ſignifi cat quidem aliquid. ſed non ſecundum ſe. quem admodum dictum eſt. ¶ In eo inquit qd̓ eſt ſorex. rex videtur quidē aliquid ſignificare: ſed cū toto nomine cōſignificat potiꝰ: qͣꝫ quicqͣꝫ ꝑ ſeipſum deſignet: quēadmodū iā ſupra dcm̄ eſt. Docuit enim ſupra partes nominis nihil omnino

In librum de interpretatione editio prima
ſignificare ſeperatas. Quod ergo dicit ſed non ſcd̓m ſe: ideſt in eo qd̓ eſt ſorex: rex per ſe nihil ſignificat: ſꝫ tamen quiddaꝫ cōſignificat. quod cū tota nominis cō poſitiōe deſignat. Cū ⁊ ſo ſyllaba ⁊ rex iūcta in vnuꝫ id qd̓ eſt ſorex in tota ſyllabarū. coniūctione deſignat ¶ Eſt autem oratio omnis quidem ſignificatiua non ſicut inſtrumentum: ſed quemadmodum di ctum eſt ſecundum placitum. ¶ Plato nomina naturalia eſſe conſtituit: et hoc hinc probare contendit quod quedaꝫ ſuppellex: ⁊ quodam modo inſtrumentum ſit inuicem ſenſa prodendi. Na turalium vero ſuppellectiles ſunt naturales: vt oculi inſtrumenta ſunt quidem videndi: qui viſus res na turalis eſt. Quare oculos quoqꝫ naturales eſſe neceſ ſe eſt. ita etiam oratio rerum naturalium ſuppellex ē atqꝫ inſtrumentum. id eſt ſententiarum. Quare ipſa quoqꝫ eſt naturalis Ariſtoteles autem dicit: non ſecū dum naturam eſſe orationem ſed ſecundum placituꝫ Quocirca nec eſſe orationem ſuppellectilem natura lem. Quod enim dicit non ſicut inſtrumentum non dicit non per hoc inſtrumentuꝫ ſenſa proferri: ſed tā tum res eſſe orationem ſecundum voſitionem. per quas proprias ſententias demonſtremus. Cuius eniꝫ rei partes ad placitum ſunt: ipſa quoqꝫ ad placitum eſt: Sed orationis partes nomen ⁊ verbum ſunt: hec enim ſunt ad placitum non natura. Oratio igitur ipſa ſecundum placitum poſitionemqꝫ eſt. ſed nō eſt natu raliter conſtituta. Eſt auteꝫ integra definitio oratio nis hec. Oratio eſt vox ſignificatiua ſecundum placi tum cuius partes aliquid extra ſignificant. ¶ Enunciatiua vero non omnis: ſed in qua verum vel falſum ineſt: non autem in omnibus ineſt: vt deprecatio oratio quidem eſt: ſed neqꝫ vera ne qꝫ falſa. ¶ Orationis(vt ſupra iaꝫ diximus) multe ſunt ſpecies eſt enim oratio prima optatiua: vt vtinam tibi iſtam mentem dii immortales dent: Secunda vocatiua: vt heus tu. Tertia imperatiua: vt cape: da hoc por tio. Quarta deprecatiua: vt iuppiter omnipotens ⁊ reliqͣ. Quinta enūtiatiua. vt dies ē dies non eſt. ſꝫ in hac ſola ſpecie orationis veritas ⁊ falſitas ineſt: in il lis vero ceteris minime: Uolens autem ariſtoteles oſtendere multas eſſe orationes: ⁊ non omnem ora tionem eſſe enūciatiuaꝫ hoc addidit. Deprecatio ora tio quidem eſt: ſed neqꝫ vera neqꝫ falſa. Etenim de precatio in orationis ſpeciebus ponitur: ſed nulla in ea veritatis natura: falſitatiſqꝫ cognoſcitur. ¶ Cetere quidem igitur relinquantur. Rhetorice enim vel poetice conuenientior conſideratio eſt. Enunciatiua vero preſentis eſt ſpeculationis. ¶ Deprecatiuam inquit ⁊ optatiuam: ⁊ vocatiuam: at qꝫ imperatiuam poetis atqꝫ oratoribus relinquamuſ Illis enim vel ad imitandos vel ad mouendos affe ctus cetere orationis ſpecies aſſumuntur. Nos vero philoſophi quibus veritatis falſitatiſqꝫ diſcretio eſt cure: de illa ſola oratione tractamus in qͣ vtrumlibet horum poſſit agnoſci. In enuntiatione vero aut veri tas ineſt aut falſitas: quocirca nos quoqꝫ de enuncia tione tractemus. ¶ Eſt autem vna prima oratio enunciatiua affir matio: deinde negatio: alie vero omnes coniun ctione vne. ¶ Enunciatiuarum orationum alie ſunt per ſe vne: vt
eſt homo animal eſt: alie coniunctione vne: ut eſt ſi homo eſt. animal eſt Homo eſt enim: ⁊ animal eſt: due ſunt: ſed addita coniunctione que eſt ſi: vna red ditur. Earum autem que vne ſunt per ſe. Prima et affirmatio: ſecunda negatio. Hoc eniꝫ tollit negati quod affirmatio ante conſtituit. Et hoc negatio diu dit: quod illa coniunxit. Enunciatiuarum igitur ora tionum earum que ſunt per ſe vne: prima eſt affirm tio: deinde negatio. Alie v̓o ſunt non per ſe vne: ſe cum plures ſint vniuerſaliter: vne fiunt coniunctione ¶ Neceſſe eſt autem omnem orationem enuncia tiuam ex verbo eſſe vel caſu verbi. Etenim homi nis ratio: ſi non aut eſt. aut erit aut fuit: aut aliquid huiuſmodi addat̉. nondum eſt oratio enūciatiua. ¶ Ariſtotelis in greco textus non habet ita: vt nos ſu pra poſuimus: ſed hoc modo. Etenim hoīs ſi non aut eſt: aut erit. aut fuit: et cetera. Subintelligenduꝫ re liquente philoſopho: quod de ratiōe diceret.i. de dif finitione quam greci λὀγον dicunt. Sed cum ſupra de oratione tractaſſet que apud illos eodem modo λογός vocatur: dum de hoīs ratione ideſt defini tione vellet dicere: quoniam non ſignificat veruꝫ ve falſum: niſi ei aut eſt: aut fuit: addatur: communione vocabuli vſus ad λō γοη de quo ſuperiꝰ tractabat retulit: ut non orationem intelligeremus: ſed potiu rationem. De qua re nūc illis ſatiſfacimꝰ: ſi qui gr ce orationis periti nos forte culpabunt. cur quod illꝰ non fuit noſtre tranſlationi adiiceremus: Nos enī a faciliorem intellectuꝫ latine orationi famulantes ho appoſuimus: quia de oratione loquentibus intellect ad rationem: niſi id eſſet adiectum: traſferri non po terat. Totum v̓o quod dicit tale eſſe: enūciatiue or tiones ſi ſunt ſimplices: has verba cōſtituūt. Ex duo bus enim nominibus ſolis enūciatio non ſit: ex nomi ne āt ⁊ verbo ſit: vt ē hō viuit. Fit quoqꝫ ex ſolis ve bis vt ē ābulare moueri ē. Fit ēt ex caſu v̓bi: vt ſoci tes fuit. vel dies erit. Erit eniꝫ ⁊ fuit: verbi caſus ſūt quocirca enūciatiuam or̄onem ſimplice̓ ſola maxime verba conſtituūt. Eorumqꝫ ponit exemplum: in que cum plura ſunt nomina: niſi addito tn̄ verbo in enun ciationis proprietatem: ⁊ ſignificatiuaꝫ non venit: v eſt definitio hoīs.(Rō enim hoīs eſt ſpeciei hoīs de finitio) Cui ſi non aut eſt: aut n̄ eſt: aut aliquid huiuſ modi addatur: enunciatio eſſe non poterit. Naꝫ ſi ꝗs dicat aīal ratiōale mortale: nulla in eo adhuc falſitas aut veritas intelligitur. Si v̓o additur eſt: vt ſit ani mal rationale mortale eſt: enunciatio ſine vlla dubi tatione perficitur. Solum igitur verbum enunciati uam ſimplicem continet orationem. ¶ Quare autem vnum quiddam eſt ⁊ non multa animal greſſibile bipes. neqꝫ enim eo ꝙ propīque dicuntur. vnum erit. Eſt autem alterius hoc tra ctare negocii. ¶ Cum de ſimplicibus atqꝫ vnis orationibus loquere tur: definitionem hominis interpoſuit: de qua nunc hoc dicit. Ita quidem interpoſita: eſt definitio ho minis: tāqͣꝫ ſi vna eſſet oratio. Cur aūt vna ſit oratio nūc inquit dicere intermittemꝰ. Neqꝫ enī iccirco vna eē putāda ē qꝛ continue dicuntur ⁊ ſibimet ꝓpinque animal greſſibile bipes. Poſſis enim videri horun cōtinua. ⁊ ſub vna prolatiōe dicta vnā facere enūcia tionē: ſꝫ hoc ariſtoteles negat. Nā nō iccirco vna ora tio eſt qꝛ ꝓpinque ⁊ cōtinue dicit̉. Cur aūt vna ſit al terius eſt hoc tractare nogotii: ⁊ de eo diſputat in his libris:

In librum de interpretatione editio prima
pia libris: quos methaphiſica inſcripſit: quod eſt pri ni qpus philoſophi. Nobis autem hoc in ſecūda edi tione monſtrandum eſt. Eſt autem vna oratio enunciatiua que vnum ſi cnificat vel coniunctione vna. plures autem que plura ⁊ non vnum vel inconiuncte. ¶Duplicē modum vnarum multarumqꝫ orationum eſſe denunciat. Eſt namqꝫ vna oratio vel cum vnam rem ſignificat vel cum coniunctione vna eſt: vt eſt ea qne dicit: animal rōnale mortale homo eſt: hanc eniꝫ huius orationis ſententiam nullus in multas ſignifi cationes deducere poterit: ſꝫ vnum quoddam ſignifi cat: ⁊ eſt preter coniunctionem. Alia vero oratio eſt vna: que per coniunctionem vna eſt: vt ſi dies eſt: lux .¶ Eſt ergo vna oratio que vel vnam rem ſignificat: vel coniunctione iungitur. plures auteꝫ ſunt: que plu ra ſignificant: vt eſt canis mouetur. Hanc enim pōt ⁊ ad latrabilem ⁊ ad marinum ⁊ ad celeſtem auditor aduertere: atqꝫ ideo qm̄ plura ſignificat: non eſt vna oratio: ſed plures. Sunt quoqꝫ orationes per ſe plu res ⁊ numero ⁊ ſignificatione: que nulla coniūctione copulantur: vt ſi quiſ dicat. ſol eſt pax erit. nox eſt. ce lum voluitur. hec enim cuꝫ plura ſignificent: nulla ta men coniunctione iunguntur: atqꝫ plures or̄ones iō vocantur. In ſumma igitur or̄onum vnaruꝫ: alie ſūt ſignificatione vne: alie coniunctione. non vnarum v̓o orationum alie ſunt ſignificatione plures: alie eo quo niam nulla coniunctione copulantur. ¶ Nomen ergo ⁊ verbum dictio ſit ſola. quoniam non eſt dicere ſic aliquid ſignificantem voce enun ciare: vel aliquo interrogāte: vel nō: ſꝫ ip̄o ꝓferēte. ¶ Per hāc ſententiā ſimplex dictio quid ſit expōit. di cit enim verbum nomenqꝫ dictiones videri ſoluꝫ. nō etiam affirmationes: atqꝫ huius ſententie cauſā ſub nectit. Iccirco enim verba ⁊ noīa dictiones ſoluꝫ ſūt quoniam cum dicta fuerint ſimplicia: ſiue aliquo pro ferente: vel ſponte dicente: ſiue ad alterius īterroga tionem aliquo reſpondente neqꝫ verum ex his neqꝫ falſuꝫ valet intelligi. Siquis enim per ſe dicat ſocra tes: vel rurſus per ſe ſolum ſimplexqꝫ ambulat: neqꝫ verum efficit neqꝫ falſum. Si vero aliquo interrogā te: ſocrates ne ambulat ille reſpondeat ābulat ſi huic ipſi v̓bo per ſe quiſqͣꝫ vellet aduertere: qd̓ dixit ābu lat: enūciatio nulla eſt: quod ſi cum ſuperiore interro gatione cōiungat: tunc ex interrogationis ⁊ reſpōſio nis coniunctione enuntiatio naſcitur: Solū enim no men: vel v̓bū neqꝫ dicente aliquo: ⁊ ſponte, proferen te: nec reſpondente poteſt quiſqͣꝫ dicere: qm̄ enuncia tio facta eſt. Et ſenſus quidem huiuſmodi eſt. Ordo autem verborum talis eſt. Nomen ergo ⁊ verbū di ctio ſit ſola: quoniam ſic aliquid ſignificanteꝫ voce.i. nomen aut verbum ſimpliciter proferentem non eſt dicere enunciare. Non enim poſſumus dicere quod aliquid enunciet is: qui ſimplex nomen aut ſimplex ꝓ tulit verbum: ſiue alio interrogante: vel non interro gante: ſed ipſo ſponte proferente. ¶ Harum autem hec ꝗdē ſimplex eſt enūciatio. vt aliquid de aliquo. vel aliquid ab aliquo Hec autē ex his ꝯiuncta. velut oratio quedam iā compoſita ENūc quid oratio ſit ſimplex compoſitaqꝫ declarat. ē enim ſimplex oratio: que duobus terminis conſtat. Termini autem ſunt noīa ⁊ verba: que in ſimplici ꝓ poſitione predicamus: vt in eo quod eſt: ſocrates diſ putat: ſocrates ⁊ diſputat termini ſūt. ⁊ qui mīor ter
minus in enunciatione ꝓponitur: vt ſocrates: ſubie ctus dicitur: ⁊ ponitur prior. Qui vero maior: predi catur: ⁊ locatur poſterior. vt diſputat. Quecūqꝫ pro poſitio ex vno ſubiecto ⁊ ex vno predicato facta eſt: il la ſimplex enunciatio nuncupatur: atqꝫ hoc eſt quod ait. Harum autem ideſt enunciatiuarum ſimplex eſt enunciatio: vt aliquid de aliquo vt vnum predicatum quod eſt aliquid de vno ſubiecto quod eſt de aliquo p̄ dicetur. Hoc autem pertinet ad affirmationem: vt aliquid de aliquo predices. Ad negationē v̓o: vt vnū aliquid ab vno aliquo predicando diſiungas: vt in eo quod eſt ſocrates nec diſputat. diſputare. vnum ter minum a ſocrate alio termino predicando diſiunxi. Alie v̓o ſunt or̄ones enunciatiue: que cōpoſite nomi nantur. que ex ſimplicibus orationibꝰ cōponūtur: vt eſt. ſi dies eſt: lux eſt. Dies eſt ⁊ lux eſt: due ſūt ſimpli ces enūciatiue oratiōes: iccirco qd̓ binis terminis cō ſtant: ex duabus āt ſimplicibus orationibus tota hec or̄o ē. q̄ dicit: ſi dies ē: lux ē hoc eſt enim qd̓ ait. Hec aūt ex his coniuncta.i. ex ſimplicibꝰ orationibꝰ enū ciatiuis: velut or̄o iā cōpoſita: quippe quaꝝ totū cor pus ex his iungit̉: quas ſimplices eſſe iā ſupra docui. ¶ Eſt autem ſimplex enunciatio vox ſignificatiua. de eo quod eſt aliquid. vel non eſt. quemadmodū tempora diuiſa ſunt. ¶ Poſtqͣꝫ de cōpoſitis orationibus ſimplicibuſqꝫ tra ctauit: diffinitionem enūciationis ꝑ affirmationeꝫ ⁊ negationem ingreditur: ait enī. enūciatio eſt vox ſi gnificans affirmationē vel negationē: vel in preteri tū vel in preſens: vel in futurum tempus. Quod eniꝫ dixit de eo quod eſt: ad affirmationē retulit: qd̓ addi dit: vel non ē ad negationē qd̓ vero ſecutus ē quēad modū tēpora diuiſa ſunt ad ſinguloꝝ temporū retu lit rōeꝫ: ſiue enī aliquis ſic dicat: ſocrates viuit. ſocra tes nō viuit: ſiue ſocrates vixit: ſocrates nō vixit: vel ſic ſocrates victurus eſt: ſocrates victurus non ē: qm̄ affirmatio eſt aut negatio. ⁊ qm̄ quelibet ipſaꝝ in ali quo temporum ē: que diuidūt̉ in futuruꝫ: preſens: ac p̄teritū: plenā retinet ſimplicis enūciationis naturā. ¶ Affirmatio v̓o ē enūciatio alicuius de aliquo. ne gatio v̓o enūciatio alicuius ab aliquo. ¶ Ad affirmationis ⁊ negationis determinationem enunciationis nomen ſumpſit. vt generis. eſt autem affirmatio quotiēs aliquid de aliquo cum eo quod ē eſſe predicamus vt cū dicimus homo aīal eſt: aīal de hominę predicamus quotiens aūt aliquid ab aliquo predicādo diſiungimus: negatio eſt: vt homo lapis non eſt. lapidē enī ab hoīe diſiungimus qua re recta affirmationis ⁊ negatiōis facta ē diffinitio. ¶ Quoniam autem eſt enunciare. ⁊ quod eſt non eſſe ⁊ quod non eſt eſſe. ⁊ quod eſt eſſe. et quod nō eſt non eſſe. ⁊ circa ea. que ſunt extra preſens tem. pora. ſimiliter omne contingit quod quis affirma uerit negare. ⁊ qd̓ quis negauerit affirmare. Qua re manifeſtum eſt. quoniam omni affirmationi eſt negatiooppoſita ⁊ oī negationi affirmatio. Et ſit hoc cōtradictio affirmatio ⁊ negatio oppoſite. ¶ Nūc diuidit enūciatiōes: vel que de his fieri poſſūt rebus: que ſunt: vel que de his que non ſunt: ſiue in affirmatione: ſiue in negatione. Dicit enī qm̄ eſt enū ciare quod eſt non eē: vt ſiquis dicat nullus hō aīal ē Hoc enim quod eſt: nō eſſe ꝓpoſuit Hec eſt falſa ne gatio. Secunda ⁊ quod nō eſt eſſe: vt ſiquis dicat oī

In librum de interpretatione editio prima
lapis aīal eſt: qd̓ enim non eſt eē conſtituit. ⁊ hec eſt falſa affirmatio. Tertia: ⁊ quod eſt eē: vt ſiquis dicat oīs homo aīal eſt. Quod enim eſt eſſe confirmat: ⁊ hec eſt affirmatio vera. Quarta: ⁊ quod non eſt non eſſe: vt ſiquis dicat nullus lapis aīal eſt. Quod enim non eſt non eſſe propoſuit: ⁊ hec eſt vera negatio. Et non ſolum hoc ī preſenti tempore: ſed circa ea quoqꝫ que preter preſens ſunt tempora. Hoc aūt tantū va let: ac ſi diceret: hoc nō modo in preſenti tempore ita enunciari poteſt: vt ſit ⁊ vera ⁊ falſa negatio: ⁊ rur ſus vera falſaqꝫ affirmatio. ſed etiam in p̄teritum ⁊ futurum: que extra p̄ſens tempora ſunt. Similiter enim omne cōtingit quod affirmatur. negare: ⁊ quod negatur ab alio: alium rurſus affirmare. Qd̓ ſi oī ve ritati falſitas opponitur oī etiam falſitati veritas. ē autem ⁊ affirmationis ⁊ negationiſ falſa proferre: cō ſtat quod oī negationi affirmatio. ⁊ oī affirmationi negatio opponitur. Hīc ergo quid ſit quod dr̄ cōtra dictio declaratur. Eſt enim cōtradictio affirmatiōis ⁊ negationis oppoſitio. Cum enī quis affirmat. quod alius negat: ipſa vtrarumqꝫ propoſitionū pugna con tradictio noīatur. Atqꝫ hoc eſt qd̓ ais. Et ſit hoc con tradictio affirmatio ⁊ negatio oppoſita. Cū enī affir matio negationi opponitur: contradictō eſt. Sed que ſit affirmatio oppoſita negationi: aut que ſit haꝝ ꝓ poſitionum oppoſitio: in ſequentibꝰ ꝓdit. Neqꝫ.n. qͣ libet negatio cuilibet affirmatiōi oppoſita ē: ſꝫ tm̄ he quas in ſequētibus ipſe determinat. quocirca erit cō tradictio affirmatio ⁊ negatio oppoſite. q̄ ſint aūt op poſite. Sequens expoſitionis ordo contexit. ¶ Dico autem opponi eiuſdem de eodem: Non autem equiuoce: ⁊ quecumqꝫ cetera talium deter minauimus contra ſophiſticas importunitates. CFieri tunc oppoſitionem in affirmationibus negatio nibuſqꝫ demonſtrat. Cum idē ſubiectum idemqꝫ pre dicatum in negatione ſit: quod quilibet in affirmatio ne propoſuit. oꝫ enim ſemper ſi oppoſita eſt affirma tio negationi: vnam eſſe veram: alteram falſam. Qd̓ ſi vtreqꝫ falſe ſunt: aut vtreqꝫ vere non ſūt oppoſite. Neqꝫ enī ſe perimūt. Si auteꝫ vna ſit falſa: alia vera tunc vera perimit falſam. Et ſi alia fuerit vera: alia mox a veritate diſcedit. Qd̓ ſi in qualibet affirmatio ne aut ſubiectum: aut predicatum fuerit equiuocum nō ſunt oppoſite. Si quis enī dicat: alexander helenā rapuit. quoniam alexandri nomen equiuocum eſt: p̄t vtrūqꝫ eſſe verum ⁊ negatio ſi de alexandro magno loq̄tur: ⁊ affirmatio ſi de alexandro troiano propōat Quare non ſunt he oppoſite. Illas autem eſſe dicit oppoſitas: quecunqꝫ eiuſdem predicati habent oppo ſitionem de eodem ſubiecto: vt ibi nulla equiuocatio diuerſitatis cauſa ſit. hoc enim eſt qd̓ ait. Dico autē opponi eiuſdem de eodem. Non autem equiuoce: vt eiuſdem predicati ſit oppoſitio in negatione: que fuit in affirmatiōe. Et de eo ſb̓o fiat negatio de quo an̄ facta ē affirmatio. Sꝫ diligētiꝰ hec in libro quem ſo phiſticum elenchum inſcribit ediſſerit illic enim ſo phiſtaꝝ: quos fallaces argumētatores latīe poſſumꝰ dicere: qui per huiuſmodi propoſitiones que verum inter ſe falſumqꝫ non diuidunt: mendaces colligunt ſyllogiſmos: argumenta diſtinxit. quibus capere re pondētem atqꝫ innectere conſueuerūt. Ergo nūc hoc dicit etiam illa eſſe obſeruanda: que contra argumē tatoꝝ importunitatē determinata ſunt. Que v̓o ſūt illa dicenda a me ſecundę editionis textus expectet.
¶ Quoniam autem ſunt hec quidem rerum vni uerſalia illa. vero fingularia. Dico aūt vniuerſale quod in pluribus natuꝫ eſt p̄dicari. ſingulare vero quod non. vt homo quidem vniuerſale. plato vero eorum que ſunt ſingularia. ¶ Omnis propoſitio quēadmodū fiat oſtēdit. Secūdū enim res que ſignificantur: propoſitionis natura per ſpicitur. Rerū autem alia ſunt vniuerſalia: alia part cularia. vniuerſale eſt quod de pluribus predicat̉: vt homo de pluribꝰ dr̄: ⁊ eſt vniuerſalis. Singulare v̓o eſt: vt quelibet res indiuidua: cuius nulla predicatio ad ſibimet ſubiecta ꝑueniat: vt plato vel ſocrates. ho rum autem naturam docet exemplis. ait enī Ut hō dem vniuerſale. Plato v̓o eoꝝ que ſunt ſingularia. Nam ſi hoc eſt vniuerſale qd̓ de pluribus p̄dicat̉: homo vniuerſale eſt de pluribus enim indiuiduis di citur. Quod ſi hoc rurſus eſt ſingulare: quod de nul lo alio predicatur: plato ſingularis eſt. Indiuidua nā qꝫ de nullis alijs predicantur. Quoniam ergo ſunt o dam rerum vniuerſalia. Alia v̓o ſingularia: manife ſtū eſt: qm̄ oīs affirmatio aut negatio ꝑ hec ꝯſtituit̉. ¶ Neceſſe eſt autem enunciare. quoniam ineſt ali quid aut non. Aliquotiens quidem eorum alicui: que ſunt vniuerſalia. aliquotiens autem eoruꝫ. que ſunt ſingularia. ¶ Omnis nāqꝫ propoſitio aut ſingulare hꝫ: aut vniuer ſale ſubiectū: ſiue affirmatiōe annuat: ſiue abnuat ne gatiōe. Si quis enī dicat homo aīal eſt. homo aīal n̄ eſt: vniuerſalē rem ideſt hominē animal aut eſſe aut non eē propoſuit. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait neceſſe eſt autē enūciare qd̓ ineſt aliquid aut nō. aliquotiēs quidē eo rum alicui que ſunt vniuerſalia. Hō enī: cū ſit vniuer ſale. aīal illi īeē affirmatio poſuit. Que dixit: hō aīal eſt. ⁊ non ineſſe negatio. que ait. hō aīal nō ē: Si v̓o aliquis ſic dicat. Socrates diſputat ſocrates non diſ putat alicui eoꝝ que ſunt ſingularia eſſe ⁊ non eſſe cō iunxit. Et hoc eſt qd̓ ait. Aliquotiens autem eoꝝ que ſūt ſingularia. Nā cū ſocrates ſingulare ꝗddā ſit: diſ putatō ei ab affirmatōe iūcta ē: ſꝫ a negatōe ſeiūcta ¶ Si ergo vniuerſaliter enunciet in vniuerſali: quo niam eſt aut non. etiam contrarie enunciationes. Dico autem in vniuerſali enunciationem vniuer ſalem. vt omnis homo albus eſt: nullus homo albꝰ eſt. Quando autem in vniuerſalibus non vniuer ſaliter. non ſunt contrarie que autem ſignificantur eſt eſſe aliquando contraria. ¶ Omnis affirmatio omniſqꝫ negatio aut vniuerſal̓ ē aut particularis: aut indefinita: vniuerſalis ē affirma tio: vt ſi ꝗs dicat oīs hō animal eſt. Cum ſit enī vni uerſale ſubiectū hō(de ml̓tis enī p̄dicari alijs poteſt vniuerſaliter p̄dicatū eſt. Diximꝰ enī oīs homo aīal eſt. Nec ſolū hoīeꝫ: quod eſt vniuerſale poſuimus: ſꝫ etiā omne ⁊ vniuerſale: ideſt omne adiecimꝰ vniuer ſali. id eſt homini. ⁊ hec eſt affirmatio vniuerſalis. ſin v̓o dicat aliꝗs. nullus homo animal eſt. Rurſus ho mini vniuerſali rei determinationem vniuerſaleꝫ id qd̓ dicit̉ nullꝰ adiecit. Siue ergo in affirmatiōe: ſiue ī negatiōe: ſi eas vniuerſaliter aliꝗs ꝓferat: vniuerſa le ī vl̓i ꝓponit. Non ꝓponit autem vniuerſale in vni uerſali quotiens ita dicit. Hō animal eſt: homo aīaſ non eſt. Cum enim hō ſit res vniuerſalis: nulla adie ctio vniuerſalitatis: que eſt nullus: aut oīs: affirmatō nem vel negationē fecit. Quocirca repetēdū eſt affir matio

In librum de interpretatione editio prima
mnatio vniuerſalis eſt: in qua vniuerſale vniuerſaliter adicatur affirmatiue: ⁊ negatio vniuerſalis: in qͣ rui ſua vniuerſale vniuerſaliter p̄dicatur negatiue: ⁊ he huiuſinōi contrarie ſunt. Fieri.n. non p̄t. vbi vera eſt affirmatio vniuerſalis: illic vniuerſalis negatio vera qt ⁊ econtrario. fieri tn̄ pōt: vt vtreqꝫ inueniri falſe poſſint: ut oīs homo iuſtus eſt. nullus homo iuſtus ē. hic enim vtreqꝫ ſunt falſe ⁊ vna quidem vera: altera falſa reperiatur: vt in eo qd̓ eſt: oīs hō aīal eſt: nullꝰ homo animal eſt. vna vera ē. altera falſa: vt v̓o vtre qꝫ vere ſint: fieri nō poteſt. quocirca qm̄ vtreqꝫ falſe inueniuntur. oppoſite non ſunt. ſed ſunt cōtrarie. cur antem contrarie dicātur: alio loco nobis dicēdū eſt. ¶ Particulares v̓o propoſitiones ſunt hmōi: ꝗdā hō aſal eſt: quidā homo aīal non eſt. he dicūtur ſubalter ne. affirmatio enī particularis ſub affirmatione vni uerſali ſubalterna eſt. Rurſus eodē mō particularis negatio ſub vniuerſali negatione ſubalterna eſt. Sꝫ he vt vtreqꝫ vere ſint: vt vna vera alia falſa: fieri pōt vt vtreqꝫ falſe ſint: non pōt inueniri vt in eo qd̓ ē qui dam hō iuſtus eſt. quidā hō iuſtus nō eſt vtreqꝫ ſunt vere. Cū v̓o dicimus quidā homo animal eſt. quidaꝫ homo animal non eſt. vna vera eſt: altera falſa. ⁊ di cūt̉ affirmatio ⁊ negatio particulares ſubcontrarie. Quare nec iſte vocantur oppoſite. Iccirco qꝛ vtreqꝫ vere inuēiūtur īterdū. ſit autē harū talis deſcriptio. Negatio vl̓is. Affir. vl̓is. nll̓ꝰ hō iu. ē rilſuō iuſtrē Cōtrarie ſb̓alter ꝗdā hō iu. ē ſub ꝯͣuiē ꝗdhōiū. n̄e amir. ꝑticularis. Neg ꝑticularis CErgo neqꝫ ſuꝑiores vl̓es: neqꝫ inferiores particula res oppoſite: ſūt. Iccirco qd̓ īferiores ꝗdē vtreqꝫ ve re: ſuꝑiores vtreqꝫ falſe eē poſſūt. ſūt āt oppoſite con tradictorie(vt ip̄e ait) ſi ꝗs aſpiciat angulares: vt aſ firmationē vl̓em ꝑticulari cōparet negatiōi: vt ē: oīs hō iuſtꝰ ē: ꝗdā hō iuſtus nō eſt. he enī neqꝫ vere poſ ſunt inuēiri: neqꝫ falſe. ſꝫ ī oībus vna vera eſt: altera falſa. Et rurſus ſi vl̓is negatio ꝑticulari affirmatiō cōparetur: reperiūtur oppoſite: vt ē: nullus hō iuſtꝰ ē quidā hō iuſtus eſt. Semꝑ enī vna vera ē altera fal ſa. Et hoc in quibuſlibet terminis ſi deſpexeris. or̄o fi diſcre pabit. Sit autē pleniſſima hoc mō deſcriptio. Affirmatio vl̓is. Negatio vl̓is. oiſhō iu. ē Cōtrarie Intꝰ hōiuſtꝰ ē A 5 p 7 adā hōiū. ⁊ iubꝯriē Iadā hō iu. n̄ ē j Aſ. ꝑticularis Nega. ꝑticularis.
¶ Sunt ergo determinationes vniuerſalium quidem omnis ⁊ nullus: particularium vero quidam. Ille aūt propoſitiones: que neqꝫ vniuerſale habent additum neqꝫ particulare indefinite vocantur: ⁊ particularibꝰ ſimiles ſunt: vt eſt: homo iuſtus eſt. homo iuſtus non eſt. Poſſunt enim vtreqꝫ eſſe vere: vt in hoc ip̄o exē plo. quod dicimus. ⁊ poteſt vna eſſe vera: altera falſa vt homo animal eſt: homo animal non eſt: vtreqꝫ v̓o vt falſe ſint. non poteſt inueniri. ⁊ he(vt dictum eſt vocantur indefinite. Preter has autem omnes ſin gulares ſunt: in quibus contradictio poteſt euenire: vt in eo quod eſt. Socrates animal eſt. ſocrates ani mal non eſt. ſocrates iuſtus eſt. ſocrates iuſtus non ē. Nam ſi nulla eas equiuocatio vel predicati: vel ſub iecti: vel alterius temporis: vel aliquid eorum: que ſingulas determinant: impediat: ſemper vna ve ra eſt: altera falſa. Quare quoniam de omnibus in commune ſpeculati ſumus: ⁊ quid queqꝫ eſſet quā tum breuitas patiebatur: expreſſimus. ad textū nūc quoniam tempꝰ eſt reuertamur. Si ergo inquit vni uerſaliter enunciet in vniuerſali: quoniam eſt aut nō erunt contrarie. enunciationes: vniuerſaliter enim enunciat aliquis in vniuerſali. quotiens vniuerſalem affirmationem: aut vniuerſalem fecerit negationem Cum enim dicit omnis homo animal eſt. vniuerſalē hominem vniuerſaliter enunciauit per id quod addi dit omnis. quod ſi rurſus dicat. nullus homo animal eſt. eodē modo vniuerſalem hoīeꝫ vniuerſaliter enun ciat per id quod ait nullus. ⁊ ſunt contrarie. Quas au tem dicat eſſe contrarias: ſubiecto declarat exemplo Dico autem in vniuerſali enunciationem vniuerſalē vt omnis homo albuſ eſt: nullus homo albus eſt. vna ſiquidem affirmatio vniuerſalis: altera negatio vni uerſalis: quas contrarias eſſe ſupra in deſcriptione docuimus. Quando autem in vniuerſalibus non vni uerſaliter: non ſunt contrarie. Quotiens autem inꝗt indefinite ſunt propoſitiones: ⁊ vniuerſaliter vniuer ſale non proponitur: contrarie non ſunt. ea enim affir matio que dicit: homo iuſtus eſt: ⁊ que dicit: homo iuſtus non eſt: contraria non eſt Poſſunt enim utre qꝫ ſimul eſſe uere ⁊ in eodem ideſt homine: quod in contrariis fieri impoſſibile ē. Quod v̓o addidit. que autem ſignificantur ē eē cōtraria tale eſt. Ipſe quidē propoſitiones contrarie non ſunt: Significant tamen aliquando contraria. Si quis enim dicat homo albꝰ eſt. ⁊ alius negat homo albus non eſt ipſe quidem cō trarie non ſunt. Quod auteꝫ dicitur homo albus nō eſt. Poteſt quiddam ſignificare contrarium. Nam deſignat hoc quod dicitur: homo albus non eſt: ⁊ ru bri coloris eſſe ⁊ pallidi ⁊ fuſci: deſignat etiaꝫ nigri: quod eſt albo contrarium. Poteſt igitur id quod nō eſt album. eſſe nigrum. Ergo quāquā ipſe contrarie non ſunt: tamen poteſt aliquando quidam ſignificare contrarium. Priori affirmationi: ut in eo qd̓ diximꝰ Nam ſi id quod dicitur: non eſt homo albus: nigrum eſſe deſignet: quoniam is qui niger eſt albus non eſt. Cōtrarie quidem propoſitiones non ſunt quoniā poſ ſunt eſſe utreqꝫ uere: Que autem ſignificantur: inter dū cōtraria reperiūt̉. que autem ſint huiuſmodi pro poſitiones exemploꝝ ſubiectione monſtrabit. ¶ Dico autem non vniuerſaliter enunciare in his que ſunt vniuerſalia vt eſt albus homo non eſt al bus homo. ¶ Et quid dicat eſſe vniuerſale non uniuerſaliter predi care: planiſſime demonſtrauit dicens.

In librum de interpretatione editio prima
¶ Cum enim vniuerſale ſit homo. non vniuerſali ter vtitur enunciatione. Omnis namqꝫ non vni uerſale ſignificat. ſed quoniam vniuerſaliter. ¶ Nam id quod dicitur omnis illud ad quod predica tur colligit: atqꝫ in unum corpus adducit: ut cum dici tur omnis homo iuſtus eſt: nullum excipit hominem Sed totam colligit humanitatem: ⁊ ſit de re vniuer ſali homine predicatio vniuerſalis: cum dicimus om nis homo: Nam cum ſit vniuerſale homo: huic vni uerſali vniuerſalitatē conſignificat id qd̓ additur om nis. ⁊ res vniuerſalis vniuerſaliter predicatur. ¶ In eo vero quod vniuerſale predicatur. id quod eſt vniuerſaliter predicare. non eſt verum ¶ Hac nos ſententia quem ad locum vniuerſalitatis determinationem recte ponamus inſtituit. Docet enim ſemper iſtam vniuerſalitatem: quam determi nationem vniuerſalem vocamus: ad ſubiectum po ni debere terminum: numquam ad predicatum. Si quis enim ſic dicat: omnis homo animal̓ eſt. Recte dixerit omnis ad ſubiectum ideſt ad hominem po nens. Quod ſi ſic dicat. omnis homo omne animal eſt. falſum dixerit. Ergo hoc non dicit: in eo vero qd̓ vniuerſale predicatur: vt animal de homine. Animal enim vniuerſale eſt. De omni enim homine predica tur. non eſt verum. Hoc ipſum vniuerſale. quod eſt animal: vniuerſaliter predicare vt dicatur omne ani mal eſſe hominem. nec ſolum in his: Sed in nulla re cte fieri affirmatione concedit: ait enim. ¶ Nulla enim affirmatio vera erit. in qua de vni uerſaliter predicato vniuerſale predicetur vt om nis homo eſt omne anima MHoc autem cur eueniat: paucis oſtendam. Predi catum ſemper maius eſt ſubiecto: vel equum maius ſit: vt cum dico. homo animal eſt. Animal predicatur homo ſubicitur. Sed maius eſt animal homine. De pluribus enim quam ipſe homo predicatur. Rurſus equale eſt: cum ſic dicimus. homo riſibilis eſt. homo ſubiectum eſt. riſibile predicatum. Sed homo atqꝫ riſibile equalia ſunt. ꝓpriū namqꝫ eſt hominis: quod eſt riſibile. vt autem minus predicatum inueniatur. quam ſubiectum: fieri non poteſt. Siue ergo maius ſit predicatum: falſum eſt vniuerſale adiicere predica to: ut in eo quod ipſe poſuit: exemplo. Omnis homo omne animal eſt. ſiue equale ſit. ſuperfluum eſt: ſi ꝗs ſic dicat: omnis homo omne riſibile eſt. quare vniuer ſale predicatum predicare vniuerſaliter non oportet. ¶ Opponi autem affirmationem negationi con tradictorie: que vniuerſale ſignificat eidem quo niam non vniuerſaliter: vt omnis homo albus eſt: non omnis homo albus eſt: nullus homo albus eſt quidam homo albus eſt. ¶ Quid ſit proprie cōtradictio: conſequenter exponit. ait enim opponi contradictorie propoſitiones: quo tiens vniuerſalem affirmationem particularis ab nuit negatio: ⁊ quotiens vniuerſalem negationem particularis affirmatio aſtruxerit. Cum enim omnis homo albus eſt dicitur: illa negatio que dicit non omnis homo albus eſt: de eodem homine vniuerſa liter tollit. quod vniuerſaliter affirmatio cōſtituerat Illa enim omnem hominem eſſe album ponit Iſta dicit non omnem: tamquā ſi concedat aliquem: ſed ei tantum auferat vniuerſalem. Hoc eſt enim quod ait quę vniuerſale ſignificat eidem. quoniam non vniuerſaliter. Nam ſicut vniuerſale ſignificat affirma tio dicens hominem. ita quoqꝫ negatio vniuerſale ſi gnificat. habet enim ⁊ ipſa hominem: Sed idem ip ſum vniuerſale docet non eſſe vniuerſaliter. ideſt nō omne eſſe album: quod affirmatio eſſe vniuerſaliter poſuerat: omnem hominem eſſe album proponens Eodem modo etiam in negatione. quas nos ſupra an gulares poſuimus: ⁊ contradictorias in deſcription Hic nunc eaſdem oppoſitas contradictorie: vocat. Quod autem vniuerſali affirmationi: que eſt omnis homo albus eſt: particularem negationem oppoſuit que eſt non omnis homo albus eſt: tantundem eſt tamquam ſi diceret: quidam homo albus non eſt. Nam ſi non omnis homo albus eſt: quidam homo al bus non eſt. ¶ Contrarie vero vniuerſalem affirmationem ⁊ vniuerſalem negationem. vt omnis homo iuſtus ē nullus homo iuſtus eſt. Quocirca has quidem im poſſibile eſt ſimul eſſe veras His vero oppoſitas contingit aliquando in eodem. vt non omnis ho mo albus eſt. ⁊ quidam homo albus eſt. ¶ Planiſſime omnes exequitur. dicit contrarias vni uerſalem affirmationem: ⁊ vniuerſalem negationem Has enim nos quoqꝫ ſupra deſcripſimus. Hic vero eaſdem contrarie demonſtrat opponi. Illud quoqꝫ addidit. quod eas impoſſibile ſit in eodem veras ali quando cognoſci. Nam ſicut contrariorum natura in eodem non poteſt inueniri. neqꝫ enim vno eodemqꝫ tempore aliquid nigrum eſt atqꝫ album. ſic quoqꝫ nec cōtrarie vt vtreqꝫ ſimul ſint vere fieri poteſt. Quoc autem adiecit. His vero oppoſitas contingit in eodē particularem affirmationem: et particularem nega tionem deſignat. Particularis namqꝫ affirmatio vniuerſali negationi oppoſita eſt contradictorie. par ticularis vero negatio vniuerſali affirmationi. Con trariarum igitur oppoſite poſſunt in eodem vere ali quotiens inueniri: vel particularis affirmatio ⁊ par ticularis negatio vere ut ſint aliquotiens fieri poteſt. vt eſt quidam homo albus eſt: quidam homo albus non eſt vtreqꝫ ſunt vere. ¶ Quecunqꝫ igitur contradictiones vniuerſaliuꝫ ſunt vniuerſaliter. neceſſe eſt alteram eſſe veram vel falſam. ⁊ quecūqꝫ in ſingularibus ſunt. vt ſocra tes albus. non eſt ſocrates albus. ¶ De cōtradictorie oppoſitis loꝗtur: ⁊ de ſingularibꝰ ꝓpoſitionibꝰ: qd̓ vnā ſemꝑ verā: falſam ſemꝑ alterā neceſſe eſt inueniri. Hoc enī dicitur cōtradictiōes in ꝗt eoꝝ: que ſunt vniuerſaliū vl̓r predicatoꝝ: vna ſem ꝑ v̓a eſt: altera falſa. Ul̓iuꝫ aūt vl̓r p̄dicatoꝝ ſūt ꝯͣdi ctiones vniuerſaliū particulariter predicatoꝝ. Nam affirmatio vniuerſalis vel negatio vl̓is vniuerſaliter p̄dicāt̉ hoꝝ cōtradictorie particulares affirmatiōes vel negatiōes ſunt: ſi ſibi angulariter comparēt̉. Ha rū igit̉ cōtradictionū: que ſūt vniuerſaliū vniuerſal̓r predicatorū: vna ſemꝑ vera ē: ſemꝑ falſa altera reꝑi tur. In ſingularibꝰ quoqꝫ idē eſt. Nā ſi nulla. vt dcm̄ ē varietas eꝗuocatiōis īpediat. idēqꝫ ſit p̄dicatū. idē qꝫ ſubiectū: ad vnū idēqꝫ tēpus: ad vnā eandēqꝫ ꝑti ad vnū idēqꝫ relatū: vno atqꝫ eodē mō: vna ſemꝑ ve ra ē: altera falſa: ⁊ v̓itatꝭ īter ſe naͣꝫ: ⁊ mēdacii ꝑtiūt̉ ¶ Quecūqꝫ aūt vniuerſalibus non vniuerſaliter: non ſemper hec quidem vera eſt: illa v̓o falſa. ¶ Que vero ſunt inquit indefinite: vt neqꝫ vniuerſali habe ant

In librum de interpretatione editio prima
nupeant: neqꝫ particularem determinationem: quod aeuit: non ſemper vna vera eſt: altera falſa: ſed vtre cinterdum inueniuntur vere. In vniuerſalibus au em non vniuerſaliter predicatur aliquid hoc modo pomo albus eſt: homo albus nō eſt. in quo vno eodē qe tempore vtraſqꝫ veras eſſe contingit. Hic enim ī um vniuerſale ſit homo: non vniuerſaliter predi atum eſt nomen. At vero nec particulariter. Neqꝫ enim quidam: aut nullus: aut omnis adiectum eſt. do cet autem huiuſmodi propoſitiones non inter ſe diui dere veritatem atqꝫ mendacium hoc modo. ¶ Simul enim verum eſt dicere: quoniam eſt ho moalbus: ⁊ non eſt homo albus. ⁊ eſt homo pul cher. ⁊ non eſt homo pulcher. Si eniꝫ fedus. ⁊ nō pulcher. ⁊ ſi fit. aliquid. ⁊ non eſt. ¶ Documentum eſt huiuſmodi dictum indefinitaꝫ af firmationem: negationemqꝫ veras vtraſqꝫ poſſe in nenire. verum enim dicere eſt. Eſt homo albus: ⁊ nō eſt homo albus: huius autem rei probatio eſt. nam ſi verum eſt dicere. eſt homo niger: ⁊ eſt homo albus ſimul vno eodemqꝫ tempore. Qui autem niger eſt: albus non eſt. verum eſt dicere vno eodemqꝫ tempo re. quoniam eſt homo albus: ⁊ non eſt homo albus. Rurſus ſi verum eſt dicere: quoniam eſt homo pul cher: ⁊ eſt homo fedus vno eodemqꝫ tempore. Qui autem fedus eſt: pulcher non eſt verum autem dice re hominem eſſe pulchrum ⁊ hominem eſſe fedum: yno eodemqꝫ tempore manifeſtum eſt. Cum enim achilles eſſet pulcher: erat clodius therſides fedus. Rurſus ſi verum eſt dicere eſſe hominem album: ⁊ rurſus eodem tempore fieri hominem album. Nec hoc vlla contrarietas vetat: vt ſit homo albus: ⁊ rur ſus fiat homo albus. ſed qui ſit albus: nondum albus eſt. verum eſt dicere igitur quoniam eſt homo albus ⁊ non eſt homo albus. Hoc eſt enim quod ait ⁊ ſi ſit aliquid: ⁊ non eſt. cum enim ſit non eſt. ſed poteſt dici quoniam eſt homo albus: ⁊ ſit bomo albus vt vtrum qꝫ vere dicatur. Poteſt igitur vere vtrūqꝫ dici. Et ē homo albus: ⁊ non eſt homo albus. ¶ Uidebitur autem ſubito inconueniens eſſe. Ic circo quoniam videtur ſignificare non eſt homo albus. ſimul etiam quoniam nemo homo albus. Hoc auteꝫ neqꝫ idē ſignificat. neqꝫ ſil̓ neceſſario. ¶ Tacite hominum dubitationi reſpondit. Quod enī dicimus: eſt albus homo: ⁊ non eſt albus homo vtrū qꝫ verum eſſe: videtur aliquotiens inconueniens eſſe Si enim verum eſt dicere: eſt albus homo quemad modum fieri poteſt: vt verum ſit dicere: non eſt albꝰ homo. Hoc autem videtur iccirco quoniam apparet quibuſdam id quod dicimus nō eſt homo albus: hoc ſignificare: tanqͣꝫ ſi dicamus nullus homo albus eſt. ſed hoc verum non eſt. Neqꝫ enim idem eſt dicere: non eſt albus homo: ⁊ nullus homo albus eſt. Et quā qꝫ cum dicimus nullus homo albus eſt: ſimul ſignifi camus: quoniam non eſt homo albus non tamen ex neceſſitate idem vtraqꝫ ſignificat. Cum enim dici mus: non eſt homo albus ſimul nos dicere: quoniam nullus homo albus eſt: non oportet intelligi. neqꝫ enī ſemper ſimul eſt: non eſt homo albus: ⁊ nullus homo albus eſt. Nam aliquotiens ſimul eſt ſcilicet cum pri us dicitur vniuerſalis negatio. Cum vero indefinita dicitur prius: non eſt ſimul negatio vniuerſalis nega tioni indefinite. Nam b dicam nullus homo albus
eſt: ſimul dixi: quoniam homo albus non eſt. Quod fi dicam: homo albus non eſt: non eſt ſimul dicta nega tio vniuerſalis: que eſt nullus homo albus ē: quoniā poteſt quidā eſſe nō albus: de quo dicat̉ hō albus nō eſt: neqꝫ tamē oīs eſſe nō albus. Non igit̉ ſimul neceſ ſario ſunt: non eſt hō albus: ⁊ nullª homo albꝰ eſt. ¶ Manifeſtum eſt autem. quoniaꝫ vna negatio vni us affirmationis eſt. Hoc enim idem oportet ne gare negationem. quod affirmauit affirmatio. ⁊ d̓ eodem. vel de aliquo ſingulariū. vel de aliquo vni uerſalium. vel vniuerſaliter: vel non vniuerſaliter. ¶ Hoc quoqꝫ argumentum eſt negationem indefinitā ⁊ vniuerſalem idem non ſignificare: ⁊ eas a ſe eſſe di uerſas Nam ſi vnius affirmationis vna negatio: eſt contra eam que dicit: non eſt homo albus: illa eſt af firmatio. que dicit eſt homo albus. Et contra eam q̄ dicit nullus homo albus: illa affirmatio eſt que dicit quidam homo albus eſt. ſed he affirmationes diuer ſe ſunt ideſt ē homo albus: ⁊ quidā homo albꝰ eſt di uerſe igit̉ ille quoqꝫ ſunt: que his proportionaliter op ponuntur. Diuerſa igitur eſt negatio que dicit: nullꝰ homo albus eſt: ⁊ ea que dicit: non eſt homo albus. Docet autē nos vnius affirmationis vnā eē negatio nem: idqꝫ hac ratiōe demōſtrat. Oportet enī idē pre dicatū negare negationē: quod predicauerit affirma tio: ⁊ rurſus de eodem ſubiecto auferre p̄dicatū ne gationē oportet: ad qd̓ affirmatio ante coniūxerat. Quod ſi ſit: dubium non eſt vnius eſſe affirmationis vnā negationem. ſiue autem hoc in vniuerſalibꝰ fiat ſiue vniuerſaliter p̄dicatis: ſiue indefinite: ⁊ non vni uerſaliter: ſiue in ſingularibus: vna eadēqꝫ propoſitio num natura eſt: vt vnius affirmationis ſit tantuꝫ na turaliter vna negatio. Hoc aūt inductione probat. ¶ Dico autē vt ē ſocrates albꝰ. nō eſt ſocrates albꝰ ¶ In hac enī propoſitione idem ſubiectum eſt: idē pre dicatuꝫ: ⁊ ī medio exemplorum ſubiecit. ¶ Si autem aliud aliquid. vel de alio idem. nō op poſita. ſed erit ab ea diuerſa. ¶ Senſus huiuſmodi eſt. ſi aūt aliud aliquid predica uerit negatio: qͣꝫ affirmatio p̄dicauit: vel de alio ſub iecto idem negatio predicauerit: quod in affirmatio neꝫ inerit p̄dicatum: non ſunt ſibi oppoſite: ſꝫ a ſe tm̄ diuerſe ſunt. Siquis enī dicat: ſocrates diſputat: ⁊ alius reſpondet: ſocrates non ambulat: diuerſum pre dicatū eſt: ⁊ diuerſe ſunt propoſitiōes ⁊ nō oppoſite. ⁊ hoc eſt qd̓ dixit. Si aūt aliud aliquid. Aliud enī p̄di cauit negatio: quā affirmatio p̄dicauerat. Quod ſi ꝗſ ſic dicat. ſocrates diſputat: aliuſqꝫ rn̄deat plato non diſputat: de alio ſubiecto idē p̄dicauit: ⁊ ſunt a ſe di uerſe propoſitiōes: ⁊ nō oppoſite. Et erit id qd̓ ait vl̓ de alio idē. Quod ſi vtraqꝫ ſit diuerſa: multo magis diuerſe ꝓpoſitiōes fiūt. quibꝰ poſitis ad ꝓpoſita rur ſus exēpla contendit: ⁊ vni affirmatōi vnā enūciatio nē negationis opponit: angularibus angulares affir matiuis negatiuas: ꝑticularibus vniuerſales: indefi nitis indefinitas opponēs ⁊ comparans. ¶ Huic vero que eſt omnis hō albus eſt. illa. que ē nō oīs hō albus eſt. Illi aūt que eſt. aliquis homo albus eſt illa que eſt. nullus hō albus eſt. Illi āt q̄ eſt hō albus ē. illa que eſt homo albus non eſt. ¶ Et poſt hec concludit ſententiam dicens. ¶ Quoniam quod igitur vna affirmatio vni nega tioni opponitur contradictorie. ⁊ que ſunt he di

In librum de interpretatione editio prima
ctum eſt. Et quoniam alie cōtrarie. ⁊ que ſūt he dictum eſt. ⁊ quoniam non omnis vera vel falſa cō tradictio. ⁊ quare. ⁊ quando vera vel falſa. ¶ Reuoluit quoqꝫ breuiter: qm̄ alie ſunt ꝯͣrie alie ꝯͣdi ctorie dicitqꝫ ſe que ſint he diligētius in ſuperiore diſ putatiōe mōſtraſſe. Illud quoqꝫ nō oēꝫ eſſe verā vel falſa affirmatiōis ⁊ negatiōis oppoſitionē: quā nūc cōiter ⁊ īproprie ꝯͣtradictionē vocat. Et qn̄ non ſit ve re vel falſe: vel cur: ſe expoſuiſſe cōmemorat. ¶ Una auteꝫ affirmatio ⁊ negatio eſt: que vnum de vno ſignificat: vel cum ſit vniuerſale vniuerſaliter vel non ſimiliter. vt omnis homo albus eſt: non oīſ homo albus eſt: eſt homo albus. non eſt homo al bus: nullus hō albꝰ ē quidā homo albus eſt. ¶ Quid ſit vna affirmatio ⁊ ſupra iā diximus: ⁊ nunc quoqꝫ idem docere non piget. Cum idem ariſtoteles reuoluerit vna enī affirmatio eſt. que vnā rē de vna ſignificat.i. que huiuſinodi habet p̄dicatū. ⁊ huiuſmno di ſubiectū: vt vtrūqꝫ ſingula ſignificet. Nam ſi vnū aliquid ſignificet p̄dicatū ſimplex atqꝫ vnum ē. Qd̓ ſi rurſus vnū aliꝗd ſignificet ſubiectu: ⁊ nō plura: ſim plex rurſus eſt atqꝫ vnū. Quocirca ſi vnum predica tū de vno erit ſubiecto: vtraqꝫ ſingula ſignificabūt ⁊ non plura. Eoqꝫ ſit: vt nō ſit multiplex propoſitionis ſignificatio: ⁊ que vnū ſignificet: vna ſit. Idē autē oꝫ eſſe etiā in vniuerſalibus vniuerſaliter p̄dicatis: ⁊ in particularibus: quas vniuerſalibus opponi neceſſe ē. quorum etiam ſubdit exempla. Dicit enī vnā eſſe pro poſitionē. Oīs hō albus eſt. ⁊ ſi rurſus oppoſitā vnā eſſe. non eſt omnis homo albus. ¶ Si album vnum ſignificat. Si vero duobus vnū nomē poſitum eſt: ex quibus non eſt vnum: non eſt vna affirmatio: neqꝫ vna negatio. ¶ Si albū īquit vnū ſignificat. quod ſi plura deſignat non eſt vnā affirmatio: nec vna negatio. Hoc aūt ⁊ ī ſubiecto cōuēit cuſtodire.ſ. vt ſubiecti quoqꝫ ſimplex ſignificatio ſeruetur. Docet aūt non eſſe vnā propoſi tionē: ſi p̄dicatum vel quodlibet in propoſitione ver bū multa ſignificat hoc modo. Sin vero duobꝰ vnū nomē eſt poſitū ex quibus non eſt vnū: non eſt vna aſ firmatio: neqꝫ negatio ſunt quedā res que plura qui dē ſignificent: ex quibus oībus iunctis vnū quidā va let effici. hoīs quidē nomen ſignificat animal: ſignifi cat mortale: rationale quoqꝫ deſignat: ſed hec iuncta vnū quidā efficiūt: quod eſt aīal rōnale mortale. Hec nāqꝫ oīa vnū hominē cōplent. Sunt quoqꝫ alia: que duas vel plures huiuſmodi res deſignant ex ꝗbꝰ iun ctis vnū aliꝗd eē nō poſſet: vt liber. Dicitur nāqꝫ ⁊ dioniſius liber: dicit̉ liber ⁊ ingenuus. ſed īgenuus ⁊ dioniſiª iūcti nihil efficiūt. qͣre ſi quid tale ſit īꝗt aut ſubiectū aut p̄dicatuꝫ: qd̓ plura ſignificet ex quibus vnum aliquid eſſe non poſſit: nō eſt illa vna affirma tio: neqꝫ vna negatio. Et hoc ficticij exempli ratione confirmat. ¶ Ut ſi ꝗs ponat hoc nomen tunica hoī ⁊ equo qm̄ tunica eft alba. hec non eſt vna affirmatio. nec vna negatio. Nihil enim differt hoc ꝙͣ dicere. quoniā ē homo ⁊ equus albus. Hoc autem nihil differt ꝙͣ dicere. eſt homo albus. ⁊ eſt equus albus. ¶ Dicat̉ enī inquit equꝰ ⁊ hō tunica. Et habeāt verbi gratia hoc nomē: ſi quis dicit. eſt tunica alba: qm̄ tu nica equū atqꝫ hoīem deſignat. videt̉ dicere qm̄ eſt
equus ⁊ hō albus. ſed hoc tale eſt: tanqͣꝫ ſiꝗs dicat. equus albus ⁊ eſt hō albus. Sed hec ſunt due ꝓpoſi tiones: ⁊ non vna duplex igit̉ illa quoqꝫ ꝓpoſitio eſt eſt hō ⁊ equus albus. quare duplex illa quoqꝫ que di cit: eſt tunica alba. Etenī ſubiecti huius.i. tunice du plex ſignificatio: ꝓpoſitiones fecit eſſe duplices. Qd̓ ſi quis dicat vnū ꝗddā ſignificare eſt tunica alba. qꝛ ſignicat. Eſt hō ⁊ equus albus. impoſſibile eſt. Neqꝫ enī ex hoīe ⁊ equo ꝗddā vnū ſit: vt hec ꝓpoſitio vni aliꝗd deſignet. quare ⁊ hec ꝓpoſitio multa ſignificat aut ſi non multa: nihil oīno deſignat. Nihil.n. eſt hō equꝰ: vt ſil̓ dicatur atqꝫ ītelligat̉. hoc ē enī quod ait. ¶ Si ergo he multa ſignificant. ⁊ ſunt plures. ma nifeſtum eſt: quoniam ⁊ prīa multa vel nihil ſignif cat. neqꝫ enim eſt aliquis homo equus. ¶ Si ergo he multa ſignificant ⁊ ſunt plures. manife ſtuꝫ eſt. qd̓ ⁊ prīa ideſt ea que dicit. eſt tūica alba. mꝭ ta vel nihil ſignificat. Nihil autē iccirco: qm̄ ſi nō mi ta deſignet ꝓpoſitio cuius ꝗlibet terminus equocus eſt: cū illa que noīe equiuoco ſignificantur: iuncta fu rint: neqꝫ in vnam ſubſtantiā cōuenerint talis iuncti re: que res ſibimet incōtexas copulat: nō erit vllus in tellectus: vt in ea que eſt. tunica alba ē aliter eſſe vna nō poteſt. ſi tunica equū hoīemqꝫ ſignificet: niſi equꝰ atqꝫ hō iūcti vnū aliquid efficiant. ſed hi termī tales ſunt: vt neceſſe ſit hanc ꝓpoſitionē vel multiplicē eē: vel nihil ſignificare: nā ſi iungant̉ hō ⁊ equus: ſit ni hil. Nihil enī eſt hō equus: qd̓ ꝑ hoc mōſtrauit quod ait. Neqꝫ.n. ē aliquis hō equꝰ. hoc āt cur nūc ab ip̄o ꝓpoſitū ſit: lucidiſſime demōſtrauit. cū.n. de his pro poſitiōibus loqueret̉: que veꝝ inter ſe falſumqꝫ diui derent: hoc addidit. Qd̓ ēt he que hn̄t vel p̄dicatum equiuocū vel ſubiectū: veꝝ falſumqꝫ nō diuidūt vtre qꝫ enī vere eē poſſunt: vt he que dicūt. ē liber homo ſi ad ingenuitatem referas. ⁊ nō eſt liber homo: ſi ad dioniſiū. Recte igitur dictum eſt. ¶ Quare nec in his neceſſe eſt hanc quidem cōtra dictionē verā eſſe. illam vero falſam. ¶ Cū enī multa ſignificat: ml̓tiplex ſignificatio ī nega tiōe: atqꝫ affirmatiōe ſeinuicē nō ꝑimit. quod ſi vna ſit affirmatio: ⁊ vna negatio: qm̄ vtreqꝫ in eodē eē n̄ oſſunt vnam verā ſemꝑ falſam alterā neceſſe eſt eē ¶ In his ergo que ſunt. ⁊ facta ſunt: neceſſe eſt affir mationem vel negationem veram eſſe vel falſam. In vniuerſalibus quidem vniuerſaliter ſꝑ hāc ve rā illā v̓o falſam eſſe. ⁊ in his que ſunt ſingularia quemadmodum dictum eſt. In his v̓o que ī vni uerſalibus non vniuerſaliter dicuntur. non eſt ne ceſſe. dictum eſt autem ⁊ de his. ¶ In preſentibus rebus ⁊ in preteritis factas ꝯͣdicto rie enunciationes: dicit definite vnam ſemper verā alteram definite ſemper eſſe mendacem: vt ſi quis di cat. omnes fabri perierunt: qui ad pugnaꝫ contra ve nientes priuata conſpiratione progreſſi ſunt. Hoc ſi negetur ſic non omnes fabri perierunt: qui ad pugnā contra venientes priuata conſpiratione progreſſi ſunt. Neceſſe eſt quidem vnam veram: vnam eſſe fal ſam. ſed deſinite vera affirmatio ē: definite falſa ne gatio. Cum enim id quod factū eſt: dicitur factum: d̓ finite verum eſt quod ſi id factum denegetur. falſuꝫ definite eſt. ſiue ergo in vniuerſalibus uniuerſaliter p̄dicatis cōtradictio ꝑ oppoſitionē ꝑticularitatis fiat ſiue ī ſingularibꝰ: ut ī ſocrate ⁊ in ceteris īdiuiduisˡ

In librum de interpretatione editio prima 75
pia que ſūt p̄terita: ſemꝑ vna vera ē: altera falſa: vt aeo qd̓ ē. ſocrates veneno ꝑemptꝰ ē. ſocrates vene̓o ocmnotꝰ nō ē vera. ē affirmatio definite: ⁊ ita rurſus clſa uegatio. in p̄ſentibꝰ quoqꝫ idē neceſſe ē eſſe. Si ui diſputāte ſocrate. dicat aliꝗs ſocrates diſputat. ⁊ poc aliꝰ neget. ſicut diſputare ſocratē pn̄tis tꝑis rō ae pefinitū ē. ita quoqꝫ definite affirmatio retīet ve ritatē: negatio definite mēdatiū. Et ī vniuerſalibus ade vel affirmatiuis vel negatiuis. in ꝗbus vel affir matio ꝑticularis: vel negatio ꝑticularis opponit̉ idē ſt Hoc eſt enī quod ait. In his que ſunt: ⁊ que facta ſunt.i. in pn̄tibꝰ atqꝫ in p̄teritis vna ſemꝑ definite ve ra eſt: ſemꝑ altera falſa definite: ſiue vniuerſalis ſit vna altera particularis. Qd̓ ꝑ hoc monſtrat̉ qd̓ ait. In vniuerſalibus quidē vniuerſaliter ſemꝑ hanc ve rā. illā vero falſam. ſiue in ſingularibꝰ atqꝫ indiuiduiſ predicamētis Qd̓ per hoc deſignat qd̓ addidit. ⁊ in his que ſūt ſingularia. ſed poſtqͣꝫ dixit de cōtradicto riis: adiecit: in his autē que indefinite ſunt: nō neceſ ſe ē ſemper hanc quidē veram: illā v̓o eſſe mendacē. Hoc.ſ. deſignās qd̓ ait. In his vero que in vniuerſa libꝰ nō vniuerſaliter dicūt̉: nō eſt neceſſe in his vnaꝫ verā: alterā falſaꝫ ꝓponi. pōt enī fieri: vt vtreqꝫ ſint vere que fuerit indefinite. ¶ In ſingularibus v̓o ⁊ futuris non ſimiliter. ¶ Propoſitionū alie ſunt tantū ineſſe ſignificātes: vt ſiqs ſocrate viuo dixiſſet. ſocrateſ caluꝰ ē aliꝰ negaret ſocrates caluus non eſt. Illa.n. ineſſe poſuit ſocrati. caluiciē: illa caluiciē a ſocrate diſiunxit alie v̓o ſūt ne ceſſarie: vt ſi ꝗs dicat: neceſſe ē ſolē āniſ oībꝰ ī arietē rurſuſ redire. Rē nāqꝫ neceſſariā ⁊ ex neceſſitate eue niētē predicās totā fecit neceſſariā ꝓpoſitionē. Alie autē ſunt cōtīgētes. que cū nō ſint: eas tamen in futu rū euenire poſſibile eſt. vt ſi quis dicat. hodie alexan der prāſurus eſt. hodie alexāder pranſurus nō eſt. ſūt enī cū iſta dicant̉: qm̄ illi adhuc prandere nō ineſt in eſſe tn̄ cōtingit: ⁊ pōt fieri: vt hodie prandeat: iccirco dicimus eas cōtingētes. cōtingit enī fieri: qd̓ adhuc nondū factū eſt. Sed he non īſunt quidē: vt dictū ē. Sunt.n. futuri tēporis que aūt nō inſunt. ſi ieſſe pn̄t. neceſſarie nō ſūt: qm̄ huiuſmodi retinent naturā. vt tas ⁊ eē: ⁊ nō eē poſſibile ſit. poteſt.n. fieri: vt hodie alexāder prandeat. ⁊ rurſus poteſt fieri vt hodie non prandeat. Et hanc eueniendi vel non eueniendi poſ ſibilitatem vtrūlibet vocamus. In huiuſmōi eniꝫ re bus vtrūlibet cōtingit aut affirmatio: aut negatio: ⁊ nō eſt neceſſe aut affirmationē fieri aut negationē. Nā cū non ſit affirmatio neceſſaria: non intercluſum eſt contingere negationē. Rurſus cū negatio neceſſa ria non ſit: īterdū accidit: vt affirmatio ꝯtīgat. Qua re hec hmōi eueniēdi vel nō eueniēdi potētia vtrūli bet vocat̉. Quod in his vtrūlibet.i. vel affirmatiōes vel negationes euenire concedit̉. Nūc ergo ariſtote les hoc validiſſima argumētatiōe cōtendit aſtruere. Quod quē admodū in preteritis ⁊ in his que ſunt pn̄ tia. non modo in affirmatione ⁊ negatione vnā verā alterā falſā eſſe neceſſe eſt. ſed definite vna vera eſt: definite altera ſuſcipit falſitatē. non ita in his que cō tingentes vocātur. Neceſſe enī eſt vt aut affirmatio vera ſit. aut negatio: ſed non vt definite quelibet ea rū vera ſit. altera falſa definite. Nā qd̓ dicimꝰ alexan der lauandus eſt: id ſi alius neget. dicatqꝫ: alexander lauandus non eſt: totū quidē hoc neceſſe eſt euenire: vt aut lauetur: aut non lauetur: ⁊ neceſſe eſt vnā eſſe verā: alterā falſam: aut affirmationeꝫ: ſi lotus fuerit
aut ſi non fuerit lotus: negationem. Sed non eſt ne ceſſe vt definite affirmatio v̓a ſit: iccirco qͣꝫ in hmōi rebus poterit euenire negatio. Sed nec vnqͣꝫ defini tū ē: vt negatio vera ſit: falſa affirmatio. iccirco quo niam poteſt non euenire negatio. Quare in tota con tradictione vnā quidē veram: falſam alteram eē ne ceſſe eſt. Vt aūt definite vna vera ſit: altera falſa de finite ſicut ī his que ſunt preterita queqꝫ p̄ſentia nul la reꝝ ratiōe poſſibile ē. Sed hoc priꝰ ariſtoteles in ſingularium predicamētoꝝ propoſitionibus probat. Poſt aūt idē debere in vniuerſalibus docet ītelligi Iccirco ait in ſingularibus v̓o ⁊ futuris non ſimiliter Ideſt in ſingularibꝰ ꝓpoſitionibꝰ: de ꝗbꝰ priꝰ tractat. Et futuris.i. cōtingētibꝰ non idē modꝰ ē veraꝝ fal ſarūqꝫ ꝓpoſitionū: ꝗ ī p̄teritis atqꝫ p̄ſentibꝰ. Qm̄ in p̄teritis atqꝫ preſentibus ⁊ totū cōtradictionis corpꝰ ī veritatē falſitatēqꝫ diuidit̉. Et vera vna ē definite: vt poſſit ex his certꝰ aliꝗs ac ſciēs dicere: qm̄ affirma tio vera ſit: vel rurſus qm̄ negatio: vel ſi id nullus di xerit. Certa p̄teriti tn̄ tēporis vel p̄ſentis ẜm ſui natu rā rō certuſqꝫ euētꝰ ē. ī his v̓o in ꝗbꝰ contingens ē ⁊ futuꝝ.i. variabile ⁊ inſtabile. Totū ꝗdē corpꝰ cōtradi ctiōis veritatē falſitatēqꝫ partit̉: ſꝫ hec veritas atqꝫ falſitas indiſcreta eſt: atqꝫ volubilis. Nullus.n. pōt di cere: qm̄ affirmatio vera ē. Nō ē.n. neceſſe verā eſſe affirmationē: iccirco qd̓ negationē fieri poſſibile eſt. Nec rurſus negationē: qm̄ nō ē impoſſibile affirma tionē cōtīgere. ⁊ poſtremo qm̄ vtrūlibet ipſoꝝ cōtin git: iccirco vna eaꝝ vera eē definite. ⁊ certa naturali ter non poteſt. quibus autem id argumentationibus exequatur: manifeſtum erit hoc modo. ¶ Nā ſi oīs affirmatio vel negatio: vera. vel falſa. ē ⁊ omne neceſſe ē vel eſſe. vel non eſſe. quare ſi hic ꝗdē dicat futurū aliquid: ille vero nō dicat hoc idē ipſum manifeſtum eſt: quoniā neceſſe eſt verūdice re alterū ipſoꝝ. ſi enī affirmatio vera vel falſa eſt. Utraqꝫ enim nō erūt ſil̓ in talibus. ¶ Si ꝗcꝗd in affirmatiōibus negatiōibuſqꝫ ꝓponit̉ veꝝ vel falſū ē definite. ſeꝗt̉ vt qd̓ ille negatiōes af firmatiōeſqꝫ ſignificāt: aut euenire: aut nō euēire ne ceſſe ſit. hoc ē enī ꝙ dic̄. Nā ſi oīs affirmatio vel ne gatio vera vel falſa eſt definite. iccirco.n. addidit oīs In his.n. q̄ ſunt futura vel cōtīgētia: nō eē affirma tiōes ⁊ negatiōes veras vel falſas definite ꝓbare cō tēdit. Nā ſi vnꝰ dicat aliꝗd futuꝝ: aliꝰ neget vt vtra qꝫ eueniāt: fieri nō pōt ꝗs.n. dixerit dicēte alio ſocra tes cenaturus ē: alioqꝫ ſocrates cenaturꝰ nō ē: vtraſ qꝫ veras ī vno eodēqꝫ cōtīgere: hoc igit̉ fieri nō pōt vn̄ꝰ ergo eoꝝ veꝝ dicturꝰ ē: aliꝰ mētiet̉. ponat̉.n. de finite vna eoꝝ vera eē: vel falſa. ſi ergo oīs affirma tio ⁊ negatio v̓a vel falſa ē definite: ⁊ vterqꝫ negās affirmāſqꝫ veri ī cōtradictiōibꝰ eē nō pn̄t: neceſſe eſt vnū veꝝ dicere: alterū falſū: ⁊ vnū definite verū: al terū definite falſū. hoc ſi ē ī oībꝰ affirmatōibus atqꝫ negatiōibꝰ: vt vna definite falſa ſit altera v̓a d̓finite quicꝗd v̓a dic̄ euētuꝝ euenire: ꝗcꝗd nō euētuꝝ. non euēire: neceſſe ē. hoc ē.n. qd̓ ait Māifeſtū ē qm̄ nece ſe ē veꝝ dicere alteꝝ ipſoꝝ. neqꝫ.n. pōt fieri: vt affir matio negatioqꝫ cōſentiāt ī talibꝰ.i. ī ꝯͣdictiōis ꝓpo ſitiōibꝰ. Neceſſe āt ē euenire q̄cūqꝫ vere definito af firmatio loꝗt̉ ⁊ nō euenire qd̓ ꝓfert definite vera ne gatio quod ſic probatur. ¶ Nam ſi verum ē dicere. quoniam album vel nō album. neceſſe eſt eē albū vel nō album. ⁊ ſi ē albuꝫ

In librum de interpretatione editio prima
vel nō albū verū ē affirmare vel negare. ⁊ ſi nō eſt. mentit̉. ⁊ ſi mētit̉. non ē. quare neceſſe eſt aut affir mationē aut negationē veram eſſe vel falſam. ¶ Qd̓ de futuro poſſit eē iudiciū: a p̄ſentibꝰ trahit exē plū ait.n. Hāc eē reꝝ cōſequētiā: vt rē ſubſiſtētē ꝓ poſitionis veritas cōſeqͣt̉: ⁊ v̓itatē ꝓpōnis rei: de qͣ loꝗt̉ ꝓpoſitio: eſſentia cōmittet̉. Nā ſi hic lapis vel qd̓libet aliud albū ē: veꝝ eſt de eo dicere qm̄ albuꝫ ē ⁊ hec cōuertit̉. Nā ſi veꝝ ē dicere de eo qm̄ albū eſt ſine dubio albuꝫ eſt: ⁊ albū eē neceſſe eſt: itaqꝫ ſit: vt res veritatē: ⁊ veritas rē: de qͣ ꝓponit̉: ſubſequatur. Rurſus ſi lapis hic albꝰ nō ē: veꝝ ē de eo dicere: qm̄ nō ē albus: ⁊ ſi d̓ eo verū eſt dicere qm̄ nō eſt albus: vt ſit albꝰ fieri nō poteſt: cū vere dicat̉: qm̄ nō ē albꝰ Idē quoqꝫ ī mēdacijs valet. Nā ſi ꝗd nō ē: cū hoc ali quis eē ꝓpoſuit: mētiet̉. Et ſi ꝗs de alio mētiat̉: illud de quo ſit mendaciuꝫ: nō ē: vt ſi quā rē cū alba nō ſit dicat: aliꝗs eē albā mētitꝰ ē. quocirca neceſſe eſt illud quoqꝫ non eē: de quo mētitꝰ ē. Ita igit̉ veritas ꝗdeꝫ rei que ē: ⁊ res que ē: veritati: falſitas v̓o rei q̄ nō ē: ⁊ res q̄ nō ē falſitati cōuertit̉. qd̓ ſi hoc ē in oībꝰ rebꝰ ⁊ quicꝗd dr̄ cū veritate vel falſitate: ad rē que ē vel nō ē cōuertit̉: ſiue negatio ſit: ſiue affirmatio. ⁊ vnā verā ſemꝑ: alterā falſaꝫ eē neceſſe ē. ſi vna definite vera ē. īpoſſibile quiddā ex hac poſitōe cōtinget. eue niēt nāqꝫ oīa: quecūqꝫ ſunt vel fiūt ex neceſſitate fie ri: ⁊ nihil a caſu: nihilqꝫ eē poſſibile qd̓ ſit: ⁊ n̄ eē poſ ſibile. Nihil ēt in liberi arbitrij moderamine relīque tur: ſꝫ totū erit ex neceſſitate: ꝗcꝗd euenerit. Nā ſi ve rū ē definite de qͣlibet re dicere qm̄ erit: illā rem ſine dubio futurā eē neceſſe eſt: ⁊ vt nō fiat nō pōt eueni re. verū.n. ē dicere de ea qm̄ futura ē: nec veꝝ de ea: qm̄ futura ē: poterāt dici: niſi eā fore eēt neceſſe. qͣre ſi ī oī affirmatiōe ⁊ negatiōe: aut affirmatio: aut ne gatio in futurū definite: v̓a vel falſa ē: neceſſe ē vel qd̓ ab affirmatiōe vera definite: vel qd̓ a negatione dr̄: euenire. In falſitate quoqꝫ ſil̓iſ cauſa ē. Nā qd̓ nō erit falſū ē dicere qm̄ erit. Et qd̓ falſū eſt dicere: qm̄ erit ex neceſſitate nō erit: Itē qd̓ erit: falſuꝫ ē dicere qm̄ nō erit. ⁊ qd̓ falſū ē dicere qm̄ non erit: neceſſa rio erit. Ut igit̉ veras ꝓ pōnes neceſſarius ſeqͥt̉ euē tus vt fiat qd̓ dr̄: ita ⁊ falſas ꝓpōnes neceſſarius ſeꝗ tur euētus: vt nō fiat: qd̓ dicit̉ a falſa ꝓpōne. Quod ſi in futuꝝ oīs affirmatio vel negatio definite ſemꝑ diuidunt veritatē. ⁊ falſitatē: erit reꝝ que p̄dicūtur neceſſariꝰ euentus ⁊ oīa ex neceſſitate contīgent: vel nō contingent: Itaqꝫ ⁊ caſus ⁊ poſſibilitas ⁊ liberuꝫ perit arbitriuꝫ. ſyllogiſmus autem huiuſmodi eſt. ſi oīs affirmatio vera ē aut falſa definite: ⁊ eodē modo negatio: eueniet: vt oīa ineuitabili neceſſitatis rōne ꝯtīgāt. qd̓ ſi hoc eſt: liberū perit arbitriū: ſꝫ hoc īpoſ ſibile ē. Nō igit̉ veꝝ eſt oēm affirmationē vel nega tionē verā definite eē vel falſam. Oīa aūt ex neceſſi tate cōtingere: ſi ille definite vere vel falſe ſunt: talis ſyllogiſinª on̄dit. oīs in futurum definita: veritas vel falſitas euētū rei vel futurū vel nō futuꝝ ex neceſſi te conſtituit. ſꝫ oēs ꝓpoſitiones future definite vere vel falſe ſūt. In oībꝰ ē igit̉ eueniēdi: vel nō eueniēdi neceſſitas: ꝓ qua cōcluſiōe illud Ariſto. ītulit qd̓ ait. ¶ Nihil igit̉ neqꝫ ē. neqꝫ fit. nec a caſu. nec vtrūli bet nec erit. nec nō erit. ſed ex neceſſitate. aut enī ꝗ dicit: verꝰ ē. aut qui negat oīa. ⁊ nō vtrūlibet. ¶ Caſus nāqꝫ: ⁊ id qd̓ ē vtrūlibꝫ extīguit̉: libera etiaꝫ volūtas adimit̉: ſi oīa q̄cunqꝫ fient: ex neceſſitate fu tura ſūt: ⁊ ꝓbat ſuperiorē cōcluſionē: que dicit oīa ex
neceſſitate cōtingere: ꝑ hoc qd̓ ait: aut enī ꝗ dicit v rus eſt: aut qui negat ſi ergo veritas rerū neceſſitati cōuertit̉ eā: aut qui negat verꝰ eſt: aut qui affirmat oīa fieri ex neceſſitate neceſſe eſt. Nam ſi nō erūt e neceſſitate: nō erūt vere definite: id qd̓ ipſe ſubiūxit ¶ Similter enī. vel fieret vel nō fieret. vtrūlibet. n̄ nihil magis ſic vel non ſic ſe habet aūt habebit. ¶ Exponit enī que ſit cōtingētis natura: cū ꝗd ſit vtri libet exponit. vtrūlibet eſt cuius indiſcretꝰ euentꝰ ē.i. qd̓ equaliter eſſe vel nō eſſe cōtingit. Hoc eſt enī qd̓ ait. ſimiliter enī fieret vel nō fieret. Neqꝫ enī directā viā neceſſariamqꝫ habet vnam vel affirmationē ve negationem ſed nihil ſe magis ſic habet vel ſic nō ha bet. Et eſt vtrumlibet quod equalē curſum ⁊ ad eue nire retinet: ⁊ ad non euenire. Nihil enī ſe magis vel ſic habet vel ſic non habet. id eſt equaliter ſe habꝫ ad eē: ⁊ nō eē. Nihil.n. magis ſe hꝫ: vt fiat qͣꝫ vt nō fiat ¶ Amplius ſi ē albū nūc. verū erat dicere priꝰ qm̄ erit albū. quare ſemper verum fuit dicere quodli bet eorum que facta ſunt. quoniam eſt vel erit. ¶ Ualidam ſibi ipſi vim argumentatiōis opponit: que poſſit on̄dere affirmationes negationeſqꝫ veras vel falſas eſſe definite. ⁊ ait ꝓuidendū eē: ne forte nece ſe ſit ſuſpicari id qd̓ iā factuꝫ ē vere dici potuiſſe an teqͣꝫ fieret: eē facienduꝫ: vt ſi ſocrates extrema nocte cenauit: veꝝ fuit extrema matutina dicere qm̄ cena turꝰ eſt. quo circa definite quoqꝫ verum fuiſſet: ſi de eo prediceret̉. Omnia igitur ea que fient: definite p terant vere predici. Hoc eſt enim quod dicit. ſi eſt a bū nunc: verum erat dicere prius: qm̄ erit album. nā ſi qua res nunc alba eſt: verum erat ante dicere: qm̄ erit alba. Quare definite quoqꝫ fuit quodlibet eoꝝ que facta ſunt vere p̄dicere. Hoc enim rei ipſius exi tus comprobauit. Huic oppoſitioni per eadeꝫ rurſus occurrit. Non enim qui hec dicit: licet ei laqueum ſu perioris argumentationis effugere. rurſus eniꝫ eadē illū cūcta circūueniūt. ⁊ eiſdē iterū vrget̉ īcōmodis. ¶ Quod ſi ſemper verum fuit dicere quoniam eſt vel erit. non poteſt hoc non eſſe. vel non futuruꝫ eē. Quod autem non poteſt non fieri. impoſſibile eſt non fieri. ⁊ quod impoſſibile eſt non fieri. neceſſe ē fieri. omnia ergo que futura ſunt. neceſſe eſt fieri. nihil igitur vtrumlibet. neqꝫ caſu erit. nam ſi caſu. non ex neceſſitate. ¶ Mira ratione ſuperiorem argumentationem dicen tis: ad idem reduxit incōmodum dicens: ſi verum eſt oīa quecūqꝫ facta ſunt: definite vere potuiſſe predio quoniā veritatem ꝓpoſitionis rei neceſſitas ſequit̉. quod vere definite p̄dictum erat: non euenire nō po terat ſed ſi non euenire non poterat: vt non eueniret erat impoſſibile. Quod aūt nō fieri impoſſibile ē: fie ri neceſſe eſt. Euentus igitur eius ex neceſſitate con ſequit̉. Nihil ergo vtrumlibet: neqꝫ a caſu erit. Nam ſi a caſu eſſe poterit non ex neceſſitate futurum eſt quod ſi non eſt ex neceſſitate futurum non eſt impoſ ſibile non fieri. Si non eſt impoſſibile nō fieri. poteſt non fieri. ſi poteſt non fieri non poteſt definite vere p̄dici. quod enim vere definite predicitur. ex neceſſita te futuꝝ ē: qd̓. aūt caſu: ex neceſſitate non euenit. ¶ At vero nec quoniā neutrū verum eſt. contingit dicere. vt quoniā neqꝫ erit. neqꝫ non erit. primum enim cum ſit affirmatio falſa erit negatio non vera ⁊ cū hec ſit falſa. cōtingit affirmationē eē nō verā. ¶ Quattuor

In librum de interpretatione editio prima
¶ Quattuor differentijs contingentium futuroruꝫ di uerſitas conſtat. Aut enim id quod affirmatur: ⁊ ne gatur in futurū: vtrūqꝫ erit verū: aut vtrūqꝫ falſum aut vnum verū: falſum alterum definite: aut vnū ve rū falſū alterū indefinite. Non eſſe quidē ⁊ affirma tionē ⁊ negationē verā ī his ꝓpoſitionibus: que d̓ re pꝰ cōtingentibꝰ in futurū proponūt̉: per hoc demon ſtrauit ſuperius quod ait. Manifeſtū eſt qm̄ neceſſe eſt verū dicere. alterum ipſoꝝ: ſi oīs affirmatio vera vel falſa. Utraqꝫ.n. nō erunt ſimul in talibus. Neqꝫ enim fieri poteſt: vt in contradictoria propoſitionum oppoſitione vtraſqꝫ veras quiſqͣꝫ valeat inuenire. Nunc autem monſtratur: quoniam ne hoc quideꝫ fie ri poteſt: vt vtreqꝫ ſint falſe. ait eniꝫ. At vero: ne hoc quidem nobis contingit dicere: quoniam neutruꝫ ve rum eſt ideſt vt affirmatio nec negatio: contingeret autē vtrāqꝫ eſſe falſam affirmationē.ſ. ⁊ negationeꝫ ſi nec quod diceret affirmatio: futuꝝ eſſet: nec qd̓ nō eſſe negatio diceret: non eſſet. Ita enim fieret: vt nec eēt: quod affirmatio eſſe p̄dicauit: nec nō eēt: qd̓ ne gatio non eē propoſuit. Siquis ergo hoc ita dicat: pri mum inquit illud inconueniens: atqꝫ īpoſſibile ē: qd̓ ī cōtradictoria propoſitione cum affirmatio falſa ſit: nō ē vera negatio: ⁊ rurſus cum negatio falſa ſit fal ſa quoqꝫ affirmatio ſit. Hoc enī ī ſolis contrarijs cō tingebat: nō ēt īcōtradictoria oppoſitione. In hac. n vnam ſemper verā eſſe neceſſe ē: ſemper alterā falſā ¶ Ad hec ſi verum eſt dicere. quoniam album eſt ⁊ magnum: oportet eſſe vtrūqꝫ. Si vero erit cras: oportet eſſe cras. Si autem neqꝫ erit neqꝫ nō erit cras: non erit vtrumlibet vt nauale bellum. Opor tebit enim neqꝫ fieri nauale bellum. neqꝫ non fie ri. Que ergo contingunt inconuenientia. hec ſunt ⁊ huiuſmodi alia. ſi omnis affirmationis ⁊ negatio nis. vel in his que in vniuerſalibus dicūtur vniuer ſaliter. vel in his que ſunt ſingularia. neceſſe eſt op poſitarum hanc quidem veram eſſe. illam vero fal ſam. Nihil autem vtrumlibet eſſe in his que fiunt ſꝫ omnia eſſe ⁊ fieri ex neceſſitate. Quare nō opor tebit neqꝫ cōſiliari. neqꝫ negociari. quoniam ſi hoc facimus. erit hoc. ſi vero non hoc. non erit hoc. ni hil enim prohibet in milleſimū annum hunc qui dem dicere hoc futurum eſſe. illum vero non dice re. Quare ex neceſſitate erit. quodlibet eorum ve rum erat dicere tunc. At vero nec hoc differt. Siꝫ aliqui dixerint contradictionem. vel non dixerint Manifeſtum eſt enim. quoniam ſic ſe habent res ⁊ ſi non hic quidem affirmauerit. ille vero negaue rit. non eniꝫ propter negare. vel affirmare erit vel non erit. nec in milleſimum annum magis ꝙͣ ī quā tolibet tempore. Quare ſi in omni tempore ſic ſe hībebat. vt vnum diceretur vere. neceſſe erat hoc fieri. ⁊ vnūquodqꝫ eorum que fiunt. ſic ſemper ſe habebat. vt ex neceſſitate fieret. Quando enim ve re dicit quis. quoniam erit. nō poteſt nō fieri. ⁊ qd̓ factū ē: verū erat dicere ſemper. quoniā erit. ¶ Addidit quoqꝫ aliud: quo magis id quod dicitur: vi deatur incongruum. Omne enim quod predicitur in futurum: ſi vere predicitur: erit. Siquis enim dicat ī preſenti tempore: hoc animal quodlibet albuꝫ eſt: vel magni corporis. ⁊ hoc vere pronūciet: albū ⁊ magnū
illud animal eſſe neceſſe eſt. Ita etiā ī futuꝝ: ſi ꝗs ve re dicat: qm̄ hoc aīal cras albū fiet: ⁊ corporis vaſtio ris: neceſſe eſt cras vtraqꝫ contingere: vt ⁊ albū fiat: ⁊ corporis vaſtioris. Sin vero falſo aliꝗd predicat̉: ne ceſſe eſt nō eſſe quod dicitur: ſi ſit affirmatio: vt ſiꝗs affirmet falſo futuꝝ nauale bellū: neceſſe eſt non fie ri: quod a falſa affirmatione p̄dicitur. At ſi ſit falſa ne gatio: neceſſe eſt fieri: qd̓ falſa negatio futurum non eē p̄dixit. ſin v̓o vtraqꝫ falſa ſunt: nec erit ex neceſſita te quod dicitur: quia definite affirmatio falſa eſt nec nō erit qd̓ dicit̉ ex neceſſitate: quia definite eſt falſa negatio. Unde ſit vt vtrumlibet qd̓ eſt in rebꝰ omni no perimatur: vtraqꝫ enim neceſſario ſunt ⁊ ex neceſ ſitate cōtīgūt: ⁊ eſt neceſſitas illa īpoſſibilis. Nam ſi quis dicat cras futuꝝ nauale bellū: aliuſqꝫ neget: ⁊ ꝓ nūciet nō futuꝝ: ſi vtraqꝫ ſint falſa: neceſſe quidē erit nō eſſe cras nauale bellū: qm̄ affirmatio: que illud di cit futurū: falſa eſt. Rurſus neceſſe eſt eſſe cras naua le bellū: qm̄ negatio: q̄ dicit cras nō futurū: ipſa quo qꝫ mentitur. Quare neceſſe erit ⁊ eſſe nauale bellum ⁊ non eſſe: quod eſt īpoſſibile: ⁊ preter cōmunē cogi tationis naturam. Non eſt igitur verū vtraſqꝫ ⁊ ſi mul ideſt affirmationē negationēqꝫ mentiri. Que er go inquit contingūt incōueniētia: hec ſunt ⁊ huiuſ modi: ſi quis dicat vel in his q̄ vniuerſalia ſunt ⁊ vni uerſaliter predicātur: vel in his que ſingularia in pro poſitionibus enūciātur: vnā neceſſario definite eſſe verā: definite alteram falſam: talia illū inquit incon uenientia cōſequēt̉: ⁊ alia ſimilia. Hoc.ſ. dicēs: de ſu perioribus argumētis: in quibus oſtēdebat oīa ex ne ceſſitate cōtingere: ſiquis vnā verā definite: alteram diceret definite mendacē. Que nā v̓o aſſerat alia īcō ueniētia īpoſſibiliaqꝫ cōcurrere hiſ ꝗ vnā definite ve rā ꝓponūt. hec ſūt ſiquis enim proponat vnā eſſe ve rā: alterā falſā: tollit(vt ſupradictū ē) id quod ē vtrū libet in rebꝰ: ⁊ oīa eſſe vel fieri ex neceſſitate conſti tuit. Nihil caſu: nihil a ꝓpria volūtate. vnde ſit: vt ne qꝫ negociari ſit vtile: nec inire actū: qͣ oīa cōſilij rōne tractant̉. ipſum.n. cōſiliū ſuperuacuū ē: cū oīa quecū qꝫ futura ſint: neceſſe ſit euenire. quid enim vnuſꝗſqꝫ dicat: ſi hoc faciā. illud mihi euēiet atqꝫ cōtīget ſi ve ro hec: illa res eueniet. ⁊.n. nihil ꝓhibet quemuis illū affirmare aliꝗd eſſe faciēdū. aliū vero negare cū oīa vi neceſſitatis eueniant. Nā ſi oīa que fiūt nūc: ante aliquis vere prediceret: quis dubitat quin illa que fa cta ſunt: immutabili violētia neceſſitatis euenerint. Hoc enim quod ait. Quare ex neceſſitate erit qd̓libꝫ eoꝝ verū erat dicere: ſed ne illud videat̉ incongruuꝫ quod rerū euentū nō ex ipſa reꝝ natura: ſed ex propo ſitionū veritate ⁊ falſitate indicamus. Nūc ſcrupulū ipſe diſſoluit dicens. At vero nec hoc differt: ſi aliqui dixerint cōtradictionē vel nō dixerint. Ad tollēdū.n. priuādūqꝫ cōſiliū: quod nihil oīno hoīes oporteat cō ſiliari: parum valet aliꝗd ante predici. ſiue enim dica tur aliquid: ſiue non quicquid vere predici potuiſſet: illud etiam ſiue predicat̉: euenire neceſſe ē. iccirco. n vere predicit̉: qꝛ vere predici poteſt: iccirco vere p̄di ci poteſt: qꝛ īmutabiliter futurum eſt: quare futuꝝ ē: ſi predicit̉ vere: nec tantū ſi predicit̉: ſed etiam ſi p̄ dic̄i vere poteſt. ſiue enim predicat̉: ſiue non predicat̉ quicquid vere predici poteſt: hoc ex neceſſitate futu rum eſt. Manifeſtū eſt enim inquit quod ſi ſic habe at res: ſiue vnꝰ eam affirmet: alius neget: ſi cuentura eſt nihil illi negatio efficit: ſi euentura non eſt: nihil affirmatio prodeſt. Non enim inquit propter negare

In librum de interpretatione editio prima
⁊ affirmare erit vel nō erit: nec hanc vim nature tē pus mutabit. Eodem modo enim eueniēt ea que poſt milleſimū annū euentura credūt̉: his que poſt quan tūlibet tempus ex neceſſitate futura ſunt. vnde ſit: vt ſi ī omni tēpore omnia ſic ſe habeāt: vt vnū definite vere dici poſſit: definite alterum falſe: omnia quecū qꝫ facta ſunt vel fient: immutabili rerum ratione cō tingāt. Hoc eſt enim quod ait: neceſſe eſſet fieri vnū quodqꝫ eorum que fiunt. ideſt ſi ſic ſe haberet: vt ex neceſſitate fierent omnia. ⁊ hoc ſuperiore argumen tatione confirmat dicens: quando enim vere dicit ꝗs quoniā erit non poteſt non fieri. euentus enim neceſ ſitas ſequitur veritatem ⁊ quod factum eſt verū erat dicere ſemper: quoniam ęrit veritas namqꝫ propoſi tionis ex rerum neceſſarijs venit euentibus. ¶ Quod ſi hec non ſunt poſſibilia. Videmus eniꝫ eſſe principium futurorum ⁊ ab eo ꝙ conſiliamur: atqꝫ agimus aliquid. ⁊ quoniam eſt oratio in his: q̄ non ſemper actu ſunt: eſſe poſſibile ⁊ non eſſe ſimi liter: in quibus vtrumqꝫ contingit ⁊ eſſe ⁊ non eſſe: quare fieri ⁊ non ſieri ⁊ multa nobis manifeſta ſūt ſic ſe habentia vt quoniam hanc veſtem poſſibile ē incidi: ⁊ non incidetur. ⁊ prius exteretur. Simili ter autem ⁊ non incidi poſſibile eſt Non enim eēt eam prius exteri. niſi poſſibile eſſet non incidi. qua re ⁊ in alijs futuris. que ſecundum potentiam hu iuſmodi dicuntur. Manifeſtum igitur eſt: quoniā non omnia ex neceſſitate vel ſunt. vel fiunt. ſed alia quidem vtrumlibet. ⁊ non magis vel affirmatio. vel negatio vera eſt. alia vero magis quidem. ⁊ in pluribus alterum: Sed contingit fieri ⁊ alterum alterum vero minime. CLōgū hyperbaton eſt: quod nos prius exponimꝰ po ſtea continuamus. Liquet enim aliquarum reruꝫ nos eſſe principium: vt actuum noſtrorum. Si enim quis aliquid cōſilio facit: quicquid conſiliatione peregerit: eius rei ipſe principium eſt. A me enī incipit: quicꝗd cōſilij ſolertia miniſtrat̉. Sūt.n. quedam que actu nō ſunt ſed preſtare que preſtas non ſit ex neceſſitate.i. vt poſſit quidem fieri. Non tamen neceſſe ſit: vt hāc vel quālibet tunicam poſſibile eſt quidē ferro incidi: ſed non ē neceſſe. fortaſſe enī vtendo vetuſtabitur: ⁊ ipſo quottidiano ſoluetur attritu. Ergo poteſt quideꝫ incidi: ſed forte non incidetur: ſed anteqͣꝫ poſſit inci di: exteretur. Rurſus poteſt fieri vt non diuidat̉. ne qꝫ enim exteri eam poſſibile eſſet niſi prius eſſet poſ ſibile nō īcidi: quare poſſunt quidem quedam fieri ſꝫ ſi ita contingit: fortaſſe non fient. Sunt igitur quedā poſſibilia non neceſſaria: ⁊ in alijs quoqꝫ que fiunt ea dem ratio eſt. Omne enī quod ſit a quolibet conſilio: ipſe qui conſiliatur illius rei principium eſt non neceſ ſitas. ⁊ quecunqꝫ ſunt poſſibilia mutabiliter eueniēt. Que enim ſcd̓m aliquā poſſibilitatem dicuntur: non eueniunt ſecūdū neceſſitatem. vnde ſit vt manifeſtū ſit quoniaꝫ non omnia ex neceſſitate vel ſunt vel fiūt ſed quedā ſunt que equali modo vel fiunt vel nō fiūt ⁊ hoc eſt vtrumlibet fieri. alia vero in pluribuſ quidē fiunt: in paucioribus vero non fiunt: ⁊ equaliter qui dem fiunt: vt egredientem domo amicum videre: ſit enim hoc ⁊ ſit equaliter: quedam vero frequētiꝰ fiūt quā non fiunt: vt ſexagenarium caneſcere: frequētiꝰ ſit qͣꝫ non fit. Et tn̄ ita hoc poteſt fieri: vt ⁊ non fieri
impoſſibile non ſit. Hoc enim eſt quod ait. Alia vero magis quidem in pluribus alterum vt caneſcere ī pli ribus ſexagenarijs quā non caneſcere. Sed contīgi fieri alterum ſcilicet vt non caneſcat: alterum v̓o mi nime ſcilicet vt caneſcat. Eſt autem hyperbaton ho modo. Quod ſi hec impoſſibilia. videmus enim ꝙ mus aliquibus ipſi principiū ⁊ quecūqꝫ poſſibilia fieri poſſunt ⁊ non fieri. ſi igitur poſſibile eſt vt ⁊ ſu ⁊ non ſint. Manifeſtum eſt non omnia ex neceſſitat contingere: ſed alia equaliter: alia vero euenire quid in pluribus: in paucioribus vero nō euēire: ſed vt nō eueniant neceſſe non eſt. ¶ Igitur eſſe quod eſt. quando eſt ⁊ non eſſe quod non eſt quando non eſt. neceſſe eſt. Sed nō omne quod eſt. neceſſe eſt eſſe. nec quod non eſt neceſſe ē non eſſe. non enim idem eſt omne quod eſt. neceſ ſario eſſe. quando eſt. ⁊ ſimpliciter eſſe ex neceſſita te. Similiter autem ⁊ in eo quod non eſt. ⁊ in con tradictione eadem ratio eſt. eſſe quideꝫ vel non eē omne neceſſe eſt. ⁊ futurum eſſe vel non. non tamē diuidentem dicere alterum neceſſarium. Dico au tem. neceſſe eſt quidem eſſe futurum bellum naua le cras. vel non futurum eſſe. Sed non futurum eē cras bellum nauale neceſſe eſt. vel non futurum eē. Futurum autem vel eſſe. vel non eſſe neceſſe eſt. ¶ Nūquid ſit neceſſariū temporale deſcribit. Ait.n. re omnis quādo eſt: eam ſine dubio neceſſe eſt eſſe. Nō enim fieri poteſt: vt cum eſt: non ſit: ⁊ rurſus res que non eſt quādo non eſt: eam non eſſe neceſſe eſt, neqꝫ enī fieri poteſt: vt quādo non eſt ſit: ſed ſi quando eſt eam eſſe neceſſe eſt. Nō iccirco ſimpliciter ⁊ ſine ten poris preſentis deſcriptione ex neceſſitate eſt: quādo enim ſedeo: non poteſt fieri vt non ſedeam: ⁊ neceſſe eſt mihi tunc ſedere cum ſedeo: ſed ip̄m ſedere mihi nō ex neceſſitate ineſt. poſſuꝫ enī ſurgere. Rurſus cū non ſedeo: tunc mihi neceſſe eſt non ſedere ſed ipſum non ſedere: mihi ex neceſſitate non ineſt: poſſum eniꝫ ſedere: ergo quod eſt: quando eſt: ex neceſſitate eſt. ⁊ quod non eſt: tunc cū nō eſt: fieri vt ſit non poteſt. nō tamen omnia quecūqꝫ ſunt aut nō ſunt: aut ex neceſ ſitate ſunt preter temporis preſentis nūcupationem: aut ex neceſſitate non ſunt nulla mentione preſentis temporis facta. Quare inquit non eſt idem tēporali ter neceſſariū eē vt ē mihi cuꝫ ſedeo: ⁊ ſimpliciter ex neceſſitate eē: vt hoī mortalitas: nec idē ē: cū nō ē ne ceſſario nō eē. vt mihi cū nō ſedeo: nō īeſt ſedere: ⁊ qd̓ ſimpliciter ex neceſſitate nō habeo: vt tres oculos vel īmortalitatē: atqꝫ hoc ē qd̓ ait ſimpliciter aūt ⁊ ī eo qd̓ nō eſt: hoc autē cur dixerit. ſequit̉ ⁊ in cōtradi ctiōe eadē ratio ē: eē quidē vel nō eē oē neceſſe eſt: ⁊ futurū eē: vel nō. Sil̓is eſt inquit rō ī cōtradictioni bus cōtingētibꝰ: ⁊ in his que cū ſūt ẜm tēpꝰ neceſſa ria ſunt. ſimpliciter āt neceſſaria nō ſūt. Nā in futu ris ⁊ in cōtingentibus contradictionibus totam qui dē cōtradictionē neceſſe ē vnā verā habere partē: al terā falſam: vt ſi quis affirmet cras bellū nauale fu turū: id ergo nō ē neceſſe: ⁊ rurſuſ ſiꝗs neget nō futu rū: ē quidē aut eſſe: aut non eſt neceſſe: ſed nō ē neceſ ſe eſſe: nec rurſus neceſſe eſt non eſſe. Sed tantū aut eſſe aut non eſſe. iccirco tota quidem cōtradictio vnā habebit partē veram: alteram falſam: ſed non erit ipſorū vna definite vera: falſa altera definite. In p̄te ritis enim ſic dicimus. Romulꝰ Romā condidit. Ro

In librum de interpretatione editio prima
nius: romamn non condidit: vna quidem vera eſt: al ia fulſa: ſed in his definite vera eſt affirmatio: defi ne falſa negatio. Nam quia quod factū eſt: fieri vt qctum non ſit: non poteſt. ideo definite in preterito antradictio vera vel falſa eſt. In futuris vero pro oſitionibus non idem eſt in his ſcilicet que contīgē̓ ia ſignificant: vt ſi dicam philoxenus cenaturus eſt pilorenus cenaturus non eſt. In tota quidem con radictione vna vera eſt altera falſa: ſed nullꝰ poteſt iuidere: vt dicat aut affirmationem conſtitute ⁊ de euite veram eſſe: aut negationem. Ante enim quā ce ner: indefinitū eſt ⁊ variabile an cenet. Poſtqͣꝫ vero cenauerit preteritum definitur: igitur aūt eſſe aut nō eſſe aliquid in futuris contradictionibus neceſſe eſt. rit autem vnum fiat: ⁊ vnum non fiat: non eſt neceſ ſe: in quo igitur ſimilitudo eſt contingentis contradi gionis ⁊ temporalis: neqꝫ ſimplicis neceſſitatis eſt in eq ſcilicet quia ſicut neceſſe eſt eſſe quod eſt quando eſt. Non tamen ſimpliciter neceſſe eſt eſſe quod ē qn̄ eſt preter temporis adiectionem: ita in contradictio ne contingenti affirmationem quidem vel negationē veram eſſe neceſſe eſt: non tamen vel affirmationem ſimmpliciter ac definite veram vel negationem. ſꝫ vtrā libet ⁊ quā certe veritatis conſtituerit euentus. Quare quoniam ſimiliter orationes vere ſunt quemadmodum ⁊ res: manifeſtum eſt. quoniam quecunqꝫ ſic ſe habent. vt vtrumlibet ſint ⁊ contra ria ipſorum contingant. neceſſe eſt ſimiliter ſe ha bere ⁊ contradictionem quod contingit in his que non ſemper ſunt. ⁊ non ſemper non ſunt. Horum enim neceſſe eſt alteram partem contradictionis veram eſſe vel falſam. Non tamen hoc vel illud. ſed vtrumlibet. ⁊ magis quidem alteram veram. non tamen iam veram vel ſalſam. Quare manife ſtum ē. quoniam non eſt neceſſe omnis affirmatio nis. ⁊ negationis oppoſitarum hanc quidem verā lam vero falſam eſſe. Neqꝫ enim quemadmodū nhis. que ſunt. ſic ſe habet etiam ī his que nō ſūt. ibilibus tamen eſſe vel non eſſe. Sed quem ad mnodum dictum eſt. Hhabent inquit quandam cognationeꝫ res: ⁊ illa que es ipſas propria ſignificatione deſignant. Quare ⁊ oratio que deſignat rem: ſic ſe habebit: quemadmo dum res ipſa. Ergo ſi res nō fuerit: ſalſa oratio eſt: ſi res fuerit: vera oratio eſt: ⁊ ſi vera vel falſa oratio eſt erit quod dicitur vel non erit: vt ſibi res ⁊ oratio con uertantur. Ergo ſi res conſtituta non eſt: nec definita neceſſitate proueniens: nec illa oratio que rem ipſam deſignat: definite eſt veritatis. Ergo in quibus rebꝰ poſſibile eſt non modo eſſe: ſed etiam non eſſe contin gere: in his affirmatio ⁊ negatio vtrumlibet ſeſe hꝫ. quemadmodum rem ipſam ⁊ eſſe ⁊ non eſſe cōtingit ita quoqꝫ ⁊ contradictionem ⁊ veram ⁊ falſam eſſe inde finite proueniet. Hoc autem in quibus fiat: ipſe declarat: ait enim. In his que non ſemper ſunt ⁊ non ſemper non ſunt: ſola enim ſunt que ⁊ eſſe ⁊ non eſſe contingunt: que non ſemper ſunt: ⁊ non ſemper non ſunt ſi enim ſemper eſſent: ſtatus eorum mutari non poſſet: atqꝫ ideo ex neceſſitate eſſent: ſi auteꝫ ſemper non eſſent: eas non eſſe neceſſe eſſet. Et eniꝫ ſicut ip̄a ſſatura rerum euentus eſt varia: ita quoqꝫ altera ꝑs contradictionis habet variabilem veritatem: ⁊ ſem per quidem vera vel falſa eſt: non tamen vna deflnite: vt hoc verum ſit determinare: aut illud ſꝫ vtrū libet. Et ſicut ſtatus ipſe rerum mutabilis eſt: ita quo qꝫ veritas aut falſitas propoſitionum dubitabilis ſit ⁊ eueniat quidem: vt in aliquibus frequentiꝰ vna ſit vera: non tamen ſemper: ⁊ vt vna rarius vera: nō ta men eam falſam eſſe neceſſe ſit: quod per hoc demō ſtrauit: qd̓ dixit ⁊ magis quidē verā alterā: non tm̄ iā veram vel falſam. Concludit igitur totam de futuris contingentibꝰ propoſitionibus queſtioneꝫ. ⁊ ait. Ma nifeſtum eſſe: non neceſſe eſſe omnes affirmationes ⁊ negationes definite veras eſſe: ſed deeſt definite: atqꝫ ideo ſubaudiendum eſt. Illarum enim que contī gentes ⁊ future ſunt. nunqͣꝫ definite vna vera eſt: al tera falſa. Neqꝫ enī inquit quēadmodū in his que ſūt ſic ſe hꝫ in his que non ſunt poſſibilibus tamen eſſe: aut nō eſſe. Sed quēadmodū dictū ē illa ⁊.n. que ſūt preſentis temporis: ſicut ipſorum eſſe definitum eſt: ita quoqꝫ de his definita eſt propoſitionū veritas fal ſitaſqꝫ. Illa vero que non ſunt quidem poſſūt tamen eſſe. ⁊ non eſſe: ⁊ ita futura ſunt: vt non ex neceſſita te ꝓueniāt: ſed poſſūt ita eē: vt etiā poſſint nō eſſe: ī his hoc modo ſe habebit contradictio quemadmodū dictum eſt. Dictum autem eſt: quoniam eſſe quidem vel non eſſe omne neceſſe eſt: ⁊ futurum eſſe vel non neceſſe eſt. Non tamen iam diuiſe ac definite alteruꝫ eorum eſſe neceſſe eſt: erant autem quattuor diuerſi tātes: vt aut vtreqꝫ vere eſſent: quod ſuſtulit per hoc quod ait. vtreqꝫ enim non erunt ſimul in talibus. aut vtreqꝫ falſe eſſent. quod per hoc euertit. quod ait. At vero nec quoniam neutrum verum eſt: cōtingit dice re: aut vt vna vera definite: altera falſa defiinte eēt qd̓ illa argumentatione deſtruxit: per quaꝫ omnia ex neceſſitate docuit euenire: ſi hoc admitteretur: quod ſi res ille minime ſunt: conſtat vnam quidem veram eſſe: aliam vero in contradictione mendacem: ſed ſi cut res ipſe mutabiliter ⁊ indefinite future ſunt: ita quoqꝫ enunciationes variabili nec definita veritate ⁊ falſitate proferuntur. ¶ Quoniam autem eſt affirmatio dicitur aliquod ſignificans aliquid. Hoc autem eſt vel nomen vel innominatum. Unuꝫ autem oportet eſſe ⁊ de vno id: quod eſt in affirmatione. Nomen autem dictū eſt. ⁊ innominatum. prius. non homo enim, nomen quidem non dico ſed nomen infinitum. Unuꝫ.n. ſignificat quodammodo infinitum nomē. Quēad modum ⁊ non currit non verbum dico. ſed infini tum verbum. Erit omnis affirmatio ⁊ negatio vel ex nomine ⁊ verbo. vel ex infinito nomine ⁊ verbo Preter verbum autem nulla affirmatio vel nega tio eſt. Eſt enī vel erit. vel fuit. vel fit. vel quecūqꝫ alia huiuſmodi verba ex his ſunt. que ſunt poſita. Conſignificant enim tempus. ¶ Poſtqͣꝫ de p̄teriti ac preſentis: futuri ēt tēporis ve ritate ⁊ falſitate diſſeruit nūc in ſimplicis ⁊ predica tiue ꝓpoſitiōis īformat dicēs: qm̄ ſimplex affirmatio vnā rē de vna ſignificatiōe.i. de vno ſubiecto vnū p̄ dicat. ſub̓m āt illd̓: aut nomē ē: aut qd̓ apd̓ vetereſ ꝙ dē fuit īnomīatū: ab ariſtotele v̓o infinitū nomē vo catū ē: prius.n. dictū eſt: qd̓ hō nomē eēt: nō hō vero īnomīatū ꝗdē apud ātiquos: ſꝫ nūc īfinitū nomē. qm̄ igit̉ māifeſtū ē vnū de vno p̄dicare ſimplicem ꝓpoſi tionē: oīs erit ꝓpoſitio ſimplex: aut ex nomīe ⁊ verbo aut ex īfinito nomine ⁊ verbo: qd̓ aūt dixit. Non ho

In librum de interpretatione editio prima
mo enim nomen non dico quidem. ſed infinitū nomē huiuſmodi eſt. Nomen inquit omnia quideꝫ definita ſignificat. non homo vero quāuis vnum quodlibet eo rum deſignare poſſit: que homines non ſunt: tamen quid deſignet: infinitum eſt ⁊ dubium. Nā cū multa ſint: que homines non ſunt: ⁊ vnum quodlibet eoruꝫ ſignificare poſſit: quid ſignificet: ignoratur. ſicut eniꝫ non currit non eſt verbum ſimpliciter: ſed infinitum verbum: ita nomina cum negatione non ſunt nomi na: ſed infinita nomina. Erunt igitur in propoſitioni bus ſubiecta aut nomina: aut infinita nomina. preter autem verbum nulla eſt affirmatio vel negatio. pla niſſime docuit que pars orationis in ſimplici propoſi tione obtineat principatum. Nam ſi preter verbū fie ri ſimplex propoſitio non poteſt: conſtat omnem for mā ſimplicis propoſitionis verba complecti. Omnis autem propoſitio aut eē aut fuiſſe: aut futurū eē: aut huiuſmodi aliquid habebit. Naꝫ qui dicit currit: cui rens eſt dicit. Et qui dicit cucurrit: currens fuit pro ponit: ⁊ qui curret: currens erit: ſi ergo omnis propo ſitio aut eſſe aut fuiſſe: aut futurum eſſe: aut aliquid huiuſmodi: vt ſit enūciatio: retinebit: māifeſtū ē: qd̓ preter verbū eſſe non poſſit. Nec enim idem fuit: vel eſt aut futuruꝫ eſt: verba ſunt: vt ex his cognoſci poſ ſit: q̄ ſūt ſuperiuſ poſita atqꝫ cōfeſſa: cū diceremꝰ ver ba eſſe que conſignificarent tempus. Etenī eſt ⁊ fuit ⁊ cetera ſignificationem temporis ſecum trahunt. ¶ Quare prima eſt affirmatio ⁊ negatio: eſt homo: non eſt homo: deinde eſt non homo. non eſt non homo. rurſus eſt omnis homo: non eſt omnis homo: eſt omnis non homo: non eſt omnis non ho mo. Et ī extrīſecus temporibus eadem rō eſt. ¶ Simplicium exempla propoſitionū appoſuit. ſimpli ces autē ſupradiximus eſſe ꝓpoſitiones: que duobus terminis iungerētur. Quare quoniā omne definituꝫ prius eſt infinito: ⁊ non homo non eſt nomen: ſed infi nitū nomen: homo vero finitū. Recte priores eas ꝓ poſitiones que ex definito ſunt nomine: in eorum pro nūciauit exemplis: ait enim: quare affirmatio prima eſt ⁊ negatio eſt homo: non eſt homo. Deinde infini ti nominis affirmationes ⁊ negationes ſubiunxit di cens eſt non homo: non eſt non homo. Et poſt hec vniuerſalitate iungens eaſdeꝫ rurſus iterat ꝓpoſitio nes. Et prius illas proponit: que ex finito nomine ſūt. Secūdo vero loco eas: que ex infinito nomine propo nit. vnde fit. vt illud intelligere neceſſe ſit: illas quanti tates: que vniuerſale ⁊ particulare determinat in ter minis non haberi. Nam cum duorum terminorum ꝓ poſitio ſola ſimplex ſit: inter ſimplices huiuſmodi nu merat propoſitionem: que dicit eſt omnis homo: cuꝫ tres ſint partes orationis: quare determinationes nō numerantur in terminis. Eodem modo dicit eadēqꝫ ratione in extrinſecus temporibus ſimplices fieri pro poſitiones: vt eſt: fuit homo: non fuit homo: fuit non homo: non fuit non homo. Et in alijs quidem tempo ribus idem modus eſt. extrinſecus vero tempora vo cat: que ſunt preter preſens. ideſt preteritum ⁊ futuꝝ ſed hic de his ſolis propoſitionibus locutuſ eſt: q̄ vnū ſubiectū habent: alterum predicatum. Nunc de his loquitur: que vnum habent ſubiectum duo predicata An vero he quoqꝫ ſimplices ſint: in ſecūde editionis expoſitione dicendum eſt. Nunc vero preter demon ſtrationem eſſe ſimplices intelligamus. ¶ Quando autem eſt tertium adiacens predicat̉
dupliciter dicūtur oppoſitiones. Dico autem. vt eſt iuſtus homo eſt. tertium dico adiacere nomer vel verbū in affirmatiōe. Quare quatuor erūt iſte quarū due quidem ad affirmationem. ⁊ negatio nem ſe habebunt ſecundum conſequentiaꝫ. vt pri uationes. due vero minime. Dico autem quoniā eſt aut iuſto adiacebit. aut non iuſto. Quare etia negatio. Quatuor ergo erunt. Intelligimus vero quod dicitur. ex his. que ſubſcripta ſunt. ē iuſtus homo. Huius negatio eſt. Non ē iuſtus homo. q nō iuſtus homo. Huius negatio eſt. non ē non iu ſtus homo. eſt enim hoc loco ⁊ non ē. iuſto: ⁊ non iuſto adiacet. Hec igitur. quemadmodum in re ſolutoriis dictum ē ſic ſūt diſpoſita. Similiter au tem ſe habent. ⁊ ſi vniuerſalis nominis ſit affirma tio. vt omnis ē homo iuſtus. negatio. non omnis ē homo iuſtus. Omnis ē homo non iuſtus. Nō oīs ē homo nō iuſtus. Sꝫ nō ſil̓r angulares contingit veras eſſe. Cōtingit aūt aliquādo. ¶ Unū ſubiectū: ⁊ duo predicata: quēadmodū poſſūt eſſe in propoſitiōe cōmemorat. Si enī hoc modo ſit. vt dicamus eſt iuſtus hō: eſt: ⁊ iuſtus predicat̉. hō v̓o ſubiectus eſt. Nūc.n. nō illud aſpiciamus: quid prius quid poſterius dictū eſt. Sed qm̄ vniuerſalius eſt iu ſtū eſſe qͣꝫ hominē: poteſt enim iuſtus eē ⁊ qui hō n̄ eſt: vt deus: ⁊ rurſus pōt eē ſimpliciter ⁊ ꝙ hō nō e iccirco eſt atqꝫ iuſtꝰ: quāqͣꝫ prīo dicātur in eo qd̓ ei eſt iuſtus hō: tamē qm̄ vniuerſaliora ſunt de his no homo: ſed hec de hoīe predicāt̉: ⁊ his homo ſubiect eſt. Ex his igitur duplicem fieri oppoſitioneꝫ dicit ⁊ quattuor ꝓpoſitiones: quarū ſubter exēpla ſubiecit addēs. Dico aūt: qm̄ eſt aut iuſto adiacebit: aut nō iu ſto. Si quis enī ſic dicat faciēs duas afirmationes: iuſtus homo: eſt non iuſtus homo. He cum duc affirmationes ſint: duas habebunt negationes. Nā ſi verbum eſt in hac ꝓpoſitione que dicit: eſt iuſtus hō: ad iuſtū poſuimus. Et in hac rurſus ꝓpoſitione q dicit eſt: nō iuſtꝰ hō. Rurſus ad non iuſtū idem ē ver bū iunximus: qm̄ negationis oppoſitionē effecit cun eſt verbo iuncta negatio.i. non: manifeſtū eſt: qm̄ id quod dicitur nō eſt: ad iuſtū rurſus ⁊ ad non iuſtum adiungendū eſt: vt negationes fiant huiuſmodi: non eſt iuſtus homo: non eſt nō iuſtus homo. Recte igỉ dixit. Quare ſi eſt iuſto ⁊ non iuſto adiacebit: etiā no gatio iuſto ⁊ non iuſto adiacebit. Sunt aūt ꝓpoſitio nes quas dicit: quattuor he eſt iuſtus homo: in affir matione ad iuſtū verbū eſt adiūximus: huius eſt ne gatio: non eſt iuſtus homo. In hac quoqꝫ negatiōeq dicit nō eſt: ad iuſtū rurſus adiūximus. Iterū eſt nō iuſtuſ homo. In hac eſt ad nō iuſtū iungitur negatio nō eſt nō iuſtus homo: etiam in hac quoqꝫ negatiōe que dicit non eſt: ad non iuſtū ponitur. quod vero ai Dico aūt vt eſt iuſtus homo. Eſt tertiuꝫ adiacere no men vel verbū in affirmatione huiuſmodi eſt. Ter tium inquit dico.i. adiacere verbū eſt. Hō. n. ⁊ iuſt duo ſunt: quibus dicitur verbū eſt. Iccirco aūt dixi nomē. vel verbū: quia ſuperiꝰ quoqꝫ docuit ipſa ver ba nomina eē: eo.ſ. loco vbi ait ipſa quidem verba ẜꝫ ſe dicta nomina ſunt. Quod autem ſequitur cōtinet difficilimū ſenſum: quem ipſe ſolita breuitate perſtri xit. In medio nāqꝫ totius ſenſus addidit. Quare io circo quattuor iſte erunt quarū due ad affirmatione ⁊ negationem

In librum de interpretatione editioprima.
negationeꝫ ſeſe habehūt ſcd̓m conſequentiā: vt pri natiōes: due vero minime. Huius ſnīe multiplex ex poſitio ab Alexādro. ⁊ porphirio: Aſpaſio quoqꝫ: et herminio ꝓditur: in quibus ꝗd excellentiſſimus ex poſitorū porphiriª dixerit: alias dicemus. qm̄ vero fmplicioruꝫ explanatio alexādri eſſe vr̄: eam nunc ꝓ mreuitate ſubiecimus: priuatorie propoſitiōes ſunt: q̄ rn̄qꝫ predicant priuationē. Priuatio aūt eſt: vt ſi ꝗs nicat iniuſtꝰ. priuat.n. eum iuſtitia. Ergo affirmatio priuatoria eſt: que dicit. homo ē iniuſtꝰ. Negatio rur ſua priuatoria eſt. nō eſt homo iniuſtꝰ. Sed neqꝫ illa Iſignificatione plena affirmatio eſt(aliquid eniꝫ tol lit Sed priuatoria affirmatio: qm̄ formam quidem affirmationis tenet: ſed priuationē predicat: ⁊ aliꝗd ab eo(in priuationē copulat) abiungit: vt in propoſi tiōe eſt iniuſtus homo. ab hoīe iuſtitiā. Nec hec rur ſus pura negatio eſt. Iungas.n. priuationem. vt in ea que eſt. non eſt homo iniuſtus: habitū retinet.i. iuſti tiam. Sed qm̄ quod affirmatio predicabat: hoc au fert negatio: licet habeat talis negatio quaſi reponē di habitus ſignificationeꝫ tn̄ qꝛ ipſam priuationē ſub trahit: priuatoria negatio noīatur. Ergo nūc hoc di cit. Cum ſint inquit quatuor propoſitiones: quarum due ex finitis noībus ſunt: vt eſt iuſtus homo: non eſt iuſtus homo. due ex infinitis noībus: vt eſt non iuſtꝰ homo: non eſt non iuſtus homo. Due inquit he: qua rum vna affirmatio eſt habens infinitū nomen: vt ē non iuſtus homo: ⁊ vna negatio habens rurſus infi nitū nomen: vt eſt: nō eſt non iuſtus hō: ſic ſe habēs ad affirmationē ⁊ negationeꝫ.i. eandē formā retinēt affirmationis ⁊ negationis. Et ſimiles ſunt ad affir mandū aliquid vel negandū: his que ſunt priuatorie Nam quēadmodū priuatoria q̄ dicit. eſt iniuſtus hō nō ſolū affirmatio eſt: ſed priuatoria affirmatio: ita quoqꝫ ea q̄ dicit: eſt non iuſtus hō: non ſolum ē affir matio ſed cū infinito noīe: ⁊ cum aliqua priuatiōe af firmatio. Idem.n. valet ad intelligentiam quod dici tur iniuſtus: tāqͣꝫ ſi dicatur nō iuſtus. Et rurſus quē admodū non ē iniuſtus hō: non eſt ſolum negatio ſed priuatoria negatio: qm̄ quāqͣꝫ det habitum: tn̄ priua tionē negat: ita quoqꝫ ⁊ ea que eſt ex infinito nomīe non eſt non iuſtus hō: non ſolum eſt negatio: ſed ex ī finito facta noīe infinitum negans. Quia igitur infi nitū negat: ⁊ ſubiectū infinito negando priuat: priua orie ſimilis eſt. Nam ſi idem valet iniuſtum eſſe: qd̓ non iuſtū: idem valebit non eſſe iniuſtū: qd̓ non eſſe ſon iuſtum. Igit̉ he duę que infinitū nomen habēt: quantū ad ſpeciem formāqꝫ affirmationis ⁊ nega tionis ſil̓r ſe hn̄t his: que ſunt priuatorie affirmatio nes ⁊ negationes. Due vero ille: que ſimplex defini tuqꝫ predicant nomen: ab oī ſimilitudine priuatiōuꝫ ſecluſe ſunt. Nihil.n. ſimilis eſt illa que dicit: eſt iuſtꝰ homno: cuꝫ vtreqꝫ ſint affirmationes: ſed illa eſt ſim plex: illa priuatoria. At vero ea que dicit: non eſt iu ſius hō: ad eā que dicit: non eſt iniuſtus homo: nulla rone ſimilitudine couiungit̉: cum ſint vtreqꝫ negatio nes: ſed illa eſt ſimplex: illa priuatoria: quare due: q̄ ex infinito noīe ſunt: ſimiliter ſeſe hn̄t: quemadmodū priuationes: ſimilis nāqꝫ affirmatio eſt ea que dicit: eno iuſtus hō ei que dicit: eſt iniuſtus homo. Et rur ſus ea que dicit nō eſt non iuſtus hō: ſi que dicit: nō eſt niuſtus hō priuationes vero ſimplicibus propoſi lionibus: ⁊ his que ex finitis noībus fiunt: non coniū Fantur. Neqꝫ.n. quiſquā dixerit eam: que dicit: eſt iamtus homo. eſſe comꝑarē ſi que dicit: ē iniuſtus ho
mo. nec vero eam que dicit: non eſt iuſtus homo. poſ ſe aliquid comparari cū ea que dicit non eſt iniuſtus homo. Recte ergo dictū eſt de his quatuor propoſi tionibus: duas ad affirmationē ⁊ negationē ita ſe ha bere: vt ſunt priuationes. Duas vero ſimplices ⁊ pre ter aliquā priuationum ſimilitudinē. Qd̓ aūt ait ad conſequentiā tanqͣꝫ ſi dixiſſet ad ſimilitudinē: ita de bet intelligi. Que.n. ſibi ſunt ſimilia: a ſe quodāmo do nō recedūt: ⁊ ſe inuicem conſequunt̉. Deſcribant̉ ergo due prius ſimplices propoſitiones: poſt has due priuatorie poſtreme que infinitis nominibus conſtāt vt affirmationes ſub affirmationibus: negationes ſub negationibus conſtituantur. Affir. Eſt iuſtus hō. Nō eſt iuſtus hō. Neg. Affir. Eſt īiuſtꝰ hō. Nō ē īiuſtus hō. Neg. Affir. Eſt n̄ iuſtꝰ hō. Nō ē nō iuſtꝰ hō. Negº. ¶ Sed he inquit ita ſunt diſpoſite eandēqꝫ ad ſe ſimi litudinē gerunt: quemadmodū in analyticis.i. reſolu toriis dictū eſt. ſcripſit aūt duos reſolutorios libros de ſyllogiſiis. In quoꝝ primo de propoſitionū ex fi nito noīe ⁊ infinito cōſequentia diſſeruit. Eſt vero ſi militudo affirmatiue quidē ſimplicis ex finito noīe: ⁊ negatiue eius q̄ habet infinitū nomen. Nāqꝫ ea q̄ dicit: eſt iuſtus homo: affirmatio: ei que dicit: non ē non iuſtus hō: negationi ſimilis eſt. Negatio quoqꝫ ſimplex finiti noīs Affirmationi infiniti noīs conue nerit. Ea.n. que dicit: non eſt iuſtus homo: ſimilis eſt ei que dicit: eſt non iuſtus homo. ſed quemadmoduꝫ iſte ſibi ſint ſimiles: ⁊ quō in conſequentia propriū te neant ordinē: nunc quidē exequi diſtulimus pauliſꝑ: tamen deſcribātur: vt ex eaꝝ quedā proprietas oſtē datur. ſit.n. affirmatio finiti nomīs: ⁊ ſub ea negatio nominis infiniti: ſit iteꝫ negatio finiti nominis: ⁊ ſub ea affirmatio nominis infiniti. Affir. Eſt iuſtꝰ hō. Nō ē iuſtꝰ hō. Neg. Negº. Nō ē n̄ iuſtꝰ hō. Eſt n̄ iuſtꝰ hō. Affir. ¶ In hac igr̄ deſcriptiōe negatio ex īfinito noīe ſub af firmatōe finiti noīs ponit̉: ⁊ rurſus affirmatio īfiniti noīs ſub negatiōe finitiquaꝝ angulares qm̄ ſūt inde finite in oībus ſimul noībus vere eē poſſunt: niſi in his tm̄ q̄ aut naturaliter inſunt: aut naturaliter ineē nō poſſunt: vt ſi ꝗs dicat. eſt hō aīal: nunqͣꝫ cū hac ve ra eſſe pōt: q̄ dicit eſt hō non aīal qͣ eſt angularis. id circo qm̄ aīal naͣliter in ſubſtantia hoīs ꝑſpicitur in herere. Rurſus ſi ꝗs dicat: eſt hō lapis: ē hō nō lapis ne he quidē ſimul vere eē poſſunt. Idcirco ꝙ lapidē ineſſe hoī naͣliter impoſſibile eſt. Quod ſi huiuſmodi ſunt q̄ nō inſint naͣliter. ſed ineſſe poſſint: vt in his q̄ ſupra propoſuimus exēplis: angulares vere ſunt ſem ꝑ. Pōt.n. vera eſſe ⁊ ea q̄ dicit: eſt iuſtus hō. ⁊ ea q̄ dicit ē: nō iuſtꝰ hō. Rurſus pōt vera eſſe ea que dicit̉ nō eſt iuſtus hō. ſi hoc de ſylla dicatur. ⁊ ea que dicit non ē nō iuſtus hō: ſi hoc de catōne p̄dicetur. In his igit̉ q̄ ſunt indefinite: ſi ea q̄ p̄dicantur: naͣliter nō in ſunt: ⁊ ea ineſſe poſſibile eſt: ſemꝑ angulari ſimul ve ras eſſe ꝯtingit. Qd̓ ſi huiuſmodi propoſitiōes cū de finitione ponamus: ita dicendū eſt. eſt oīs hō iuſtus

In librum de interpretatione edicio prima.
huius negatio: non eſt oīs homo iuſtus. Rurſus eſt oīs hō non iuſtus. huius negatio: non eſt oīs hō nō iuſtus: que diſponantur hoc modo. vt negatio ſub af firmatione ſit: ⁊ ſub negatione affirmatio. n̄ ē oīs hō n̄ iuſtꝰ. Neg. Affir. ē oīs hō iuſtꝰ 8 8 neg: n̄ ē oīs hō iuſtꝰ Ꝙ ē oīs hō n̄ iuſtꝰ affir ¶ In his ergo quandā diſſimilitudinē monſtrat. Nā in indefinitis ſi ea q̄p̄dicant̉: naturaliter nō ineſſent eſſe tn̄ in ſubiectis poſſent: ſemper angulares ſimul veras eſſe ſine dubio contingebat. Nā ⁊ affirmatio nes affirmationibus: ⁊ negationes negationibus cō ueniebāt In his aūt que cū definitione quantitatis dicunt̉: non idē modus eſt. Affirmationes.n. affirma tionibus nulla rōne iungunt̉. Nam ſi vera ſit ea que dicit: eſt oīs homo iuſtus nunqͣꝫ vera eſſe pōt ea q̄ dicit eſt oīs homo non iuſtus: q̄ eſt angularis: ⁊ hoc diſcrepare nullo reperietur exēplo. Negationes aūt particulares: qͥ ſunt ſibi angulares ſimul veras eſſe contingit. Pōt.n. veꝝ eſſe in his q̄ naturaliter non ſunt: ⁊ poſſibilia ſunt ineſſe: vt negatio particularis negationi ꝑticulari eiqꝫ angulari ꝯueniebat: vt ea q̄ eſt. nō eſt oīs hō iuſtus. ei que eſt angularis cōuenie bat. nō eſt oīs homo non iuſtus: ſed hoc diſſimiliter quā ī indefinitis. naꝫ ī illis ⁊ ea q̄ dicit: eſt iuſtus hō ei que dicit: eſt nō iuſtus hō: angulari.ſ. cōueniebat Rurſus ea q̄ dicit: n̄ eſt nō iuſtus hō: ei que ē: non ē iuſtus hō: angulariter poſite congruebat. In his aūt idem ẜm quantitatē definitis. Affirmationes quidē due vniuerſales: q̄ ſunt. eſt oīs hō iuſtus: ⁊ eſt oīs hō non iuſtus. nunqͣꝫ ſimul vere eſſe poſſunt. angulares aūt negationes q̄ particulares ſunt.i. non eſt oīs hō iuſtus: ⁊ non eſt oīs hō non iuſtus: in his q̄ ⁊ eſſe ⁊ n̄ eſſe poſſibilia ſunt: ſimul vere ſunt. non ergo ſimili ter in his q̄ ſunt definite: angulares ſibimet cōgruūt vt in his qͥ definite ſunt. Quod ꝑ hoc demōſtrat qd̓ ait. Sed nō ſimiliter angulares cōtingit veras eſſe. In illis.n. ſibimet vtreqꝫ ꝯſentiūt angulares. in his aūt angulares quidē affirmatiuas nunqͣꝫ ſimul ve ras eſſe contingit Alias vero angulares: q̄ ſunt parti culares negationes: contingit aliqn̄. Hoc.n. ipſiꝰ de clarant verba dicentis. Sed non ſimiliter angulares contingit veras eſſe. Contingit āt aliqn̄. Non ſimili ter quidē contingit veras eſſe. idcirco ꝙ affirmatio nes vniuerſales angulares vere nunqͣꝫ ſunt. qd̓ ī his que indefinite ſunt: contingebat. Contingere aūt ali qn̄ dixit: cū angulariū: que ſunt particulares nega tiones facimus comparationē: ſi ea que predicantur non ſint naͣlia ſubiectis: ſed tn̄ ineſſe poſſibilia. ¶ He igitur due oppoſite ſunt. alie autem ad id quod ē nō homo quaſi ſubiectuꝫ aliquod addituꝫ: vt eſt iuſtus nō homo: nō eſt iuſſus nō homo. eſt nō iuſtus nō homo. non eſt nō iuſtus nō homo. Ma gis autem plures his nō erunt oppoſitiōes. he āt extra illas ipſe ſecundum ſe erunt: vt nomine vten tes eo quod eſt non homo. ¶ Alias nobis rurſus eſſe propoſitiones on̄dit: quarū alijs quidē non predicatū: ſed ſubiectū infinituꝫ ſit: alijs vtrūqꝫ. Si quis.n. dicat. eſt iuſtus non hō: qm̄ non hō ſubiectū eſt: ⁊ eſt infinitū nomē vocat̉ propo
ſitio ex infinito ſubiecto. idem eſt ⁊ in negatione: que eſt. nō eſt iuſtus non hō. At vero alie ſunt propoſitio nes q̄ ex predicato ⁊ ex ſubiecto infinitis eſſe videāt̉ vt eſt cū dicimus: eſt non iuſtus non hō. non eſt non iuſtus non hō. In his.n. nō iuſtus predicatū eſt: non hō ſubiectū. Sed vtraqꝫ ſunt infinita. vn̄ ſit vt in his ꝓpoſitionibus: in ꝗbus eſt verbū tertiū predica tū: magis plures ꝓpoſitiones: qͣꝫ he que dicte ſunt: inueniri nō poſſint. Aut.n. ex vtriſqꝫ erit finitis p̄di cato.ſ. ⁊ ſubiecto vt ē hō iuſtꝰ nō eſt hō iuſtꝰ aūt ſolū p̄dicatū habebit infinitū: vt ē non iuſtꝰ hō: n̄ ē nō iu ſtus hō. aut predicatum quidē finitum erit: infinituꝫ vero ſubiectum: vt eſt iuſtꝰ non hō. non eſt iuſtus nō homo. aut ⁊ p̄dicatum ⁊ ſubiectuꝫ infinitum propo nuntur: vt eſt nō iuſtus non hō. non eſt nō iuſtus nō hō. vltra aūt propoſitiones: in ꝗbus eſt verbum ter tiū predicatū: inueniri nō poſſunt. Sed he que ſubie ctū infinitū habēt: vel vtrumqꝫ infinitū: preter illas ſuperiores ſunt que aut predicatū infinitū hn̄t: aut vtraqꝫ finita: atqꝫ ideo preter illas eē dicunt̉: ⁊ nul lā ad eas conſequentiā ſeruāt: ⁊ eſt ita poſitū in eaꝓ poſitione qͥ dicit: eſt iuſtus non hō. Nomen infinituꝫ qd̓ eſt non hō: tanqͣꝫ ſi finitū nomen aliqd̓ poneret̉. Atqꝫ hoc ē qd̓ ait: ut noīe vtētes nō hō. Ita.n. infini tū nomē poſitū eſt. tanqͣꝫ ſi finitū nomē eſſet poſitū. noīs.n. locū tenet. qͣꝫ qͣꝫ ēt cū ita poſitū ſit: nihilomi nus tn̄ nomen ſit. infinituꝫ.n. nomen licet ſimpliciter nomen non ſit: tamen cum infinito iuncto nomen eſt. ¶ In his vero: in ꝗbus eſt nō cōuenit: vt ī eo qd̓ eſt currere: vel ambulare: idem facit ſic poſitum: ac ſi eſt adderetur: vt eſt. Currit oīs homo: nō currit omnis hō. Currit oīs non homo: nō currit oīs nō homo. Non enī dicēdū eſt non oīs homo: ſed non negationē ad id: qd̓ eſt homo: addendū eſt. Oīs enim non vniuerſale ſignificat: ſed qm̄ vniuerſal̓r. Manifeſtū eſt autē ex eo qd̓ eſt. Currit homo: non currit homo. currit nō homo: nō currit nō homo Hec enim ab illis differunt: eo ꝙ vniuerſaliter nō ſūt. Quare oīs vel nullus nihil cōſignificat aliud: niſi quoniā vniuerſaliter de nomine vel affirma tionē: vel negationē. ergo ⁊ cetera eadē opꝫ appōi. ¶ Sunt inquit quedā propoſitiones. que cū eſt predi cantur. Alie vero quas cū eſt verbo predicare n̄ poſ ſumus: ut in eo qd̓ dicimus. homo ambulat. homo currit. Sed in his nihil differt. an ita quis dicat: v dicitur.i. homo currit. ⁊ hō ambulat an cū eſt ver bo eas predicet. idē namqꝫ eſt dicere. hō currit ⁊ hō ambulat: tanqͣꝫ ſi dicat̉: hō currens eſt hō ambulās eſt. Quo circa nihil differt in hmōi propoſitiōibus: vtrū cū eſt verbo: an preter eſt adiuncto verbi actu proponat̉. Idē quoqꝫ eſt etiam in vniuerſalibus. nā cū dicimus oīs hō currit. oīs homo non currit. ⁊ rur ſus oīs non hō currit oīs non homo non currit Idē eſt tanqͣꝫ ſi dicamus: oīs hō currens eſt: ⁊ oīs homo currens nō eſt ⁊ rurſus oīs non homo currens ē oīs nō homo currēs nō eſt. Docet aūt illud quoqꝫ mul tū differre: an ad poſitū terminū iungat̉ negatio: ar certe ad determinationem. nā ſi ad ſubiectū termi num dicitur: ſit nomen infinitū: vt oīs non homo cur rit Quod ſi ad determinationem: ſit negatio: ut eſt. non omnis homo currit. vnde ſit vt non ad determi nationem vniuerſalem. Sed ad rem ac terminuꝫ ne gatio ponatur: ſit infinitum nomen: vt eſt nō homo. Quod ſi

In librum de interpretatione editio prima.
quod ſi non ad rem vniuerſalem: ſed ad determina ianem vniuerſalem: negatio eſt. Cuꝫ enim dicimus aon omnis. omnis quidem vniuerſale non eſt. Sed Iſignat qm̄ illud de quo dr̄ vniuerſaliter dr̄: vt cū gicimus oīs hō: homo quidē ip̄m vniuerſale ē. oīs pero n̄ eſt ꝗdē vniuerſale: ſed ſignificat: qm̄ res vni nerſalis.i. homo vniuerſaliter dicta eſt. Ergo quoti ens ad determinationē: q̄ rem quālibet vniuerſaleꝫ oniuerſaliter dictā demōſtrat: negatio ponit̉: nō no meū infinitū. ſed negationē ꝯſtituit. atqꝫ hoc ē qd̓ ait. Non.n. dicendū ē. n̄ oīs hō: ſed nō negationeꝫ ad hō addendū eſt. oīs.n. nō vniuerſale ſignat: ſed qm̄ vniuerſaliter. Ip̄m.n. oīs nō eſt vniuerſalis terminꝰ nec oīno terminus. ſed vniuerſali p̄dicato additū fa cit illud vniuerſaliter enūciari. probat āt hec nō eſſe vniuerſales terminos. ſed tm̄ determinatiōes vniuer ſaliter cōſignificantes hoc mō. Cū.n. dicimus: currit hō nō currit hō. currit nō hō. nō currit non hō. vni uerſalia ꝗdē ſubiecta ſunt in his ꝓpoſitiōibus. ſꝫ nō vniuerſaliter p̄dicant̉. Diſtāt āt he ab his ꝓpoſitiōi bus in ꝗbus ſic dicimus. oīs hō currit. nullus hō cur rit. eo ꝙ iſte ꝗdē vniuerſale vniuerſaliter predicant. Ille vero vniuerſale nō vniuerſaliter. Manifeſtū ē ergo. qm̄ oīs ⁊ nullus nō ſunt vniuerſalia. ſed id qd̓ vniuerſale predicat̉: faciūt vt vniuerſaliter enūciet̉. qꝛ eadem oīa ponēda ſunt. Cū dicimus: currit oīs hō ſi infinitū nomē volumus facere: nō dicamus: currit nō oīs hō. ſꝫ negationē.i. nō noī addemus: eadē in ꝓ poſitione cuncta ſeruātes: ſi affirmationē volumꝰ ex infinito noīe facere. Qd̓ ſi ad determinationē vniuer ſalis rei negationē aptemus: ſit nō affirmatio noīs ī finiti. ſed propoſitionis ex noīe finito negatio. ¶ Quoniam vero contraria eſt negatio ei que eſt omne eſt animal iuſtū. illa que ſignificat: quoniāᶻ nullum eſt animal iuſtum. he quidem manifeſtum eſt: quoniā nūqͣ erūt neqꝫ vere ſimul neqꝫ in eodeꝫ ipſo. His vero oppoſite erunt aliquando: ut non omne animal iuſtū ē: ⁊ eſt aliquod animal iuſtū. ¶ Qm̄ he inquit contrarie ſunt: ſimul vere eſſe nō po ſunt neqꝫ in eodē. ⁊ poſſunt quidē viciſſim ⁊ cū tꝑis diuerſitate eſſe vere. ſimul aūt eſſe non poſſunt. vt ſi quis dicat aureo quidē ſeculo oēs hoīes fuiſſe iuſtos terreo vero nullū hoīem eſſe iuſtū: vtreqꝫ vere eſſe poſſunt. ſed non eodem tꝑe. Hoc eſt.n. qd̓ ait. neqꝫ vere ſimul. quod aūt ſecutus eſt. neqꝫ in eodē ipſo.ſ. ſubiecto: ut ſi dicamus. eſt oē viuens iuſtū: ſi refera mus ad celeſtes poteſtates vera eſt. Nullū viuens iu ſtum eſt. ſi referamus ad equos: vtreqꝫ ſunt vere: ſꝫ non in eodē ipſo. Illud.n. in diuinis: iſtud in equis re tinet veritatem. His aūt que ſunt opoſite.i. particu lares poſſunt ſimul eſſe vere tunc cum ſuperiores vni uerſales ſint ſimul falſe. Que autē ſunt he: ipſe pla niſſimo monſtrauit exēplo dicēs. Non oē animal iu ſtum eſt. Que eſt particularis negatio: ⁊ eſt aliquod animal iuſtum. que eſt particularis affirmatio ¶ Sequūtur vero he eam quidem: que eſt nullus eſt homo iuſtus: illa que eſt omnis eſt homo non luſtus Illam vero que eſt. aliquis homo iuſtus eſt. oppoſita: quoniam non omnis eſt homo non iu ſtus. Neceſſe eſt enim aliquem eſſe. Cōſtendit ſuꝑius affirmationē vniuerſalē ⁊ vniuer ſalem negationem: qm̄ ſibi eſſent contrarie. ſimul ve ras eſſe non poſſe. Nunc aūt monſtrat vniuerſali negationi noīs finiti conſentire vniuerſalem affirma tionem nominis infiniti: ⁊ particulari affirmationi: que eſt oppoſita vniuerſali negationi nominis finiti conſentire eam: que eſt oppoſita affirmationi nomi nis infiniti ſcilicet particularem negationem predica tum retinentem: infinitū ⁊ prius deſcribant̉ hoc mō. Negatio. Conſentanee. Affir. G Nullꝰ hō iuſtꝰ ē. Oīs hō n̄ iuſtꝰ ē. Affirmatio. Negatio. S Quidā hō iuſtꝰ ē. Nō oīs hōn̄ iuſtꝰ ē. Conſentanee. ¶ Eſt ergo vniuerſalis negatio ea que dicit. nullus ho mo iuſtus eſt. huic oppoſita eſt contradictorie parti cularis affirmatio. Quidā homo iuſtus eſt. Rurſus eſt vniuerſalis affirmatio infinitū habens predicatū ea que dicit: oīs homo nō iuſtus eſt. huic cōtradicto rie particularis opponit̉ infinitū habens predicatū: ea que dicit: non oīs homo non iuſtus eſt. He igitur ſeſe perimunt. ſed vniuerſalis affirmatio noīs infini ti.i. oīs homo nō iuſtus eſt. ſequit̉ negationē eam q̄ dicit: nullus hō iuſtus eſt. Nam ſi veꝝ eſt nullū eſſe hoīem iuſtū: veꝝ eſt oēm hominem eſſe non iuſtum. Sed his oppoſite rurſus ſibi ipſe cōſentiūt. Nā ſi ve rum eſt dicere: qm̄ quidā homo iuſtus eſt: veꝝ eſt di cere non oīs homo non eſt iuſtus. Si.n. non oīs ho mo non iuſtus eſt: aliquem eſſe iuſtum neceſſe eſt. ¶ Manifeſtum eſt quoniam etiam in ſingularibus. ſi eſt verum interrogatum negare: quoniam ⁊ affir mare verum eſt: vt putaſne ſocrates ſapiens eſt. Non Socrates igitur non ſapiens eſt. In vniuer ſalibus vero non eſt vera: que ſimiliter dicit̉. Ue ra autem negatio eſt: vt putaſne omnis homo ſa piens eſt. Non. omnis igitur homo non ſapiens eſt Hoc enī falſū. ſed nō igitur oīs hō ſapiēs eſt: ve ra eſt. Hec enī oppoſita eſt: illa vero contraria. ¶ Quotiens aliquis inquit in ſingularibus rebus in terrogat: ⁊ his qui interrogatur: negat: tunc is qui interrogat recte negationem. cum ſingulari iungens ex infinito nomine faciet affirmationē: vt ſi aliquis dicat. putaſne ſocrates ſapiens eſt. alius reſpondeat non. erit recta concluſo dicentis. ſocrates igitur non ſapiens eſt ex negatione ergo reſpondentis ⁊ ex infi nito noīe non ſapiens. facta eſt affirmatio: ſocrates nō ſapiens eſt. atqꝫ hoc quidē in ſingularibus. Qd̓ ſi hoc in vniuerſalibus fiat vniuerſaliter p̄dicatis: ne gationē potius fieri contingit: qͣꝫ affirmationē: vt ſi quis interroget. putaſne oīs homo ſapienſ eſt ille rn̄ deat. non: nō neceſſe eſt ita concludere vt dicat̉: oīs homo igit̉ nō ſapiens eſt. Hoc.n. falſum eſt. nec hoc euenit neceſſario ex interrogati reſpōſione. Sed ma gis non oīs homo ſapiens eſt. Nam cū aliquis inter rogat. putaſne oīs homo ſapiens eſt. ſi ille neget di cens non: tu concludas oportet non oīs igitur homo ſapiens eſt. Hoc.n. ex illius reſponſione neceſſe ē eue nire. Sed hec contraiacens eſt interrogationi.i. op poſita. Interrogaſti.n. vniuerſaliter affirmationem dicens. putaſne omnis hō animal eſt. reſpondit non. concludes tu particularem negationē. non omnis hō animal eſt. ⁊ hec diuidit verum vel falſum. Nā ſi cō tra eā interrogationem per quā affirmationē vni uerſalē interrogaſti. ille neget: ⁊ tu concludas eā ꝓ poſitionē que dicit. oīs homo igitur non ſapiens eſt. k 2

In librum de interpretatione edirioprima.
non potius cōtraiacentē. ſed contrariā facies. Nec.n. q̄ dicit: oīs homo nō ſapiens eſt: conſentit ei q̄ dicit: nullus hō ſapiēs eſt. Quare nihil differt vtrū hanc aliꝗs ex infinito noīe affirmationē rn̄deat: an ex fini to noīe vniuerſalē negationē qͦ cū affirmatōe vniuer ſali: quā interrogaſti: verū falſumqꝫ nō diuidit. Sꝫ illa ſola concludēda ſunt: in ꝗbus vnū veꝝ eſt: alteꝝ falſum. Non igit̉ ita debet fieri in vniuerſalibus: vt interrogata vniuerſali affirmatione: ſi alius negatio nē rn̄derit: vniuerſalis affirmatio ex infinito noīe cō cludat̉. ſed potius particularis negatio ex noīe finito ¶ Ille vero que ſunt ſcd̓um infinita contraiacētes nomina vel verba: vt in eo quod eſt non homo vel non iuſtus. quaſi negationes ſine nomine ⁊ verbo eſſe videbuntur. ſed non ſunt. ſemper enim vel veram eſſe: vel falſam neceſſe eſt negationē. Qui vero dixit nō homo: nihil magis de homine. ſed ēt minꝰ verꝰ vel falſus fuit: ſi nō aliquid addatur. ¶ Cū de propoſitionibus ex infinitis noībus loqueret̉ ipſe infinita noīa ſola ſumpſit. ⁊ de his qualia videā tur eſſe ꝑtractat. Sermonū inquit ꝓlationes: q̄ ẜm contraiacētia noīa vel verba ſibi oppoſite ſunt. vt in eo qd̓ dicimus. hō n̄ hō currit: non currit. Quotiēs finitū infinito cōꝑat̉: vident̉ quaſi quedā eſſe nega tiones. Sed ita nō eſt. oīs nāqꝫ negatio vel vera vel falſa eſt. Qui āt dicit nō currit ⁊ nō laborat: ⁊ n̄ hō: neqꝫ veꝝ aliquid enūciauit neqꝫ falſū: ⁊ fortaſſe mi nus aliꝗd veri vel falſi ſignificauit: qͣꝫ is ꝗ finitū no mē ponit. Nā ꝗ finitū nomē ꝯſtituit: nihil quidē ad huc veꝝ falſum ve enūciauit: ſed qm̄ quidā finitū po ſuit: ꝓpinquior eſt hmōi ꝓlatio ad veritatē: q̄ aliꝗd finitū ponit: ea ꝓlatione: q̄ aliꝗd infinitū. Sicut illa que aliꝗd ſignāt ꝓpinquiora ſunt ad enūciationē fa ciendā his: q̄ nihil ſignāt. qꝛ in his que infinita ſunt minus vlla veritas falſitaſue perſpicit̉: qͣꝫ in his oī bus: que ſunt finita. Ac multomagis nihil adhuc ve ruꝫ falſumue deſignat id qd̓ dr̄ non hō: vel nō cur rit. niſi aliquid addat̉: qd̓ enunciationē poſſit effice re. Qd̓ aūt dixit. quaſi negationes ſine noīe vel ver bo eſſe videbunt̉. idcirco addidit. qm̄ infinita noīa vl̓ verba neqꝫ noīa ſunt ſimpliciter neqꝫ verba. ⁊ vidē tur non hō: ⁊ non currit negationes eſſe. Qd̓ ſi ita ē ſine noīe ⁊ verbo eē negationes vidēt̉. Addidit ēt il lud nihil magis de hoīe: ſed ēt minus verus fuit vel falſus. Qui.n. dicit hō: rem cōſtituit. qui dicit nō hō ipſam quideꝫ rem tulit: ſed nihil addidit. Quocirca longe minus quidam enunciauit de homine: qui infi nitum de homine dixit: qͣꝫ qui finitum. ¶ Significat autem: eſt omnis non homo iuſtus nulli illarū idem: nec huic oppoſita ea que ē: non eſt omnis non homo iuſtus. Illa vero que eſt: oīs non iuſtus non homo eſt. illi que eſt. nullus eſt iu ſtus non homo idem ſignificat. ¶ Ille propoſitiones in ꝗbus infinita noīa ſubiecta ſūt longe aliud inquit ſignāt: ⁊ non idē his propoſitioni bus que vel ẜm finita vel ẜm infinita p̄dicata dicun tur. ea.n. que dicit: eſt oīs non hō iuſtus. nihil idē ſi gnat illi qͥ dicit: eſt oīs hō iuſtus vel nullus hō iuſtꝰ eſt. vel iteꝝ eſt oīs homo non iuſtus: vel nullus hō n̄ iuſtus. nulli.n. ſimilis eſt haꝝ ea: que dicit. ē omnis non homo iuſtus: nec huic oppoſita negatio particu laris. ea que dicit non eſt oīs non homo iuſtus; vlli earum idē ſignant que ſuꝑius deſcripte ſunt: vel alicui eaꝝ que ſunt ſuꝑius deſcriptis oppoſite. Ille ve ro q̄ ex duobus terminis infinitis cōſtitute ſunt: illis ſunt ſimiles: que vniuerſales negationes ſunt haben tes ſubiectū infinitū: vt ea q̄ dicit. eſt oīs nō iuſtus n̄ hō illi ideꝫ ſignat eiqꝫ conſentit q̄ dicit nullus iuſtꝰ n̄ homo. ⁊ prior quidem vtroſqꝫ terminos retinet infi nitos. Hec vero ſecunda predicatum quidem finituꝫ Subiectum vero infinitum. ⁊ illa eſt quideꝫ affirma tio ex duobus infinitis: hec vero ex finito predicato ⁊ ſubiecto infinito negatio vniuerſalis. ¶ Tranſpoſita vero nomina ⁊ verba idem ſigni ficant. vt eſt albus homo. ⁊ eſt homo albus. Nam ſi hoc non eſt. eiuſdē multe erunt negationes. Sꝫ oſtenſum eſt. qꝛ vna vnius eſt. eius enim que eſt. ē albus homo. negatio eſt. non eſt albus homo. eius vero que eſt. eſt homo albus. ſi non eadem eſt ei que eſt. eſt albus homo erit negatio vel ea que eſt. Non eſt non homo albus. vel ea que eſt. non eſt hō albus. Sed altera quidem eſt negatio eius que eſt eſt non homo albus. alia vero eius q̄ ē. eſt albus ho mo. quare erunt due vnius. Quoniam igitur trāſ poſito nomine ⁊ verbo eadem ſit affirmatio. ⁊ ne gatio manifeſtum eſt. ¶ Quotiens inquit noīa permutantur ⁊ verba: eedeꝫ propoſitionum ſignificationes permanent. Quotiēs autē negatio permutatur: nō eēdē. nā ſi quis dicat: non homo albus: ⁊ non eſt homo albus: non idem ſ gnat permutata ſcilicet ⁊ trāſpoſita negatione. Que tiens aūt dicit̉. eſt albus homo: ⁊ rurſus eſt homo a bus. idem tranſpoſita verba noīaqꝫ ſignant: ⁊ erunt cedem affirmationes naͣm ſi quis hoc negat: con tingit. vt vnius affirmationis due negationes ſint. Hoc aūt monſtratū eſt ſuꝑius fieri non poſſe. ſꝫ ſem ꝑ vnius affirmatōis vnā eſſe negationē. Illius nāqꝫ affirmationis qͥ dicit: eſt albus hō: illa negatio eſt: q̄ dicit: non eſt albus hō. Illius aūt que proponit: eſt hō albus: ſi non eſt eadē illi affirmationi que cnunc at: eſt albus homo: ⁊ eſt ab ea diuerſa: ſit negatio vel ea que dicit: non eſt non hō albus: vel ea que dicit: n̄ eſt homo albus. ſed illa que proponit non eſt non hi albus: habet ſuā affirmationē ad quam referri deb at eā.ſ. que enunciat: eſt non homo albus. Illa vero que dicit: non eſt hō albus: negatio eſt eius que pro ponit: eſt hō albus. Sed ſi affirmationes eorū diuer ſe ſunt: diuerſe erunt etiā negationes. Si quis ergo dicat affirmationē que proponit: eſt albus homo: di uerſaꝫ eſſe ab ea affirmatiōe: que enūciat: eſt homo albus. illud quoqꝫ concedat neceſſe eſt: vt negatiōeꝫ quoqꝫ ipſarum diuerſe ſint. eſt aut negatio illius q̄ dicit: eſt albus homo: illa.ſ. que proponit: non eſt al bus homo. Rurſus illius que enunciat: eſt homo al bus: eſt negatio: non eſt homo albus. quia he due ne gationes: non eſt homo albus ⁊ non eſt albus homo a ſe diuerſe ſunt. Rurſus cū dicimus eſt albus hō: negatur non eſt albus homo. ſi de eodē hoīe vtreqꝫ dicant̉: vnā verā: alterā falſam eſſe neceſſe eſt: vt de ſocrate dicat̉. eſt albus homo: non eſt albus hō. q̄ cum ita ſint neceſſe eſt: vt eius que ait. eſt albus ho mo: negatio ſit ea que dicit: non eſt albus homo. ſed poſita eſt quidem prius negatio que dicit: non eſt al bus homo: eius affirmationis eſſe. que dicit: eſt albꝰ homo. Nunc vero monſtramus illam quoqꝫ: que di cit: non eſt homo albus: eius affirmationis negatio

In librum de interpretatione editio prima.
nem eſſe: que dicit. eſt albus hō. vtreqꝫ.n. veꝝ inter ſe falſumqꝫ diuidūt. neqꝫ.n. fieri pōt: vt ſi de uno eo deqꝫ hoīe dicat̉. eſt albus hō. ⁊ n̄ eſt hō albª vtreqꝫ ent vere. ꝙ ſi ita ⁊ nūc ſunt poſite: aliqn̄ in veritate concordāt: hoc idcirco euenit: qꝛ indefinite ſunt. non qꝛ verbis fiunt noībuſqꝫ tranſpoſitis. quare euenit vnius affirmationis duplex ſit negatio. Quod āt di rimus: inferiore deſcriptione magis liquebit. Contradictio. Non eſt albus homo. Eſt albus homo Coeg 6ſ .F dio xj. Eſt homo albus Non eſt homo albus. Contradictio ¶ At vero vnuꝫ de pluribus: vel plura de vno affir mare: vel negare: ſi non eſt vnum ex pluribus: non eſt affirmatio vna. neqꝫ negatio. Dico auteꝫ vnū: non ſi vnum nomen poſitum ſit: non ſit autem vnū ex illis: vt homo eſt fortaſſe ⁊ animal: ⁊ bipes: ⁊ mā ſuetum. Sed ex his vnum fit. ex albo autem: ⁊ ho mine: ⁊ ambulare non eſt vnuꝫ. Quare nec ſi vnuꝫ aliquid de his affirmet aliquis: erit affirmatio vna ſed vox ꝗdeꝫ vna: affirmationes vero multe. Nec ſi de vno iſta. ſed ſimiliter plures. ¶Hulta peripateticis de diſcernēdis propoſitiōibꝰ: que eſſent vne q̄ multe: conſideratio fuit: Atqꝫ ideo nunc hoc dicit. ⁊ ſi vna res inꝗt de pluribus predicat̉ in ꝓpoſitionibus vel affirmatiuis: vel negatiuis: vel rurſus ſi plures de vna iteꝝ predicent̉: ⁊ ſi pluribus illis rebus vnū nomen ſit poſitū. vel vna res de vno noīe plura ſignificanti predicet̉: ſi ex illis oībus rebꝰ aliquid non ſit nō eſt vna affirmatio: nec vna nega tio. ſi quis.n. dicat aīal rationale bipes hō eſt: vnum hoīem pluribus p̄dicando ſubiecit. ſed hec quidē ſin gillatim dicta plura ſunt vnā vero quandā ſubſtan tiā informāt. Coeuntibus nāqꝫ aīali rōnali ⁊ bipedi it vna ſubſtantia aīal rationale bipes: qd̓ eſt homo. ſqͣꝫ hec ſingillatim dicta multa ſint. ſi quis.n. dicat aīal: ⁊ rurſus rōnale: ⁊ intermiſſo tempore bipes di ſcretim multa ſignificantia: tn̄ iuncta in vnum vnā fa ciunt nam. ⁊ hoc eſt. quod ait. vt hō eſt fortaſſe ⁊ aīa ⁊ bipes: ⁊ manſuetū Sed ex his vnū fit. tanqͣꝫ ſi dice ret: homo plura ſignificat: ſed ita. ſi ea que ſignificāt̉ diſcretim dicant̉. Nam ⁊ aīal: ⁊ bipes: ⁊ manſuetū d̓ ſignat. Dicimus.n. hoīem eſſe aīal ⁊ bipedem: ⁊ mā ſuetū. ſed hec iuncta vnū corpus efficiunt aīal māſue tuꝫ bipes: qd̓ eſt hō. Quare qͣꝫqͣꝫ de vno plura pre dicata ſint: tn̄ qm̄ ex oībus vnū aliꝗd fit. Ex hoc vna ē affirmatio atqꝫ negatio. Quod ſi due res tales ſub lecte ſint: de quibus vnā res predicet̉ vt de his vnū neri aliꝗd neqͣat nō eſt vna affirmatio nec vna ne gatio. Si quis.n. candido aliquo hoīe ambulante di cat albū ⁊ ambulans hō eſt: albū ⁊ ambulare in vnā nam nō cōueniunt: nec fit ex vtriſqꝫ aliꝗd vnū ita: vt alicuius hec duo iuncta ſubſtantiā forment. Quare ſi ue affirment̉ ſiue negent̉: ſiue ſubiecta ſint: ſiue predi cata nō erit vna affirmatio: nec vna negatio. ſed vor quidē vna eſt. Tot aūt in ea ſunt affirmatiōes ⁊ ne gationes: quot termini ſunt poſiti ex quibusⁱ vnū nō ſit. ſiue aūt de pluribus vnum predicet̉ ſiue plura de vno predicent̉: idē modus eſt. vt ſi quis dicat: hō aīal ronale bipes eſt. qm̄ ex his vnū quidā ſit: vna eſt pro
poſitio. Sin vero quis dicat: homo albus ambulans ē. qm̄ ex his vnū nihil ſit: nō ē vna ꝓpoſitio. Ampli us quoqꝫ ſi pluribus rebus vnū nomen ſit poſituꝫ ex quibus cōiunctis nulla vna naͣ ſit: ⁊ de illo vno noīe vnū qd̓ libet aliud predicet̉. nō eſt vna affirmatio: nec vna negatio. Marinus nāqꝫ: ⁊ hic latrabilis vno vo cabulo canes vocant̉. Si quis igit̉ dicat: canis aīal ē: qm̄ ex his q̄ ſignificat canis: in vnū iunctis nihil vnū efficit̉(ex cane.n. latrabili ⁊ ex marino iunctis nulla vna ſubſtātia eſt) illa propoſitio multiplex ē: ⁊ multa ſignificans: ⁊ nō vna. Quare quēadmodū ſi ꝗs hmōi ꝓpoſitiōes interroget debeat rn̄deri: docet dicens. ¶ Si ergo dialectica interrogatio reſponſionis eſt petitio vel propoſitionis vel alterius partis cōtra dictiōis: propoſitio vero vniꝰ contradictionis ꝑs eſt: non erit vna reſponſio ad hec. Neqꝫ enim vna interrogatio: nec ſi ſit vera. Dictum eſt autem de his in topicis. ſimul autem manifeſtum eſt: quoni am nec hoc ipſum. quid eſt. dialectica interroga tio eſt. Oportet enim datum eſſe ex īterrogatione eligere: vtram velit contradictionis pertem enun ciare. Sed oportet interrogantem determinare vtrum hoc ſit homo: an non hoc. ¶ Senſus hmōi ē. quicūqꝫ interrogat ſi ab arte diale ctioa nō declinet: idcirco interrogat vt ei rn̄deatur. Rn̄deat̉ aūt aut tota ꝓpoſitio: aut cōtradictiōis vna particula. Si ꝗs.n. ſic dicat interrogās. aīa ne īmor talis eſt: Tunc rn̄dens. aut eſt rn̄debit: aut nō. Hoc aūt eſt totius contradictionis vna particula Cōtra dictio.n. eſt aīa immortalis eſt: aīa immortalis nō ē ergo eſt ⁊ non cōtradictiōis ſunt particule: Quod ſi quis ſic interroget. aīa ne immortalis eſt: an nō: tūc ille ita rn̄debit ſi velit totā propoſitionē dicens. vide tur mihi immortalis eſſe: vel rurſus videt̉ mihi non eſſe immortalis. Ergo quiſꝗs interrogat: ita rn̄ſionē petit: ut illa reſponſionis petitio: vel ꝓpoſitionis pe titio ſit: vel vnius partis cōtradictionis. Propoſitio aūt vnius cōtradictionis eſt. ideſt oīs affirmatio vna vnā habebit negationeꝫ: ⁊ in duabus ꝓpoſitionibus vna erit contradictio. Quare ſi quis plura ſignificā teꝫ propoſitioneꝫ dixerit. ille nō facit ꝓpoſitioneꝫ. ad quā ſit vna negatio. quocirca hmōi interrogationi q̄ plura ſignificat: nec ſi vera ſit: debet eſſe vna rn̄ſio. fi quis interroget ſubſtantia ne ſit canis. qͣꝫ qͣꝫ veruꝫ ſit dicere ſubſtantia eſt: qm̄ ⁊ latrabilis ⁊ marinus ſub ſtātie ſunt. tn̄ non eſt ad hāc vna facienda reſponſio. Sed dicendū eſt de quo cane interroget. qd̓ ſi dixe rit de marino: vel rurſus de latrabili: tune cū ꝑ illiꝰ determinationem definitionēqꝫ interrogationis fa cta fuerit vna ꝓpoſitio: vnūqꝫ ſignificans adhiben da eſt vna rn̄ſio. De his aūt in topicis dictū eſſe cō memorat. Similiter āt manifeſtū eſt: qm̄ nec hoc ip ſum ꝗd eſt dialectica eſt interrogatio. qualis debet eſſe modus dialectice interrogatiōis exequit̉. Ait. n ſi quis interroget quid eſt aīal: hec nō eſt dialectica ī terrogatio. Opꝫ.n. ꝑ dialecticā interrogationē optio nē rn̄dēti dari: vtꝝ affirmare velit: an negare qd̓ dr̄ vt ſi quis id interroget putaſne bonū malo cōtrariū eſt: Tunc rn̄denti dat̉ electio vtrū affirmare velit an negare. Dicit.n. ille aut eſt aut non eſt qui autem ita interrogat: quid eſt animal̓: nullum illi locum aut affirmatiōis aut negatiōis relinꝗt. ꝗd.n. dicturus ē interrogāte aliquo: ꝗd eſt aīal: dicturus eſt nō. incō k 3

In librum de interpretatione editioprima.
ueniēs erit rn̄ſio. Eodē quoqꝫ mō ſi dicā. eſt aīal. ac cām. ſola igit̉ eſt dialectica interrogatio: in qͣ datur rn̄dēti ex interrogatiōe optio: vtrā velit ꝑtem cōtra dictiōis eligere. eāqꝫ enunciare vel affirmādo.ſ. vel negādo. Opꝫ.n. interrogātem determinare: vtꝝ ver bi gr̄a aīal hō ſit: an nō. vt ex illa interrogatiōe: quā velit ꝑtem cōtradictionis poſſit is ꝗ rn̄det eligere. ¶ Quoniam vero hec quideꝫ predicantur compo ſita: vt vnum ſit omne predicamentuꝫ eorum: que extra predicantur: alia vero non: que differentia eſt De homine enim veruꝫ eſt dicere ⁊ extra animal: ⁊ extra bipes: ⁊ hec vt vnum. ⁊ hominem: ⁊ album. ⁊ hec vt vnum. Sed non ſi citharedus eſt ⁊ bonus ⁊ citharedus bonus. Si enim quoniam alterutꝝ dr̄: vt vtrūqꝫ dicet̉: multa incōueniētia erūt. De homine enim verum eſt ⁊ hominem: ⁊ album dice re. Quare ⁊ omne. Rurſus ſi album ipſum: ⁊ om ne. quare erit homo albus albus. ⁊ hoc in infinituꝫ. ⁊ rurſus muſicus albus ambulans ⁊ hec eadem fre quenter implicita. Amplius ſi ſocrates. ſocrates ē ⁊ homo. ⁊ ſocrates hō ⁊ ſi homo ⁊ bipes: ⁊ homo bipes. Quoniam e rgo ſi quis ſimpliciter dicat cō plexiones fieri: plurima inconuenientia contingit dicere manifeſtum eſt. Quemadmodum autem ponendum eſt: nunc dicimus. ¶ Poſtqͣꝫ de vnitate propoſitiōis explicuit: ⁊ ꝗd eſſet dialectica ꝓpoſitio terminauit. Nūc ad alia venit: in ꝗbus plura ſepe de vno ſingillatī veraciter p̄dicāt: q̄ ſiml̓ p̄dicata: alias vera ſunt: alias falſa. Si ꝗs.n. ſic dicat marius malus eſt. fortaſſe veꝝ eſt. Rurſus ma rius dux eſt. ⁊ hoc veꝝ eſt. Que iuncta in vnū nulla rōne ſunt vera. velut ſiꝗs dicat. marius malus dux ē eſt nāqꝫ optimꝰ oīuꝫ. Rurſus hō aīal eſt veꝝ ē: ⁊ hō bipes eſt: veꝝ eſt. ⁊ hec iūcta vera rurſus ſunt. Si ꝗs .n. dicat: hō aīal bipes eſt: veꝝ eſt. Hoꝝ ergo ꝗ mo dus ſit: vel qn̄ ea q̄ ſingula extra p̄dicātur: iuncta ve ra vel falſa ſint. regulā daturus aggredit̉. ⁊ ſenſus ꝗ dē hmōi eſt. Ordo āt ſermonū talis eſt. Qm̄ vera in ꝗt quedā ſunt: q̄ ita ꝯiuncta de aliquo p̄dicant̉: vt eo ruꝫ p̄dicamentū vnū ſit: ⁊ in vnū cōgruat forma. eoꝝ que extra vere poterāt p̄dicari: vt in eo qd̓ ē aīal bi pes de hoīe iuncta cōpoſitaqꝫ dicunt̉: ⁊ ſit vna quo dāmodo p̄dicati. Cū aīal ⁊ bipes extra ſingillatī vale ant p̄dicari. Dicimꝰ.n. hō aīal eſt: ⁊ rurſus hō bipes eſt. Alia vero q̄ nō ſunt eo mō: q̄ ſingillatī ꝗdem p̄di care veꝝ eſt: cōpoſita vero falſum: q̄ eoꝝ differentia e̓. vel qn̄ illud: qn̄ hoc eueniat: dicendū eſt. ⁊ hoc do cet exēplis. De hoīe.n. inꝗt veꝝ ē dicere ⁊ extra aīal ⁊ extra bipes ⁊ vt vnū: vt de eo dicat̉: aīal bipes. rur ſum quēlibet hoīem vt ſocratē poſſumus dicere. ille hō albus ē. rurſus ille hō: hō eſt. ⁊ hec vt vnū iuncta dicētes. ille hō hō albus ē. ſed aliquotiēs euenit: vt aliꝗs hō citharedus ꝗdeꝫ ſit imꝑitus. Bonus āt hō ⁊ ſi de ipſo dicat̉. qm̄ eſt citharedus: veꝝ eſt. ⁊ qꝛ bo nus eſt. hoc quoqꝫ veꝝ eſt. Sꝫ nō ⁊ ſi citharedus ē ⁊ bonus. idcirco iā bonus ē ēt citharedus fortaſſe.n. ē imꝑitiſſimus: hō āt bonus. Si.n. qm̄ alterutrū dr̄: ⁊ vtrūqꝫ dr̄: ml̓ta ⁊ īcōueniētia erūt. ſi ꝗs.n. ſit ꝗ dicat oīa q̄cūqꝫ ſingillatim vere dn̄r ea iuncta ēt vere poſ ſe dici: multa incōuenientia īpoſſibiliaqꝫ cōtingunt. Hoc eſt.n. qd̓ ait. ſi.n. qm̄ alterutꝝ dr̄: ⁊ vtrūqꝫ dr̄. ſi .n. aliꝗs dicat qm̄ alterutꝝ extra vere dr̄: ⁊ vtrūqꝫ ſi
mul vere ſemꝑ poſſe dici: multa ſunt īpoſſibilia: que ꝯtingūt: q̄ āt ſint īpoſſibilia qͦ ꝯtingunt hec ſunt. De hoīe.n. poſſumus dicere: qm̄ bonus ē: ⁊ rurſus poſſu mus dicere: qm̄ albus eſt. dicimꝰ igr̄ ⁊ ſimul de hoīe hō: hō albus eſt Rurſus de hoīe albo poſſumꝰ dice re. qm̄ hō eſt: poſſumª dicere: qm̄ albus eſt. igr̄ ⁊ hec iūcta dn̄r. hō hō albus albꝰ ē. Nā ſi veꝝ ē dicere de hoīe qm̄ hō eſt. ⁊ de albo qm̄ albus eſt. ⁊ oē hoc vere pōt.i. hō hō albus albꝰ eſt. Et ſi de hoc iteꝝ hoīe al bo: veꝝ eſt dicere: qm̄ albus eſt. ⁊ veꝝ eſt de eo albū p̄dicare: ⁊ rurſus oē p̄dicare veꝝ eſt. erit ergo hō al bus albꝰ ⁊ rurſus de hoc albū p̄dicare veꝝ eſt. erit igr̄ tertio hō albus albus albus: ⁊ hoc in infinitū ꝓ gredit̉. ⁊ rurſus ſi veꝝ eſt dicere de hoīe qm̄ muſicus eſt: ⁊ rurſus qm̄ albꝰ eſt: ⁊ qm̄ ambulās eſt: ⁊ hec rur ſus in vnū dn̄r: hō muſicus albus ambulās eſt. Rur ſus ꝗ muſicus albꝰ ambulās eſt: ⁊ albus ē ⁊ ambulās eſt: ⁊ muſicus eſt. Dn̄r hec igr̄ ſimul rurſus: hō albꝰ albꝰ muſicus muſicus: ambulās ambulās eſt. ⁊ hec aſſidue cōplexa eadeꝫ faciūt ſuꝑfluā locutioneꝫ. Nec nō ēt quoqꝫ in ſingularibꝰ idē euenit. Si.n. ſocrates ⁊ ſocrates ē ⁊ hō: erit ſocrates ſocrates hō. ⁊ ſi ſocra tes ē ⁊ hō ⁊ bipes: erit ſocrates ſocrates hō bipes. ⁊ rurſus ſi hic idē bipes eſt ⁊ hō: erit ſocrates ſocrates hō hō bipes bipes. Que oīa qͣꝫ ſint incōueniētia nul lus ignorat. Non igit̉ dicendū eſt: qm̄ oīa quecunqꝫ ſingillatim predicant̉: eadem iuncta ſemꝑ poterūt p̄ dicari. ergo qͥ iuncta vere dici poſſunt: ⁊ q̄ falſo eoꝝ: qͥ ſingillatim atqꝫ extra ante vere dicunt̉: exponit. Hoc enī ſolū hactenus demonſtratū eſt: qm̄ ſi quis ſimpliciter ⁊ oī modo fieri cōplexiones dicat: multa incōuenientia euenire neceſſe eſt. Quēadmodū autē fiant complexiones: ponendum atqꝫ tractanduꝫ eſt. ¶ Eoruꝫ igitur: q̄ predicant̉: ⁊ de ꝗbus predicant̉ quecūqꝫ ſcd̓m accidēs dicunt̉ vel de eodē. vel alte rū de altero. hec nō erſti vnū. vt hō albus ē ⁊ muſi cus. Sed n̄ ē idē albū ⁊ muſicū. Accidētia.n. ſunt vtreqꝫ eidē. nec ſi albū muſicū veꝝ ē dicere tn̄ nō erit albū muſicū nomē aliꝗd. Scd̓ꝫ accidēs.n. a bū muſicū dr̄. Quare n̄ erit albū muſicū vnū ali ꝗd. Quocirca nec citharedus bonus ſimpliciter ſed anīal bipes. Non enim ſunt ſcd̓m accidens ¶ In his inꝗt q̄ predicant̉: ⁊ de his de ꝗbus illa ipſa p̄dicant̉: duplex rō eſt. Aut.n. duo accidentia de vno ſubiecto dicunt̉: vt marius malus eſt. ⁊ marius du eſt. aut vnū accidens de vno ſubiecto predicat̉. Aliuc vero accidens de illo p̄dicato accidenti predicat̉: vt ſi quis dicat. Cicero eſt caluus: caluus orator eſt. Hic .n. caluus de ſubiecto Cicerone: orator de caluo pre dicat̉. Hoc eſt.n. qd̓ ait. quecūqꝫ ẜm accidens dicūt̉: vel de eodeꝫ: vel alterū de altero de eodem. vt ſi qua duo accidētia d̓ vno p̄dicēt̉. alteꝝ de altero. vt ſi vnū accidens de altero accidenti dicat̉: vt ipſuꝫ accidens de quo dr̄: de altero rurſus ſubiecto predicet̉. Quod ſi ita fiat predicatio: in vnū iungi accidentia copula riqꝫ nō poſſunt. etenim ſi quis ſic dicat. hō albus eſt homo muſicus eſt. hec iuncta ſimul vnū non facient vt eſt muſicus albus. vel ſi rurſus muſicum predicet̉ de albo: vt albū de hoīe dicatur: ⁊ predicet̉ illud al bum muſicū eſt. Non ideꝫ eſt albū muſicū. nec in vna ſubſtantiā coeunt. quecūqꝫ ſic vere predicari poſſunt ſingillatim. idcirco.n. de ſe inuiceꝫ vident̉ poſſe predi cari: qꝛ de vno eodēqꝫ ſubiecto p̄dicāt̉. Nō qd̓ ex his vnum

In librum de interpretatione editio prima. 7 6
nuū aliꝗd fiat. Accidentia.n. ſunt vtraqꝫ. quare non idē erit albū muſicū. ſed qm̄ hō albus idē muſicus ē: n id qd̓ vtraqꝫ vni accidūt: ꝑ accidens albū de muſi ca predicat̉. Nec rurſus ſi citharedus eſt ⁊ bonus. id circo iā bonus dici poterit citharedus. neqꝫ.n. bonꝰ acitharedus talia ſūt: vt ex his vnū fieri poſſit. Sed qmͣ vtraqꝫ eidē accidūt: idcirco de ſe ẜm accidēs p̄di cant̉. ſꝫ mnagis fortaſſe poſſumꝰ dicere. Hō aīal ē: hō nipes eſt: vt hec iūcta dicamꝰ aīal bipes: ⁊ his iūctis ẜm ſubſtantiam nō ẜm accidens eſt facta predicatio. Amplius nec que cunqꝫ inſunt in altero. quare neqꝫ album frequenter neqꝫ homo: hō aīal eſt vel bipes. Inſunt.n. in hoīe bipes ⁊ animal. Quecūqꝫ ſingillatiꝫ ẜm accidēs p̄dicamus ea ſimul q̄dicari nō poſſe mōſtrauit. Nunc āt illud etiā docet qm̄ illa quoqꝫ q̄ ſubſtantialiter p̄dicant̉: nō ſemꝑ ſi mul iuncta p̄dicent̉. ⁊ hec rō ⁊ accidentibꝰ ꝯuenit ⁊ ſubſtātialibꝰ rebus. quotiens.n. ineſt p̄dicatio aliꝗd: ⁊ nos illud extra volumus p̄dicare. vt in vnū rurſus duo p̄dicata ꝯiūgere tūc. ſit īcōgrua p̄dicatio. ⁊ hoc aliquotiens ꝗdē in ipſa noīꝫ ꝓlatōe ꝑſpicit̉. aliquoti ens v̓o inuenit̉ i ītellectu: atqꝫ ī termini ꝯtinentia. ſi qs.n. ſit hō albꝰ: ⁊ de eo dicat̉ v̓bi gr̄a: callias hō al bus eſt. ⁊ rurſus de eo dicat̉ callias albꝰ ē. ſi ꝗs id ve Iit iūgere: incōueniētiſſime p̄dicabit̉. Dicit.n. callias hō albꝰ albꝰ ē. idcirco qm̄ albª in hoīe albo ꝯtinebat̉ qd̓ an̄ de callia p̄dicatū eſt. Atqꝫ hoc ē qd̓ ait: Qua re neqꝫ albū frequēter. alia v̓o ſunt q̄ hoc in ꝓlatio ne nō hn̄t ſꝫ in naͣ. ſi quis.n. ſic dicat. ſocrates ſocra tes ē. ⁊ rurſus ſocrates hō ē. ⁊ hec ſimul iūgat: vt di cat ſocrates ſocrates hō ē. nō recte fecerit p̄dicationē Nā hō in ſocrate inerat. ⁊ rurſus hō de ſocrate p̄dica tū eſt. Talē eſt ergo ꝗ hec iuncta.i. ſocratē ⁊ hoīem voluerit p̄dicare de ſocrate: tāqͣꝫ ſi dicat ſocrates hō hō eſt. Nā in ſocrate ineſt hoīs naͣ: vel rurſus ſi de aliquo hoīe velit aliꝗs hoīem p̄dicare: ⁊ rurſus aīal: ⁊ dicat. hō hō eſt. ⁊ aīal. Non.n. idē eſt qd̓ aīal. ergo ꝗ hec duo iūcta cōponit. nihil differt qͣꝫ ſi dicat. hō aīal aīal eſt. Hō nāqꝫ aīal eſt eodē mō ⁊ ſi de aliquo hoīe hoīeꝫ predicet aliꝗs: ⁊ rurſus bipedē. Atqꝫ hec iuncta velit dicere: incōgruā faciet p̄dicationē. nihil .n. aliud dicit: ꝗ dixerit hō bipes ē. qͣꝫ ſi dicat hō bi pes bipes ē. ⁊.n. hō bipes ē. Quare neqꝫ ea q̄ in ipſa ꝓlatione in altero inſunt cū extra p̄dicant̉ recte iun gunt̉: nec ea q̄ in ꝓ latione ꝗdem nō inſunt: ſed tantū in naͣ atqꝫ ſubſtātia. Qd̓ ſi nec accidētia ſint: nec alte rū in altero. ⁊ ea ſingillatim p̄dicēt̉ iuncta p̄dicāt̉. ſi ꝗs.n. dicit de hoīe qm̄ aīal ē veꝝ dixerit ⁊ rurſus bipes: veꝝ hoc quoqꝫ dixerit. Hec ſi iūgat faciet ē aial bipes. hoc recte p̄dicat̉. Nā neqꝫ accidētia dn̄r nec alteꝝ alteri ineſt. Nō.n. ſumit̉ in definitiōe aīaliſ bipes: ac ꝑ hoc nō ineſt illi ſubſtātialiter. Illa āt ſo la aliꝗbus inſunt ſubſtātialiter quecūqꝫ in eoꝝ defi nitiōe ſumūt̉: vt in definitiōe hoīs ſumit̉ aīal: ⁊ ī defi nitione rurſus hoīs ſumit̉ bipes. ineſt ergo bipes in hoīe. quare ſola illa ſingillatim p̄dicata recte iuncta p̄dicat̉: q̄ neqꝫ accidentia ſunt: nec alteꝝ in altero in eſt v̓i ꝓlatiōe vel naͣ. idqꝫ fiet māifeſtū ſi eoꝝ alteri definitio ſumat̉: velut ſi q̄rat̉: an de hoīe hō ⁊ bipes pdicari ſil̓ pn̄t definiēdꝰ ē hō. ⁊ ſi ī hoīs definitiōe bi pes īcurrerit: dicēdū eſt bipes ineē ī hoīe ⁊ vtrūqꝫ iū ctū de hoīe ſ̄i poſſe p̄dicari. qꝛ cū dixeris hō hō bipes tale eſt. qͣſi dicas: hō bipes bipes: qd̓ eſt incongruū ¶ Ueꝝ eſt āt dicere de aliquo ⁊ ſimpl̓r: vt quendā
hoīem hoīem: aut quendā albū hoīem hoīem albū ¶ Dudū qͥſiuit: vtꝝ oīa q̄ ſingillatiꝫ vere p̄dicarent̉ ea iūcta veraciter diceret̉. Nūc āt ꝯſiderat atqꝫ ꝑpēdit vtꝝ oīa q̄cūqꝫ ſimul vere dn̄re ⁊ ſimpl̓r vere p̄dicent̉ Dicimus.n. ſocratē quēdā hoīeꝫ eē. ⁊ rurſus ſimpl̓r dicimus ſocratē hoīem eē. Rurſus dicimꝰ verbi gr̄a Calliā albū hoīem eē: ⁊ de eo albū ſimpl̓r p̄dicamꝰ. dicimꝰ.n. callias albꝰ ē. Querit ergo vtꝝ hoc in oībꝰ p̄dicamētis eē videat̉ vt q̄cūqꝫ veꝝ eſt iūcta p̄dicare eadē quoqꝫ veꝝ ſit ſimpl̓r dicere. ſꝫ hoc nō in oībus eueniet. Nā ſi qͣ hmōi ſit p̄dicatio: in qͣ aliꝗd oppoſitū addat̉ ipſi p̄dicatiōi: p̄ter illud oppoſitū ſimpl̓r illa p̄ dicatio n̄ pōt p̄dicari. vt ſi ꝗs dicat de ſocrate iā mor tuo: qm̄ hoc qd̓ iacet: hō mortuꝰ ē: vere dicit. ſimpl̓r āt dicere nō pōt: hoc qd̓ iacet hō eſt. Idcirco qm̄ ad ditū ē p̄dicato.i. hoī id qd̓ hoī oppoſitū ē.i. mortuꝰ. Dictū eſt.n. hic qd̓ iacet: hō mortuꝰ ē. Mortuus āt ⁊ hō oppoſita quodāmō ſunt. Nā ſi eoꝝ definitiōes ſu mamus: facile hoc perſpici pōt. Homo namqꝫ ē ani matus: mortuus vero p̄ter aīam. atqꝫ ideo qm̄ que dā eſt oppoſitio ẜm priuationeꝫ atqꝫ habitū hoīs et mortui ⁊ vtraqꝫ ſimul vere predicantur: vnū ipſorū quod eſt homo ſimpliciter ⁊ preter mortuuꝫ de cada uere non pōt predicari. atqꝫ hoc eſt quod ait: ¶ Non āt ſemꝑ: ſed qn̄ in adiecto aliꝗd quidē op poſitorum ineſt: qd̓ cōſequitur cōtradictio: nō veꝝ: ſed falſū eſt: vt hoīem mortuū hoīem dicere. Quā do āt nō ineſt: veꝝ ē. vel etiā qn̄ ineſt: ſemꝑ nō veꝝ eſt. qn̄ v̓o nō ineſt: non ſemꝑ verū eſt: vt homerus eſt aliꝗd: vt poeta. ergo etiā eſt. an nō ſcd̓m accidēs enī predicat̉ eē de homero. Quoniā enī eſt poeta ſed non ſcd̓m ſe p̄dicatur de homero: quoniam eſt. ¶ Que vtraqꝫ.i. ⁊ p̄dicatū ⁊ qd̓ addit̉ p̄dicato ex ipſa oppoſitiōe ꝯͣdictio cōmittat̉: vt qm̄ hō ⁊ mortuus op poſita ſūt: ea q̄dā cōmittat̉ atqꝫ ꝯſequit̉ ꝑ oppoſitio nē ꝯͣdictio. Dicimus.n. ꝗ hō eſt viuit: ꝗ mortuus ē n̄ viuit viuit āt ⁊ nō viuit: q̄dā ꝯͣdictio ē. Ergo ī hmōi p̄dicatiōibus nō ē veꝝ vnū ſimpl̓r p̄dicari. Qn̄ autē hmōi oppoſitio ei qd̓ p̄dicat̉: nō iungit̉: pōt ſimplici ter vere p̄dicari. ſed nec hoc ſemꝑ: magiſqꝫ illud ve rius dr̄ qm̄ cū ipſa oppoſitio eſt nunqͣꝫ veꝝ eſt eoꝝ q̄ iuncta vere p̄dicant̉: ſimpliciter vere aliꝗd appellari Cū aūt iſta oppoſitio nō ineſt: nō ſemꝑ vere ſimpl̓r p̄ dicari eoꝝ aliꝗd: q̄ de aliquo vere iuncta dn̄r. Si ꝗs .n. ſic dicat. homerus poeta ē: veꝝ dixerit. qd̓ ſi dicat homerus eſt ſimpl̓r preter poetā: falſum eſt. At q̄ eē ⁊ poeta nō ſunt oppoſita. Ergo nō ſemꝑ qn̄ oppoſi tio nō eſt in p̄dicatis: veꝝ eſt aliꝗd ſimpl̓r predicari. Cū aūt oppoſitio ineſt: ſemꝑ falſum vnū p̄dicamen toꝝ q̄ iuncta dn̄r: ſimpl̓r ⁊ p̄ter aliud dicere. Nā cum de homero dicimus qm̄ eſt aliꝗd.i. qm̄ homerus poe ta eſt: veꝝ eſt. Nunꝗd ēt dicendū eſt per ſe qm̄ eſt: an potius eſſe nō ſimpl̓r. ſed ẜm accidens de homero pre dicatū eſt. Non.n. qꝛ eſt: ſed qꝛ poeta ē: ⁊ qm̄ ei ⁊ pōe te eſſe accidit. Idcirco eſſe quoqꝫ homeꝝ aliꝗd.i. poe tā nō per ſe eſſe predicamus. cōcludit igitur hoc mō. ¶ Quare in quātiſcūqꝫ predicamētis neqꝫ contra rietas ineſt: ſi definitiones ꝓ noībus dicāt̉: ⁊ ſcd̓ꝫ ſe predicāt̉: ⁊ nō ſcd̓m accidēs in his aliꝗd ⁊ ſim pliciter veruꝫ erit dicere. Qd̓ autē nō eſt: qm̄ opi nabile eſt. non eſt verū dicere eſſe aliquid. Opina tio enim eius eſt non qm̄ eſt. ſed quoniam non eſt. ¶ In ꝗbuſdā.n. noībus dictis nō apparet oppoſitio. qd̓ k 4

In librum de interpretatione editio prima.
ſi definiantur: mox ſeſe illa oppoſitio patefacit: vt in eo qd̓ eſt hō ⁊ mortuus noīa quidē ipſa oppoſita nō ſunt: ſed definita inueniunt̉ oppoſita. In hmōi igit̉ oppoſitionibus vel quotiens nō ẜm accidens predica tur aliꝗd: vt eſſe de homero ẜm poetā.ſ. qd̓ homero accidens eſt: ſed per ſe ⁊ ẜm ipſum ſubiectū. manife ſtum eſt qm̄ ꝗcꝗd cōiuncte vere dici pōt: idē vere dr̄ ⁊ ſimpliciter predicatū: vt ſi ꝗs dicat de aliquo hoīe qm̄ hic hō albus ē: veꝝ fortaſſe dixerit: ⁊ rurſus hic albus eſt. Hoc quoqꝫ veꝝ ē dicere. idcirco qm̄ de eo nō ideo albū p̄dicauit: qꝛ dixit illū eē hoīem: ſicut de homero idcirco eſſe predicat̉: qꝛ poeta eē dr̄: ſed qd̓ ꝑ ſe albꝰ eſt. ſed hoc nō ẜm accidēs predicat̉: ſed ꝑ ſe. Quare recte actiuū eſt qm̄ in ꝗbus iunctis p̄dicationi bus neqꝫ oppoſitio qͥdā ineſt: nec ipſa per accidens predicatio eſt: illa ſimpliciter ēt poſſe predicari. Qd̓ aūt nō eſt: qm̄ opinabile eſt. nō eſt veꝝ dicere eſſe ali ꝗd. Opinatio.n. nō eſt: qm̄ eſt: ſed qm̄ nō eſt. Quidā volētes id qd̓ nō eſt: aliquo mō eē mōſtrare: tali vte bant̉ ſilogiſmo. qd̓ opinabile ē eſt. Qd̓ aūt nō ē: opi nabile eſt. Cōcludebāt qd̓ nō eſt igr̄ eſt. docētes ea ē eēt: ſcibilia potius: nō opinabilia eſſe. qd̓ āt non eſt: opinioni tm̄ ſubiacere: nulla ēt ſcīa claudi. Quod ari ſtoteles hoc mō diſcutit. Ait.n. non idcirco eſt opina bile: qm̄ eſt. ſed idcirco opinabile eſt. quoniā non eſt. ſed hoc quod non eſt: eſt ꝗdem: ſed non eſt per ſe: ſed opinabile. Et quemadmodū homerus eſt quidem ꝙ dam.i. poeta. non tn̄ eſt per ſe: ita id quod non eſt. eſt quidem aliquid id eſt opinabile: vel ignorabile: vel neſcibile: non tn̄ eſt aliquid per ſe in natura. ¶ His v̓o determinatis ꝑſpiciendū eſt. quēadmo dū ſeſe hn̄t affirmatiōes ⁊ negationes ad ſe inuicē he.ſ. que ſunt de poſſibili eſſe: ⁊ nō poſſibili. ⁊ de cō tingenti. ⁊ nō contingenti. ⁊ de impoſſibili ⁊ neceſ ſario. Habent enim aliquas dubitationes. ¶ Propoſitionū alie ſunt: q̄ ſimpliciter ꝓferunt̉: alie ꝗbus aliꝗs modus in enunciatiōe miſcet̉. Si ꝗs.n. di cat ſocrates diſputat: ſimplicē ꝓpoſitionē fecit. ſi ve ro aliꝗs dicat. ſocrates bn̄ diſputat: modū propoſitio ni quā enunciabat: adiunxit: qūo.n. diſputaret appo ſuit: cū dixit bn̄. Nūc ergo hoc ſpeculat̉ quēadmodū ſe hn̄t affirmationes: ⁊ negatiōes eaꝝ ꝓpoſitionū: q̄ cū mō aliquo ꝓferūt̉: vt ſiꝗs dicat poſſibile ē hoc fie ri. ⁊ rurſus n̄ poſſibile ē hoc fieri: quēadmodū ſeſe in his affirmatiōis hēat negationiſqꝫ naͣ. Siml̓r aūt ⁊ in eo qd̓ eſt impoſſibile eē: ⁊ in eo qd̓ ē neceſſe eſſe. ⁊ in eo qd̓ dr̄ cōtingere eē: ⁊ nō cōtingere eſſe: q̄ horū ſint affirmatiōes: q̄ negatiōes: aut quā affirmationē cui negatiōi recte aliꝗs opponat. De his oībꝰ perſpi ciendū inꝗt: qm̄ ea qͥ de ꝯiunctis p̄dicatiōibus ⁊ ſim plicibꝰ dicēda fuerīt: terminata ſūt. Nā de haꝝ ꝓpo ſitionū: q̄ cū mō ꝓferūt̉: oppoſitiōibꝰ multa cauſatio eſt. Que āt ſint dubitatiōes: vel quēadmodū in his oppoſitiōes īueniēde ſunt: ꝯtinua diſputatōe ꝑſeꝗt̉. ¶ Nā ſi eorū. q̄ cōplectunt̉. ille ſibiinuicē oppoſite ſunt cōtradictiōes. quecunqꝫ ſcd̓m eſſe ⁊ non eſſe diſponunt̉. vt eius q̄ eſt eſſe hoīem. negatio eſt nō eſſe hoīem. nō eſſe nō hoīem. ⁊ eius q̄ eſt eſſe albuꝫ hoīem. negatio ea q̄ eſt nō eſſe albū hoīem. ſed nō eſſe non albū hoīem. Si.n. de oībus aūt dictio eſt. aut negatio. Lignū erit verū dicere eſſe non albuꝫ hoīem. Quod ſi hoc mō. ⁊ quātiſcūqꝫ eſſe non ad
dit̉. idem̄ faciet id qd̓ pro eſſe dicit̉. vt eius. que ē ambulat hō. negatio eſt non ea que eſt ambulat nō hō. ſed ea q̄ eſt. non ambulat hō. Nihil.n. differt dicere hoīem ambulare. vel hoīem ambulantē eē. Quare ſi hoc mō in oībus. ⁊ eius que eſt. poſſibi le eſt eſſe. negatio eſt poſſibile eſt non eſſe. ſed non ea q̄ eſt. non poſſibile eſt eſſe. videt̉ āt idē poſſe ⁊ eē nō eſſe. oē.n. qd̓ eſt poſſibile diuidi vel ambulare. ⁊ non ambulare. ⁊ non diuidi poſſibile eſt. ¶ Oīs propoſitio v̓boꝝ ⁊ noīum cōplexiōe format̉. er go ꝓpoſitionū que ꝯplectunt̉: ⁊ quaꝝ naͣ in ꝯplexiōe eſt: ille ſole ſunt inꝗt cōtradictiones. Quecūqꝫ ẜꝫ eſſe ⁊ nō eſſe ponunt̉: vt in ea ꝓpoſitione q̄ dicit eſt hō: n̄ eſt illa negatio huiꝰ affirmatiōis que ꝓponit eſt non hō: ſed illa potiꝰ qͥ enunciat nō eſt hō: vt ſit affirma tio ⁊ negatio: eſt hō: nō eſt hō. Illa vero q̄ dicit: eſt nō hō: nō eſt negatio eius q̄ enunciat eſt hō: ſed ē af firmatio eius negatiōis: q̄ eſt: nō eſt nō hō. Rurſus cū dicimus eſt albus hō: nō eſt negatio illa huius a firmatiōis: q̄ dicit eſt nō albus hō: ſed illa potiꝰ q̄ di cit n̄ ē albꝰ hō. hoc āt ꝓbat̉ ſic. Neceſſe ē.n. ī ꝯͣdictio nibus vnā verā eē ſemꝑ: alterā falſaꝫ. ergo ſi eius af firmatiōis q̄ dicit ē albꝰ hō: negatio eēt eſt nō albus hō: vnā verā: vnā falſaꝫ eſſe cōſtaret. Nūc āt ſi quis de ligno dicat eſt albus hō: falſuꝫ dixęrit. ſi quis ve ro de ligno eodē neget dicēs: ē nō albꝰ hō hoc quoq falſum eſt. hec.n. ꝓpoſitio q̄ dicit: ē nō albus hō: hoc ſentit: hoīem quidē eſſe: non tn̄ albū: qd̓ de ligno fal ſum eſt p̄dicare. Ergo ⁊ ea q̄ dicit eſt albus hō: ⁊ illa q̄ proponit: eſt nō albus hō: vtreqꝫ aliquando falſe ſunt: vt in ligno. quare non ſunt ſibimet oppoſite. igi tur nec ea que dicit eſt albus non hō: negatio eius ē que dicit eſt albus hō. quare illa huius negatio po nenda eſt: que dicit non ē albus hō. In his nāqꝫ vna ſemꝑ vera eſt: ſemꝑ altera falſa. Qd̓ ſi ita eſt: ẜm eē ſemꝑ ⁊ non eē natura cōtradictionis efficit̉. Nam ci dico ē hō: ẜm id qd̓ eſt eſſe ſit negatio non eſt homo Et cum rurſus dico eſt albus homo: ẜm id quod eſt eſſe rurſus negatio ſit non eſt albus hō. Et ſenſus ꝗ dem totus huiuſmodi eſt. Ipſi autem in oratione ſer mones propter ſimilitudinē vident̉ quideꝫ obſcuri. Erit aūt planius ꝓnunciantibus ⁊ ſubaudientibus ſic. Nam ſi eoꝝ que complectunt̉ ideſt propoſitionuꝫ quarū natura in cōplexione eſt: ille ſibiinuicem oppo ſite ſunt contradictiones. quecūqꝫ ẜm eſſe ⁊ nō eē di ſponunt̉: vt he quas ſupra digeſſimus: quarūqꝫ ipſe exēpla proponit: vt eius q̄ eſt eē hoīem: negatio ē nō eē hoīem. Hec.n. ipſius affirmatiōis ẜm eē ⁊ non eē negatio ē. ⁊ hic ſubaudiēdū ē. n̄ illa negatio ē: ꝑ quā dr̄ eſſe non hoīem: vt ſit ſenſus affirmationis que eſt eſſe hominem: negatio ē nō eē hoīem. Non illa que dicit eſſe nō hoīem. ⁊ hoc ꝗdem de ſimplicibus. Rut ſus de his in quibus eſt tertiū predicatur: eius q̄ eſt eſſe albū hoīem. non hunc ſubaudiendū eſt. illa eſt ne gatio que dicit: eſſe non albū hoīem. Sed hic quoqꝫ ſubaudiendū eſt: illa que dicit: non eſſe albū hoīem: vt ſit hic ſenſus. Huius affirmationis que eſt eſſe a bum hoīem: non eſt illa negatio: que dicit eſſe non al bum hoīem: Sed illa potius que proponit non eē al bum homīem: ⁊ hec approbat inductione. Si.n. inꝗt de oībus aut dictio eſt. ideſt affirmatio aut negatio vera: cū lignū falſuꝫ ſit dicere eē albū hoīeꝫ: veꝝ de bet eē de eo dicere. eē n̄ albū hoīeꝫ. Sꝫ hec negatio eſt ſuꝑioris

In librum de interpretatione editio prima. 77
ett ſuꝑioris affirmatōis: ſꝫ vtreqꝫ falſe ſūt. Hec igr̄ nā eſt illius affirmatiōis negatio. Ergo ſemꝑ ẜm eē nō eē ꝯͣdictiōes ſibimet opponūt̉. Quod ſi hoc mō aquātiſcūqꝫ eē nō addit̉: idē faciet qd̓ ꝓ eē dr̄. Sūt quedā ꝓpoſitiones in ꝗbus eē nō additur: ſed id qd̓ chis enuciatur: idem valet tāqͣꝫ ſi eſſe poneretur: vt ī eo quod eſt homo ambulat: quod dico ambulat: tale eſt tāqͣꝫ fi dicam homo ābulans ē. Ergo ī his quoqꝫ que nō habent verbum iunctū: ſi negationē ad ver num illud iunxero: quod pro eē poſitū ē. Talis mihi negatio redditur: qualis ſi negatio ad eſſe poneretur vt in eo quod ē ambulat homo: ābulat ꝓ eſſe poſitū eſt. Huius ergo affirmationis ambulat hō: nō ē ne gatio ea que dicit ambulat nō hō: ſed illa potiꝰ q̄ di cit nō ambulat hō. In hac.n. ad id quod ē ābulat ne gatio iūcta eſt: quod ambulat hoī: pro eo quod ē eſſe cōiunctum eſt. Tale eſt.n. dicere homo ābulat: tāqͣꝫ ſi quis dicat eſt ābulans homo. Quare ſi hoc modo ī oībus: ⁊ eius que eſt poſſibile eſt eē: negatio ē poſſi bile eſt nō eē: ſed nō ea nō poſſibile eſt eē: ſi ī oībus ī quit ẜm eē ꝯͣdictio ſit: in his quoqꝫ que poſſibilia di cūtur: ẜm eē ⁊ non eē cōtradictio faciēda eſt: ī eo. n qd̓ dicimus poſſe eē: illa erit negatio qͥ dicit poſſe nō eē: nō illa q̄ ē nō poſſe eſſe. Nā ſi ei que ē poſſibile eſt eſſe: illa opponatur que ē nō poſſibile eſt eſſe: nō ẜm eē ⁊ non eſſe oppoſitio facta eſt. Quocirca qm̄ ſupra docuit ẜm eē ⁊ nō eſſe fieri cōtradictionem dicendū eſt eius que eſt: poſſibile eſt eſſe: illam eſſe oppoſitio nem: que dicit poſſibile eſt nō eē. Sꝫ aliud rurſus oc currit: qd̓ nos ab hac opiniōe dimoueat. In oībꝰ.n aut affirmatio vera eſt aut negatio. In his.n. vtreqꝫ ſūt vere: nā quod poſſibile eſt eē poſſibile eſt nō eſſe: vt qꝛ poſſibile eſt hoīem ābulare. poſſibile ē non am bulare: ⁊ quod poſſibile eſt videri: poſſibile eſt nō vi deri. Rurſus quod poſſibile ē ſecari ⁊ diuidi ⁊ nō ſe cari ⁊ nō diuidi. Quare vtreqꝫ ī eodē vere ſūt: poſſi bile eſt eſſe: ⁊ poſſibile ē non eſſe. Nam cum dicimus poſſibile eſt non eſſe: ita intelligendum ē: vt ſi dicere mus poſſibile eſt hodie pluuiam non eſſe: cum ſit poſ ſibile: vt ſit. Cur āt hoc ita eueniat: ip̄e demr̄at dicēs ¶ Ratio autem eſt. quoniam omne quod ſic poſſi bile eſt. non ſemper in actu eſt. Quare inerit etiaꝫ negatio. poteſt igitur ⁊ non ambulare quod eſt am bulabile. ⁊ non videri quod eſt viſibile. at vero īpoſ ſibile eſt de eodem oppoſitas eſſe veras dictiones. Nō igitur eius que eſt poſſibile eſt eſſe. negatio eſt. poſſibile eſt non eſſe. Contingit enim ex his aut idem ipſum dicere ⁊ negare ſimul de eodem. aut non ſecundum eſſe ⁊ non eſſe. que opponuntur. neri affirmationes. ⁊ negationes. Si ergo illud impoſſibilius eſt: hoc erit magis eligendum. hoc huiuſmodi eſt: quecunqꝫ ita ſunt poſſibilia ut ſint actu ⁊ opere: illa nulla ratione poſſunt non eſſe: vt celo ſemper actu eſt moueri: ſemper enim moue tur: ⁊ dicimus poſſibile eſt celum moueri: idcirco qm̄ celi motus actu eſt: hoc eſt id agitur: mouetur eniꝫ in hac: ergo poſſibilitate talis propoſitio non poteſt cō uenire: vt predicamus poſſibile eſt celum non moue ri: hoc ē.n. īpoſſibile. Ergo ī his q̄cūqꝫ actu ſunt: he due ꝓpōnes poſſibile ē eē: poſſibile ē nō eſſe: nulla ra tione conueniunt. In his aūt que non ſunt ſemꝑ actu ⁊ ſunt poſſibilia eſſe: cōuenire poſſunt ꝓpoſitiones: idem poſſe eſſe: ⁊ poſſe non eſſe. Non eſt eniꝫ ſemper
actu pluuia: ⁊ poſſibile eſt eē aliquādo: quare poſſi bile eſt eā nō eē aliquādo: nec igitur rō ē cur vireqꝫ inueniuntur vere: quod in his poſſibilitatibus: q̄ non ſemper ſunt actu: ⁊ eſſe aliquid ⁊ nō eſſe contingit: qͣ re ſi eius que eſt poſſibile eſt eē: negatio eſt ea que di cit poſſibile ē nō eē. In eodē ſimul ⁊ affirmatio ⁊ ne gatio erunt vere: ⁊ cum rei ineſt affirmatio: vt ſit eē poſſibile: eidem rurſus inerit negatio: vt ſit poſſibi īe non eſſe: quare ⁊ qd̓ ambulabile ē: ideſt quod am bulare poteſt: poteſt non ambulare: ⁊ quod viſibile eſt ideſt quod uideri poteſt: pōt etiam non videri: ſꝫ impoſſibile eſt: vt de eodem oppoſite ⁊ contraiacen tes dictiones: ſimul vere ſunt: in omnibus enim aut affiriatio vera eſt aut negatio. Si ergo factis nega tionibus ẜm eſſe: ⁊ non eſſe in his que ẜm aliquē mo dum dicuntur: ⁊ affirmatio ⁊ negatio vtreqꝫ ſūt ve re: quod fieri non poteſt: illud magis dicendum ē nō faciendas ẜm eſſe ⁊ non eſſe negationes: ſed potius ẜm modum. quod ſi illud eſt impoſſibilius: vt affir matio ⁊ negatio ſimul ſint vere illud magis eſt dicē dum: vt nō ẜm eſſe ⁊ non eſſe fiat ꝯͣdictio: ſed potius ẜm modum: Quod autem dixit. ſi ergo illud impoſſi bilius eſt: hoc erit magis eligendum. Non ſic dictum eſt qd̓ vtraqꝫ īpoſſibilia ſint: ⁊ affirmationē ⁊ nega tionem verā eſſe: ⁊ nō ẜm eſſe: vel nō eſſe fieri ꝯͣdicti onē. Illud enim vnū ideſt ꝯͣdictiōem ſimul verā eſſe impoſſibile eſt. Secundum eſſe autem ⁊ nō eſſe affir mationem nō fieri ⁊ negat ionē nō impoſſibile ē ſed ad hoc retulit īpoſſibiliꝰ ē: tāqͣꝫ ſi diceret minus poſ ſibile. Minus enim poſſibile eſt: vt oppoſite ī eodem ꝓpōnes vere ſint: quā vt non ẜm eē ⁊ nō eē negatio nes ponantur. Quo circa eligēdum eſt hoc: quod eſt poſſibilius: vt ẜm modū potiꝰ qͣꝫ ẜm eē ⁊ nō eē nega tiones fiant. Quod ipſe planius exequitur dicens. ¶ Eſt igitur negatio eius: que eſt poſſibile eſſe ea que eſt non poſſibile eſſe: ſed non ea que eſt poſſibi le non eſſe. Eadem quoqꝫ ratio ⁊ in eo quod eſt cō tigēs eſſe: ⁊ enim negatio eiꝰ eſt nō cōtingens eſſe. ¶ He nāqꝫ ſimul vere īueniri nō pn̄t: nā ſiꝗd ē poſſibi le eē: vt idē illud nō poſſibile ſit fieri n̄ pōt: nec hoc ī ſolis poſſibilibª ſpeculādū ē: ſꝫ ī oībꝰ quoqꝫ eadē rō eſt. Nā in eo qd̓ ē cōtingere eē: nō ē illa negatio q̄ di cit cōtingere nō eē. He enī cōſētit ei: q̄ ē cōtingere eē ſed illa que proponit non contingere eſſe. Has enim duas ſimul veras inueniri impoſſibile eſt. ¶ Et in alijs quoqꝫ ſimili mō: vt in neceſſario ⁊ īpoſ ſibili: fiūt enī quēadmodū in illis eē ⁊ nō ē appoſi tiōes. ſubiecte v̓o res. Hoc ꝗdē̄ albū. illud v̓o hō. ¶ Et in alijs īquit oībꝰ idē faciēdū eſt: ẜm modū.n. ne gatio ponēda ē: vt ſi cōtingēs ē ad cōtīgere: ſi poſſi bilis ad poſſibile: ſi īpoſſibil̓ ad īpoſſibile: ſi neceſſari us ad neceſſariū negatio ꝯiūgat̉. quēadmodū.n. īꝗt ī his q̄ p̄ter modū aliquē ſūt ⁊ aliꝗd eē ꝓponūt: eē ꝗdē ⁊ n̄ eē appōnes qͣdā.i. p̄dicatōes ſūt: res vero ſubie cte: vt ī eo qd̓ ē: hō ē: ⁊ hō n̄ ē: hō qd̓ ē res. ſubiectū ē Appoſitio at q̄dā ē ⁊ p̄dicatio ē ⁊ nō eſt. vel in eo qd̓ dicitur album ē ⁊ albū n̄ ē: albū ꝗdē res ſubiecta eſt: appoſitū aūt ⁊ p̄dicatū ē ⁊ non ē. Ita quoqꝫ in his q̄ ẜm aliquē modū dicūtur: eē quidē ſubiectū ē velut q̄dā res. Modꝰ āt de eſſe p̄dicat̉. nā cū dicimꝰ hodie pluuiā eē poſſibile ē: eē ſb̓iecimꝰ: poſſibile p̄dicauim ⁊ ſicut vim totā ī propōnibꝰ p̄dicatio tenet: ⁊ ī ſimpli cibꝰ ⁊ p̄ter modū quotiēs aliꝗd eē p̄dicamꝰ: vt in eo qd̓ dicimꝰ hō ē: totā ꝓpoſitiōis vim continet verbum

In librum de interpretatione editio prima.
eſt ita quoqꝫ in his que ẜm modū dicūtur: qm̄ totaꝫ ꝓpoſitioneꝫ cōtinet modus: aut poſſibilis: aut ꝯtīgē tis: aut īpoſſibilis: aut neceſſarij: hec p̄dicari. Res ve ro alie ſubiecte eſſe dicūtur. Hoc eſt.n. quod ait. ¶ Eodem quoqꝫ modo hoc loco eſſe quidem ⁊ nō eſſe ſubſtantiuum ſit: poſſe vero ⁊ contingere ap poſitiones determinationes quemadmodum in illis eſſe ⁊ non eſſe veritatem ⁊ falſitatem: ſimiliter he in eo quod eſſe poſſibile: ⁊ eſſe non poſſibile. ¶ Nā quemadmodū in ſimplicibus ſi ad eſſe ⁊ nō eſſe negationes fiāt: vna ſemper vera eſt: altera falſa. ita quoqꝫ in his que ẜm modum dicuntur: ſi ad ipſum modū enūciatio negationis aꝑtetur: velut ad qͣſdam appoſitiones p̄dicationeſqꝫ veritas īappoſitionibus ⁊ falſitas terminatadiuiditur. Atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. Simil̓r he etiā ī eo quod eſt eſſe poſſibile: ⁊ eſſe non poſſibile. Similiter.n. ẜm poſſibile: ⁊ nō poſſibile fa cta oppoſitio: veritatem falſitatemqꝫ determinat: ſi cut in ſimplicibꝰ ⁊ p̄ter modū poſitis ẜm eſſe ⁊ nō eē negatio. Hinc in omnibus ẜm modū affirmatiōibus oppoſitiōes digerit ꝯuenientiū negationū dicit eniꝫ. ¶ Eius vero que eſt: poſſibile eſt non eſſe negatio eſt non ea que eſt: non poſſibile eſt eſſe: ſed ea que eſt: non poſſibile eſt non eſſe: ⁊ eius que eſt poſſibi le eſt eſſe: non ea que eſt: poſſibile eſt non eſſe: ſed ea que eſt: non poſſibile eſt eſſe. quare ⁊ ſequi ſeſe in uicem videbuntur he poſſibile eſt eſſe poſſibile eſt non eſſe. Idem enim poſſibile eſt eſſe: ⁊ non eſ ſe. Non enim ꝯtradictiones ſunt ſibi inuiceꝫ hu iuſmodi: poſſibile eſſe. ⁊ poſſibile non eſſe. Sed poſſibile eſt eſſe. ⁊ non poſſibile eſt eſſe nunꝙͣ ſi mul in eodem vere ſunt. opponuntur enim at vero poſſibile eſt non eſſe. ⁊ non poſſibile eſt non eſſe nū ꝙͣ ſimul ſunt. Similiter autem ⁊ eius que eſt neceſ ſarium eſſe. non ea que eſt neceſſarium non eſſe. negatio eſt. ſed ea que eſt. non neceſſariū eſſe. Eiꝰ vero que eſt. Neceſſarium eſt non eſſe. ea que eſt. non nec eſſarium eſt non eſſe. ⁊ eius que eſt impoſſi bile eſſe. non ea que eſt impoſſibile non eſſe. ſed non īpoſſibile eſſe. eius vero que eſt impoſſibile nō eſſe ea que eſt. non impoſſibile eſt non eē. ¶ Ut demōſtret eā que dicit poſſibile eſt nō eſſe: non mō non eſſe negationē eius que eſt poſſibile eſt eſſe: ſed oīno negationeꝫ non eſſe: huius aliā īuenit nega tioneꝫ. Nā eiꝰ q̄ eſt poſſibile eſt n̄ eſſe: quā affirmatio nis loco poſuit: negatio reꝑit̉ illa q̄ dicit n̄ poſſibile ē non eſſe: ſcd̓m modū.ſ. addita negatione: vn̄ ſit īquit vt ea que dicit poſſibile eſt eſſe: ⁊ illa q̄ ꝓponit poſſi bile eſt non eſſe: ſeſeīuiceꝫ ꝯſeqͣntur: idem nāqꝫ poſſi bile eſt eſſe: qd̓ eſt poſſibile n̄ eſſe. Cur āt ſe ꝯſeꝗ pn̄t: hec cā eſt: qm̄ nō ſūt oppoſite. Nā ſi eſſent oppoſite: pimerent ſe potius: qͣꝫ ꝯſequerentur: ⁊ diſſentirent magis qͣꝫ cōſentirent: vt eſt ī his poſſibile eſt eſſe: et nō poſſibile eſt eſſe. He.n. ita a ſe diſiuncte ſunt vt ſi mul eſſe non poſſint. Idcirco aūt hoc euenit: quoniā ſūt oppoſite: ſemꝑ igit̉ ẜm modū ponenda negatio ē: ſi ītegra oppoſitiōis natura facienda eſt. qd̓ planiſſi me exequit̉ ſingulis ꝓpoſitionū modis negationes ac cōmodās: atqꝫ ītegras naͣliter efficiens oppoſitōes. At vero īꝗt ea q̄ eſt poſſibile eſt nō eſſe: cū ea que di cit nō poſſibile eſt nō eſſe: ſimul eſſe n̄ poterit. Nāqꝫ
oppoſitas eſſe manifeſtū eſt: ſi ꝗdeꝫ haꝝ negatio ad modū eſt poſita: qui eſt poſſibile eſſe. eius aūt que eſt neceſſarium eſt eſſe: nō opꝫ dici illā eſſe negationem: ꝑ quā dr̄ neceſſariū eſt nō eſſe: huius enī alia nega tio īueniri pōt: qm̄ eſt affirmatio q̄dā: eſt āt eiꝰ nega tio ea q̄ dicit nō neceſſarin̄ eſt nō eſſe. Sꝫ potiꝰ ei que dicit neceſſariū eſt eſſe: ea opponentia eſt q̄ dicit non neceſſariū eſt eſſe. Ad illā nāqꝫ q̄ dicit neceſſariū eſt nō eſſe: opponit̉(vt dictū eſt) nō neceſſariū eſt nō eē Eius quoqꝫ qͥ eſt īpoſſibile eſt eſſe: n̄ dicēda ē illa eē negatio: ꝑ quā dicimꝰ īpoſſibile ē n̄ eē: ſꝫ ea potiꝰ qͥꝓ ponit non īpoſſibile eſt eſſe. Namqꝫ affirmatio que dam eſt impoſſibile eſt non eſſe. Huius enim inueni tur negatio que eſt non impoſſibile eſt non eſſe. ¶ Uniuerſaliter vero quemadmodum dictuꝫ eſt eſſe quidem ⁊ nō eſſe opꝫ ponere: quemadmodum ſubiecta affirmationem vero ⁊ negationem hec fa cientem ad eſſe ⁊ non eſſe apponere: ⁊ has putare opꝫ eſſe oppoſitas dictiōes ⁊ negationes poſſibile nō poſſibile: cōtīgēs nō contingens impoſſibile nō īpoſſibile: neceſſariū nō neceſſariū: verū nō verū. ¶ Regulā dat vniuerſalē dicēs: hoc vniuerſaliter ī oī bus faciendū eſt: qd̓ ſupra iā diximus: vt ſubiectū eē ⁊ non eē ponat̉. Affirmationē āt ⁊ negationeꝫ ipſos modos faciamus. Hoc eſt enī qd̓ ait. negationē vero ⁊ affirmationē hec faciēteꝫ: modos.n. ip̄os.i. poſſibi le ⁊ cōtingēs: ⁊ ceteros ꝓ affirmationibus: ⁊ ad hos negatiuo aduerbio iūcto ꝓ negationibꝰ diſponentes aut ad id qd̓ dicimꝰ ē ⁊ n̄ ē apponimꝰ: vt quēadmo dū ad vnā rē: qd̓ ē hō: ē verbū ⁊ nō ē negatio p̄dica tū quoddā ē ī his ꝓpōnibus que p̄ter modū ſūt: vt ea ꝑ quā dicimꝰ hō eſt: ſic in his ꝓpōnibꝰ: qͣ cum mō ſūt. ē ꝗdē aut nō ē ſubiecta ponamꝰ: modos ꝟo ip̄os aut affirmationem: ſi ſimpl̓r dicātur: aut negatiōem ſi cū negatione ponant̉: faciētes ad ſubiectū: q d̓ẜm eē ⁊ n̄ eē diſpoſuimꝰ p̄dicemꝰ: vt has arbitremur eē oppoſitas dictōes ⁊ negatiōes. q̄ ẜꝫ modos facte ſint eaꝝ āt oīuꝫ negatōes ⁊ affirmatōes ī ꝯͣriū diſponāt̉. Affir Poſſibile ē eē Oppōnes Nō poſſibile ē eē Nō cōtingit eē Nega matio Cōtingit eē nes ſe Impoſſibile ē eē Nō īpoſſibile ē eē tiōes cūdū eē Neceſſariū ē eē Nō neceſſariū ē eē ſe cundum modos Affir poſſibile ē n̄ eē. oppōs. ſi poſſibile ē n̄ eē Nega tiōes matio Cōtīgit nō eē Nō cōtīgit nō eē nes ẜm Impoſſibile ē n̄ eē n̄ īpoſſibile ē ſi eē ſcd̓ꝫ nō eē Neceſſariū ē n̄ eē Nō neceſſariū ē n̄ eē mōs ¶ Quod autem addidit verum nō verū: ad demōſtri tionē omnium modoꝝ valet. Nam ſi quis dicat veri eſt: nō eſt ipſiꝰ negatio veꝝ n̄ ē. ſꝫ potiꝰ n̄ veꝝ ē. Alio quin eiꝰ q̄ eſt verū nō ē: illa negatio ē qͥ diē n̄ veꝝ fi ¶ Conſequentie vero ſecundum ordinem fiunt ita ponentibus. Illi enim que eſt poſſibile eſt eſſe: illa que eſt ꝯtingens eſſe. ⁊ hec illi ꝯuertitur. ⁊ nō īpoſ ſibile eſſe. ⁊ non neceſſarium eſſe. illi vero que eſt poſſibile non eſſe. ⁊ ꝯtingens non eſſe. ea que eſt nō neceſſarium non eſſe. ⁊ n̄ impoſſibile non eſſe. Illi vero que eſt non poſſibile eſſe. ⁊ non ꝯtingens eſ ſe. ea que eſt neceſſarium non eſſe. ⁊ impoſſibile eſ ſe. Illi vero que eſt non poſſibile non eſſe. ⁊ non ꝯtingēs nō eē. illa que ē neceſſe ē eē. ⁊ īpoſſibile nō eē ꝯſideret̉ āt ex ſubſcriptōe quēadmodū dicimꝰ.

In librum de interpretatione editio prima. 3
C cxpeditis oībus que de modoꝝ oppoſitionibꝰ diſpu tabāt̉ ad ꝯn̄tias venit. Hoc.n. dicit: que ꝓpōnes ſu mradcōꝝ modoꝝ: qͣs ꝓpōes ꝯſequūt̉ ꝗbuſqꝫ ꝯſētiūt nos āt ex his qͣtuor fecimꝰ ordines: ⁊ ꝯn̄tias ꝓpōnū ſub vna ſerie diſpoſuimª: hec aūt prius notans quid an driſtotele dicatur. facilius lector intelligit. Primꝰ ordo Cōſequētes Scd̓s ordo Cōſeq̄ͣntes. Poſſibile eſt eſſe. Poſſibile eſt nō eſſe. Contingit non eſſe. Contingit eſſe. Nō impoſſibile eſt eſſe. Nō īpoſſibile eſt n̄ eē. Non neceſſe eſt nō eſſe non neceſſe eſt eſſe. Tertiᶻ ordo Cōſeq̄ntes Quartª ordo Cōſeq̄ntes Nō poſſibile eſt n̄ eſſe. Nō poſſibile eſt eſſe. Nō cōtingit eſſe Non cōtingit nō eſſe. Neceſſe eſt eſſe. Neceſſe eſt non eſſe. Impoſſibile eſt eſſe. Impoſſibile eſt nō eē. ¶ Supiꝰ āt deſcriptas ꝯn̄tias ip̄e diſpōit: nob̓ āt red dēda ē breuiter rō: cur he ꝓpōnes ſeſe īuicē cōſeqͣnt̉: qd̓ poſſibile ē eē: cōtingit aliqn̄ vt ſit: ⁊ hoc ē ꝯtīgi eē. qd̓ āt cōtingit eē: n̄ ē īpoſſibile eē: ⁊ qd̓ n̄ ē īpoſſi bile ee: n̄ idcirco iā neceſſe ē eē. Nō ē.n. īpoſſibile ho die eē pluuiā: ſꝫ n̄ idcirco eē neceſſe ē. Qd̓ ergo n̄ ē ī poſſibile: n̄ neceſſe ē eē. Et hic ē vnꝰ ordo ꝯn̄tie. Rur ſus ſcd̓s ordo ꝓpōnū talē hꝫ ꝯn̄tiā: qd̓ poſſibile ē nō eſſe: pōt fieri vt nō ſit: qͣre cōtingit aliqn̄ vt nō ſit: et qd̓ poſſibile ē n̄ eē cōtingit nō eē: qd̓ āt cōtingit n̄ eē pōt fieri vt n̄ ſit: ſꝫ qd̓ pōt fieri vt nō ſit: nō ē īpoſſibi e vt nō ſit. ergo qd̓ cōtingit n̄ eſſe: non eſt impoſſibi le vt nō ſit: ſed quod nō eſt impoſſibile non eſſe: nō id circo illud iā nō eſſe neceſſe ē: hodie enī pluuiā nō eē nō eſt īpoſſibile. Pōt.n. nō eē: ſꝫ n̄ idcirco ex neceſſi tate hodie nō pluet: quare qd̓ nō ē īpoſſibile nō eſſe: nō eſt neceſſariū n̄ eē: ⁊ ſecūdus ꝗdē ordo ſeſe ſic hēt Nūc ad tertiū trāſeamꝰ: qd̓ nō poſſibile ē eē: hoc fie ri nō pōt: quod aūt fieri nō pōt: vt aliqn̄ ſit: nō cōtin git: quod ergo nō poſſibile eſt eſſe: idē nō contīgit eē: ſed quod non contīgit eſſe: neceſſe eſt vt nō ſit: ⁊ qd̓ nūqͣꝫ cōtigit nūqͣꝫ eē pōt: ⁊ qd̓ nūqͣꝫ eē pōt: neceſſe ē nō eē: qd̓ nō igitur cōtingit eē: idē neceſſe ē non eē: ſꝫ qd̓ neceſſe ē nō eē: hoc fieri nō pōt: qd̓ autem fieri n̄ pōt: īpoſſibile ē vt fiat: qd̓ igitur neceſſe eſt nō eſſe poſſibile ē eē. Quartus ēt ordo hoc modo ē: quod nō poſſibile eſt non eſſe: fieri nō pōt vt non ſit: qd̓ fieri n̄ poteſt: vt nō ſit: non contingit non eſſe. Ut quoniam nō poſſibile ē nō eē motū celi: nō cōtingit celū non moueri: quare quod nō poſſibile ē nō eē: idē nō cōtin git non eē: ſꝫ qd̓ nō cōtingit nō eē: neceſſe eſt eē: ſicut de celo. Neceſſe ē enim celū moueri: qm̄ nō cōtingit celū nō moueri: ſꝫ qd̓ neceſſe ē eē: vt n̄ ſit fieri n̄ pōt qͣre qd̓ neceſſe ē eē īpoſſibile ē n̄ eē. Et hec ꝗdē ē ordi nata ab ariſt. ꝯn̄tia ꝓpōnū: d̓ qͣ paulo latiꝰ diſputauit ¶Ergo impoſſibile: ⁊ non impoſſibile illud quod eſt contingens ⁊ poſſibile: ⁊ non contingens ⁊ non poſſibiſe ſequuntur quidem contradictorie: ſed cō uerſim. illud enim quod eſt poſſibile eſſe: negatio ſequitur impoſſibilis. Negationem vero affirma tio: illud enim: quod eſt non poſſibile eſſe. illud ꝗ dem quod eſt impoſſibile eſſe. Affirmatio enim eſt impoſſibile eſſe: non impoſſibile vero negatio ¶ Quedā de ſuꝑiore cōſequētiū ratione ꝑtractat. In ſuperioribꝰ.n. deſcriptionibꝰ ſeſe ſequentiū affirma tio ipoſſibilis ſequebat̉ poſſibilis negatōnē. Rurſus
negatio īpoſſibilis ſequebatur poſſibilis affirmatio nē ⁊ de cōtīgēti eodē mō affirmatio nāqꝫ īpoſſibilis dicēs: īpoſſibile eſſe ſequebatur negationē poſſibilis dicētē nō poſſibile ē eſſe. Rurſus cū īpoſſibile noga retur: ꝑ id quod dicebat̉ nō īpoſſibile eē: hec affirma tionē poſſibilis ſubſequebat̉: eā.ſ. que dicit poſſibile eſſe. Atqꝫ hoc idē de cōtīgēti: affirmatio nāqꝫ īpoſſi bilis ea q̄ eſt: īpoſſibile eē: ſequebat̉ cōtīgentis nega tionē: eā q̇ ē nō cōtingit eē. Negatio vero īpoſſibilis: ea qͥ dicit nō īpoſſibile ē eē: affirmationē cōtingentis ſequebatur: ea que dicit cōtingit eē: qͣre he ꝓpōnes īuicē ſe ſequūtur: ſꝫ cōuerſe. Nāqꝫ affirmatio īpoſſi bilis cōtīgētis negationē ⁊ poſſibilis ſequitur. Nega tio vero impoſſibilis affirmationem poſſibilis ⁊ cō tingentis: vt ſubiecta deſcriptio docet Affir. īpoſſi. ē eē. ꝯͣdictorie. n̄ īpoſſibi. ē eē. Negº Neg. n̄ poſſibile ē eē. ꝯͣdictorie. poſſi. ē eē. Affir. Neg. nō cōtingit eē. ꝯͣdictorie. cōtīgit eē. Affir. ¶ Idcirco nāqꝫ ait: ſequunt̉ ꝗdē cōtradictorie: ſꝫ con uerſim: qd̓ oēs ī cōtrariū locate ꝯͣdictiones ſūt. Con tradictio nāqꝫ eſt īpoſſibile eē: ⁊ nō īpoſſibile eē: ⁊ cō tīgere eſſe: ⁊ nō cōtingere eſſe: poſſibile eſſe: ⁊ nō poſ ſibile eſſe. Cōuerſe āt ſe ſequūtur: quoniā affirmatio nō ſequitur affirmationē: ⁊ negatio negationē: ſꝫ af firmationē negationes: negationē vero affirmatōes: Qd̓ ad ſupradictā deſcriptionē reuertētibus planiꝰ liquet. ſenſus ergo hic ē. Ordo aūt ſerieſqꝫ ſermonuꝫ ſeſe ſic hēt: ergo īꝗt ꝯͣdictionē que eſt īpoſſibile ⁊ no īpoſſibile: illud quod ē cōtingens ⁊ poſſibile q̄ due af firmationes ſūt: ac ſe ſequūtur: ⁊ nō cōtingens ⁊ non poſſibile: q̄ due ſūt negatiōes: ſequūtur ꝗdē ꝯͣdicto rie: vt ꝯͣdictiōes ſint ī ꝯͣriū ducte: ſed cōuerſim: vt af firmatio negationē: negatio ſequatur affirmationē. Huiꝰ talis rō reddit̉: illud enī qd̓ ē poſſibile eſſe ſcili cet qd̓ affirmatio ē: negationē īpoſſibilis ſeꝗtur: ē āt negatio īpoſſibilis nō īpoſſibile eſſe: quod ē ergo poſ ſibile eſſe: ſequit̉ non īpoſſibile eſſe: negatio vero poſ ſibilis: affirmationem impoſſibilis ſeꝗtur: illd̓ nāqꝫ quod eſt nō poſſibile eſſe: ſeꝗtur affirmationeꝫ q̄ eſt īpoſſibile eſſe: et eniꝫ affirmatio eſt īpoſſibile eſſe et nō īpoſſibile eſſe negatio. ⁊ in cōtingentibꝰ eodē mō atqꝫ hoc ꝗdē de poſſibiliū ⁊ īpoſſibiliū ꝯn̄tia dictū ē. Nūc de neceſſarij ⁊ impoſſibilis ꝯſequentia tractat. ¶ Neceſſarium vero quemadmodum ſit: ꝯſiderā dum eſt manifeſtum eſt autem quoniam non eodē modo: ſed ꝯtrarie ſequuntur ꝯtradictorie autem ſunt extra. non enim eſt negatio eius quod eſt ne ceſſe non eſſe non neceſſe eſt eſſe. ꝯtingit enim eſſe veras vtraſqꝫ in eodem. quod enim eſt neceſſariū non eſſe. non eſt neceſarium eſſe. ¶ Qd̓ dicit huiuſmōi eſt: ī his ꝓpōnibꝰ qͣ erāt īpoſſibi lis ⁊ nō poſſibilis: cōueniebat nō poſſibile ei quod eſt īpoſſibile: ⁊ poſſibile ꝯſentiebat ei quod eſt nō īpoſſi bile: ꝯͣdictionē.ſ. īpoſſibilis ꝯͣdictio nō poſſibilis ſeq̄ bat̉ ordine cōuerſo: ī his āt q̄ neceſſariū predicāt vel affirmatiue vl̓ negatiue: q̄ ⁊ ſequūt̉ poſſibilē ꝓpōneꝫ eiꝰ q̄ poſſibili ꝯſētit ꝯͣdictio n̄ ſeꝗt̉ ꝯͣdictionē poſſibil̓ ſꝫ potiꝰ ꝯͣria: neceſſarias v̓o nc̄ ꝓpōes dico: q̄ tā etſi n̄ ſignificēt neceſſitatē: tn̄ ſiue affirmatiue: ſiue negati ue nec̄ariū p̄dicāt: ſi qͣ ex his q̄ necͣariū p̄dicāt ꝯſētit poſſibili ꝓpōni: eiꝰ q̄ necͣariū p̄dicāt: ꝯͣdicº. n̄ ſeꝗt̉ poſ ſibil̓ ꝯͣdictionē: ſꝫ eiꝰ q̄ necc̄ariū p̄dicat ꝯͣdictōis ꝯͣrij ea ꝯſētit poſſibilis ꝓpōnis ꝯͣdictōi: pͥꝰ āt diſpōamª q̄ ſūt ꝯͣdictorie: qͥ ue ꝯrie: eiꝰ āt q̄ dic̄ necc̄e ē eē: ꝯͣdictꝰ e

In librum de interpretatione editio prima.
nō neceſſe ē eē: ꝯͣria ꝟo neceſſe ē n̄ eē: rurſus eiꝰ q̄ eſt neceſſe n̄ eē: ꝯͣdictō ē n̄ neceſſe ē n̄ eē: ꝯͣria ꝟo neceſſe ē eē: qͣre d̓ſcribāt̉ ⁊ cica vnā eādēqꝫ ꝯͣria: ⁊ ꝯͣdictoria diſponāt̉: vt qd̓ a nobis dicēdū ē: clariꝰ poſſit liq̄re Nō neceſſe ē eē. Negº. adit̉. Affir. Neceſſe ē eē Cōtraria Neceſſe ē n̄ eē. Affir; c otradic Nō necͣe ē n̄ eē. Neg. aſſir. Neceſſe ē ſi ee. Egtraro Neceſſe ē eſſe. Affirº ¶ His igr̄ cōmode breuiterqꝫ d̓ſcriptis: ꝗ ī eoꝝ ꝯn̄tia ad poſſibiles ꝓpōnes modꝰ poſſit euenir mōſtrādū ē illā nāqꝫ q̄ eſt poſſibile eſt eſſe ſeꝗt̉ ea qͣ eſt n̄ neceſſe eſt eſſe: naꝫ qd̓ poſſibile eſt eſſe: n̄ neceſſe eſt eſſe: qd̓ .n. poſſibile eſt eſſe: poſſibile eſt eē: poſſibile ē n̄ eē: ſꝫ qd̓ poſſibile ē n̄ eē n̄ neceſſe ē eē: qͣre id qd̓ ē poſſibile eē recte ſeꝗt̉ n̄ neceſſe ē eē: ſꝫ negationē eiꝰ q̄ dicit poſ ſibile ē eē..i. n̄ poſſibile ē eē: n̄ ſeꝗt̉ affirmatio eiꝰ q̄ di cit: n̄ neceſſe ē eē q̄ ē.ſ. neceſſe ē eē: hec.n. ē ꝯͣdictio ne ceſſarie affirmatiōis. neqꝫ.n. dici pōt ꝯſētire ꝓpōneſ qͥ dicūt n̄ poſſibile ē eē: ⁊ neceſſe ē eē: ſꝫ huiꝰ ꝯͣria ſeꝗt̉ nāqꝫ eā q̄ ē: n̄ poſſibile ē eē: illa q̄ dicit neceſſe ē n̄ eē comitat̉: ſꝫ necc̄e ē n̄ eē: n̄ ē ꝯͣdictoria eiꝰ q̄ ē n̄ neceſſe eē: pn̄t.n. vtreqꝫ ī eodē ſil̓ ꝟe īuēiri: nā qm̄ neceſſe ē ſi eē ignē frigidū: n̄ neceſſe ē eē ignē frigidū quo cir ca he ꝯͣdictorie n̄ ſūt ſꝫ ē ꝯͣria ea q̄ dicit: neceſſe ē n̄ eē
eiꝰ qͣ dicit: neceſſe ē eē: q̄ neceſſe ē eē ꝯͣdictio ē eiꝰ q̄ po nit̉ n̄i neceſſe ē eē: qͣre ꝯͣdictionē eiꝰ qͥ dicit poſſibile ē eē: eā.ſ. q̄ ꝓpōit n̄ poſſibile ē eē: n̄ ſeꝗt̉ ꝯͣdictio eiꝰ q̄ ē ſi neceſſe ē eē: ſꝫ ea q̄ ē neceſſe ē n̄ eē: q̄ ꝯͣria.ſ. ē ei q̄ neceſſe eē q̄ hec ipſa ꝯͣdictio ē eiꝰ qͥ ꝓponit n̄ neceſſe eē. Hoc āt deſcriptione meliꝰ patebit. Affir. poſſibile ē eē ꝯͣdictio n̄ poſſibile ē eē. Neg. Affir. n̄ nece̓e ē eē ꝯͣdictio necēe ē eē. ꝯͣria: necͣe ē n̄ eē ¶ Ergo cū ſit ꝯͣdictio poſſibile eſſe: ⁊ nō poſſibile eſſe. Sequit̉ āt poſſibile eē n̄ neceſſe eſſe: ꝯͣdictio tn̄ eiꝰ q̄ eſt neceſſe eſſe: nō ſeq̄tur ꝯͣdictioneꝫ eiꝰ q̄ eſt poſſibi le eē: ſed cōtraria ꝯͣdictorie eius que eſt nō neceſſe eē Nā ſi cōtradictio eſt nō neceſſe eē eius q̄ ē neceſſe eē. Cōtraria vero eiuſdē neceſſe eſſe: ea que dicit: neceſſe ē nō eē. Sequet̉ āt neceſſe eſt nō eſſe: eā q̄ eſt n̄ poſſi bile eē: q̄ ē cōtradictio eiꝰ que eſt poſſibile eſſe: quam ſequitur nō neceſſe eſſe. Recte dicit̉ ꝯͣdictōes quideꝫ extra eſſe: cōtrarias vero cōtradictorijs cōſentire: nā poſſibile eſſe ⁊ nō poſſibile eſſe: que ſūt ꝯtradictorie ſequuntur nō neceſſe eē: ⁊ neceſſe nō eſſe: q̄ nō ſūt cō tradictorie: quod ī eodē vtreqꝫ vere īueniri pn̄t. Qd̓ ſi cōtradictio queritur: ſicut ea que eſt: nō neceſſe eē: ſeꝗt̉ eā que eſt poſſibile eſſe: ſic eā que eſt nō poſſibi le eſſe: ſequeret̉ neceſſe eſſe: ſed hoc incōueniens eſt. Quare qm̄ hec illā n̄ ſequit̉: ꝯͣria ip̄iꝰ ſequetur: ꝯͣria nāqꝫ eſt ei que ꝓponit: neceſſe ē eē: illa que dicit ne ceſſe eſt nō eſſe. Eodeꝫ quoqꝫ mō ⁊ ī eo qd̓ ē poſſibi le n̄ eē: cuiꝰ eſt cōtradictio nō poſſibile nō eſſe: quod Ariſtoteles reticuit. Seꝗtur nāqꝫ eā que eſt poſſibi le eſt nō eſſe illa que dicit nō neceſſe eſt nō eſſe: ſꝫ ne gationeꝫ eā que eſt nō poſſibile eſt nō eſſe eiꝰ affirma tionis que eſt poſſibile eſt nō eſſe. Nō ſeꝗt̉ affirma tio eius que eſt nō neceſſe eſt nō eſſe: negationes ea
que eſt: neceſſe eſt non eſſe. Negatio enim eius que dicit neceſſe eſt non eſſe illa eſt que dicit non neceſſe eſt non eſſe. Sꝫ huius ꝯͣria ideſt affirmationis que eſt neceſſe eſt non eſſe: illa ſcilicet que eſt neceſſe eſt eſſe: ſequitur negationem illam: que eſt non poſſibi le eſt non eſſe: huius quoqꝫ ſit talis deſcriptio. Negatio: Affirmatio. Poſſibile eſt n̄ eſſe ꝯͣdictio nō poſſibile eſt nō eſſe. Negatio Affirmatio. Nō neceſſe ē nō eſſe ꝯͣdictio neceſſe eſt nō eſſe ꝯͣria affirmatio neceſſe eſſe. ¶ Diſſimili ergo mō euenit qͣꝫ dudū cōtingebat ī his que erāt poſſibilia ⁊ que īpoſſibilia. Illic enim ꝯtra dictio cōtradictioneꝫ ſequebat̉: ſꝫ cōuerſiꝫ: vt nega tioneꝫ affirmatio: affirmationeꝫ negatio ſequeret̉. Hic n̄ ideꝫ modꝰ ē. Nā cū ſuꝑiores ꝯdictorie ſint: ⁊ ī ferior negatio affirmationē ſeqͣt̉: negatōeꝫ n̄ ſeꝗt̉ cō tradictoria affirmatio: ſꝫ affirmatōiſ illiꝰ ꝯtraria: qd̓ ſi ꝗs leget attentius: integre: deſcriptum eſſe ratione perſpiciet: cur autē hoc eueniat: cauſam prodit. ¶ Cauſa autem eſt: cur non ſequitur ſimiliter cete ris: quoniam contrarie impoſſibile nec eſſario red ditur idem valēs. Nam quod impoſſibile eſt eſſe: neceſſe eſt hoc non quidem eſſe: ſed potius nō eſſe. Quod vero impoſſibile eſt non eſſe hoc neceſſari uꝫ eſt eſſe. quare ſi illa ſimiliter poſſibile ⁊ non poſ ſibile: hec ecōtrario quoniā nō ſignificāt idē nece ſariū ⁊ īpoſſibile ſꝫ(quēadmodū dictū ē) cōuerſiꝫ ¶ Rō eſt cur nō ſil̓i mō ꝯn̄tia ſcd̓ꝫ ꝯͣdictioneꝫ ꝓpōnis eueniat: ſicut ī his q̄ ſūt īpoſſibilia ⁊ n̄ īpoſſibilia: hu iuſmōi: omne neceſſariū ꝯͣrio mō īpoſſibile eſt. Nam qd̓ eſt īpoſſibile eſſe: hoc eſt neceſſariū n̄ eſſe. nō eniꝫ eſt neceſſariū: eſſe: qd̓ eſt īpoſſibile eſſe: nullꝰ.n. dixe rit neceſſe eſt eſſe: qd̓ īpoſſibile eſt eſſe: nō ergo nece ſe ē eē: ſꝫ potiꝰ neceſſe ē n̄ eē: qd̓ īpoſſibile ē eē. Erg cōuerſe idē pōt īpoſſibile: qd̓ neceſſariū. Qd̓.n. īpo ſibile iūctū cū eſſe efficit: hoc efficit neceſſariū iūci ad id qd̓ eſt nō eſſe. igitur quod impoſſibile eſt eſſe hoc neceſſe eſt n̄ eſſe. Rurſus qd̓ īpoſſibile eſt nō eſſe hō neceſſe eſt eſſe: ut igni impoſſibile eſt non ineſſe c lorem: neceſſe eſt igitur ineſſe. Quare hic quoqꝫ id conuertitur: vt quod impoſſibile ẜm non eſſe efficit ideꝫ valeat neceſſarium ſecundum eſſe poſitum: qua re contrario modo neceſſarium idem ⁊ impoſſibile idem poteſt. Quod ſi contrario modo impoſſibile et neceſſarium idem valet: manifeſtum eſt: cur non ſi militer conſequitur neceſſarium poſſibile ⁊ non poſ ſibile propoſitiones: ſicut eaſdem ipſas ideſt poſſibi le ⁊ non poſſibile propoſitiones impoſſibile ⁊ non ī poſſibile ſequebatur. Nam ſi conuerſo ordine neceſſa rium atqꝫ impoſſibile idem valet ẜm contrarietatē: non ſimilis conſequentia eſt neceſſarij ⁊ poſſibilis: ei que fuit poſſibilis ⁊ impoſſibilis. Nam quoni am non impoſſibile eſſe: ſequitur poſſibile eſſe: Et hoc rurſus ideſt poſſibile eſſe: non neceſſe eſſe com mitatur. Rurſus id quod eſt impoſſibile eſt eſſe: quo niam ſequitur non poſſibile eſſe. Neceſſarium autem impoſſibili conuerſo ordine idem valet ſeꝗtur id qd̓ eſt impoſſibile eſt eſſe: neceſſe eſt non eſſe. Ac per hoc etiā id qd̓ eſt nō poſſibile eē: ſeꝗt̉ id qd̓ ē neceſſe eſt nō eē. Rurſus qm̄ ei qd̓ ē n̄ īpoſſibile n̄ eſſe cōſentit id qd̓ eſt poſſibile eſt nō eſſe: ⁊ huic cōuenit non ne ceſſe eſt non eſſe quoniam id quod dicitur impoſſibi le eſt nō eſſe: ſotium eſt ei quod eſt nō poſſibue eſt nō eſſe: ei

In librum de interpretatione editio prima. 7
.qſec: ei aūt qd̓ eſt impoſſibile nō eſſe cōuerſo mō red ditum neceſſarium idem valet. Sequitur id qd̓ eſt ī poſſibile eſt nō eſſe: id qd̓ dicimꝰ neceſſe eſt eſſe ⁊ qd̓ neceſſe eſt eſſe. Sequitur id quod proponimus: non noſſibile eſt non eſſe: id vero deſcriptione mōſtrat̉. Impoſſibile eſt eſſe. Non īpoſſibile eſt eſſe. Non poſſibile eſt eſſe. Poſſibile eſt eſſe. non neceſſe eſt eſſe. Neceſſe eſt non eſſe. Impoſſibile eſt n̄ eſſe. nō ipoſſibile eſt nō eſſe. Non poſſibile eſt n̄ eē. Poſſibile eſt nō eſſe. Neceſſe eſt eſſe. nō neceſſe eſt non eſſe. ¶ Cauſa igitur diuerſe cōſeq̄ntie eſt ī ꝯͣriū ꝓpoſitionū ſpoſſibilis ⁊ neceſſarij facta cōuerſio: ſed de his hoc mō ſpeculatꝰ ſeſe quodāmodo ip̄e reprehendit: ⁊ ad aliam ꝓpetatis cōſequētiaꝫ diſputationē deflectit. ¶ An certe impoſſibile eſt ſic poni neceſſarij con tradictiones. Nam quod eſt nec eſſarium eſſe. poſ ſibile eſt eſſe. nam ſi non. negatio conſequetur. ne ceſſe enim eſt aūt dicere. aut negare. quare ſi non poſſibile eſt eſſe impoſſibile eſt eſſe. igitur impoſſi bile eſt eſſe. qd̓ neceſſe eſt eſſe. qd̓ eſt incōueniens. C forte inquit errauimus ita cōſequentias collocātes. Cūc enim diſpoſuimus: vt id qd̓ eſſet poſſibile: ſubſe queretur illud quod eſt nō neceſſariū: vt ẜm p̄ceſſio nem poſſibilis ſequētem negationem neceſſarij pone remus: nūc aūt dicit hoc ꝑmutari oportere: ⁊ non a poſſibili īchoādū: ⁊ huic ſubijciendum neceſſarij ne gationem: ſed potius primo ponendū eſſe neceſſariū: ſecūdo loco poſſibile: nāqꝫ illa ꝓpoſitio q̄ neceſſariū continet: cōtinere videtur etiam poſſibilitatem: nam qd̓ neceſſariū eſt: ideꝫ poſſibile eſt. Quod enim neceſ ſe eſt eſſe: ideꝫ eſſe poſſibile eſt: naꝫ ſi quis hoc neget: ⁊ id quod eſt neceſſarium dicat: nō ſequi poſſibilita tem: negatio poſſibilitatis: id quod eſt neceſſariū cō mitabitur. Nā ſi id quod neceſſarium eſt eſſe: falſum eſt dicere poſſibile ē eſſe. verum eſt dicere qm̄ nō poſ ſibile eſt eſſe. In oībus enim aūt dictio ē ideſt affir matio: aut negatio: ut ſi illa vera eſt: illa ſit falſa: ſi il la non eſt: illa mox eē neceſſe ſit: ſed nō poſſibile eſſe ſequi diximus id qd̓ ē impoſſibile eſſe: igitur id quod dicit̉ neceſſe eſſe: impoſſibile eſt eſſe: ſed hoc ꝗdem ī cōueniens eſt: nō igitur verum eſt qm̄ ei quod eſt ne ceſſarium eſſe: id quod eſt non poſſibile eſſe conuenit quare ſequit̉ id qd̓ eſt neceſſarium poſſibilitas. ¶At vero illud qd̓ eſt poſſibile eſſe. nō impoſſibi le eſſe ſequitur. hoc vero illud quod eſt non neceſ ſarium eſſe. quare confingit quod eſt neceſſariuꝫ eſſe non nec eſſarium eſſe. quod eſt inconueniens. ¶ Dirimꝰ ei quod eſt neceſſarium eſſe conſentire illaꝫ propoſitionem que dicit poſſibile eſſe: ſed rurſus hoc falſum videtur cogitantibus aſpicientibuſqꝫ quoniā ei quod eſt poſſibile eē: cōſentit ⁊ cōuenit illa propo ſitio que dicit non impoſſibile eſſe: hoc vero qd̓ dicit̉ non impoſſibile ſequitur id quo proponimus non ne ceſſe eſt eē: ſed poſſibile eē cōſentire propoſuimꝰ ei qͣ dicit neceſſe eſt eſſe: eāqꝫ cōſequi: ſequitur ergo eam quē ē nō neceſſe eē: illā que dicit neceſſe eſt eſſe: eiqꝫ cōſentit: quod īpoſſibile eſt: quia igitur in his dubita tionibus eſt ſtatuenduꝫ: nō pōt ꝗdem cōſentire poſ nōne eſſe ei qd̓ eſt neceſſe eſſe. Alioꝗn propoſitioneꝫ
neceſſe eē id quod ē īpoſſibile eſſe cōſequetur. ſi vero conueniret ei que eſt neceſſarium eſſe: illa que eſt poſſibile eſſe. Rurſus ſit: vt id quod eſt neceſſarium non neceſſariū ſit: ſed hoc falſum eſt. Sed hoc quem admodū ſeſe habeat paulo poſt explicabitur. Nunc vero priorum ſententiam permutātes hoc dicimus qm̄ qd̓ ē poſſibile eē: nō pōt cōſequi id quod ē neceſſe eē: nec he ſibi propoſitiōes cōſentiūt poſſibile eē ⁊ ne ceſſe eſſe: quod Ariſtoteles hoc modo proponit. ¶ At vero neqꝫ neceſſarium eſſe ſequitur poſſibile eſſe. neqꝫ neceſſarium non eſſe. Illi enim vtraqꝫ contingit accidere. horum autem vtrūlibet veruꝫ fuerit. non erunt illa vera. ſimul enim poſſibile eſt eſſe ⁊ non eſſe. Si vero neceſſe eſt eſſe vel non eſſe. non erit poſſibile vtrunqꝫ. relinquitur ergo non neceſſarium non eſſe ſequi poſſibile eſſe. hoc eniꝫ verum eſt ⁊ de neceſſe eſſe. hec enim ſit contradi ctio eius que ſequitur non poſſibile eſſe. illud enī ſequitur hoc quod eſt impoſſibile eſſe. ⁊ neceſſe nō eſſe. cuius negatio eſt non neceſſe eſt non eſſe. Se quūt̉ igit̉ ⁊ hec cōtradictiones ſecūdū predictū modum. ⁊ nihil impoſſibile contingit ſic poſitis. ¶ Docet id qd̓ ē poſſibile nō cōſentire ei qd̓ ē neceſſa riū eē: nec rurſus ei qͥ ē neceſſariū ē n̄ eē. Nā qd̓ neceſ ſe ē eē n̄ pōt n̄ eē. qd̓ āt neceſſe ē n̄ eē: n̄ pōt eē: qd̓ aūt dicimª poſſibile eē: ita dicimꝰ: tāqͣꝫ ſi ⁊ n̄ eē poſſibile ſit. Utrāqꝫ igit̉ hꝫ naͣꝫ id qd̓ dicimꝰ poſſibile eē: vt ſit eē poſſibile: ⁊ ſit poſſibile n̄ eē. Qui ꝟo dicit neceſ ſe eē: aufert n̄ eē: ⁊ ꝗ dicit neceſſe ē n̄ eē: aufert eē: ita ſi he ꝟe ſūt.i. neceſſe eē: aut rurſus neceſſe n̄ eē: vtre qꝫ ille falſe ſūt: qͥ dicūt ⁊ pōt eē ⁊ pōt nō eē. Illa.n. q̄ ꝓponit neceſſe eē: poſſe n̄ eē ſubruit: illa ꝟo q̄ dic̄ ne ceſſe ē n̄ eē poſſe eē ſb̓uertit. neutra igr̄ ꝯſeq̄t̉ eā ꝓpo ſitionē qͥ dicit poſſibile ē eē: nec ea q̄ dicit ex neceſſita te eē: nec illa q̄ dicit ex neceſſitate n̄ eē. Et ſēſus ꝗdeꝫ huiuſmōi ē. Sermonū āt rō talis ē: at ꝟo inꝗt neqꝫ id qd̓ ē neceſſariū eē ſeꝗt̉ ꝓpoſitionē illaꝫ q̄ ꝓponit poſſibile eē: nec rurſus illa q̄ dicit neceſſariū eē n̄ eē. Illi.i. poſſibili vtraqꝫ cōtingit accidere.i. poſſe eē: ⁊ poſſe n̄ eē. Nā qd̓ pōt eē idē pōt n̄ eē. haꝝ āt. i. vel q̄ dicit: neceſſariū eē: vel q̄ dicit neceſſariū ē n̄ eē: vtrū libet veꝝ fuerit: n̄ erūt illa v̓a.i. poſſe eē ⁊ poſſe n̄ eē qd̓.n. poſſibile ē eē idē poſſibile ē n̄ eē: qd̓ ſi neqꝫ ne ceſſe ē eē: nec neceſſe n̄ eē ꝓpoſitio eā q̄ ē poſſibile eē ꝯſequet̉: relinꝗt̉: vt illa ei ꝯſētiat q̄ dicit n̄ neceſſariū ē n̄ eē. Hec.n. ſeꝗt̉ eā q̄ ꝓpōit poſſibile ē eē. ꝗcꝗd.n. poſſibile ē eē: n̄ neceſſe ē n̄ eē: vt qm̄ hoīeꝫ poſſibile ē ābulare: n̄ ē neceſſe n̄ ābulare: hoc.n. veꝝ ē īꝗt ⁊ de eo qd̓ ē neceſſe nō eē.i. hec.n. ꝓpoſitio q̄ dicit n̄ neceſ ſe eē n̄ eē. Ueꝝ ē vt ꝯͣ eā oppōat̉ ꝯͣdictorie: q̄ dicit ne ceſſe eē n̄ eē: vn̄ ēt ſequutꝰ ē. hoc.n. ſit ꝯͣdictō eiꝰ q̄ ſec tur n̄ poſſibile eē: vn̄ huiuſmōi facienda deſcriptio ē Affir. impoſſibile ē eē ꝯͣdictio n̄ īpoſſibile eſt eē Neg? nō poſſibile ē eē ꝯͣdictio poſſibile eſt eſſe. Affir. neceſſe eſt nō eē ꝯͣdictꝰ non neceſſe ē n̄ eē ¶ Hec.n. q̄ dicit n̄ neceſſe ē n̄ eē: ꝯtradictio ē eiª q̄ ꝓpo nit: neceſſe ē n̄ eē: q̄ ē ſeq̄ns ⁊ ꝯſētiēs ei qͣ ē n̄ poſſibile ē eē: q̄ ꝯſētit ei q̄ dicit īpoſſibile ē eē: q̄ rurſus ſeꝗt̉ eā q̄ ē vltima.i. neceſſe ē n̄ eē: cuiꝰ ꝯͣdictio ē n̄ neceſſe ē r̄ eē: affirmatio.n. ē neceſſe ē n̄ eē: negatio n̄ neceſſe ē n̄ eē. Quo circa ẜm ꝯͣdictioneꝫ ſit hec quoqꝫ cōſeq̄ntia nam impoſſibile eſſe: ⁊ non impoſſibile eſſe contra

In librum de interpretatione editio prima.
dictio eſt: ſed affirmationem: ideſt impoſſibile eſſe: ſequitur negatio: non poſſibile eſſe. Negationem ve ro: ideſt non impoſſibile eſſe: ſequitur affirmatio poſ ſibile eſt eſſe: ſed non poſſibile eſt eſſe: ⁊ poſſibile ē eē cōtradictio eſt: ſed negationem poſſibilis: ideſt non poſſibile eſſe conſequetur neceſſe eſt nō eſſe affirma tio: ſed affirmationem poſſibilis: ideſt poſſibile eſſe ſequetur non neceſſe eſt non eſſe negatio. Quare ita poſitis nihil euenit impoſſibile: ſed omnia cōſentiūt: ⁊ ẜm ſuperiorem poſſibilis ⁊ impoſſibilis moduꝫ af firmationis ⁊ negationis conuerſo ordine contradi ctorie ſequuntur. Et ſenſus quidem totius huiuſmo di eſt. Eſt autem ordo ſic verborum. Quoniam īquit ei quod eſt poſſibile eſſe: nec illud: quod ē neceſſe eē: nec illud quod eſt neceſſe non eſſe conſentit. Relin quitur vt id quod eſt non neceſſarium non eſſe ſequa tur poſſibile eſſe. Hoc enim quod dicitur non neceſ ſarium non eſſe verum eſt dicere de neceſſe eſſe non eſſe: ⁊ ſubaudimus: quoniam eſt eius contradictio. Hec enim que dicit non neceſſe eſſe non eſſe: contra dictio ſit eius que ſequitur negationem poſſibilis.i. non poſſibile eſſe: Hec eſt autem ea que dicit neceſſe eſſe nō eſſe: illud enī quod eſt nō poſſibile eē: vtrūqꝫ horum ſequitur ⁊ quod eſt impoſſibile eſſe: ⁊ quod ē neceſſe eſt non eſſe. Cuius affirmationis: ideſt neceſſe eſt non eſſe: negatio eſt non neceſſe eſt nō eſſe. Sꝫ hec ſequitur non impoſſibile eſſe ⁊ poſſibile eſſe: igitur he contradictiones ẜm predictum modum ſe ſequun tur: ſcilicet contradictorie: ſed conuerſim: ⁊ his poſi tis atqꝫ ita ordinatis nihil contingit impoſſibile. ¶ Dubitabit autem aliquis. ſi illud quod eſt neceſ ſarium eſſe poſſibile eſſe ſequatur. Naꝫ ſi nō ſequi tur. cōtradictio ſequetur nō poſſibile eſſe. ⁊ ſiquis dicat non hanc eſſe contradictionem. neceſſe eſt ipſum dicere poſſibile non eſſe. Sed vtreqꝫ falſe ſunt de neceſſe eſſe. At vero rurſus idem videtur eē poſſibile īcidi. ⁊ n̄ īcidi: ⁊ eē et n̄ eſſe. Quare erit neceſſe eſſe cōtingēs nō eſſe. hoc autem falſum eſt. ¶ Ad ſuperiorem poſſibilis ⁊ neceſſarij conſequentie reuerſus eſt queſtionem. Dicit enim dubitari poſſe: ſi id quod eſt poſſibile eē conſentiat ei propoſitiōi que eſt neceſſariū eſſe: ſiue enim conſentire dicat̉: ſiue nō conſentire: aliquid īpoſſibile ⁊ inconueniens vtroqꝫ modo contingit: nam ſiquis dicat id quod dicit̉ poſ ſibile eſſe nō conſentire ei quod eſt neceſſarium eſſe: conſentiet negatio poſſibilis ea que eſt non poſſibile eſſe: ſed ſi iſta conſentiet: erit ideſt neceſſarium eē: qd̓ eſt non poſſibile eſſe: quod ſi hoc rurſus aliꝗs neget: ⁊ dicat non eſſe negationem eius propoſitionis que eſt poſſibile eſſe eam que dicit non poſſibile eſſe: illum potius que proponit poſſibile eē nō eſſe: qͣꝫ falſum ſit: tamen ne hec quidem ei quod eſt neceſſa rium eſſe conuenire poteſt. Si enim eſt negatio eius que eſt poſſibile eē: ea que dicit poſſibile eē nō eē: ſi affirmatio poſſibile eē nō ſeꝗtur affirmationem que dicit neceſſe ē eē: ſeꝗtur negatio que eſt poſſibile eſt nō eē: ſed qd̓ neceſſe ē eē: falſum ē dicere qm̄ poſſibi le eſt non eē. Quod enim neceſſe eſt eē: dici nō pōt fie ri poſſe vt non ſit: quod ſi quis dicat rurſus ſequi id quod dicitur neceſſe eē: ⁊ conſentire ei que dicit poſ ſibile eſſe: ſic quoqꝫ aliquid incōueniēs reperit̉. Qd̓ enim poſſibile eſt eſſe: ideſt poſſibile non eſſe: erit igi tur quod neceſſe eſt eſſe: poſſibile non eſſe: ⁊ erit con tingens quod neceſſarium eſt. Poſſibile enim ⁊ contingens in vtrāqꝫ partem facile vertitur ⁊ ad id qd̓ eſt eſſe ⁊ ad non eſſe. Quod aūt neceſſe ē: intercluſuꝫ habet euentum ad contrariā dictionē. Ut ſi neceſſe eſt eſſe: vt non ſit fieri non poteſt: ⁊ ſi neceſſe eſt non eſſe: vt ſit impoſſibile ē. Quare qui dicit poſſibile eē conſentire ei quod eſt neceſſe eſſe: quoniam id quod eſt poſſibile eē poteſt ēt nō eē: ⁊ hoc ē cōtingēs: dicit id qd̓ eē neceſſe ē: poſſe nō eſſe: ⁊ eſſe cōtingens: qd̓ ē īcōueniēs. Hāc igit̉ dubitationē ſoluēs: ita ſequitur. ¶ Manifeſtum eſt autem: quoniam non omne poſ ſibile vel eſſe: vel ambulare: ⁊ oppoſita valet: ſed eſt in quibus non ſit verum ⁊ primum quidem in his: que non ſecundum rationem poſſunt: vt ignis calefactibilis eſt: ⁊ habet vim irrationabilem: er go ſcd̓m rationē ptātes eedē plurimorū etiā ꝯtra riorum ſūt. irrōnabiles vero non omnes ſed quē admodum dictum eſt: ignem non eſt poſſibile calefacere ⁊ non calefacere: neqꝫ. quecunque alia ſemper agunt. alia vero poſſunt ⁊ ſecūduꝫ irratio nabiles poteſtates ſimul oppoſita: ſed hoc idcirco dictum eſt: quoniam non omnis poteſtas oppoſi torū eſt. neqꝫ quecūqꝫ ſecūdū eādē ſpeciē dicātur. ¶ Multa īꝗt ſūt q̄ vnū eē pn̄t id qd̓ ſūt nō etiā aliud aliꝗd qd̓ nō ſūt. Plura.n. ſūt q̄ ab eo qd̓ ſūt nō mu tātur. Alia vero ſūt q̄ mutari pn̄t: vt celū vnā rē ſola pōt.i. moueri: huic vero oppoſitū: ideſt nō moueri n̄ pōt: ergo oē qd̓ eſt poſſibile vel eē vel ābulare: ideſt nō oē de quo q̄libet poſſibilitas p̄dicat̉: etiā oppoſi ta valet vt vtrūqꝫ poſſit fieri. ⁊ face̓ qd̓ facit: ⁊ huic oppoſitū.i. nō facere qd̓ facit: ſꝫ ſūt q̄dā ī ꝗbꝰ ita po teſtates p̄dicēt̉: vt nō ſit veꝝ de his dici: qm̄ ⁊ oppoſi ta pn̄t: vt ēt ī his q̄ p̄ter rōnē aliqͣ pn̄t vt igniſ ē. nāqꝫ ignis p̄ter rōnē aliquā calidꝰ ē: nō ē.n. reddere rōne cur ignis ſit calidꝰ: na.n. ē calidus: ⁊ cū poſſit eē cal dus: nō tn̄ pōt id qd̓ ē oppoſitū.i. nō pōt nō cale̓: qꝛ ē oppoſitū ei.ſ. qd̓ ē calere: ergo ẜm rōnē ptātes ipſ cedē plurimoꝝ ēt pͣrioꝝ ſūt. Ptātes īꝗt q̄ ſūt ẜm rō nē ideſt ī ꝗbus ē aliqͣ ratio: nō vniꝰ poſſibilitatis: ſed plurimoꝝ ſūt atqꝫ oppoſitoꝝ: vt poſſibilitas medici ne ē curare: qͥ qm̄ ẜꝫ rōnē ſit: vt curet medicꝰ: ⁊ ē rōa bilis ptās medico curādi: nō ſolū pōt curare: ſꝫ etiaꝫ nō curare: ⁊ pōt aliꝗd pluſqͣꝫ vnū: ⁊ ip̄ꝫ qd̓ pōt oppo ſitū eſt.i. nō curare. Oppoſitū nāqꝫ eſt ei qd̓ ē curar id qd̓ dr̄ nō curare: q̄ oppoſita ꝯͣria vocāt̉. Affirma tio nāqꝫ ⁊ negatio ꝯͣrietatibꝰ diſcernūtur. Irrōnab lis vero n̄ oīs: ſꝫ quēadmodū dictū ē: ignē n̄ ē poſſib le calefacere: ⁊ oīs īꝗt ẜm rōnē ptās oppoſita quoq valet. Irrōnabiliū vero nō oīs huiuſmōi ptās eſt: v oppoſita n̄ valeat. nā cū ferꝝ ſine rōne cale̓ potēs ſit (nō.n. ex rōne calet: qm̄ rōnē n̄ hꝫ) pōt nō ēt calere: igni āt cū irrōnabilis ptās ſit caleface̓: nō pōt ⁊ n̄ ca le facere. Quare dictū ē irrōnabiles ptātes n̄ oēs nō poſſe ꝯͣria: ſꝫ qͣſdā: vt ignē ꝗ cū ſit calefactibilis: n̄ ca lefactibilis n̄ ē. Que āt ſint irrōnabilia: qͥ vnā tm̄ ha beant poteſtatē nō etiā oppoſitā: ſic demonſtrat di cens: nec quecūqꝫ alia ſemper agūt: ignis.n. oppoſita nō pōt: ſꝫ nō ſolū ignis: ſꝫ illa quoqꝫ oīa vnū pn̄t ⁊ n̄ multa nec oppoſita: q̄cūqꝫ agūt ſemꝑ ut ſol ſēꝑ acti ē lucidꝰ: idcirco nō pōt nō lucere: ⁊ nix ſemꝑ actu fri gida ē: ⁊ iō nūqͣꝫ eē pōt n̄ frigida: ergo q̄cūqꝫ ſemi agūt.i. ī eo qd̓ ſūt: ſemꝑ ī actu ſūt. Māifeſtū ē: qm̄ ſi cut igniſ n̄ capit frigꝰ: ita nec illa quoqꝫ oppoſita pn̄t Idcirco.n. ignis quoqꝫ oppoſita n̄ pōt: qꝛ ſemꝑ ī actu habet

In librnM de interpretatione editio prima. 0
papet propriā ptātē. Semꝑ.n. ē calidꝰ: ſꝫ nō oīa irra aonabilia(vt dictū ē) vnā tm̄ hn̄t poteſtatem: vt op goſita nō poſſint: ſꝫ ſūt quedā irrōnabiles ptātes: qͥ atrūqꝫ pn̄t: vt ī eo qd̓ ē ſecari pellē vel n̄ ſecari pellē oōt nāqꝫ ſecari pellis: pōt etiā nō ſecari: ſed hec ſūt appoſita: ſcd̓m igitur irrōnabiles quoqꝫ poteſtates on̄t qdā oppoſita: ſꝫ idcirco ſuꝑiora ſunt dicta īꝗt: ꝙ nus mōſtrauimus: qm̄ ignis ⁊ quecūqꝫ ſemper ſunt actu: pn̄t oppoſita: vt doceremꝰ nō oēm ptātē oppoſi torū eē potētiā: ſꝫ aliqͣs eē huiuſmodi ptātes qͥ actu eēnt: ⁊ vnā rē ſolā poſſent: ab oppoſitorū vero pote ttate diſcederēt. Hoc āt nō ſolū ī his q̇ ẜm rōneꝫ po teſtates dicūtur: ſꝫ ēt ẜm eā ſpēm q̄ irrōnabiles dr̄. Sūt.n. quedā eoꝝ qͥ irrōnabiles ptātes eē dicūtur qͥ nō ſolū id qd̓ ſūt: verū ēt oppoſita poſſint: alia vero vnū tm̄ pn̄t. Pellis.n. pōt ſecari: et nō ſecari: ⁊ idcir co oppoſita pōt: ignis vero cum ſit calidus: frigidꝰ eē nō pōt. Et idcirco nulla illi eſt oppoſitoꝝ poteſtas. ¶ Quedam vero poteſtates equiuoce ſunt. poſſibi le enim non ſimiliter dicitur. ſed hoc quidem quo niam veruꝫ eſt. vt in actu vt poſſibile eſt ambulare quoniam ambulat iam. ⁊ omnino poſſibile eſt eſſe. quoniaꝫ eſt iaꝫ actu. quod dicitur poſſibile. Illud rero ꝙ forſitan aget. vt poſſibile eſt ambulare. quo niam ambulabit. ⁊ hec quidem in ſolis mobilibus eſt poteſtas. Illa vero ⁊ īmobilibus. in vtriſqꝫ ve ro verum eſt dicere non impoſſibile eſſe ambula re vel eſſe. ⁊ quod ambulat iaꝫ. ⁊ eſt. ⁊ ambulabile eſt. Sic igitur poſſibile nō eſt veruꝫ de neceſſario ſimpliciter dicere. alterū autē veꝝ eſt. Quare quo niaꝫ partem vniuerſale ſequitur. illud quod ex ne ceſſitate eſt. conſequitur poſſe eſſe. ſed nō omnino. ¶ Poſſibilitatis breuis diuiſio faciēda ē: poſſibile.n. duobꝰ dr̄ modis. Eſt.n. vnū poſſibile qd̓ cū nō ſit: eē poſſit vt hō cū ſedet: nō ꝗdē ābulat: ſꝫ ābulare pōt. alid̓ ē poſſibile qd̓ cū ſit eē poſſibile ē: vt qm̄ ignis ca let: pōt eē calidꝰ: ⁊ qm̄ hō ſedet: pōt ſedere: huiꝰ aūt poſſibilis due ſūt ſpēs: vna cū ē ꝗdē: pōt tn̄ nō eē: vt ſiꝗs ſedeat: ita ꝗdē pōt ſedere: vt poſſit ēt nō ſedere. Alia vero vt cū ſit nō eē nō poſſit: vt ignis calidus ē: ſꝫ nō pōt eē nō calidus. Atqꝫ hoc ē ꝙ ait: qͣdaꝫ vero ptātes equoce ſūt. Poſſibile.n. nō ſimpliciter dr̄: ſꝫ hoc ꝗdē qm̄ veꝝ ē: vt ī actu: ideſt qm̄ ē ⁊ ſit: qd̓ dicit̉ poſſibile eē: vt ī actu oīno poſſibile ē ābulare: qm̄ iaꝫ ambulat: ⁊ ē ī actu oīno poſſibile ē eē: ꝗcꝗd in actu ē. Illud vero ꝙ forſitan aget: ideſt qd̓ nō ē ꝗdē: ſed eē poterit: vt poſſibile ē ambulare. Nō qm̄ nūc ꝗdē am bulat: ſꝫ qm̄ ambulaturus ē aliꝗs: hec āt ſunt qͦcūqꝫ nō ẜm actū dicūtur: ſꝫ ẜm ptātē tātū: q̄ nōdū ꝗdē in actu ſit: eē tn̄ poſſit. Hec ꝗdē ī ſolis mobilibꝰ ē poſſi bilitas: illa vero ⁊ ī īmobilibꝰ. Mobilia vocat q̄cūqꝫ ſut naturalia ⁊ ī generatiōe ⁊ ī corruptōe. Quecūqꝫ eni generata ſūt ⁊ corrūpi pn̄t: ea ſemꝑ in motu ſūt: ipſa etenī generatio motꝰ ꝗdā ē atqꝫ ipſa corruptio: ergo ī huiuſmōi rebꝰ q̄cūqꝫ generata ſūt atqꝫ morta lia: ī his vera ē illa ptās: q̄ nō ẜꝫ actū dr̄: ſꝫ ẜꝫ id qd̓ n̄ ē qdē: ſꝫ eē pōt. Nuſqͣꝫ.n. euenit huiuſmōi ptās niſi ī his qͥ naſcūtur ⁊ mortē appetūt: illa vero q̄ ſūt īmo bilia ideſt q̄ in ſua naͣ fixa ſūt ⁊ cōſtituta: vt mutari moueriqꝫ nō poſſent: ideſt diuina ſolā illā hn̄t potē tia q̄ ẜm actū dicit̉: vt ſol īmobilis ꝗdē ad ſubſtātiā: qꝫqͣꝫ ſit mobilis ẜm locū. Qm̄ ergo ē īmobilis ẜꝫ ſub ftatiā ⁊ ab ea nō ꝑmutat̉: neqꝫ mouet̉: hꝫ ī ſe lumē:
qd̓ ita hr̄e pōt: vt nō hēre nō poſſit. Sꝫ ī vtriſqꝫ his vel mobilibꝰ vel īmobilibꝰ illud veꝝ ē: qd̓ de his dr̄ nō īpoſſibile ē eē. Nā ⁊ qd̓ actu ꝗdē nō ē eē tn̄ pote rit: vt hō cū nō ambulat: ambulādi retinet poteſta tem. Nō ē eū īpoſſibile ambulare ⁊ ſolē nō ē īpoſſibi le habere lucē: quā actu retinet ſēpiterno. In vtriſqꝫ igit̉ ⁊ mobilibus ⁊ īmobilibus verū illud ē qd̓ dr̄ nō impoſſibile eſſe. Nam ⁊ de eo quod agit: ⁊ de eo qd̓ agere pōt: de vtriſqꝫ idem vere dicitur: quoniā nō ē īpoſſibile eē. Nam ⁊ quod ambulat non ē īpoſſibile ambulare: ⁊ qd̓ ē ābulabile: ideſt qd̓ ambulare po teſt: nō illi ē īpoſſibile ambulare. Sed qm̄ diximꝰ eaꝫ que ſcd̓m actū eſt poteſtatē duas habere ſpēs. Unā quidem cum in actu ſit quidem ⁊ nūqͣꝫ poſſit nō eſſe: vt igni ē actu calere: ⁊ nūqͣꝫ eē nō pōt calidus. Aliam vero ſcd̓m id quod dicimus eē ꝗdē actu poſſe tamen nō eſſe: ut aliquis cū ſedet: pōt quidē ſedere: ſed pōt etiā nō ſedere. Huiuſmodi quidem ẜm actū poſſibi le de neceſſario nullo modo predicatur: quod enim in actu eſt: ⁊ neceſſarium eſt eſſe: eſt quidem: ſed ita eſt vt non eē nō poſſit. Hoc enim eſt quod ait. Sic igit̉ poſſibile ideſt quod cum actu ſit: poſſit tamen nō eē: non eſt verum de neceſſario ſimpliciter dicere. Alte rum autem uerum eſt: nam quod ita eſt actu: vt non eſſe non poſſit: ⁊ ſemper actu eſt: hoc iuſte de neceſſa rio predicatur. Quod enim neceſſe eſt eſſe: eſt quidē: ſed non eſſe non poteſt. Quare quoniā partem id qd̓ eſt vniuerſale ſequitur: illud quod ex neceſſitate ē: cō ſequēs eſt id quod eſt poſſe eſſe: ſed nō omnino. Quo niā ſemper inquit ſpeciē ſequitur genus: ⁊ partē ſuaꝫ ſequitur vniuerſalitas. Si ēnim homo eſt animal ē: ideſt ſi pars ⁊ ſpecies eſt: vniuerſalitatem ⁊ genus eē neceſſe eſt. Quod ſi ita eſt ſequitur ſcilicet eam ꝓpo ſitionē q̄ dicit neceſſe eē: illa ꝓpoſitio q̄ dicit poſſibi le eē eiqꝫ cōſētit: ſed nō oīs ſignificatio poſſibilitatis ſeꝗtur neceſſariū. Illa eniꝫ que ita pn̄t: ut non ſint ꝗ dem: eſſe tamen poſſint: nulla ratione de neceſſario p̄ dicantur. Neceſſarium non modo neceſſe eſt: ſed ēt ē. Hoc eſt enim quod ait: ſed non omnino. Et enim de neceſſario quod iam eſt non poteſt illud poſſibile pre dicari: quod non eſt adhuc quidem: ſed eſſe poterit. ¶ Et eſt quidem fortaſſe principium quod neceſſa rium eſt. ⁊ quod non neceſſariuꝫ ē omnium vel eſſe vel non eſſe. Et alia vt horum conſequentia conſi derare oportet. ¶ Principium inquit eſt fortaſſe harum propoſitionū conſequentias inueniendi. Si quis primo loco neceſ ſarium ponat: ⁊ non neceſſarium: ſecundo vero loco poſſibile eſſe ⁊cͣ. Naturaliter enim id quod neceſſariū eſt: prius eſt: nam ſi neceſſaria ſunt ea que ſemꝑ actu ſunt. Que autem ſemper actu ſunt: ſempiterna ſunt. Sempiterna vero rerum omnium principia ſūt. Re cte initium quoqꝫ ſpeculandi: que harum propoſitio num conſequentia ſit: ex his ſumemus: que ſunt neceſ ſarie: ⁊ propter has ex neceſſarij negationibus ideſt ex nō neceſſario conſtat igitur a neceſſario ⁊ nō neceſ ſario harum ꝯn̄tis inueniendi ſumenda eſſe prīcipia. Illa enim ideſt poſſibile eſſe ⁊ contingens eſſe: ⁊ eſſe neceſſarium ⁊ nō neceſſarium velut in naͣ ipſa prece dens ſubſequuntur. Atqꝫ ideo ait. Et alia ideſt poſſi bile eē: cōtingēs eē vt horum conſequentia cōſidera re opꝫ. Hoc ē ita hec conſiderari debēt: tanqͣꝫ ſi quod eſt neceſſarium: ⁊ non neceſſarium procedant: conſe quātur vero poſſibile ⁊ cōtingēs. ⁊cͣ.

In librum de interpretatione editio prima.
¶ Manifeſtum eſt autem ex his que dicta ſunt quo niam quod ex neceſſitate eſt. ſecundum accum eſt. Quare ſi priora ſunt ſempiterna: ⁊ que actu ſunt: poteſtate priora ſunt. ⁊ hec quod ſine poteſtate ac tu ſūt: vt prime ſubſtātie. Alia vero ſūt actu cuꝫ poſſibilitate: que natura priora ſunt: tēpore vero poſteriora: alia vero nūquā ſūt actu: ſed ptāte tātū ¶ Patet inquit ac liquet omnia quecūqꝫ ſecundū ne ceſſitatem ſunt: ſemper eſſe ſcd̓m actum. Quoniā.n. ignis ex neceſſitate calidus eſt: actu quoqꝫ ſemper ē: quo circa ſi que ſempiterna ſunt omnibus que nō ſūt ſempiterna: priora ſunt: etiaꝫ ea que ſemper actu ſūt his que ſunt poteſtate priora ſunt. Horum autē oīuꝫ diuiſionē. facit: ſunt enim inquit alia quidem preter poteſtatem actu tm̄: vt ſol nō poteſtate mouetur ſed actu: ⁊ illam mouendi poteſtatem non habet: que nō eſt quidem: ſed eſſe poteſt: ſed actu habet ſoluꝫ: a po teſtate vero que preter actum ſolet eſſe relinquitur. Prime etiam ſubſtantie actu quidem ſunt nunqͣꝫ ve ro poteſtate: primas autē ſubſtantias dicit diuinas: ſcilicet ⁊ ſempiternas. Non eas quas in predicamen tis primas eſſe monſtrauit ideſt indiuiduas. Tūc enī de his loquebatur primis: que nobis prime ſūt. Nūc de his que natura ſunt prime: que diuine ſunt ſcilicet ⁊ ſempiterne. Alia vero ſunt: que actu ſunt cum pote ſtate: ideſt que ⁊ actum habent: ⁊ aliquando habue runt poteſtatem: ⁊ fabricata iam domus aliquando potuit fabricari: ⁊ prius habuit poteſtatem ſcd̓m tē pus: poſtea vero actū: ſed natura actus prior eſt pote ſtate. Ars vero ipſa actum cogitatione percipit: for mamqꝫ domus prius ſibi ipſa deſignat ⁊ efficit: qua re natura actus prior ē poteſtate. Poteſtas actu pri or eſt tempore. Alia vero ſunt inquit que actu quideꝫ nūqͣꝫ ſunt: ſemper autem ſunt poteſtate: vt numerus infinitus quidem eſt: quod eum ſemper in infinitum poſſis augere: ſed actu infinitus non eſt. Quēcūqꝫ.n. numerum ſumpſeris: actu finitus eſt: quēlibet enī di cas numerum: finita illum numeroſitas neceſſe eſt cō plectatur: vt decem vel centum. Infinitus vero idcir co ē poteſtate: qd̓ eū poſſis facere in infinitū cōcreſce re: nō tamē ut quilibet actu ſit numerus infinitus. ¶ Utrū āt cōtraria ē affirmatio negationi: an affi matio affirmatiōi: ⁊ oratio orationi: que dicit: quo niam omnis homo iuſtus eſt ei que eſt: nullus ho mo iuſtus eſt: an omnis homo iuſtus eſt: ei que eſt: omnis homo iniuſtus eſt. vt callias iuſtus eſt. cal lias iuſtꝰ nō ē. callias īiuſtꝰ ē. q̄ harū cōtraria ē. Nā ſi ea que ſunt in voce ſequūtur ea que ſunt ī anima illic autem contraria eſt opinio contrarij. vt omnis homo iuſtus eſt. ei que eſt omnis homo iniuſtus eſt. etiam in his que ſunt in voce affirmationibus neceſſe ē ſimiliter ſeſe habere. Quod ſi neqꝫ illic contrarij opinatio cōtraria eſt. nec affirmatio affir mationi contraria erit. ſed ea que dicta eſt negatio Quare conſiderandum eſt. que opinio falſa opini oni vere contraria eſt. vtrum negationis. an certe ea que contrarium eſſe opinatur. Dico autem hoc modo. eſt quedam opinatio vera boni quoniam bo num eſt. Alia vero quoniam bonum non eſt falſa. alia vero falſa. quoniam malum eſt. que harum cō traria eſt vere. ⁊ ſi eſt vna ſecundū quam ꝯtraria.
¶ Propoſitio quidem queſtionis talis eſt. Querit.n. quoniam huic propoſitioni que dicit omnis homo iu ſtus eſt: ea que ꝓponit nullus homo iuſtus eſt: ⁊ ru ſus ea: que dicit: omnis homo iniuſtus eſt: vidētur or poſite: que harum magis ſuperiori affirmationi: que dicit omnis homo iuſtus eſt: an affirmatio vniuerſa lis contraria eſt ei per quam proponimus omnis ho mo iuſtus eſt: an certe negatio vniuerſalis: ea que eſt nullus homo iuſtus eſt. Similiter etiam huic propo ſitioni que eſt callias iuſtus eſt: propoſitio que propo nit callias iniuſtus eſt: an ea que dicit callias iuſtꝰ nō eſt: contraria eſt. De qua re hanc viam diſputatiōis ingreditur: nam ſi ea inquit que ſunt in voce illis que ſunt in anima famulantur: hiſqꝫ in ſignificatione cō ſentiunt: neceſſe eſt: vt quod in opinionibus anime re peritur: hoc idem venire videatur in voce: quod ſi il lic ei opinioni que arbitratur omnem hominem iu ſtum eſſe: illa opinio oppoſita eſt: ⁊ illa ē maxime cō traria que putat omnem hominem iniuſtum eſſe: ⁊ vocibus quoqꝫ arfirmatio ea que eſt omnis homo iu ſtus eſt: ei affirmationi magis contraria eſt que dici omnis homo iniuſtus eſt. Quod ſi in opinionibꝰ nor hec magis opponitur potiuſqͣꝫ illa que dicit nullꝰ ho mo iuſtus eſt: ⁊ in vocibus quoqꝫ affirmatio vniuer ſalis videatur eſſe contraria: vtreqꝫ ergo ⁊ affirma tio: que dicit: omnis homo iniuſtus eſt: ⁊ negatio que dicit: nullus homo iuſtus eſt: erunt contraria ei que dicit: omnis homo iuſtus eſt. Quod autem dixit qd̓ ſ neqꝫ illic contrarij opinatio contraria eſt: Tale ē iu ſtum enim eſſe ⁊ iniuſtum eſſe: qͣꝫ qͣꝫ ſint ẜm habituꝫ ⁊ priuationem: predicatio tamen hec nunc ideſt iniu ſtum eſſe pro contrario ſumitur: ergo ſi in opinioni bus contrarij: ideſt iniuſti affirmatio contraria non eſt: non erit in vocibus contraria affirmatio: ſed po tius negatio que eſt nullus homo iuſtus eſt: quare in quit conſiderandum eſt cui opinioni falſe opinio ve ra contraria eſt: nam ſi qua res bona ſit verum eſt de ea dicere qm̄ bonum eſt: contra quam propoſitionem falſum ē dicere: qꝛ malū ē falſum etiā: qꝛ nō bonum eſt. Sed videndū que haꝝ ſit magis cōtraria vere a firmationi: que dicit bonum eſſe quod bonū ē: vtruꝫ falſa illa contraria eſt: que id quod bonuꝫ eſt dicit eē malum: an ea que id quod bonum eſt dicit eſſe nō bo num. Atqꝫ hoc eſt quod ait: dico autem hoc modo: ē quedam opinatio vera boni quoniā bonū eſt: alia u ro falſa qm̄ nō bonum eſt: alia vero qm̄ malum eſt. Que nā ergo harum contraria ē vere: ideſt vtruꝫ ea que negat id quod eſt: an ea que ponit id quod nō eſt Que magis harum ei que dicit eſſe id quod eſt videa tur eſſe contraria: requirendum eſt. Sꝫ quod his ad iecit ⁊ ſi eſt vna: ſcd̓m qͣꝫ cōtraria: tale ē. Contrario rum alia ſunt habentia medium: alia vero ſunt non habentia. Et illorum que habent: ſi quis vnū contra rium neget: nō neceſſe eſt per illam negationem illd̓ aliud contrarium ītelligere. Nā qm̄ inter albū ⁊ ni grum eſt aliquid: ſi quis dicat nō eſt albū: non idcir co nigrum eſſe monſtrauit. Poteſt eniꝫ eſſe ⁊ rubrū. Et quicquid aliud in talium cōtrariorum medietate locatum eſt. In illis vero contrarijs que medio carēt nihil differt negare rem propoſitaꝫ: an affirmare cō trariam. Nihil enim differt dicere diem non eſſe qͣꝫ dicere noctem eſſe. Hoc eſt enim diem nō eſſe: qd̓ eē noctem. Nihil enim eſt inter noctem atqꝫ dieꝫ. Ergo in his affirmatio contrarij idē valet quod propoſite rei negatio: ergo nunc hoc dicit: etiam ſi ī aliquibus inquit

In librum de interpretatione editio prima
inquit tales propoſitiones inueniuntur: vt ⁊ negatio rei ppoſite. ⁊ affirmatio cōtrarii ideꝫ valēt: ⁊ ſint vne cqiguificatione. Querēdū eſt ſcd̓ꝫ quā enunciationē ꝓ poſitio magis eſt contrarie ſecundum eam que dicit non eſſe diem: an ſcd̓m ea que proponit eſſe noctem. Anueſtigandum igitur eſt. que harum: quāqͣꝫ vnum vtraqꝫ ſignificet: magis eſt contraria ei que dicit eſſe piem hoc eſt enim quod ait Et ſi eſt vna ſecundū quā contraria. id eſt ⁊ ſi vnum ſignificabunt aliquando rei negatio et contrarii affirmatio: ſcd̓m: quā haruꝫ ma cis eſt cōtraria ꝓpoſitio ſuperiori ꝓpoſite enūciatōe ¶ Nā arbitrari cōtrarias opiniones definiri in eo ꝙ contrarioꝝ ſunt: falſuꝫ. eſt Boni enī qm̄ bonū eſt: ⁊ mali qm̄ malum eſt: eadeꝫ fortaſſe opinio ē ⁊ vera ſiue plures. ſiue vna ſit. Sunt autem iſta con traria. ſed non in eo ꝙ contrarioꝝ ſunt. contraria. ſed magis in eo ꝙ contrarie. ¶ Contrarioꝝ prius naturam recte determinat: ꝗ de contrariis propoſitionibus tractat. Quidā enī putāt contrarias eſſe opiniones: que ſint contrariarū reꝝ qd̓ Ariſtoteles negat: dicit enim falſaꝫ eſſe diffinitio nē: que determinat eas eſſe contrarias opiniones: q̄ ſunt ꝯͣriarum rerū. Nā cū ſit ꝯͣriuꝫ bonū malo. poſſu mus habere opinionē de bono qm̄ bonū eſt ⁊ hec ve ra eſt. poſſumus rurſus id quod maluꝫ eſt putare ma lum ⁊ hec rurſus vera eſt: ⁊ opiniones quidem boni quoniam bonū eſt: ⁊ mali quoniam malū eſt: ꝯͣriarū rerum ſunt: tn̄ vtreqꝫ ſunt vere. Sed cōtrarie vtreqꝫ vere eſſe non poſſunt Falſo igitur definitū eſt eas eē cōtrarias opiniōes que contrariarium ſint rerū. Qd̓ aūt ait. boni enim qm̄ bonū eſt: ⁊ mali qm̄ malum eſt eadeꝫ fortaſſe opinio eſt ⁊ vera. Aut quod dixit eadē ad id retulit quod poſt ſecutus eſt: vera nāqꝫ vere in eo qd̓ vere ſunt eadē ſunt. aut certe qd̓ eiuſdem eſſet opinionis: qd̓ bonū eſſet bonū putare: quod malū eēt malum. Siue autem eadeꝫ ſint ſiue plures: ꝯͣrie eſſe non poterūt: iccirco qm̄ ſimul vere ſunt. Sunt auteꝫ iſta ꝯtraria: ſed nō eo qd̓ contrariorū ſint. ꝯͣrie ſūt: ſꝫ magis eo qd̓ contrarie ſunt inquit iſta.ſ. que ſunt in opinionibus contraria: nō tn̄ contraria: qn̄ contrario rum ſunt ſed potius: qn̄ de vno eodemqꝫ diuerſo mō ⁊ contrarie ſuſpicantur. hoc eſt enim qd̓ ait. Sunt ar tem iſta contraria: ea.ſ. que in anime opinionibus op poſita ſunt: quorū ꝓpoſitiōes ſunt cōtrarie: nō eo qd̓ ſunt contrariorum: ſed potius eo quod de vno eodem qꝫ ſubiecto contrarie ſuſpicantur: vt ſiquis de bono ſuſpicetur quod bonum eſt: ⁊ rurſus alius de eodem bono quoniam malum eſt hec ſunt contraria que ve re ſimul eſſe non poſſunt. Et de eodeꝫ ideſt bono nūc bene: nunc vero male.i. contrarie ſuſpicantur. ¶ Si ergo boni quoniam bonum eſt. opinatio eſt. alia vero quoniam non eſt bonum. eſt vero quoniā aliud aliquid eſt. quod nō eſt: neqꝫ poteſt eſſe. alia rum quidem nulla ponenda eſt: neqꝫ quecunqꝫ eē quod non eſt opinantur: neqꝫ quecunqꝫ non eē qd̓ eſt(infinite enim vtreqꝫ ſunt. ⁊ que eſſe opinantur quod non eſt ⁊ que non eſſe quod eſt) ſed in quibꝰ fallacia eſt. He autem ſunt ex his. ex quibus ſunt ⁊ generationes. ex oppoſitis vero generationes. quare etiam fallacie. ¶HHuius argumenti principiū eſt: quo pro cōfeſſo vti tur: ⁊ probato: quod vnius rei plura atqꝫ infinita non poſſint eē contraria quare vnius rei vnum erit ꝯͣriuꝫ
Eſt ergo opinio boni quoniaꝫ bonū eſt: ⁊ hec vera ē eſt rurſus boni qm̄ bonū non eſt: ⁊ hec falſa eſt. Po teſt eſſe etiam que putet eſſe bonū: id qd̓ non eſt. Ut ſiquis dicat id quod eſt bonum: quoniaꝫ malū eſt: vel quoniam quantitas eſt: vel qm̄ aliquid quod non eſt. Sed hec que de bono dici poſſunt: que ipſū honū nō eſt: infinita ſunt. Rurſus poſſumus de bono arbitra ri multa non eſſe que eſt. Bonū enin qd̓ honeſtum ē poſſumus dicere: quoniam honeſtū non eſt. poſſumª dicere: quoniā vtile non eſt: poſſumus quoqꝫ dicere: qm̄ expetendū nō ē ⁊ alia plura. Infinita: ergo ſūt ⁊ ea que poſſumus arbitrari de bono. qm̄ eſt id qd̓ bo num ipſum non eſt. Et ea que opinamur non eſſe bo nuꝫ quod eſt: ea quoqꝫ ſunt infinita. Quare nec ea q̄ putat opinio bonum eſſe quod non eſt: nec ea que pu tat nō eſſe quod eſt: ei opinioni ponēda eſt eſſe cōtra ria: que putat bonum eſſe quod bonū eſt. Hoc eſt.n. quod ait. Aliarum quidē nulla ponenda eſt: neqꝫ que cunqꝫ eſſe qd̓ non eſt opinantur: vt dicamus de bono qm̄ malum eſt: vel inutile: vel turpe: neqꝫ quecūqꝫ nō eſſe qd̓ eſt: vt ſi de eodem bono dicamus: bonū expe tendum nō eſt bonum: honeſtū non eſt. Infinite enī vtreqꝫ ſunt. ⁊ que eſſe opinantur: qd̓ nō eſt: ⁊ que nō eē qd̓ eſt. He igitur reiiciende ſunt: ⁊ ad nullam con trarii oppoſitionē ſumēde: qm̄ infinite ſunt: cū ſemꝑ ꝯͣrioꝝ oppoſitio ſit finita. Que autem ꝯͣrie ponende ſint opiniones: ſequit̉ dicēs. Sed in quibꝰ eſt fallacia he autem ſunt ex his ex ꝗbus ſunt ⁊ generationes. Ex oppoſitis vero generatiōes: quare etiam falla cie. opinioni inquit de bono: quoniam bonum eſt: cō traria illa ſola ponēda eſt: ī qua primū fallacia reꝑit̉ In qua autem fallacia primū reꝑiat̉: on̄dit ꝑ id qd̓ dixit. Ex quibus ſunt generationes fallacia facillime reꝑit̉. Generatio enī ſemꝑ ex oppoſitis eſt: quotiēs enim aliquid fit albū: nō ſit ex dulci: nec ex duro: nec ex liquido: ſed ex non albo: Et quod dulce ſit: non fit ex calido: neqꝫ frigido: nec nigro: nec ex vlla alia qͣlita te: niſi ex ſibi oppoſito: ideſt ex non dulci. Eodēqꝫ mo do in alijs ſeſe habet: Omnis generatio ex eo ſit qd̓ nō fuit: vt dulce ex nō dulci: albū ex non albo: calidū ex nō calido. Quare ſi generatiōes quidem ex oppo ſitis ſunt: in his aūt ē fallacia: ī ꝗbus ſunt genera tiōes: erit in oppoſitis prīa fallacia. Prima nāqꝫᶠ fal lacia eſt: nō putare aliquid eſſe qd̓ eſt. Secūda puta re eē qd̓ nō ē ⁊ ī eo qd̓ ē bonū prīa fallacia ē putare illud nō eē bonū. Scd̓a malū eē arbitrari qd̓ bonuꝫ ē: Quocirca illic maxīe ponēda eſt ꝯͣrietas: vbi prīa ē fallacia. ī his āt ē prīa fallacia: ex ꝗbꝰ gn̓atiōes oriūt̉ Generatiōes v̓o dico eſſe. que fiunt ex his: que id qd̓ fiunt non fuerunt. Generationes autem ex oppoſitis in oppoſitis eſt igit̉ prima fallacia: ſed in quibꝰ ē pri ma fallacia: maxime contraria illa ponenda ſunt: op poſita igitur maxime contraria ſunt: ſed bonum eſſe: ⁊ bonum non eſſe oppoſita ſunt. Bonum igitur non eſſe ei quod eſt bonum eſſe contrarium eſt: non illud qd̓ eſt malum eſſe. qd̓ maiore argumētatiōe ꝯfirmat ¶ Si ergo quod bonum eſt. ⁊ bonum. ⁊ non maluꝫ eſt. ⁊ hoc quidem ſecundum ſe. illud v̓o ſecunduꝫ accidens Accidit enim ei malum non eſſe. magis autem in vnoquoqꝫ vera eſt. que ſecundum ſe eſt. etiam falſa. ſiquidem ⁊ vera. ergo ea que eſt quo niam non eſt bonum quod bonum eſt. ſecundum ſe conſiſtentis falſa eſt. Illa vero que eſt quoniam malum: eſt eius que eſt ſecundum accidens. Qua

In librum de interpretatione editio prima
re magis erit falſa de bono ea que eſt negationis opinio. ꝙͣ ca que eſt contrarii. ¶ Perſubtilis argumētatio tali ratione formata eſt: bonū inquit ⁊ bonū eſt: ⁊ nō malū. quorū vnū ẜm ſe ⁊ proxime: ⁊ naturaliter eſt: hoc.ſ. quod bonuꝫ eſt: al terum v̓o eſt accidenter: ideſt quod malū nō ē. Acci dit enim ei qd̓ bonum eſt: vt malū nō n̄t: ergo qd̓ bo num eſt naturalius hꝫ bonum eſſe qͣꝫ non eſſe maluꝫ illud enim ẜm ſe ineſt: illud(vt dictum eſt) ẜm accn̄s Qd̓ ſi hoc eſt: verior non eſt illa ꝓpoſitio q̄ affirmat quod ẜm ſe eſt: qͣꝫ illa que affirmat qd̓ accn̄s eſt. Eſt autem ẜm ſe bonū eſſe quod bonū eſt: ẜm accidēs v̓o malum non eē qd̓ bonum eſt. verius igitur ⁊ ꝓpinꝗª eſt dicere de bono qm̄ bonum eſt: qͣꝫ dicere de bono qm̄ malum non eſt. qd̓ ſi hoc eſt: et ea opinio que ẜm ſe falſa eſt: mēdacior iuſte videbit̉ ab ea que ẜm acci dens mentitur. Nā ſi illa vera eſt propinquius: q̄ ẜm ſe eſt: illa erit falſa propinquius que ẜm ſe eſt. Hoc ē eniꝫ qd̓ ait: magis autē in vnoquoqꝫ eſt vera: que ẜꝫ ſe eſt: ēt falſa: ſiquidem ⁊ vera. ſi illa magis vera ē q̄ ẜm ſe eſt: recte illa magis falſa dicitur: que ẜm ſe fal ſa eſt.i. que id negat qd̓ ẜm ſe verumeſt. Ergo ea q̄ ē quoniā non eſt bonū: quod bonū eſt: ẜm ſe conſiſten tis falſa eſt: ad quid tendat tota ſuꝑior argumētatio continua diſputatione: ſubnectit. Superius eniꝫ dcm̄ eſt opinionem eā que putat bonum eſſe quod bonū ē ẜm ſe eſſe: quare illa opinio que dicit non eſſe bonuꝫ qd̓ bonū eſt: falſa eſt: ⁊ de ea re falſa ē: que ẜm ſe ve ra eſt. Scd̓m ſe enim vera eſt opinio: que putat bonū eſſe qd̓ bonum eſt: que v̓o arbitratur non eē bouuꝫ: quod bonū eſt: eius que ẜm ſe eſt veritatē opinionis intercipit. Nā bonū eſſe qd̓ bonū eſt quiſquis opinat̉ ẜꝫ ipſiꝰ bōi naꝫ hꝫ opinionē atqꝫ ideo ẜm ſe opiniōes hmōi nomināt̉. quare erit hec quoqꝫ ẜm ſe falſa: qm̄ ẜm ſe veritatis videtur auferre propoſitionē. idē āt bonum ẜm accidens eſt nō malū. Et hoc de bono ve rum eſt dicere: qm̄ non eſt malū. ſed accidēter. Bono enī accidit nō eē malū. illa v̓o que putat malū eē qd̓ bonum eſt: aufert non malum ab eo qd̓ bonū eſt: ⁊ in terimit rem ẜm accidens veram: vera nāqꝫ eſt opi nio: q̄ dicit non eſſe maluꝫ qd̓ bonū eſt: ſed ẜm accn̄s quare ẜm accn̄s falſa erit ea que dicit malū eē. qd̓ bo num eſt. Illam eniꝫ propoſitionem tollit: q̄ ẜm accn̄s vera eſt. Quare qm̄ prior eſt: ea que ẜm ſe eſt: qͣꝫ ea que ẜm accn̄s: falſitas que ẜm ſe eſt: fallatior erit ea falſitate: que ſcd̓m accidens eſt. Sꝫ ea q̄ putat bonū non eē: qd̓ bonū eſt: ſcd̓m ſe ueritatis peremptoria ē ea v̓o que dicit malū eſſe quod bonum eſt: eius qd̓ ē non eſſe malum qd̓ bonū eſt: ſcd̓m accn̄s rei vere per emptoria eſt. Quare falſior eſt ea q̄ dicit nō eē bonū qd̓ bonū eſt: qͣꝫ ea que dicit eſſe malū id qd̓ ē bonū. ¶ Falſus autem eſt maxime circa ſingula qui habꝫ contrariam opinionem. Contraria enim ſunt eoꝝ que plurimum circa idem differunt. Quod ſi ha rum contraria eſt altera: magis vero contraria con tradictionis ē: manifeſtū eſt: qm̄ hec erit cōtraria. ¶ Querebat̉ vtrum affirmatio cōtrarii. an negatio ꝓ poſite rei: eiuſdē ꝓpoſite rei affirmationi magis poſ ſit eē contraria. Sed nunc hoc dicit: qm̄ que falſa ſūt magis: ea ſunt magis contraria. Cōtraria.n. ſūt que cunqꝫ circa eandem rem plurimū differunt: vt circa colorē albū ⁊ nigrū: ergo q̄ maxime falſa ſūt: ⁊ maxi me vera: ea plurimum a ſe diſtāt. Maxime aūt vera
eſt ẜm ſe conſiſtentis rei enunciatio. Maxime āt fal ſa ſcd̓m ſe conſiſtentis rei peremptoria. Neceſſe eſt inter affirmationē ꝯͣrii: ⁊ negationē ꝓpoſite rei vnā magis eē cōtrariā. falſior autē ⁊ magis cōtraria eſt opinio illa: que contradictionē cogitat: vt ea q̄ eſt no cē bonū qd̓ bonū eſt. qͣꝫ ea opinio que hꝫ malū eē qd̓ bonū eſt: qm̄ ea que ſūt in vocibus opiniones ſequun tur ſimili mō negatio eius que eſt oē bonū bonū ē. ea .ſ. que dicit nullū bonū bonū eſt. Magis eſt cōtraria: quā ea que propōit omne bonū malū eſt: Quo circa ⁊ in alijs quoqꝫ: vt in ea que eſt omnis hō iuſtus ma gis eſt contraria illa que dicit nullus homo iuſtus eſt quā ea que dicit omnis homo iniuſtus eſt. ¶ Illa vero que eſt: quoniam malum eſt. quod bo num eſt. implicita eſt. ⁊ enim quoniam non bonuꝫ eſt neceſſe eſt forte idem ipſum opinari. ¶ Addit ad demonſtrationē ſuperiorē argumētum qd̓ demonſtret magis eſſe contrariam eā que negat. qͣꝫ eā que contrariā affirmat. implicita eſt inꝗt affirma tio contrarii. Quiſquis enī putat id qd̓ bonū eſt ma lum eſſe fieri aliter non pōt: niſi illud quoqꝫ putet nō eſſe bonū: quare duplex quodāmodo ꝓpoſitio ē ea q̄ dicit malum eſſe quod bonū eſt. Nam etiaꝫ illud in ſe continet: quod bonū non eſt Simplex auteꝫ eſt ꝓpo ſitio bonū eſſe quod bonum eſt: ⁊ ſimplici ſimplex p teſt magis eſſe ꝯͣria. ſimplexqꝫ eſt negacio qd̓ bonū eſt non eſſe bonū: hec igitur magis contraria eſt. ¶ Amplius ſi etiam in alijs ſimiliter oportet ſe ha bere. ⁊ hic videtur bene eſſe dictum. aut enī vbiqꝫ ea que eſt contradictionis: aut nuſꝙͣ: quibus vero non eſt contrarium de his quidem eſt falſa ea que eſt vere oppoſita: vt qui hominem non putat ho minē falſus eſt. ergo he ꝯͣrie ſunt. ⁊ aliaꝫ ꝯͣdictiōis ¶ Aut in omnibus inquit vere dr̄ contradictionē ma gis eē contrariā: qͣꝫ cōtrarij affirmationē: aut nuſqͣꝫ Aut enim ⁊ in alijs quoqꝫ idē euenire oꝫ: aut ne hic quidem verum eſt: quod dicit̉ contrariaꝫ eſſe eā q̄ cō tradictionis eſt ideſt negationis potiuſqͣꝫ ꝯͣrii affir mationē. Hoc autem ſpeculemur inquit in his q̄ con trarium non habent: vt in homine. Siquis enī putet hominem hominē eſſe: vera eſt. ſiquis v̓o hominē pu tet non eſſe hominē: falſa eſt. Siquis autē putet hōi nem equum eſſe: nullus dixerit hanc magis eē cōtra riam qui putat hominem equū eſſe: quā qui hominē non eſſe hoīeꝫ arbitratur. Quare ſi in his que ꝯͣria n̄ habent: illa contraria eſt: que cōtradictiōe formatur in his quoqꝫ que habent contraria: non cōtrarii affir matio: ſed negationis propoſitio magis contraria ē. ¶ Amplius ſimiliter ſe habēt boni qm̄ bonū eſt: ⁊ nō boni qm̄ non bonū eſt. ⁊ ſuper has boni qm̄ nō bonū ē. ⁊ nō boni qm̄ bonū ē. Illi ergo que ē nō bo ni qm̄ non bonū eſt: vere opinationi que ē cōtraria Non.n. ea que dicit qm̄ malū eſt. Sil̓ enim aliqn̄ erunt vere. nunꝙͣ autem vera vere ē contraria. eſt enim ꝗdā non bonum malū. quare cōtingit ſil̓ eſſe veraſ. At v̓o nec illa que eſt. qm̄ non malū vera.n. ⁊ hec. ſil̓ enī. ⁊ hec erunt. Relinꝗtur ergo ei q̄ eſt nō boni qm̄ nō bonū eſt. vere ꝯͣria ea que eſt nō bo num qm̄ bonū eſt. Falſa enī hec. quare ⁊ ei qͥ ē bōi qm̄ bonum ē. ea quę eſt boni qm̄ non bonum eſt. ¶ Ex ſimilitudine ⁊ proportione contrarietatis vim ꝓ poſitionum veſtigare conatur. Sed has prius diſpo namu s

In librum de interpretatione editio prima.
namus. poſt autem quantum poſſumus breuiter. viꝫ ariſtotelice argumentationis exequamur. Uera boni quoniam bonum eſt. falſa boni quoniam bonum non eſt Uera nō bōi quoniam non bonum eſt. falſa non bōi quoniam bonū eſt. ¶ Haꝝ quattuor opinionū due vere ſūt: due falſe. illa quidē: q̄ eſt boni qm̄ bonū eſt: v̓a eſt. illa v̓o q̄ ē boni qm̄ bonū non ē: falſa ē. Rurſus illa q̄ eſt nō boni: qm̄ ponū nō ē: vera ē. illa v̓o q̄ ē nō boni qm̄ bonū ē: fal ſa eſt: Ergo hec eſt ſimilitudo ⁊ proportio haꝝ qͣtuor ꝓpoſitionū. Nā quemadmodū ſe hꝫ opinio boni qm̄ bonū eſt ad eā opinionē que eſt bōi qm̄ bonū n̄ ē: eo dem mō ſeſe hꝫ ⁊ opinio que ē nō boni qm̄ nō bonūē ad eam que eſt n̄ boni qm̄ bonū eſt. Nā ſicut illic: ve ra vna eſt: altera falſa: ita quoqꝫ hic vna vera ē: alte ra falſa Capit igitur exēplū prius ab ea q̄ ē non boni qm̄ nō bonū eſt. Hec enī inquit cū vera ſit: quā huic ponemꝰ eē ꝯͣriam: eā ne que dicit malū eſt: ſꝫ nō eſt cōtraria. Pōt enī ſil̓ eē vera: ⁊ ea q̄ dicit non eē bo nū: qd̓ bonū non ē: ⁊ ea que dicit malū eē: qd̓ bonū n̄ eſt. Sūt.n. quedā non bona q̄ mala ſunt: quocirca ꝯͣ rie non ſunt: in quibꝰ ponit̉ qd̓ nō bonū eſt: bonū nō eē: Et qd̓ non eſt bonū: malū eē: Cōtrarie.n. vere ſil̓ nequeunt inueniri: ⁊ vera vere ꝯͣria nūqͣꝫ ē: ſꝫ nec il la poterit huic eſſe cōtraria: que dicit nō malū eē qd̓ bonū nō eſt. Poſſunt enī quedā nō quidē eſſe bōa: ni eſſe tn̄ mala: vt ex arbore nulliꝰ vtilitatis cā ramū de fringer̄: ſi arborē nihil ledat: neqꝫ malū neqꝫ bonū ē Quare vere ſil̓ poſſunt eē. ⁊ he quoqꝫ que opinātur id quod eſt nō bonū qm̄ non bonū ē: ⁊ id qd̓ nō ē bo num: qm̄ malū nō eſt. Quare nec hecōtrarie ſūt. re ſtat igitur ut eiꝰ opinionis q̄ eſt nō bōi. qm̄ n̄ bonū ē ea ſit contraria que eſt nō boni qm̄ bonū ē. Qd̓ ſi in his qͣttuor ꝓpoſitionibꝰ: qͣs ſupra deſcripſimꝰ ſimili tudo ſeruatur: ⁊ ſicut eſt opinio non boni qm̄ n̄ bonū eſt ad eā qͣ ē nō boni qm̄ bonū eſt: ſic opinio boni qm̄ bonū eſt ad opinionē boni quoniam bonū non eſt cō traria autem eſt opinio nō boni qm̄ bonū n̄ ē: opinio ni non boni qm̄ bonū eſt. ꝯͣria igit̉ erit opiniōi boni qm̄ bonū eſt: opinio boni quoniam bonum non eſt: Manifeſtuꝫ eſt autē: qm̄ nihil intereſt nec ſi vni uerſaliter ponamꝰ affirmationē Huic eniꝫ vniuer ſalis negatio erit cōtraria vt opinioni que opinat̉: quoniā oē quod eſt bonuꝫ. bonum eſt. ea que ē. quo niam nihil horum que bona ſunt bonuꝫ eſt. Nam eius que eſt boni qm̄ bonum eſt. ſi vniuerſaliter ſit bonum. eadem eſt ei que opinat̉. quicꝗd bonū eſt quoniaꝫ bonū eſt. Hoc autem nihil differt ab eo qd̓ eſt: quoniam oē qd̓ eſt bonum. bonum eſt. Qua re ſi in opinione ſic ſe habet ſunt autem he que ſūt in voce affirmationes ⁊ negationes note eorum qͦ ſunt in aīa. manifeſtum eſt. quoniam affirmationi contraria quidem negatio eſt circa idem vniuerſa lis. vt ei qͥ ē qm̄ oē bonū. bonū eſt vel qm̄ oīs hō bo nus eſt ea que eſt. quoniā nullum. vel nullus con tradictorie āt: qm̄ non omne: aut non omniſ. Illud quoqꝫ recte cōmemorat: qd̓ nihil differt ī opi nionibꝰ hec eſſe contraria non vniuerſaliter conſtitu tis: ⁊ in his que ſibi vniuerſaliter opponunt̉. Sil̓iter enim in ea quoqꝫ opinione que arbitratur oē bonum bonum eſſe: illa cōtraria eſt q̄ putat nullum bonū: bo num eſſe. Nā qd̓ dicimꝰ bonum eē id qd̓ bonum eſt
id ſi ī opinione vniuerſaliter affirmetur: ita putāduꝫ eſt: ꝗcquid bonū eſt: bonū eſſe. Hoc aūt nihil differt tāqͣꝫ ſi dicamꝰ oē bonū bonū ē. Que opinio cū ſit ve ra: illa ei ꝯͣrie opponit̉: que dicit quicquid bonū ē: bo num non eſt. Hoc autem nihil differt tāqͣꝫ ſi opine mur nullū bonū bonū eſſe: ⁊ in non bono quoqꝫ eodē mō: vt ſi ita dicamus oē quod non bonū eſt: non eſt bonū: ⁊ rurſus oē qd̓ non bonū eſt bonum eſt: eodeꝫ mō ſibi ſunt iſte cōtrarie: vt vna vera ſit altera falſa Quod in contrariis maxīe reperitur: quare tota diſ putatio queſtioqꝫ ita ꝯcludit̉. Nā ſi ea que ſunt in aīa principia quedā ſunt eoꝝ que ſignificant̉ in voce: vox aūt nota quedam eſt aīe paſſionuꝫ: quicquid contin git ī aīa: idē quoqꝫ in voce redir̄ neceſſe ē. Qd̓ ſi vni uerſalis affirmatio ⁊ vniuerſalis negatio ſunt in opi nione ꝯtrarie: eedem quoqꝫ in vocibus erunt.i. non erit ea contraria q̄ contrariū affirmat: ſꝫ ea q̄ id qd̓ an̄ ꝓpoſitum eſt ꝑ vniuerſalitatis ꝯtrarietatē negat ut eſt oē bonū bonū eſt: vel oīs hō bonus eſt. his cō traria eſt nullū bonū bonū eſt nullus homo bonꝰ eſt. Hoc eſt enim qd̓ ait: vel qm̄ nullū: vel nullª: nullū ad illam referens ꝓpoſitionē: que dicit oē bonū bonū ē Nullus illi.ſ. opponit q̄ dicit oīs hō bonus eſt: vt ſint hoc mō oē bonū bonū ē: huic ꝯͣria nullū bonū bonū eſt. Rurſus oīs hō bonus eſt: huic ꝯͣria nullus hō bo nus eſt: contradictorias aūt dicit eas eē qͣs ſupra ꝓ poſuit: dum de vniuerſalibꝰ ac particularibꝰ loq̄ret̉ eas.ſ. que ſūt angulares: Ul̓is enim affirmatio ꝑticu lari negationi. ⁊ ꝑticularis affirmatio vniuerſali ne gationi per contradictionem opponi monſtrata eſt. ¶ Manifeſtum eſt autem qm̄ ⁊ veram vere non cō tingit eſſe contrariam nec opinionem nec contradi ctionem. contrarie enī ſunt. que circa oppoſita ſūt circa eadē autem contingit veruꝫ dicere eūdē. Si mul autem non contingit eidem ineſſe contraria. ¶ Ex his que ſupra ſunt dicta.i. illud quoqꝫ colligit: qd̓ nec ea q̄ ſunt ꝯͣria vera ſil̓ eſſe poſſint: nec ea que ve ra ſunt ſibi poſſunt eē ꝯtraria. ⁊ hoc non ſolū in opi nionibus eſſe: vt vera opinio vere opinioni ꝯͣria ſit. ſꝫ in ꝓpōnibꝰ quoqꝫ nec.n. fieri p̄t: vt duas ꝯͣrias ſil̓ ve ras eſſe cōtingat. Et hoc ꝑ ſyllogiſmuꝫ colligit hmōi Oīa ꝯͣria ſunt oppoſita. Que aūt oppoſita ſunt: ſil̓ ei dem ineſſe non poſſunt. contraria igitur in vno eodē qꝫ eſſe vera non patitur. quare ſi duo de eodem p̄di cari poſſunt. duo aūt ꝯͣria eidē ineſſe non pn̄t. Que ꝯͣria ſunt: vera eſſe nulla naͣe rōne ꝑmittit̉. Hoc eſt eniꝫ quod ait. ꝯͣrie.n. ſūt: que circa oppoſita ſūt.i. oē ꝯͣrium oppoſitū eſt: nec fieri pōt: vt nō que ſunt ꝯͣria in oppoſitis contineātur: ſicut.n. in p̄dicamētis edo cuit: ꝯͣrioꝝ genꝰ quoddā eſt oppoſitio. circa eadeꝫ āt cōtingit verum dicere eundē.i. duo vera pn̄t ſil̓ eſſe ⁊ de eodē mō ſil̓ vere p̄dicari: vt cum dicimus aliꝗd bōuꝫ n̄ eē: ⁊ maluꝫ eē: vtraqꝫ ſil̓ v̓e dici pn̄t. poſſunt. n. q̄dā q̄ cuꝫ bōa nō ſint: tn̄ mala eē: vt turpitudo bo na ꝗdē nō ē: maluꝫ tn̄ ē. Ergo ea q̄ v̓a ſunt ſil̓ vt p̄di cēt̉ v̓e fieri p̄t: ⁊ ut ī eodē ſint: ſil̓ āt eidē nō ꝯtingit ieſſe ꝯͣria. Quocirca ſi v̓a ꝗdē pn̄t eidē īeſſe ꝯͣria āt eidē ineē non pn̄t: ea q̄ ꝯͣria ſunt. vera ſil̓ eſſe nō pn̄t: quare conuertitur: nec q̄ vera ſil̓ ſūt: ꝯͣria eē poſſunt. Non igitur fieri poteſt: vt vel in opinionibus vel in propoſitiōibus ea que vera ſunt: poſſit aliquis recte contraria ſuſpicari. Hec autem qͣꝫ tum breuitas ex poſitionis ꝑmittebat expreſſimꝰ. quid autē altior hꝰ libri tractatus erat: ſcd̓e editionis ſeries explicabit.

¶ Nicolaus Iudecus Uenetus: Petro Paſqualico Patricio Ue. Sal̓. ¶ Nullus fere liber Ariſtotelis eſt in ea facultate: quā greci Logicen appellant. Petre ſuauiſſime cuius a pluri bus tentata ſit expoſitio: quiqꝫ minus intelligatur(de recentioribus loquor) qͣꝫ hic qui τἕριέρμ ήῦειασ ab eo inſcriptus eſt. Nam grecarum litterarum ignari ⁊ corrupte legunt omnia: ⁊ ſapientiſſimi philoſophi ſenſa con fundunt. Neqꝫ difficile admodum ſit iſtoꝝ Neotericorum errata ꝑuidere. Nam in ipſo ſtatim limine ignoran tiam ſuam manifeſtiſſime oſtendūt. Occurrit mihi nunc ridicula quedā Gratiadei eſculani expoſitio: quā non tacebo. Ille enim hunc Ariſtotelis librum ab eo loco concepit interpretari: vbi deſierat diuus Thomas. i. ab illis verbis. Similiter aūt ſe habent: ⁊ ſi vniuerſalis nominis ſit affirmatio: vt omnis eſt homo iuſtus. negatio non omnis eſt homo iuſtus. Omnis eſt homo non iuſtus. non omnis eſt homo non iuſtus. Sed nō ſimiliter an gulares contingit veras eſſe inuicem. Contingit autem aliquando. Hic tria dicit: ⁊ tria peccat eſculanꝰ noſter Primū namqꝫ id quod ariſtoteles ait ſimiliter: ad numerū enūciationum: atqꝫ oppoſitionum refert: nō etiaꝫ ad conſequentiam propoſitionū. Quam ſententiam proh pudor iam reiecerat diuinus boetius. Hanc enī ⁊ an te eū quidam ſecuti fuerant. Quare qui diligentius hoc cognoſcere volūt. illū legāt. alteꝝ eſt: ꝙ ariſtotelis ver ba diminute legit hoc modo Similiter autem ſe habet. ⁊ ſi vniuerſalis nominis ſit affirmatio: vt omnis ē hō iuſtus: omnis eſt homo non iuſtus. Sed non ſimiliter. ⁊ reliqua. Quaſi ariſtoteles duas tantū affirmatiōes po ſuerit: ⁊ ex his contrapoſitas negationes(vt ait eſculanus) intelligi voluerit: cum tamen omnes greci codices ita habeant: vt nos prius diximus: atqꝫ ita legant diligentiſſimi expoſitores tum greci: tum latini. Tertium eſt in quo mirabilis iſte interpres maxime exorbitat. Nam neqꝫ propoſitiones ariſtotelico ordine diſponit: nec que ſint angulares intelligit. negationem enim infinitam ſub affirmatione ſimplici: ⁊ negationem ſimplicem ſub af firmatione infinita collocat: neqꝫ id ſolum in indefinitis: verum etiam in vniuerſalibus. Hoc modo. Eſt omnis hō iuſtus Eſt oīs homo non iuſtus Eſt homo nō iuſtus Eſt homo iuſtus. Non oīs eſt hō nō iuſtꝰ Non oīs eſt homo iuſtꝰ Non eſt hō non iuſtꝰ Non eſt hō iuſtus ¶ Ergo angulares enunciationes appellari putat eſculanus tam eas: quarum altera ſub altera ſita eſt: qͣꝫ illas: q̄ in angulis obuerſis ⁊ cōtrapoſitis cōſtituūtur: verbi gratia tam has. eſt hō iuſtus: non eſt hō non iuſtus. qͣꝫ il las eſt homo iuſtus: non eſt homo iuſtus. ⁊ in vniuerſalibus eodem modo. Inquit igit̉ in indefinitis propoſitio nibus fieri poſſe: vt oēs angulares ſimul vere ſint: ſiquidem ⁊ que altera ſub altera: ⁊ que obuerſe locate ſunt: hoc patiuntur. Idem tamen non euenire in vniuerſalibus. nam queuis contingat eas ſimul veras eſſe: quaruꝫ altera ponitur ſub altera: vt eſt oīs hō iuſtus: nō omnis eſt homo non iuſtus: tamen: obuerſe deſcriptas neqꝫ veritatem ſimul: nec ſimul mendaciū ſuſcipere de cauſa: ꝙ contradictorie ſint: vt eſt oīs homo iuſtus: non oī eſt homo iuſtus. ⁊ in alijs eodem modo. en qͣꝫ turpiter labitur ſapientiſſimus iſte expoſitor. Primū enī igno rat enūciationes a boetio: cuius eſt illa traductio: quā ſequit̉: angulares appellari: eas: quas ariſtoteles κατα δίαμέτγοῦ. idē ꝑ lineā dimetientem oppoſite deſcriptas eſſe dicit. Deinde quod cōſeq̄ns eſt: totam ariſtote licā deſcriptioneꝫ corrumpit. At qui ſi grecas litteras non callebat homo iſte: debuit ſaltē boetiū legiſſe. Is. n vbi ꝓpoſitiones deſcripſit: in hoc inquit ordine propoſitionū: quē ſupra deſcripſimus: que ſint angulares mani feſtū eſt. Sūt nāqꝫ affirmatiōes quidē affirmationibus: negatiōes vero negatiōibus: Audis ne eſculane angu lares eſſe affirmatiōes affirmatiōibus: item negationes negatiōibus. at tu affirmatiōes negationibꝰ angula res cōſtituiſti. Eodē quoqꝫ errore tenet̉ burleus ille: qui o miſella tꝑa poſthabito diuino boetio publice legit̉ in ſcholis: ⁊ quē etiā qui magni philoſophi habent̉: magnopere admirantur. Qui etiā minus venia dignus eſt: ꝙ meliora quidē vidit: deteriora ſecutus eſt. Nam ait quoſdā angulares ꝓpoſitiōes dixiſſe eas: que in obuer ſis angulis eēt cōſtitute. Cui ſnīe ſuā incōſiderate p̄fert. Cōdēde igit̉ in ordinē ſunt ꝓpoſitiōes hoc modo. G Non omnis eſt homo non iuſtus Eſt omnis homo iuſtus. Eſt omnis homo non iuſtus Non omnis eſt hō iuſtꝰ S ¶ Et ille dicende ſunt angulares: que ꝑ diametrum obuerſe ſunt. atqꝫ hinc cōſtat in indefinitis eodem modo di poſitis omnes contingere ſimul veras eſſe: in vniuerſalibus autem non omnes. nam queuis he vere ſint ambe nō oīs eſt homo iuſtus: non omnis eſt homo non iuſtus. non tamen affirmationes ſimul veritatē ſuſcipiunt: eſt omnis hō iuſtus: eſt oīs homo non iuſtus. Sed pleniorem expoſitionem: ⁊ diligentiorem errorum reprehenſio nem audies: cum hoc anno diuinum hoc opus enarrabo. Ceterum vt haberent omnes ariſtotelicarum rerum ſtudioſi iuratiſſimum aliquem eius philoſophi interpretē: recognoui quāta potui diligētia ⁊ boetij tranſlatio nem conſulto greco exemplari: ⁊ eius ampliſſimos comentarios: in ꝗbus non tantum boetium ip̄m audies: ve rum etiam porphirium: alexandrum: herminium: ſirianum: aſpaſium. videbiſqꝫ quantum ab his diſtent neote rici. Suſcipies igitur boetium noſtrum: dum erit impreſſus: ⁊ ei niſi primum in bibliotheca tua locum dederiſ non dabis tertium. Uale.

De interpretatione editio nis ſecunde lib. i. s.
Lexander in comenta rijs ſuis hac ſe impul ſum cā ꝓnunciat ſum pſiſſe longiſſimum ex poſitionis laborem. qd̓ in multis ille a prioruꝫ ſententiis ſcriptorum diſſideret. Mihi vero maior perſequendi ope ris cauſa eſt: ꝙ non fa cile quiſqͣꝫ vel tranſfe rendi vel etiam cōmen F tandi continuam ſum Ag pſerit ſeriem: niſi ꝙ ve getius pretextatus priores poſtremoſqꝫ analyticos n̄ vertendo ariſtotelem latino ſermōi tradidit: ſed trāſ ferendo themiſtium qd̓ qui vtroſqꝫ legit facile intelli git. Albinus quoqꝫ de eiſdem rebus ſcripſiſſe ꝑhibe tur cuius ego geometricos quidem libros editos ſcio de dialectica v̓o diu multumqꝫ queſitos reperire nō valui Siue igitur ille oīno tacuit: nos pretermiſſa di cemus: ſiue aliquid ſcripſit nos quoqꝫ docti viri imi tati ſtudium in eadem laude verſabimur. Sꝫ quāqͣꝫ multa ſint ariſtotelis que ſubtiliſſima philoſophie ar te celata ſunt. Hic tamen ante oīa liber nimis ⁊ acu mine ſententiarum: ⁊ verboruꝫ breuitate conſtrictus eſt. Quocirca plus hic qͣꝫ in decem predicamentis ex poſitione ſudabit̉. Priꝰ ergo ꝗd vox ſit diffiniendū eſt. hoc enim perſpicuo ⁊ manifeſto omnis libri hu ius pateniet intentio: ¶ Iſagoge ad hunc librum. Ox eſt aeris per linguā percuſſio: que per Ilquaſdaꝫ gntturis partes: que arterie vo cantur: ab animali ꝓfertur. Sūt enim qui dam alij ſoni: qui eodem ꝑficiuntur flatu: quos lingua non percutit: vt eſt tuſſis. hec enim flatu ſit quodam per arterias egrediente: ſꝫ nul la lingue impreſſiōe format̉: atqꝫ ideo nulliſ ſubiacet elementis ſcribi enim nullo modo poteſt. Quocirca hec vox non dr̄ ſed tantum ſonus. Illa quoqꝫ poteſt eſſe diffinitio vocis: vt eam dicamus ſonum eſſe cuꝫ quadam imaginatione ſignificandi. Uox namqꝫ cū emittitur ſignificationis calicuius cauſa profertur Tuſſis vero cum ſonus ſit nullius ſignificatiōis cā ſurrepit potius qͣꝫ profertur. Quare quoniam flatus noſter ita ſe habet: vt ſi ita percutiat̉ atqꝫ formetur vt ſolum eum lingua percutiat: vox ſit: ſi eum lingua ſta percutiat: vt terminato ⁊ circunſcripto quodam ſono vox exeat: locutio ſit: que grece dicitur lexis. Lo cutio enim eſt articulata vox. neqꝫ enim hunc ſermo nem. id eſt lexin dictionē dicemus iccirco ꝙ phaſin di ctionem interpretantur lexin v̓o locutionem. Cuius locutionis partes ſunt littere: que cum coniuncte fuerint: vnam efficiunt vocem coniunctam compoſi tamqꝫ: que locutio predicatur. Siue auteꝫ aliquide cunqꝫ vox ſignificet. vt ē hic ſermo homo: ſiue omni nō nihil: ſiue poſitum alicui nomen ſignificare poſſit ut eſt blictiri. hec enim vox cum per ſe nihil ſignificet poſita tamen vt alicui nomen ſit: ſignificabit: ſiue ꝑ ſe quidem nihil ſignificet: cum alijs vero iuncta deſi gnet: vt ſunt coniūctiones: hec omnia locutiones vo
cantur: vt ſit propria locutionis forma vox compoſita que litteris deſcribitur. vt igitur ſit locutio voce opꝰ eſt. ideſt eo ſono quem percutit lingua. ⁊ vt vox ipſa ſit per linguam determinata in cum ſonum qui inſcri bi litteris poſſit: ſil̓r opus eſt eo ſono quem percutit lingua. ſed vt hec locutio ſignificatiua ſit. illud quoqꝫ addi oportet vt ſit aliqua ſignificandi imaginatio: ꝑ quam id quod in voce vel in locutione eſt proferatur Aut certe ita dicendum ſit. ſi in hoc flatu queꝫ per ar terias emittimꝰ: ſit lingue ſola ꝑcuſſio: vox eſt Si v̓o talis percuſſio ſit vt in litteras redigat ſonum locutio eſt. ꝙ ſi vis quoqꝫ quedam imaginationis addatur: il la ſignificatiua vox reditur. Concurrentibus igitur his tribus lingue percuſſiōe: articulato vocis ſonitu imaginatione aliqua proferendi ſit interpretatio. In terpretatio namqꝫ eſt vox articulata ꝑ ſeipſam ſigni ficans. Quocirca nō omniſ vox interpretatio eſt. ſunt enim animalium ceterorum voces: que interpretatio nis vocabulo non tenentur. nec omnis locutio inter pretatio eſt: iccirco(vt dictum eſt) ſunt locutiones q̄ dam: que ſignificatione carent ⁊ cum per ſe quedam non ſignificent: iuncta tamen cum alijs ſignificant: vt coniunctiones. Interpretatio autem in ſolis per ſe ſi gnificatiuis ⁊ articulatis vocibꝰ ꝑmanet. Quare cō uertitur vt quicquid ſit interpretatio: illud ſignificet. Et quicquid ſignificat: interpretationis vocabulo nū cupetur: vnde etiaꝫ ipſe quoqꝫ. Ariſto. in libris quos de arte poetica ſcripſit: locutiōis eſſe partes ſyllabas ⁊ coniunctiones tradidit. Quare ſyllabe in eo ꝙ ſunt ſyllabe nihil omnino ſignificant. Coniūctiones v̓o cō ſignificare quidem pn̄t: per ſe v̓o nihil deſignant. In terpretationis v̓o partes hoc libro conſtituit nomen ⁊ verbum: que.ſ. per ſeipſa ſignificant. nihilominus quoqꝫ orationem interpretatiōeꝫ eſſe conſtat: que ⁊ ipſa cū vox ſit ⁊ ſignificatiuis partibus iūcta: ſignifi catōe nō caret. Quare qm̄ nō de oratōe ſola ſꝫ ēt de nomīe ⁊ verbo: nec vero de ſola locutiōe ſed ēt de ſi gnificatiua locutiōe que eſt interp̄tatio: in hoc libro ab Ariſ. tractat̉. Iccirco qm̄ verbis atqꝫ nominibus ⁊ ſignificatiuis locutiōibꝰ nomē īterp̄tatiōis aptat̉ a cōmūi noīe eoꝝ de quibus in hoc libro tractatur.i. ab īterpretatiōe ipſe quoqꝫ liber de interpretatiōe. inſcriptus eſt: cuius expoſitionem nos.ſ. qͣꝫ maxime a porphirio: qͣꝫ qͣꝫ etiaꝫ a ceteris trāſferētes latina ora tiōe digeſſimus. Hic.n. nobis expoſitor ⁊ intellectus acumine ⁊ ſententiarū diſpoſitiōe videt̉ excellere. Erūt ergo interpretationis due prime partes nomē ⁊ verbū. his enī quicquid ē in aī intellectibꝰ deſigna tur. his namqꝫ totꝰ ordo oratiōis efficit̉. ⁊ inquantuꝫ vox ipſa quidē ītellectū ſignificat: in has duas(vt di ctum ē) ſecatur parteſ nomē ⁊ verbū: inquantū vero vox ꝑ ītellectuū medietatē ſubiectas ītellectui res de monſtrat. Significātiū vocū. Aꝝ. numerū in. x. predi camenta partitus ē. Atqꝫ hoc diſtat libri huius īten tio a p̄dicamētoꝝ in denariaꝫ multitudinē nūeroſita te collecta: ꝙ hic quidē tm̄ de nūero ſignificātiū vo cum querat̉ quantū ad ipſas attīet voces: ꝗbꝰ ſignifi catiuis vocibus intellectꝰ animi deſignent̉. q̄ ſūt ſim plicia quidē nomina ⁊ verba: ex his v̓o cōpoſite oro nes. Predicamētoꝝ v̓o hec intētio eſt de ſignificati uis rerū vocibus dicere in tm̄ qͣꝫtuꝫ eas animi medi us ſignificat intellectus. vocis enim quedā qͣlitas eſt nomen ⁊ verbū q̄ nimirū illa ipſa. x. p̄dicamēta ſigni ficant. Decē nāqꝫ predicamēta nunqͣꝫ ſine aliqͣ verbi qualitate vel nominis proferūt̉. Quare erit libri hu

De interpretatione editionis ſecunde lib. i.
ius intentio de ſignificatiuis reꝝ vocibꝰ in tm̄ quan tum cōceptiōes animi intellectuſqꝫ ſignificent. de de cem āt predicamentis libri intētio in eius cōmētario dicta eſt: qm̄ ſit de ſignificatiuis rerū vocibus: quot partibus diſtribui poſſit eaꝝ ſignificatio in tm̄ quan tum ꝑ ſenſuū atqꝫ ītellectuū medietatē res ſubiectas intellectibus voces ipſe valeant deſignare. In opere v̓o de arte poetica non eodē mō diuidit locutionē: ſꝫ oēs oīno locutionis partes appoſuit confirmans eſſe locutionis partes elementa: ſyllabas: cōiunctiōes: at ticulos nomina: caſus: verba or̄ones. locutio nāqꝫ nō in ſolis ſignificatiuis vocibus conſtat: ſed ſuꝑgrediēs ſignificatiōes vocū ad articulatos ſonos vſqꝫ cōſiſtit. Quelibet enim ſyllaba vel quelibet alia vox: que ſcri bi litteris poteſt: locutionis nomine continetur: que grece dr̄ lexis. Sed non eodē mō interpretatio. huic nāqꝫ nō eſt ſatis: vt ſit hmōi vox: que litteris valeat annotari. ſed adhuc vt aliquid quoqꝫ ſignificet. Pre dicamentorum v̓o in hoc ratio cōſtituta eſt: ī quo he due partes interpretatiōis res intellectibꝰ ſubiectas deſignant. Nam quoniam decem res omnīo in omni natura reꝑiuntur decē quoqꝫ intellectus erūt: quos intellectus quoniam nomina ⁊ verba ſignificant decē omnino erunt predicamenta: que verbis atqꝫ nomi nibus deſignentur. duo v̓o quedaꝫ ſunt ideſt nomen ⁊ verbū: que ipſos ſignificant intellectꝰ. Sunt igitur elementa interpretationis verba ⁊ nomīa proprie v̓o partes quibus ipſa conſtat interp̄tatio: ſunt or̄onis. Orationuꝫ v̓o alie ſunt perfecte: alie imperfecte. per fecte ſunt: ex quibus plene id quod dr̄ valet intelligi imperfecte v̓o in quibus aliquid adhuc animꝰ pleniꝰ expectat audire: vt eſt ſocrates cum platōne. Nullo enī addito adhuc or̄onis intellectus pēdet ac titubat: ⁊ auditor aliquid vltra expectat audire. Perfectaꝫ v̓o orationū ꝑtes. v. ſunt dep̄catiua: vt iupiter olpo tens precibus ſi flecteris vllis. Da deinde auxiliū pa ter: atqꝫ hec omnia firma. Imꝑatiua: vt vade age na te voca zephyros ⁊ labere pennis. Interrogatiua: vt dic mihi dameta cuiū pecus: an melibei. Uocatiua: vt o pater o hominū rerūqꝫ eterna poteſtas. Enucia tiua in qua veritas vel falſitas inuenitur. vt prīcipio arboribus varia eſt natura creandis. huius autem due partes ſunt. eſt nāqꝫ ⁊ ſimplex oratio enūciatiua ⁊ compoſita. ſimplex: vt dies eſt: lux eſt. cōpoſita vt ſi dies ē lux ē̓. In hoc igit̉ libro ariſt. de enūciatiua ſim plici oratione diſputat: ⁊ de eiuſ elementis nomine.ſ. atqꝫ ꝟbo. Que qm̄ ſignificatiua ſunt: ⁊ ſignificatiua vox ⁊ articulata interpretationis nomine cōtinet̉: de cōmuni(vt dictum eſt) vocabulo librū de interpreta tiōe appellauit. Et theophraſtꝰ quidē in eo libro quē de affirmatione ⁊ negatione cōpoſuit: de enūciatiua oratione tractauit: ⁊ ſtoici quoqꝫ in his libris quos πέρίαξκο μάάυ appellant: de eiſdem nihilominꝰ diſputant. ſed illi quidem ⁊ de ſimplici ⁊ de non ſim plici or̄one enuntiatiua ſpeculantur Aꝝ. v̓o in hoc li bro nihil niſi de ſola ſimplici enunciatiua oratione cō ſiderat. Aſpaſius quoqꝫ et alexander ſicut in alijs Ari ſtotelis libris in hoc quoqꝫ cōmentarios edidere. ſed vterqꝫ ariſtotelē de oratiōe tractaſſe ꝓnūciat. Nā ſi proferre aliquid oratione(ut aiunt ip̄i) interpretari ē de interpretatione nimirū liber veluti de oratione ꝑ ſcriptus eſt: quaſi v̓o ſola oratio: ⁊ non verba quoqꝫ ⁊ nomina interpretationis vocabulo cōcludāt̉. Eque namqꝫ ⁊ oratio ⁊ verba ac nomina: que ſunt interpre tationis elementa: nomine interpretationis vocant̉.
Sed alexander addidit imperfecte ſeſe habere libr titulum. neqꝫ enim deſignare de qua oratione perſer pſerit. multe namqꝫ(vt dictum eſt) ſunt orationes: ſ adiciendum vel ſubintelligendum putat de oration illum ſcribere philoſophica dialectica. ideſt qua ve rum falſumqꝫ valeat expediri. Sed qui ſemel ſolan orationem interpretationis nomine vocari recipit. i. intellectu quoqꝫ ipſius inſcriptionis errauit. cur enim putaret imperfectum eſſe. titulum: qm̄ nihil de qua oratione diſputaret: adiecerit: vt ſi quis interrogans quid eſt homo. alio reſpondente animal. culpet ac di cat imperfecte illum dixiſſe quid ſit. qm̄ nō ſit omnes differentias perſecutus Qd̓ ſi huic ideſt homini ſūt quedam alia cōmunia ad nomē animalis: nihil tamē impedit perfecte demonſtraſſe quid homo eſſet: eum qui animal dixerit. Siue eniꝫ differētias addat quis ſiue non: hominem animal neceſſe eſt eſſe Eodē quo qꝫ modo ⁊ de oratione ſi quis hoc concedat primum nihil aliud interpretationem dici niſi orationem: cur qui de interpretatione inſcripſerit ⁊ de qua interpre tatione dicat non addiderit: culpetur. Non enim eſt ſatis eum libri titulum etiam de aliqua continenti cō munione feciſſe: vt nos eum ⁊ de nominibꝰ ⁊ verbi ⁊ oratiōibus: cū hec omnia vno interpretatiōis nom ne contineret̉: ſupra feciſſe docuimus: cū hic liber ab eo de interpretatiōe nomīat̉. ſꝫ ꝙ addidit illā īterpr tionē ſolā dici: qua in oratione poſſit veritas ⁊ falſi tas inueniri: vt ē enūciatiua oratio: fingentis eſt(vt ait porphyrius) potius ſignificatiōeꝫ noīs qͣꝫ docen tis: atqꝫ ille quidē ⁊ in intentiōe libri: ⁊ in titulo fal ſus eſt: ſed non eodē mō de iudicio quoqꝫ libri huius erat Andronicus enī librū hūc Ariſtote. eē nō putat: quē alexā. vere fortiterqꝫ redarguit. Quē cū acutuꝫ diligētēqꝫ ariſt. libroꝝ ⁊ iudicē ⁊ repertorē iudicaue rit antiquitas: cur in huius libri iudicio ſit falſus: ꝓr ſus eſt magna admiratiōe digniſſimū. Nō eē namqꝫ ꝓpriū ariſtotelis. hīc conat̉ oſtendere quoniā quedā ariſto. in principio libri huius de intellectibus animi tractat: quos ītellectus aīe paſſiōes vocauit: ⁊ de hiſ ſe plenius in libris de aīa diſputaſſe commemorat. ⁊ quoniā paſſiones anime vocabat vel triſtitiā vel gau dium vel cupiditatē vel alias hmōi affectiōes dicit andronicus ex hoc ꝓbari hūc librū ariſtote. nō eē: ꝙ de hmōi affectionibus nihil ī libris de aīa tractauiſ ſet: nō ītelligēs ī hoc libro ariſtotelem paſſiones aīe nō pro affectionibꝰ: ſed pro ītellectibus poſuiſſe. hi. alexan. multa alia addit argumēta. cur hoc opuſ ma xime ariſtote. eē videatur. Ea nāqꝫ dicūt̉ hic que ſer tentijs ariſto: que ſunt de enunciatiua oratione cōſer tiant. Illud quoqꝫ quod ſtilus ipſe propter breuitatē preſſior ab ariſtote. obſcuritate non diſcrepat: vel ꝙ theophraſtꝰ vt ī alijs ſolet cū de ſil̓ibꝰ rebꝰ tractatē ſcꝫ ab ariſtotele ante tractata ſunt: in libro quoqꝫ de affirmatione ⁊ negatiōe iiſdē aliquibꝰ verbis vtit̉: ꝙ bus in hoc libro ariſtoteles vſus ē. Idē quoqꝫ theo phraſtus dat ſignū hūc ariſtote. librū eē. in oībus.n. de quibꝰ ipſe diſputat poſt magiſtrū: leuiter ea tāgi que ab ariſtotele dicta an̄ cognouit: alias v̓o diligen tiꝰ: res nō ab ariſtotele tractatas exequit̉. hic quoqꝫ idē faciat. nā q̄ ariſtoteles hoc libro de enunciatione tractauit leuiter ab illo tranſcurſa ſūt: q̄ v̓o magiſter eius tacuit: ipſe ſubtiliori mō cōſiderationis adiecit. addidit quoqꝫ hāc cauſā: qm̄ ariſtote. ꝗdē de ſyllogi mis ſcribere animatus nūqͣꝫ id recte facere potuiſſe niſi quidā de propoſitionibꝰ annotaret. Mihi quod

De interpretatione editio nis ſecunde lib. i. s.
ar̄ hoc ſubtiliter perpendentibus liquere hunc librū iq analyticos eſſe preparatū. Naꝫ ſicut hic de ſimpli qi propoſitiōe diſputat ita quoqꝫ in analyticis de ſim olicibus tantum cōſiderat ſyllogiſmis: ut ipſa ſyllogiſ morum propoſitionūqꝫ ſimplicitas non ad aliud niſi ad continēs opus ariſtotelis ꝑtinere videatur. Qua re non eſt audiendus andronicus: qui ꝑꝑ paſſionum nomen hunc libruꝫ ab ariſtotel: operibꝰ ſeperat. Ari goteles enim iccirco paſſiones anime intellectꝰ voca uit: ꝙ intellectꝰ quos ſermōe dicere ⁊ or̄one ꝓferre conſueuimus: ex aliqua cā atqꝫ vtilitate ꝓfecti ſunt. vt.n. diſperſi homines colligerētur: ⁊ legibꝰ vellēt eē ſubiecti: ciuitateſqꝫ condere: vtilitas q̄dā fuit ⁊ cā: quocirca que ex aliqͣ vtilitate vēiūt: ex paſſiōe quoqꝫ penire neceſſe eſt. Nā vt diuina ſine vlla ſūt paſſione ita nulla illis extrinſecᶻ vtilitas valet adiūgi. Que v̓o ſunt paſſibilia: ſemꝑ aliquā cām atqꝫ vtilitateꝫ qui puſ ſubſtentētur inueniūt. Quocirca hmōi intellectꝰ qui ad alterum or̄one proferendi ſunt: qm̄ ex aliqua cauſa atqꝫ vtilitate vidētur eē collecti: recte paſſiōes animi nominati ſunt. Et de intentiōe ꝗdē: ⁊ de libri inſcriptione: ⁊ de eo ꝙ hic maxime ariſtotelis liber eē putandus eſt: hec dicta ſufficiant. Quid v̓o vtilita tis habeat: non ignorabit: qui ſciet qua in or̄one veri tas conſtet ⁊ falſitas. In ſola.n. enūciatiua or̄one hec conſiſtūt. iā v̓o que diuidāt verū falſumqꝫ: q̄ ve diffi nite. vel que varie ⁊ mutabiliter veritatē falſitatēqꝫ partiantur. que ve iūcta dici poſſint. cuꝫ ſeparata va leant predicari que ſeparata dicant̉. cum iuncta non ſint predicata. que ſint negationes cū modo propoſi tionum que eaꝝ conſequētie. aliaqꝫ plura in ipſo ope re cōſiderator poterit agnoſcere. quaꝝ magnā exꝑie tur vtilitatem. qui animū cura alicuiꝰ inueſtigatiōis aduerterit. Sꝫ nūc ad ipſius ariſtote. verba vēiamꝰ. Rimuꝫ oportet conſtituere. quid ſit no men. ⁊ quid ſit verbum. poſtea quid ne gatio ⁊ affirmatio. ⁊ enun ciatio. ⁊ or̄o: Librū inchoans de quibꝰ in libri oī ſerie tractaturus ſint: an̄ propoſuit: ait enī oportere prius de quibus dſputaturus eſt diffinire. hic enim conſti tuere diffinire intelligendum ē: determinandū nam qꝫ eſt quid hec omnia ſint ideſt quid nomen ſit: quid verbum ⁊c. que elementa interpretationis eſſe predi ximus. Sꝫ affirmatio atqꝫ negatio ſub interpretatio ne ſunt. Quare nomen ⁊ verbum affirmationis ⁊ ne gationis elementa eſſe manifeſtū eſt. his enī compo ſitis affirmatio ⁊ negatio coniunguntur. Exiſtit hic quedam queſtio cur duo tātū ſe nomen ⁊ verbuꝫ de terminare promittat. cū plures partes or̄onis eē vi deantur. Quibus hoc dicendū ē tm̄ ariſtot. hoc libro diffiniſſe: qͣꝫtū illi ad id ꝙ inſtituerat tractare ſuffece rit tractat nāqꝫ de ſimplici enūciatiua or̄one qͣ.ſ. hu iuſmnodi eſt: vt iunctis tm̄ verbis ⁊ nominibꝰ cōpona tur. Si quis nomen iūgat ⁊ verbū ⁊ dicat. ſocrates ambulat. ſimplice̓ enūciatiuā fecit or̄onē. Enūciatiua namqꝫ oratio eſt(ut ſupra memoraui) que hꝫ in ſe ve ri falſi ve deſignationē. ſꝫ in hoc qd̓ dicimꝰ ſocrates abulat. aut veritas neceſſe ē vt cōtineat̉ aut falſitas hoc.n. ſi ambulāte ſocrate dr̄ veꝝ eſt ſi nō ambulan te: falſum eſt: Perficit̉ ergo enūciatiua or̄o ſimplex ex ſolis nominibꝰ atqꝫ verbis. Quare ſuperfluū ē q̄ rere: cur alias quoqꝫ que vident̉ or̄onis partes noͣ ꝓ poſuerit: ꝗ non totius ſimpliciter or̄onis ſed tantum nmplicis enunciationis inſtituit elemēta partiti. quā
qͣꝫ he due proprie partes or̄onis dicende ſint nomē .ſ. ⁊ verbū. hec.n. per ſe ſe vtraqꝫ ſignificant. Coniū ctiones aūt vel propoſitiōes nihil oīno niſi cū alijs iū cte deſignāt. Participia v̓o v̓bo cognata ſūt: vel ꝙ a gerundiuo mō veniant: vel ꝙ tēpus propria ſignifi catione contineant. Interiectiones v̓o atqꝫ pronoīa nec̄ non aduerbia in nominis loco ponenda ſunt: iccir co ꝙ aliꝗd diffinitū ſignificant: vbi nulla ē vel paſſio nis ſignificatio vel actiōis. Qd̓ ſi caſibus hoꝝ quedā flecti non poſſūt: nihil īpedit. Sūt enī q̄dā nomina q̄ monoptota vocant̉. ꝙ ſi quis longius iſta ⁊ proxime petita eſſe arbitret̉: illud tn̄ concedat qd̓ ſupra iā di ximus. nō eſſe equū calumniari ei: ꝗ nō de oī or̄one: ſed tm̄ de ſimplici enūciatione: ꝓponat: ꝙ tm̄ ſibi ad diffinitionē ſumperit. qͣꝫtum arbitratus ſit operi in ſtituto ſufficere. qͣre dicēdū eſt ariſtotelē nō oīs or̄o nis partes opere hoc velle diffinire: ſed tm̄ ſolius ſim plicis orationis enunciatiue: q̄ ſunt.ſ. nomē ⁊ verbū. Argumentū auteꝫ huius rei hoc eſt: poſtqͣꝫ.n. ꝓpoſu it dicens. Primuꝫ oꝫ conſtituere quid ſit nomē ⁊ ꝗd verbum. non ſtatim inquit quid ſit or̄o: ſed mox ad didit qͣd negatio. ⁊ ꝗd affirmatio: ⁊ ꝗd enūciatio: po ſtremo v̓o quid or̄o. ꝙ ſi de oī or̄one loq̄ret̉: poſt no men ⁊ verbuꝫ non de affirmatiōe ⁊ negatiōe: ⁊ poſt hāc de enunciatione. ſed mox de or̄one dixiſſet. Nūc v̓o qm̄ poſt nominis ⁊ verbi propoſitionē affirmatio nem ⁊ negationem ⁊ enūciationē ⁊ poſt or̄oneꝫ ꝓpo ſuit: cōfitēdū eſt id qd̓ an̄ diximus nō or̄onis vni uer ſalis. ſed ſimplicis enūciatiue or̄onis: q̄ diuiditur in affirmationē atqꝫ: negationē: diuiſionē partiū facere voluiſſe: que ſunt noīa ⁊ verba. hec enī ꝑ ſeipſa intel lectum ſimplicē ſeruant. que eedem dictiones vocāt̉ ſed n̄ ſole dicūtur. Sūt namqꝫ dictiōes ⁊ alie quoqꝫ vt or̄ones vel īperfecte: vel ꝑfecte cuiꝰ: plures eē ꝑ ter ſupra iā docui: inter quas ꝑfecte or̄ois ſpēs ē enū ciatio. Et huius quoqꝫ alia ſimplex: alia cōpoſita eſt. De ſimplicis v̓o enūciationis ſpēbꝰ inter philoſo phos cōmētatoreſqꝫ certat̉. Aiunt enī quidā affirma tionē atqꝫ negationē enūciationi vt ſpēs ſuppōi opor tere: in ꝗbus ⁊ porphy. eſt. Quidā v̓o nulla rōne con ſentiunt: ſꝫ cōtendūt affirmatiōem ⁊ negationē equi uoca eſſe: et vno quidē enūciatiōis vocabulo nūcupa ri. Predicari āt enūtiatōnē ad vtraſqꝫ vt nomē equi uocū: nō vt genꝰ vniuocū: quoꝝ prīceps alexander ē: quoꝝ cōtentiōes apponere nō videt̉ inutile. Ac prius ꝗbꝰ modis affirmationeꝫ atqꝫ negationē nō eē ſpēs enūciationis alexāder putet: dicēdū ē. poſt v̓o addā qua porphyriꝰ hec argumētatiōe diſſoluerit Alexā. nāqꝫ iccirco dicit. nō eē ſpecies enunciatiōis affirma tionē ⁊ negationē: qm̄ affirmatio prior ſit priorē v̓o affirmationē iccirco conatur oſtendere: ꝙ oīs nega tio affirmationē tollat ac deſtruat: ꝙ ſi ita ē pͥor ē af firmatio: que ſubruat̉: quā negatio q̄ ſubruat. ī ꝗbus autem prius aliquid ⁊ poſterius eſt illa ſub eodem gnͣe pōi nō poſſūt: ut in eo titulo predicamētoꝝ dcm̄ eſt qui de eis que ſunt ſil̓ inſcribitur. Amplius nega tio īꝗt diuiſio ē: affirmatio cōpoſitio atqꝫ cōiūctioī Cū.n. dico ſocrates uiuit: uitā cū ſocrate cōiūxi cum dico ſocrates non viuit. vitam a ſocrate diſiunxi. di uiſio igit̉ quedā negatio ē: ⁊ cōiūctio affirmatio: cō poſiti aūt eſt cōiunctiqꝫ diuiſio. Igit̉ affirmatio q̄dā eſt cōiūctio. negatio uero cōpoſiti cōiūctiqꝫ ē diuiſio Prior igit̉ eſt cōiūctio: qd̓ ē affirmatio. poſterior v̓o diuiſio: quod ē negatio. Illud quoqꝫ adiecit: ꝙ oīs ꝑ affirmationē fcā enūciatio ſimplicior ſit ꝑ negatiōeꝫ

De interpretatione editionis ſecunde lib. i.
facta enūciatione. Ex negatiōe enī ꝑticula negatiua ſi ſublata ſit affirmatio ſola reliquit̉. De eo.n. qd̓ eſt ſocrates non viuit: ſi nō particula que ē ad verbū au ferat̉ remāet ſocrates viuit. Simplicior igit̉ affirma tio ē qͣꝫ negatio. Prius v̓o ſit neceſſe eſt qd̓ ſimpliciꝰ eſt: in qͣꝫtitate ēt qd̓ ad qͣꝫtitatē minus eſt: prius eſt eo qd̓ ad qͣꝫtitatē plus eſt. Oīs v̓o oratio quantitas ē ſed cuꝫ dico ſocrates ambulat minor or̄o eſt: qͣꝫ cū di co ſocrates non ambulat. Quare qm̄ ẜm quantitateꝫ affirmatio minor eſt: eam priorem quoqꝫ eē neceſſe ē Illud quoqꝫ adiunxit affirmationē quēdā eē habiti negationē v̓o priuationem: ſed prior eſt habitꝰ priua tione. Affirmatio igit̉ negatione prior ē. Et ne ſingi la perſequi laborem: cū his alijſqꝫ modis demōſtret affirmationem negatiōe priorē eſſe: a cōmuni eas ge nere ſeparauit. Nulluſ.n. ſpēs arbitrat̉ ſub eodē gene re eſſe poſſe: in quibꝰ prius vel poſterius aliꝗd cōſide rat̉. Sed porphyrius ait ſeſe docuiſſe ſpēs enūciatio nis eē affirmationē ⁊ negationem in his cōmētariis quos in theophraſtū edidit. hic v̓o alexandri argumē tationē tali rōne diſſoluit. Aut enī nō oportere arbi trari quecūqꝫ quolibet mō priora eſſent alijs: ea ſub eodē genere non poſſe poni. Sꝫ quecūqꝫ ſecundū eē ſuū atqꝫ ſub̓aꝫ priora vel poſteriora ſūt ea ſola ſub eo dem gn̓e non ponunt̉. Et recte dr̄. Si.n. ꝗcꝗd quoli bet mō prius eſt: cū eo ꝙ poſteriꝰ eſt ſub vno gnͣe eē non pōt: nec primis ſubſtātiis ⁊ ſecūdis cōmune ge nus poterit eſſe ſub̓a. qd̓ qui dicit: a recto ordīe ratio nis exorbitat. Sed quēadmodum qͣꝫ qͣꝫ ſint prīe ⁊ ſe cūde ſub̓e: tn̄ vtreqꝫ eqͣliter in ſubiecto nō ſūt. ⁊ iccir co eē ipſoꝝ ex eo pendet. ꝙ in ſubiecto nō ſūt. atqꝫ iō ſub vno ſub̓e gnͣe collocant̉. ita quoqꝫ qͣꝫ qͣꝫ affirma tiones negationibꝰ in or̄onis prolatione priores ſint tn̄ ad eē atqꝫ ad naͣm ꝓpͥam equaliter enūciatiōe ꝑti cipant. Enūciatio v̓o ē in qua veritas ⁊ falſitas inue niri pōt. Qua in re ⁊ affirmatio ⁊ negatio eqͣles ſūt. Eqͣliter.n. affirmatio ⁊ negatio veritate ⁊ falſitate participant. Quocirca qm̄ id ꝙ ſunt affirmatio ⁊ negatio: eqͣliter ab enūciatione participāt: a cōmū eas enūciationis gn̄e diuidi nō oꝫ. mihi quoqꝫ vr̄ ꝙ porphirii ſit ſequenda ſentētia: vt affirmatio ⁊ nega tio cōi enūciationis gn̓e ſupponātur. Lōga nāqꝫ illa ⁊ multiplicia argumenta Alexādri ſoluta ſūt: cū de monſtrauit porphirius nō modis omnibus ea. q̄ pri ora ſunt: ſub cōmuni genere cōſtitui atqꝫ poni non poſſe. Sed quecūqꝫ ad eſſe proprium atqꝫ ſubſtantiā priora ſunt: illa ſola ſub cōmuni genere conſtitui atqꝫ poni ōn poſſe. Syrianus v̓o cui philoxenª cognomē eſt: hoc loco q̄rit: cur ꝓponēs priꝰ de negatione: poſt de affirmatione pronunciauerit dicēs Primū oꝫ con ſtituere quid ſit nomen: ⁊ quid verbum. poſtea quid negatio ⁊ affirmatio. ⁊ primo quidem nihil propriuꝫ dixit. qm̄ in quibꝰ affirmatio poteſt ⁊ negatio proue nire: prius eſſe negatio: poſtea v̓o affirmatio poteſt: vt de ſocrate ſi ſanus ē. Pōt ei talis affirmatio apta ri vt de eo dicatur ſocrates ſanus eſt: ⁊ hmōi pōt ap tari negatio vt: de eo dicatur ſocrates ſanꝰ nō ē. qm̄ ergo in eū affirmatio ⁊ negatio poterit ꝓuenire. pri us euenit ut ſit negatio qͣꝫ affirmatio. an̄.n. qͣꝫ natus eēt potuit de eo dici ſocrates ſanꝰ non ē. qui enī natꝰ nō erat. nec eſſe poterat ſanus. huic illud adiecit ſer uare ariſt. cōuerſam propoſitiōis et executiōis diſtri butionē. hic.n. priꝰ poſt nomen ⁊ verbū de negatiōe propoſuit: poſt de affirmatione: ⁊ hīc de enunciatiōe tertio de affirmatiōe: poſtremo v̓o de or̄one: ſꝫ ꝓpo
ſita diffinitione: nominis ⁊ verbi prius or̄onē: poſte enūciationē ⁊ affirmationē: vltīo v̓o loco negatiōer determinauit: quā hic poſt proſitionē verbi: ⁊ noī primā locauerat. Ut igit̉ ordo ſeruaret̉ cōuerſus: io ciro negationē prius ait eē propoſitā: qͣ in expoſitiō ab alexādri quoqꝫ ſentētia nō diſcedit. Illud quoqꝫ additum ꝙ nō eēt inutile enūciationē genus affirme tiōis ⁊ negatiōis accipi oportere: ꝙ qͣꝫ qͣꝫ(vt dcm̄ ē ad ꝓlationē prior ē affirmatio: tn̄ ad ipſaꝫ enūciatie nem.i. veri falſiqꝫ vim vtraſqꝫ eqͣliter ſub enūciatio ne ariſtoteles conſtituit. Id ēt ariſtoteleꝫ probare di cit. premiſit.n. primā negationē: ſcd̓am poſuit affir mationē que res nihil hꝫ vitii. ſi ad ip̄aꝫ enūciationē affirmatio ⁊ negatio ponant̉ eqͣles. que enī naͣº equa les ſunt. nihil retinent contrarii indifferenter accepte Eſt igit̉ ordo: ꝙ propoſuit primū totius or̄oniſ clemē tum.ſ. nomen ⁊ verbū: poſt hec negationē ⁊ affirma tionem. que ſpēs enūciationis ſunt. Quoꝝ genus.i. enunciationem tertiam nominauit: quartā v̓o orātio nem poſuit: que ipſius enūciationis genus eſt. ⁊ hoꝝ ſe diffinitiones oīuꝫ datuꝝ eſſe promiſit: quas interī relīquens atqꝫ preteriens ⁊ in poſteriorem tractatū differens: illud nunc addit: q̄ ſunt verba ⁊ noīa: aut ꝗd ipſa ſignificent. qͣre an̄qͣꝫ ad verba ariſtotelis ipſa veniamus: pauca cōiter de noībus atqꝫ verbis: ⁊ de his qͥ ſignificāt̉ a verbis ac nominibus diſputemus. Siue.n. q̄libet ꝑpetua īterrogatio ſit atqꝫ reſpōſio: ſiue perpetua cuiuſlibꝫ orationis cōtinuatio: atqꝫ al teriª auditus ⁊ ītelligētia: ſiue hic ꝗdē doceat: ille v̓o diſcat: tribꝰ his totus orandi ordo ꝑficit̉: rebꝰ: ītelle ctibª: atqꝫ vocibus. Res.n. ab intellectu concipitur. Uox v̓o conceptiōes aī ītellectuſqꝫ ſignificat. ipſi v̓o ītellectus ⁊ concipiūt ſubiectas res ⁊ ſignificant̉. a vo cibus. Cū igit̉ tria ſint hec. per que omnis oratio col locutioqꝫ ꝑficit̉: res que ſubiecte ſunt: intellectus qu res concipiūt: ⁊ rurſus a vocibꝰ ſignificāt̉. Uoceſ v̓o que intellectus deſignāt quartū quoqꝫ ꝗddā eſt: quo voces ipſe valeant deſignari. id autem ſūt lr̄e. Scri ꝑte namqꝫ littere ipſas ſignificant voces. Quare qͣt tuor iſta ſunt: vt lr̄e quidē ſignificēt uoces: uoces v̓o ī tellectꝰ: ītellectus aūt res cōcipiant: que.ſ. habet qͣn dam non confuſam neqꝫ fortuītā conſequētiā: ſꝫ ter minato nature ſue ordīe cōſtāt res.n. ſemꝑ cōmittā tur eum: qui ab ipſis cōcipitur: intellectū: ipſum vero intellectū vox ſequit̉: ſed voces elementa.i. littere. re bus enim ante propoſitis ⁊ in propria ſubſtantia cōſti tutis intellectus oriunt̉. Reꝝ eniꝫ ſemper intellectus ſunt: quibꝰ iteꝝ cōſtitutis mox ſignificatio vocis exo ritur. Preter intellectū namqꝫ vox penitus nihil deſi gnat. Sed qm̄ voces ſunt: iccirco littere: quas voca mus elemēta. reperte: ſūt: quibꝰ vocū qͣlitas deſigne tur. ad cognitionem v̓o conuerſim ſe ſe res hꝫ. nāqꝫ apud quos eedem ſunt littere: ⁊ qui eiſdem elemētis vtūtur: eiſdē quoqꝫ nominibus eos ac verbis.i. voci bus vti neceſſe eſt: ⁊ ꝗ vocibus eiſdē vtunt̉: iidē quo qꝫ apud eos intellectus in animi cōceptione verſant̉. Sed apud quos iideꝫ intellectus ſunt: caſdē res eoꝝ intellectibꝰ ſubiectas eē māifeſtū eſt ſꝫ hoc nulla ra tiōe cōuertit̉. Nāqꝫ apud quos eedē res ſūt: iidemqꝫ intellectꝰ: nō ſtatim cedē voces cedēqꝫ ſūt littere: nā cum romanus grecus ac barbarus ſil̓ videant equū hn̄t quoqꝫ de eo eundē intellectuꝫ ꝙ equꝰ ſit: ⁊ apuc eos eadē res ſubiecta ē: idēqꝫ a re ipſa cōcipit̉ intelle ctus. ſed grecuſ aliter equū vocat: alia quoqꝫ vox ī cꝗ ſignificatiōe romana eſt: ⁊ barbarꝰ ab vtroqꝫ ī eꝗ. de ſignatione

de interpretatione editiōis ſecūde liber primus.
qtnatiōe diſſentit: quocirca diuerſis quoqꝫ voces ꝓ prias el̓entis īſcribūt. Recte igit̉ dictū ē apud quos cede res ijdēqꝫ ītellectꝰ ſunt: non ſtatim apud eos vel caſde̓ voces vel eadē el̓enta conſiſtere. Precedit aūt rea ītellectū: intellectus vero vocem. vox litteras. ſed cquerti hoc non poteſt. neqꝫ ſi littere ſūt: mox aliqͣ ex hia ſignificatio vocis exiſtit. Hominibus namqꝫ qui lc̓as ignorāt: nullū nomē quelibet el̓enta ſignificant: appe que neſciūt. neqꝫ ſi voces ſunt: mox ītellectꝰ eſſe neceſſe eſt. Plures enī voces īueniūtur: q̄ nihil oīno ſignificent. nec intellectui quoqꝫ ſubiecta eſt res ſemꝑ ſunt enī ītellectus ſine re vlla ſibi ſubiecta: vt quos cē tauros vel chimeras poete finxerunt. hoꝝ.n. ītellectꝰ ſunt: quibus ſubiecta eſt nulla ſubſtantia. Sed ſi quis ad nām redeat eamqꝫ conſideret diligenter: agnoſcet cū res eſt eius quoqꝫ ītellectum eſſe. Qd̓ ſi non apud hoīes: certe apud deū: qui proprie diuinitati ſubſtan tie ī ꝓpa natura ipſius rei nihil ignorat. Et ſi eſt ītelle ctꝰ ⁊ vox eſt. ꝙ ſi fuerit vox: eiꝰ quoqꝫ ſunt littere: q̄ ſi ignorant̉: nihil ad ip̄am vocis naturaꝫ. Neqꝫ.n. qͣſi cā quedā eſt vocū ītellectꝰ: aut vox cauſa litteraꝝ: vt cū eedē ſint apud aliquos littere: neceſſe ſit eadē quoqꝫ eſſe noīa ⁊ verba. Ita quoqꝫ cum eedem ſint res vel intellectus apud aliquos: non mox neceſſe eſt intelle ctuū ipſoꝝ vel rerum eadē eſſe vocabula. Nāqꝫ cum eadē ſit ⁊ res ⁊ ītellectꝰ hoīs: apud diuerſos tn̄ hoīes hmōi ſubſtātia aliter ⁊ diuerſo noīe nuncupat̉. qua re voces quoqꝫ cum eedem ſint: poſſunt littere eē di uerſe: vt ī hoc nomine quod eſt homo cū vnū ſit no men diuerſis lr̄is ſcribi poteſt. nā que latinis litteris ſcribi poteſt: poteſt etiā grecis: poſt alijs nūc primuꝫ inuentis figurarū figuris. Quare quoniā apud quos eedē res ſunt: eoſde ītellectꝰ eē neceſſe eſt: apud quos ijdē ītellectꝰ ſunt: voces eedē non ſunt: ⁊ apud quos eedē voces ſunt: non neceſſe eſt eadem elementa con ſtitui: dicendum eſt res ⁊ intellectꝰ: quoniā apud oēs iidē ſunt: eſſe naturaliter cōſtitutos. voces vero atqꝫ litteras: qm̄ diuerſis hominū poſitionibus permutan tur: nō eſſe naturaliter ſed poſitione. Cōcludendū eſt igit̉ qm̄ apud quos elementa ſunt eadē: apud quoqꝫ eos eedē voces ſunt: ⁊ apud quos eedem voces ſūt: ī dē ſunt intellectus: apud quos autem idem ſunt intel lectꝰ: apud eos quoqꝫ res eedē ſubiecte ſunt. Rurſus apud quos eedē res ſunt ijdem quoqꝫ ſunt intellectꝰ: apud quos ijdē ītellectus: non eedem voces ſunt: nec apud quos eedē voces ſunt: eiſdē ſemper litteris ver ba ipſa vel nomīa deſignātur. Sed nos in ſupradictiſ ſententijs el̓ento atqꝫ littera promiſcue vſi ſumus. q̄ aūt ſit hoꝝ diſtantia paucis abſoluam. littera inſcri ptio eſt atqꝫ figura partis minime vocis articulate. Elementū v̓o ſonus ipſius inſcriptionis: vt cum ſcri bo lr̄aꝫ que ē. a. a. formula ipſa: que atramēto vl̓ gra phio ſcribitur: littera nominatur. ipſe v̓o ſonus: quo ip̄am litteraꝫ voce proferimꝰ: dicitur el̓entū. quocir ca hoc cognito illud dicendū eſt: ꝙ is qui docet: vel ꝙ cōtinua oratiōe loquitur. vel qui interrogat. cōtrarie ſe habet his vel qui diſcunt: vel qui audiūt: vel reſpō dent in his tribꝰ voce.ſ. ītellectu: ⁊ re. pretermittant̉ lre ꝑꝑ eos: qui earum ſunt expertes. Nam qui docet ⁊ qui dicit: ⁊ qui interrogat: a rebus ad ītellectū pro fectus per nomīa ⁊ verba vī proprie actionis exercet atqꝫ officiū. Rebus enim ſubiectis ab his capiūt ītel lectꝰ. ⁊ per noīa ⁊ verba pronunciant. qui vero diſcit vel ꝗ audit vel ꝗ reſpōdet: a nominibꝰ ad ītellectus progreſſus ad res vſqꝫ peruenit. Accipiens enī is qu
diſcit vel qui audit vel qui reſpondet: docentis vel di centis vel interrogantis ſermonē quid vnuſꝗſqꝫ illo rum dicat intelligit: ⁊ intelligens rerum quoqꝫ ſcien tiā capit: ⁊ in ea conſiſtit. Recte igitur dictum eſt in voce intellectu atqꝫ re contrarie ſe ſe habere eos qui docent dicūt interrogāt: atqꝫ eos qui diſcunt audiūt ⁊ reſpondent. Cum igit̉ hec ſint quatuor lr̄e: voces: ī tellectus: ⁊ res proxime quidē ⁊ prīcipal̓r littere ver ba ⁊ nomina ſignificant: hec vero principaliter quidē intellectꝰ ſecundo vero loco res quoqꝫ deſignant. In tellectus v̓o ipſi nihil alius niſi reruꝫ ſignificatiui ſūt Antiquiores v̓o quorū eſt plato: ariſtoteles: ſiue chry ſippus. ⁊ xenocrates hi inter res ⁊ ſignificationes in tellectuum medios ſenſus ponunt in ſenſibilibuſ rebꝰ vel imaginatiōes quaſdā: in quibus intellectus ipſius origo conſiſtat. Et nunc quidē quid de hac re ſtoici di cunt p̄termittendum eſt. hoc autem ex his omnibus ſolum cognoſci oportet: ꝙ ea que ſūt in litteris eā ſi gnificent orationē que in voce conſiſtit: ⁊ ꝙ ea q̄ ē vo cis oratio: animi atqꝫ intellectus orationē deſignet: q̄ tacita cogitatione conficit̉: ⁊ ꝙ hec intellectus oratio ſubiectas principaliter ſibi res concipiat ac deſignet. Ex quibus quatuor duas quidem Ariſtoteles eſſe na turaliter dicit res ⁊ aī cōceptōes ideſt eā que ſit ī ītel lectibus or̄onē: iccirco ꝙ apud omnes eedē atqꝫ īmu tabiles ſint. duas vero nō naturaliter ſed poſitiōe cō ſtituit que ſunt ſcilꝫ verba ⁊ nomina ⁊ littere: quas io circo naturaliter fixas eſſe non dicit: ꝙ(vt ſupra de monſtratum eſt) non eiſdem vocibus omnes: aut eiſ dem vtantur elementis atqꝫ hoc eſt ꝗquodait ¶ Sunt ergo ea que ſunt in voce earum que ſunt in anima paſtionum note. ⁊ ea que ſcribuntur eorum que ſunt in voce. ⁊ quemadmoduꝫ nec littere eēde omnibus. ſic nec eedem voces. Quorum autem he primorum note ſunt: eedem omnibus paſſioneſ anime ſunt. ⁊ quorum he ſimilitudines ſunt. res iā eedem. De his quidem dictum eſt in his que di cta ſunt de anima. alterius enim eſt negocii. ¶ Cum igitur prius prepoſuiſſet nomen ⁊ verbum: ⁊ quecunqꝫ ſecutus eſt: poſtea ſe diffinire promiſiſſet: hec interim pretermittens de paſſionibus anime de qꝫ earum notis: que ſunt ſcilicet voces: pauca premit tit. Sed cur hoc ita interpoſuerit: plurimi commenta tores cauſas reddere neglexerunt. ſed a tribus tantū quantum adhuc ſciam. ratio huius interpoſitionis ex plicata eſt. quorum. herminij quidem a rerum verita te longe diſiuncta eſt. Ait enim iccirco ariſtotelem de notis anime paſſionum interpoſuiſſe ſermonem: vt vtilitatem propoſiti operis īculcaret. Diſputaturus enim de vocibus que ſunt note anime paſſionum re cte. de his quedam ante premiſit. Nam cum ſue nullꝰ anime paſſiones ignoret: notas quoqꝫ cū anime paſ ſionibus non neſcire vtiliſſimum eſt neqꝫ enim ille co gnoſci poſſunt niſi per voces que ſunt earum ſcilicet notē. Alexan. vero aliam huiuſmodi interpoſitionis reddit cauſam. quoniam inquit nomina ⁊ verba īter pretatione ſimplici continēt̉. Oratio v̓o ex verbis no minibuſqꝫ coniuncta eſt: ⁊ in ea iam veritas aut falſi tas inuenitur. ſiue aūt quilibet ſermo ſit ſimplex ſiue iam oratio cōiūcta atqꝫ cōpoſita. ex his que ſignificā tur momentū ſumūt. In illis.n. priꝰ eſt eoꝝ ordo ⁊ cō tinētia: poſt redundat in voces. quocirca qm̄ ſignifi cātiū momētū ex his que ſignificātur oritur: iccirco

De interpretatione editiōis ſecunde liber primi
priª nos de his que voces ipſe ſignificant: docere pro ponit. Sed herminius hoc libro repudiandus eſt. Ni hil enī tale qd̓ ad cauſas ꝓpoſite ſnīe ꝑtineret expli cuit. Alexan. vero ſtrictim proxima intelligentia p̄ter uectus tetigit quidē cauſam: nō tn̄ principalem rōnē Ariſtotelice propoſitionis exoluit. Sed porphyriꝰ hic ipſam plenius cauſam originemqꝫ ſermōis huius an te oculos collocauit: ꝗ oēꝫ apud priſcos philoſophos de ſignificationis in contentionē litēqꝫ retexuit. Ait namqꝫ dubie apud antiquoꝝ philoſophoꝝ ſentētiaſ cōſtitiſſe: quid eſſet proprie ꝙ vocibꝰ ſignificaret̉. pu tabāt nāqꝫ alij res vocibus deſignari: earūqꝫ voca bula eſſe ea que ſonuerint in vocibus arbitrabantur Alij v̓o incorporeas qͣſdā naturas meditabant̉. qua rum eēt ſignificationes quecūqꝫ vocibus deſignarē tur platōnis aliquo modo ſpecies incorporeas emu lati: dicentis hoc ipſum homo ⁊ hoc ip̄m equus: non hāc cuiuſlibet ſubiectā ſubſtantiā: ſed ip̄m illum ho minē ſpecialem ⁊ illū ip̄m equū vl̓r ⁊ incorporal̓r co gitantes incorporales quaſdā naturas conſtituebant quas ad ſignificandū prīas venire putabāt: ⁊ cū alijs item rebus in ſignificationibus poſſe coniungi. vt ex his aliqua enunciatio vel oratio conficeret̉. Alij vero ſenſus. alij imaginatiōes ſignificari vocibus arbitra bantur. cū igitur iſta eſſet contentio apud ſuperiores ⁊ hoc vſqꝫ. ad Ariſto. perueniſſet etateꝫ: neceſſe fuit vt qui nomen ⁊ verbum ſignificatiua eſſe dicturus erat: prediceret quorum iſta deſignatiua ſint. Ariſto les enī nominibus ⁊ verbis res ſubiectas ſignificari non putat: nec vero ſenſus vel etiam imaginatio: ſer ſuum quidem non eſſe ſignificatiuas voces nomina ⁊ verba in opere de iuſtitia ſic declarat dicens φυσει 5άόδένύ ἕχāήσάύτατέ ύοήμάτἄκάιτά άίσόή μάτα que interpretari latine poteſt hoc modo. Na tura enim ſunt diuerſa intellectus ⁊ ſenſus. differre igitur aliquid arbitratur ſenſus atqꝫ intellectus ſed qui paſſiones anime a vocibus ſignificari dicit: is nō de ſenſibus loquitur. Senſus enim paſſiones corpo ris ſunt. Si igitur ita dixiſſet paſſiones corꝑis a voci bus ſignificari: tūc merito ſenſus intelligeremꝰ. Sed qm̄ paſſiones anime nomina ⁊ verba ſignificare pro poſuit: non ſenſus ſed intellectus eū dicere putandū ē. Sꝫ qm̄ imaginatio quoqꝫ res anīe eſt dubitauerit aliquis ne forte paſſiones aīe imaginatiōes: qͣs greci phātaſias vocant: dicat. Sed hec in libris de anīa ve riſſime diligentiſſimeqꝫ ſeparauit dicens ⁊V1 δξ φα τgσίαέ τέροῦόασ έόσκἄι ἄποσ FLe9 g̓ Atiō eō tjqi ἄρυοήμάτὄύξ xxig τδξποωταꝙ ōίσ ε Idi μATo ο Ac τσμ ἄάείgͣ 1ōύδ ἀ αλλά φάύ τάσμ άτά. ἄδλού κἄύξῦ φάύ τάσ μ ἄτῶῦ. Qd̓ ſic interpretatur. Eſt autem imaginatio diuerſa ab affirmatiōe ⁊ negatione. complexio nāqꝫ intellectuū eſt veritas vel falſitas. primi vero intellectus quid di ſcrepabunt: vt non ſint imaginationes an certe neqꝫ hec ſunt imaginationes: ſed ſine imagīationibus nō ſunt. que ſententia demonſtrat aliud quideꝫ eſſe ima ginationes aliud intellectus: ex intellectuum quidem complexione affirmationes fieri ⁊ negatiōes. quocit ca illud quoqꝫ dubitauit: vtrum primi ītellectus ima ginationes quedam eſſent. primos autē ītellectus di cimus: qui ſimplicem rem concipiunt. vt ſi quis dicat ſocrates ſolum. dubitatqꝫ vtrum huiuſmodi intelle ctª: ꝗ in ſe nihil neqꝫ veri continet neqꝫ falſi: intelle ctus ſit: an ipſius ſocratis imaginatio. Sꝫ de hoc quo
qꝫ aperte ꝗdē videt̉ onͣdere. ait enī an certe neqꝫ hec ſunt imaginationes: ſed non ſine imaginationibꝰ ſūt. Id.n. quod hic ſermo ſignificat qui eſt ſocrates: vel alius ſimplex non eſt quidem imaginatio ſed intelle ctus: ꝗ ītellectus preter imaginationē fieri non pōt. Senſus.n. atqꝫ imaginatio ꝗdā prīe figure ſunt: ſu pra quas velut fundamēto quodā ſuꝑueniēs ītellige̓ tia vitat̉. Nā ſicut pictores ſolēt d̓ſignare lineatī cor pus atqꝫ ſubſternere: vbi coloribus cuiuſlibet expri mant vultum: ſic ſenſus atqꝫ imaginatio naturalite in aīa ꝑceptione ſubſternitur. Nā cū res aliqua ſub ſenſum vel cogitationem cadit: prius eius neceſſe eſt vt quedam imaginatio naſcatur. Poſt vero plenior ſuperueniat intellectus cunctas eius explicās partes que confuſe fuerant imaginatione preſumpte. Quo circa imperfectum quiddam eſt imaginatio. Nomi na vero ⁊ verba non curta quedam: ſed perfecta ſi gnificant: quare recta Ariſtotelis ſententia eſt quecū qꝫ in verbis nominibuſqꝫ verſantur: ea neqꝫ ſenſus neqꝫ imaginationes: ſed ſolam ſignificare intellectuū qualitatem. Unde illud quoqꝫ ab Ariſtotele fluentes peripathetici rectiſſime poſuere res eſſe orationes. vnam que ſcribi poſſit elementis: alterā que voce ꝓ ferri. tertiā que cogitatione connectit̉. vnāqꝫ intelle ctibus: alteram voce: tertiam litteris contineri. quo circa qm̄ id quod ſignificaret̉ a vocibus intellectuſ eſ ſe putabat: nomina vero ⁊ verba ſignificatiua eſſe in eorum erat diffinitionibus poſiturus: recte quorum eſſent ſignificatiua predixit: errorēqꝫ lectoris ex mul tiplici veterum lite venientem ſententie ſue mani feſtatione compeſcuit: atqꝫ hoc mō nihil in eo depre hendit̉ eſſe ſuperfluuꝫ: nihilqꝫ ab ordinis cōtinuatio ne ſeiunctum. Querit v̓o porphyrius: cur ita dixerit Sūt ergo ea q̄ ſunt ī voce ⁊ non ſic: ſūt ergo voces ⁊ rurſus cur ita ⁊ ea q̄ ſcribūtur ⁊ nō dixerit: ⁊ lr̄e: quo reſoluit hoc mō. Dictū ē tres eſſe apud peripatheti cos orationes: vnam que litteris ſcribit̉: aliam que ꝓ fertur in voce: tertiā qͣ coniungitur in animo. Qd̓ ſi tres orationes ſunt: partes: quoqꝫ orationis tripli ces eſſe nulla dubitatio eſt. Quare quoniam verbuꝫ ⁊ nomen prīcipaliter partes oratiōis ſunt. Erūt alia verba ⁊ nomina que ſcribant̉: alia que dicantur: alia que tacita mente tractent̉: ergo qm̄ ꝓpoſuit dicens Primum oportet conſtituere quid ſit nomen ⁊ quid ſit verbum. Triplex autem nominuꝫ natura eſt atqꝫ verboꝝ: de quibus potiſſimū propoſuerit: ⁊ que dif finire velit oſtendit. ⁊ quoniam de his nominibus lo quitur ac verbis: que voce proferuntur: id ipſum pla nius explicans ait. Sunt ergo ea que ſunt in voce ea rum que ſunt in anima paſſionum note: ⁊ ea que ſcri buntur eorum que ſunt in voce: velut ſi diceret. Ea verba ⁊ ea nomina: que in vocali oratione proferur tur: anime paſſiones denūciant. Illa aūt rurſus ver ba ⁊ nomina que ſcribuntur: eoꝝ verboꝝ nominūqꝫ ſignificationi preſunt. que voce proferuntur. Nam ſi cut vocalis orationis verba ⁊ nomina cōceptiōes ani mi intellectuſqꝫ ſignificant: ita quoqꝫ verba ⁊ nomīa illa que in ſolis formulis litterarum iacent illorū ver boꝝ ⁊ nominū ſignificatiua ſunt que loquimur. ideſt que per vocem ſonamus. naꝫ ꝙ ait: ſunt ergo ea que ſunt in voce. ſubaudiendum eſt nomina ⁊ verba. Et rurſus cum dicit. Et ea que ſcribuntur: idē ſubnecte dū rurſus eſt verba ſcilicet ⁊ nomīa: ⁊ ꝙ rurſus adie cit: eoꝝ que ſunt in voce: addendū ē eorum nomīum atqꝫ verboꝝ: que profert atqꝫ explicat vocalis or̄o ꝙ ſi nihil

de interpretatione editiōis ſecūde liber primus.
guibil deeſſet oīno: ita foret totius plenitudo ſenten rie. Sunt ergo ea noīa ⁊ verba que in voce ſunt eaꝝ que ſunt in aīa paſſionū note: ⁊ ea verba ⁊ nomīa q̄ ribūt̉: eoꝝ verboꝝ ⁊ nominum que ſunt in voce: qd̓ iter ſubintelligendū eſt: licet ea que ſubiunximus ꝯceſſe videant̉: quare nō eſt diſiuncta ſententia: ſed prime propoſitiōi cōtinua. Nā cū quid ſit verbū ⁊ ꝗd nomē diffinire cōſtituit: cū nominis ⁊ verbi natura ſit multiplex: de quo noīe ⁊ verbo tractare vellet: cla ra ſignificatiōe diſtinxit. Incipiēs igit̉ ab his noībꝰ ⁊ verbis que in voce ſunt: quoꝝ eēt ſignificatiua diſ ſeruit. Ait.n. hec paſſiones aīe deſignare. Illud quo qꝫ adiecit quibꝰ ipſa noīa ⁊ verba: que in voce ſūt: de ſignēt̉ de his.ſ. que litteraꝝ formulis exprimunt̉. Sꝫ qm̄ nō oīs vox ſignificatiua eſt: verba aūt ⁊ noīa nū qͣꝫ ſignificatiōibꝰ carent: qm̄qꝫ nō oīs vox: que ſigni ficat: quadā poſitione deſignat: ſed quedā naturali ter vt lachryme gemitꝰ atqꝫ meror. aīaliū quoqꝫ cete roꝝ quedā voces naturaliter aliꝗd oſtendūt: vt ex ca nū latratibꝰ iracūdia eoꝝ q̄ alia quadā voce blādime ta mōſtratur. Uerba aūt ⁊ noīa poſitiōe ſignificāt: nec ſolū ſūt v̓ba ⁊ noīa voces: ſꝫ voces ſignificatiue: nec ſolū voces ſignificatiue: ſꝫ q̄ pōne deſignēt aliꝗd: nō natura: nō dixit. Sūt igit̉ voces eaꝝ q̄ ſūt in aīa paſſionū note. Nāqꝫ neqꝫ oīs vox ſignificatiua eſt: ⁊ ſūt q̄dā ſignificatiue: que natural̓r nō poſitiōe ſignifi cāt: ꝙ ſi ita dixiſſet: nihil ad ꝓprietatē v̓boꝝ ⁊ nomi nū ꝑtineret. Quocirca nō voluit cōiter dicere voces ſꝫ dixit tm̄ ea q̄ ſunt ī voce. vox.n. vl̓e qd̓dā ē: noīa ve ro ⁊ verba ꝑtes: ꝑs aūt oīs ī toto ē verba ergo ⁊ no mīa qm̄ ſūt ītra vocē: recte dictū ē: ea que ſunt ī vo ce: velut ſi diceret: q̄ ītra vocē cōtinēt̉: ītellectuum ſi gnificatiua ſūt: ſꝫ hoc ſil̓e eſt ac ſi ita dixiſſet. vox cer to mō ſe hn̄s ſignificat ītellectꝰ. Nō.n.(vt dictū ē) no mē ⁊ verbū voces tm̄ ſūt. Sicut nūmus quoqꝫ nō ſo lū es īpreſſuꝫ quadā figura eſt: vt nūmus vocet̉: ſꝫ ēt vt alteriꝰ ſit rei preciū: eodē quoqꝫ mō verba ⁊ noīa nō ſolū voces ſūt: ſꝫ poſita ad quādā ītellectuū ſignifi cationē: vox.n. que nihil deſignat: vt ē gargulus: licꝫ eā grāmatici figurā vocis intuētes nomē eē cōtēdāt tn̄ eā nomē philoſophia nō putauit: niſi ſit poſita: vt deſignaret aliquā animi cōceptiōeꝫ: eoqꝫ mō ſignifi care aliꝗd reꝝ poſſit. ⁊.n. nomē alicuiꝰ nomē eē neceſ ſe erit: ſꝫ ſi vox aliqua nihil deſignat: nullius nomē eſt quare ſi nulliꝰ nomē ē. nec nomē ꝗdē eſſe dicet̉. Atqꝫ iō hmōi vox.i. ſignificatiua: non vox tm̄ ſed verbum vocat̉ aut nomē: quemadmodū nūmus non es: ſed ꝓ prio noīe nūmus: quo ab alio ere diſcrepet: nūcupat̉. Ergo ariſtotelis hec ſnīa: qua ait: ea que ſunt in voce nihil aliud deſignāt niſi eā vocē: que non ſolum vox ſit: ſed quecunqꝫ vox ſit: habeat tamē aliquā ꝓprieta te ⁊ aliquā quodammodo figurā poſite ſignificatiōiſ impreſſam: hoꝝ vero ideſt verboꝝ ⁊ nominum: que ſunt in voce aliquo modo ſe ſe habēte: ea ſunt.ſ. ſigni ficatiua que ſcribūt̉: vt hoc qd̓ dictū ē que ſcribūtur de verbis ac noībꝰ dictū que ſunt in litteris ītelligat̉ Poteſt vero hec quoqꝫ eſſe rō cur dixerit. ⁊ ea q̄ ſcri būt̉: qm̄ litteras ⁊ ſcriptas figuras ⁊ voces: que eiſ dē ſignificāt̉ formulis: nūcupamus: vt. a. ⁊ ipſe ſonus ire nomē capit: ⁊ illa que in ſubiecto cere voce̓ ſignifi cas forma deſcribit̉. Deſignare ergo volēs ꝗbꝰ ver bis atqꝫ noībꝰ ea que in voce ſunt appareret: nō dixit lr̄as: ꝙ ēt ad ſonum referri poterat litterarū: ſꝫ ait q̄ ſcribūt̉: vt oſtēderet de his litteris dicere: que īſcri ptiōe cōſiſterēt.i. quarū figura ⁊ in cera ſtilo ⁊ ī mēbrana calamo poſſet effingi. Alioquin illa etiā que in ſonis ſunt ad ea noīa referūt̉: que in voce ſunt: quo niam ſonis illis nomina ⁊ verba iunguntur. Sed por phyrius de vtraqꝫ expoſitione iudicauit dicens. Id quod ait ⁊ que ſcribuntur: non potius ad litteraſ: ſed ad verba ⁊ nomina que poſita ſunt in litterarum in ſcriptione: referendum. Reſtat igitur vt illud quoqꝫ addam: cur non ita dixerit. Sunt ergo ea que ſunt in voce intellectuū note. Sed ita eaꝝ que ſunt in anima paſſionum note. Nam cum ea que ſunt in voce res ī tellectuſqꝫ ſignificent: principaliter quidē intellectus res vero quas ipſa intelligentia comprehendit: ſecun daria ſignificatione ꝑ ītellectuū medietatē: intellectꝰ ipſi non ſine quibuſdam paſſionibus ſunt que in ani mam ex ſubiectis veniunt rebus. Paſſus.n. quilibet eius rei proprietatem: quā intellectu complectit̉: ad eius enunciationem deſignationemqꝫ contendit: cuꝫ enim ꝗs aliquā rem intelligit. prius imaginatiōe for mam neceſſe eſt intellecte rei ꝓprietatēqꝫ ſuſcipiat: ⁊ fiat vel paſſio vel cum paſſione quedam intellectꝰ ꝑ ceptio: hac vero poſita ac in mentis ſedibus colloca ta ſit indicande ad alteꝝ paſſionis voluntas: cui actꝰ quidē cōtinuande intelligentie protinus ex ītime ra tionis ꝓprietate ſuperuenit: quem explicat.ſ. ⁊ effu dit or̄o nitēs ea que primitus in mente fūdata ē paſ ſione: ſiue quod eſt verius: ſignificatione ꝓgreſſa ora tio explicat progrediente ſimul ⁊ paſſione ſignificant ſe orationis motibus adequante: ſit vero hec paſſio vel vt figure alicuius īpreſſio: ſed ita vt in aīo fieri cō ſueuit. Aliter nāqꝫ natural̓r ē in re qualibꝫ ꝓpa figu ra: aliter v̓o eiꝰ ad aīuꝫ forma trāſfertur: vel vt non eodē mō cere vel marmori vel chartis littere.i. vocū ſigna mandāt̉ ⁊ imagīationē ſtoici a rebus in anīaꝫ trāſlatā loquūt̉: ſed cū adiectione ſemꝑ dicētes: vt ī aīa fieri cōſueuit. Quocirca cum oīs aīe paſſio que dā rei videat̉ eſſe proprietas. Porro aūt cū deſigna tiue voces ītellectuū prīcipaliter: reꝝ dehinc a quibꝰ ītellectꝰ profecti ſunt ſignificatiōe nitāt̉: quicꝗd ē in vocibus ſignificatiuuꝫ: id aīe paſſiones deſignat ſed he paſſiones aīoꝝ ex reꝝ ſimilitudine procreāt̉. vidēſ nāqꝫ aliquiſ ſperā vel quadratū vel quālibet reꝝ aliā figurā: eā ī aī ītelligētia qͣdā vi ac ſil̓itudine capit. nā qui ſperāt viderit: eiꝰ ſil̓itudinē ī aīo ꝑpendit ⁊ cogi tat: atqꝫ eiꝰ aīo qͣndā paſſus imaginē. id cuiꝰ imagi nē patit̉ agnoſcit. Oīs v̓o imago rei: cuiꝰ imago ē ſi militudinē tenet: mēs igit̉ cū ītelligit: reꝝ ſimilitudi nē deprehēdit. Unde fit: vt cum duoꝝ corpoꝝ maius vnū minꝰ alteꝝ ꝯtuemur: a ſenſu poſtea remotis cor poribꝰ illa ipſa corpora cogitātes illud quoqꝫ memo ria ſeruante noſcemus ſciemuſqꝫ: qd̓ minꝰ: qd̓ v̓o ma ius corpꝰ fuiſſe cōpleximꝰ: qd̓ nullatenꝰ eueniret niſi qͣs mēs ſemel paſſa ē: reꝝ ſil̓itudīes obtineret. Qua re qm̄ paſſiōes aīe: qͣs ītellectꝰ vocant: reꝝ quedā ſi militudines ſūt: iccirco Ariſto. cū paulopoſt de paſſio nibꝰ loqueret̉ aīe: cōtinēti ordīe ad ſil̓itudinē trāſitū fecit. quoniam nihil differt: vtrum paſſiōes aīe dice ret an ſimilitudines. Eadem namqꝫ res anime quidē paſſio ē: rei vero ſimilitudo: ⁊ Alexander hunc locū. Sunt ergo ea que ſunt in voce earuꝫ que ſunt in ani ma paſſionum note. ⁊ ea que ſcribuntur eorum que ſūt ī voce ⁊ quēadmodū nec lr̄e oībꝰ eedē: ſic nec eēdē voces. hoc mō conatur exponere. propoſuit īꝗt ea q̄ ſunt in voce intellectꝰ aī deſignare. ⁊ hoc probat exē plo. Eodē.n. mō ea que ſunt in voce paſſiones anime ſignificāt: quemadmodū ea que ſcribuntur voces de

De interpretatione editiōis ſecunde liber primū
ſignant: vt id quod ait: ⁊ ea que ſcribunt̉ ita ītelliga mus tanqͣꝫ ſi diceret: quemadmodū etiaꝫ ea que ſcri būt̉ eoꝝ que ſunt in voce: ea v̓o q̄ ſcribuntur inquit alexander notas eſſę vocū.i. nominum ac verboꝝ: ex hoc monſtrauit quod dixit: ⁊ quemadmodum nec lit tere omnibuſ cedē: ſic nec eedē voces. Signū namqꝫ eſt vocū ipſaꝝ ſignificationē litteris: cōtineri: ꝙ vbi varie ſūt littere ⁊ non cedē que ſcribunt̉: varias quo qꝫ voces eſſe neceſſe eſt. hec Alexander. Porphyriꝰ vero qm̄ tres poſuit orationes: vnā que litteris cōti neretur. ſecūdā que verbis ac nominibus perſonaret tertiā quā mentis euolueret intellectus: id ariſtotelē ſignificare pronunciat cum dicit. Sunt ergo ea q̄ ſūt in voce earum que ſunt in anima paſſionum: note qd̓ oſtēderet ac ſi ita dixiſſet: ſunt ergo ea que ſunt in vo ce ⁊ verba ⁊ nomīa anime paſſionū note. ⁊ qm̄ mon ſtrauit quoꝝ voces eēnt ſignificatiue: illud quoqꝫ do cuiſſe: quibus ſignis verba ⁊ nomīa pāderēt̉: ideo ad didiſſe: ⁊ ea que ſcribūt̉ eoꝝ que ſunt in voce tanqͣꝫ ſi diceret ea que ſcribuntur nomina ⁊ verba: eoruꝫ q̄ ſunt in voce nominum ⁊ verborum note ſunt: nec di ſiunctam eſſe ſententiam: nec(vt alexander putat) id quod ait ⁊ ea que ſcribuntur: ita eſt intelligenduꝫ: tā qͣꝫ ſi diceret: ſicut ea que ſcribuntur. id eſt littere illa que ſunt in voce ſignificant: ita ea que ſunt ī voce no tas eſſe aīe paſſionū. Primo quidē ꝙ ad ſimplicē ſen ſū nihil addi oportet: deinde ꝙ tā breuis ordo tamqꝫ neceſſaria orationis nō eſt intercidenda partitio: ter tio vero quoniam ſi ſimilis eſt ſignificatio litterarum vocumqꝫ que eſt vocum ⁊ anime paſſionū: oporteret ſicut voces diuerſis litteris permutant̉: ita quoqꝫ paſ ſiones anime diuerſis vocibus permutari: quod non ſit: idem namqꝫ intellectus poteſt variatis vocibus ſi gnificari. Sed alexander id ꝙ eum ſenſiſſe ſuperius memoraui: hoc probare nititur argumento. ait enim etiam in hoc quoqꝫ ſimilē eſſe ſignificationem littera rum ac vocum: quoniam ſicut littere non naturaliter voces: ſꝫ poſitiōe ſignificant: ita quoqꝫ voces non na turaliter animi intellectus: ſed aliqua poſitione deſi gnant. Sed qui prius recipit: vt id quod Ariſtoteles ait: ⁊ ea que ſcribuntur: ita dictum eſſet tanqͣꝫ ſi dice ret ſicut ea que ſcribuntur: quicquid ad hanc ſenten tiā videt̉ adiūgere: equaliter nō dubitat̉ errare. quo circa noſtro iudicio qui rectius tenere volēt ſentētijs porphyrij ſe applicabūt. Aſpaſius quoqꝫ ſnīe alexan dri: quā ſupra propoſuimus: valde cōſentit: qui a no bis ī eodē quo ⁊ alexander culpabitur errore. Ariſto teles vero duobus modis has notas eſſe putat: litte raꝝ: vocū: paſſionūqꝫ aīe cōſtitutas: vno quidē poſi tione: alio vero naturaliter. Atqꝫ hoc eſt quod ait: ⁊ quēadmodū nec littere oībꝰ eedē ſint: nec eedem vo ces. Nā ſi littere voces: ipſe vero voces intellectꝰ ani mi natural̓r d̓ſignarēt: oēs hoīes: eiſdē litteris: eiſdē vocibus etiā vterēt̉. Quod qm̄ apud oēs nec eedē lit tere: neqꝫ eedē voces ſunt: conſtat eas nō eſſe naͣles. Sed hic duplex lectio eſt. Alexander enim hoc modo putat legi oportere: quorum autem he primorum no te: eedē oībꝰ paſſiones aīe ſunt: ⁊ quorum he ſimilitu dines: res etiam eedē. Uolens. n. Ariſtote. ea que po ſitione ſignificant ab his que aliquid deſignant natu raliter ſegregare hoc interpoſuit: ea que poſitione ſ gnificant: varia eſſe. Ea vero que natural̓r apud oēs eadē: ⁊ inchoās ꝗdē a vocibꝰ ad lr̄as venit: eaſqꝫ prīo non eſſe naturaliter ſignificatiuas demonſtrat dicēs ⁊ quēadmodū nec littere oībus eedē: ſic nec cedē voces: nā ſi iccirco littere ꝓbant̉ non eſſe naturaliter ſi gnificantes: ꝙ apud alios alie ſint ac diuerſe. Eodem quoqꝫ modo probabile erit voces quoqꝫ non natura liter ſignificare: qm̄ ſingule hominū gentes non eiſdē inter ſe vocibus colloquantur. Uolens vero ſimilitu dinē intellectuum rerūqꝫ ſubiectarum docere natura liter cōſtitutā ait: quoꝝ āt he primoꝝ note: eedē om nibus paſſiōes aīe ſūt: quoꝝ inquit voces que apud diuerſas gentes ipſe quoqꝫ diuerſe ſunt: ſignificatio nē retinent: que ſunt ſcilicet anime paſſiōes: ille apt̓ omnes eedē ſunt. Neqꝫ.n. fieri poteſt: vt quod apud romanos hō ītelligit̉: lapis apud barbaros intelliga tur. Eodē quoqꝫ mō de ceteris rebꝰ. Ergo huiuſmo di ſententia eſt que dicit: ea q̄ voces ſignificēt apud oēs hoīes nō mutari: vt ipſe quidē voces: ſicut ſupri monſtrauit cū dixit quēadmodū nec littere oībꝰ cedē ſic nec eedē voces: cū apud plures diuerſe ſint: Illuc v̓o ꝙ voces ipſe ſignificāt apud omnes hoīes idē ſit nec vlla rōne valeat permutari: qui ſunt ſcilicet inte lectus rerum. qui quoniā naturaliter ſunt permutar non poſſunt: atqꝫ hoc eſt quod ait. Quorum autē he primorum note. ideſt voces: eedem omnibus paſſio nes anime ſunt: vt demonſtraret quidem voces eſſe diuerſas. quorū autem ipſe voces ſignificatiue eēt que ſunt.ſ. aīe paſſiones: eaſdē apud omnes eſſe: nec vlla rōne: qm̄ ſunt conſtitute naturaliter: permutari Nec vero in hoc conſtituit: vt de ſolis vocibus atqꝫ ī tellectibus loqueretur. Sed quoniā voces atqꝫ litte ras non naturaliter conſtitutas per id ſignificauit: ꝙ eas nō apud oēs eaſdē eſſe propoſuit. Rurſus intelle ctus quos aīe paſſiones vocat: per hoc eſſe natura les on̄dit: quod apud oēs ijdē ſint: a quibus. id eſt ītel ctibus ad res tranſituꝫ fecit. Ait enim quoꝝ he ſimili tudines: res ēt eedem. Hoc.ſ. ſentiens quod res quo qꝫ naturaliter apud omnes eſſent eedem: ſicut enim ipſe anime paſſiones: que ex rebus ſumuntur aꝑue oēs hoīes eedem ſunt: ita quoqꝫ ipſe res: quarum ſi militudines ſunt anime paſſiones: eedem apud oēs ſūt. Quocirca quoqꝫ res naturales ſunt: ſicut ſunt ē ſimilitudines reꝝ que ſunt paſſiones anime. Hermi nius vero huic eſt expoſitioni contrarius. Dicit enim non eſſe veꝝ eoſdē apud omnes homines eſſe intelle ctus: quoꝝ voces ſignificatiue ſunt. quid enim in eꝗ uocatiōe dicetur: vbi vnus idēqꝫ vocis modus plura ſignificat: ſed magis hanc lectionem veram putat: v ita ſit: quorum aut he primoꝝ note: he oēs paſſioneſ aīe ſunt: ⁊ quoꝝ he ſimilitudines: res iam eedem: vt demōſtraſſe videatur: quoruꝫ voces ſignificatiue ſini vel quoꝝ paſſiones aīe ſimilitudines. Et hoc ſimplic ter accipiendū eſt ẜm Herminiū: vt ita dicamꝰ. quo rum voces ſignificatiue ſunt: ille ſunt anime paſſiōeſ tanqͣꝫ ſi diceret aīe paſſiones ſunt: quas ſignificant voces: ⁊ rurſus quorum ſimilitudines ſunt: ea que in tellectibus continēt̉: ille ſūt res. Tanqͣꝫ ſi dixiſſet: reſ ſunt: quas ſignificant intellectꝰ. Sed Porphyrius d̓ vtriſqꝫ acute ſubtiliterqꝫ iudicat: ⁊ alexandri ſenten tiā magis ꝓbat hoc quod dicit nō debere diſſimula ri de multiplici equiuocatiōis ſignificatione. Nam⁊ qui dicit ad vnā quālibet rē accōmodat aīuꝫ.ſ. quā ī telligēſ voce declarat: ⁊ vnū rurſus ītellectū quēlibet is qui audit expectat. Quod ſi cū vterqꝫ ex vno noīe res diuerſas ītelligit: ille qui nomē equiuocū dixit de ſignet clarius: quid illo noīe ſignificare voluerit: acci pit mox qui audit. ⁊ ad vnū ītellectū vtriqꝫ cōueniūt qui rurſus ſit vnus apud eoſdē illos: apud quos prīo diuerſe

de interpretatione editiōis ſecūde liber primus
niuerſe fuerant anime paſſiones ꝓpter equiuocatio nem nominis. Neqꝫ eniꝫ fieri poteſt: vt qui voces po ſitione ſignificantes a natura eo diſtinxit: ꝙ eaſdem apud omnes eſſe non diceret: eas res quas naturali ter eſſe preponebat non eo tales eſſe monſtraret: ꝙ apud omnes eaſdem eſſe contenderet. Quocirca Ale rander vel propria ſententia vel Prophyrii auctori tate probandus eſt. Sed quoniam ita dixit Ariſtote. quorum autem he primorum note: eedem omnibus naſſiones anime ſunt: querit Alex. ſi rerum nomina ſunt: quid cauſe eſt: vt primorum intellectuum notas eſſe voces dixerit Ariſtote. rei enim ponitur nomen. vt cum dicimus homo: ſignificamus quidem intelle ctum: rei tamen nomen eſt.ſ. animal rationale morta le. Cur ergo non primarum rerum magis note ſunt voces quibus ponuntur: potiuſqͣꝫ intellectuū. Sꝫ for taſſe quidem ob hoc dictum eſt inquit. ꝙ licet voces rerum nomina ſint: tamen non iccirco vtimur voci bus: vt res ſignificemus: ſed vt eaſ que nobis ex rebꝰ innate ſunt: anime paſſiones. Quocirca propter quo rum ſignificantiam: voces ipſe proferuntur: recte eo rum primorum dixit eſſe notas. In hoc v̓o Aſpaſius permoleſtus eſt. Ait enim qui fieri poteſt: vt eedem apud omnes anime paſſiones ſint: cum tam diuerſa ſententia de iuſto ac bono ſit. Arbitratur enī aſpaſiꝰ paſſiones anime non de rebus incorporalibus ſed de his tantum que ſenſibus capi poſſunt: Ariſtotelē pa ſiones anime dixiſſe: quod perfalſum eſt. Neqꝫ enim vnqͣꝫ intellexiſſe dicetur: qui fallitur: ⁊ fortaſſe quidē paſſionem animi habuiſſe diceretur: quicunqꝫ id qd̓ bonum eſt: non eodem modo quo eſt: ſed aliter arbi tratur. intellexiſſe vero non dicitur. Ariſtoteles autē cum de ſimilitudine loquitur de intellectu pronūciat Neqꝫ enim fieri poteſt: vt qui qd̓ bonum eſt malum eſſe arbitret̉: boni ſimilitudinem mente conceperit: Neqꝫ enim intellexit rem ſubiectam: ſed quoniam q̄ ſunt iuſta ac bona ad poſitionem oīa naturam ue re ferūtur: et ſi de iuſto ac bono ita loquitur: vt de eo ci uile ius: aut ciuilis iniuria dicitur: recte non eedē ſūt paſſiones anime: quoniam ciuile ius ciuile bonū poſi tione eſt non natura. Naturale v̓o bonum atqꝫ iuſtū apud omnes gentes idem eſt. Et de deo quoqꝫ idem eſt cuius qͣꝫuis cultura diuerſa ſit idem tn̄ cuiuſdam eminentiſſime nature eſt intellectus. Quare repetē dum breuiter a principio eſt. partibus enim ad oratio nem vſqꝫ peruenit. nam ꝙ ſe prius quid eſſet nomen quid verbuꝫ conſtituere dixit. he minime partes ora tionis ſunt. Quod v̓o affirmationem ⁊ negationem iam de compoſita ex verbis ⁊ nominibꝰ oratione loꝗ tur: que eedem rurſus partes ſunt enunciationis Et poſt enunciationis propoſitioneꝫ de oratione loqui ꝓ poſuit: cuius ipſa quoqꝫ enuntiatio pars eſt. Et quo niaꝫ(vt dictum eſt) triplex eſt oratio: que in litteris: que in voce: que ī intellectibus eſt: qui verbū ⁊ nomē diffiniturª eſſet: eaqꝫ ſignificatiua poſiturꝰ: dicit pͥus quorum ſignificatiua ſint ipſa verba ⁊ nomina: ⁊ in choat quidem ab his nominibus ⁊ verbis que ſunt in voce dicēs. Sūt ergo ea que ſūt in voce ⁊ demōſtrat quorum ſint ſignificatiua adiiciens earum que ſunt ī anina paſſionum note. Rurſus nominuꝫ ipſorū ver borūqꝫ que in voce ſunt ea verba ⁊ nomina que eēt in litteriſ conſtituta: ſignificatiua eſſe declarat dicēs: ⁊ ea que ſcribuntur eorum que ſunt in voce: ⁊ quo niam iſta quattuor quedam ſunt littere: voces: in tellectus: res: quorum littere ⁊ voces poſitione ſunt:
natura vero res atqꝫ intellectus: demōſtrauit voces non eſſe naturaliter: ſed poſitione per hoc ꝙ ait non eaſdem eſſe apud omnes ſed varias: vt eſt. ⁊ quemad modum nec littere omnibus eedem ſic: nec eedeꝫ vo ces. Ut v̓o demonſtraret intellectus ⁊ res eſſe na turaliter ait apud omnes eoſdem eſſe intellectus: quorum voces eſſent ſignificatiue: ⁊ rurſus apud oēs eaſdem eſſe res: quarum ſimilitudines eſſent aīe paſ ſiones: vt eſt. quorum autem he primorum note.ſ. q̄ ſunt in voce: eedem omnibꝰ paſſiones anime ſunt: ⁊ quorum he ſimilitudines: res etiam eedem. Paſſio nes autem anime dixit: quoniam alias diligēter oſtē ſum eſt omnem vocem animalis aut ex paſſione aīe aut propter paſſionem proferri. Similitudinem. ꝟo paſſionem anime vocauit: quod ſecundum Ariſtotelē nihil eſt aliud intelligere niſi cuiuſlibꝫ ſubiecte rei ꝓ prietatem atqꝫ imaginationem in anime ipſius repu tatione ſuſcipere. de quibus anime paſſionibus in li bris ſe de anima commemorat diligentiuſ diſputaſſe Sed quoniam demonſtratum eſt quoniam verba ⁊ nomina ⁊ oratio intellectuū prīcipaliter ſignificatiua ſunt: quicquid eſt in voce ſignificationis: ab intellecti bus venit. Quade prius paululum de intellectibus ꝑ ſpiciendum ei erat: qui aliquid recte de vocibus diſ putaret. Ergo quod ſupra paſſiones anime ⁊ ſimilitu dines vocauit: idē nūc apertiꝰ intellectū vocat dicēs. ¶ Eſt autem quemadmodum in anima aliquotiēs quidem intellectus ſine vero falſo ve. Aliquotiēs autemʸ cui iam neceſſe eſt horum alteruꝫ ineſſe: ſic etiam in voce: circa compoſitionem enim ⁊ diuiſio nem eſt veritas falſitaſqꝫ. Nomīa igitur ipſa ⁊ ver ba conſimilia ſunt ſine compoſitione ⁊ diuiſione ī tellectui: vt homo vel album. quando non additur aliquid: neqꝫ enim adhuc verum vel falſum eſt: hu ius autem ſignum hoc eſt. Hyrcoceruus enim ſi gnificat aliquid: ſed nondum verum vel falſum. ſi non eſſe vel non eſſe addatur vel ſimpl̓r. vel ẜꝫ tꝑs. ¶ Quoniam nomen ⁊ verbū atqꝫ omnis oratio ſigni ficatiua ſunt anime paſſionuꝫ: ex ipſis ſine dubio que deſignāt in eiſdē vocibus proprietas ſignificationis ī naſcit̉. Hic vero eſt totus atqꝫ cōtinuus Ariſtote lice ordo ſnīe Qm̄ inquit ea primū vocibus ſignificant̉: que in animo ⁊ cogitatiōe verſant̉: intellectuū vero alios ꝗdē ſimplices ⁊ fin̄ v̓i vl̓ falſi enūciatiōe ꝑpēdi mꝰ vt cū nob̓ hoīs ꝓpetas tacita imagīatōe ſuggerit̉. nulla nāqꝫ ex hac ītelligētie ſimplicitate vl̓ v̓itatꝭ na ſcitur vel falſitatis agnitio. Sunt vero intellectus ꝙ dam compoſiti atqꝫ coniuncti: in quibus ineſt iaꝫ que dam vel veritatis vel falſitatis inſpectio: vt cum ad quamlibet ſimplicem perceptionem mentis adiungi gitur aliud quod uel eſſe aliquid vel nō eſſe cōſtituat vt ſi ad hoīs intellectuꝫ eſſe vel non eſſe. vel albū eſſe vel non eſſe album copuletur. fient enim cogitabiles orationes veritatis vel falſitatis participes hoc mo do: homo eſt: homo non eſt: homo albus eſt: hō albꝰ non eſt. Quarum quidem hō eſt: vel hō albus eſt: cō poſitio dicitur. Nam prior eſſe atqꝫ hominem: poſte rior hominem albo compoſita intellectus predica tione connectit. Si vero ad hominis intellectum adii ciam ꝗddam. vt ita ſit: homo eſt vel non eſt: vel albꝰ eſt: aut aliquid tale: tūc in ipſa cogitatiōe veritas aut falſitas innaſcit̉. Ergo inquit quemadmodum aliquo tiens quidā ſimplices intellectus ſunt: qui ꝟo falſoqꝫ

De interpretatione editiōis ſecunde liber primi
careant. quidam vero in quibus alterum horum repe riatur: ſic ēt in voce. Nā que voces denūciant ſimpli ces intellectª: ipſe quoqꝫ a falſitate ⁊ veritate ſeiūcte ſunt. Que v̓o hmōi ſignificāt ītellectꝰ: in quibus iam veritas vel falſitas cōſtituta ē: in ipſis quoqꝫ hoꝝ al teꝝ inueniri neceſſe ē. Nā ſi quis hoc ſoluꝫ dicit hō vel albuꝫ: vel ēt hyrcoceruus qͣꝫ qͣꝫ iſta quidē ſignifi cet. qm̄ tn̄ ſignificāt ſimplices ītellectꝰ: māifeſtuꝫ eſt oī veritatis vel falſitatis ꝓprietate carere. Et tota q dē ſnīa hoc mō ſe hꝫ. Diligētiꝰ tn̄ ē attēdēdū quid ē ꝙ ait: circa cōpoſitionē enī ⁊ diuiſionē ē veritas fal ſitaſqꝫ: quid ēt ꝙ dictuꝫ ē. noīa igit̉ ipſa ⁊ verba cōſi milia ſunt ſine cōpoſitione vel diuiſione intellectui. Illud quoqꝫ cur compoſito noīe: vel cur etiā vſus eſt rei nō exiſtentis exemplo: vt diceret: hyrcoceruus.n. ſignificat aliquid. Nec illud pretereūdū ē: ꝗd ſit qd̓ di ctū ē: vel ſimpliciter vel ẜm tēpus primū ꝗdem de eo dicēduꝫ ē ꝙ ait: circa cōpoſitionē.n. ⁊ diuiſionē ē ve ritas faſitaſqꝫ. Querit̉. nāqꝫ vtrū ne oīs veritaſ circa cōpoſitionē ⁊ diuiſionē ſit: an q̄dā ē q̄dā v̓o minime. Illud quoqꝫ an in oī cōpoſitiōe vel diuiſione veritas falſitaſqꝫ cōſtituta ſit: an hoc nō generaliter: ſꝫ ī qua dā cōpoſitionis vel diuiſionis parte veritas falſitaſqꝫ verſet̉. in opinionibus namqꝫ veritas eſt: quotiēs ex ſubiecta re capit̉ imaginatio vel etiā quotiēs: ita vt ſe ſe res hꝫ: imaginationē accipit ītellectꝰ. Falſitaſ v̓o ē quotiens aut nō ex ſubiecto: aut ita vt ſeſe res non hꝫ imaginatio ſubijcit̉ intellectui: ſꝫ adhuc in verita te atqꝫ falſitate nihil equidē aliud reperit̉: niſi quedā opinionis habitudo ad ſubiectam rem. Quadā enim habitudine ⁊ quo modo ſe habet imaginatio ad rem ſubiectā: hoc ſolum in hac veritate vel falſitate con ſpicit̉: quā quidē habitudinē nullus dixerit cōpoſitio nē. In hoc v̓o diuiſionis nullꝰ nec fictus quidē modꝰ ītelligi pōt. Illud quoqꝫ cōſiderandū eſt nōne aliqͣ ſit in his cōpoſitio vel diuiſio: que ẜm ſubſtantiā ſuā v̓a dicunt̉ aut falſa: vt ē vera voluptas bene viuendi: vt ē falſa voluptas bellādi. Etiā illud quoqꝫ reſpiciendū eſt: ꝙ in omnium maximo deo ꝗcꝗd intelligitur: non ī eo accn̄tal̓r: ſꝫ ſubſtantialiter intelligit̉: ⁊ enī q̄ bōa ſunt ſubſtātialiter de eo nō accidētaliter credimus. Qd̓ ſi ſub̓al̓r credimꝰ deū: deū vero nullus dixerit falſum: nihilqꝫ in eo accidentaliter poterit euēire. ip̄a veritas deus dicēdus eſt: nō eſt igit̉ cōpoſitio vel di uiſio in his: que ſimplicia naturaliter ſunt: nec vlla cu iuſſibet rei collatione iungunt̉. Quare nō oīs verita neqꝫ falſitaſ circa cōpoſitionē diuiſionēqꝫ cōſiſtit: ſed ſola tm̄: que in intellectuū multitudīe ſit: ⁊ ī prolatio ne dicendi. Nā ī ipſa quidē habitudine imaginatiōis ⁊ rei nulla cōpoſitio eſt: in cōiunctiōe v̓o intellectuuꝫ cōpoſitio fit. Nā cū dico ſocrates ambulat: hoc ipſuꝫ ꝗdē ꝙ euꝫ ābulare cōcepi: nulla cōpoſitio ē: ꝙ v̓o in tellectus ꝓgreſſione ābulationē cū ſocrate cōiungo: quedā iam facta ē cōpoſitio. Qd̓ ſi hoc oratione ꝓ tulero: rurſus eadē cōpoſitio eſt: ⁊ circa eam vis veri tatis ⁊ falſitatis apparet. Quo circa ī his ſolis cōpo ſitionibꝰ īuenit̉ veritas atqꝫ mendaciuꝫ: de quibuſ to ta nunc queſtio ē: in noīe.ſ. ⁊ in verbo: in negatione ⁊ affirmatione: in enūciatione: ⁊ oratione. Quē.ſ. com poſitione veritatis ⁊ falſitatis naturā ab intellectibꝰ accipientes in vocis prolatione cōſeruant. De diui ſione aūt que ad negatiōeꝫ ꝑtinet: deqꝫ cōpoſitione: q̄ ad affirmationē: paulopoſt enucleatius dicā. Nūc illud ē videndū: vtꝝ verum ſit circa oēꝫ cōpoſitionē circaqꝫ oēꝫ diuiſionem veritatem vel mendaciuꝫ pro
uenire: quod falſum ē: quis.n. dixerit hmōi nominuꝫ coniunctionem: ⁊ ſocrates: ⁊ plato vel ſi a ſe he noīa diuidant̉: nec ſocrates: nec plato: veri aliquā fal ſi ve tenere ſignificantiaꝫ. Quare cōfitēduꝫ ē: nec cir ca oēꝫ diuiſionē: neqꝫ circa oēꝫ cōpoſitionē eā ſcilicet que in oratione verſatur: mendaciū veritatēqꝫ ſubſi ſtere. Sed illud veriſſimuꝫ ē ꝙ oīs que in oratione ē veritas falſitaſqꝫ: in cōpoſitione ⁊ diuiſiōe naſcit̉: nō tamen omnis orationis cōpoſitio vel diuiſio iterum retinet: aut verum aut falſum. Ergo ſi ſic dixiſſet: cir ca oēꝫ cōpōnē vel diuiſionē v̓itas falſitaſqꝫ ē: menti retur. Sed qm̄ dixit ſimpliciter: veritas falſitaſqꝫ cir ca compoſitionē diuiſionēqꝫ ē veriſſime ſubtiliſſime qꝫ dixiſſe putandum ē. illa etiā nomina que ita dicun tur ſimplicia: vt veritatē aut falſitatē quodammodo valeant deſignare: huiuſmodi ſunt: vt intra ſe atqꝫ tra ſignificationē ſuam quandā retineant cōpoſitio nē: vt ſi quis dicat lego: hoc eſt enī dicere lego: tanqͣꝫ ſi diceret ego lego. Hec autē cōpoſitio ē. Sꝫ vel quo tiēs interrogante alio reſpondet alius vno tn̄ ſermo ne videt̉ quoqꝫ tunc ſimplex ſermo veritatē menda ciūqꝫ ꝑficere. ꝙ ꝑfalſum eſt. Audiētis nāqꝫ reſpōſio ad totuꝫ ordinem ſuperioris enunciationis adiungit̉ vt ſi quis interroganti mundus ne anīal ſit: reſponde at eſt videtur hec vna particula veritatem vel men daciuꝫ continere: ſed falſo. Nō.n. vna eſt: ſed ad vin ipſius reſponſionis intuenti tale eſt ac ſi diceret̉ mun dus aīal eſt. Quod v̓o ait noīa ipſa ⁊ verba conſimi lia eē ſine cōpoſitione vel diuiſione ītellectui: illud de ſignat: quod ſupra iā dixit: ea que ſunt in voce notas eſſe anime paſſionum. Quod ſi note ſunt: ſicut litte re vocuꝫ in ſe ſimilitudinem gerunt: ita voces intelle ctuum. Et quoniā dictuꝫ ē cur de ſimilitudine verbo rum ⁊ nominuꝫ atqꝫ anime paſſionū dixerit: cur cir ca cōpoſitionem ⁊ diuiſionē falſuꝫ verūqꝫ eſſe propo ſuerit dicenduꝫ eſt quid ſit ipſa cōpoſitio vel diuiſio in qua aut veritas: aut falſitas inuenitur. Nam qm̄ de ſimplici enunciatiua oratione perpendit: vt poſte rius ipſe in diuiſione declarat dicens. Eſt autem vna prīa oratio enunciatiua affirmatio deinde negatio. il lā nunc cōpoſitionē deſignare vult: que alicuius ve ſubſtantiā conſtituit: vel aliquid ẜm eſſe cōiungit. nā cuꝫ dico ſocrates eſt. hoc ipſum eſſe ſocrati applico ⁊ ſubſtantiam eius eſſe conſtituo. Si vero dixero ſocra tes philoſophus ē. ph̓iam ⁊ ſocrateꝫ ẜm eē cōpoſui vel ſi dicam ſocrates ambulat. huiuſmodi eſt tanqͣꝫ ſi dicā ſocrates ambulans eſt: igit̉ quotiēs hmōi fuerit cōpoſitio: que ẜm eſſe verbuꝫ vel ſubſtantiam conſti tuat vel res cōiungat affirmatio dicitur. ⁊ in ea veri falſiqꝫ natura perſpicitur. ⁊ quoniam omnis negatio ad predicationem conſtituit̉. huius enim. affirmatie nis que eſt ſocrates eſt: negatio non ea que dicit non ſocrates eſt: ſed ea que pronunciat ſocrates non eſt. ⁊ ad id quod eſſe ſocrates dictus eſt non negatio ap ponitur: vt cum id dicamus non eſſe: quod ante d ctuꝫ ē eē. ergo qm̄ id qd̓ in affirmatione ẜm eſſe ve cōſtitutuꝫ vel cōiunctuꝫ fuerit: ad id addita negatio ſeparat vel ip̄aꝫ ſubſtantie conſtitutionē: vel etiā fa ctam ꝑ id qd̓ dictuꝫ ē eſſe aliquid: coniunctionē: diui ſio vocat̉. Qn̄.n. dico ſocrates non eſt: eſſe a ſocrate ſeiunxi. ⁊ cum dico ſocrates: philoſophus nō ē ſocra tē ab eo ꝙ eſt philoſophuꝫ eſſe ſeparaui quā ſepara tionē: que ad negationē ꝑtinet: diuiſionem vocauit. Ergo māifeſtuꝫ ē ꝙ ſi ſimplex ī aīe paſſiōibus: intel lectus fuerit: cuꝫ ipſe ītellectus nullā adhuc veri fal

de interpretatione editiōis ſecunde liber primus.
ſiqꝫ retieat naturā: eoꝝ quoqꝫ ꝓlationē ab vtriſqꝫ eē ſeparatam. Sed cum compoſitio ſecundum eſſe fa cta vel ēt diuiſio ītellectibꝰ: ī ꝗbꝰ prīcipaliter veritas a falūtas ꝓcreat̉: euenerit qm̄ ex ītellectibꝰ voces ca niunt ſignificationē: eas quoqꝫ ſecūdū intellectuū qͣ litatē veras ⁊ falſas eſſe neceſſe ē. Maximā vero ha pet vi hyrcocerui exempli nouitas ⁊ exquiſita ſubtili tas ad demōſtrādū enī ꝙ vnū ſolū nomen neqꝫ verū ſit neqꝫ falſum poſuit hmōi nomē: qd̓ cōpoſitū quidē eſſet: nulla tn̄ eius ſubſtātia reperiret̉. Si quod ergo nunqͣꝫ nomen vnum veritatem poſſet falſitatem ve retinere: poſuit huiuſmodi nomen: ꝙ eſt hyrcoceruꝰ ſed quoniam omnino in rebus nulla illi ſubſtantia ē: falſum aliquid deſignare videtur: ſed nō deſignat ali quā falſitatē. Niſi.n. dicatur hyrcoceruus vel eſſe vl̓ nō eſſe qͣꝫqͣꝫ ip̄m per ſe non ſit: ſolum tamen dictum nil falū in eo ſermone veri ve perpendit̉. Ergo ad de monſtrādā vī ſimplicis nominis: ꝙ oī veritate atqꝫ mendacio careat tale in exemplo poſuit nomē: cui reſ nulla ſubiecta ſit. Qd̓ ſi ꝗdē veꝝ vl̓ falſū vnū nomē ſi gnificare poſſet: nomen ꝙ eam rem eſſe deſignat: q̄ ī rebus non ſit: oīno falſū eſſet. Sed non eſt. nō igit̉ vl la veritas falſitaſqꝫ in ſimplici vnqͣꝫ nomīe reperiet̉ Nec illud parue cure fuit nomē nō ponere: ꝙ oīno ni hil ſignificaret: ſed quod cū ſignificaret ꝗddā: tamen aut verū aūt falſū eſſe nō poſſet: vt nō videat̉ verita tis falſitatiſqꝫ cauſa eſſe in eo: qm̄ nihil ſignificaret. Sed qm̄ eēt ſimpliciter dictū quāqͣꝫ ī eodē illud quo qꝫ conficit: vt oſtenderet nō ſoluꝫ ſimplex nomē ve ritate atqꝫ mendatio eſſe alieniſſimū: ſed etiā cōpoſi ta quoqꝫ nomīa: ſi nō habeāt aliquaꝫ ſecundum eſſe vel nō eē(ſicut ſuꝑius dictū ē) cōpoſitionē: verū vel falſū ſignificare nō poſſe. tāqͣꝫ ſi diceret: nō ſolū ſim plex nomē preter aliquā cōpoſitionē nihil verū falſū ve ſignificat ſed ēt cōpoſita vtroqꝫ carent ſicut iam ipſe dixit) niſi illi aūt eſſe aut nō eſſe addat̉ ⁊ vel ſim pliciter vel ſecūdū tēpꝰ. hoc v̓o iccirco addidit ꝙ ī ꝗ buſdā ita enūciationes fiunt: vt quod de ipſis dicit̉. ſecūdū ſubſtātiā proponat̉. ī quibuſdā vero hoc ip̄ꝫ eſſe quod addit̉ non ſubſtātiā ſed preſentiā quādā ſi gnificat. Cū enī dicimus deus eſt: nō eū dicimus nūc eſſe. ſed tātū in ſubſtātia eē: vt hoc ad īmutabilitatē potius ſubſtantie quā ad tēpuſ aliqd̓ referat̉. Si aūt dicimus dies eſt ad nullā diei ſubſtātiā pertinet: niſi tantū ad tēporis cōſtitutiōeꝫ. hoc.n. ꝙ eſt tale ē: tan qͣꝫ ſi dicamus nūc ē. quare cū ita dicimus eē vt ſb̓am deſignemus ſimpliciter eſt addimus. Cū v̓o ita vt ali quid pn̄s ſignificet̉. ſecūdū tēpus. Hec eſt vna quā di ximus expoſitio. Alia vero huiuſmodi eſt eſſe aliquid duobꝰ modis dicitur aut ſimpliciter aut ſecūdū tem pus. ſimpliciter quidē ſecūdū preſens tempª: vt ſi ꝗs dicat hyrcoceruus eſt. pn̄s autē ꝙ dicit̉: tempus nō ē ſed cōfiniū tēpoꝝ finis nāqꝫ p̄teriti ē futuriqꝫ princi piū. Quocirca quiſquis ſecūdū preſens hoc ſermone ꝙ ē eē vtit̉ ſimpl̓r vtit̉. ꝗ̄ v̓o aut p̄teritum iūgit aut futurū: ille nō ſimpliciter: ſed iā in ip̄ꝫ tēpus incurrit I.pa nāqꝫ(vt dictū ē) duo ponūt̉ preteritū atqꝫ fu turū. Qd̓ ſi quis cū preſens nomīat. ſimpliciter dicit cū vtrūlibet preteritū vel futuꝝ dixerit: ſecūdū tēpꝰ vtit̉ enūciatiōe. Eſt quoqꝫ tertia hmōi expoſitio: ꝙ aliquotiēs ita tēpore vtimur: vt indefinite dicamus: vt ſi ꝗs dicat. ē hyrcoceruus: fuit hyrcoceruus: erit hyrcoceruus: hoc īdefinite ⁊ ſimpliciter dictū ē. Sin vero aliꝗs addat: nunc eſt vel heri fuit: vel cras erit: a hoc ipſum eſſe quod ſimpliciter dicit̉ addit tēpꝰ qͣ
re ẜm vnā triū haꝝ expoſitionū ītelligendū eſt ꝙ ait ſi nō vel eſſe vel nō eſſe addat̉: vel ſimpliciter vel ẜm tēpꝰ. Sꝫ ei qd̓ ante ꝓpoſuit: quēadmodū aliquotiēs quidē ī aīa ītellectꝰ ſiue vero vel falſo. poſt quaſi ꝯn̄s reddidit noīa ipſa per ſe v̓baqꝫ eē ſimplicibꝰ ītellecti bꝰ cōſimilia: vt hō vl̓ albū: ei v̓o qd̓ ait: cui iā neceſſe ſit alterū hoꝝ ineſſe: nihil interim reddidit: ſꝫ hoc eo ipſo ſuppleuiſſe putabit̉: ꝙ ait ſed nōdū veꝝ vel fal ſū ē ſi nō eſſe vel nō eſſe addat̉: hoc ē.n. ītellectuū q̄ dā cōpoſitio: cui iā neceſſe ē alterū hoꝝ ineſſe: qua ī or̄one vel eē vel n̄ eē addit̉. quocirca qm̄ de noīe ver boqꝫ ꝓpoſuit: ⁊ ꝗ potuit breuiter: vocū litterarū ītel lectuū rerūqꝫ ꝯſitias altiſſima rōne mōſtrauit: ad io qd̓ primū ꝓpoſuit dicens. Primū oꝫ cōſtituere: quid ſit nomen ⁊ quid verbū: ad hoc inquā ꝙ promiſerat diffinire: reuertitur: nomē enī diffiniens ita ſubiecit. Omen eſt vox ſignificatiua ad placituꝫ ſine tempore. cuius nulla pars ſignifica tiua eſt ſeparata. in nomine eniꝫ quod ē Iequiferus ferus per ſe nihil ſignificat. quēadmodū in oratione que eſt equus ferus. ¶ Oīs diffinitio generis cōſtitutione cōformat̉: diffe rētiaꝝ v̓o cōpoſitione perficit̉. Nā ſi ad ꝓpoſituꝫ ge nus differētias colligamus: eaſqꝫ ad vnā: quā diffini re volumus: ſpeciē aptemꝰ: vſqꝫ dū vni tm̄ ſpeciei il la collectio cōueniat: nihil eſt ꝙ vltra ad faciēdā dif finitionē deſideret̉: vt ip̄m hoīeꝫ ſi quis diffiniat: ge neri eiꝰ qd̓ ē aīal duas. neceſſe eſt differētias iungat rōnale.ſ. atqꝫ mortale: faciatqꝫ hmōi ordinē aīal rō nale mortale: que diffinitio ſi ad hoīeꝫ referat̉: plena eſt rōis ſubſtātieqꝫ deſcriptio. Uolēs ergo ariſto. dif finire quid eēt nomē priꝰ eius genꝰ ſumpſit dicēs vo cē eē: iccirco.ſ. vt hoc ꝙ dicimꝰ nomē ab alijs q̄ non voces: ſꝫ tm̄ ſoni ſūt ſepararet. Diſtat.n. ſonª a voce: ſonꝰ.n. ē ꝑcuſſio aeris ſenſibilis: vox v̓o flatus: qui ꝑ gutturis partes egrediēs: que arterie vocāt̉: aliqua ligue ip̄ſſiōe format̉. Et vox quidē niſi aīantiū nō ē: ſonus v̓o aliquotiēs īanīatoꝝ quoqꝫ corpoꝝ cōflicta tione ꝑficit̉. Quare qm̄ nomē vocē eē monſtrauit: ab alijs que voces non ſunt: ſꝫ tm̄ ſoni hanc orationis ꝑ tē ſeparauit atqꝫ diſtribuit: ⁊ vocē quidē noīs velut genus ſumpſit. Habet nāqꝫ aliud ꝗddā ſpēi loco dif ferens a noīe: qd̓ ē verbū. hꝫ quoqꝫ quaſdā locutiōeſ q̄ nihil vlla rōne ſignificent: vt ſūt inarticulate voceſ quaꝝ ipſa ſignificatio nō poteſt īueniri: vt ſindapſus huic ergo generi alias differētias rurſus apponit: nomē ſicut vox a ſonis alijs ſegregauit. Ita quoqꝫ he dr̄ie nomē ab alijs ſpēbꝰ ſub voce poſitis diuidāt at qꝫ diſcernāt: quod enī addidit nomē vocē eē ſignifica tiuam ab his inquā vocibꝰ nomē diſgregauit. que ni hil omnino ſignificant: vt ſūt ſyllabe. Syllabe enī cū ex his totum nomen conſtet: adhuc ipſe oīno nihil ſi gnificant. Sunt quoqꝫ quedam voces ſyllabis litte riſqꝫ compoſite: que nullā habent ſignificationē: vt ē blithiri. Ergo quoniā videbant̉ quedā voces eē que ſignificatione carerent. Nomē ꝙ vox eſt ⁊ alicuius d̓ ſignationis ſemꝑ cauſa profertur: non aliter diffinie dū erat niſi illud ante a nō ſignificantibꝰ vocibꝰ ſegre garet: itaqꝫ ait nomē eſſe vocē ſignificatiuā: vt voce quidē ab alijs ſonis: ſignificatione v̓o addita ab his q̄ ſub voce ſūt nihil deſignātia: ſegregaret. ſꝫ hoc nō dū ad totā diffinitionē valet: nꝫ ſolū nomē vox ſigni ficatīa ē ſꝫ ſūt q̄dā voces q̄ ſignificāt ꝗdē: ſꝫ noīa non ſūt vt ea q̄ a nobis ī aliꝗbꝰ affectibꝰ ꝓferūt̉: vt cum

De interpretatione editiōis ſecunde liber primuquis gemitum edit vel cum dolore concitus emittit clamorem. Illud enim doloris animi: illud corporis ſi gnum eſt. ⁊ cū ſint voces ⁊ ſignificēt quandā vel ani i vel corporis paſſionē: nullꝰ tamē gemitū clamorē qꝫ dixerit nomen. Mutoꝝ quoqꝫ aīaliū ſunt voces q̄ dā que ſignificent: vt canū latratꝰ iras ſignificat ca num: alia vero mollior quedā blādimēta deſignat: q̄ re adiecta differentia ſeperandū erat nomē ab hiſ oī bus que voces quidē eēt ⁊ ſignificarēt: ſed noīs vo cabulo nō tenerent̉: igitur adiecit nomē vocem eē ſi gnificatiua non ſimpliciter: ſed ẜm placitū. Scd̓ꝫ pla citū vero eſt ꝙ ſcd̓m quandam poſitionē placitumqꝫ ponentis aptat̉. nullum enim nomē naturaliter con ſtitutū ē neqꝫ vnqͣꝫ ſicut ſubiecta res a natura ē: ita quoqꝫ a natura venienre vocabulo nūcupat̉. Sꝫ ho minū genus ꝙ ⁊ ratione ⁊ oratione vigeret: nomina poſuit: eaqꝫ quibus libuit litteris ſyllabiſqꝫ coniun gens ſingulis ſubiectarum rerum ſubſtantijs dedit. hoc autem illo probat̉: ꝙ ſi natura eſſent nomina: ea dem apud omnes gentes eſſent vt ſenſus qm̄ natura liter ſunt ijdem apud omnes ſunt. Oēs.n. gentes non alijs niſi ſolis oculis intuentur. audiunt auribus: nari bus odorantur ore accipiūt guſtꝰ: tactu calidū vel fri gidū. lene vel aſperum iudicant: atqꝫ hec huiuſmodi ſunt vt apud omnes(vt dictum eſt) gentes eadem vi deantur: ipſa quoqꝫ que ſentiuntur quoniam conſtitu ta naturaliter ſunt: non mutant̉. Dulcedo eniꝫ ⁊ ama ritudo: album ⁊ nigrum: ⁊ que alia ſenſibus. v. ſentiū tur: eadem apud omnes ſunt. Neqꝫ enī qd̓ italis dul ce eſt in ſenſu: idem perſis videt̉ amarum: nec qd̓ apd̓ nos oculis apparet album: apud indos nigrum eſt: ni ſi forte aliqua ſenſus egritudine permutet̉: ſed hoc ni hil attinet ad naturam. Igitur quoniā iſta ſunt natu raliter: apud omnes gentes eadem manent. Sic ⁊ no mina ſi naturaliter eſſe videantur: eadem eſſent apd̓ omnes gentes: nec vllam ſuſciperent mutationem. Nunc autem ipſum hominē alio vocabulo latini: alio greci: diuerſis quoqꝫ vocabulis barbare gentes ap pellant: que in ponendis nominibus diſſenſio ſignuꝫ eſt non naturaliter: ſed ad ponētiū placitū voluntatē qꝫ. rebus noīa fuiſſe compoſita: idem quoqꝫ mōſtrat ꝙ ſepe ſingulorum hominum ſunt permutata voca bula. Quē enī nūc vocamꝰ. Platonē Ariſtoteles an tea vocabat̉: ⁊ qui theophraſtus nunc dicit̉ ante ari ſtotelem a ſuis parentibus tirtamus appellabat̉: in eadem quoqꝫ lingua quādo plura vocabula vni addū tur rei monſtratur rem illam nō naturalibꝰ. ſed ap poſitis nominibus nuncupari: ſi.n. naturalibꝰ nomini bus res quoqꝫ vocarēt̉ vnā rē vno tm̄ nomīe ſignare mus. Quid.n. attinet ſi naturalia ſunt vocabula: vniꝰ rei plures nominū eſſe voces: que ad vnā deſignatio nem demōſtrationēqꝫ cōcurrerent. Dicimus enī gla dius enſis mucro: ⁊ hec tria ad vnam ſubiectā ſubſtā tiā concurrunt. Ergo monſtratum eſt nomina eſſe ſe cundū placitū.i. ẜm ponentiū placitū: ac ſi diceret no men eſſe vocem quidem ⁊ ſignificatiuam: ſed non na turaliter: ſed ẜm placitū voluntatemqꝫ ponētis. hoc ſcilicet vt diuideret ab his vocibus que naturaliter deſignarent: vt ſunt he quas nos in paſſionibus affe ctibuſqꝫ proloquimur: vel quas aīalia muta conātur Sed nondū ſupra dicta differentia plenam noīs for mā diffinitionemqꝫ cōſtituit. Eſt nāqꝫ verbo cōe cuꝫ nomīe. quod vox deſignatiua eſt ⁊ ẜm placitum: ſed addita: differentia que eſt: ſine tempore: nomē a ver bo diſtinxit: neqꝫ enim nomen vllum cōſignificat tēpus: verbi nāqꝫ eſt: cū aut paſſio ſignificat̉ aut actio aliquā quoqꝫ ſecū trahere vim temporis: qͣ illud cuꝫ vel facere vel pati dicitur: proferat̉. Cum enim di co ſocrates: nullius eſt temporis: cū lego vel legi ve legam tempore non carent. Addito ergo nomini ꝙ ſi ne tempore eſſe dicatur: nomen a verbo diſiungitur Sane nos nemo arbitretur opinari: ꝙ nullum nomē ſignificet tempus. Sunt enim nomina que tempus ſi gnificatione demonſtrent: velut cum dico hodie vel cras. temporis nomina ſunt ſed illud dicimus: ꝙ cun eodem nomine tempus quoqꝫ non conſignificatur Aliud eſt enim ſignificare tempus: aliud cōſignifica re. Uerbum enim cum aliquo proprio modo tempus ſignificat: vt cū agentis vel patientis modum demō ſtrat Nā ſine tꝑe ipſa paſſio vel actio non profertur. vnde nō dicimus ꝙ nomē nō ſignificet tempus: ſꝫ ꝙ nomen ſingnificatio temporis non ſequat̉. Reſtat au tem vna ſola differentia: que ſi ſuperioribus adiunga tur: pleniſſima fere nomen diffinitiōe formabit̉. hec autem eſt qua nomen ab oratione ſeparatur. Inue niūtur enim quedā ſine dubio orationes: que cum ve ces ſint ⁊ ſignificatiue ⁊ ẜm placitum quippe que ſūt nominibus colligate: tamen ſunt ſine tempore: vt cuꝫ dico ſocrates ⁊ plato. hec namqꝫ oratio: cum ex no minibus iuncta ſit: nomen quidem non eſt. vox vero eſt ſignificatiua ẜm placitū ⁊ tempore vacat. vt igit̉ nomen ab huiuſmodi oratione diuideret addidit hāc differentiā: que eſt. cuius nulla pars eſt ſignificatiua ſeparata. Oratio eniꝫ qm̄ verbis nominibuſqꝫ cōiug tur verba vero vel nomina ſignificatiua eſſe palā eſt partes: quoqꝫ orationis ſignificare aliquid dubiū nō eſt. Nominis v̓o ꝑs quoniā ſimplex eſt: nihil oīno ſi gnificat ſed cum omnis oratio omneqꝫ nomen ⁊ ver bum ex ſubiectis intellectibus vim ſignificādi ſumat eſt autem aliquotiens. vt vnū nomen multos ſignifi cet intellectus. Quocirca erit quoqꝫ: vt non ſimplex nomen ſit: ꝙ non vnā tantū animi paſſionē ītellectū qꝫ deſignet. Nam cum dico ſuburbanū vrbanū ima ginationē ſignificandi tenet: ſed ita vt a toto nomine ſeparatum: cum ad ipſum refert̉ nomen: ſignificet ni hil: ⁊ vt in eo quod dicimꝰ equiferus: ferus quidē ali quid ſignificare vult: ſed ſi a tota compoſitione ſepa ratur: nihil omnino deſignat in eo ſcꝫ nomine in quo cum equi particula iunctū equiferum cōſignificahat Omnis namqꝫ hec cōpoſitio vnius intellectus deſi gnatiua eſt. quare in oratione quidem ferus ſignifi cat. Etenī equus ferus oratio duos retinet intellectꝰ in nomine vero nihil: quoniam hoc ꝙ dicimus equi ferus vnius intellectus deſignatiuum eſt. Sed fo taſſe ferus cum ea parte qua iunctū eſt: ſimul quide conſignificat ſeparatū vero nihil. hoc eſt ergo qd̓ ai ¶ At vero non quemadmodum in ſimplicibuſn minibus. ſic ſe habent etiam in compoſitis. In il. lis enim nullo modo pars ſignificatiua eſt. In his autem vult quidem. ſed nulliuſ ſeparata vt in eo ꝙ eſt equiferus ferus. Secunduꝫ vero placituꝫ. quo niam naturaliter nominum nihil eſt. ſed quādo fi nota. nam deſignant ⁊ illiterati ſoni: vt feraruꝫ. quo rum nihil eſt nomen. ¶ Simplex enim nomē nec imaginationem aliquam partiū ſignificationis habet. Compoſita vero tales hꝫ ꝑtes: vt quaſi conētur quidē aliquid ſignificare: ſed cōſignificēt potiuſqͣꝫ quicqͣꝫ extra ſignificent. ad

De īterpretatio. editio. ſecūde liber primus. 29
dito igitur nomini ꝙ eius partes nihil ſeparate ſigni fcant: nomē ab or̄one diſiūctū eſt. Poſtqͣꝫ adiectio ne q̄ eſt: cuiꝰ nulla pars eſt ſignificatiua ſeꝑata: ꝗd in noīs diſtinctōe vateret explicuit hoc ſcilicet quo no nen ab or̄one ſeiungeret: illud quoqꝫ diſſerit cur ſit additū qd̓ dictum eſt ẜm placitum. Nam quoniā nul la naturaliter nominū ſignificatio ē: ſed oē nomē po ſitionem deſignat: idcirco dictum eſt ẜm placituꝫ. qd̓ euiꝫ placuit ei qui primus nomina indidit rebus: hoc illis vocabulis deſignatur. age enim quis naturali ter noīa eſſe cōfirmet: quoꝝ apud omnes gentes ē taꝫ diuerſa varietas. Nec vero dicit̉ ꝙ nulla vox natura liter aliquid deſignet: ſed ꝙ noīa nō naturaliter ſed poſitione ſignificēt. Alioquin habent hoc ferarū mu torūqꝫ aīalium ſoni: quorū vox quidē ſignificat ali quid: vt hinnitus equi cōſueti equi inquiſitionē: latra tus canū latrantiū iracūdiā mōſtrat: ⁊ alia huiuſmo di. Sed cū voces mutorum animaliū propria natura fignificent: nullis tamē elemētorū formulis conſcri būtur. Nomen vero quāqͣꝫ ſubiacet elemētis: pͥus ta mē qͣꝫ ad aliquā ſubiecte rei ſignificationē ponat̉: ꝑ ſe nihil deſignat: vt cū dicimus ſindapſus vel herece lein: hec per ſe nihil ꝗdē ſignificant: ſed ſi ad ſubiecte rei alicuius ſignificatiōem ponātur: vt dicatur vl̓ ho mo ſindapſus: vel lapis herecelein: tunc hec q̄ per ſe nihil ſignificabant: poſitiōe ⁊ ſecūdū ponētis quod dā placitū deſignant. Ergo tūc nomē ſignificatiuum eſt: quādo(vt ipſe ait) ſit nota. tunc autē ſit nota cum ſecunduꝫ ponētis placituꝫ vocabuluꝫ: qd̓ naͣliter ni hil deſignabat: ad ſubiecte rei ſignificationē dat̉. hoc eſt enim quod ait fit. ſi enim naturaliter noīa ſignifi carēt: nunqͣꝫ de his Ariſtoteles diceret: ſit nota: tunc enim nō fieret nota: ſed eſſet. Ergo qm̄ nomina ẜm placitum ſignificatiua ſunt. Ferarum vero illitteratꝭ ſoni ẜm naturā: idcirco horum voces eſſe nomina nō dicuntur. Uniuerſaliter autē dicimus: oīum vocum alie ſunt que inſcribi litteris poſſunt: alie que nō pn̄t Et rurſus earum que īſcribuntur vel minime: alie ꝗ dem ſignificant: alie vero nihil. Amplius quoqꝫ oīuꝫ vocum: alie ẜm placitum deſignāt: alie vero naturali ter. Nomen ergo ſcd̓m placitum eſt: poſitione enī fa ctum eſt ſubiecte rei nota. Nihil enim nominum eſt: quod naturaliter ſignificet: nō enim nomen īformat ſignificatio ſcd̓m naturā: ſed ſcd̓m placituꝫ ſignifica tio. Nā ⁊ illitterati ſoni ſignificant: vt ſunt ferarum quos ideo ſonos vocauit: quoniā ſunt muta quedam enimalia: que vocē omnino nō habēt: ſꝫ tātum ſoni tu quodā cōcreꝑant. Quidā enī piſces nō voce: ſꝫ brā cijs ſonāt ⁊(vt Porphirius autumat) cicada per pe ctus ſonitum mittit quoruꝫ oīum nihil eſt nomē: hoc autē dictum eſt nō ꝙ nullum nomē ſit haꝝ vocuꝫ: qͣs aīalia proferunt: ſed ꝙ his nō velut nominibus vtan tur. Naꝫ qͣꝫuis illitterata ſit vox ⁊ natura ſignificet: vt latratus canuꝫ. Dicit̉ tamē latratꝰ: ⁊ leonis fremi tus: ⁊ thauri mugitus: hec ſunt noīa ipſaꝝ vocuꝫ: q̄ a mutis aīalibus proferuntur: ſed nō hoc dicimus qm̄ eoruꝫ nihil eſt nomē: ſed qm̄ hoꝝ ſonoruꝫ nihil tale ē vt nomē eſſe poſſit.i. vt ſcd̓m ea velut nominibꝰ vten tes fere ſibi īuicē colloqͣntur hn̄t.n. ſignificationē ſed (vt dictū ē) naͣlē. Nomē autē ẜm placitum eſt. ¶ Non homo vero non eſt nomen: at vero nec poſi tum eſt nomen: quo illud oportet appellare: neqꝫ enim oratio: neqꝫ negatio eſt: ſed ſit nomen infini tum quoniam ſimiliter in quolibet eſt ⁊ quod eſt: ⁊
quod non eſt. Catonis autem vel catoni ⁊ quecun qꝫ talia ſunt non ſunt nomina. ſed caſus nominis. Ratio autem eius eſt in alijs quidem eadem. ſed differt. quoniam cum eſt vel fuit vel erit adiūctum neqꝫ verum neqꝫ falſuꝫ eſt. nomen vero ſemper. vt catōis ē vel nō ē. nōdū enī aliꝗd dicit v̓ū neqꝫ falſū. ¶ Superiꝰ oīa quecunqꝫ extra nomē eēt: p̄dictis ad iectionibus a nomine ſeꝑauit: nunc uero quoniā ſunt quedā que ſub diffinitiōe quidē noīs cadunt: vident̉ tn̄ a noīe diſcrepare: de his diſſerit: vt ꝗd eſſe nomen integre videatur expediat. Quod eniꝫ dicimus non homo vel nō equus: oratio quidem non eſt. Oīs enim oratio aut noībus cōſtat ⁊ verbis: aut ſolis duobꝰ vel pluribus verbis: vel ſolis noībus. In eo āt ꝙ ē n̄ ho mo vnum tantum nomen eſt: qd̓ dicitur homo: id āt ꝙ eſt non: neqꝫ nomē eſt neqꝫ verbuꝫ. Quare neqꝫ ex duobus verbis cōſtat aut ex verbo ⁊ nomine: Uer bum.n. in eo nullum eſt: quare id quod dicimꝰ nō ho mo oratio nō eſt. Iam vero nec verbum eſſe mōſtra re ſuperfluuꝫ eſt: cum in verbis ſemper tempora re periantur: in hoc uero nulluꝫ quiſqͣꝫ oīno tempus in ueniat. Sed nec negatio eſt. Oīs enim negatio oratio eſt: nō homo uero cuꝫ oratio nō ſit: nec negatio eſſe pōt. Illud quoqꝫ ꝙ oīs negatio aut vera aut falſa ē: non homo vero neqꝫ veruꝫ neqꝫ falſum ē: ſenſus enī plenus nō ē: quare negatio eſſe ꝓpter hoc quoqꝫ nō dicitur. Nomē vero eē quis dicat: cum omne nomen ſiue proprium ſiue appellatiuuꝫ ſit: definite deſignet: Cum enim dico Cicero: vnā perſonā vnāqꝫ ſubſtan tiā noīaui: ⁊ cum dico homo qd̓ eſt nomem appellati uum definitā ſubſtātiā ſignificaui. Cuꝫ vero dico nō homo ſignifico quidē ꝗddā qd̓ homo nō ē: ſed hoc ī finitum eſt. Poteſt enim ⁊ canis ſignificari ⁊ equus ⁊ lapis ⁊ quodcunqꝫ homo non fuerit: ⁊ equaliter: dicitur ⁊ in eo quod eſt ⁊ in eo quod non eſt. Siquis enim de ſcylla qui non eſt: dicat nō homo: ſignificat ꝗddā: quod in ſubſtantia atqꝫ in rerum natura nō ꝑ manet. Si quis autē vel de lapide vel de ligno vel de alijs que ſunt rebus dicat nō homo: idē tamen aliꝗd ſignificat: ⁊ ſemꝑ preter id quod noīat: huiuſmōi vo cabuli ſignificatio eſt. Sublato enī hoīe ꝗcꝗd preter hoīem eſt: hoc ſignificat nō homo: quod a noīe pluri mum differt: omne enim nomē(vt dictuꝫ eſt) defini te id ſignificat ꝙ nomīatur: ⁊ nō ſimiliter ⁊ de eo qd̓ eſt ⁊ de eo qd̓ non eſt dicitur: ſed hec huiuſmodi vox ⁊ deſignatiua eſt: ⁊ ad placituꝫ: ⁊ ſine tēpore: ⁊(vt di ctum eſt) partes eiꝰ nihil extra deſignant. Quare du bia apud antiquos ſententia fuit: vtruꝫ nomē hoc nō dicerēt: an hoc aliqͣ adiectiōe diffinitiōi noīs ſubijce rent. Et qui hoc a noīe ſeparabāt: ita nomē diffinitio ne claudebāt dicētes nomē eē vocē deſignatiuā ſcd̓ꝫ placitum ſine tēpore circunſcripte ſignificatiōis: cuiꝰ partes nihil extra deſignarēt: vt quoniā nō homo rē circunſcriptā nō deſignaret: a nomine ſeparetur. alij vero nō eodē modo: ſed dicebāt quidē id eſſe nomen: ſed nō ſimpliciter. Quadā nāqꝫ adiectione ſub noīe poni poſſe illud putabāt hoc modo: vt ſicut hō mor tuus nō dicit̉ ſimpliciter homo: ſed homo mortuus. Ita quoqꝫ ⁊ nomē hoc quod nihil definite ſignifica ret: nō diceretur nomē ſimpliciter: ſed nomen infini tum: cuius ſentētie Ariſtoteles eſt auctor: ꝗ ſe hoc uo cabulum ei autumat inueniſſe. Ait.n. at vero nec no men eſt poſitum: quo illud oporteat appellare: dicēs id qd̓ dicimꝰ nō homo quo vocabulo debeat appella

De interpretati. editio. ſecūde liber primus.
ri: nō nouit antiquitas: ⁊ vſqꝫ ad Ariſtotelē nullꝰ no uerat quid eſſet id qd̓ nō homo diceretur: ſꝫ hic huic vocabuluꝫ ſermone poſuit dicēs: ſed ſit nomē īfinituꝫ nō fimpliciter nomen: quoniam nulla circunſcriptio ne ſignificat. ſꝫ īfinitū nomē quoniā plura ⁊ ea īfini te ſignificat. Sed hoc nō ſoluꝫ huiuſmodi vocibꝰ cō tingit: vt ſimpliciter ſub nomine poni non poſſint: ſꝫ ſunt quedā alie que omnia quidē nominis habent: et definite ſignificant: ſed quadā alia diſcrepātia nomi na ſimpliciter dici nō poſſunt: vt ſunt obliqui caſus: vt cum dicimus catonis catoni catonē ⁊ ceteros: ho rum enim diſcrepantia eſt a nomine: ꝙ nomē rectuꝫ iunctum cum eſt vel non eſt enunciationē facit: ut ſi quis dicat: ſocrates eſt: hoc uerum uel falſum ē. Si enim uiuēte ſocrate diceretur: ueꝝ eſſet: ſi uero mor tuo: falſum eſſet: quare affirmatio eſt. Si quis autē dicat ſocrates nō eſt: rurſus facit negationē: ⁊ in ea quoqꝫ ueritas uel falſitas īuenit̉. Ergo omne nomen rectum iūctū cū eſt vel nō eſt enūciationeꝫ facit. Hi vero obliꝗ caſus iuncti cū eſt uel cū non eſt enūciatio nē nulla rōne perficiūt. Enūciatio nāqꝫ perfectꝰ ora tionis ītellectꝰ ē: ī quē veritas vl̓ falſitas cadit. Si ꝗs ergo dicat catonis ē: nōdū ē plena ſētētia: ꝗd.n. cato nis ē nō dixit: atqꝫ eodē modo catoni ē: vel catonē ē. In his ergo quoniā cū eſt vel nō eſt iuncti enūciatio nē nō perficiūt: eſt quedaꝫ a noīe diſcrepātia: quāqͣꝫ ſint nomini oī diffinitione coniuncti. Magna enim ē diſcrepātia: ꝙ rectū nomē cū ē iunctū perfectā ora tionē facit: obliqui caſus īperfectā. Quod autē dictū ē obliquos caſus cū ē verbo iunctos orationē ꝑfectaꝫ nō facere: nō dicimꝰ quoniā cū nullo verbo obliqui caſus iūgūtur: ita vt nihil indigētem ꝑſiciāt oratōeꝫ Cū.n. dico ſocratem penitet: enūciatio eſt: ſed nō cuꝫ oī verbo: ſed tātum cū eſt uel non eſt hi caſus iuncti perfectam orationem nulla rōne cōſtituūt: Atqꝫ hoc ē qd̓ ait. Catōnis aūt vel catoni ⁊ quecūqꝫ talia ſunt nō ſunt noīa: ſꝫ caſus noīs. Unde ēt diſcrepare vidē tur hec enim noīa non vocantur. Illa.n. rectius dicū tur nomina que prima poſita ſunt.i. que aliquid mō ſtrant. Genitiuus.n. caſus non aliquid: ſed alicuiꝰ et datiuus alicui ⁊ ceteri eodē modo. Rectꝰ vero qui eſt primus nem monſtrat: vt ſi quis dicat ſocrates: atqꝫ ideo hic nominatiuus dicitur: ꝙ nominis quodāmo do ſolus teneat vim nomēqꝫ ſit. ⁊ veriſimile eſt eum ꝗ primꝰ noīa rebꝰ impoſuit: ita dixiſſe: vocet̉ hic hō: ⁊ rurſus vocet̉ hic lapis. Poſteriore v̓o vſu factuꝫ ē vt in alios caſus primitus poſitum nomen deriuare tur. Illud quoqꝫ maius eſt: quod oīs caſus nominis caſus eſt alicuius. Ergo niſi ſit nomen cuius caſus ſit: caſus dici nomīs recte non pōt. Caſus autem omnis inflexio eſt Sꝫ genitiuꝰ ⁊ datiuus ⁊ ceteri noīatiui in flexiones ſunt. qͣre nominatiui caſus erunt: ſꝫ omnis caſus qui ſecundum nomen eſt: nominis caſus eſt. No men igitur nominatiuus eſt. Aliud vero caſus eſt ali cuius quam eſt id ipſum cuius caſus eſt: caſus igi tur nominis nomen non eſt. Quod vero adiecit: ratio vero eius eſt in alijs quidem eadem: hoc inquit. Ra tio ⁊ diffinitio obliqui caſus ⁊ noīs eadē in omnibus alijs eſt. nam ⁊ voces ſunt ⁊ ſignificatiue ⁊ ſecundum placitum ⁊ ſine tempore ⁊ circunſcripte deſignant. Sed(vt ipſe ait) differt: quoniam cum eſt vel fuit vl̓ erit adiunctum neqꝫ verum neqꝫ falſum eſt. Quod a recto nomine ſine vlla dubitatione perficitur: vt cū eſt vel fuit vel erit adiunctum verum vel falſum con ficiat: quod deſignauit per hoc ꝙ ait. Nomen vero ſē
per ſubaudiendum eſt ſcilicet facit verum vel falſū cum eſt vel fuit vel erit adiunctum: eorūqꝫ ponit ex empla. Catōnis eſt vel nō eſt. in his eniꝫ(vt ipſe ait) neqꝫ verum aliquid dicitur neqꝫ falſum. quare in tegra nominis diffinitio eſt huiuſmodi. Nomen eſt vox deſignatiua ſecundum placitum ſine tempore cir cunſcripte ſignificatōis: cuius partes extra nihil deſi gnant: ⁊ cum eſt vel erit vel fuit adiunctum nullius indigentis orationis perficiens intellectum enunci ationemqꝫ conſtituens: quoniam igitur de nomine expeditum eſt: ad diffinitionem verbi veniamus. Erbum autem eſt. quod conſignificat tē ¶I. pus. cuius pars nihil extra ſignificat. ⁊ Aeſt ſemper eoꝝ que de altero predicant̉ nota. dico autem quoniam conſignificat tempus. vt curſus quidem nomen eſt. currit vero verbum. conſignificat enim nunc eſſe. ⁊ ſemper eſt eorum que de altero dicuntur. nota. vt eorum que de ſubiecto. vel in ſubiecto. ¶ Uerbi quidem integra difinitio eſt huiuſmodi. Uer bum eſt vox ſignificatiua ſecundum placitum ꝙ con ſignificat tempus: ⁊ cuius nulla pars extra ſignifica tiua eſt. Sed qm̄ cōmune ē illi cū nomine eſſe vocem ⁊ ſignificatiuā ⁊ ẜꝫ placitum: idcirco illa reticuit. Ab his aūt q̄ ꝓpͥa ſūt verbi: īchoauit. Terbi aūt ꝓpͥum ē: quo a diffinitiōe noīs ſegregat̉: ꝙ cōſignificat tēpus Omne enī verbū cōſignificationē tꝑis retinet: ſignifi cationē nō. Nomē.n. ſignificat tp̄s. Uerbū āt cū pͥn cipaliter actus paſſiōeſqꝫ ſignificet: cū ipſis actibꝰ et paſſionibꝰ tꝑis quoqꝫ vim trahit: vt ī eo ꝙ dico lege actionē ꝗdē quādā pͥncipal̓r mōſtrat hoc verbū: ſed cū ea ip̄a agēdi ſignificatiōe p̄ſēs quoqꝫ tp̄s adducit atqꝫ iō n̄ ait verbū ſignificare tp̄s: ſꝫ conſignificare. Neqꝫ.n. pͥncipal̓r ꝟbū ſignificat tp̄s(hoc.n. noīs ē ſꝫ cū alijs q̄ pͥncipal̓r ſignāt vim quoqꝫ tꝑis īducit⁊ īſerit. Ergo cū nomē ⁊ ꝟbū voces ſignificatiue ſin ⁊ ẜꝫ placitū: addito ꝟbo qd̓ cōſignificat tp̄s: a noī ſegregat̉: vt.n. ſepe dictū ē: nomē ſignificare tp̄s pe terit: ꝟbū vero cōſignificar̄e: ⁊ ſicut ī diffinitōe noīs addidit: nihil oīno ꝑtes ſeparatas a tota cōpoſitiōe noīs deſignare ꝑꝑ or̄ones q̄ noībꝰ eēt cōpoſite: vt ē Plato ⁊ ſocrates: ita quoqꝫ ī ꝟbo addidit: nihil ex ꝟbi ꝑtes ſignificare: ꝑꝑ eas or̄ones: qͣs verba cōpo nūt: vt ē ābulare ⁊ currere: hec.n. or̄o ex ꝟbis cōpo ſita ē: ⁊ ſingula ꝟba ⁊ ī ipſa or̄one ⁊ p̄ter eā ꝑ ſe ipſa ſignificāt: In ꝟbo vero nullo modo: ⁊ ſicut ī noīe ꝑs noīs nihil ſignat ſeparata: ita ī verbo pars verbi ni hil extra deſignat. Dicit āt eē ꝟbū ſemꝑ eoꝝ qͥ d̓ al tero pͥncipal̓r notātur qd̓ huiuſmōi ē ac ſi diceret: ī hil aliud niſi accidētia verba ſignificare. Oē.n. ꝟbuꝫ aliꝗd accidēs deſignat cū.n. dico curſus: ipſū ꝗdē eſt accidēs: ſꝫ n̄ ita dicit̉: vt ipſū ꝗdē alicui ineſſe vel nō ī eſſe dicat̉. Si āt dixero currit: tūc ip̄ꝫ accidēs ī alici ius actōe ꝓponēs alicui īeſſe ſignifico ⁊ qm̄ ꝙ dicit currit: p̄ter aliꝗd ſubiectū eē n̄ pōt(neqꝫ.n. dici pōt p̄ter eū ꝗ currit) idcirco dictū ē oē ꝟbū eoꝝ eē q̄ de altero p̄dicātur ſignificatiuū: vt ꝟbū quod ē currit tale ſignificat ꝗddā: qd̓ de altero p̄dicet̉.i. de curren te: his igitur expeditis ꝙ ait ꝟbū cōſignificare tēpꝰ exēplis aperuit. Ait.n. dico aūt qm̄ conſignat tp̄s: vt curſus ꝗdē ē nomē: currit vero verbū: cōſignificat.n. nūc eē: expeditiſſime ꝗd ꝟbū diſtaret a noīe: verbi ⁊ noīs īterpoſitiōe mōſtrauit: ⁊.n. qm̄ curſus accidēs ē ⁊ noīatū ē ita vt ſit nomē. nō cōſignificat tp̄s. Currit

De īterpretatio. editio. ſecūde liber primus.
nero.i. accidēs ī ꝟbo poſitū pn̄s tp̄s deſignat: ⁊ hoc xbuꝫ diſtare videt̉ a noīe. qd̓ illud cōſignificat tp̄s: IIlud vero p̄ter oēm cōſignificationē tꝑis p̄dicat̉. Sꝫ poſtqͣꝫ verbū cōſignificare tp̄s on̄dit: id qd̓ ſupra iaꝫ pirerat ꝟbū ſemꝑ de altero p̄dicari: idem nūc me noriter quēadmodū p̄dicet̉ on̄dit. Ait.n. ⁊ ſcmꝑ eoꝫ q de altero dicūtur nota ē: vt eoꝝ q̄ de ſubiecto vel ī ſubiecto. Hoc.ſ. dicēs: ita v̓bū ſignificat aliꝗd: vt id qd̓ ſignificat de altero p̄dicet̉: ſꝫ ita vt accidēs: omne nāqꝫ accn̄s ⁊ ī ſubiecto ē ⁊ de ſubiecta ſubſtātia ſibi p̄ dicat̉. Nā cū dico currit: id de hoīe: ſi ita cōtīgit p̄di co.ſ. de ſubiecto ⁊ ipſe curſus ī hoīe ē. Un̄ verbū cur rit inflexū ē: ergo qd̓ dicit ſemꝑ eoꝝ eē notā ꝟbū q̄ de altero p̄dicēt̉: hoc mōſtrat: verbū accn̄tia ſemꝑ ſi gnificare qm̄ ait eas res verbi ſignificatiōe mōſtrari q vel ī ſubiecto eēt vel de ſubiecto dicerēt̉: vel certe vt ſit aliꝰ ītellectꝰ: qm̄ ſolet īdifferēter vti de ſubie cto aliꝗd p̄dicari: tāqͣꝫ ſi dicat ī ſubiecto eē: ⁊ ſepe cū dicit de ſubiecto aliꝗd p̄dicari: ī ſubiecto eē ſignificat cū vellet on̄dere accidētiū ſignificationē ꝯtineri ver s: ait ea ſemꝑ ſignificari verbis que de ſubiecto eſ it. Sed qm̄ hoc videbat̉ obſcuriꝰ: pate fecit addito vel ī ſubiecto: vt ꝗd eēt de quo ſupra dixerat de ſub lecto exponeret: cū addidit vel ī ſubiecto: tanqͣꝫ.n. ſi it dixiſſet. Uerbū ꝗdē ſemꝑ eorū nota ē: q̄ de altero p̄dicant̉ ſubiecto: ſed ne hoc fortaſſe cuipiaꝫ videat̉ obſcuriꝰ: hoc dico eſſe de ſubiecto qd̓ ē eē ī ſubiecto Uel melior hec expoſitio ē: ſi ſimiliter dixiſſe eū arbi tremur: tāqͣꝫ ſi diceret: oē verbū ſignificat ꝗdē accn̄s ſed ita vt id qd̓ ſignificat aut ꝑticulare ſit aut vniuer ſale: vt id qd̓ ait de ſubiecto: ad vniuerſalitatē refe ramus: qd̓ in ſubiecto ad ſolā ꝑticularitatē. Cum.n. dico mouetur: uerbū ꝗdem ē: ⁊ accn̄s: ſꝫ uniuerſale. Motus.n. plures ſpēs hꝫ: ut curſus ſub motu ponit̉. Ergo curſus ſi diffiniēdus eſt: motū de curſu predica mus. Quo circa motus genus ꝗddā ē curſus: atqꝫ iō motus de curſu vt de ſubiecto p̄dicabit̉: curſus vero ipſe: qm̄ ſpēs alias nō hꝫ: ī ſubiecto tm̄ ē.i. īcurrente. Motꝰ āt ⁊ ip̄e qͣꝫqͣꝫ ſit ī ſubiecto: tn̄ de ſubiecto p̄dica tur. Iō dicit eorū eē notā verbū que de altero p̄dicā tur: atqꝫ addit: vt eorū q̄ de ſubiecto vel in ſubiecto Hoc dicit ꝙ accidētiū vim verba ſignificāt: ſꝫ taliuꝫ que aut vniuerſalia ſint aut particularia: vt cū dico moueor: vniuerſale ꝗddā eſt: ⁊ de ſubiecto dr̄: vt de curſu. Cum vero dico curro: particulare ē: ⁊ quoniaꝫ de ſubiecto non dicitur: in ſubiecto ſolum eſt. ¶ Non currit autem ⁊ non laborat non verbū dico conſignificat quidem enim tempus: ⁊ ſemper de aliquo eſt. differentia autem huic non eſt poſitum nomen: ſed ſit infinitum verbum. Quoniam ſimi liter in quolibet eſt ⁊ ꝙͣ eſt ⁊ ꝙ nō. eſt ſimiliter autē curret vel currebat nō eſt verbum: ſed caſus verbi differunt autem a verbo quoniam hoc quidem p̄ ſens tēpus cōſignificat: illa v̓o quod complectitur QQuēadmodum dixit ī noīe nō hō nō eē nomē. idcir co ꝙ multis alijs cōuēiret: que hoīes nō eēt: quo niaqꝫ de hoīe id qd̓ diceret auferret: nihilqꝫ defini tu in eadem predicatione relinqueret: ꝙ enī nō ho mō ē: pōt eē ⁊ cēthaurus pōt eē ⁊ equus: ⁊ alia q̄ vel ſūt vel n̄ ſūt: atqꝫ iō īfinitū nomē vocatū ē: ita quoq īverbo qd̓ ē nō currit vel nō laborat īfinitum quoqꝫ ipſum eſt: qm̄ nō ſolū de eo qd̓ ē verū ē: ſed etiaꝫ de eo ꝙ nō ē predicari pōt. Poſſum nāqꝫ dicere hō nō currit: ⁊ id qd̓ animo nō currit vel nō laborat de ea
re q̄ ē p̄dico.i. de hoīe: Poſſuꝫ rurſus dicere ſcylla n̄ currit: ſꝫ ſcylla nō ē: ergo hoc qd̓ dico nō currit ⁊ de ea re qͥ ē valet: ⁊ de ea q̄ nihil ē p̄dicari. Sꝫ ſorte ali quis hoc quoqꝫ ī verbis eſſe finitis cōtēdat. Poſſum nāqꝫ dicere equus currit: hipocenthaurus currit: ⁊ d̓ ea re.ſ. que eſt ⁊ de ea que nō ē. Et de p̄terito dixit: ꝙ futurū quidē ante preſens tēpus ē: p̄terituꝫ vero retro relinquit̉: ⁊ nouo admirabiliqꝫ ſermone vſus ē: ꝙ ait cōplectitur: ſed nos id quātū latinitas paſſa eſt: trāſferre diu multūqꝫ laborātes hoc ſolo potui mus: greca ꝟo or̄one luculētiꝰ dictū ē. Ita eniꝫ hēt τάδε τοῦπεpρίξ. Quod qui grece lingue peritꝰ eſt quantum melius greca oratione ſonet: agnoſcit. ¶ Ipſa vero ſecundum ſe dicta verba nomina ſūt ⁊ ſignificant aliquid. Conſtituit eniꝫ qui dicit intel lectū: ⁊ qui audit quieſcit: ſed ſi eſt vel non eſt: non dum ſignificant: neqꝫ enim ſignū eſt rei eſſe vel nō eſſe: nec ſi ipſum eſt purū dixeris ipſū quidē enim nihil eſt: cōſignificat autem quandā compoſitionē: quam ſine compoſitis non eſt intelligere. ¶ Hoc ī loco Porphyriꝰ de ſtoicorū dialectica: alia rūqꝫ ſcholarū multa ꝑmiſcet: ⁊ ī alijs quoqꝫ huiꝰ li bri partibus ideſt ī expoſitionibꝰ idē facit: ꝙ īterduꝫ nobis ē negligēdū. Sepe.n. ſuꝑflua expoſitōe magis obſcuritas cōparat̉. Nūc aūt Ariſto. ſnīa huiuſmōi ē: verba āt īꝗt ip̄a dicta ẜꝫ ſe noīa ſūt: nō ẜm id qd̓ oīs ꝑs or̄onis cōiter nomē vocat̉: vt dicimꝰ noīa reꝝ ſꝫ ꝙ oē verbū per ſe dictū neqꝫ addito de quo illud p̄dicetur tale ē vt nomini ſit affine. Nā ſi dicā ſocra tes ambulat. id qd̓ dixi ādulat totuꝫ ꝑtinet ad ſocra tē. Nulla.n. ipſius ītelligentia propria ē. At vero cuꝫ dico ſolū ābulat: ita ꝗdē dixi tāqͣꝫ ſi alicui inſit: ideſt tāqͣꝫ ſi quilibet ābulet: ſꝫ tn̄ ꝑ ſe ē ꝓpriāqꝫ retinēs ſē tētiā huiª verbi ſignificatio: vnde ſit vt apud grecos quoqꝫ cū articularibꝰ p̄poſitiuis ſola verba dicta ꝓ ferātur: vt eſt. τοπέριπ τέίῦ τοῦπέρίπάτἕίύτω πέριπάτείυ. Quod ſi verba cū noībus cōiūgantur in or̄one greca: articularia prepoſitiua addi nō pn̄t niſi ſola dicta ſint. Quoniā vero ſignificāt rem: ⁊ ita vt quāuis ea ſignificent que alicui inſint: tn̄ ꝙ ſecun dum ſe ⁊ ꝑ ſuā eſſētiā dicātur idcirco ſunt nomina: ⁊ ꝙ Ariſto. ait: Ipſa ꝗdē ſcd̓m ſe dicta verba nomīa ſūt: tale ē ac ſi diceret: ipſa quidē ſola neqꝫ cū alijs iū cta verba noīa ſunt. Cuiꝰ rei hoc argumentū reddit. Cōſtituit enī inꝗt ꝗ dicit ītellectū: ⁊ ꝗ audit quieſcit hoc aūt tale eſt. Omne nomē audituꝫ qm̄ ꝑ ſyllabas ꝓgrediens: vox aliquātulū tēporis ſpatiū decerpit: ī ipſa ꝓgreſſiōe tēporis: qͣ dicit̉ nomē audiētis quoqꝫ animꝰ ꝓgreditur: vt cū dico īperterritus ſicut ꝑ ſyl labas im ⁊ per ⁊ ter ⁊ ceteras progreditur nomē: ita quoqꝫ animꝰ audiētis ꝑ eaſdē ſyllabas vadit. Sꝫ vbi ꝗs expleuerit nomē: ⁊ dixerit īperterritus ſicut no mē a ſyllabaꝝ progreſſiōe finitū cōſiſtit: ita quoqꝫ au audiētis animus cōquieſcit. Nā cū nomē audit totū totā ſignificationē capit: ⁊ animꝰ audiētis: ꝗ dicētis: ſyllabas ſequebat̉ volēs qd̓ ille diceret ītelligere: cū ſignificationē ceperit: cōſiſtit: ⁊ eius animꝰ ꝑfecto de mū nomine cōſtituitur: hoc ē.n. qd̓ ait: cōſtituit eniꝫ ꝗ dicit ītellectum ⁊ qui audit ꝗeſcit. Et enī is ꝗ loꝗt̉ poſtqͣꝫ totum ſermonē dixerit: audiētis animū conſti tuit(Nō ē enī quo ꝓgrediatur ītelligētia) ipſoqꝫ no mine terminato animus auditoris qui ꝓgrediebat̉: explicatione noīs cōſtituitur ⁊ ꝗeſcit: ⁊ vltra ad ītel ligentiā ꝗppe expedita ſignificatione nominis nō ꝓ m 2

De interpretati. editio. ſecūde liber prinus.
cedit: ſed hoc verbo noīqꝫ cōmune ē: ſed ſi verbū ſo lum dicat̉. Nā ſi cū nomine cōiungatur: nōdū audiē tis cōſtituitur ītellectus. Eſt.n. quo vltra progredi animus audiētis poſſit. Qd̓ cum dico ſocrates ābu lat: hic ambulat non per ſe intelligit̉: ſed ad ſocratē refert̉: ⁊ in tota oratione cōſiſtit intellectꝰ non in ſolo ſermone: at vero ſi ſolū dictū ſit: ita in ſignificatione cōſiſtit quēadmodū in nomine. Recte igit̉ dictuꝫ eſt: ipſa ſecundū ſe dicta verba nomina eſſe: quoniā cōſti tuit is ꝗ dicit intellectum: ⁊ ꝗ audit ꝗeſcit. Uel certe erit melior expoſitio: ſi ita dicamꝰ: verba ipſa ſecūdū ſe dicta nomina eſſe: idcirco quoniaꝫ cuiuſdā rei ha bent ſignificationē: neqꝫ enī ſi talis rei ſignificationē retinēt v̓ba: que ſēper aut in altero ſit: aut de altero p̄dicet̉: idcirco iā nihil ōnino ſignificāt: nec qꝛ ſignifi cāt aliquid quod preter ſubiectū eſſe nō poſſit: idcir co iā etiā illud ſignificāt: quod ſubiectū eſt vt cū dico ſapit nō idcirco nihil ſignificat qm̄ hoc ipſū ſapit ſine eo ꝗ ſapere poteſt eſſe nō poſſit: nec rurſus cū dico ſapit illū ipſū qui ſapiēs eſt ſignifico: ſed illud quod dico ſapit: nomē eſt cuiuſdā rei: que ſēꝑ ſit in altero ⁊ de altero predicet̉. vn̄ ſit vt ītellectꝰ quoqꝫ ſit. Nā qui audit ſapit: licet ꝑ ſecōſtātē rē non audiat(in al tero nāqꝫ ſēꝑ eſt) ⁊ in quo ſit dictū n̄ ē: tamē ītelligit quiddā ⁊ ipſius verbi ſignificatione nitit̉: ⁊ ī ea cōſti tuit intellectū ⁊ quieſcit: vt ad ītelligētiā nihil vltra querat omnino ſicut ſit ī nomine. Quēadmodū enī nomē cuiuſdā rei ſignificatio ꝓpria eſt ꝑ ſe cōſtātis: ita quoqꝫ verbū ſignificatio rei ē nō ꝑ ſe ſubſiſtentis ſed alterius ſubiecto ⁊ quodāmodo fudamēto niten tis. Eſt hic queſtio: nō enim verū videri pōt: qd̓ ait: cōſtituit eniꝫ ꝗ dicit ītellectū: ⁊ qui audit ꝗeſcit: nam neqꝫ ꝗ dicit cōſtituit ītellectum: neqꝫ ꝗ audit ꝗeſcit: deeſt eniꝫ ꝗddā ſermoni vel noī: vt ſi ꝗs dicat ſocra tes: mox audiētis animꝰ reꝗrit ꝗd ſocrates faciat ne aliquid: an patiat̉: ⁊ nōdū audiētis ītellectus ē ꝗetus cū horum aliꝗd requirit: ⁊ ī verbo idē: cū dico legit: ꝗs legat animꝰ audiētis reꝗrit. Nōdū ergo qui dicit cōſtituit ītellectū: nec ꝗ audit ꝗeſcit. Sed ad hoc ari ſtotelē retuliſſe putādū ē: qm̄ ꝗlibet audiēs cū ſigni ficatiuā vocē ceperit animo: eiꝰ ītelligētia nititur: ut cū ꝗs audit hō: quid ſit hoc ipſū qd̓ accipit mēte cō prehēdit: cōſtituitqꝫ animo audiſſe ſe animal rōnale mortale. Si ꝗs vero huiuſcemodi vocē ceperit: q̄ ni hil oīno deſignet: animus eiꝰ nulla ſignatione neqꝫ ī telligētia roboratus errat ac vertitur: nec vllis deſi gnationis finibꝰ cōquieſcit: qͣre Ariſto. recta ſētētia ē: ⁊ verba ſcd̓m ſe dicta eē noīa: ⁊ dicētē cōſtituere ītel lectū: audiētēqꝫ quieſcere: ſed huiuſmodi q̄ſtio ab Aſ paſio ꝓpoſita ē ⁊ ab eodē reſoluta. Poſtqͣꝫ igit̉ Ari ſto. ẜm ſe dicta verba noīa eē cōſtituit: īquit: ſed ſi eſt vel nō eſt nōdū ſignificant: ꝙ huiuſmodi ē ac ſi dice ret. Significatur ꝗdē quiddā a verbis velut a noībꝰ. ſed nulla tn̄ inde negatio affirmatio ue perficit̉. Cuꝫ enī dico ſapit: ē ꝗdē q̄dā ſignificatio: ſed nihil aut eē aut nō eē demōſtrat. id eſt neqꝫ affirmatiuū aliquid: neqꝫ negatiuū ē: nā ſi affirmatio aut negatio ī ītelle ctuū cōpoſitionibus īuenitur: ut ſupra iā docuit: neqꝫ ſola noīa dicta neqꝫ verba aut affirmationeꝫ: aut vl lā faciēt negationē. Pluribus enī modis docuit ari ſto. alias non ī rebus ſed ī intellectibus veritatē falſi tatēqꝫ eē cōſtitutā: qm̄ ſi ī rebus veritas falſitas ue eſſet: vna res ſola aut affirmatio eēt aut q̄ ei contra ria eſt negatio. Nūc vero qm̄ in ītellectibꝰ iunctis ve ritas ⁊ falſitas ponit̉: oratio vero opinionis atqꝫ ītellectus paſſionūqꝫ aīe īterpres ē. Quare ſine compoſi tione intellectuū verborūqꝫ v̓itas ⁊ falſitas nō vide tur exiſtere. quo circa preter aliquā cōpoſitionē nulla affirmatio vel negatio eſt. Uerba igitur per ſe dicta ſignificāt quidē quiddā: ⁊ ſūt rei nomina: ſed nōdum ita ſignificāt: vt vel eſſe vel nō eſſe aliquid cōſtituant ideſt vt affirmationē faciāt aut negationē. Nā ſicut in nominis partibus aut ꝟbi partes ipſe nihil ſigni ficāt: ōnes vero deſignāt ſimul: ita quoqꝫ in affirma tionibꝰ aut negationibꝰ partes quiddā ſignificāt: to te ꝟo coniuncte verū falſū ve deſignant: vt cū ſocra tes philoſophus eſt: ſocrates philoſophus nō eſt. ſin gillatī poſite partes ꝓpria ſignificatione nitūt̉: ſed nihil verū falſū ve ſignificāt: oēs vero ſimul iuncte: vt cum ſocrates philoſophus eſt: veritatem faciunt. vel ꝙ eſt huic cōtrariū falſitatem. Quare cuꝫ verba ſecūdū ſe dicta noīa ſint. Et ſignificāt aliquid: ⁊ par tes quedā eius cōpoſitionis ſunt: que verū falſum ue faciāt: non tamen ipſa ī propria ſignificatione vel eē: quod ē affirmationis: vel nō eē: quod ē negationis: deſignant. niſi enim cui inſit verbum illud fuerit ad ditum: nō ſit enūciatio: vt cum dico ſapit: niſi quis ſa piat: dicam propoſitio non eſt. Quod aūt addit: neqꝫ enim ſignū eſt rei eē vel non eſſe: tale quiddam eſt eē quod verbū ē: vel non eē quod īfinitū verbū eſt: nō ē ſignū rei: ideſt per ſe nihil ſignificat. Eſſe.n. niſi ī ali qua cōpoſitione nō ponitur. Uel certe omne verbuꝫ dictū per ſe ſignificat quidē aliquid: ſed ſi ē vel nō ē nōdū ſignificat. Non.n. cum aliquid dictū fuerit id circo aut eſſe aut non eſſe ſignificat. Atqꝫ hoc eſt qd̓ ait: neqꝫ enim ſignum eſt rei eſſe vel non eſſe: etenim quā rē verbū deſignat: eſſe eius vel nō eſſe non eſt ſi gnū ipſuꝫ verbū: quod de illa re dicitur: ac ſi diceret: neqꝫ enī ſignū ē verbū quod dicitur: rei eē vel nō eē hoc ē de qua dicitur re vt id qd̓ dico rei eſſe vel n̄ eē tale ſit: tāqͣꝫ ſi dicam rem ipſam ſignificare eē vl̓ nō eſſe: atqꝫ hic eſt melior ītellectus: vt nō ſit ſignū ver bum eius rei de qua dicitur eſſe vel nō eſſe ſubſiſten di ſcilicet vel nō ſubſiſtendi: quod illud quidem affir mationis ē: illud vero negationis: vt ſit talis ſenſus: neqꝫ enī quod dicitur verbum ſignū ē ſubſiſtendi rē vel non ſubſiſtēdi. Sed quod addidit: nec ſi hoc ipſū eſt purū dixeris: vel ſi ita dicamª. Nec ſi hoc ipſū ens purum dixeris. Alexander quidē dicit eſt vel ens eꝗ uocum eſſe. Omnia enī p̄dicamēta: que nullo cōmu ni generi ſubduntur: equiuoca ſunt: ⁊ de oībus eē p̄ dicatur. Subſtātia.n. ē: ⁊ qualitas ē ⁊c̄. Ergo nūc hic dicere videtur ipſum ens vel eſt: vnde eſſe traductuꝫ eſt: per ſe nihil deſignat: omne enī equiuocū verbuꝫ per ſe poſitum nihil deſignat: niſi eniꝫ ad res quas ꝓ voluntate ſignificat aptetur: ipſum per ſe eo nullor deſignatiuum eſt: quod multa ſignificat. Porphyriꝰ vero aliam protulit expoſitionem: que huiuſmodi ē. Sermo hic: quem dicimus eſt: nullam per ſe ſubſtan tiam monſtrat: ſed ſemper aliquam cōiunctionē vel earū rerū que ſunt: ſi ſimpliciter opponatur: vel alte rius ſecunduꝫ participationem: nā cū dico ſocrates eſt: hoc quod dico ſocrates aliquid eorum eſt que ſūt: ⁊ in rebus his que ſunt ſocratem iungo: ſin vero dicā ſocrates philoſophus eſt: hic inquā ſocrates philo ſophia participat. Rurſus hic quoqꝫ ſocratem philo ſophiamqꝫ coniungo: ergo hoc ꝙ dico eſt vim coniū ctionis cuiuſdā obtinet nō rei: quo ſi propoſitionem aliquā copulationēqꝫ ꝓmittit: ſolū dictū nihil oīno ſignificat: atqꝫ hoc eſt quod ait: nec ſi hoc ipſum eſt purum

De īterpretatio. editio. ſecūde liber ſecunAus.
uriun dixeris: ideſt ſolum: non modo neqꝫ veritatē neqꝫ falſitatem deſignat: ſed omnino nihil ē: ⁊ quod fequutus eſt planū fecit: ſignificat inquit quādaꝫ cō poſitionē: quā ſine cōpoſitis non eſt intelligere. Naꝫ q eſt verbū cōpoſitionis cōiūctioniſqꝫ cuiuſdā viꝫ ⁊ proprium obtinet locū: purum ⁊ ſine coniunctione p̄ dicatum nihil ſignificat: ſed cā ipſam cōpoſitionem: quā deſignat: cum fuerit cōiunctum ea que cōponū tur: ſignificare poteſt: ſine cōpoſitis vero ꝗd ſignifi cet: non eſt intelligere. Uel certe ita intelligendū eſt quod ait: ipſū ꝗdē nihil eſt: non quoniā nihil ſignifi cet: ſed quoniā nihil verum falſū ve demōſtret: ſi pu ruiū dictū ſit: cū enim coniungit̉: tunc fit enunciatio. Simpliciter enim dicto verbo nulla veri vel falſi ſi gnificatio eſt: ⁊ ſenſus quidem totus huiuſmodi eſt: Ipſa verba quidē per ſe dicta noīa ſunt: nā ⁊ qui dicit ſtellectū cōſtituit: ⁊ ꝗ audit quieſcit: ſed quāqͣꝫ ſigni ficent aliquid verba: nōdū tamē affirmationē nega tionem ve ſignificāt. Nā quāuis rem deſignēt: nodū tamē ſubſiſtēdi eius rei ſignū eſt: nec ſi hoc ipſum eſt vel ens dixerimus: aliquid ex eo verum vel falſuꝫ pōt luenire. Ipſū eniꝫ quāqͣꝫ ſignificet aliquid: nōdū ta mē verū vel falſum eſt: ſed ī cōpoſitione ſit enūciatio ⁊ in ea veritas vel falſitas naſcitur: quā veritatē fal ſitatēqꝫ ſine his que cōponūtur: cōiungunturqꝫ: ītel ligere impoſſibile eſt: ⁊ de verbo quidem ⁊ nomine ſufficienter dictum eſt. Secundo vero volumine de oratione eſt conſiderandum. ¶ Incipit cōmentariorum liber ſecundus. A Nquātū labor huinanum genus excolit N ⁊ beatiſſimis ingenij fructibª cōplet: ſi ī Vltantum cura exercēde mentis inſiſteret: non tam raris homines virtutibus vte IAcotijuo ferulibꝰ ſeminariis animi voer rentur: ſed vbi deſidia demittit animos horreſcit. Nec hoc cognitione laboris īuenire conceſ ſerim: ſed potius ignorantia: quis enī laborādi peri tus vnqͣꝫ a labore diſceſſit. Quare intēdēda vis men tis eſt: verūqꝫ eſt amitti animum: ſi remittatur. Mi hi aūt ſi potentior diuinitatis annuerit fauor hec fixa ſententia eſt: vt quāqͣꝫ fuerint preclara īgenia: quoꝝ labor ac ſtudiū multa de his que nunc quoqꝫ tracta mus: latine lingue contulerint: non tamen quendam quodāmodo ordinem ſtillūqꝫ diſponēdo diſciplinaꝝ gradus ediderūt. Ego omne Ariſtotelis opus quod cūqꝫ in manus venerit: ī romanū ſtilum vertēs: eoꝝ oīum cōmēta latina oratione perſcribā: vt ſi quid ex logice artis ſubtilitate: ⁊ ex moralis grauitate peri tie: ⁊ ex naͣlis acumine veritatis ab Ariſtotele cōſcri ptū eſt: id omne ordinatū trāſferam: atqꝫ id quodaꝫ lumine cōmētationis illuſtrem: oēſqꝫ Platōnis dia logos vertēdo: vel etiā cōmētādo in latinā redigam formam. His ꝑactis nō equidem cōtempſerim Ari ſtotelis Platōniſqꝫ ſententias ī vnā quodāmodo re uocare cōcordiā: eoſqꝫ non vt pleriqꝫ diſſentire ī oī bus: ſed in pleriſqꝫ ex his ī philoſophia maxime con ſentire demonſtrem: ⁊ hec ſi vita ociūqꝫ ſuꝑerit cuꝫ multao peris huius vilitate: necnō etiā labore contē derim: qua ī re faueant oportet: quos nulla coquit in uidia. Sꝫ nūc ad propoſita reuertamur. Ariſtoteles naqꝫ īchoans librum prius nomē diffiniēdū eē pro poſuit: poſt verbū: hinc negationē: poſt hāc affirma tione: inde cōſequēter enunciationē: orationem vero
poſtremā. Sed nūc cū de nomine ⁊ verbo dixerit cō uerſo ordine quod vltimū propoſuit: nunc erequitur primū de oratione namqꝫ diſputat: quam poſtremaꝫ in operis diſpoſitione propoſuit: ait enim. Ratio autē eſt vox ſignificatiua: cuius partiū aliꝗd ſignificatiuū eſt ſeparatū: vt dictio: non vt affirmatio vl̓ negatio. ☞ Dico autē vt homo ſignificat aliquidꝫ ſed nō quoniam eſt aut nō eſt: ſꝫ erit affirmatio vl̓ negatio: ſi quid addat̉: ſed nō vna hominis ſyllaba nec enim in hoc ꝗdē quod eſt ſorex rex ſignificat: ſed vox eſt nunc ſola. In duplicibꝰ vero ſignificat quidē aliꝗd: ſed nō ſecūdū ſe: quēadmodū dictū ē. ¶ Uidetur Ariſtoteles illas quoqꝫ voces or̄ones puta re: quecūqꝫ vel ex nominibus vel ex verbis conſtent: nō tātū que ītegrū colligāt ītellectū: vt ſūt ſocrates ⁊ plato: ⁊ ambulare ⁊ dicere. hec enī quāqͣꝫ pleni in tellectꝰ nō ſint: verbis tamē ⁊ noībus cōponūtur: ait enim orationem eē vocem ſignificatiuā: cuiꝰ partes ſignificarent aliquid ſeparatim: ſignificarent inquit non conſignificarēt: vt in nomine ⁊ verbo. Docet au tem illa quoqꝫ res: eum etiam imperfectas: compo ſitas tamen ex nominibus ac verbis voces orationes dicere: quod ait cum de nomine loqueretur: in eo ꝙ eſt equi ferus nihil ſignificare ferus: quēadmodum ī oratione: que eſt equus ferus: namqꝫ eſt equus ferus vox compoſita ex nominibus eſt: ſed ſententiam non habet plenam: ⁊ ille ait: quemadmodum in oratione que eſt equus ferus. Nam ſi ſecūduꝫ Ariſtotelē equꝰ ferus eſt oratio: cur non aie quoqꝫ que nominibus verbiſqꝫ conſtent: quamquā ſint imperfecte ſenten tie: tamen orationes eſſe videantur: cū preſertim ora tionem ipſe ita diffiniat: Oratio eſt vox ſignificatiua: cuius partium aliquid ſignificatiuum eſt ſeparatuꝫ. In his ergo vocibus que verbis ⁊ nominibus com ponuntur: partes extra ſignificant: ⁊ non conſignifi cant. Nam ſi nomen ⁊ verbum ſignificatiuum eſt ſe paratum: in his vero vocibus que verbis ⁊ nomini bus componuntur: partes extra ſignificant: non con ſignificant: etiam voces imperfecte nominibus ⁊ ver bis compoſite orationes ſunt. Nam ſi nomen omne ⁊ verbum ſignificatiuum eſt: he autem voces ideſt ora tiones nominibus componuntur ⁊ verbis: dubium non eſt in his vocibus que ex nominibus ⁊ verbis cō iuncte ſūt partes per ſe ſignificare: ꝙ ſi hoc eſt: ⁊ vox cuius partium aliquid ſeparatum ⁊ per ſe ſignificat: licet ſit imperfecte ſententie: tamen orationem eſſe maniſeſtum eſt. Sed quod addit orationis partes ſi gnificare: vt dictionem: non vt affirmationem vel ne gationem. Alexander ita dictum eſſe arbitratur. Sūt enim inquit alie quidem ſimplices oratioues: que ſo lis verbis ⁊ nominibus coniunguntur: alie vero com poſite: quarum partes in vnum corpus iuncte iam fa ciunt orationes: ⁊ ſimplices quidem orationes par tes habent eas: ex quibus componuntur: verba ⁊ no mina: vt eſt ſocrates ambulat. Compoſite autem ali quotiens quidem tantum orationes: aliquotiens ve ro etiam affirmationes: vt cum dico ſocrates ambu lat: ⁊ Plato loquitur vtreqꝫ ſunt affirmationes: vel cum dico. Aio te eacida Romanos vincere poſſe. ex orationibus non ex affirmationibus componitur ta lis oratio. Prior autem ſimplicitas eſt: poſterior ve ro compoſitio. In quibus eſt autem prius vel poſte rius aliquid: illud ſine dubio diffiniendum eſt priori m 3

De interpretatio. edirionis ſecūde liber. ij.
loco: quod natura quoqꝫ precedit. Ita ergo quoniaꝫ prior ſimplex oratio eſt: poſterior vero compoſita: pri us ſimplicem orationem diffinitione conſtituit dicēs cuius partes ſignificant vt dictio: non vt affirmatio: dictionem ſimplicis nominis aut verbi nūcupationē ponens. In ſimplicibus enim orationibus huiuſmo di partes ſunt. In compoſitis vero aliquotiens qui dem orationes tantum aliquotiens vero affirmatio nem: vt ſupra mōſtrauimꝰ: addit quoqꝫ illud. Omnē inquit diffinitionem vel contractiorem eſſe diffinita ſpecie vel excedere non oportet: ꝙ ſi Ariſtoteles ita conſtituiſſet diffinitionem: vt ſignificare partes ora tionis diceret vt orationes: ac non vt dictiones: ſim plices orationes ab hac diffinitione ſecluderet: Ora tionum namqꝫ ſimplicium partes non vt orationes: ſed vt ſimplicia verba nominaqꝫ ſignificant. Nam ſi omnis oratio orationis habebit in partibus: rurſus ipſe partes que ſunt orationes: alijs orationibus con iungentur: ⁊ rurſus partiuꝫ partes: que cedē quoqꝫ orationes ſunt alias orationes habebunt in partibꝰ: at ſi quis hoc intelligentia ſumpſerit: ad infinitum ꝓ cedet: nec ulla erit prima oratio: que ſimplices hēat partes. Neqꝫ enim fieri poteſt: vt prima dicatur ora tio: que alias orationes habet in partibus: partes.n. priores ſunt ꝓpria compoſitione: quod ſi in infinituꝫ ducatur intelligentia: nulla prima oratio reperitur: ⁊ cum nulla ſit oratio prima: nec vlla poſtrema eſt. Quo circa interempta: prima atqꝫ poſtrema omnis quoqꝫ interimitur: ⁊ nulla omnino erit oratio: qua re non recta fuiſſet diffinitio: ſi ita dixiſſet. Oratio ē vox ſignificatiua: cuius partes aliquid extra ſignifi cant vt orationes. At vero inquit Alexander. Nec ſi quedam orationes in partibus continent: idcirco iā neceſſe eſt ipſarum orationuꝫ partes affirmationes eſſe vt cuꝫ dico. De ſine meqꝫ tuis incendere teqꝫ que relis. Eſt ergo huius orationis pars vna. Deſine me qꝫ tuis incendere: teqꝫ querelis alia: neutra harum affirmatio eſt: quamquaꝫ videatur eſſe oratio. Quo circa nec illa fuiſſet recta diffinitio: ſi ita dixiſſet. Ora tio eſt vox ſignificatiua: cuius partes extra aliquid ſignificant: vt affirmatio: huiuſmnodi eniꝫ oratione: cuꝫ ſint eius partes ex orationibus iuncte: non tamē affirmationibus totū ipſius corpus orationis effici tur. Sed quoniam in omni oratione verba ſunt ⁊ no mina: que ſimplices ſunt dictiones: non autem in oī bus orationibus aut affirmationes aut oratiōes par tes ſunt: quod commune erat: id in diffinitione con ſtituit: tanquam ſi ita diceret. Oratio eſt vox ſignifi catiua ſecūdum placitum: cuius partes aliquid extra ſignificant. Ex neceſſitate quidem vt dictio. Non ta men ſemper: vt affirmatio aut oratio. Neqꝫ enim po teſt fieri: vt inueniatur oratio: cuius partes non ita aliquid extra ſignificent ex neceſſitate vt nomen aut verbum cum inueniri poſſit: ut ita extra ſignificent orationis partes: vt tantum orationes aut affirma tiones non ſint. Quare ſi ita dixiſſet: oratio eſt vox ſi gnificatiua: cuius partes aliquid extra ſignificant: vt affirmatio: illas orationes hac diffinitione nō cir cunſcripſiſſet: quarum partes quidem orationes ſūt: ſed non affirmationes: vt ille verſus eſt: quem ſupra iam poſui. Sin vero ſic dixiſſet. Oratio eſt vox ſignifi catiua: cuius partes extra ſignificant aliquid vt ora tio: illas orationes in diffinitione reliquiſſet: quaruꝫ partes ſimplices ſunt: vt eſt ſocrates ambulat. Sed cum dicit orationis partes ita ſignificare vt dictiones non omnino vt affirmationes ⁊ ſimplices ⁊ com poſitas hac diffinitiue concluſit. Simplices quidem idcirco ꝙ quelibet ſimplex paruiſſimaqꝫ oratio nomi ne ⁊ verbo coniungitur: que ſunt ſimplices dictiones compoſitas vero: que cum habent orationes in parti bus: partes ipſe habent ſimplices dictiōes: que ip̄e ſimplices dictiones totius corporis partes ſunt: vt cū dico ſi dies eſt lux eſt: dies eſt: ⁊ lux eſt: partes ſūt to tius orationis. Sed rurſus harum partium partes ſunt dies ⁊ eſt: ⁊ rurſus lux ⁊ eſt: que rurſus totius orationis per quam dico ſi dies eſt: lux eſt: partes ſūt ſed dies ⁊ eſt: ⁊ rurſus lux ⁊ eſt: ſūt ſimplices dictio nes. Quo circa etiam compoſitarum orationum par tes indubitanter: ita ſemper ſignificant vt dictiones non vt affirmationes: aut quedam orationes. Qua re hanc diffinitionem Ariſtoteles recte conſtituit. Ad hanc ergo ſententiam locum hunc Alexander ex pedit: Illud quoqꝫ addens ſepe Ariſtotelem de affir mationibus dicere dictiones: quod diſtinguere vo lens: cum diceret ita ſignificare partes orationis tā quā dictionem: ne forte dictionem hanc aliquis ī af firmationem ſuſciperet: addidit vt dictio non vt aff firmatio: tanquā ſi diceret: duplex quidem eſt dictio vna ſimplex: alia vero affirmatio. Sꝫ ita partes ora tionis aliquid extra ſignificant: vt ea dictio: que eſt ſimplex: non vt ea que eſt affirmatio: ⁊ huiuſcemodi quodāmodo intellectum tota alexandri ſententia te net. Porphyrius quoqꝫ in eadem ſententia eſt: ſed in vno diſcrepat: cuius expoſitio talis eſt. Dictio in quit eſt ſimplex nomen: ⁊ ſimplex etiam verbum: et ex duobus compoſitum: vt cū dico ſocrates: vel rur ſus ambulat: vel equi ferus: procedit etiam nomen dictionis ad orationes quidem: ſed ſimplicibus ver bis ⁊ nominibus coniunctas: vt cum dico ſocrātes. Plato ⁊ ſi ſit ex compoſito nomine: vt eſt equi ferus ⁊ homo. He orationes quamquā coniuncte ſint atqꝫ imperfecte: tamen dictionis nomine nuncupatur: nec non etiam tranſit nomen hoc dictionis vſqꝫ ad perfe ctas orationes: quas enunciationes nuncupari poſte rius eſt dicendum. Eſt auteꝫ enunciatio ſimplex: vt ſi quis dicat ſocrates ambulat. Et hec dicitur affirma tio: huius negatio eſt: Socrates non ambulat. Sim plices ergo enunciationes ſunt affirmationes vel ne gationes: que ſingulis verbis ac nominibus compo nuntur. Itaqꝫ cum dico cum dies eſt lux eſt: tota qui dem huiuſmodi oratio dictio eſſe non dicitur. Com poſita nāqꝫ cōiuncta que eſt ex orationibus: que ſunt dies eſt ⁊ lux eſt. He autem ſunt affirmationes: ⁊ di cuntur dictiones. Ipſe vero affirmationes: que dicti ones ſunt: habent rurſus alias dictiones ſimplices vt eſt dies ⁊ eſt: ⁊ rurſꝰ ⁊ lux ⁊ eſt: ergo cuꝫ dico So crates ambulat: hec oratio partes habet dictiones: nomen ſcilicet ⁊ verbum: que dictiones quidem ſunt nō tamē affirmationes. Sin v̓o dicā Socrates in li tio cum Platōne: ⁊ ceteris diſcipulis diſputauit. Hec pars orationis que eſt. Socrates in litio: ipſa quoqꝫ eſt dictio: ſed non vt ſimplex nomen vel ver bum: que dictiones quidem ſunt non tamen affirma tiones: neqꝫ vt affirmatio: ſed tantum vt imperfecta oratio que verbis tamen nominibuſqꝫ compoſita eſt: ꝙ ſi ſic dicam ſi homo eſt animal eſt. Hec rurſus ora tio habet dictiones in partibus: ſed neqꝫ vt ſimpli ces dictiones: neqꝫ vt imperfectas orationes: ſed vt perfectas: ſimpliceſqꝫ affirmationes: ⁊ vna eſt affir matio animal eſt: alia vero homo eſt. Tota. vero ip̄a oratio

De īterpretatio. editio. ſecūde liber ſecuNAS. 53
qratio dictio non eſt quod ſi dicam ſi animal non eſt homo non eſt: rurſus hec oratio ex duabus ſimplici hus dictionibus negatiuis videtur eſſe compoſita: que nihilominus tota dictio non eſt. Ita ergo dictio inchoans a ſimplicibus nominibus atqꝫ verbis vſqꝫ ad orationes quamuis ad imperfectas prouehitur: nec in his tantummodo conſiſtit: ſed vltra etiam ad ſimmplices affirmationes negationeſqꝫ tranſit: ⁊ ſi in eo progreſſionis terminum facit: ergo quoniam non omnis oratio partes habet affirmationes ⁊ negatio nes: que ſunt ſimplicium dictionum perfecte enuncia tiones: quoniamqꝫ non omnis oratio imperfectas ora tiones habet in partibus: omnis tamen oratio ſimpli ces dictiones retinet: quippe cum omnis oratio ex verbis nominibuſqꝫ iungatur: hoc ait. Oratiōis par tes ſignificare ſemper quidem vt dictiones: non ta men ſemper vt affirmationes conſentiente Alexan dro: cuius expoſitionem ſupra iam docui: atqꝫ ita di ligentior vt lector differentias eoruꝫ recte perſpiciet: ⁊ conſentientes qui communicant intellectus. Hoc lo co Aſpaſius inconuenienter interſtrepit: ait enim Ari ſtotelem non in omnes orationes diffinitionem con ſtituere voluiſſe: ſed tantum ſimplices: que ex duo bus conſtant verbo ſcilicet ⁊ nomine: ſed ille perfal ſus eſt. Neqꝫ enim ſi ſimplex oratio ſimplicibus ver bis nominibuſqꝫ conſiſtit: idcirco non cōpoſita quoqꝫ oratio verba ⁊ nomina ſimiliter in partibus non ha bet. Quod ſi hoc commune eſt ſimplicibus orationi bus atqꝫ compoſitis: vt habeant in partibus quidem dictiones ſimplices: non etiam affirmatiōes: vt etiā orationes que affirmationes habent. He tamen ha beant in partibus ſimplices dictiones: Cur autem hanc queſtionem in Ariſtotelem iaciat: ratione relin quitur. Syrianus vero qui philoxenus cognomina tur: non putat orationes eſſe: quoniam intellectus ſit imperfectus: atqꝫ ideo nec eas aliquas habere par tes. Nam cum dicit Plato in achademia diſputans. Hec quoniam perfecta non eſt: partes inquit non ha bet: arbitrans omne quod imperfectū eſt: nullis par tibus contineri: atqꝫ ideo cum dicit Ariſtoteles: ora tio eſt vox ſignificatiua: cuius partes aliquid extra ſi gnificant: illam orationem conſtitni putat que perfe ctum retinet ſenſum: ipſius enim partes eſſe verba ⁊ nomina. Sed hoc ridiculum eſt: Neqꝫ enim aliquid compoſitum fieri poteſt: niſi proprijs partibus. Qd̓ ſi quelibet res vt componatur habeat decem partes: eas tamen ſingillatim apponi neceſſe ſit: antequam ad decimam veniamus partem: nihilo tamen minus erunt: quas ſibimet ad componendam totius corpo rib ſummam ſingillatim ſuꝑponimus: etiam ſi ad il lud: quod componendum fuit: minime peruentum ē Quo circa ſi antequam perueniatur ad decimam par tem prioris effecti compoſitiqꝫ partes ſunt nulla ra tio eſt imperfecte rei partes dici non poſſe. Neqꝫ enī dicitur totius compoſiti partes eſſe: que ſunt imper fecti: vt ſi ſit integrum nomen: habeat partes quatu or ideſt ſyllabas: vt merentius: ſi vnam ſyllabaꝫ de mam: dicamqꝫ merenti: vel ſi vnam rurſus duaſqꝫ po nam: vt ſunt meren: huius tamen vtraqꝫ ſyllaba me ſcilicet ⁊ ren. partes ſunt: ⁊ cum ſit compoſitio ipſa ſenſu vacua: ac ſit imperfecta: tamen partibus con tinetur. Syrianus igitur minime audiendus eſt. Sꝫ Porphyrius potius: qui ita Ariſtotelis mentem ſen tentiamqꝫ perſequitur: vt eius diffinitionem quę ve ra eſt: labare ⁊ in aliquibus alijs diſcrepare non faciat. De his quidem hactenus. Porphyrius autem ita dicit. Uolens inquit Ariſtoteles oſtendere non omnem orationem: aut ſimplices tantum habere par tes aut compoſitas: a ſimplicibus ſumpſit exempluꝫ: vt diceret ſignificare partes orationis vt dictionem non vt affirmationem: vt cum eſt oratio. Plato diſ putat dictiones quidem ſunt: ſed non vt affirmatio nes. Si vero ſic eſſet oratio. ſi Plato diſputat: ve rum dicit: Plato diſputat: ⁊ verum dicit: cum ſint dictiones: non ſunt tantum vt ſimplices: ſed etiam vt affirmationes. Neqꝫ enim ſimplex dictio affirmatio eſt aut negatio: ſed tunc ſit cum additur aliquid: qd̓ aut affirmationis vim teneat aut negatiōis: atqꝫ hoc eſt quod ait. Dico autem vt homo ſignificat: aūt ali quid: ſed non quoniam eſt: aut non eſt: ſed erit affir matio vel negatio: ſi quid addatur. Huiuſinodi hoc eſt tanquam ſi diceret: nomen quidem ſimplex affir mationem: aut negationem non facit: niſi aut eſt ver bum addatur: que eſt affirmatio: aut non eſt que eſt negatio. Quod autem addit: ſed non vna hominis ſyllaba: nec in eo quod eſt ſorex rex ſignificat: ſed vox eſt nunc ſola. In duplicibus vero ſignificat̉ quidem: ſed nihil ſecundum ſe: quemadmodum dictum eſt. Huius loci duplex eſt expoſitio. Quod enim dixerat prius: ſꝫ erit affirmatio vel negatio ſi ꝗd addatur ei dictioni: quam ſupra ſimplicem eſſe propoſuit: cum de ſignificatiua orationis parte loqueretur: nunc id adimplet ⁊ explicat dicens: non ſi quidlibet addatur ſimplici dictioni: ſtatim fieri affirmationem vel nega tionem: nec vero orationem: neqꝫ enim ſi quid non per ſe ſignificatiuum dictioni ſimplici copuletur: id circo iam vel oratio vel affirmatio vel etiam negatio procreabitur: neqꝫ enim ſi vna ſyllaba hominis que ſignificatiua per ſe non eſt: copuletur eidem ipſi di ctioni: iam vlla inde procreatur oratio. Quod ſi ora tio non ſit: nec affirmatio nec propoſitio eſt: he enim orationes quedam ſunt: vt ſi quis ex eo quod eſt ho mo tollat vnam ſyllabam: eamqꝫ toti dictioni ſimpli ci aꝑtet: dicatqꝫ o homo vel alio quolibet modo de cidens partem toti corpori dictionis adijciunt non fa ciet orationem. Quod ſi hoc eſt: nec affirmationem nec negationem: que quedam ſunt orationes. Ita er go accipiendum eſt: tanquam ſi hoc modo dixiſſet. di co autem vt homo ſignificat aliquid: ſed non quo niam eſt aut non eſt: ſed erit affirmatio: vel negatio ſi quid addatur: ſed non vt vna hominis ſyllaba ad datur: nec cuiuſlibꝫ alteriꝰ dictionis. ſi quid non per ſe ſignificat. vt in eo quod eſt ſorex rex non ſignificat: ſed vox eſt nunc ſola. Atqꝫ iō ſi ꝗs velut ꝑtē tollat id qd̓ ē rex: apponatqꝫ ei qd̓ ē Sorex: dicatqꝫ ſorex rex vt rex tamquam pars ſit eius quod eſt ſorex: oratio nulla eſt: atqꝫ ideo neqꝫ affirmatio nec negatio. Hec enim ex vocibus per ſe ſignificatiuis conſtant. Rex vero in eo quod eſt ſorex: quoniaꝫ pars eſt nominis: nihil ipſa ſignificat. Uel certe erit melior intellectus ſi hoc quod ait. ſed non vna hominis ſylaba. non ap temus ad orationis perfectionem: ſed potius ad di ctionis ſignificationem: vt quoniam dixit ſuperiꝰ ora tionis partes ſignificare ita vt dictionem non vt af firmationeꝫ: que eſſet dictio manifeſte monſtret. Di ctiones namqꝫ conſtituit voceꝫ per ſe ſignificantem. ergo cuꝫ dicit. Sed non vna hominis ſyllaba. tale eſt acſi diceret. ſignificat quideꝫ pars orationis vt dictio Sed he ipſe dictiones perfecte nomina ſunt ⁊ verba non partes nominuꝫ verborumqꝫ. In eo enim quod m 4

De interpretatio. editionis ſecūde liber. ij.
ē equiferus currit: equiferus quidem dictio ē totius orationis ſignificat eniꝫ vt pars orationis. ſed ferus conſignificat vt pars nominis. atqꝫ ideo ferus dictio non eſt. Quo circa ſi que alie ſyllabe in parte oratio nis ſunt: ideſt in nomine vel verbo: nihil per ſe ſigni ficant: quamquam ſint in parte nominis: quod nomē pars orationis eſt: nihil tamen ipſum ſignificat in to ta oratione: quare nec dictio erit. Audiendum ergo eſt ita: tanquam ſi ſic diceret. Oratio auteꝫ eſt vox ſi gnificatiua: cuius partium aliquid ſignificatiuum eſt ſeparatum: vt dictio: non vt affirmatio: dico autem vt homo ſignificat aliquid ⁊ eſt quedam dictio ſim plex. Nam neqꝫ oratio eſt quoniam ſimplex eſt: nec affirmatio neqꝫ negatio: quoniam non ſignificat: aut eſſe aut non eſſe. Sed erit tunc affirmatio: quando aliquid additur: quod affirmationem negationem ue conſtituat. Sed quod ad dictionem eſſe id quod dici mus homo. Idcirco dictio eſt: quoniam per ſe ſigni ficat. Syllaba vero eius nominis quod ē homo: quo niam nihil deſignat: non eſt dictio. Hoc eſt enim: ſed non vna hominis ſyllaba: vel ſi videatur quidem ſi gnificare: pars tamen ſit nominis: ⁊ conſignificet in nomine. in tota oratione nihil ſignificat. Neqꝫ enim ē pars oratiōis. Quod per hoc dixit quod ait. nec in eo quod eſt ſorex rex ſignificat. ſed vox eſt nunc ſola nihil ſignificans: vnde probatur huiuſmodi particu las non eſſe dictiones. Uox enim ſola non eſt dictio: ſed vox per ſe ſignificans. Si qua autem ſunt inquit nomina: que ſint compoſita ex alijs: vt eſt equiferus emittunt quidem quandam imaginem ſignificandi: ſed per ſe nihil ſignificant: cnſignificant autem. In ſimplicibus vero nominibus nec imaginatio vlla ſi gnificandi eſt: vt in eo quod eſt cicero: partes eius cū ſimplices ſono: tum etiam intellectu preter cuiuſlibet imaginationis ſimilitudinem ſignificationem ue ſunt In duplicibus vero vult quod eſt pars ſignificare: ſꝫ nullius ſeparatim ſignificatio eſt. Idcirco quoniam ſolum conſignificat id quod totum compoſiti nomi nis corpus deſignat. ipſum vero ſeparatum(vt ſepiꝰ dictum eſt) nihil extra ſignificat. ¶ Eſt autem oratio omnis quidē ſignificatiua non ſicut inſtrumentum: ſed(quemadmodū dictū eſt) ſecundum placitum. ¶ Secundum placitum eſſe orationes illa res appro bat: quod earum partes ſunt ad placitum: ideſt no men ⁊ verbum. Quod ſi omne compoſitum ab his ex quibus eſt compoſitum: ſumit naturam. Uox que po ſitione conſtitutis vocibus iungitur: ipſa quoqꝫ ſecū dum Placitum poſitionemqꝫ formatur. Quare ma nifeſtum eſt orationem ſecundum Placitum eſſe. Plato vero in eo libro: qui ſcribitur cratylus: aliter eſſe conſtituit: eamqꝫ dicit ſuppellectilem quandam atqꝫ inſtrumentum eſſe ſignificandi res eas que na turaliter intellectibus concipiuntur: earumqꝫ intel lectum vocabulis diſcernendi. Quod ſi omne inſtru mentum naturalium rerum ſecundum naturam eſt: vt videndi oculus: nomina quoqꝫ ſecundum naturaꝫ eſſe arbitratur. Sed hoc Ariſtoteles negat: ⁊ Alexan der multis in eo nititur argumentis monſtrans ora tionem non eſſe inſtrumentum naturale. Ariſtoteles vero ita vtitur dicens. Eſt autem oratio omnis qui dem ſignificatiua: non ſicut inſtrumentum: tanquam ſi diceret. Eſt quidem omnis oratio ſignificatiua non tamen naturaliter: inſtrumentum enim hoc demonſtrat: tanquam ſi diceret naturaliter ſignificare. Qd̓ qui inſtrumentum orationem eſſe negant: non eam naturaliter ſignificare dicunt: ſed ad placitum. Natu ralium enim rerum naturalia ſunt inſtrumenta. Id circo autem inſtrumentum pro natura poſuit: quod (vt dictum eſt) Plato omnium artium inſtrumenta ſecundum naturam ipſarum artium conſiſtere propo nebat. Et Alexander quidem non eſſe inſtrumentum orationem ſic ingreditur approbare. Omnis inquit naturalium rerum ſuppellex ipſa quoqꝫ naturalis ē: vt viſus quoniam natura datur: eius quoqꝫ ſuppel lex eſt naturalis: vt oculus. Eodem quoqꝫ modo au ditus cum naturalis ſit: aures nobis que ſunt audien di inſtrumenta: naturaliter eſſe datas cognoſcimus. Quare quoniam oratio ad placitum non naturaliter eſt. partes enim manifeſtum eſt orationis ad placituꝫ poſitas: que ſunt ſcilicet nomina ⁊ verba: ſicut mon ſtrat apud omnes gentes diuerſitas vocabulorum. Quoniam ergo per hec ſecundum placitum omnis oratio eſſe monſtratur. Quod autem ſecundum pla citum eſt: non eſt ſecundum naturam: nō eſt ergo ora tio ſuppellex. Significandi enim ratio atqꝫ poteſtas naturaliter non eſt. Quod ſi oratio naturaliter nō ē: nō ē ſuppellex. His alijſqꝫ ſimilibꝰ rōnibus mōſtrat non eſſe ſuppellectilem orationem. Quo circa dicen dum nobis eſt: naturaliter quidem eſſe voces pote ſtateſqꝫ naturaliter vocabula rebus imprimendi: nō tamen naturaliter ſignificatiuas: ſed poſitione. Sicut ergo naturaliter ſingularium artium ſumus ſuſceptibiles: ſed eas non naturaliter habemus: ſed doctrina concipimus. Ita vox quidem naturaliter eſt: ſed per vocem ſignificatio non naturaliter. Neqꝫ enim vox ſola nomen eſt aut verbum: ſed vox quedam addita ſignificatione: ⁊ ſicut naturaliter eſt moueri: ſaltare vero cuiuſdam iam artificij: ⁊ poſitio nis: ⁊ quemadmodum es quidem naturaliter ē. Sta tua vero poſitione vel arte. Ita quoqꝫ poſſibilitas ipſa ſignificandi: ⁊ vox naturalis eſt. Significatio ve ro per vocem poſitionis eſt: non nature. Hactenus ꝙ dem de communi oratione loquutus eſt: nunc autem tranſit ad ſpecies eius. Ait enim. ¶ Enunciatiua v̓o nō omnis: ſed illa in qua verum vel falſum ineſt. non autem in omnibus ineſt: vt de precatiua oratio quidē eſt: ſed neqꝫ v̓a neqꝫ falſa. cetere quidē igitur relinquāt̉. rhetorice enim vel poetice conuenientior conſideratio eſt. enunciati ua vero preſentis ſpeculationis eſt. ¶ Species quidem orationis multe ſunt: ſed eas va rie partiuntur: at vero peripatetici quinqꝫ parti bus omnes ſpecies orationis ac membra diſtribu unt. Orationis autem ſpecies dicimus perfecte: nō eius que eſt imperfecta: perfectas autem voco eas que complent expediuntqꝫ ſententiam. Et ſit no bis hoc modo diuiſio. Sit genus oratio: orationis aliud eſt imperfectum: quod ſententiam non expe dit: vt ſi dicam Plato in licio: aliud vero perfe ctum. Perfecte autem orationis alia eſt deprecati ua: vt adſit letitie bachus dator. Alia imperatiua: vt accipe daqꝫ fidem. Alia interrogatiua: vt quo te me ri pedes: an quo via ducit: in vrbem. Alia voca tiua: vt o qui rex hominumqꝫ deumqꝫ eternis regis imperijs. Alia enunciatiua: vt dies eſt: dies non eſt. In hac ſola que eſt enunciatiua: veri falſiue natura ꝑſpicitur

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
ꝑſpicitur. In ceteris eniꝫ neqꝫ veritas neqꝫ falſitas mnuenitur. ⁊ multi quidem plures ſpecies eſſe dicunt perfecte orationis. alii autem innumeras eorum dif ferentias produnt. ſed nihil ad nos. Cuncte enim ſpe cies orationis aut oratoribus accommodate ſunt aut poetis. ſola enunciatiua philoſophis. Ergo hoc dicit. non omnis oratio enunciatiua eſt. Sunt enim plu rime que enunciatiue non ſunt: vt he quas ſupra poſui. Hec autem ſola eſt in qua verum falſum ve inueniri queat. Quocirca quoniam iſtam in qua ve ritas vel falſitas inuenitur. dialecticis philoſophiſqꝫ aſt requirere. Cętere autem oratoribus atqꝫ poetis accomnmodate ſunt: iure de hac ſola tractabitur. ideſt de enunciatiua oratione. Hucuſqꝫ ergo de par tibus interpretationis: ⁊ de communi oratione locu tus eſt. Nunc autem aſtringit modum diſputationis in ſpeciem: ⁊ de vna ſpecie orationis tractat: deqꝫ vna interpretatione q̄ eſt enunciatiua. Species nāqꝫ eſt enunciatio interpretationis: negatio vero ⁊ affir matio enunciationis. Quare de enunciatiua oratione conſiderandi hinc cum ipſo Ariſtotele cōmodiſſimuꝫ ſumamus initium. ¶ Eſt autem vna prima oratio enunciatiua affir matio: deinde negatio: alie vero omneꝫ coniun ctione vne. Neceſſe eſt autem omnes orationem enunciatiuam ex verbo eſſe vel caſu verbi. etenim hominis ratio ſi non eſt: aut fuit: aut erit: aut ali quid huiuſmodi addatur: nondum eſt oratio enū ciatiua. Quare autem vnum quiddam eſt: ⁊ non multa animal greſſibile bipes. Neqꝫ enī eo quod propinqꝫ dicuntur. vnum erit. eſt autem alterius hoc tractare negocij. ¶ Una oratio duplici modo tractatur: vel cum per ſe vna eſt: vel cum per aliquam coniunctionem iungi tur. Uel certe ita dicendum eſt. Alie orationes natu raliter vne ſunt: alie vero poſitione. Et naturaliter vne quidem ſunt orationes que non diſſoluuntur in alias orationes: vt eſt ſol oritur. Que autem poſitio ne ſunt vne in alias orationes diſſoluuntur: vt eſt. ſi homo eſt animal eſt. hec enim in orationes alias ſe paratur. ⁊ quemadmodum lignum vel lapis ſingil latim in propria natura conſiſtunt ⁊ ſunt vna: ex his autem facta nauis vel domus que cum pluribus qui dem conſtent: vne tamen arte ſunt. non natura. Ita quoqꝫ in orationibus ſimplices eas ⁊ per ſe natura liter vnas orationes dicimus: que verbo tantum et nomine iunguntur. Compoſitas autem que in alias (vt dictum eſt) orationes diuiduntur. multas enim orationes in huiuſmodi orationibus coniunctio iun git: vt ſi dicam Plato eſt ⁊ ſocrates eſt. hec coniun ctio ⁊ vtraſqꝫ coniunxit. atqꝫ ideo vna videtur poſi tione: que naturaliter ⁊ per ſe vna non fuerat. natu raliter autem vnius orationis due partes ſunt affir matio ⁊ negatio. ſed quoniam non ita dixit. eſt auteꝫ vna oratio enunciatiua affirmatio vel negatio. eſt enim vna coniunctione. Sed ait. Eſt autem vna peima oratio enunciatiua affirmatio. deinde nega tio. huiuſmodi oritur queſtio. Utrum id quod ait prima ad affirmationem referatur: vt ſit poſterior nlegatio. an id quod ait prima ad ſimplicem retule rit orationem: vt ſecunda ſit: que ex orationibus iun gitur. quam dubietatem ipſe diſſoluit. Sic enim in quit. Eſt auteꝫ vna prima oratio enunciatiua affirma
tio: ⁊ vt quam ſecundam diceret demonſtraret ait. deinde negatio. vt primam affirmationem poneret: ſecundam negationem. Quod ſi ita dixiſſet. eſt auteꝫ vna prima enunciatiua oratio affirmatio: vel nega tio deinde coniunctione vne. ita oporteret intelligi tanquam ſi diceret illam eſſe primam orationem que ſimplex eſſet: cuius partes affirmatio eſſent atqꝫ ne gatio: Secundam vero illam que coniunctione qua dam vna fieret: cum ex orationibus iungeretur. Sed quoniam id quod ait prima ad affirmationem iunxit dicens. eſt autem vna prima oratio enuncia tiua affirmatio. ad negationem vero deinde ſubi xit dicens: deinde negatio. Dicendum eſt primam eū orationem eſſe arbitrari affirmationem. Secundam vero negationem: cui deinde continenter appoſuit. Sed rurſus incurrimus Alexandri queſtionem. Per hoc enis. negat affirmationem negationemqꝫ ſub vno genere poni oportere ideſt ſub enunciatio ne: ꝙ in his que priora vel poſteriora ſunt: commu ne genus non poteſt inueniri. Sed hoc ſupra iam dictum eſt non oportere omnia quecunqꝫ quolibet modo priora vel poſteriora ſunt: a genere communi ſecernere. Alioquin ſic prime ⁊ ſecunde ſubſtantie ſub vno genere ſubſtantie non ponentur. Sic etiam ſimplices ⁊ compoſite orationes. quarum ſimpli ces propoſitiones prime ſunt: poſteriores compo ſite vno genere non continebunt̉. Sed illa ſola pu tanda ſunt ſub eodem genere poni non poſſe: que ad ſubſtantiam priora vel poſteriora eſſe cognoſci mus. Que vero ad ſuum eſſe equalia ſunt: nihil prohibet ſub eodem genere vtraqꝫ conſtitui. Ergo quoniam affirmationi ⁊ negationi hoc eſt eſſe: ꝙ in his veritas ⁊ falſitas reperitur. hec autem eſt enunciatio: in qua ſcilicet veritatis ⁊ falſitatis con ſtituta ſit ratio. quoniam ad id quod veri falſiue ſi gnificatiue ſunt: neqꝫ affirmatio prior: neqꝫ nega tio poſterior eſt. Nullus dubitat quo equalier par ticipant affirmatio ⁊ negatio: idem generi poſſe ſuꝑ poni. ſed affirmatio ⁊ negatio equaliter participant enunciatione: ſiquidem enunciatio veri falſiqꝫ vti tur ſignificatione. ⁊ affirmatio ⁊ negatio verita tem atqꝫ mendacium equaliter monſtrant. enun ciatio igitur affirmationis ⁊ negationis genus eſſe ponenda eſt. Quod ergo ait. Eſt autem vna pri ma oratio enunciatiua affirmatio: deinde nega tio alie vero coniunctione vne. Ita intellegendum eſt: ꝙ affirmationem primam: ſecundam vero ne gationem: cui addidit deinde: in prolatione poſue rit. prior enim eſt affirmatio: poſterior negatio in prolatione duntaxat: non ſecundum veri falſiqꝫ de ſignationem. Quocirca nihil prohibet ⁊ priorem putari affirmationem negatione: ⁊ tamen vtraſqꝫ ſub vno genere ideſt enunciatione conſtitui. Sed quod ſecutus eſt. neceſſe eſt autem omnem oratio nem enunciatiuam ex verbo eſſe vel caſu. huiuſmo di eſt. volens Ariſtoteles diſtribuere dictioneꝫ: affir mationem: negationē: enunciationem: contradictio neꝫ: ſenſuꝫ confuſa breuitate permiſcuit: ⁊ nebulis ob ſcuritatis implicuit: oportuit nāqꝫ prius quid eſſet dictio. poſt autem ꝗd affirmatio: ⁊ negatio: ⁊ rurſus ꝗd eſſet enunciatio ⁊ contradictio cōſtituere. Sꝫ hoc interim p̄termittit. nunc vero quēadmodō cōſtituat̉ enunciatio docet dicens. Quod oīs enunciatio cōſtet verbo: quoniam ſimplex dictio eſt nomē aut verbuꝫ. Omnis enunciatio ſimplex huiuſmodi eſt: vt ſemper

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
quidem vel verbum vel aliquid qd̓ idem valeat: tam quam ſi diceretur: verbum vel caſum verbi ī predica tione retineat. ſed non ſemper ſubiectus terminus ſit ex nomine: ſemper tn̄ predicatus ex verbo ſit.n. huiuſ modi propoſitio: que eſt ſol oritur. in hac ergo propo ſitione ꝙ dico ſol oritur. ſubiectum eſt ſol. ꝙ vero di co oritur predicatuꝫ. ⁊ vtraſqꝫ has dictiones termīos voco. ſed quodcūqꝫ prius dicitur in ſimplici enūciatio ne: illud ſubiectum eſt: vt in hac ſol. quod vero poſte rius: illud predicatum: vt in eadem oritur: Ergo ne ceſſe eſt omnem enunciatiuam orationeꝫ ſi ſimplex ſit verbum in predicatione retinere: vt in eadeꝫ ipſa: cū dico ſol oritur. oritur verbum eſt. vel quod idem va leat: vt eſt ſocrates non ambulat. non ambulat enim infinitum verbum eſt: ⁊ verbum quidem non eſt: ſed eandem vim retinet quam verbum. Caſus etiam ver bi ponitur ſepe: ut ſocrates fuit. ſubiectus vero ter minus non ſemper conſiſtit in nomine poteſt enim in finitum nomen habere vt cum dico. non homo ambu lat. poteſt ⁊ verbum: vt cum dico. ambulare moueri ē ergo(vt arbitror) plene monſtratum eſt non ſemper ſubiectum nomen eſſe: ſed ſemper predicatum in ſolo verbo conſiſtere. Approbans ergo verba ſemꝑ in pre dicationibus poni. hoc addidit. niſi enim aut eſt aut fuit. aut aliquid huiuſmodi ſit additum: aut qd̓ ideꝫ valeat apponatur: enunciatio non fit. cum enim dico homo eſt. eſt verbum in predicatione propoſui. Sin vero dixero. homo viuit. idem̄ valet tanqͣꝫ ſi dicaꝫ ho mo viuus eſt. Ergo non poſſe ſine verbo affirmatio nem negationem ve conſtitui docuit per id quod ait. etenim hominis ratio ſi non aut eſt: aut erit: aut fuit aut aliquid huiuſmodi addatur: nondum eſt oratio enunciatiua. Hoc enim dicere videtur. Diffinitio ho minis eſt verbi gratia animal greſſibile bipes. ⁊ hec ratio eſt humane ſubſtantie. ergo hec ratio niſi ei eſt: aut erit: aut fuit: aut quodlibet verbum(ſicut ſupra dictum eſt) apponatur: enunciatio non fit. neqꝫ enim verum neqꝫ falſum eſt. Si enim dicam tantum aīaſ greſſibile bipes. nulla me veritas mendacium ve cō ſequitur. Sin autem dixero animal greſſibile bipes eſt vel non eſt. affirmatio mox negatioqꝫ conficit̉ qͣs enunciationes eſſe quis dubitet. Sed cum de ſimpli cibus enunciationibus loqueretur ait. hominis ratio nem ideſt diffinitionem non eſſe enunciationem: niſi ei aut eſt: aut erit: aut huiuſmodi aliquid apponatur approbans ſcilicet vnam eſſe ⁊ non multiplicem ora tionem diffinitionis humane: cui ſi eſt: aut erit: aut fu it adderetur: enunciationem ſimplicem faceret. Cui vero vna ſit talis oratio: cauſa queritur neqꝫ enim ex ſolis duobus terminis conſtat id quod dicimus ani mal greſſibile bipes. ⁊ que nominat: plura ſunt. qua re ipſe ſibi inſtitit: ⁊ de ſua propoſitiōe rationem que ſiuit: quam nunc dicere ſuperſedit. ait enim. Quare autem vnum quiddam eſt ⁊ non multa animal greſ ſibile bipes. neqꝫ enim in eo quod dicuntur propin que: vnum erit. Eſt autem alterius hoc tractare ne gocii. Hoc ſcilicet querens tanqͣꝫ ſi ita ipſe ex perſo na ſua diceret. de ſimplicibus enunciationibus omni bus ipſe loquebar. deqꝫ his propoſui eas preter ver bum eſſe non poſſe. ⁊ ad hanc rem probandam exem plum ſumpſi diffinitionem hominis: cui niſi eſt: aut erit aut fuit apponetur: enunciationem non fieri di xi: quaſi vna ⁊ non multiplex eſſet oratio ea per quaꝫ dicit̉ animal greſſibile bipes: de qua fieri poſſit ſim plex enunciatio. Cur autem eſſet vna oratio animal
greſſibile bipes: alterius inquit eſt hoc tractare ne gocii: cum de rebus: non de propoſitionibus perſpici endum eſt. Nam non idcirco vnā oratio eſt quia con tinue dicitur: ⁊ coniuncte ſibimet: animal̓ greſſibile bipes. hoc enim ſi ita eſſet: poſſemus ⁊ hanc orationē que tam multa ſignificat: vnam dicere ſi continue ꝓ feratur: vt eſt ſocrates pholoſophus ſimus caluus ſe nex. ergo quemadmodum huiuſmodi oratio ſit multi plex ⁊ non vna poſterius dicemus. ergo nunc manife ſtum ſit hanc orationem que dicit. ſocrates philoſo phus ſimus caluus ſenex. non eſſe vnam ſed multipli cem. ſi ergo propinquitas proferendi ipſa continua tione vnam faceret orationem: poſſet hec quoqꝫ vna eſſe oratio: que manifeſte non vna eſſe docebitur. Quare nō idcirco erit vna oratio ea que dicit animal greſſibile bipes. quod continue ⁊ propinque profer tur. Que autem cauſa ſit vt vna ſit: ipſe dicere ſuſtu lit. ſed in libris eius operis quod μέάτάφύσ ίκα inſcribitur: expediuit. Theophraſtus autem in libro de affirmatione ⁊ negatione ſic docuit: diffinitionem vnam ſemper eſſe orationem: eamqꝫ oportere conti nuatim proferri. illa enim vna oratio eē dicitur: que vnius ſubſtantie deſignatiua eſt. Diffinitio autem vt verbi gratia hominis animal greſſibile bipes: vna eſt oratio per hoc: quoniam vnum ſubiectuꝫ ideſt ho minem monſtrat. Si ergo continue proferatur ⁊ nō diuiſe: vna eſt oratio: ⁊ ꝗa continue dicitur: ⁊ quia vnius rei ſubſtantiam monſtrat. Sin vero quis diui dat: ⁊ orationem vnam rem ſignificantem proferen di intermiſſione diſtribuat: multiplex fit oratio: vt ſi dicat animal greſſibile bipes. vnā rem mihi tota mō ſtrat oratio: ⁊ continue dicta eſt. Sin vero dicat ani mal: ⁊ rurſus greſſibile: ⁊ ſub intermiſſione repetat bipes: multiplex erit diſtributa intermiſſiōe oratio Et rurſum aduerſum id queſtio. ⁊ quis hoc non iure culpet poſſe eam: que vna eſt orationem intermiſſio ne proferendi fieri multiplicem: cum continuatio ꝓ ferendi non faceret vnam: que eſſet multiplex per na turam. Sicut enim in illis que multiplices ſunt natu raliter: non poteſt continuatio proferendi vnam face re orationem. Si quoqꝫ non debet que eſt vna natu raliter oratio: idcirco ꝙ de vno ſubiecto dicatur: fier multiplex per intermiſſionem. Sed hoc ita ſoluitur. Nam cum animal dicimus. ⁊ ſub intermiſſione rur ſus greſſibile: eodemqꝫ modo iterum bipes: non hec ita dicimus: tanquam ſi in vnū cuncta coniuncta ſint Quocirca quoniam eſt quidem animal: rurſus greſ ſibile eſt: rurſus bipes: quoniam plura ſunt. ⁊ plurali ter dicta ideſt diſtributa: non videntur ad vnum ſu biectum diſtributa poſſe predicari. ſicut cum dico ſo crates philoſophus ſimus. caluus. ſenex. hec omnia non eſt ſimplex oratio: nec ſi continue proferatur: ꝙ ad vnam ſubſtantiam non tendunt. accidentia enim ſunt: ⁊ extrinſecus veniunt. Probatur autem neqꝫ eas orationes: que per diuiſionem dicuntur: neqꝫ eas que non ad vnam ſubſtantiam tendunt: vnas eſſe hoc modo. ſi dicat quis animal. ⁊ rurſus greſ ſibile: ⁊ iterum bipes: non vnum eſt animal: nec vnū greſſibile: nec vnum bipes. Sin vero dixero aīal greſ ſibile bipes continue: ⁊ propinque: vnū eſt: quod tria iſta iuncta ſignificant ideſt homo. Conuertamus nūc aīum ad eas: que plura quidem ſignificant: ſed conti nue proferuntur: vt cum dico ſocrates philoſophus caluus ſenex. videtur quaſi quedā ſocratis eē diffini tio philoſophus caluus ſenex. ſed non neceſſe ē. ſi hu iuſmodi

De interpretatione editionis ſecūde liber. il. 54
inſiuodi ratio ſocratis fuit: omnem quicunqꝫ philoſo phus eſt ſenex caluus: etiam ſocrateꝫ eſſe. In multis ergo continuatio iſta valet accidere. Quocirca non vnum ſignificat: qͣꝫ qͣꝫ continue proferatur. Ergo ſi ex omnibus vnum quidem ſignificetur: ⁊ continue pro feratur: vna eſt oratio: vt partes quedam rei definite ſint ea que in diffinitione ponuntur: non accidentia. ⁊ proficit quidem aliquid continua prolatio ad perfi ciendam vnam orationeꝫ: ſed ipſa ſola non ſufficit: ni ſi vnumquodqꝫ ſubiectum ſit. atqꝫ ideo dixit Ariſto teles animal greſſibile bipes non idcirco eſſe vnā ora tionem: ꝙ propinque dicatur. nam neqꝫ ſufficit ad cō ſtituendam vnam orationem propinquitas proferen di: nihilqꝫ prohiberet que naturaliter eſſent multi plices: eas continue ⁊ propinque prolatas vnas vide ri. ſed huius rei rationem Ariſto. ponere diſtulit. Sē ſus ergo huiuſmodi eſt. Neceſſe eſt inquit oēm enun ciatiuam orationem ex verbo eſſe vel caſu. Etenim ho minis ratio: que ⁊ ipſa quoqꝫ oratio eſt: ſi non eſt: aut erit: aut fuit: aut aliquid huiuſmodi illi addatur: non dum eſt enunciatio. hoc vero in ſolis ſimplicibus enū ciationibus venit. In his autē que coniunctione vne ſunt(vt ſupra iā ait) non omnino eſt. Cum enim di codies eſt. vis tota in verbo eſt. Si autem cum con iunctione proferam ſi dies eſt. lux eſt. tota vis in con iunctione conſiſtit. Ueritatis enim aut falſitatis ra tionem ſola coniunctio tenet: que conditionem pro ponit: cum dicit. ſi dies eſt lux eſt. ſi enim illud eſt il lud euenit. igitur in coniunctione omnis vis huiuſ modi propoſitionis eſt. omnis autem ſimplex propo ſitio totam vim in verbo habet poſitam. Et quem admodum in his: que hypothetice vel conditiona les dicuntur. coniunctiones vim propoſitionis tenent ſic in ſimplicibus propoſitionibus prodicatio vim ob tinet. vnde ⁊ grece quoqꝫ tales propoſitiones catego rice. ideſt predicatiue dicuntur ſcilicet que ſunt ſim plices: quod in his totam propoſitionem obtineat p̄ dicatio. atqꝫ ideo Ariſtoteles ait ex verbo vel caſu fie ri ſimplicem enunciationem. nam preter id quod con tinet totam propoſitionem predicatiuam. ſcilicet pre ter predicationem enunciatio non ſit: non eſt: vt nega tio quoqꝫ non ad ſubiectum ſed ad predicatum ſem per aptetur. Nam cum dico ſol oritur: non eſt huius negatio. non ſol oritur: ſed illa que eſt ſol non oritur atqꝫ ideo negatio ad ſubiectum poſita non facit con trariam propoſitionem: ad predicatuꝫ vero reddit cō trariam. Recte igitur Ariſtoteles de ſubiecto nihil lo cutus eſt. Non enim predicatiuam propoſitionem ſu biectus terminus tenet: ſed tantum predicatuſ: qui to tam enunciationem propria virtute confirmat. ¶ Eſt autem vna oratio enunciatiua que vnum ſi gnificat: vel coniunctione vna plures vero: que plu ra ⁊ non vnum: vel inconiuncte. Nomē ergo ⁊ ver bum dictio ſit ſola: quoniam non eſt dicere ſic ali quid ſignificanteꝫ voce enunciare: vel aliquo inter rogante: vel non ſed ipſo proferente. Minc monſtratur quoniam tunc cum dixit. Eſt autē vna prima oratio enunciatiua affirmatio: deinde ne gatio. primam eum non de ea oratione dixiſſe putan dum eſt: que naturaliter vna eſt: ſed de affirmatione alioquin hic quoqꝫ repetens ita dixiſſet. Eſt autē ora tio vna prima enunciatiua que vnum ſignificat. ſed quoniam non ita dixit: manifeſtum eſt ꝙ dudum ait primam: non ad orationem: que preter coniunctioneꝫ
vna eſt: retuliſſe: ſed ad affirmationem: quam nega tione priorem eſſe conſtaret. ſed hoc iam ſuperius di ctum eſt. Quid autem ſibi velit hec enunciatio: pau cis exponam. Multas enim confuſiones multoſqꝫ in orationibus errores hic locus optime intellectus: ve raciterqꝫ perceptus ſuſtulit. ⁊ hec eſt expoſitio: quam nullus ante Porphyrium expoſitorum vidit. Non eſt idem namqꝫ vnam eſſe orationem ⁊ multiplicem. quod ſimplicem ⁊ compoſitam: ⁊ diſtat vna a ſimpli ci: diſtat etiam mult plex a compoſita. Eſt ergo vna oratio que vnum ſignificat: multiplex autem que nō vnum ſed plura. Fit autem hoc in huiuſmodi oratio nibus: vt cum dico: cato philoſophus eſt hec oratio non eſt vna. non enim vnum ſignificat. poteſt.n. mon ſtrare ⁊ catōnem vticenſem eſſe philoſophum. po teſt etiam oſtendere ⁊ catōnem cenſorinum oratorem eſſe philoſophum. qua in re non vna eſt oratīo. atqꝫ idcirco in vticenſi quidem catōne eſt vera: in oratore vero falſa. Huiuſmodi ergo orationes multas voca mus. Sin vero vnum ſignificat. vt cum dicimus. in charta ſcribitur. illam dicimus vnam ergo vna que ſit vel multiplex oratio ex his intelligitur que ſignifi cātur. ſi enim vnam ſignificat rem. vna eſt. ſi multas. multiplex. Simplices autem ⁊ compoſite orationes non ad ſignificationem: ſed ad terminos ipſos dictio neſqꝫ: que in propoſitionibus ſumuntur: referende ſunt. Et eſt quidem ſimplex oratio enunciatiua: que ex ſolis duobus terminis conſtat: vt eſt homo viuit. Siue autem his propoſitionibus omnis addatur: vt eſt omnis homo viuit. ſius nullus: vt nullus lapis vi uit. ſiue aliquiſ: vt aliquis homo viuit. vel aliquis ho mo non viuit. quoniam termini ipſi duo ſunt ſimplex vocatur propoſitio. compoſita vero ſi vltra terminos duos enunciat: vt eſt plato philoſophus in licio am bulat. hic enim quattuor ſunt termini. vel ſi tres ſint: vt plato philoſophus ambulat. he quoqꝫ ſi eis omniſ aut nullus aut aliquis addatur: eodem modo compo ſite ſunt. Ergo vna vel multiplex oratio intelligitur: ſi vnum vel multa ſignificat. ⁊ de propria ſignificatio ne ſemper iudicantur. Simplex autem ⁊ compoſita non ex ſignificatione: ſed ex verborum ⁊ nominum pluralitate cognoſcitur. ſi enim vltra duos terminos habet propoſitio compoſita eſt: ſi duos tātū ſimplex: ſi ergo ſemper oratio que ſimplex eſt. ideſt que duo bus terminis conſtat: vnam tantum ſignificantiaꝫ re tineret: indifferenter dici poſſet vna oratio ⁊ ſimplex eadem enim vna eſſet: que etiam ſimplex. ſed quoni am non omnis ſimplex vnum ſignificat. non omnis ſimplex vna eſt. Poteſt ergo fieri: vt ſimplex quideꝫ ſit propoſitio: muite tamen orationes: ſimplex quideꝫ ad compoſitionem dictionum: multe vero ad ſignifi cationē ſententiarum: quare erit in hoc gemina dr̄ia vt vnam dicamus ſimplicem namqꝫ orationē: alterā ſimplicem ⁊ plures orationes. Rurſus ſi omnes com poſite orationes plures etiam res ſignificarent. indif ferenter diceremus multiplicem ⁊ compoſitam. ſed qm̄ fieri poteſt. vt propoſitio aliquotiens quidē con ſtet ex numeroſiſ pluribuſqꝫ terminis qͣꝫ ſint duo: vnā tn̄ ſnīam monſtret. Pōt quidem fieri vt compoſita ſit: vna tamen oratio ſit ſignificatione: cōpoſita dictio ne: vt eſt aīal rationale mortale mētis ⁊ diſcipline ca pax. hec quidem plura ſunt: ſed his vna ſubſtantia ſu biecta eſt ideſt homo. Quare vna quoqꝫ ſnīa ē. Sin vero quis dicat. ſocrates ⁊ ambulat ⁊ loꝗtur ⁊ cogi tat. multa ſunt. diuerſa ſunt enim ⁊ ꝙ ambulat: ⁊ ꝙ

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
loꝗtur: ⁊ ꝙ cogitat. Quare erit aliqn̄ compoſita qui dem oratio: vna tn̄. ſed qm̄ compoſita oratio aliquo tiens ꝗdem continue ſine coniunctione dr̄: aliquotiēs cōiunctione copulatur fiunt hinc quatuor differentie eſt.n. vna oratio. compoſita ex terminis continuatim dictis ⁊ ſine coniunctione vnam ſnīam monſtrans. vt eſt animal rationale mortale mentis ⁊ diſcipline per ceptibile. hec.n. oratio cōpoſita quidem eſt ex multis terminis: ſed coniunctionē non habet. nam qd̓ dictū eſt mentis ⁊ diſcipline ꝑceptibile: hec coniunctio q̄ ē. ⁊ nullā in tota propoſitione vim obtinet. neqꝫ.n. con iungit propoſitionē: ſed artem vel rem addit: cuiꝰ ſu ſceptibilis hō eſſe videatur. ⁊ habet vnam ſubſtantiā ſubiectaꝫ: que eſt homo. Alia vero eſt cōpoſita ex ter minis nulla ꝯiunctiōe cōpulatis multiplex: ⁊ nō vnaꝫ ſignificans propoſitionē: vt ē plato athenienſis phus diſputat. Aliud.n. eſt eſſe platōnem. aliud eſſe ph̓um. aliud eſſe athenienſem. aliud diſputantē. ⁊ hec con iuncta vnum aliquid non faciunt quaſi ſubſtantiam. Quare hec multiplex eſt. ſed eā manifeſtuꝫ eſt nulla cōiunctione copulari. Alia vero eſt ꝯpoſita ex propo ſitionibꝰ incōiūctis multiplex: vt eſt inpiter optimus maximus eſt: Iuno regina eſt: minerua dea ſapiētie ē. quas ſi quis ſub vnū cōtinueqꝫ proferat: plurese dem ꝓpoſitiōes ſunt: ⁊ oratio multiplex: ſꝫ cōiunctio ne carent. Alia vero eſt ꝯpoſita vel ex terminis vel ex ꝓpoſitionibus ꝯiunctione copulatis multiplex ⁊ mul ta ſignificans: ⁊ ex terminis quidē compoſita: vt ſi ꝗs dicat. iupiter ⁊ apollo ſunt dii. Ex propoſitionibus āt cōiuncta multa ſignificās eſt: vt ſi ꝗs dicat̉. ⁊ apollo vates eſt: ⁊ iupiter tonat. Eſt āt preter has alia cōpo ſita oratio ex ꝓpoſitiōibus coniunctiōe cōiunctis vnā ſignificans orationē: vt cum dico. ſi dies eſt lux ē. due .ij. propoſitiones q̄ ſunt iſte. dies ē. lux eſt. ſi cōiunctio ne cōpulant̉. ſed hec oratio nō ſignificat multa: neqꝫ .n. diē eſſe ⁊ lucē proponit eſſe. ſed ſi dies eſt. lucē eē. Quocirca ſignificat ꝯſequentiā quādā: non exiſtētiā ꝓpoſitionis. non.n. dicit vtraſqꝫ eſſe: ſed ſi vna ē alia eſt conſequi: ꝙ vtrumqꝫ in vnā quodāmodo intelli gentiā congruit. Sed hāc porphyrius propoſitioneꝫ extrinſecus ponit. idcirco ꝙ plura ſignificare videba tur. ipſa.n. propoſitionū pluralitas multitudinē ſimi lat ſignificationū: ſed(vt dcm̄ eſt) non plures ſignifi cat res: ſed vnā cōſequentiā. Compoſitaꝝ igit̉ ⁊ vnā rem ſignificantiū propoſitionū duplex modus ē. Aut .n. ex terminis incōiunctis vnam rē ſignificans cōpo ſita oratio: vt aīal rationale mortale eſt. Aut ex propo ſitionibus cōpoſita: ⁊ coniunctione cōpulata imaginē quidē emittens plura ſignificandi: vnā vero rē ſigni ficans oratio: vt ſi dicamus. ſi dies ē lux eſt. Cuꝫ ergo hec ſit diſtributio cōpoſitaꝝ ⁊ ſimpliciū orationū du plici mō vne orationes ſunt. ⁊ duplici multē. Simpli ci āt incōpoſite: ⁊ ſimplici cōpoſite. ⁊ vno quidē mō vna oratio dr̄: cum ſine cōiunctione nō eſt. Alio vero cū vnā rem ſignificat. rurſus vno dr̄ mō oratio multi plex: cū aliqua coniunctione non copulat̉: alio vero cū plura ſignificat. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. Eſt āt vna ora tio enunciatiua q̄ vnū ſignificat: vel coniunctiōe vna. Plures aūt que plura ⁊ non vnū: vel incōiuncte. eſt enim(vt ocm̄ eſt) dupliciter vna oratio: vel qn̄ cū cō iunctione eſt: vel cuꝫ vnā rē ſignificat̉. Multiplex au tē oratio eſt: vel q̄ multa ſignificat. vel q̄ ſine coniun ctione coniungit̉. multas.n. orationes vocauit eas: q̄ ſint multiplices: vel ſignificatiōis pluralitatē teneāt: vel preter cōiunctiones ſint. Qd̓ aūt ait. vel inconiū
cte. totum complexus eſt. multiplex eſt.n. propoſitio vel ſi fuerit incōpoſita. quāadmodū eſt. Cato phus ē Multiplex ēt vel ſi fuerit cōpoſita ex terminis preter cōiunctionē: quemadmodū dictū eſt: vt Plato athe nienſis in licio diſputat. vel ſi compoſita ſit ex propoſi tionibus preter coniunctionē: quēadmodū eſt. hō ē. aīal eſt. vel ſi compoſita ſit ex terminis coniunctione copulatis: vt ⁊ iupiter ⁊ appollo dii ſunt. vel ſi cōpoſi ta ſit ex propoſitionibus per coniunctionē: quēadmo dū eſt. ⁊ apollo vates eſt: ⁊ iupiter tonat. Cur āt dixit plures aūt que plura. ⁊ non vnū addit. hoc eſt ꝙ ſūt quedam que plura ſignificent in ſermonibus: vnum tn̄ in tota cōpoſitione demonſtrent: vt eſt aīal rōna le mortale. hec.n. oīa multa ſignificant. aliud eſt. n. aīal: aliud rōnale: aliud mortale. ſed totū ſimul vnū eſt qd̓ eſt homo. Cum āt dico ſocrates atheniēſis phi loſophꝰ. ⁊ ſingula plura ſunt: ⁊ oīa ſimul plura nihil ominus ſunt. hec.n. accidentia ſunt: ⁊ nullā ſubſtan tiā informant. atqꝫ hoc quidē dixit de orationibus: q̄ vel coniunctione vne ſunt: vel ſignificatione ⁊ rurſus de multis q̄ vel preter coniunctionē multe eſſent: vl ſignificatione multiplici. Que v̓o in ſimplicibus atqꝫ cōpoſitis poſterius dixit: cū ad id loci expoſitio vene rit: explicabit̉. nunc āt reuertamur ad ordinē: igitur qm̄ ſupra dixerat ſimplicē propoſitionē: quā cathego ricam greci dicunt: nos predicatiuā interpretari poſ ſumus: ſemꝑ verbi predicatione conſtitui: nō āt ſem per noīe ſubiecto: ꝙ aliquotiēs quidē vel infinitū no men: vel caſus noīs: vel verba ſubiecta ſunt. Cū ergo dictiōibꝰ ſimplicibꝰ cōſtitui diceret ſimplicē orōnē: ⁊ affirmationē negationēqꝫ orōnes eē ꝯſtaret: manife ſtū fecit affirmationē ⁊ negationē dictiōe ꝯſtitui ⁊ ſormari ita ꝗdē vt affirmationē ⁊ negationē ſꝑ ſola v̓bi dictio predicata: nō aūt ſemper dictio noīs ſubie cta perficeret. Cum igit̉ hec ita propoſuiſſet: nunc ꝗd ſit dictio. que predicatiuas.i. ſimplices propoſitiones format exponit dicens. Nomen ergo ⁊ verbuꝫ dictio ſit ſola: qd̓ ideo ait dictio ſit ſola ꝙ ſunt quedam di ctiones ſimul ēt affirmationes vel imperfecte oratio nes. quod iam ſupra dictū eſt. Cur aūt nomen ⁊ ver bū ſole ſint dictiones monſtrat. qm̄ non eſt dicere ſic aliquid ſignificantē voce enunciare: vel aliquo inter rogante vel nō ſed ipſo proferente. Senſus hmōi eſt. Enunciatiua propoſitio his maxime duobus format̉ per propriam naͣm atqꝫ ſubſtantiā. ⁊ per eius vſuri atqꝫ tractatum. ⁊ naͣ quidem ipſius eſt: vt in ea ver tas inueniat̉ aut falſitas. vſus aūt cū aliquid aut in terrogādo proponit̉ ⁊ rn̄detur: vt vtrū aīa immorta lis eſt. aut certe cū aliꝗs per ſuā ſnīam enunciat atqꝫ profert. vt ſi quis dicat hoc ip̄m ex propria voluntate aīa immortalis eſt: vnde definitio quoqꝫ enunciatio nis vnius quidē nature atqꝫ ſubſtantie talis reddit̉. Enunciatio eſt oratio: in qͣ verū falſumve eſt. Ex vſu vero eius atqꝫ tractatu enūciatiua oratio eſt quā in terrogātes proponimus: vt veꝝ vel falſum aliꝗd au diamus. ex nr̄a vero prolatione. quā proponentes ali quid veꝝ falſumve mōſtramus. ergo cū oīs enuncia tiua oratio aut in interrogatione poſita ſit: aut in ſpō tanea prolatione: ⁊ in vtraqꝫ enunciationū naͣ ⁊ ſub ſtantia illa verſet̉: vt ſiue ī interrogatiōe ſit poſita ci rn̄ſione coniuncta: veꝝ habeat vel falſum ſiue ꝑ ſe ꝓ lata vtrūlibet retineat: dictiones inquit vel alio inter rogante vel quolibet proferente ⁊ ſponte dicente ve ruꝫ falſumve nō continent. Si.n. quis dicat interro gans. ſocrates ne diſputat. alius rn̄deat diſputat. hoc

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
ꝙ rn̄dit diſputat ſi cum tota interrogatione iungat̉. pōt habere intellectū veꝝ falſumue ſignificātis orō nis. Sin vero per ſe intelligat̉ diſputat: qͣꝫ qͣꝫ alio in terrogante rn̄derit: ſine vero tn̄ falſoqꝫ relinquitur. Gͣiml̓r ēt ſi quis dicat ſocrates vel ambulat nullo in terrogante: ſꝫ ipſe ꝓferens: nec veꝝ aliꝗd nec falſuꝫ peſignat. ergo verba ⁊ noīa dictiones ſolū ſunt: qm̄ a ſimplices ſunt. Erant.n. alie quedā dictiones in ora tionibus noībus v̓biſqꝫ cōpoſitis: ſed nondū perfecte ſnīe: qn̄ neqꝫ verū neqꝫ falſum: vel alio interrogāte vel quolibet ſponte proferēte ſignificāt. Erūt.n. alie quedā dictiones. q̄ alio interrogāte ⁊ quolibꝫ ſpōte proferente veꝝ falſumve retinerēt. in his.ſ. q̄ erāt af firmationes aut negatiōes. Quocirca ſenſus hmōi ē. ordo āt verboꝝ ſic ſe hꝫ. nomen ergo ⁊ verbū dictio ſit ſola: qm̄ non poſſumus dicere ſignificantē aliꝗd ſic voce.i. verbo vel noīe enūciare. Non.n. poſſumus di cere: qm̄ ꝗſꝗs verbo vel noīe ſignificat aliꝗd: ille enū ciat. vel aliquo interrogāte: vel nō ſed ipſo proferen te: tāqͣꝫ ſi ſic diceret. v̓ba ipſa ⁊ noīa dictiōes ſole ſūt qm̄ verbis ⁊ noībus ſignificantē hoīem aliquid non poſſumus dicere qm̄ enunciat quicqͣꝫ ſiue cū aliꝗs in terroget: ſiue ip̄e ſpōte ꝓferat ſimplicē dictionē. Enū ciare āt eſt orationē dicere: q̄ veꝝ falſumve deſignat ¶ Harum autē hec ſimplex quidē eſt enunciatio: vt aliꝗd de aliquo vel aliꝗd ab aliquo hec auteꝫ ex coniuncta: vel vt oratio quędam iam compoſita. ¶ Qm̄ ſuperius de vnis orationibus atqꝫ pluribꝰ di xit: ⁊ vnā quidem poſuit: que aut coniunctione vna eſſet ſcd̓m plationē: aut ſignificatione ſcd̓m propriaꝫ nam: plures vero que aut cōiunctione carerent: aut multa ſignificatione ſua ꝯplecterent̉: qm̄qꝫ alid̓ erat vna oratio: aliud ſimplex: aliud compoſita: aliud plu res: poſt illa ad ſimplicē compoſitamqꝫ reuertitur di cēs ſimplicē eſſe orationē enunciatiuaꝫ: q̄ duobus ter minis continet̉. quoꝝ vnum ſubiectū eſt: alteꝝ predi catū. Qd̓ vero ait. harum aūt enunciatiuaꝝ.ſ. oratio num dixit: quaꝝ hec quidē ſimplex eſt enunciatio. et que ſimplex eſt enunciatio: ipſe propoſuit dicens. vt aliquid de aliquo. ſubaudiendū eſt predicemus: vt ſit hic ſenſus. Harum aūt enunciatiuaꝝ orationum eſt ſimplex enunciatio ſi aliꝗd vnum de vno aliquo pre dicemus: vt ſi dicā plato diſputat: de aliquo platōne aliꝗd.i. diſputat predicaui. ⁊ hec ſimplex eſt enuncia tio. Idcirco qm̄ duobus terminis partibuſqꝫ cōiun gitur. Si qua vero plures habeat terminos: ⁊ eius ꝑ tes duoꝝ terminoꝝ multitudinē egrediant̉: ille com poſite orationes dicunt̉. etenim enunciatio cōpoſita hmōi eſt. ſi dies ē lux eſt. dies.n. eſt. ⁊ lux eſt. due ſūt ſimplices enunciationes: q̄ coniuncte vnam cōpoſitaꝫ ꝑfecerunt. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. hec autem.i. alia oratio ex his cōiuncta.i. ex ſimplicibus enunciationibus: ve lut oratio quedā iam cōpoſita eſt. hec.n. nō ſimplex ē oratio. Simplex.n. oratio ſolas dictiones hꝫ duas in partibus: cōpoſita vero ēt orationes ſicut hec quā ſi pra poſuit. Eſt ergo hic ordo quē ipſe cōfudit. prius .nj. de affirmatione ⁊ negatione: q̄ prima eſſet: q̄ po ſterior: expediuit. dehinc de vnis orationibus ⁊ d̓ plu ribus dixit. poſtremo de ſimplicibus atqꝫ cōpoſitis. Sed qm̄ quedā in medio permiſcuit: ea paululū dif terentes directā ſnīe ſeriem cōtinuauimus. Longum ariſt. hyperbaton partiū coniūctione recidentes. neqꝫ .n. ſimile videtur quod ait. Eſt aūt vna prima oratio enunciatiua affirmatio deinde negatio: alie vero cōiunctione vne: ⁊ rurſus cū dicit. Eſt vna oratio enun ciatiua q̄ vnū ſignificat: vel cōiunctione vna. Plureſ aūt plura ⁊ non vnū vel inconiūcte: vel cū rurſus ad dit. harum aūt hec ſimplex quidē eſt enunciatio: vt aliquid de aliquo vel aliquid ab aliquo: hec aūt ex his ꝯiuncta velut oratio iā compoſita. Sed illud qui dem qd̓ prius dixit. eſt aūt vna prima oratio enuncia tiua affirmatio: deinde negatio. ad hoc retulit: vt pri orem affirmationē eſſe monſtraret: poſteriorem vero negationē. ait.n. deinde negatio. vn̄ ꝙ ait prima ad af firmationē ponendū eſt. quod vero ſecutus eſt paulo. poſt. Eſt autem oratio vna enunciatiua que vnū ſi gnificat vel cōiunctione vna. Plures autē q̄ plura ⁊ non vnū vel incōiuncte ad hoc retulit: vt doceret qͣs vnas eſſe orōnes putari opꝫ: expediens aut q̄ vnuꝫ ſi gnificarēt aut quas cōiūctio vnas faceret: vel quas plures: aut q̄ multa in ſignificatione retinerēt: aut qͣ rum corpus nulla eſſet cōiunctione cōpoſitū. Qd̓ ve ro poſtremo addidit: haꝝ aūt hec quidē ſimplex eſt enūciatio: ut aliꝗd de aliquo vel aliquid ab aliquo. hec āt ex his cōiuncta velut oratio quedā iam cōpo ſita. ad ſimplices orōnes retulit atqꝫ compoſitas. Sī plices dicens duobus ſolis terminis iūctas: cōpoſitas q̄ ex ſimplicibꝰ orōnibus enunciatiuis cōiungerēt̉: vt ſit totus ordo hoc mō. Eſt aūt vna prima oratio enū ciatiua affirmatio: deinde negatio. ⁊ rurſus intermiſ ſis q̄ ſequunt̉ hoc ſubiiciat̉. Eſt aūt vna oratio enun ciatiua q̄ vnū ſignificat: vel cōiunctiōe vna. Plures āt que plurima ⁊ non vnū vel incōiuncte. ⁊ poſt hoc intermiſſis quoqꝫ ſequentibus hoc ſequatur. haruꝫ aūt hec quidē eſt ſimplex enūciatio: vt aliquid de ali quo vel aliquid ab aliquo: hec autem ex his coniun cta: velut oratio quedā iam compoſita. tanqͣꝫ ſi ſic di ceret. Prima quidē inter enunciationes oratio affir matiua eſt: ſecunda vero negatio. affirmationum āt ⁊ negationum vna oratio eſt. que vnū ſignificat vel que coniunctione vna eſt. Multiplex aūt vel cuius ꝑ tes coniunctione copulātur: que multa ſignificat: vel que coniunctione non iungitur. Haꝝ aūt ſimplex eſt que duobus terminis conſtat: vt aliꝗd de aliquo vel aliquid ab aliquo: alia vero compoſita: que ex ſimpli cibus affirmationibus iungit̉. Quod autem dicit ali quid de aliquo: vel aliquid ab aliquo tale eſt: aliꝗd .n. de aliquo affirmationē ſignificat: vt cum dico ſo crates diſputat: de aliquo ſocrate aliquid.i. diſputat predicaui: ⁊ ſit affirmatio. Si aūt dico ſocrates nō di ſputat. a ſocrate diſpetationē ſeiunxi: ⁊ ab eo abſtuli. ⁊ hec negatio eſt. Affirmatio.n. aliā rem de alia pre dicat: eiqꝫ cōiungit. Negatio vero a qualibet re quā libet rem p̄dicando tollit. ergo hoc quod ait aliquid de aliquo: affirmationem ſimplicem ſignificauit. qd̓ dixit aliquid ab aliquo. negationem ſimplicem. ¶ Eſt aūt ſimplex enūciatio vox ſignificatiua de eo quod eſt aliquid vel nō eſt: quemadmoduꝫ tēpora diuiſa ſunt affirmatio vero eſt enūciatio alicuiꝰ de aliquo. negatio vero ē enunciatio alicuiꝰ ab aliquo. ¶ Poſtqͣꝫ de multis atqꝫ vnis necnon ſimplicibus compoſitiſqꝫ enunciationibus expediuit: enunciatio nem ſimplicem tractat: ⁊ eam diffinitione concludit dicens vocem eam eſſe ſignificantem aliquid eſſe vel non eſſe. Qd̓ ergo ait vocem eā eſſe: ad genus retulit ꝙ ſignificatiuam: ad ipſius differentiaꝫ vocis. Quod de eo ꝙ eſſet aut nō eſſet aliquid: ad ſignificatarū re rum rurſus differentiā retulit. habet.n. ſecum ipſam

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
vocem: qua profert̉: vt ſignificet quiddā quid autē ſi gnificet: aut circa ꝗd deſignationē enunciatio retine at: ad dr̄iam ſignificatiuaꝝ pertinet vocū: ita.n. dcm̄ eſt tanqͣꝫ ſi diceret̉. non oīa enunciatio ſignificat: ſed eē aliꝗd aut nō eſſe. Ergo eſt enūciatio ſimplex vox ſi gnificatiuā de eo qd̓ ē eſſe aliꝗd vel nō eſſe.i. oīs enū ciatio aut affirmatio aut negatio eſt. eſſe.n. ponit af firmatio: nō eſſe negatio. ſed quāta diffinitionē bre uitate ꝯſtrinxit: ꝗdā nō vidētes in errorē ſtolidū fal ſitatis abducti ſunt. ꝯtendūt igr̄ affirmationis ⁊ ne gatiōis nō eē enunciationē genus. Nā ſi hec inꝗunt diffinitio ē enūciationis oīs āt generis diffinitio ꝓ priis ſpēbus accōmodari pōt(oē.n. genus vniuoce d̓ ſpēpus ꝓpriis predicat̉) dubiū non eſt: qn hec quoqꝫ diffinitio enūciationis: ſi eis enūciatio genus eſt: af firmatiōi negationiqꝫ cōueniat: ſi tn̄ eius ſpēs he ſūt ſed quis vnqͣꝫ dixerit affirmationi cōuenire hāc dif finitionē q̄ eſt: vox enūciatiua de eo ꝙ eſt aliꝗd eē vl̓ non eſſe. Nſeqꝫ.n. fieri pōt: vt affirmatio vox ſit ſigni ficatiua de eo qd̓ eſt eſſe ⁊ nō eſſe: ſed tm̄ de eo qd̓ eſt eē. negatio rurſus nō de eo ꝙ ē eē ⁊ de eo qd̓ eſt non eſſe: ſed tm̄ de nō eſſe: nunqͣꝫ ēt de eſſe. Interimit.n. ſemꝑ negatio iungit atqꝫ ꝯſtituit affirmatio. Quare ſi hec diffinitio enuciatiōis ad affirmationē negatio nēqꝫ non pōt predicari: affirmatio ⁊ negatio enūcia tionis ſpēs nō ſunt. ꝗ mihi nimiū vident̉ errare: qua ſi v̓o quicqͣꝫ vetet vtraſqꝫ affirmationē ⁊ negationē ſimul eadē diffinitione cōcludere. Poſſuꝫ.n. dicere. affirmatio ⁊ negatio eſt vox ſignificatiua de eo ꝙ eſt eſſe aliꝗd vel nō eſſe. vt vox ſignificatiua vtriſqꝫ cōis ſit. de eo qd̓ eſt eſſe aliꝗd affirmatiōis ſoliꝰ. de eo qd̓ eſt nō eſſe ſolius ſit negatiōis. Sed nihil potuit fieri breuiꝰ: niſi vt in eadē diffinitiōe ⁊ enūciationis naͣꝫ ꝯſtitueret: ⁊ ipſiꝰ faceret diuiſionē. tāqͣꝫ.n. ſi ita dixi ſet. enūciatio vox ē ſignificatiua: ī qͣ veꝝ falſūqꝫ deſi gnat̉. huiuſ vna āt ſpēs affirmatiua eſt: alia negatiua ita ait. Enūciatio eſt vox ſignificatiua d̓ eo ꝙ ē aliꝗd vel nō eſt. Nā ꝙ dixit. de eo ꝙ eſt aliꝗd vel nō eſt. ta le ē. ac ſi diceret q̄ veꝝ falſumqꝫ demōſtrat. oē.n. qd̓ eſſe ponit aliꝗd: vt ſi dicam dies eſt: vel nō eē: vt ſi di cam dies nō eſt. veꝝ falſum demōſtrat. Si ergo ali ꝗd ponat̉ eſſe vel nō eſſe: in eo veritas ⁊ falſitas īue nit̉. eſt igr̄ in hoc ꝙ ait vocē ſignificatiuaꝫ eſſe de eo qd̓ eſt aliꝗd vel nō eſt. tanqͣꝫ ſi diceret. Eſt enūciatio vox ſignificatiua veꝝ falſumqꝫ ſignificans. Significa tio nāqꝫ de eo ꝙ eſt eſſe aliꝗd vero non eſſe v̓i falſiqꝫ demōſtratio eſt. ſed in eadē diffinitione ſpēs admira bili breuitate partitus eſt. tanqͣꝫ.n. ſi diceret: vox.n. ſi gnificatiua ē enūciatio: in qͣ veꝝ falſumqꝫ demōſtrat̉ Sed vna eius ꝑs affirmatiua ē: alia negatiua. ita ait de eo qd̓ eſt aliꝗd vel non ē. Significatio.n. de eo qd̓ eſt aliꝗd affirmatio eſt: de eo vero qd̓ nō eſt negatio ita id qd̓ ait deſignatiuā eſſe vocē enunciationē d̓ eo qd̓ eſt aliquid aut nō eſt. vtrūqꝫ vna colligit intelli gentia. hoc.n. qd̓ dixit de eo ꝙ eſt aliꝗd aut non eſt. vtrūqꝫ ſignificat ⁊ veri falſiqꝫ demōſtrationē: ⁊ affir matiōis negatiōiſqꝫ diuiſionē. Sed alexāder ⁊ ꝓpria ſnīa non deſiſtit. nec alio qͣꝫ ceteri tenet̉ errore. ait.n. hic quoqꝫ apparere nō eſſe genus affirmationis ⁊ ne gationis enunciationē: qm̄ ita in diffinitione enūcia tionis affirmatiōe ⁊ negatiōe vt partibus vſus ē. Oē aūt compoſitū atqꝫ oē eꝗuocū vel ſuis ꝑtibus vl̓ ſuis ſignificatis deffiniri pōt: vt ſi ꝗs ternariū numerum deffinire volēs dicat: ternarius numerus ē ꝙ ex vno duobuſqꝫ cōiunctus eſt: vel ſi quis hoīeꝫ deffinire vo
lēs dicat hō eſt aut aīal rōnale mortale: aut hmōi co loribus vel metallo facta ſimulatio: ita nomen equo cum ex his q̄ ipſum nomen equiuocū deſignabāt: on̄ ſum eſt: hic ergo eodē mō. Enunciatio inquit eſt vox ſignificatiua de eo qd̓ eſt aliꝗd vel nō eſt: tanqͣꝫ ſi di ceret. Enunciatio eſt vox aut affirmatiua aut negatꝭ ua: in eundē.ſ. errorē labens: nec videns quēadmodū vna diffinitione ⁊ diuiſionē fecerit: ⁊ naͣm enunciatio nis on̄derit: ſed hanc expoſitionem(qd̓ adhuc ſciam) neqꝫ porphyrius neqꝫ vllus alius cōmentatoꝝ vidit Aſpaſius ēt cōſentit Alexandro. dicit.n. Alexāder eo dē mō hic diffiniſſe Ariſtote. enunciationē: ſicut alibi quoqꝫ.i. in reſolutoriis. illic.n. ita ꝓpoſitionē q̄ ē enū ciatio diffinitione cōcluſit dicens. Propoſitio ergo oratio affiriatiua vel negatiua alicuius de aliquo vel alicuius ab aliquo. Idē quoqꝫ Aſpaſius ſequit̉ eū Porphyrius āt ſic dicit admirabilē eſſe ſubtilitateꝫ diffinitiōis: ex ſua.n. vi affirmatiōis ⁊ negatiōis enū ciatio diffinita eſt. ex terminis vero ipſa affirmatio atqꝫ negatio: affirmatio nāqꝫ in duobꝰ terminis con ſtans aliꝗd alicui ineſſe ſignificat. tota aūt visᶻ ipſius eſt aliꝗd annuere: negatio quoqꝫ aliꝗd alicui nō ineē ſignificat: ſed tota vis ipſius eſt aliꝗd abnuere atqꝫ diſiungere: vel rurſus affirmatio aliꝗd alicui ineſſe d̓ ſignat: ſed vis ipſiꝰ tota ponere aliꝗd eſt. cū.n. aliꝗd alicui ineſſe demōſtrat: pōit aliꝗd: rurſus negatio ꝙ aliꝗd alicui nō ineſſe declarat: ſed tota vis eius aufer re eſt. Ergo inꝗt enunciationē ex tota vi affirmatōis negationiſqꝫ diffiniuit dicēs: Enunciatio eſt vox ſigni enūciatio eſt vox ſignificatiua q̄ ponit aliꝗd aut tollit q̄ ꝓprie virtutes ſunt affirmationis ⁊ negatiōis. S .n. ita dixiſſet: enunciatio eſt de eo qd̓ eſt aliꝗd alicui vel non eſt. tunc ex terminis affirmatiōis vel nega tiōis enūciationē diffiniſſe videret̉. Cum aūt dicit de eo qd̓ eſt aliꝗd vel nō eſt. de tota vtrorūqꝫ vi deter minat. in hac.n. affirmatione q̄ dicit dies eſt: aliquid alicui ẜm terminos adeſſe monſtrauit. eſt.n. diei ap plicuit: ſed tota huius ꝓpoſitionis vis eſt aliꝗd eē di clarare: rurſus cū dico dies non eſt: aliꝗd alicui no eſſe pronūcio: ſed tota vis eſt huius non eſſe dicere: re manifeſtū eſt ſcd̓ꝫ porphyriū ex tota vi affirmatio nis ⁊ negatiōis enūciationē eſſe deſcriptā: ex ſuis v̓o terminis ipſaꝫ affirmationē ⁊ negationē: ait.n. affir matio v̓o eſt enunciatio alicuius de aliquo: ī affirma tiōis diffinitione genus ſumens: enunciatio.n.(vt di ctū eſt) genus eſt affirmatiōis ⁊ negationis: qd̓ ipſe Ariſto. plenius demōſtrat: ꝗ in vtrorūqꝫ diffinitione enunciationis nomē aſcripſit dicens. affirmatio vero ē enunciatio. hoc.n. retulit ad genus. qd̓ vero addidit alicuius de aliquo reduxit ad terminos: in ſimplicibꝰ .n. affirmatione aliꝗd de aliquo enunciando predicat̉ vt in eo quod eſt dies eſt eſſe diē. Negatio quoqꝫ ita diffinita eſt: negatio eſt enūciatio alicuius ab aliquo. quantū ad enunciationē rurſus a genere. Quantum alicuius ab aliquo: rurſus ad terminos. In hac eniꝫ negatione que eſt dies nō ē eſſe a die enunciando tol limus: ſed ut non ſolum preſentis temporis enuncia tionē diffiniſſe videretur: addidit enunciationis diffi nitionē de alijs quoqꝫ tꝑibus intelligi: ait.n. enūcia tio eſt vox ſignificatiua de eo quod eſt aliquid vel nō eſt: adiecitqꝫ quēadmodū tempora diuiſa ſūt diuiſa enim ſunt tempora in tribus. omne enim tempus aut futurum eſt aut preſens ant preteritū aut ex his mix tū. Enūciatio

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
tum. Enuntiatio eſt vox ſignificatiua ſignificans: aut eſſe aliquid aut non eſſe. Sed quoniam hoc tempus preſens deſignat: nō ſolū de preſenti inquit loꝗmur: ſed ēt de his tꝑibus que diuidunt̉: vt hic eſſe ⁊ non eſſe ⁊ in futuꝝ veniat ⁊ in preteritū: vt aliquotiens ſic eſſe ⁊ nō eē ſignificet.i. ſic ponat atqꝫ auferat enū ciatio: vt ⁊ preſens tp̄s ponat ⁊ auferat: vt eſt ſocra tes eſt: ſocrates non eſt: ⁊ preteritū ponat ⁊ auferat: vt ſocrates fuit: ſocrates nō fuit. eodem quoqꝫ mō futurū ſocrates erit. ſocrates nō erit. ergo in his oī hus tꝑibus ẜm eſſe aliꝗd vel nō eſſe aliꝗd.i. ẜm pone re ⁊ auferre tota enūciationis vis eſt: hoc ergo ē qd̓ ait: de eo qd̓ eſt aliꝗd vel nō eſt: quēadmodū tꝑa di niſa ſunt: tanqͣꝫ ſi diceret. de eo qd̓ eſt aliꝗd vel non eſt. vox enūciatiua ſignificat vel in preſens vel in p̄te ritū vel in futuꝝ quēadmodū ipſa tꝑa diuidūt̉. Cur aūt talis ordo diffinitionis fuerit paucis abſoluam. Prius.n. de noīe: poſt de verbo: hinc de oratiōe: rur ſus de enunciatiōe: dehinc de affirmatiōe: poſtremo de negatione diſſeruit. Oē compoſituꝫ ſuis partibus poſterius eſt. oē genus ſuis partibus prius. ergo ī cō prſitis toto partes priores ſunt: in generibus ⁊ ſpe ciebus partes toto poſteriores. Rurſus in cōpoſitis totū partibus poſterius in ſpēbus ⁊ generibus totuꝫ partibus prius eſt: ergo qm̄ verba ⁊ noīa neqꝫ affir mationis neqꝫ negationis neqꝫ enunciationis neqꝫ orationis ſpēs erant: ſed quedā horum oīum partes quibus hec oīa iungerentur: oratio aūt genus enun ciationis: enunciatio affirmationis ⁊ negatiōis: affir matio prior negatiōe.ſ. ſcd̓m prolationem: ſicut ipſe teſtatus eſt. Ergo qm̄ hec oīa ⁊ oratio ⁊ enunciatio ⁊ affiriatio ⁊ negatio verbis ⁊ noībus coniungūtur: his oībus noīa ⁊ verba priora ſunt. Noīe autem res aut per ſe ſubſiſtens: aut tanqͣꝫ per ſe ſubſiſtens ſigni ficat̉. verbo vero accidens deſignat̉ ⁊ velut alij acci dens: quod ex ſupradictis planū eſt: qd̓ aūt per ſe cō ſiſtit prius eſt: ergo id qd̓ nomen ſignificat prius ē qͣꝫ id qd̓ verbū. quare prius verbo eſt nomen: ergo qm̄ nomen ⁊ verbū oratione enunciatione affirmatione ⁊ negatione priora ſunt. Partes.n. priores ſunt his q̄ componunt̉: iure ante hec oīa definita ſunt. Quon am vero nomen prius eſt verbo: prius nomen: poſte vero diffinitū eſt verbū. Sed qꝛ omne genus ſpecie bus ſuis prius eſt. poſt hec.i. nomē ⁊ verbū orationē diffinitione deſcripſit: q̄ ⁊ proximū enunciationis ge nus eſſet: ⁊ ſuperius affirmationis ⁊ negationis. poſſ orationē vero enunciationemqꝫ cum ſit ſpēs oronis affirmationis tn̄ ⁊ negationis eſſet genus poſt enū ciationē vero affirmationē que qͣꝫqͣꝫ negationi eque ua ſpēs eſſet ſcd̓m genus ꝓprium.i. enunciationē: in prolatione tn̄ prior eſt vt ipſe ſupra iā docuit dicens. Eſt autē vna prima oratio enūciatiua affirmatio: de inde negatio. Sed qm̄ a nobis ſuperius dictū eſt haſ eum quinqꝫ res diffinire velle: ꝗd ſit dictio: ꝗd enur ciatio: ꝗd affirmatio: ꝗd negatio: ꝗd contradictio: di ctionem quid ſit on̄dit per id qd̓ ait. Nomen ergo ⁊ verbum dictio ſit ſola. enunciationeꝫ vero per id qd̓ ait. Eſt āt ſimplex enunciatio vox ſignificatiua de eo qd̓ eſt aliquid vel non eſt quēadmodū tꝑa diuiſa ſūt Affirmationeꝫ vero per id qd̓ ait. eſt aūt affirmatio enunciatio alicuius de aliquo: negationē quoqꝫ diffi niuit dicens. Negatio vero alicuius enunciatio ab ali quo. Reſtat ergo de contradictione diſſerere. Quid ſit ergo contradictio ipſe proſequitur dicens. ¶ Quoniam autem eſt enunciare ⁊ quod eſt nō eē:
⁊ quod non eſt eſſe: ⁊ quod eſt eſſe: ⁊ quod eſt non eſſe ⁊ circa ea: que eſt extra preſens. tempora ſimi liter omne contingit quod quis affirmauerit nega re: ⁊ quod negauerit affirmare. Quare manifeſtū eſt: quoniam omni affirmationi negatio eſt oppoſi ta: ⁊ omni negationi affirmatio. ⁊ ſit hoc contradi ctio affirmatio ⁊ negatio oppoſite. ¶ Expeditis oībus que ſeſe explicatuꝝ eſſe promiſerat nunc ad reliquā.ſ. contradictionē ordine venit: eāqꝫ ab affirmationibus negationibuſqꝫ reperit dicēs: oī bus affirmationibus poſſe proprias negationes op poni: ⁊ oībus negationibus ꝓprias rurſus ex aduer ſo affirmationes poſſe cōſtitui. hoc āt hinc ſumitur: qm̄ nouimus alias res eſſe: alias nō eſſe. ⁊ qm̄ noſip ſi dicere poſſumus ⁊ ſentire alias res eſſe: alias nō eē Ex his quattuor enūciationibus fiunt gemine cōtra dictiones. ſi quis.n. id qd̓ eſt dicat non eſſe: vt ſi viuē te ſocrate dicat ſocrates nō viuit: qd̓ eſt negat ⁊ erit negatio falſa: Rurſus ſi quis id qd̓ non eſt eſſe cōfir met: vt ſi nō viuente ſocrate dicat ſocrates viuit. hec rurſus affirmatio falſa eſt. Si ꝗs ēt id qd̓ eſt eſſe enū ciatione cōſtituat: vt ſi viuēte ſocrate dicat: viuit ſo crates: vera erit affirmatio. Sin vero qd̓ non eſt eē negauerit: eſt negatio vera: vt ſi quis non viuente ſo crate dicat ſocrates nō viuit. Ex his igit̉.i. ex affirma tione vera ⁊ negatione falſa: ⁊ rurſus ex negatiōe ve ra ⁊ affirmatione falſa quattuor quidē ſunt enūcia tiones: ſed in duabus affirmatio: in duabus negatio ꝯtinet̉: Contradictiones v̓o due. hoc eſt.n. qd̓ ait: qm̄ aūt eſt enunciare ⁊ qd̓ eſt non eſſe. falſam enunciatio nem negationis on̄dit: quodqꝫ addidit ⁊ ꝙ non ē eē. falſam affirmationē in enunciatione propoſuit. illud quoqꝫ qd̓ dixit ⁊ ꝙ eſt eſſe enunciationē verā deſi gnat: qꝛ id qd̓ eſt eē vera affirmatione profert̉: ampli us qd̓ ait: ⁊ ꝙ non eſt nō eſſe: vere negationis ſpeciē dedit. Quare ⁊ ſi ꝙ eſt vere pōt dici̓ eſſe. ⁊ id qd̓ eſt falſo pōt predicari nō eſſe. ⁊ id qd̓ nō ē vere pōt enū ciari non eſſe. ⁊ id qd̓ non eſt: falſo eſſe poterit affir mari. Manifeſtū eſt oēꝫ affirmationē habere aliquā cōtradictionē negationis oppoſitā. ⁊ oēm rurſus ne gationē affirmationis oppoſitione facere contradi ctionē. eteniꝫ ſi oē quod quis affirmauerit: negari po terit: ⁊ qd̓ quis negat: poterit affirmari: quis dubi tauerit nec affirmationem poſſe conſtitui: cui non ne gatio cōtradicat: nec negationē: cuius nulla affirma tio valeat inueniri. Oīs igitur affirmatio negationē: ⁊ negatio hēt oppoſitam affirmationē: eſt igitur con tradictio affirmatio ⁊ negatio oppoſite. quid autē ſit oppoſitio poſterius dicendū eſt: aut quid ſit contradi ctio poſt diligentiſſima ratione monſtrabo. Qd̓ autē ait: ⁊ circa ea que ſunt extra preſens tempora. tale eſt tanqͣꝫ ſi diceret. Sicut affirmatio ⁊ negatio in pre ſenti tempore fieri poteſt: ita etiam vel in preterito vel in futuro. nam ſicut poteſt id quod eſt eſſe conſti tui: ita poteſt id quod fuit fuiſſe proponi ⁊ id qd̓ fu turum eſt: in ſpecie futuri temporis affirmari vt cuꝫ dicimus ſocrates fuit: ſol eſtate in cancro futurus eſt Eodem modo ergo ⁊ de futuro ⁊ de preterito affir inatio ⁊ negatio conſtituuntur quemadmodum de preſenti: futurum autem ⁊ preteritum extrinſecus eſt ⁊ preter preſens tempus eſt. Illud enim veniet: illud receſſit. Recte igitur ⁊ circa ea que ſunt ex tra preſens tempora. huiuſmodi poſſe affirmationes negationeſqꝫ dixit euenire. circa enim preteritum

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.
⁊ futurum: qd̓ eſt extrinſecus a preſenti tempore ſi militer omne cōtingit(vt ipſe ait) ꝙ quis affirmaue rit negare: ⁊ quod quis negauerit affirmare: vnde fit vt in oībus temporibus illud conſtet omni affirma tioni poſſe opponi negationeꝫ: omniqꝫ negationi op poſitam affirmationem poſſe conſtitui. Nunc autem qualis debeat ſumi oppoſitio in affirmatione ⁊ nega tione demōſtrat. hoc.n. eſt contradictio affirmatio ⁊ negatio oppoſite. Quod ſi he oppoſite conſtituunt cō tradictionem: qualis in his debeat eſſe oppoſitio: que contradictionem conſtituit: recte proſequitur. ¶ Dico autem opponi eiuſdem de eodem: nō au tem equiuoce: ⁊ quecunqꝫ cetera talium dete rmi nauimus contra ſophiſticas importunitates ¶ Cuꝫ duobus terminis ſimplex propoſitio conſtet: ⁊ vnus ſubiectus ſit: ⁊ alius predicet̉: ſubiectus autem ſit: qui primus dr̄: predicatus vero qui poſterius: di cit illa oppoſitione affirmationeꝫ ⁊ negationem inte grā conſtituere contradictionē: que idem ſubiectum hn̄t: idem etiā predicatū: vt ſubiectum neqꝫ predica tū plura ſignificet: alioꝗn non erit contradictio neqꝫ aliqua oppoſitio: vt cum dico ſocrates albus eſt: ⁊ ali us dicit ethiops albus non eſt: hec affirmatio atqꝫ no gatio non ſunt oppoſite. Idcirco qꝛ eſt aliud ſubiectū ⁊ idem predicatū. In affirmatione.n. ſocrates ſubie ctus fuit in negatione ethyops. Rurſus cum dico ſo crates albus eſt: ⁊ alius dicit ſocrates philoſophus non eſt: nec hec rurſus negatio contra affirmationeꝫ retinet oppoſitioneꝫ: ideo qꝛ aliud p̄dicatū in vtriſqꝫ proponit̉ in affirmatione.n. album predicat̉ ad ſocra tem: in negatione philoſophus. Quod ſi vtraqꝫ ſunt diuerſa: multomagis nulla ſit oppoſitio: vt cum di co ſocrates philoſophus eſt. ſi reſpondeat alius pla to Romanus non eſt. hic neqꝫ ideꝫ ſubiectu eſt: neqꝫ idem predicatum. ⁊ plus iſte diuerſe ſunt: ⁊ nulla con tra ſe oppoſitione cōpoſite: atqꝫ ideo poſſunt vtreqꝫ ſimul eſſe vere: ⁊ ſi ita cōtingit vtreqꝫ ſimul eſſe fal ſe: necnon etiā vna vera: altera falſa. Que.n. ſe nō ꝑi mūt: nihil eas īpedit aut vtraſqꝫ falſas: aut vtraſqꝫ veras: aut vnam verā: falſam alterā reperiri. quare quorum vel aliud ſubiectū eſt: vel aliud predicatum: illa oppoſita eſſe nō dicimus. vn̄ ſit vt nec illa quoqꝫ que plura ſignificant: ſi ſubiecta aut predicata ſint: co tradictoriā negationem valeant cuſtodire: ſi quis.n. nomen equiuocum ſubiciat ⁊ aliud predicet: ⁊ ſi quis contra huiuſmodi affirmationem cōſtituat negatio nem: nō faciet oppoſitionem vt cum dico cato ſe vti ce ꝯccidit. nomen hoc qd̓ dicitur cato equiuocum eſt. pōt enim ⁊ orator intelligi: ⁊ hic qui exercitum duxit in Affricā. Si quis igit̉ dicat: cato ſe vtice occidit. po teſt fortaſſe intelligi de catōne martie. ſi quis reſpon deat cato ſe vtice non occidit. pōt de catōne cenſori no conſtituiſſe negationem. Sed qm̄ diuerſus eſt ca to cenſorinus catōne inartie: ⁊ nomen ipſum catonis diuerſa ſignificat: diuerſe erunt a ſe affirmatio ⁊ ne gatio: ⁊ id non oīo perimit negatio: qd̓ ꝯſtituit affir matio. Affirmatio.n. conſtituit marcie Latonē ſe vti ce peremiſſe. Negatio vero dicit Catōnem ſi ita con tingit oratorem non ſe vtice peremiſſe. qͣre non cōſti tuūt veꝝ īter ſe falſūqꝫ: idcirco ꝙ a ſe diuerſe ſūt. nā vtrumqꝫ veꝝ eſt ⁊ ꝙ ſe cato vtice occidit ſcilicet mar cie: ⁊ ꝙ ſe cato vtice non occidit.ſ. orator atqꝫ hic eꝗ uocum ſubiectū fecit: vt hec affirmatio ⁊ negatio op poſitionem nullo mō conſtituerent. Quod ſi predica tum fuerit equiuocū: eodem mō contradictio nō ſit.
Dicat enim quiſqͣꝫ cato fortis eſt ⁊ de catōne predi cet fortitudinem mentis: aliuſqꝫ reſpondeat cato fo tis non eſt ad imbecillitatē corporis ſpectans: ita igit̉ equiuocatio fortitudinis ambiguitatem fecit: que op poſitionem nulla ratione cōponeret. ⁊ ſi vterqꝫ ter minus ſubiectus ⁊ predicatus equiuoci fuerint: mul tomagis diuerſe a ſe erunt ꝓpoſitiones ⁊ non oppoſ te: nec inter ſe verū falſumqꝫ diuidentes: ſed vtraſqꝫ veras: interdū vtraſqꝫ falſas eſſe contingit. Quare vnum opꝫ eſſe ſubiectum vnūqꝫ predicatū: vt id qd̓ affirmatio predicauit ⁊ iunxit: idē negatio diuidat et abiungat: ⁊ id quod de ſubiecto affirmatio predica uit: de eodem negatio neget. Nam ſi ſit vterqꝫ equi uocus terminus aut quilibet vnus eorum: fieri pōt vt aliud tollat negatio quaꝫ affirmatio poſuerat. ita ꝙ nulla ſit oppoſitio. quare non ita faciendū eſt: ſed idem ſubiectum ⁊ predicatū in affirmatione eſſe de bet: idem in negatione: atqꝫ hoc eſt qd̓ ait: dico autē opponi eiuſdem de eodē: non autem equiuoce. Qd̓ enim ait eiuſdē ad predicatū retulit qd̓ de eodem ad ſubiectū. ⁊ ſubaudiendū eſt. dico autem opponi nega tionē eiuſdē predicati de eodem ſubiecto: ſed vt non ſint equiuocā neqꝫ ſubiectum neqꝫ predicatū: ⁊ mul tomagis vtraqꝫ: ſed vnum aliꝗd ſignificent. quod ſ hoc dixit: qd̓ ait. non aūt equiuoce: nec ſola ſi non ſit equiuocatio: ratio firma eſt ad conſtituendā oppoſi tionem. Multa.n. ſunt que in ſophiſticis elenchis cō tra eos qui argumentis fallacibus vere rōnis viā co nant̉ euertere: determinauit quēadmodum faciende eſſent ꝓpoſitiones ⁊ quēadmodū inuenienda eſſet ar gumentoꝝ fallacia: qd̓ hic ait: ⁊ quecūqꝫ cetera tali um determinamus cōtra ſophiſticas importunitateſ tanqͣꝫ ſi diceret. dico ꝗdem opponi affirmationē ne gationi eiuſdē predicati de eodē ſubiecto: hoc ⁊ que cunqꝫ alia ſunt q̄ in ſophiſticis elēchis determinata ſunt cōtra argumentoꝝ importunitates. ⁊ hic quidē qm̄ aliud negocium erat cōmodiſſime breuiterqꝫ ꝑ ſtrinxit. nos aūt quid in ſophiſticis elenchis determi nauerit ad conſtituendā oppoſitionis contradictionē quantū breuitas patitur: nō grauamur opponere. Non.n. ſolum ſi equiuocatio in propoſitionibus colle cetur: nulla ſit cōtradictio: verū etiam ſi vniuocati in negatione ponit̉: illa oppoſitio contradictionē pe nitus non habebit: eſt.n. oppoſitio hn̄s contradicti nem: in qua affirmatio ſi vera eſt: negatio falſa ſit: negatio vera eſt: fallax affirmatio videat̉. Poſitis ergo ẜm vniuocationē terminis vtraſqꝫ ſimul ⁊ aff mationē ⁊ negationē veras ieſſe contingit: vt ſi qui dicat homo ambulat: hō non ambulat: affirmatio d quodā homine vera eſt: negatio de ſpeciali vera: ſe ſpecialis homo ⁊ particularis vniuoca ſunt. Quocirꝭ ca ſumptis vniuocis contradictio non ſit: at vero ne ſi ad aliam ⁊ aliam partem affirmatio negatioqꝫ po natur: ſit in ipſis vlla veri falſiqꝫ diuiſio: ſed vtraſq veras eſſe contingit: vt cum dico oculus albus ē: oc lus albus non eſt. In alia.n. parte albus eſt: in alia al bus non eſt: atqꝫ ita negatio v̓a eſt ⁊ affirmatio: nec ſi ad aliud: atqꝫ aliud referens dicat nulla inde cōtra dictio procreat̉: vt cum dico decem dupli ſunt decem dupli non ſunt: nā ſi ad quinariū referam: vera eſt aſ firmatio: ſi ad ſenariū: vera negatio: nec ſi diuerſum tēpus in affirmatione ac negatione ſumat̉: vt cū di co ſocrates ſedet: ſocrates non ſedet. alio.n. tempore ſumptū ſedere veram facit affirmationē: alio tempo re non ſedere verā facit negationē. Amplius quoqꝫ ſi diuerſo

De interpretatione ſecunde editionis li. ii.
ſi diuerſo modo quis dicat in negatione quod iam in affirmatione propoſuit: vim contradictionis interci vit. Si quis enim dicat affirmationem poteſtate. ne gationem v̓o actu: poſſūt affirmatio ⁊ negatio vno tempore congruente veritate ꝯſtitui: vt ſi quis dicat catulus videt: catulus non videt. poteſtate enī videt actu v̓o non videt. Quocirca oportet fieri ſi facienda eſt contradictio eiuſdem(vt ipſe ait) predicati de eo dem ſubiecto non equiuoce ſed vniuoce: ad eandem partem: ad idem relatum ad idem tempus eodeꝫ mo do conſtitui. Que oīa in ſophiſticis elenchis diligen tiſſime proſecutus eſt. nunc pauca cōmemorās diſtu lit in illis libris integram diſputationem. Eſt aūt enū ciatio de eo quod eſt aliquid eſſe vel nō eſſe. Affirma tio quidem de eo quod eſt eſſe vt plato philoſophus eſt. Negatio v̓o de eo quod eſt non eſſe: vt plato phi loſophus non eſt: Hec vtraqꝫ enunciatio plato philo ſophus eſt. plato philoſophus non eſt ſeſe perimētia ⁊ in contrarium quaſi quodam locata ligitio faciunt contradictionem. Contradictio v̓o eſt oppoſitio affir mationis ⁊ negationis: in qua neqꝫ ambas falſas: ne qꝫ ambas veras eſſe contingit: ſed vnam ſemper ve ram: alteram v̓o falſam. ſi qua autem ſunt hmōi: in o bus verum falſumqꝫ affirmatio negatioqꝫ non diui dat: in illis aliquid diuerſum ⁊ non ad oppoſitionem integram reperitur. Dicit autem porphyrius argu mentum eſſe ad id quod dicimus affirmationem ne gationi ita oportere opponi: vt vna vera oppoſita ī alteram mox falſitas veniat cōmunem inter nos con ſuetudinem colloquēdi. Quādo enim quis aliquid eē dixerit idem alius negauerit. vnum ipſoꝝ verū dice re: mentiri alium ſuſpicamur. Amplius quoqꝫ. Si ali quid aut eſt aut non eſt mediumqꝫ inter eſſe ⁊ non eē nihil poterit inueniri. affirmatio auteꝫ ponit aliquid eſſe: idēqꝫ aufert negatio: ⁊ eſt contradictio affirma tio etiam negatio oppoſite: talis oppoſitio integram facit contradictionē: ī qua affirmatio ⁊ negatio vtre qꝫ vere ſimul eſſe non poſſunt. Affirmationis autem negationiſqꝫ natura ad qualitatem quandam refert̉. Qualitas enim quedam eſt affirmatio atqꝫ negatio preter hanc v̓o qualitatem eſt etiam quantitas pro poſitionum. de qua poſterius paulo dicendum eſt. Sed volens Ariſto. quid eſſet contradictio nos doce ce prius vbi eſſet oſtendit. in oppoſitione enī contra dictionem omnem neceſſe eſt eſſe. Quare quoniam contradictio in oppoſitione eſt. qualis autem oppoſi tio hanc contradictionē faciat: adhuc ignota eſt. Eſt qꝫ hec oppoſitio aut in qualitate propoſitionum aut in quantitate aut in vtroqꝫ. ⁊ de qualitate propoſitio num que in affirmatione ⁊ negatione conſiſtit: di ctum eſt: nunc de quantitate dicetur: vt ea quoqꝫ co gnita perſpiciatur: an in qualitate: an in quantitate. an in vtroqꝫ propoſitionum contradictio ſit. ¶ Quoniam autem ſunt hec quidem reruꝫ vniuer ſalia. illa vero ſingularia. Dico autem vniuerſale quod in pluribus natum eſt predicari. ſingulare vero quod non vt homo quidem vniuerſale plato vero eorū q̄ ſunt ſingularia. neceſſe eſt autem enū ciare. quoniam ineſt aliquid aut non. aliquotiens quidem eorum alicui que ſunt vniuerſalia. aliquo tiens autem eorum que ſunt ſingularia. COmnis propoſitio ſignificationis ſue proprietatem ex ſubiectis intellectibus capit. Sed quoniam neceſſe eſt intellectus rerum eſſe ſimilitudines: vis ꝓpoſitio
num per intellectus ad res quoqꝫ continuatur. Atqꝫ ideo cum aliquid vel affirmare cupimus vel negare: hoc ad intellectus ⁊ conceptionis animi qualitatem refertur. Quod enim imaginatione intellectuqꝫ con cipimuſ: id in affirmatione aut in negatiōe ponentes affirmamus.ſ. ⁊ negamus ⁊ principaliter quidem ab intelligentia propoſitiones vim capiunt: ⁊ proprieta tem. Secundo vero loco ex rebus ſumunt: ex quibus ipſos intellectus conſtare neceſſe eſt. vnde ſit vt ⁊ qͣꝫ titate ꝓpoſitio ⁊ qualitate participet. Qualitate qui dem in ipſa affirmationis ⁊ negationis prolatione: quam ex proprio quis iudicio emittit ac profert. quan titate vero ex ſubiectis rebusˢ quas capiunt intelle ctus: videmus nāqꝫ alias eſſe ī rebus huiuſmodi qua litates: que in aliam conuenire nō poſſunt niſi in vnā quamqꝫ particularem ſingularemqꝫ ſubſtantiaꝫ. alia eſt enim qualitas ſingularis: vt platōnis vel ſocratis: alia eſt que communicata cum pluribus totam ſe ſin gulis ⁊ omnibus prebet: ⁊ eſt ipſa humanitas. Eſt.n. quedā huiuſmodi qualitas: que ⁊ in ſingulis tota ſit: ⁊ in omnibus tota. Quotienſcunqꝫ enim aliquid tale animo ſpeculaniur: non in quālibet vnam perſonaꝫ per nomen hoc mētis cogitatione deducimur. ſed in omnes eos quicunqꝫ humanitatis diffinitione parti cipant. vnde ſit vt hec quidem ſit communis omnibꝰ illa vero prior incommunicabilis quidem cunctꝭ. vni tamen propria. Nam ſi nomen fingere liceret: illam ſingularem quandam qualitatem ⁊ incommunicabilē alicui alij ſubſtantie ſuo ficto nomine nuncuparem: vt clarior fieret forma propoſiti. Age enim incommu nicabilis platōnis illa proprietas platonitas appelle tur. eo enim modo qualitatem hanc platonitatē ficto vocabulo nuncupare poſſumus. quomodo homi nis qualitateꝫ dicimus humanitatem. Hec ergo pla tonitas ſolius vnius eſt hominis. ⁊ hoc non cuiuſlibꝫ ſed ſolius platōnis. humanitas vero ⁊ platōnis ⁊ cete rorum quicunqꝫ hoc vocabulo continentur. vnde ſit vt quoniam platonitas in vnum conuenit platōnem: audientis animus platōnis vocabulum ad vnam per ſonam vnamqꝫ particularem ſubſtantiam referat. Cum autem audit hominem: ad plures quoſqꝫ intel lectum referat: quoſcunqꝫ humanitatem continere nouit: atqꝫ ideo quoniam humanitas ⁊ omnibus ho minibus communis eſt ⁊ in ſingulis tota eſt: equali ter cūctis homines retinent humanitatem ſicut vnꝰ homo. Si enim id ita non eſſet: nunqͣꝫ ſpecialis ho minis diffinitio particularis hominis ſubſtantie con ueniret. Quoniam igitur hec ita ſunt iccirco homo quidem dicitur vniuerſale quiddā ipſa vero platōni tas ⁊ ꝑlato particulare. His ergo ita poſitis quoniaꝫ vniuerſalis illa qualitas ⁊ in omnibus poteſt ⁊ in ſin gulis predicari: cum dicimus homo. ambiguum ē: ⁊ dubitari poteſt: vtrū de ſpeciali dcm̄ ſit: an de aliquo ꝑticulari: iccirco ꝙ nomē hominis ⁊ de oībꝰ dici po teſt ⁊ de ſingulis quibuſqꝫ: qui ſub hūanitatis ſpecie continēt̉. Quare īdefinitū eſt vtrū de omnibꝰ dictuꝫ ſit id quod diximus hō an de vnaquaqꝫ indiuidua ho minis ⁊ ꝑticulari ſubſtantia. Hanc igitur qͣlitatē hu manitatis ſi ābiguitate ītellectꝰ ſeparare nitamur: d̓ termināda ē aut in pluralitate diſtēdēda: aut ī vnita te numeri colligēda. nam cum dicimus homo īdefini tum eſt: vtrū oēs dicamus vnum. Sin vero addituꝫ fuerit oīs: vt ſit p̄dicatio omnis homo vel ꝗdā: tunc ſit diſtributio ⁊ determinatio vniuerſalitatꝭ: ⁊ nomē ꝗdē quod vniuerſale ē ideſt homo vniuerſaliter ꝓfe

De interpretatione ſecunde editionis lib. ii.
rimus dicentes omnis homo aut particulariter dicē tes quidam homo. omnis enim nomen vniuerſalita tis ſignificatiuum eſt. Quocira ſi omnis quod vniuer ſale ſignificat: ad hominem quod idem ipſum vniuer ſale eſt adiungatur: res vniuerſalis que eſt homo vni uerſaliter predicatur ſecunduꝫ id ꝙ diffinitio ei adii citur quantitatis. Sin v̓o dictum fuerit quidam ho mo: tunc vniuerſale quod eſt homo addita particula ritate per id quod adiectum eſt quidam particulari ter profertur: ⁊ dicitur res vniuerſalis prolata parti culariter. Sed quoniam particularis eſt predicatio ꝗ dam homo. particularis rurſus predicatio platōnis de vno enim dicitur quidam homo: ⁊ de vno dicitur plato. non eodeꝫ modo particulares vtreqꝫ eſſe dicū tur. plato enim vnam ac definitam ſubſtantiam pro prietatemqꝫ demonſtrat: que conuenire in aliuꝫ non poteſt. quidam homo vero quod dicitur particulari ter ipſuꝫ nomē vniuerſale determinat: ſed ſi de eſſet quidam id quod dicimus homo vniuerſale eſſet ac ꝑ hoc ambiguum permaneret: quod vero dicimus pla to nunqͣꝫ eſſe poterit vniuerſale: Nam ⁊ ſi quādo no men hoc plato pluribus imponatur. non tamen hoc nomen: iccirco erit vniuerſale. Namqꝫ humanitas ex ſingulorum hominum collecta naturis in vnam quo dammodo redigitur intelligentiam atqꝫ naturaꝫ. no men v̓o hoc ꝙ dicimus plato multis ſecundum voca bulum fortaſſe commune eſſe videret̉: nulli tamen il la ꝓprietas platōnis cōueniret: que erat proprietatis aut nature eius platōnis qui fuit ſocratis auditor: lꝫ eodem vocabulo nuncuparetur. hoc v̓o ideo quoniaꝫ humanitas naturalis eſt. nomen v̓o proprium poſitio nis. Nec hoc nunc dr̄: ꝙ nomen platōnis de pluribus non poteſt predicari ſed proprietas platōnis. Illa eniꝫ proprietas naturaliter de pluribꝰ nō dicitur ſicut ho minis: ⁊ ideo incommunicabilis(vt dictum eſt) qua litas eſt ipſa platonitas. cōmunicabilis v̓o qͣlitas vni uerſalis: que ⁊ in pluribus ⁊ ī ſingulis eſt. vnde ſit ut cum dico omnis homo in numerum propoſitioneꝫ tē dam. cum v̓o dico ſocrates aut plato: non in numerū emittam: ſed qualitatem proprietatemqꝫ vniuſ in ſua indiuidua ſingulariqꝫ ſubſtantia conſtringam ac pre dicem. Quare in hoc quoqꝫ maxime he due particu laritates quidam homo ⁊ plato diſtant. quod cum di co plato: quem hominem dixerim vocabulo deſigna ui: proprietatemqꝫ vniuſcuiuſqꝫ quem nomino. Cum v̓o dico quidam homo: numerum tm̄ reieci: ⁊ ad vni tatem propoſitionem redegi. De quo autem dicam: hec particularitas mihi non ſubdidit: quidam enim homo poteſt eē: ⁊ ſocrates ⁊ plato ⁊ cicero ⁊ vauſꝗſ qꝫ ſingulorum: quoqꝫ ꝓprietates a ſe in ſingularitatꝭ rōe ⁊ natura diuerſe ſunt. vnde cōmodiſſime Theo phraſtus hmōi particulares ꝓpoſitiones: quales ſūt quidam homo iuſtus: ꝑticulares indefinitas vocauit Partem namqꝫ tollit ex homine ꝙ eſt vniuerſale vl̓ vocabulo vel natura. Que tamen ipſa ſit pars ⁊ qua proprietate deſcripta non determinat nec definit. vn̄ de vniuerſale vocauit quod de pluribus naturaliter predicatur. vt homo: non quod poſitione quemadme dum nomen Alexandri de troiano ⁊ de macedone ⁊ philippi filio de pluribus dicitur. hoc enim poſitione de pluribus dicitur: illud natura ⁊ perſubtiliter ait. quod in pluribus natum eſt predicari. Eſt enim hec vniuerſalitas naturalis. illaꝫ v̓o nominis reiqꝫ ꝓprie tatem que particularis eſt ſingularem vocauit dicēs. Plato eorum que ſunt ſingularia: quod auteꝫ ſecutꝰ
eſt dicens. Neceſſe eſt auteꝫ enunciare qm̄ ineſt aliꝗd aut non aliquotiens quidem eorū alicui que ſunt vni uerſalia aliquotiens autem eoruꝫ que ſunt ſingularia huiuſmodi eſt tanqͣꝫ ſi diceret. Omnis quidem affir tio ⁊ negatio ineſſe aut non ineſſe demonſtrat. Et ꝙ quid enunciatur. aut de eo quod eſt eſſe proponit̉: v plato philoſophus hec enim ꝓpoſitio platōni phiam in eē cōſtituit. aut de eo qd̓ ē nō īeſſe: vt plato ph̓us non eſt: hec enī a platōne ph̓iam diuidēs eidē ph̓iam non ineſſe ꝓponit. ergo qm̄ neceſſe eſt aut aliꝗd ali cui ineſſe dicere: at aliquid alicui nō ineē: illud quoqꝫ neceſſe eſt vt intelligamus cui ineſſe aliquid dicimus aut vniuerſale eſſe: vt cū dicimus hō albꝰ eſt: albedi nem vniuerſali rei ineſſe mōſtramꝰ.i. hōini aut certe paticulare ac ſingulare vt ſi quis dicat ſocrates albꝰ eſt albedinē enim ſocrati ſingulari ſub̓e ⁊ ꝓprietati incōmūicabili ineſſe ſignificauit: ſꝫ in ſingularibꝰ ſiue affirmetur aliquid ſiue negetur: vnꝰ oppoſitiōis mo dus eſt: qui vim contradictionis obtineat. nā qm̄ ſin gulare atqꝫ indiuiduū nulla ſectiōe diuidit̉: ſcd̓m ip̄ꝫ quoqꝫ facta contradictio ſimplex erit: In his āt que ī vniuerſalibus fiūt nō eſt vnus modus contradictiōis Nā cū dico ſocrates hō ē ſocrateſ hō nō ē: ſola hmō oppoſitio ſi oīa illa cōueniant: que cōtra argument. ruꝫ importunitates ſupra iam dicta ſunt ad facienda contradictionē idonea reperit̉. Sin v̓o tale aliꝗd ſu iectum ſit: de quo aliꝗd predicet̉ qd̓ ſit vl̓e: ⁊ in plur ribꝰ(vt ipſe ait) natum ſit predicari: non eſt ſimple oppoſitio cōtradictionis. Sunt enim earum propoſi tionum que de vniuerſalibus rebus ſiunt tres differē tie vna que omnis complectitur: vt cum dico omni homo animal eſt. alia que ex indefinita multitudine. innumera pluralitate ad vnam propoſitionis vim co ligit atqꝫ conſtringit. hec huiuſmodi eſt tanqͣꝫ ſi quis dicat quidam homo aīal eſt. alia vero eſt que neqꝫ in pluralitatem propoſitionē tendit: neqꝫ in particular tatem redigit: vt eam que ſine vlla determinatione ꝓponitur: vt eſt homo animal eſt: homo aīal non eſt huic enim necʸ quidam quod particularitatis: nec oī quod eſt vniuerſalitatis adiunximus. vnde ſit vt ſu gularitas ſimpliciter predicetur: vniuerſalitas v̓o ali quotiens vniuerſaliter: vt omnis homo anīal eſt: hō res vl̓ is vl̓r predicata eſt. nā cū ſit homo vniuerſalis qd̓ ei adiectū eſt oīs vniuerſalitateꝫ vniuerſaliter ap pellari facit. Rurſus eſt: vt vniuerſalitas particulari ter predicetur: vt cum dico quidā homo aīal eſt. ꝗdā ꝑticulare determinat: ſed iunctum ad hominē vl̓em ſb̓am particulariter predicari fecit. Eſt quoqꝫ vniue ſale nō vniuerſaliter predicare: quotiēs ſine adiectiōe vniuerſalitatis vel particularitatis ſimpliciter nomē vniuerſale ponit̉: vt eſt homo animal eſt. Determina tiones auteꝫ dicunt̉: que rē vniuerſalē vel in totū fū dunt: vt oīs: vel in partē contrahūt: vt quidā. oīs v̓o vel quidā qͣꝫtitatē ꝓpoſitionis determināt: q̄ qͣꝫtitas iuncta cū qͣlitate ꝓpoſitionū quatuor variat̉ modis. Qualitas aūt propoſitionū in affirmatiōe ⁊ negatio ne eſt aut.n. vniuerſalē reꝫ vniuerſaliter p̄dicat affir matiue: vt oīs hō animal eſt. aut vniuerſalē rē parti culariter affirmatiue: vt quidā hō animal ē: aut vni uerſalē rē vniuerſaliter negatiue: vt nullus hō lapis eſt aut vniuerſalē rem particulariter negatiue: vt ꝙ dam hō lapis nō eſt. Oꝫ aūt in his que vniuerſali de terminatione ꝓponūt̉ in ipſis determinatiōibꝰ fieri negationē: vt qm̄ determinatio vniuerſalis rei ē vni uerſaliter: cū dicimꝰ oīs homo iuſtus eſt: ſi vniuerſa liter negabimꝰ:

De interpretatione ſecunde editionis li. ii. v
liter negabimus: dicamus nullus homo iuſtus eſt: ⁊ ꝙ aio nullus eā vniuerſelitatē que eſt oīs intercipit: non eam que eſt homo. Rurſus ſi idem ipſum oīs ho mo iuſtus eſt. negare particulariter velim: dicaꝫ non omnis homo iuſtus eſt: per ꝑticularē negationeꝫ vni uerſalitatis vim interimens. in particularibus v̓o nō idem. Si enim eam que eſt particularis determina tio vniuerſalis rei: vt eſt quidam homo iuſtus eſt: ne gare velim particulariter dicā quidam homo iuſtus non eſt. hoc aūt iccirco ſit: qm̄ habet quandam ſimili tudinem atqꝫ ambiguitatem: vtrū vniuerſaliter an ſit particulariter dictū: ſi in vniuerſalibꝰ ꝓpoſitioni bus negatiue particule ad predicatiōes potiuſqͣꝫ ad determinationes ponant̉. Si eniꝫ cōtra hāc affirma tionem que eſt oīs homo iuſtus eſt: ponā hāc que di cit oīs homo iuſtus non eſt: hec duas res ſignificare videbitur: ⁊ ꝙ nullus iuſtus ſit. omnem enim iuſtum non eſſe ꝓpoſuit: ⁊ ꝙ ſint quidam homines non iuſti omnem enim hominem negauit iuſtum eſſe. hoc aūt nihil impedit vt aliquis ſit iniuſtus. aliquis iuſtus. nā ſi aliquis eſt iuſtus: nō repugnat ne vera ſit ꝓpoſitio que dicit omnis homo iuſtus non eſt: non enim eſt iu ſtus omnis homo. ſi alij iuſti ſint: alij vero iniuſti. qua re qm̄ duplicis ſignificationis eſt: iccirco vniuerſalis negationis diffinitio que eſt nullus: vniuerſalis affir mationis tollit determinationeꝫ que eſt omnis: atqꝫ ideo in particularibus negationibus ad ipſaꝫ vniuer ſalitatem affirmationum nagatio neceſſe eſt appona tur: vt in eo quod eſt oīs homo iuſtus eſt: illa eſt ei op poſita negatio que eſt non omnis homo iuſtus eſt: fi illa que eſt omnis homo iuſtus nō eſt: ne ſit ambiguỉ vtrum vniuerſaliter an ꝑticulariter neget. Dictuꝫ ē enim hanc negationem que eſt omnis homo iuſtus nō eſt: ⁊ vniuerſalitatis īterp̄tationē d̓ſignare ⁊ par ticularitatis ꝓpoſitionem. Quotienſ v̓o ꝑticulare ali quid tollitur: in his non iā ad determinationē: ſed ad predicatū ꝑticula negationis apponitur: vt in eo qd̓ eſt quidam homo iuſtus eſt: nullus dicit non quidam homo iuſtus eſt. Neqꝫ enim hic ad determinationeꝫ particularem quod ē quidam negatio ponit̉: ſed dici mus quidam homo iuſtus non eſt ſꝫ ad predicatū qd̓ eſt iuſtus. vnde etiam ad indeterminatas ꝓpoſitiōes que ſunt ſine omnis aut nullus: aut alicuius determi natione ad predicatum ſemper apponitur particu la negatiua: vt eſt homo iuſtus eſt. nemo enim dicit non homo iuſtus eſt: ſed homo iuſtus non eſt. In ſin gularibus quoqꝫ non dico non ſocrates iuſtus eſt: ſed ſocrates iuſtus non eſt: ⁊ niſi aliquotiēs ambiguitas impediret ad predicatum ſemper negatio poneretur Sed oīa quecūqꝫ in determinatione ponunt̉ talia ſūt que aut totuꝫ colligant in affirmatiuo: vt eſt oīs: aut totum perimant in negatiuo: vt eſt nullus: aut colli gant in affirmatiuo partem vt eſt quidam: aut inte rimant in negatiuo partem vt quidam non: aut in ne gatiuo perimant totum particulariter: vt eſt non oīs ſed quidā non: ⁊ non omnis particulares negationes ſunt. ſiue enim quis partem ex toto ſurripiat particu lare eſt quod reliquit: quia a totius perfectione diſceſ ſit. ſiue quis totum eſſe neget ſiue partem relinquat: rurſus particulare eſt quod reliquum fit. Nā cum di co quidam homo iuſtus non eſt: abſtuli partē: ⁊ rui lus cum dico non omnis homo iuſtus eſt: cum nega ui omnem aliquem ꝙ iuſtus non eſſet oſtendi. hec er go non omnis ⁊ quidam determinatiōes planiſſime ſunt: ⁊ cōmuni intelligentie ſubiecte: has due particu
lares recipiunt negationes: vt ea que eſt quidam non determinationem particularem negat ea v̓o que eſt non omnis vniuerſalem negat determinationem: ſed vtreqꝫ negationeꝫ(vt dictuꝫ ē In particularitatē cō ſtringunt. Quod auteꝫ dicimus nullus propriū quod dam videtur eſſe vocabulum: non omnis quod dicit̉ omnem per aduerbium negatiuum quod eſt non adi mit. Rurſus cum dicimus quidam in eo quod eſt qui dam auderbium quod eſt non additum a ſubiecto termino particulare ſeparat. nullus v̓o in vocabulo ipſo ꝙ ſeꝑaret non monſtrat: ⁊ videtur quodāmodo nō potius eē negatio q̄ affirmatio neqꝫ.n. aduerbiuꝫ ē nec coniunctio: aduerbiū nāqꝫ atqꝫ cōiunctio decli nationibus carent. nullus vero quod dicimus ⁊ gene ribus ſubiacet ⁊ inflectitur caſibꝰ: quid igitur eſt: an erit nomen: ſed nulla negatio nomen eſſe monſtratur Quid ſit ergo tali inueſtigatione querendum eſt: vi detur enim quod dicitur nullus tale eſſe tanqͣꝫ ſi dica mus nec vnus: nam qui dicit nullus homo animal eſt tantundem valet quantum nec vnus homo animal ē Quod v̓o dicimus vllus hoc ab eo diminutiuum eſt quod eſt vnus. Diminutio namqꝫ vnius vllus eſt: tā qͣꝫ ſi dicerē vnullus: ergo plus negat: quiſquis etiā diminutionem: vt ſi quis dicat non modo non habet geminam quod maius eſt: verum etiam nec gemmu lam. quod eſt minus Sic ergo qui negare vult etiam vnum: plus negat ſi dicat nec ipſum vnius diminu tiuum illud eſſe quod dicitur. vt ſi ꝗs velit dicere nec vnum eſſe hominem in theatro: ita dicat: non modo illic vnus homo non eſt: vorum nec vllus. Cum ergo dicimus nullus: ita preponimꝰ tanqͣꝫ ſi dicamus nec vllus. tenet igitur hec in ſe determinatio: que eſt nul lus: vicem negationis ⁊ nominis. negationis quidem in eo quod eſt nec: nominiſ v̓o in eo quod eſt vlluſ: qd̓ eſt diminutiuum vnius. Ita igitur maxima fit nega tio rei paruiſſime quod eſt vnus: ſi ipſius diminutiuū quoqꝫ ſubtrahat quod eſt vllus. quare ⁊ omnem ⁊ quendam ſtatī tollit negatio: que vnius quoqꝫ ipſius diminutiuuꝫ predicatione ſubducit: ut ea que eſt nul lus homo iuſtus eſt hoc enim tantum eſt tanqͣꝫ ſi di cat non vllus homo iuſtus eſt hoc idem valet tanqͣꝫ ſi dicatur non vnus homo iuſtus eſt. Quare quoniā de his quoqꝫ ſufficienter dictum eſt: ad Ariſtote. ver ba conſequenti ordine veniamus. ¶ Si ergo vniuerſaliter enunciet in vniuerſali. qm̄ eſt aut non eſt. erunt contrarie enunciationes di co autem in vniuerſali enunciationem vniuerſalē vt omnis homo albus eſt nullus homo albus eſt. ¶ Demonſtrare oppoſitionē contradictionis intendit ſed quoniā viā reperiendi ordineiqꝫ permiſcuit: ic circo nos quoqꝫ pauca quedā priuſ ordinata expoſitio ne p̄dicimꝰ. ne lector cōfuſionis caligine atqꝫ obſcuri tate turbet̉. Oīuꝫ propoſitionū que ſunt ſimplices qͣs cathegoricas grece uocant: nos p̄dicatiuas dicer̄ poſſumus: quattuor ſunt diuerſitates. Aut.n. affirma tio ē ⁊ negatio vniuerſalis: vt eſt omnis homo iuſtꝰ ē nullus hō iuſtus ē. Aut affirmatio ⁊ negatio particu laris: vt ē ꝗdā homo iuſtus eſt: quidam homo iuſtus non eſt: Aut affirmatio ⁊ negatio indefinita: ut hō iu ſtus ē: hō iuſtus non eſt. Aut de ſingulari ſubiecto af firmatio ⁊ negatio: ut cato iuſtus eſt cato iuſtꝰ nō ē. Haꝝ v̓o inter ſe veritas falſitaſqꝫ non ſe habet ſimi liter ſꝫ diuerſe. Et prius de uniuerſalibus atqꝫ ꝑticu laribus. id eſt de his q̄ determinate ſunt dicendū eſt:

De interpretatione ſecunde editionis lib. ii.
verſali particularis affirmatio que eſt quidam homo iuſtus eſt: ſub vniuerſali negatione particularis nega tio que eſt quidam homo iuſtus non eſt. hoc auteꝫ de monſtrat deſcriptio ſubiecta. Ul̓is affirmatio. Ul̓is negatio. Nullus hō iuſtꝰ eſt Omnis hō iuſtꝰ eſt Quidā hō iuſtꝰ nō ē Quidā hō iuſtꝰ eſt Particularis nega Particl̓aris affir. ¶ He igit̉ due vl̓is affirmatio: ⁊ particularis affirma tio dicūtur ſubalterne. Rurſus vniuerſalis negatio ⁊ particularis negatio dicūtur ſubalterne. Iccirco qm̄ particularis ſemꝑ ſub vniuerſalitate cōcluditur. ī bus illud eſt conſideranduꝫ ꝙ vbi eſt affirmatio vni uerſalis vera affirmatio quoqꝫ particularis vera eſt ⁊ vbi negatio vniuerſalis vera ē particularis quoqꝫ negatio vera eſt. Nam ſi vera eſt omnis hō animal eſt vera eſt quidaꝫ homo animal eſt ⁊ ſi vera eſt qm̄ nullꝰ homo lapis eſt. vera eſt quoniam quidaꝫ homo lapis non eſt. At ſi falſa ſit particularis affirmatio: ut ea que eſt quidam homo lapis eſt. falſa ē vniuerſalis affirmatio homo lapis eſt. Idem in negatione. ſi enī negatio particularis falſa eſt. ut quidam homo ani mal non eſt falſa eſt vniuerſalis nullus homo animal eſt. Et ut p̄cedunt vniuerſales in vero eodem modo precedunt particulares in falſo. Dicuntur v̓o affirma tio vniuerſalis ⁊ negatio vniuerſalis contrarie. Hoc autem iccirco quoniam contrariorum huiuſmodi na
tura eſt: vt longiſſime a ſe diſtent: ⁊ ſi aliquā inter ſe habeant medietatem: ⁊ non ſemper alterum ipſorum ſubiecto inſit: vt album ⁊ nigrum: non poſſumus di cere quoniam omne corpus aut album aut nigrum ē poteſt enim nec album nec nigrum eſſe: ⁊ vtrumqꝫ falſum eſſe quod dicitur: iccirco quoniam medius eſt color. Quod ſi non habent medietateꝫ alterum ipſo rum neceſſe eſt inherere ſubiectis: vt cuꝫ dicimus oē corpus aut quietum eſt: aut mouetur horum nihil eſt medium. ⁊ neceſſe eſt omne corpus vel conſiſtere vel mouere. vt autem in eodem ſimul poſſint eſſe contra ria fieri non poteſt: Neqꝫ enim poſſibile eſt vt ideꝫ al bum nigrumqꝫ ſit: quod in affirmationibus ⁊ nega tionibus vniruerſalibus apparet negatiua eniꝫ ⁊ aſ firmatiua vniuerſales plurimū quidē diſtant a ſe. nā ꝙ illa ponit omnibus: illa tollit omnibus ⁊ totum ne gat. nam que dicit omnis homo iuſtus eſt omneꝫ ho minem ponit: que dicit nullus homo iuſtus ē: nihil eo rum que in humanitatis ſunt diffinitione iuſtuꝫ eſſe concedit. Ita ergo a ſe longiſſime diſcrepant. adhuc ſi ea que ſignificant habent inter ſe aliquaꝫ medieta tem: vnā veram vnam falſam eſſe non eſt neceſſe: vt in eo ꝙ eſt omnis homo iuſtus eſt: nullus homo iuſtꝰ eſt. Quoniam poteſt quedā eſſe medietas: vt nec nul lus homo iuſtus ſit cum ſit quidam: nec omnis homo iuſtus ſit cum non ſit quidam. Et poſſunt vtreqꝫ falſe ⁊ affirmatio ⁊ negatio reperiri. Neqꝫ enim verum ē
aut omnem hominem iuſtuꝫ eſſe: aut nulluꝫ hominē iuſtum eſſe. Quocirca poteſt fieri: vt in his in qui bus aliqua medietas inuenitur: vniuerſalis affirma tio ⁊ vniuerſalis negatio veritatem falſitatemqꝫ non diuidant: ſed vtreqꝫ ſint falſe ad exempſuꝫ.ſ. cōtrario rum: que aliquā inter ſe continent medietatē. Pōt enim in illis fieri vt vtraqꝫ cōtraria poſſint non ince ſubiecto: ſicut ſupra docuimus. In his v̓o que medie tate carent: neceſſe eſt vt vna vera ſit ſemper: altera ſemper falſa. vt in eo ꝙ eſt omnis homo aīal eſt: nul lus homo aīal eſt: he ꝓpoſitiones hmōi ſunt: vt vna vera ſit ⁊ vna falſa. iccirco quoniaꝫ inter animal eſſe ⁊ non eſſe nihil intereſt ad eorum.ſ. contrarioꝝ ſimi litudinem que medietate carent. In illis enim nece ſe erat alterum eorum ineſſe ſubiecto. Sic ergo vl̓ is affirmatio ⁊ vniuerſalis negatio vtreqꝫ falſe eſſe poſ ſunt. Ut v̓o vna vera ſit altera falſa id quoqꝫ concedi tur: vt vtreqꝫ ſint vere fieri non pōt: ſicut illud quoqꝫ verum ē cōtraria ſil̓ eſſe non poſſe. Rectiſſime igitur vniuerſalis affirmatio vniuerſaliſqꝫ negatio contra rie nominant̉. Particularis aūt affirmatio que eſt ꝙ dam homo iuſtus ē: ⁊ particularis negatio que eſt q dam hō iuſtus non eſt vniuerſalibus cōtrariis cōtr rias proprietates habēt. Ille eniꝫ ſimul vere eē nor poterant: vt v̓o eſſent ſil̓ falſe ſepe aliqua ratione q cedebatur. Particulares v̓o vt vtreqꝫ vere ſint euo nire pōt: vt vtreqꝫ falſe ſint fieri nō pōt: ut in eo qꝛ eſt: quidam hō iuſtus eſt. verum eſt. quidā hō iuſtus non eſt id quoqꝫ uerū ē: vt utreqꝫ falſe ſint: īueniri nō pōt. ⁊ in hoc quidē ſunt diſſimiles contrariis. Simi les auteꝫ eis uident̉: ꝙ ſicut cōtrarie aliquotiēs ue rū falſumqꝫ diuidunt: vt vna vera ſit altera falſa it quoqꝫ ⁊ particularis vna v̓a poteſt eē altera falſa: v quidam hō aīal ē: quidā hō aīal non eſt. Seruāt aūt ſtabilē incōmutabilemqꝫ ordinē ⁊ ſimilitudinis ⁊ cō trarietatis. Contrarie enim qm̄ poſſunt eē utreqꝫ fa ſe ī ꝗbuſcūqꝫ vtreqꝫ falſe cōtrarie reperiūtur: in hi ſubcōtrarie utreqꝫ uere ſunt. Sꝫ qm̄ utreqꝫ cōtrarie uere inuēiri nō poſſunt: ideo vtreqꝫ ſubcontrarie fa ſe nequeunt reperiri: vt in eo ꝙ eſt oīs homo iuſtꝰ eſ nullus homo iuſtus eſt. Qm̄ he falſe ſūt: he quas ſul ſe continēt: ꝑticulares uere ſunt: ut eſt quidaꝫ hom iuſtꝰ ē: quidā hō iuſtus nō ē: ſed ſi uniuerſales inter ſe uerum falſumqꝫ diuidūt: ⁊ vna uera eſt ⁊ altera fal ſa: particulares quoqꝫ idē faciūt: ut in eo ꝙ eſt oīs ha aīal eſt: nullus hō aīal eſt uniuerſalis affirmatio uer eſt: falſa negatio. Sed cum dico quidā hō aīal eſt: q dā hō aīal nō ē ꝑticularis affirmatio v̓a eſt: falſa ne gatio particularis: he igitur dicuntur ſubcontrarie uel ꝙ ſub cōtrarijs poſite ſunt: uel ꝙ ipſe ſuꝑioribu ſub quibus ſunt(ut dictum eſt) cōtrarias ꝓprietateſ hn̄t. In hac igit̉ recta oppoſitione ꝯtrariarū ⁊ ſubcō trariaꝝ in ſuꝑioribus utriſqꝫ falſitas eē pōt. nūqͣꝫ ue ritas: ī īferioribꝰ v̓o utriſqꝫ ꝗdē ueritas īeſſe p̄t nūqͣꝫ falſitas. Sin uero ꝗs reſpiciat angulares ⁊ uniuerſa lem affirmationē ꝑticulari oppōat negationi uniuer ſalēqꝫ negationē particulari cōparet affirmatōi: una uera ſemper altera falſa reperiet̉. Nec unqͣꝫ fieri pōt ut affirmatione ul̓i uera ꝑticularis negatio non falſa ſit: uel hac uera non illā ꝯtinuo falſitas ſubſequat̉. Rurſus ſi negatio uniuerſalis uera ē falſa ꝑticularis affirmatio. ſi ꝑticularis affirmatio vera ē: falſa ul̓ ie negatio eſt: lꝫ aūt hoc ⁊ in ſub̓o deſcriptione metiri ⁊ in alijs quoqꝫ terminis quoſcūqꝫ ſibi mens ꝯſiderā tis affixerit: idē uidebit: nā in eo ꝙ eſt oīs hō iuſtꝰ ē: quoniam

De interpretatione ſecunde editionis li. ii. 5
qm̄ hec falſa eſt: vera eſt quidā hō iuſtus non eſt. Et rurſus in eo ꝙ ē: nullꝰ hō iuſtꝰ eſt: qm̄ falſa negatio ē: va eſt affirmatio ꝗdā hō iuſtꝰ ē: hec aūt vl̓is affir matio ⁊ ꝑticularis negatio q̄ ſunt angulares: ⁊ vl̓ is negatio ⁊ ꝑticularis affirmatio: q̄ ip̄e quoqꝫ ſūt an gulares ꝯͣdictorie noīant̉. Et hec illa ē quā q̄rit ꝯͣdi ctio in qͣ vna ſemꝑ vera altera ſemꝑ falſa ſit. Suꝑio ris aūt diſputatiōis integrū deſcriptionis ſubdidimꝰ exēplar: quatenus qd̓ aīo cogitationeqꝫ cōceptū eſt: oculis expoſitum memorie tenatius infigatur. Affirmatio vl̓is Negatio vl̓is nullꝰ hō iu. ē cōtrarie Iois hō iu. ē ꝗdā h. iu. n̄ ē ꝗd. hō. iu. ē ſubꝯͣrie Negatio parti. affir. ꝑticularꝭ ¶ His ergo ita ſeſe hn̄tibus indefinitas ꝓpōnes ſingu lareſqꝫ videamus. ⁊ primū de indefinitꝭ diſputandū eſt. Indefinite igitur ꝑ ſe v̓itatē falſitatēqꝫ nō diui dūt. ⁊ enim cū dico hō iuſtꝰ ē hō iuſtꝰ nō ē: vtraſqꝫ veras cōtingit eē indefinitas. quocirca eas a ꝯͣdictōe ſeꝑamꝰ. ꝯͣdictio nāqꝫ ꝯſtituit̉(vt ſepe dcm̄ eſt) eo ꝙ nūqͣꝫ vtreqꝫ vere aut vtreqꝫ falſe reꝑiri q̄ āt: ſꝫ vna ſꝑ veritatis: altera falſitatꝭ capax ē. Sꝫ q̄ vl̓itatē ꝓfe rūt indefinitā: ille definitaꝝ ꝑticulariū viꝫ tenēt: tale enim ē ꝙ dico hō iuſtꝰ ē: tāqͣꝫ ſi dicā quidā hō iuſtꝰ ē. ⁊ rurſuſ tale ē ꝙ dico hō iuſtꝰ nō ē: tāqͣꝫ ſi dicā qui dā hō iuſtꝰ non eſt. hoc illa res approbat: ꝙ quēad modum definite ⁊ ꝑticulares in aliꝗbꝰ vere eſſe pn̄t in aliquibꝰ veꝝ faliūqꝫ diuidūt: nūqͣꝫ v̓o vtraſqꝫ fal ſas eē ꝯtingit ita quoqꝫ in indefinitis vl̓e ſignificanti bus vtraſqꝫ ſil̓ veras eſſe contīgit: vt in eo ꝙ dicimꝰ hō iuſtus eſt: hō iuſtus non ē. vtraſqꝫ falſas ꝓferre ī poſſibile eſt: ſꝫ vnā veram: alterā falſam in his faci lime reꝑimꝰ in his.ſ. terminis ꝗ naturaliter ⁊ neceſſa rio ſubiectis ſubſtantiis inhereſcūt ⁊ in his ꝗ ineſſe non pn̄t: ut qm̄ aīal hoī ex neceſſitate ineſt ſiꝗs dicat homo aīal ē: idqꝫ neget̉ hō aīal non ē: vel hō lapis ē hō lapis non ē: vna vera ſtatī falſa altera reꝑit̉: atqꝫ iō he cōtra vniuerſales vniuerſaliter p̄dicatas faciūt ꝯͣdictionem. Nam ſi cōtra illam que eſt oīs hō iuſtus eſt: hō iuſtus non eſt in oppoſitiōe cōſtituat̉: vna ſē ꝑ ẜa eſt: altera falſa. Et ſi cōtra eā que eſt nullꝰ hō iu ſtus eſt. indefinita propoſitio que eſt hō iuſtus eſt oꝑ ponatur: veꝝ inter ſe propoſitiōes falſumqꝫ diſtribu unt: ſicut definite quoqꝫ vniuerſaliū propoſitiōes ſe cundum particulares atqꝫ vniuerſales oppoſite qͣꝫti tates contradictorias faciūt oppoſitiones. Quare cō ſtat eas que vl̓em non vniuerſaliter proferūt: ⁊ ſunt indefinite: neqꝫ particulare: neqꝫ vniuerſale proferen tes. ipſas quidē non ſemꝑ inter ſe verū falſumqꝫ diui dere: particularibus tn̄ definitis eē conſimiles. Sin gulares v̓o que ſunt: vnū oppoſitiōis modū inter ſe tenent. has ſi ad idem ſubiectum: ad idē p̄dicatū: ad eandē partē: ad idē tempus: ad eandē relationē eodē mō propoſueris. inter ſe veꝝ falſuꝫ ve diſtribuūt: vt eſt ſocrates iuſtus eſt: ſocrates iuſtus nō ē. Sūt igit̉ due contradictiōes vna que ſit in vniuerſalibꝰ angu
lariter particularibꝰ cōtrapoſitis: altera que ſit ī ſin gularibus cuꝫ oībus his quas in ſophiſticis elenchis expoſuit determinatiōibus expoſitis. quare quoniaꝫ quemadmodū ſe habeāt propoſitiōes: quoqꝫ mō fa ciant contradictorias oppoſitiōes oſtēdimus: ad ipſa Ariſt. verba veniamus: in quibꝰ per hec ante cognita facilis poterit euenire cognitio. Suꝑioris deſcriptio nis intelligentiam plenius notat. Ait enī qn̄ res vni uerſalis vniuerſaliter deſignat̉: ⁊ eā ꝗs vniuerſaliter affirmat ſi eādē aliuſ vniuerſaliter neget. ita ſibimet comꝑatas propoſitiones eſſe ꝯͣrias. Atqꝫ in hoc ſuaꝫ ſententiā māifeſtiꝰ on̄dit. Ait enī dico autem vniuer ſalem enunciationē in vniuerſali: vt oīs hō albus eſt. nam cuꝫ vniuerſalis ſit homo: in vniuerſali hoīe vni uerſalis eſt enūciatio: ꝑ quaꝫ dicit̉ oīs homo. Res er go vniuerſalis.i. hō ꝑ oīs que eſt determinatio vni uerſaliter p̄dicata ē ⁊ hoc affirmatiue. negatiue v̓o vniuerſaliter ita dicetur nullꝰ homo albus eſt. nullus eniꝫ vl̓itas vniuerſalitati q̄ eſt hō adiecta ē hoc mō igitur. vniuerſale vniuerſaliter enunciantes affirma tio ⁊ negatio contrarie ſunt: ſicut ⁊ ipſe teſtat̉: ⁊ nos in ſuperiori expoſitione digeſſimus. ¶ Quando autem in vniuerſalibus non vniuerſali ter: non ſunt contrarie: que autem ſignificantur eſt eſſe aliquando contraria. dico autem non vniuerſa liter enūciare in his. q̄ ſūt vniuerſalia ut ē albꝰ hō nō eſt albus homo. cū enim vniuerſale ſit hō. non vniuerſaliter vtitur enunciatione. omnis nāqꝫ nō vniuerſale ſignificat. ſed quoniam vniuerſaliter. ¶ Uolenti indefinitā propoſitionem qualis eſſet on̄de re: non mō auferenda fuit ab vniuerſali termino vni uerſalis determinatio: veꝝ etiaꝫ particularis: ⁊ opor tuit dici hoc modo. Qn̄ autē in vniuerſalibus nō vni uerſaliter neqꝫ ꝑticulariter non ſunt contrarie. Nunc autem qm̄ non addidit neqꝫ ꝑticulariter: videt̉ non de indefinitis: in quibus neqꝫ vniuerſalitas neqꝫ ꝑti cularitas adeſt: ſed tantū de ꝑticularibus loqui: a ꝙ bus ſolum vniuerſale non ēt particulare ſubtraxit: ſꝫ quid velit on̄dere ipſe cōuenientibus exēplis edocuit Nō enī ꝓpoſuit exēpla ꝑticularis ꝓpoſitiōis ſed inde finite. Ait.n. dico autē non vniuerſaliter enunciare in his que ſunt vniuerſalia: vt eſt albus homo nō eſt albus homo. Qd̓ ſi particularem mōſtrare voluiſſet: ita diceret vt eſt quidam hō albus: non eſt quidā hō albus. ſed qm̄ ꝑ exemplum quid vellet oſtendit. Nos quoqꝫ ſuꝑiori propoſitioni que eſt. Qn̄ autem in vni uerſalibus non vniuerſaliter deeſſe putemus aut ꝑti culariter: vt ⁊ particularitatem ⁊ vniuerſalitatem ex tota auferat dictione: vt poſt exempla docuerunt nō eum loqui de particularibus ſed de indefinita. Qua re hoc dicit. vt ſi neqꝫ vniuerſales ſint propoſitiones neqꝫ particulares: quod ſubaudienduꝫ eſt: ille nō ſūt contrarie. ſunt enim contrarie que vniuerſaliter vni uerſalem terminuꝫ proponunt. Indefinite v̓o ad vni uerſalem terminum vniuerſalem determinationem non habent. Iccirco autem ab indefinitis vniuerſa litatē ſolā ⁊ non particularitatem quoqꝫ ſeiunxit: ꝙ indefinitas propoſitiones a contrariis ſolum non ēt a particularibus ſegregabat. Quod autem dico talo eſt ſi vellet oſtendere indefinitas propoſitiones: pro prie diceret indefinitas neqꝫ ꝑticulares eſſe neqꝫ vni uerſales que auteꝫ in vnuerſali neqꝫ vniuerſal̓r neqꝫ ꝑticulariter proponunt̉. ideſt que neqꝫ vniuerſales ſunt neqꝫ ꝑticulares indefinite ſunt: Nam que neqꝫ

De interpretatione ſecunde editionis lib. ii.
vniuerſales ſunt neqꝫ particulares: he neqꝫ cōtrarie ſunt neqꝫ ſubcontrarie. Subcontrarie quidem iccir co non ſunt qꝛ non habent additam particularem de terminationem iccirco v̓o contrarie non ſunt: qꝛ de terminatio vniuerſalis in his non eſt. Nunc auteꝫ cū tantum vellet oſtendere eas contrarias non eſſe de ſubcontrariis v̓o in preſenti vellet omittere: has eſſe indefinitas dixit: que vniuerſale determinatum vni uerſaliter non habent: ut.ſ. has non eſſe contrarias intelligeremus. Iccirco v̓o non adiecit ꝑticularitatē eas non habere: qm̄ a ſolis contrarijs ſeꝑare indefi nitas volebat non etiam a ſubcontrarijs. Ergo ſi in definitas a ꝯtrariis ⁊ ſubcontrariis ſeꝑare voluiſſet ita diceret. Qn̄ autem in vniuerſalibus non vniuer ſaliter nec ꝑticulariter: non ſunt contrarie neqꝫ ſub contrarie. Sed quoniam non eas volebat nunc nō eē ſubcontrarias demonſtrare: ſed tantū non eſſe ꝯͣrias iccirco ei dicto qd̓ eſt qn̄ auteꝫ in vniuerſalibꝰ nō vni uerſaliter non addidit vel particulariter. hoc enim ſi addidiſſet ad ſubcontrarias tenderet: de quibus ni hil eſt additum. quare hoc dicit. he que indefinite ſūt quoniam non habent vniuerſalitatem: contrarie non ſunt. Sed cum per ſe quidem contrarie non ſunt: poſ ſunt tamen quedaꝫ ſignificare contraria. hoc quid ſit multipliciter expoſitorum ſententiis expeditur. Her minius namqꝫ dicit iccirco indefinitas poſſe aliquan do ſignificare ꝯͣria: cū ipſe careāt ꝯͣrietate: quippe q vniuerſalium rerum ſunt. additum tamen vniuerſale non habent: in ſolis his quibus ea que affirmant̉ aut negantur ſubiecto naturaliter inſunt. vt cum dicimꝰ homo rationaliſ eſt: homo rationalis non eſt. quoniā rationalitas huiuſmodi eſt que in natura ſit hominiſ Et affirmatio ⁊ negatio inter ſe verum falſumqꝫ di uidunt: ⁊ quedam quodammodo ab his contraria ſi gnificantur. Sed nihil hoc attinet ad contraria ſigni ficanda in his que ſunt indefinita. Nam etiam parti culares ipſe quoqꝫ in talibus verū falſumqꝫ diuidunt vt eſt quidam hō rationalis eſt quidam homo ratio nalis non eſt. has igitur ſecundum Herminium vide mus poſſe ſignificare cōtraria. Cur ergo dixit in his quoqꝫ quoniam quidem contrarie non ſunt: que aūt ſignificantur eſt eſſe contraria. Alexander auteꝫ hoc dicit: quoniam indefinite ſunt he: nihil eas inquit ꝓ hibet ſicut ad particulares ita quoqꝫ ad vniuerſales reducere: que videntur eſſe contrarie: vt in eo qd̓ eſt homo animal eſt: homo animal non eſt: quoniam he propoſitiones indefinite ſunt. poſſunt accipi quaſi cō trarie. Nam ſi dicimꝰ homo animal eſt poteſt ita ac cipi tāqͣꝫ ſi dicatur omnis homo animal eſt. ⁊ ruiſus homo animal non eſt ita audiri poteſt tanqͣꝫ ſi dicat̉ nullus homo animal̓ eſt. Cum autem dicitur homo ambulat: homo non ambulat non ad contrarias: ſed ad ſubcontrarias mens ducitur auditoris. Quocirca poſſunt indefinite aliquando ſignificare ꝯtraria qm̄ eo ipſo quo ſunt indefinite: nihil eas prohibet ad cō trariorum ſignificationem vniuerſaliumqꝫ reduci. ⁊ hec quidem ſententia habet aliquid rationis: non tn̄ integre id quod ab Ariſtotele dicitur oſtendit: ⁊ me liorem ſententiam ſponte reiecit: quaꝫ porphyriꝰ ap probauit ſunt enim quedam negationes: que intra ſe affirmationis eius quam negant retineant contrarie tatem: ut in eo ꝙ eſt ſanus eſt: ⁊ non eſt ſanus: id qd̓ dicitur non ē ſanus ſignificat eger eſt: qd̓ eſt ꝯtrariū ſano eſſe: Rurſus cum dicimus hō albus eſt: ſi cōtra hanc negemus ꝑ eā que dicit homo albus non eſt: ſi
gnificare poterit: qm̄ homo niger eſt: nam qui niger ē albꝰ nō ē. ſed nigꝝ eſſe ⁊ albū contrariū ē. Quare ſignificāt quedā negationes affirmatiōeſqꝫ ꝯͣria: ſed hoc non ſꝑ. nā in eo ꝙ eſt homo ambulat: homo nō ambulat: nullum ꝯͣriū ꝯtinet̉. Ambulationi.n. nihil eſt ꝯͣrium: atqꝫ ideo dicit conſtat duas has quidē con trarias non eē: iccirco ꝙ cū ſunt vniuerſales: non vl̓ i ter enuncient̉ Poſſe autē aliquotiens ꝯtraria ſignifi care: cum intra negōeꝫ ꝯtrarium affirmationis inclu dit̉. Aſpaſius vero ⁊ alexander hanc poſteriorē non probāt. Nos v̓o dicimus nō ꝗdē Alexandri ſententiā abhorrere ratōe: ſꝫ hāc porphirii eſſe meliorē. Nā ꝙ ait qn̄ aūt in vl̓ibus nō vniuerſaliter nō ſunt ꝯtrarie que autē ſignificant̉ eſt eſſe ꝯͣria. ab Alexandro non eſt expoſitū: ſed tātū dictum qm̄ poſſunt eē ꝓpoſitio nes ipſe ꝯͣrie. A porphirio v̓o expoſitū diligenter eſt qn̄ ea que ſignificantur poſſint eſſe contraria. Quod ipſe ariſtotelis textus exp̄ſſit. qͣꝫ qͣꝫ Alexander quoqꝫ eandem: quā Porphyriꝰ expoſuit: viderit expoſitio nem. Eā tn̄(vt dictū eſt.) ſponte reiecit. ⁊ ſibi h̓mōi expoſitionis confirmauit ſententiā diſplicere. Mihi v̓o aut vtreqꝫ recipiende expoſitiones videntur: aut melior iudicanda poſterior: hoc.n. ip̄e quoqꝫ Ariſto. quodāmodo ſubter oſtendit cū dicit. Simul eniꝫ ve ruꝫ ē dicere qm̄ eſt homo albus non eſt homo albꝰ ⁊ eſt homo probus ⁊ non eſt homo probus. ſi enī tur pis eſt non ē ꝓbus: ⁊ ſi fit aliquid nō eſt. Cuius quidē loci que ſit expoſitio: cum ad id venerimus: demōſtra bimus. Cognoſcendum aūt eſt ⁊ memoria retinendū ꝙ quecūqꝫ ꝓpoſitiones vl̓es vl̓r fuerint p̄dicate: ſi he affirmatiue: ille v̓o ſint negatiue: ſemꝑ vtraſqꝫ eſſe ꝯͣ rias: ſi nihil equiuocationis aut tꝑis aut aliquoꝝ que ſupra determinata ſunt ad ſaciendā oppoſitionem ꝯͣrietatis īpediat. Non tn̄ oīs quecūqꝫ ꝯͣrie ſunt he aut in vl̓ibuſ vl̓iter ponūt enūciationē: aut vna affit matiua eſt altera negatiua: vt in eo ꝙ eſt ſocrates ſa nus eſt ſocrates eger eſt hic enī neqꝫ in vl̓i vl̓ taſpoſi ta eſt. neqꝫ rurſus vna eſt affirmatio altera v̓o nega tio: ſed ſunt contrarie ꝓpoſitiones. Contraria enim matiua altera negatiua: ſtatim naturaliter eſſent ꝯͣ rie. Que aūt ꝯͣrie eſſent: non neceſſe eſt eas vel vl̓e vl̓r enunciare: vel vnā eſſe affirmatiuaꝫ alterā nega tiuam: Sed aliquotiens quidē poſſe has eſſe ꝯͣrias: q̄ vl̓e in vl̓ ibus non ſignificarent: ſꝫ hoc in his tm̄ que eēnt in ſubiecto: de quo ſit affirmatio naͣlis: vt in eo qd̓ ē aīal ⁊ homo. Cū dicimꝰ hō aīal eſt: hō aīal non eſt: qm̄ in naͣ hoīs aīal eſt. iccirco hec affirmāſ illa ne gans vident̉ eſſe contraria: qͣꝫ qͣꝫ illic nulla determīa tio neqꝫ ꝑticularitatis neqꝫ vniuerſalitatis addatur. ¶ In eo v̓o qd̓ rniuerſale p̄dicat̉: id qd̓ eſt vniuer ſaliter predicare non eſt verū. nulla enim affirma tio erit vera: in qua de vniuerſaliter predicato vl̓e predicet̉: vt oīs homo eſt omne animal. ¶ Quod dicit hmōi eſt. oīs propoſitio ſimplex duobus terminis cōſtat. his ſepe addit̉ aut vl̓itatis aut ꝑticu laritatis determinatio: ſed ad quam ꝑtem he deter minationes addantur. exponit Uidet̉ enī Ariſtoteli p̄dicato termino determinationē nō oportere cōiun gi. in hac enī propoſitione qͥ ē hō aīal eſt. querit̉ ſub iectum ne debeat cū determīatiōe dici: vt ſit oīs hō aīal eſt: an p̄dicatū ut ſit hō oē aīal eſt. An vtūqꝫ ut ſit oīs hō oē aīal eſt: ſed ncutꝝ eoꝝ que poſterius di cta ſunt:

De interpretatione ſecunde editionis li. ii. c
ra ſunt fieri oꝫ: namqꝫ ad p̄dicatum nunqͣꝫ determi nutio iungit̉: ſed ad ſubiectum tm̄. neqꝫ enī verū eſt picere oē aīal oīs hō eſt. iccirco qm̄ oīs p̄dicatio aut maior eſt ſubiecto aut equalis. vt in eo ꝙ dicimꝰ oīs hō aīal eſt: plus ē aīal qͣꝫ hō. Et rurſus in eo ꝙ dici mus hō riſibilis eſt: riſibile equat̉ hoī. ut āt ſit minꝰ p̄dicatum atqꝫ anguſtius ſubiecto: fieri nō p̄t. Ergo in hiſ p̄dicatis que ſubiecto maiora ſunt: vt in eo ꝙ ē aīal perſpicue falſa eſt propoſitio: ſi determinatio vl̓i tatis ad p̄dicatū terminū ponitur. Nā ſi dicamꝰ hō eſt oē aīal. aīal qd̓ maius eſt hoīe ꝑ hāc determīatio nem ad ſubiectum hoīem vſqꝫ ꝯͣhimus: cū nō ſolum ad hoīem ſed ad alia quoqꝫ nomen aīalis poſſit apta ri. Rurſus in his que equalia ſunt: idē euenit. Nam ſi dicā oīs hō oē riſibile eſt. primū ſi ad humanitatē ip ſam referā ſuꝑfluū eſt adiicere determinationē. Qd̓ ſi ad ſingulos quoſqꝫ hoīm falſa eſt propō. nā cū di co oīs hō oē riſibile eſt: hoc videor ſignificare. ſingu li hoīes oē riſibile ſunt: qd̓ fieri nō p̄t. Nō igit̉ ad p̄di catum ſed ad ſubiectū ponēda determinatio eſt. ver ba aūt Ariſ. hoc mō ſunt ⁊ ad hanc ſententiā ducunt̉ in his predicatis que ſunt vl̓ ia his adicere vl̓e aliꝗd: vt vniuerſale predicatū vniuerſaliter predicet̉ nō eſt verum. hoc enī eſt qd̓ ait: In eo v̓o ꝙ predicatur vl̓e .i. qd̓ hꝫ predicatū vl̓e: ip̄m vl̓e predicatū vl̓r non eſt verū. In predicato.n. vl̓ iter.i. quod vl̓ eſt: ⁊ p̄dicat̉ im predicatum qd̓ vl̓ ē: vl̓ iter predicare.i. adiecta terminatione vl̓ itatis non ē verū. neqꝫ eniꝫ p̄t fie ri vt vlla ſit affirmatio: in qua de vniuerſaliter p̄dica to vniuerſalis determinatio predicetur. eiuſqꝫ rei no tionem exēplo aperit dicens: vt oīs homo oē aīal eſt. hoc autem qͣꝫ ſit inconueniens: ſupra iam diximus. ¶ Opponi autem affirmationem negōi dico cōtra dictorie. que vniuerſaliter ſignificat eidem qm̄ nō vniuerſaliter. vt oīs homo albus eſt. non oīs hō al bus eſt. nullus homo albus eſt. quidaꝫ homo alb eſt. contrarie vero vniuerſalem affirmationē. ⁊ vni uerſalem negationem. vt omnis homo iuſtus eſt. nullus homo iuſtus eſt. Quocirca has quideꝫ im poſſibile eſt ſimul eſſe veras. his vero oppoſitas contingit aliquando in eodem. ut non oīs homo albus eſt. ⁊ quidam homo albus eſt. ¶ Que ſit integra ꝯͣdictio: his verbis on̄dit. ait eniꝫ il lam eſſe oppōꝫ ꝯͣdictoriam quecūqꝫ dicit nō eſſe vl̓r rem vl̓em ꝯͣ eā: que reꝫ vl̓em vl̓ iter ꝓpōit. atqꝫ hoc qd̓ ait. Opponi āt affirmationeꝫ negatiōi dico ꝯͣ torie que vl̓r ſignificat eidem. qm̄ non vl̓r: vt ei q̄ eſt: oīs homo iuſtus eſt: opponit̉ ea que vniuerſale ſignificat non tn̄ vl̓r: vt ea que eſt. quidam hō iuſtꝰ n̄ eſt. hoīem enim vl̓em ſignificat non vniuerſaliter cū dicit nō oīs hō iuſtus eſt. hec eſt ꝯͣdictoria oppō vt ſi ſit vniuerſalis affirmatio: ſit particularis nega tio: ſi ſit vl̓is negatio. ſit ꝑticularis affirmatio. Angu lares enim(vt dictum eſt) ſole faciūt ꝯͣdictionem. vt verba igit̉ ſe obſcure hn̄t: ſic ſententia māifeſta ē. di cit.n. eam opponi ꝯͣdictorie affirmationem negōi vel negōꝫ affirmationi quecūqꝫ id ꝙ res altera vl̓e vl̓r ſignificaret: idem ſignificaret non vl̓r ꝙ eēt vl̓: ut in his qͣs ſupra diximus. ⁊ vt hec que eſt oīs hō iuſtꝰ ē reꝫ vl̓em vl̓r ſignificauit. illa que eſt non oīs hō iuſtꝰ eſt eidem affirmationi oppoſita de vl̓i hoīe non vl̓r negauit dicens non oīs hō iuſtus eſt. rurſus ea que dicit nullus hō iuſtus eſt rem vl̓em vl̓r negauit dicēſ
nullus Ea vero que dicit ꝗdā hō iuſtus eſt: rem vl̓eꝫ particulariter affirmauit ⁊ non vl̓r. hoīem enim quē dam iuſtum eſſe propoſuit. ſꝫ hominē nō vl̓r enuncia uit rem vl̓em. Perſeꝗtur ergo oēs ꝓprietates pro poſitionum. Ait enim contrarie v̓o vniuerſalem affir mationem ⁊ vniuerſalem negationem. ſicut enim ſu pra dixit eas q̄ vl̓r vl̓e ſignificarent vel in affirmatio ne vel in negatione eſſe ꝯtrarias: ita nūc quoqꝫ idem repetit contrarias eſſe dicens vniuerſaleꝫ affirmatio nem vniuerſalemqꝫ negōeꝫ. earūqꝫ ponit exempla. q̄ vniuerſales. vtraſqꝫ eſſe monſtrarent. vt omnis hō iuſtus eſt: nullus hō iuſtus eſt. horum. auteꝫ que pro prietas eſſet propoſuit dicens hmōi propoſitionesī poſſibile eſſe vtraſqꝫ ſibi in veritate inuicem ꝯſenti re. que autem his eſſent oppoſite contingere vtraſqꝫ veras eſſe. ſunt auteꝫ oppoſite his vtreqꝫ ꝑticulares. vniuerſali. eniꝫ affirmationi particularis negatio op ponit̉: ⁊ vniuerſali negationi particularis affirmatio oppoſita ē. Quocirca he due particularis negatio ⁊ affirmatio: que oppoſite ſunt affirmatiōi ⁊ negationi vl̓ibus angulariter: he pn̄t aliqn̄ eſſe vere ⁊ in eodeꝫ vt in eo ꝙ eſt quidam hō iuſtus eſt: quidā hō iuſtus non eſt: ſed quidā iuſtus ē oppoſita eſt ei que eſt nul lus hō iuſtus ē. illa uero que eſt quidam homo iuſtuſ non eſt oppoſita eſt ei que eſt oīs hō iuſtus eſt. Sed vtreqꝫ inter ſe quidem quidā hō iuſtus eſt ⁊ ꝗdā hō iuſtus non eſt in ueritate conſentiūt. hoc eſt ergo qd̓ ait. His uero oppoſitis cōtingit in eodem. eaſqꝫ deſi gnat exēplis. ut non oīs hō albꝰ ē. eſt quidā hō albꝰ poſitis igit̉ duabus ꝓpōnidꝰ affirmatiōe ul̓i. ⁊ ul̓i ne gatione ars dāda ē qͣtenus eaꝝ īueniant̉ oppoſita Oppoſita aūt dico ꝯͣdictorie nō ꝯͣrie neqꝫ ullo modo alio. ſit enim hec affirmatio oīs hō iuſtus ē. ⁊ hec ne gatio nullus hō iuſtus ē. ꝯͣ affirmatiōem que eſt oīs homo iuſtus eſt. uident̉ ergo eſſe negationes he: una nullus homo iuſtꝰ ē. altera quidā homo iuſtꝰ nō ē: al tera nō oīs hō iuſtus ē: ⁊ poſtrema indefinita hō iu ſtus non eſt. Que haꝝ igit̉ ꝯͣ eā que eſt oīs hō iuſtuſ eſt ꝯͣdictione ꝯſtituit̉. Contradictorie āt uoco oppoſi tionem. in qua affirmatio ⁊ negatio neqꝫ utreqꝫ uere ſint neqꝫ falſe utreqꝫ. ſed una ſemꝑ uera: altera falſa. Si ergo opponatur contra eā que eſt oīs hō iuſtꝰ ē: ea que ē nullus hō iuſtꝰ ē ul̓is.ſ. negatio: non eſt oppo ſitio ꝯͣdictoria: utreqꝫ enī falſe ſunt. Si uero ponatur ea que eſt hō iuſtꝰ nō ē indefinita: nec ipſa quoqꝫ fa cit oppōneꝫ. qm̄ enī īdefinita eſt pōt aliquotiēs ꝓ ul̓i negatione ꝓ expectatione auditoris intelligi. Quo circa nec ipſa facit oppōnem. ſi enī hoc modo audita ſit cū ita accipit̉ ut ꝯͣria: ſil̓ eas falſas inueniri cōtīgit Reſtat ergo ut aut ea ſit: que eſt non oīs homo iuſtꝰ ē: aut ea que eſt quidā hō iuſtus nō eſt. ſed he ſibi cō ſentiūt. Itē enī dicit qui proponit quidā hō iuſtꝰ n̄ ē ⁊ idē qui dicit nō oīs hō iuſtꝰ eſt: Nā ſi ꝗdā hō iuſtꝰ non eſt: non oīs hō iuſtus eſt. ⁊ ſi nō oīs hō iuſtꝰ eſt quidā hō iuſtus non ē. Quare vtreqꝫ ꝑticulares ne gationes ꝯͣdictorie opponunt̉ ꝯͣ vl̓em affirmationeꝫ In his eniꝫ. neqꝫ vere vtreqꝫ ſunt neqꝫ utreqꝫ falſe: ſed vna vera altera falſa. Rurſus ſit negatio ul̓is ea que eſt nullus hō iuſtꝰ eſt. ꝯͣ hāc uident̉ oppoſite af firmatiōes he. oīs hō iuſtus eſt: hō iuſtus eſt: quidā hō iuſtus eſt. ſed ꝯͣ hanc que ē nullus hō iuſtus. eſt ſi opponat̉ ea que eſt oīs hō iuſtꝰ ē: pn̄t utreqꝫ eſſe fal ſe: qͣre non opponūt̉ ꝯͣdictorie. At v̓o ēt ea q̄ dicit hō iuſtus eſt: qm̄ indefinita eſt: p̄t ita in aliꝗbus ītelligi tāqͣꝫ ſi dicat oīs hō iuſtus ē. Qd̓ ſi ſic ē poterit aliqn̄ n 4

De interpretatione ſecunde editionis lib. ii.
cū ea negatiōe q̄ ē nullus hō iuſtus eſt: ſil̓ eē falſa. qꝛ̄ non eſt oppoſita. Relinꝗtur ergo ut ea que ē quida hō iuſtus eſt: contra eam que eſt nullꝰ hō iuſtꝰ ē: ꝯͣ dictorie videatur oppoſita. angulariter igitur requi rende ſunt: vt contra vl̓em affirmationem illa oppo natur que ſub vniuerſali negatione eſt. Contra vl̓em negationem illa ꝯͣdictorie conſtituat̉: que eſt ſub vl̓i affirmatione. ꝙ.ſ. volens Ariſtote. on̄dere ſic ait. ¶ Quecunqꝫ igitur contradictiones vl̓ium ſunt vl̓r neceſſe eſt alteram eſſe veram vel falſam. ⁊ que cumqꝫ in ſingularibus ſunt. vt eſt ſocrates albus. non eſt ſocrates albus. ¶ In illis enim que ꝯͣdictorie ſunt vl̓ibus vl̓r p̄dicatis in his veꝝ ſꝑ falſumqꝫ diuidit̉. ꝯͣdictorie autem ſūt vl̓is affirmationis particularis negō. ⁊ vl̓is negōis ꝑticulariſ affirmatio. In his igit̉ vna ſꝑ v̓a altera ſꝑ falſa. Atqꝫ hoc eſt ꝙ ait. Quecūqꝫ igit̉ ꝯͣdictiōes ſūt vl̓ium vl̓iter. ⁊ hic diſtinguēdū eſt: vt intelligat̉; ſic q̄ cūqꝫ igit̉ ꝯͣdictiones ſunt vl̓ium propoſitionū vl̓r ꝓ poſitaꝝ: neceſſe eſt alteram verā eſſe alteraꝫ falſam Et in his primū diuidit̉ veritas falſitaſqꝫ: q̄ ſibi ⁊ qͣꝫ titate ⁊ qualitate oppoſite ſunt. qualit̓ate ꝙ illa nega tio eſt. illa affirmatio. quātitate ꝙ illa vl̓is: illa ꝑticu laris eſt. ſecundo autē mō in his que ſunt ſingularia: ſi nulle argumentorum nebule ſint veritas falſitaſqꝫ diuiditur ut in eo ꝙ eſt ſocrates albꝰ eſt: ſocrates al bus non eſt. vna enim vera eſt altera falſa eſt: ſi(vt dictum eſt) nulla ambiguitas equiuocationis īpediat ¶ Quecūqꝫ autem vl̓ibus non vl̓r: non hec quideꝫ ſemper vera eſt. illa v̓o falſa. Simul enī veꝝ eſt di cere: qm̄ eſt hō albus. ⁊ nō ē hō albus. ⁊ eſt hō pro bus. ⁊ non eſt hō ꝓbus. ſi enim turpis eſt. ⁊ nō ꝓ bus eſt. ⁊ ſi fit aliquid. ⁊ non eſt. Uidebit̉ aūt ſubi to incōueniens eſſe. iccirco qm̄ videt̉. ſignificare nō eſt hō albus ſil̓ etiā quoniā nemo hō eſt albus. hoc aūt neqꝫ idem ſignificat. neqꝫ ſil̓ neceſſario. ¶ Propōnes eas que in vniuerſalibus non vl̓r profe runtur: non ſemper veras eſſe vel falſas conat̉ on̄de re. hoc autem per contraria monſtrat. Ea eniꝫ propo ſitio que eſt hō albus eſt ⁊ huius negatio que eſt hō albus non eſt: hoc modo on̄dunt̉ veruꝫ ⁊ falſuꝫ inter ſe interdū nō poſſe diuidere. Nā ſi veꝝ eſt vt he due affirmatiōes hō albus ē. homo niger eſt vtreqꝫ vno tꝑe vere ſint: veꝝ eſt quoqꝫ affirmationē indefinitā. ⁊ indefinitā negatiōem vtraſqꝫ veras aliquotiens in ueniri. Nā ſi verū eſt. qm̄ eſt homo albus verū itidē eſt qm̄ eſt hō niger. nam cum gallus ſit cādidꝰ. ethi ops nigerrimꝰ inuenit̉ ſiml̓ ergo verū eſt dicere: qm̄ eſt hō albus. ⁊ non eſt hō albus. Idē quoqꝫ de ꝓbo ⁊ turpi. nam ſi veꝝ eſt dicere qm̄ eſt hō probus. ſi quis hoc de philoſopho dicat ⁊ rurſus qm̄ ē hō turpis ve ruꝫ eſt. ſi quis hoc de ſylla diceret. verū eēt vtrūqꝫ ⁊ qm̄ eſt hō probꝰ: ⁊ eſt hō turpis: ſꝫ ꝙ turpis eſt ꝓbꝰ non eſt. Simul igit̉ veꝝ eſt dicere qm̄ eſt hō probus: ⁊ non eſt homo probus. Sed videbit̉ fortaſſe aliquid ſibi dixiſſe cōtrariū. ⁊ difficilior procedit oſtēſio: que per hmōi exēpla proponit̉ que contraria eſſe videan tur. Albus eniꝫ ⁊ niger ⁊ probꝰ ⁊ turpis cōtraria ſūt ⁊ fortaſſe dubitet ꝗdā: vtꝝ vno tꝑe cōtraria hec in aliꝗbꝰ valeāt reperiri. Sꝫ adiecit exēplū aliud qd̓ cū cōtrariū nō ſit. tn̄ ex eo ſicut in contrariis quoqꝫ ne gatio ꝓcreat̉: vt ſi ꝗs dicat eſt hō ꝓbus: ⁊ aliꝰ dicat ſit hō probus: ſi ꝗs vel alio docēte: vel ſe ipſo corrigē
te aliqua diſciplina rōis eniteat. Nihil ergo cōtrariū hꝫ eſſe ꝓbum ⁊ fieri probū. neqꝫ enim ita contrariū eſt: vt eē hominem probū ⁊ eſſe hominē turpē. Qua re ſi nihil contrariū hꝫ: dubiū non eſt quin ſimul eſſe poſſint. ſed qd̓ ſit nondum eſt adhuc cū ſit. quare non dum eſt probus qui ſit probus. ſed veꝝ eſt dicere cuꝫ eo ꝙ eſt: eſt hō probus: qm̄ ſit hō ꝓbus ſꝫ qui ſit pro bus hō: nō eſt probus hō: veꝝ eſt igit̉ dicere ſil̓ qm̄ eſt hō probus ⁊ non eſt hō probus: lꝫ nō inualida exē pla ſint poſita de ꝯͣriis. Nihil enī prohibet vno tꝑe ꝯͣria alijs atqꝫ alijs īeē ſubiectꝭ. quocirca cōſtat idefi nitas ꝑ id ꝙ in exēplis ſupra poſuit: ſimul aliquotiēs veras videri: ⁊ non ſemper inter ſe verum falſumqꝫ partiri. Qd̓ v̓o ait videbit̉ autem ſubito incōueniēs eſſe: icciro qm̄ videt̉ ſignificare non eſt albus hō ſil̓ ēt qm̄ nemo hō albus eſt. hmōi eſt. Dixit enī propoſi tionē affirmationis eā: que dicit eſt hō albus: veraꝫ poſſe eē cū ea que dicit non eſt hō albus. Nūc hoc no tat. videt̉ inꝗt aliquotiens incōueniēs eē ⁊ incōgruū dicere eā que dicit eſt hō albꝰ: ⁊ eā q̄ ē nō ē hō albꝰ ſil̓ veras eſſe poſſe: iccirco ꝙ ea que eſt nō eſt hō al bus: emittit imaginationē quandā ꝙ ſignificet: qm̄ nullus hō albus ē. Uidet̉ enim negatio hmōi que eſt non eſt hō albus: illud quoqꝫ ſignificare ſil̓: qm̄ nullꝰ hō albus ē: vt ſi quis dixerit non eſt hō albus: hoc eū dixiſſe putandum ſit qm̄ nullus hō albuſ eſt. Hoc aūt inꝗt.i. non eſt hō albus: ⁊ rurſus nullꝰ hō albus ē: ne qꝫ idē ſignificāt: neqꝫ ſꝑ ſil̓ ſunt. Naꝫ qui dicit nullus hō albꝰ ē: ul̓itatē determinās negatiōem de vl̓itate ꝓponit. Qd̓ v̓o dicit non ē homo albus: non oīno de tota vniuerſalitate negat. ſed ei tantū ſufficit de ꝑti cularitate negaſſe: atqꝫ ea q̄ ē nullꝰ hō albꝰ ē: ſi unus hō albꝰ fuerit. falſa eſt. Ea v̓o q̄ dicit nō ē hō albª ſi vnꝰ hō albꝰ nō fuerit uera e. qͣre nō ſignificat idē. Di co āt qm̄ nec oīno quotienſcūqꝫ dictum fuerit qm̄ nō eſt hō: albus: mox ſignificat qm̄ nullus eſt hō albus Nam cū dico nullus hō albus eſt. hec eadem ſignifi cat: qm̄ non eſt hō albꝰ. Uniuerſalis enim intra ſe cō tinet indefinitā. Cū autem dicimus non eſt homo al bus: non omnino ſignificat qm̄ nullus hō albus eſt in definita enim nō intra ſe cōtinet uniuerſalem. Supe rius nāqꝫ monſtrauimus ꝙ indefinite uiꝫ ꝑticulariū optinerēt. Quare ſi cū eſt uniuerſalis negatio: eſt in definita negatio. Cū v̓o ē īdefinita negatio: nō oīno eſt ul̓is negatio: nō ꝯuertit̉ ẜm ſubſiſtēdi ꝯn̄tiaꝫ. qͣre non ſunt ſimul. Que enim non conuertuntur: ſimul nō ſunt: ut nos predicamentoꝝ liber edocuit. quare neqꝫ idē ſignificāt negatiōes nō eſt hō albus: ⁊ nullꝰ hō albus eſt: neqꝫ ſimul ſunt: quoniā nō cōuertuntur ad ꝯn̄tiā ſubſiſtendi. Syrianus tn̄ nitit̉ indefinitā ne gatiōeꝫ uiꝫ definite optīere negatōiſ on̄dere. ⁊ h̓ ml̓ tis ꝓbare nitit̉ argumētis. Ariſtotele maxīe reclamā te. neqꝫ hoc tantū ſuis ſed platonicis quoqꝫ Ariſtoto liciſqꝫ rationibus probare cōtendit eam que dicit nō eſt homo iuſtus: huiuſmodi eſſe: qualis eſt ea que di cit nullus hō iuſtus eſt. Sed nos Ariſtotelice auctori tati ſeruiētes id qd̓ ab illo veraciter dr̄: approbam Nam. ꝙ Syrianus dicit indefinitam quidē affirma tionem particularis optinere vim: indefinitam v̓o ne tionem vniuerſalis: quā mendaciter diceretur: quā qꝫ vtreqꝫ in particularibꝰ rectiſſime proponerent̉ ⁊ ſupra mōſtrauimª: ⁊ ī his libris quos de categoricis ſyllogiſinis cōpoſuimus: in libro prīo diligēter exp̄ſſi mꝰ. Nūc nobꝭ ip̄e quoqꝫ Ariſtoteles teſtꝭ ē. ⁊ ſyrianꝰ facillīa rōne ꝯiuncit̉: ꝙ in analyticis quoqꝫ ex duabꝰ indefinitis

De interpretatione ſecūde editiōis liber. iii.
indefinitis dicit̉ nō poſſe colligi ſyllogiſinū: cum ex af armatiua ꝑticulari ⁊ negatiua vniuerſali ꝑticularis negatiua poſſit eſſe collectio. Qd̓ ſi indefinite affir matio ⁊ negatio negationis vniuerſalis ⁊ ꝑticularis affirmatiōis vim optinerēt: nūqͣꝫ ariſtoteles diceret pas ꝓpōnes nō colligere ſyllogiſmū. Sed illud veri eſt qm̄ ex duabus particularibus nihil in qualibet ꝓ poſitionū ꝯplexione colligitur: ꝙ ī his propoſitioni nus: que indefinite ſunt: nihil colligi dixit: qꝛ ꝑticula riū vim ꝓpōnes indefinitas arbitratus eſt optinere. quare multis modis. Syriani argumenta frangūt̉. Sed nos expoſitionis curſū ad ſeq̄ntia conuertamus Manifeſtum eſt autem quoniā negatio vna vni ijs affirmationis eſt. hoc enim idem oportet nega re negationem. ꝙ affirmatio affirmauit. ⁊ de eodē vel de aliquo ſingularium. vel de aliquo vniuerſa lium. vel vniuerſaliter. vel non vniuerſaliter. dico autem. vt eſt ſocrates albus. non eſt ſocrates albus Si autem aliud aliquid. vel de alio idem. non op poſita. ſed erit ab ea diuerſa. Huic vero que ē. oīs homo albus eſt. contradicit illa que eſt. non omniſ homo albus eſt. Illi autem que eſt: aliquis homo albus eſt. illa que eſt. nullus homo albus eſt. Illi autem que eſt. homo albus eſt. illa que eſt. non eſt homo albus. Hinc quoqꝫ apparet affirmationē indefinitā ⁊ inde finitā negatiōem nō ſemꝑ vnā in veritate: aliā in fal ſitate conſiſtere. Atqꝫ hinc docet̉ indefinitā negatio ne nō idē valere ꝙ vl̓is negatio pōt: ⁊ eſt alia vniuer ſalis: alia indefinita negatio. Nā ſi vnicuiqꝫ affirma tioni vna negatio videt̉ opponi. Cūqꝫ diuerſe ſint ea affirmatio que dicit ē hō albª ⁊ ea que dicit eſt qui dā hō albus: diuerſas quoqꝫ habebūt in negatiōibꝰ enūciatiōes: ⁊ illa que indefinita eſt affirmatio: habe bit īdefinitā negatiōeꝫ: vt ea que dicit eſt homo albª huic opponit̉ non eſt homo albus ea vero que dicit ē quidā hō albus: negatiōeꝫ hēbit oppoſitā eā que di cit nullus hō albus ē. Quare ſi ꝑticularis affirmatio definita ⁊ rurſus affirmatio indefinita a ſe ip̄e diuer ſe ſunt: illud veꝝ ē oppoſitas quoqꝫ ꝯͣdictorie negatio nes habere diſſimiles. quare ea que ē nullꝰ hō iuſtꝰ ē diuerſa ē ab ea que dicit hō iuſtꝰ non eſt. ⁊ hoc nunc Ariſ. exequit̉. Ait.n. vnā ſemꝑ negationē ꝯͣ vnā affir mationē poſſe cōſtitui. ⁊ eius cām conat̉ on̄dere: ꝙ oīs negatio eoſdē termīos hꝫ ī enūciatiōe: ſed in enu ciādi mō diuerſa ē. Nā qd̓ pōit affirmatio: id aufert negatio: ⁊ qd̓ illa p̄dicatū ſubiecto iungit: hoc illa di uidit atqꝫ diſiungit. Quare ſi idem ſubiectū idē p̄di catū in negatione ſit: qd̓ affirmatio āte poſuerat: nō eſt dubiū quin vniꝰ affirmatiōis vna negatio eſſe vi deat̉. nā ſi due ſint: aut ſubiectū altera mutatū ē aut p̄dicatū. Sꝫ quecūqꝫ ſunt hmōi: non ſunt oppoſite. hoc.n. enim eſt qd̓ ait Si aūt aliud aliꝗd: vel de alio idē: nō oppoſita. ſed erit ab ea diuerſa. Sēſus.n. hu iuſmodi ē. Si negatio aliud aliquid p̄dicando neget. quā ī affirmatione fuit: vt ſi ſit affirmatio ē hō albꝰ negatio dicat nō ē hō iuſtus: aliud p̄dicauit in nega tione quā in affirmatione fuerat cōſtitutū: vel ſi de alio ſubiecto quā in affirmatione fuerat idē qd̓ in aſ firmatiōe fuerit dixerit p̄dicatū: vt ſi affirmatio ſit eſt hō iuſtus: negatio rn̄deat nō eſt leo iuſtꝰ. idē p̄di catu eſt ſubiecta ſūt diuerſa. Si ergo vel aliud aliꝗd pdicet in enūciatione ꝓpoſitio: vel de alio ſubiecto p̄
dicet idem ꝙ affirmatio ante poſuerat: nō erunt illa affirmatio negatioqꝫ oppoſite. ſed tm̄ a ſe diuerſe. ne qꝫ enī ſe perimūt: ⁊ hāc rē demōſtratiuā addit ⁊ que eſſet argumentū vnius affirmationis p̄ter vnā nega tionē eſſe nō poſſe ſiue in ſingularibus: vt ī eo ꝙ ipſe dicit exēplo eſt ſocrates albus: non eſt ſocrates albus ſiue in vniuerſalibus vl̓r p̄dicatis: cū his ꝑticulares ī oppoſitiōe cōtradictorie ꝯſtituūt̉: vt ī vniuerſali vl̓r affirmatiua: oīs hō eſt albus: in vl̓i ꝑticulariter nega gatiua p̄dicat̉ nō oīs hō albus ē. Illi vero que ē ī vni uerſali ꝑticulariter affirmatiua: quidā hō albus ē. op ponat̉. in vl̓i vl̓r ꝓpō negatiua: nullus hō albus ē. il li v̓o que ī vl̓i nō vniuerſaliter affirmatio eſt. eſt hō albꝰ: illa que in vl̓i nō vniuerſaliter negatiua eſt non eſt hō albꝰ. vt qd̓ ait vel de aliquo ſingulariuꝫ ad hec ꝑtinet exēpla: eſt ſocrates albus. non eſt ſocrates albꝰ Qd̓ aūt ſecutus eſt vel de aliquo vniuerſaliū vniuer ſaliter ad illa exēpla dictū eſſe videat̉ que ſunt oīs hō albus ē: nō oīs hō albus ē. aliquis hō albus ē. nullus hō ē albus. Qd̓ vero addit vel nō vl̓r.ſ. in vl̓ibus ad illa exēpla retulit que ſunt hō albꝰ ē. hō albus nō eſt. ¶ Quoniam quidem igitur vna affirmatio vni ne gationi opponitur contradictorie. ⁊ que ſunt he di ctum eſt. ⁊ quoniam alie contrarie. ⁊ que ſūt he. di ctum eſt. ⁊ quoniam non oīs vera vel falſa cōtradi ctio. ⁊ quare. ⁊ quando vera vel falſa. ¶ Hīc ergo rurſꝰ oīa breuiſſime repetit dicēs iā ſe di xiſſe qm̄ vni negatiōi vna affirmatio eēt oppoſita. ⁊ hoc n̄ quōlibꝫ ſꝫ ꝯͣdictorio in ꝗbꝰ.ſ. veꝝ falſuve diui deret̉. Dixiſſe ēt ꝯmēorat q̄ eēt he: qͣs ꝯͣdictorias no minaret. dixit āt eē āgulares affirmatiuā vl̓eꝫ ⁊ ne gatiuā ꝑticularē: rurſus affirmatiuā ꝑticularē: ⁊ ne gatiuā vl̓eꝫ. Diſſerui quoqꝫ īꝗt qm̄ alie ſūt ꝯͣrie: alie ꝯͣdictorie: nō.n. cedē ſūt ꝯͣrie q̄ ſūt ꝯͣdictorie. Contra rie.n. ſūt vl̓is affirmatio: vl̓iſqꝫ negatio. Expoſui illd̓ quoqꝫ īꝗt qm̄ nō oīs v̓a vel falſa ē ꝯͣdictio nūc āt ꝯͣ dictiōꝫ nō illā ꝓpe ſꝫ cōiter de eis dixit que ſūt oppoſi te ſiue ꝯͣrio mō ſiue ſubꝯͣrio he nāqꝫ nō ſꝑ īter ſe ve rū falſūqꝫ diuidebāt: vt vna ſꝑ eēt v̓a alia falſa. pote rat enī fieri: vt ꝯͣrie ſil̓ īuēirēt̉ falſe: ſubꝯͣrie ſil̓ v̓e. de his āt q̄ ꝓpͥe ꝯͣdictorie ſūt: ſeꝗt̉ ⁊ ſe iā expoſuiſſe ꝯme morat. ⁊ qͣre vna v̓a altera falſa ē. ⁊ qn̄. iccirco enim vl̓is affirmatio ꝑticulari negatiōi ī ꝯͣdictiōis opponi tur: ꝙ ī oībꝰ a ſe ipſe diuerſe ſūt ⁊ qͣlitate ⁊ qͣntitate: illa.n. ē affirmatio illa negatio: illa vl̓is illa ꝑticularis Iō ergo aut vtreqꝫ falſe: aut vtreqꝫ v̓e inueniri non pn̄t. Qn̄ āt ita fuerit: cōſtat vnā verā eſſe alterā fal ſā. atqꝫ hoc eſt ꝙ ait ⁊ qͣre ⁊ qn̄ v̓a vel falſa dictū eſt .ſ. memoraris qͣre oppoſitio ⁊ qn̄ ſemꝑ vna ſit v̓a al tera falſa: tūc vtiqꝫ qn̄ āgulariter conſtituūt̉ iccirco qm̄ qͣntitate a ſe ꝓpōes ex qͣlitate diuerſe ſūt. Nobis aūt dicē̓dū ē qn̄ oppoſitiōes cōtrarie vel ſubꝯͣrie: aut vtreqꝫ ille ſil̓ falſe ſint aut vtreqꝫ ille ſimul vere: aut vna falſa alia vera rurſus inuēiatur. In cōtrarijs.n. ſi ea que nō ſūt naturaliter: predicēt̉ vtreqꝫ ſunt fal ſe: vt albedo qm̄ naturaliter hoī non ineſt: vtreqꝫ fal ſe ſunt que albedinē predicāt. falſa eſt enim oīs hō a bus eſt. ⁊ falſa eſt nullus hō albus eſt. Sed quādo il le ambe falſe ſunt: vere ſunt ſubcontrarie: ut eſt qui dā homo albus ē: ꝗdā homo albus non eſt. Qd̓ ſi ꝗd naͣle p̄dicet̉ in cōtrarijs: affirmatio uera eſt: falſa ne gatio: ut quoniā naturale eſt homini eē aīal v̓a ē ea q̄ dicit oīs hō aīal ē: falſa que dicit nullꝰ hō aīal eſt. Eodē quoqꝫ mō ī ſubcontrarijs v̓a eſt affirmatio: fal

De interpretatione ſecunde editiōis liber. ii.
ſa negatio. Sin v̓o aliꝗd īpoſſibile p̄dicet̉: falſa ē af firmatio: v̓a negatio: vt qm̄ īpoſſibile eſt hoīeꝫ lapi dem eſſe. Si dicamus oīs hō lapis eſt. falſum ē. nullꝰ hō lapis eſt veꝝ eſt. eādē vim quoqꝫ retinet ſubcōtra rij natura affirmatio enī hic falſa eſt: vera negatio. ¶ Una autē ē affirmatio ⁊ nagatio: que vnū de vno ſignificat: vel cum ſit vniuerſale vniuerſaliter. vel non ſimiliter. vt oīs homo albus eſt nō omnis ho mo albus eſt. eſt homo albus. non eſt homo albus. nullus homo albus eſt. quidam homo albus eſt. ſi album vnum ſignificat. ¶ Ea que ſunt a nobis diligēter ſuperius expoſita: nūc ipſe clariuſ monſtrat. diximus namqꝫ vnā propoſitio nē eſſe: que vnā quālibet rem ſignificaret ⁊ non plu rimas: ita vt nec equiuocū ſubiectū haberet: nec eꝗ uocū p̄dicatum vna.n. ꝓpoſitio ſic ſit. nunc hoc dicit vna ꝓpoſitio eſt que vnā rem ſignificat.i. q̄ neqꝫ eꝗ uocū hꝫ ſubiectū: neqꝫ p̄dicatū: ſiue aūt vniuerſalis ſit affirmatio ſiue vl̓is negatio ſiue ꝑticularis nega tio ſiue ꝑticularis affirmatio ſiue īdefinite vtreqꝫ. ſi ue ꝯͣ ſe angulariter ponant̉: vna illa ꝓpō eſt: que vnā rem in affirmatiōe vel negatiōe ſignificat: Sed hic queſtio eſt quēadmodū vl̓is affirmatio vnā rē ſigni ficare poſſit: cū vniuerſalitas ip̄a nō de vno ſꝫ de plu ribꝰ predicet̉. Nam cū dico omnis hō albus eſt ſingu los homines qui plures ſunt ſignificans multa in ip̄a affirmatiōis predicatōe deſigno. Quocirca nulla erit aſſirmatio vel negatio vniuerſalis: que vnā reꝫ ſigni ficare poſſit: iccirco ꝙ ipſa vniuerſalitas de pluribus (vt dictum eſt) indiuiduis predicat̉. Sed ad hoc reſ pōdemꝰ cū vniuerſale ꝗddā dicit̉: ad vnā quodāmo do collectionē totiꝰ ꝓpōnis: ordo ducit̉: ⁊ eius nō ad particularitatē: ſed ad vniuerſalitatē: que eſt vna qͣli tas applicat̉: vt cū dicimꝰ oīs homo iuſtꝰ ē: nō tūc ſin gulos ītelligimꝰ: ſed ad vnā hūanitatē ꝗcꝗd de hoīe dictū ē dicit̉. Quare ſiue ſit vniuerſalis affirmatio ſi ue vniuerſalis negatio: vel in ſingularibus: poteſt fie ri vt he vne ſint: ſi vna ſignificatione teneantur. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait ꝓpōnes quas ſupra poſuit que ſūt oīs hō albus eſt: nō oīs homo albus eſt. hō albus eſt: hō albus non eſt. nullus hō albus eſt: eſt quidā hō albꝰ: vnas videri ſi albū inquit vnum ſignificat. Si enim albū quod p̄dicat̉ multa ſignificet: vel ſi hō qui ſubie ctus eſt: nō vnū: non eſt vna affirmatio: nec vnaʸ ne gatio. Hoc aūt in ſequētibꝰ clarius monſtrat dicēs. ¶ Sin vero duobus vnū nomē poſitū eſt. ex quibꝰ nō eſt vnū. nō ē vna affirmatio. neqꝫ vna negatio. ¶ Senſus hmōi eſt ſi vna res plura ſignificet: ex quibꝰ multis vnū effici nō poſſit. illa affirmatio in qua illd̓ nomē vel p̄dicat̉ vel ſubijcit̉: multa ſignificat: vt ī eo ꝙ eſt hō qd̓ dicimꝰ hō ſignificat aīal: ſignificat rōna le: ſignificat mortale: ſed ex his que multa ſignificat: vnū pōt effici: qd̓ ē aīal rōnale mortale. Quare hoc nomē hō licet plura ſint que ſignificet: tn̄ qm̄ cōiun cta in vnū quodāmō veniūt corpus: ⁊ vnū ꝗddā ex ſe iuncta perficiūt: cū id dictū ita fuerit quaſi ex his que ſignificet: vnū aliquid fiat: vnū qd̓ tota illa iūcta ꝑficiūt nomē illud ſignificare manifeſtū eſt. atqꝫ hoc ē qd̓ ait. ſin v̓o duobꝰ vnū nomē ſit poſitū: ex ꝗbꝰ nō eſt vnū: non eſt vna affirmatio nec vna negatio. Si enī talia quilibꝫ ſermo plura ſignificet: ex quibusⁱ iun ctis vnum nequeat fieri corpus. nec poſſint ea que ſi gnificantur: vno illo noīe in vnā ſpeciē ſubſtantie cō uenire non eſt illa vna affirmatio. Quale autē nomē
ſit qd̓ poſitū vnā affirmationē n̄ faciat: iccirco ꝙ plu ra ſignificet. ex quibus vnū fieri nō poſſit exempli ſo lertiſſima virtute monſtrauit dicens. ¶ Ut ſi quis ponat hoc nomen tunica hoī ⁊ equo quoniam tunica eſt alba. hec non eſt vna affirma tio. nec vna negatio. nihil enim differt hoc ꝙͣ dice re quoniam eſt homo ⁊ equus albus. Hoc autem nihil differt ꝙͣ dicere eſt homo albꝰ. ⁊ eſt equꝰ albꝰ ¶ Si quis ponat boī ⁊ equo nomē tunica inquit. ⁊ inꝓ poſitiōe nomē hoc ponat̉: illa ꝓpō nō vna ſꝫ multi plex eſt: nā ſi verbi gratia tunica hō atqꝫ equꝰ dicat̉: vt cum dicit aliquis tunica aut hominem aut equum deſignet. ſi quis dicat in propoſitione tunica alba eſt: non eſt vna affirmatio qd̓ enī dicit tunica alba ē: hu iuſmodi eſt: qͣſi dicat hō ⁊ equus albus eſt. tunica en hoīem atqꝫ equū ſignificatione monſtrauit. Qd̓ v̓e dicit hō ⁊ equus albus eſt nihil differt: tanqͣꝫ ſi dicat equus albus eſt ⁊ hō albus eſt. ſed he due ſunt pro poſitiones ⁊ non ſimiles. in his enī ſubiecta diuerſa ſunt. Quocirca ſi he due affirmationes ſunt: duple quoqꝫ illa eſt affirmatio que dicit hō atqꝫ equus alhꝰ eſt. Quod ſi hec rurſus ē duplex qm̄ hoīeꝫ atqꝫ equū tunicā ſignificare poſitum eſt: cum dicimus tunica al ba eſt non vnum ſed plura ſignificat. Quocirca ſi ea affirmatio que multa deſignat: non eſt vna: hec quo qꝫ affirmatio vna non erit. cuius aut predicatio equi uoca fuerit aut ſubiectū. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. ¶ Si ergo he multa ſignificāt. ⁊ ſunt plures. mar feſtum eſt. quoniam ⁊ prima multa vel nihil ſigni ficat. neqꝫ enim aliquis eſt homo equus. quare nec in his neceſſe eſt hanc quidem contradictioneꝫ ve ram eſſe. illam vero falſam. In his ergo ⁊ que ſunt ⁊ que facta ſunt. neceſſe eſt affirmationem vel ne gationem veram vel falſam eſſe. in vniuerſalibus quidem vniuerſaliter ſemper hanc quidem veraꝫ. illam vero falſam eſſe. ⁊ in his que ſunt ſingula. ria. quemadmodum dictum eſt. in his vero que in vniuerſalibus non vniuerſaliter dicuntur. non eſt neceſſe dictum eſt autem ⁊ de his. ¶ Quod ſi inquit eſt equus albus ⁊ eſt homo albꝰ mul ta ſignificant. illa quoqꝫ prīa ꝓpō que eſt tunica al ba eſt: vnde he fluxerunt: multa ſignificat: aut ſi quis dicat non eam multa ſignificare. concedit profecto ni hil omnino propoſitionis ipſius ſignificatione mon ſtrari. Tunc enim multa vnum nomen ſignificans in vnam ſignificationem poterat conuenire: quotiens ex his que ſignificat: vna poſſet coniungi conſtituiqꝫ ſubſtantia: vt in eo qd̓ ſupra poſui: cuꝫ homo anima rationale ⁊ mortale ſignificet: que in vnum poſſunt coniuncta congruere. Nunc autem ſi tunica homineꝫ equumqꝫ ſignificet multa deſignat: ſed ea ipſa in vnu corpus non veniunt. neqꝫ enim fieri poteſt: vt aliquiſ homo equus ſit. quare aut multa ſignificat qd̓ veruꝫ eſt: aut ſi contendat non eam multa ſignificare: ſed quiddam ex his que ſignificat iunctum. quoniam ni hil eſt qd̓ ex equo ⁊ homine coniūgatur: nihil omni no ſignificat hoc enim eſt quod dixit neqꝫ enim eſt aliquis homo equus. ⁊ hoc quidem ſub vno accentu legendum eſt: non diſcrete pronūciādum homo ⁊ rur ſus equus: ſꝫ homo equus: ut ex his iunctis nihil ap pareat omnino poſſe conſtitui. cur auteꝫ hoc dixit: ſe q̄ns monſtrat oratio. Si.n. ita faciēda ꝓpō ē ut ꝯͣ aſ firmatiōꝫ hmōi opponat̉ negatio: q̄ ī oppōe ueꝝ fa ſum qͣꝫ

De interpretatione ſecūde editiōis liber. iii. 3
funqꝫ diuidat: vt vna vera altera falſa ſit: vnā oꝫ eē affirmationē ⁊ vnam negationem. qd̓ ꝯtingit ſi neqꝫ ſubiectū neqꝫ p̄dicatū multa ſignificet. ꝙ ſi plura de ſignet ⁊ equiuocum ſit: non erit in huiuſmodi propo qtionibus vna ſemper vera altera falſa: Herminius vero ſic ſentit: Quod ait Ariſtoteles. Sin vero duo hus vnū nomen eſt poſitū: ex quibus non eſt vnū: nō eſt vna affirmatio nec vna negatio: vt in eo īquit qd̓ eſt homo greſſibilis eſt. quoniam qd̓ dicimus greſſi pile poteſt ⁊ bipes eſſe ⁊ quadrupes ⁊ multiplex ani mal demonſtrari. Ex his inquit oībus vnum ſit quod eſt pedes habens. Iſta inquit huiuſmodi affirmatio non multa ſignificat. ſed ſententia ariſtotelis omnino non ſequit̉. neqꝫ enī ex his oībus vnū ſit. nec quadru pes bipes ⁊ multipes pedes habere faciūt. hic enim numerus pedū eſt: non pedū cōſtitutio. quare Her minius p̄termittendus eſt. Huic aūt expoſitioni quā ſupra diſſerui Aſpaſius ⁊ Porphyrius ⁊ Alexander in his quos in hunc librū edidere cōmētarijs cōſenſe re. ſed ne diutius nobis Ariſtotelis exemplū caliginis obſcuritatem ferat: hoc in aliquo noto exemplo voca huloqꝫ videndū eſt. Cum enim dicimus. Aiax ſe pere mit ⁊ Tęlamonis aiacem filium: ⁊ Oileū demōſtrat: ex quibus duobꝰ vnū fieri aliquid nō poteſt ex duobꝰ enī indiuiduis nihil omnino iungit̉. Quare huiuſmo di propoſitio multa ſignificat. ſed hec hactenus. nunc autē determinat hec que de propoſitiōibus ſu pra iā dixerat. non de oī tꝑe: ſed de ſolis tantū prete rito ⁊ preſenti: quēadmodū ſe in veritate ⁊ falſitate habent diſeruiſſe. In futuris vero non idē eſt: quale de p̄ſenti ⁊ p̄terito in propoſitiōe iudiciū: iccirco qꝛ iam vel cōtingit: vel cū eſt: definita veritas ⁊ falſitas in propoſitiōibus inuenit̉: vt cum dico brutus conſu latum primꝰ īſtituit ſub rege tarquinio: dicat alius brutus cōſulatū non primꝰ inſtituit ſub rege tarqui nio. Hic vna vera altera falſa ē etiā affirmatio defi : vera eſt. definite falſa negatio. Rurſus in preſē ti cū dicimus vernū tempꝰ eſt: vernū tempꝰ nō eſt: ſi hoc verno tꝑe dictū ſit: affirmatio vera ē ⁊ definite vera negatio falſa ⁊ definite falſa eſt. Quod ſi haud verno tempore dictū ſit: definite falſa affirmatio: ⁊ definite eſt vera negatio. iccirco ꝙ ſiue in preſenti ſi ue in preterito veritas affirmationis negationis ve iam contingit. in futuro vero nō eodē modo ſe ſe hꝫ vt cū dicimus: franci gothos ſuꝑabunt: ſi quis negat franci gothos non ſuperabūt: vna quidē vera eſt: al tera falſa. Sed que vera que falſa ſit: nullus ante exi tū agnoſcit: atqꝫ hoc eſt quod ait. in his ergo que ſūt ⁊ que facta ſunt. neceſſe eſt affirmationem vel nega tionē verā vel falſam eſſe: in vniuerſalibꝰ quidē vni uerſaliter ſemꝑ hanc quidē verā: illam vero falſam. Et in his que ſunt ſingularia. vt dictū eſt: vt nō mō vna ſemper vera ſit altera falſa in tota contradictiōe Sed illud quoqꝫ habeat: vt in vna qualibet definite veritas aut falſitas reperiat̉ ita vt in his ſingularibꝰ veritas ⁊ falſitas in propoſitionibus diuidat̉: in vni uerſalibꝰ aūt ſi his ꝑticularitates opponātur(quēad modum dictum eſt) vnam neceſſe eſt veram eſſe al terā falſam. Sed definita propoſitionū veritate vel falſitate ſicut ſupra diſſerui. Quare in ſequentibus qͣ dam de futuris tractanda ſunt ⁊ quoniam maiuſ opꝰ eſt quā hic breuiter dici poſſe viderimus: ⁊ nos ſecū di voluminis ſeriem longius extraximus. hoc loco fa ſtidioſam longitudinem terminemus. ¶ Incipit cōmētarioꝝ liber tertius.
IM A que huius libri ſeries cōtinebit: expo Ub nere altioris pene tractatus eſt: quā vt ī Alogica diſciplina cōueniat diſputari. ſꝫ Alqm̄(vt ſepe dictū eſt) oratiōibꝰ ſenſa ꝓ Ꝙ feruntur: quibꝰ ſubiectas eſſe res mani feſtū ē: non ē dubiū quin qd̓ in rebus ſit. id ſepe trāſ ferat̉ ad voces. quare mihi recte cōſiliū fuit ſubtiliſ ſimas Ariſtote. ſētētias gemino ordine cōmentatio nis aperire. Nā quod prior tenet editio: ingredienti bus ad hec altiora ⁊ ſubtiliora quādā quodāmodo fa ciliorē ſemitam parat. Qd̓ aūt ſecūda editio in pate faciēdis ſubtilibus ſentētijs elaborat. Hoc ſtudio do ctrinaqꝫ ꝓuectis legendū diſcēdūqꝫ proponit̉: quare prius quedā pauca dicenda ſunt: quatenus ea de qui bꝰ poſtea tractaturi ſumꝰ. hec ip̄a legētibꝰ nō videā tur ignota. Categoricas ꝓpōnes greci vocant q̄ ſine aliqͣ ꝯditiōe ꝓpōnis ꝓmūt̉: vt ē dies ē: ſol ē. hō ē. ſo calet ⁊c. q̄ ſine alicuiꝰ ꝯditiōis nodo atqꝫ ligamīe ꝓ ponūt̉. Sūt āt ꝯditiōales ꝓpōnes hmōi. ſi dies ē lux eſt: quas greci hypotheticas vocant. Conditionales aūt dicunt̉: ꝙ talis quedā proponit̉ cōditio: vt dicat̉ ſi hoc eſt illud eſt. ⁊ illas quidē quas cathegoricaſ gre ci nomināt. latine p̄dicatiuas dicere poſſumus. Nam ſi cathegoria predicamētū eſt: quare nō quoqꝫ eathe gorice propoſitiōes predicatiue dicant̉. Harum autē quedā ſunt: que cū ſempiterna ſignificent: ſicut he re quas ſignificant ſemper ſunt: ⁊ nunqͣꝫ a propria natu ra diſcedūt: ita quoqꝫ ip̄e propoſitiones īmutabili ſi gnificatiōe ſunt: vt ſi quis dicat deus eſt deus īmor talis ē. he nāqꝫ ꝓpoſitiōqꝫ ſicut de īmortalibus dicū tur: ita quoqꝫ ſempiterna habēt ⁊ neceſſariā ſignifi cationē: neqꝫ hoc in vniꝰ tꝑis natura ꝑſpicitur. ſed in oīuꝫ. Nā cū dicimus deus īmortalis ē: vel īmortalis fuit: vel īmortalis erit: a propria ſignificatiōis neceſ ſitate nō diſcrepant. neceſſarias autē propōnes voca mꝰ in ꝗbꝰ id qd̓ dicit̉. aut fuiſſe: aut eſſe: aut certe ne ceſſe ē euēire. ⁊ hec ꝗdē que ſēpiterna ſignificāt: ſen piterne neceſſitatis ſūt. Nā ēt ſi ī his nō ſit manife ſta veritatis natura: nihil tn̄ ꝓhibet fixā eē neceſſita tis ī natura cōſtātiā: vt ſi nobis ignotū eſt vtꝝ paria ſint aſtra an īparia: nō tn̄ iccirco poterit euenire: vt nec paria nec īparia videāt̉: ſꝫ ſine vlla dubitatione aut paria ſūt aut īparia. Oīs.n. multitudo hoꝝ alteꝝ retīet ī natura. quocirca ⁊ ī his ſi ꝗſdicat aſtra paria ſūt: aliuſqꝫ reſpōdeat aſtra paria nō ſūt. vel ſi ꝗs di cat aſtra īparia ſunt: aliuſqꝫ rn̄deat aſtra iparia non ſunt vnꝰ hoꝝ veꝝ ex neceſſitate ꝓponit. ⁊ qͣꝫ qͣꝫ id qd̓ ꝗlibet hoꝝ veꝝ dixerit: nobis ignotū ē: neceſſe ē tn̄ ī mutabiliter eē qd̓ dicit̉: atqꝫ he quidē ſūt īmutabili ter neceſſarie ꝓpōnes. Alie v̓o ſūt que non ſempiter na ſignificātes ſunt tn̄ ⁊ ipſe neceſſarie: quouſqꝫ illa ſubiecta ſūt. de ꝗhꝰ ꝓpō aliꝗd affirmat aut negat: vt cū dico homo mortalis ē. qͣꝫdiu hō ē tādiu hoīeꝫ eſſe mortalē neceſſe ē: nā ſi ꝗs dicat ignis calidꝰ ē: quādit ē ignis tādiu ex neceſſitate vera ē ꝓpō. Alie v̓o ſūt ē a natura neceſſitatis recedūt: ⁊ q̄dā tm̄ cōtīgentia ſi gnificāt. ſꝫ hec aut eqͣl̓r ſe ad affirmationē negationē qꝫ habētia ſūt: aut ad vnū vergētia frequētiꝰ. eqͣl̓r ſi ꝗdē hn̄t: vt ſi ꝗs dicat me hodie eē lauādū hodie me n̄ eē lauādū. Nihil.n. negatio vel affirmatio fiet ma gis. vtreqꝫ.n. eqͣl̓r neceſſarie n̄ ſūt. Ille v̓o q̄ plꝰ ad al terā ꝑtē vergūt hmōi ſūt: vt ſi ꝗs dicat hoīeꝫ ī ſene ctute caneſcere: hoīeꝫ ī ſenectute nō cāeſcere: ſit ꝗdē freq̄ntiꝰ vt caneſcat: nō tn̄ ītercluſū ē: vt nō cāeſcat. Predicatiuaꝝ āt ꝓpōnū naͣ ex reꝝ veritate ⁊ falſi

De interpretatione ſecunde editiōis liber. iii.
7. tate colligit̉. Quēadmodū ſe ſe res habent: ita ſe ſe ꝓ poſitiones habebūt que res ſignificāt. Nā ſi in ſe res vllam retinent neceſſitatem: propoſitiones quoqꝫ ne ceſſarie ſunt. ſin vero tantū ineſſe ſignificent: vt ſi ꝗs dicat homo ambulat: homini ineſſe ambulationē mō ſtrauit: preter aliquā neceſſitatē ſunt tantū ineſſe ſi xtAgnificantes omni vacue neceſſitate. Quod ſi res īpoſ ſibiles ſunt. propoſitiones que illas res demonſtrant: īpoſſibiles nominant̉. ſi vero res cōtingenter ſunt ve o hanientes atqꝫ abeūtes: que illas prodūt: contingentes propoſitiones nuncupant̉. Quoniā aūt tempoꝝ alia ſunt futura: alia preſentia: alia vero p̄terita: res quo qꝫ ſubiecte temporibus: his quoqꝫ tempoꝝ diuerſita tibus varie ſunt. alie.n. preſentis tꝑis ſunt alie futu ri: alie preteriti. Eodē quoqꝫ modo propoſitiōes alie p̄teriti tꝑis ſignificationē tenēt: vt cū dico greci tro iam euertere: alie preſentis vt francorum gothorūqꝫ pugna cōmittit̉: alie futuri: vt ꝑſe ⁊ greci bello mori turi ſunt. ⁊ de preteritis quidem de preſentibus: vt res ipſe ſtabiles ſunt ⁊ definite: ſic ⁊ propoſitiones. Nam quod factū eſt: non eſt non factū: ⁊ quod eſt nō factū nondū factuꝫ eſt. iccirco de eo ꝙ factum eſt ve rū eſt dicere definite quoniam factum eſt. ⁊ falſum ē dicere quoniā factū nō eſt. rurſus de eo ꝙ factū non eſt verū eſt dicere quoniā factū non eſt: falſum ē qm̄ factum eſt. ⁊ de preſenti quoqꝫ qd̓ ſit definitam habꝫ naturam in eo ꝙ fit. definitam quoqꝫ in propoſitioni bus veritatē falſitatēqꝫ habere neceſſe eſt. Naꝫ ꝙ ſit definite verum eſt dicere quoniam ſit: falſum qm̄ nō fit. Quod non ſit verum eſt dicere non fieri: fieri aūt falſum. De definitione ergo propoſitionū p̄teriti vel preſentis ſupra iam dictum eſt. Nunc vero ad illaruꝫ propoſitionum veritatem falſitatemqꝫ diſputationis ordinem conuertit: que in futuro dicunt̉: queqꝫ ſunt contingentia. ſolet autem futura vocare: que eadem excōtīgentia dicere conſueuit. Contingens ẜm Ariſtote licam ſententiaꝫ eſt: quodcūqꝫ aut caſus fert aut ex li bero cuiuſlibet arbitrio ⁊ propria volūtate venit aut facilitate nature in vtrāqꝫ partem redire poſſibile eſt vt fiat.ſ. ⁊ non fiat. hec ergo in preterito quidem ⁊ p̄ ſenti definitum ⁊ conſtitutum habent euentum: que enim euenerunt non eueniſſe non poſſunt. ⁊ que nūc ſiunt vt nunc non fiant cum fiunt fieri nō poteſt. ī his autem que in futuro ſunt ⁊ contingentia ſunt ⁊ fieri poteſt aliquid ⁊ non fieri. Sed quoniam tres modos ſupra poſuimus contingentis: de quibus meliꝰ ī phy ſicis tractauimus: ſingulorum ſubdamus exempla. ſi heſterno die egreſſus domo inueni amicū: quem in animo habebam querere. non tamen tunc querebam vt nō inuenirē quem inueni anteqͣꝫ inuenirē fieri po terat. Cum autem inueni vel poſtqͣꝫ inueni: vt non in ueniſſem: fieri nō poterat. Rurſus ſi ipſe ſponte pre terita nocte profectus ſum in agrum: anteqͣꝫ hoc fie ret vt non proficiſcerer fieri poterat. poſtqͣꝫ profectꝰ ſum vel cum profectus ſum: vt nō hoc fieret quod fie bat: aut non factū eſſet quod erat factum fieri nō va lebat. Amplius poſſibile eſt ſcindi hāc quā veſtior tu nicam. ſi heſterno die ſciſſa eſt cum ſcindebatur aut poſtqͣꝫ ſciſſa eſt. vt non ſcinderetur aut non eſſet ſciſ ſa fieri nequibat. ante vero qͣꝫ ſcinderetur fieri pote rat vt non ſcinderetur. perſpicuum ergo eſt in preſen tibus preteritis earundeꝫ reꝝ que ſunt contingentes definitum conſtitutumqꝫ eſſe euentuꝫ. In futuris āt vnum quodlibet duorum fieri poſſe: vnum v̓o defini tum non eſſe: ſed in vtraqꝫ parte vergere: ⁊ aut hoc
quidem aut illud ex neceſſitate euenire: vt autem hoc quodlibet definite vel qd̓libet aliud definite fieri non poſſe. que enim contingentia ſunt: in vtraqꝫ parte cō tingūt. ꝙ autem dico tale eſt. egrediēte me hodie do mo amicū inuenire aut nō inuenire neceſſe eſt. In oī bus enim aut affirmatio eſt aut negatio: ſed inuenire ſine dubio definite aut certe ſi hoc non eſt rurſus de finite nō īuenire nō eſt: neceſſe quemadmodum he ſterno die quo amicū egrediens domo inueni defini tū eſt: definitū eſt aūt ꝙ non eſt veꝝ me nō inueniſſe Non eodem modo ī his que ſunt cōtīgētia ⁊ futura: ſꝫ tantū aut hoc quidē aut illud eſt: ⁊ hoc ex neceſſita te. Quod autem vna res vel quilibet vnꝰ euentꝰ defi nitus ⁊ iā quaſi certus ſit: in futuris fieri non poteſt. ⁊ in hac re diſſimiles ſunt propoſitiones contīgētiū ⁊ futurorū his que ſunt preteritoꝝ vel preſentiū. nam cum ſimiles ſint in eo ꝙ ī his aut affirmatio ē aut ne gatio: ſicut etiam ī his que ſunt preterita vel preſen tia: in illo diuerſe ſunt ꝙ in his quidem. ideſt preteri tis ⁊ preſentibus rerum diffinitus euentus eſt. In fu turis vero ⁊ cōtīgentibus indefinitus eſt ⁊ incertus. Uidentur tamen quedam preſentia vel preterita in certa ⁊ indefinita ſed ſolum nobis ignorantibus non nature. nā licet ignoremus nos vtruꝫ aſtra paria ſint an īparia. vnum tamen quodlibet definite in natura ſtellaꝝ manifeſtū eſt eſſe. ⁊ hoc nobis quidē ignotum eſt: nature vero notiſſimū. Sed nō ita hodie me vi ſurū eē amicū aut nō viſuꝝ. nobis quidē quid euēiat ignotū eſt: notum vero nature: nō.n. hoc naturaliter ſed caſu euenit. quare huiuſmodi propoſitiones non mō ad noſtrā. ſed ad nature ipſius noticiā ẜm īcertū euentū ⁊ incōſtantē veritatē atqꝫ mendaciū deriua būt̉: talis enim eſt cōtīgentis natura: vt vel in vtra qꝫ parte equaliter ſeſe habeat vt hodie me eſſe lauan dū vel hodie me non eſſe lauandū vel in vna plꝰ: mi nus in altera: vt hominē caneſcere ī ſenectute: vel ho minē nō caneſcere in ſenectute. illud enim plus ſit: il lud minuſ. Sed nihil prohibet id qd̓ rariꝰ ſit: tamē fie ri. de his ergo ariſtotelica ſubtilitas diſputatura pri mū a ſingularibꝰ īchoās ad vniuerſalia tractatui viā pandit. duobus.n. modis cōtradictiōes fiebant aut ſingularibus aut in vl̓ibꝰ vl̓iter predicatis ⁊ his op poſitis. ingredit̉ aūt ex his tribus que ſupra iaꝫ dicta ſunt ex caſu: ex libero arbitrio: ex poſſibilitate: q̄ oīa vno noīe vtrūlibet vocauit fingens.ſ. nomen adhoc: ꝙ nō vnius ⁊ certi euētus ſūt iſta: ſꝫ vtriuſlibet: ⁊ quo mō cōtingit ea fieri vel nō fieri: hoc aūt mōſtratiuū ē nature īſtabilis ⁊ ad vtrāqꝫ partē ſine vlliꝰ rei obli ctatione vergētis. Non aūt oportꝫ arbitrare illa eſſe vtrūlibet ⁊ cōtingētiū nature: quecūqꝫ nobis ignota ſunt neqꝫ.n. ſi nobis ignotū ē a perſis ad grecos miſ ſos legatos: iccirco miſſos eſſe incerti euentꝰ eſt. nec ſi letale ſignū in egrotantis facie medicina dep̄hēdit vt aliud eē nō poſſit: niſi ille moriat̉: nobis aūt ignotū ſit ꝑꝑ artis īperitiā: iccirco illū egꝝ eē morituꝝ vtrū libet ⁊ cōtīgentis nature eſſe iudicādū eſt: ſed illa ſo la talia ſine dubio eē putāda ſūt quecūqꝫ iccirco no bis ignota ſunt: ꝙ ꝑ propriā naturā qualem habeāt euētū ſciri nō poſſūt: iccirco qm̄ ꝓpͥa inſtabilitate naͣe ad vtraqꝫ vergunt̉.i. ad affirmatiōis ⁊ negatōis euē tū propria inſtabilitate atqꝫ incōſtātia ꝑmutant̉. Eſt autem inter philoſophos diſputatio reꝝ q̄ fiūt cauſis neceſſitate ne oīa fiāt: an quedā caſu. ⁊ in hoc Epicu reis ⁊ Stoiciſ ⁊ Peripateticis noſtris magna ꝯtētio ē: quorum pauliſper ſnīas explicemus. Peripatetici enim

De interpretatione ſecūde editiōis liber. iil.
enim: quorum Ariſtoteles princeps eſt: ⁊ caſuꝫ ⁊ libe ri arbitriū iudicij ⁊ neceſſitatē ī rebꝰ que fiūt: queqꝫ acūt̉ tū grauiſſima auctoritate tū apertiſſima rōne cōfiriāt. Et caſū quidē eſſe in phyſicis probāt: quo riea aliquid agit̉ ⁊ non id euēit: propter quod illa res cepta eſt: que agebat̉: id qd̓ euēit ex caſu eueniſſe pu tandū eſt: vt caſus quidē non ſine aliqua actione ſit: quotiēs aūt aliud ꝗddam euenit ꝑ actionē que gerit̉ quam ſperat̉: illud eueniſſe caſu peripatetica probat anctoritas. Si quis enī terram fodiens vel ſcrobem pemittens agri cultus cauſa theſaurum reperiat: ca ſi ille theſaurus inuentus eſt non ſine aliqua quidem actione. terra enim foſſa eſt cum theſaurus eſt inuen tus. Sed nō illa erat agentis intentio: vt theſaurꝰ in neniret̉. Ergo aliquid agenti homini ꝑꝑ aliud tamē agenti res diuerſa ſucceſſit. Hoc igitur ex caſu euēire dicit̉: quodcūqꝫ ꝑ quālibet actionem euenit noͣ ꝑꝑ eā rem ceptam que aliquid agenti ſucceſſerit. ⁊ hoc qd̓ in ipſa reꝝ natura eſt: vt non hoc ex noſtra conſtaret ignorantia: vt non iccirco quedā eſſe caſu viderent̉: ꝙ nobis ignota eſſent: ſed potiꝰ iccirco a nobis igno rent̉: ꝙ hec in natura q̄cūqꝫ caſu fiunt nullam neceſſi tatis conſtantiam aut prouidētiā modo tenerēt. ſtoi ci quidē omnia ex neceſſitate ⁊ prouidētiā fieri putā tes: id quod ex caſu ſit: non ẜm ipſiꝰ naturam fortūe: ſed ẜm nr̄am ignorantiā mentiūt̉: id enī caſu fieri pu tant: quod cū neceſſitate ſit: tamen ab hoībꝰ ignoret̉ Et de libero quidē arbitrio eadem nobis pene illiſqꝫ tio eſt. Nos enim liberū arbitriū ponimus nul lo extrīſecus cogente in id quod nobis faciendum ve nō faciendū iudicantibꝰ ꝑpendentibuſqꝫ videat̉: ad quā rem preſumpta prius cogitatione ꝑficiendam ⁊ agendā venimus: vt id quod fit. ex nobis ⁊ ex nr̄o prī cipiū iudicio ſumat nullo extrīſecꝰ aut violēter coge te: aut violēter impediente. Stoici autem omnia ne ceſſitatibus dantes cōuerſo quodam ordine liberum voluntatis arbitrium cuſtodire conāt̉. dicūt enim na turaliter quidem animam habere quādā volūtatem ad quā propria natura ipſius voluntatis impellit̉. ⁊ ſi cut in corporibus inanimatis quedā naturaliter gra uia ferūtur ad terrā: leuia ſurſum meant. ⁊ hec nati ra fieri nullus dubitat: ita quoqꝫ in nobis ⁊ in ceteriſ animalibꝰ voluntatē quidem naturalem eſſe cunctis: ⁊ quicquid ſit a nobis: ẜm voluntatē que naturalis no bis eſt putant fieri: illud tamē addunt ꝙ ea volumꝰ: que prouidentie illius neceſſitas imperauit: vt ſit qui dem nobis voluntas cōceſſa naturaliter: ⁊ id quod fa cimª voluntate facimus: que.ſ. in nobis eſt: ip̄aꝫ tamē voluntatē illius prouidentie neceſſitate cōſtringi. ita feri quidē omnia ex neceſſitate: ꝙ voluntas ipſa na turalis neceſſitateꝫ ſequat̉ fieri etiā ꝙ facimus ex no bis: ꝙ ipſa voluntas ex nobis eſt ⁊ ẜm animalis natu ra. Nos auteꝫ liberum voluntatis arbitrium non id dicimꝰ: ꝙ quiſqꝫ voluerit: ſed ꝙ quiſqꝫ iudicio ⁊ exa minatione collegit. Alioquī muta quoqꝫ animalia ha bebunt liberum voluntatis arbitrium. Illa enī vide mus ſponte quedam refugere: quibuſdam ſponte cō currere. qd̓ ſi velle aliꝗd vel nolle recte liberi arbitrii vocabulo teneretur: non ſolum hoc eſſet hominū: ſed ceterorum quoqꝫ animalium: quibꝰ hanc liberi arbi trij poteſtatē abeſſe quis dubitet: ſed eſt liberum ar bitrium: ꝙ ipſa quoqꝫ vocabula produnt: liberum no bis de voluntate iudicium. Quotienſcunqꝫ enī imagi nationes quedam concurrunt animo ⁊ voluntatē irri tant: eas ratio perpendit: ⁊ de his iudicat: ⁊ quod ei
melius videtur cum arbitrio perpenderit ⁊ iudicatio ne collegerit facit: atqꝫ ideo quedam dulcia ⁊ ſpecieꝫ vtilitatis monſtrantia ſpernimus quedaꝫ amara vel ardua licet nolentes fortiter ſuffinemus: ideo non in voluntate: ſed in iudicatione voluntatis liberum con ſtat arbitrium: ⁊ non in imaginatiōe: ſed in ipſiꝰ ima ginationis perpenſione conſiſtit: atqꝫ ideo quarundā actionū nos ipſi principia non ſequaces ſumus. hoc ē enim vti ratione vti iudicatione. Eſſe enī cōmune no bis eſt cū ceteris aīantibus: ſola ratione diſiungimur Quod ſi ſola etiam iudicatiōe inter nos ⁊ cetera ani malia eſt diſtantia: cur dubitemus ratione vti hoc eſ ſe qd̓ vti iudicationē. Quaꝫ ſi quis ex rebus tollat: ra tionē hoīs ſuſtulit: hominis rōe ſublata nec ipſa quo qꝫ humanitas permanebit. Melius igit̉ Peripateti ci noſtri ⁊ caſum in rebus ipſis fortuitum dantes ⁊ p̄ ter vllam neceſſitatem ⁊ libeꝝ quoqꝫ arbitriū neqꝫ ī neceſſitate neqꝫ in eo ꝙ ex neceſſitate quidem non eſt non tamē in nobis eſt vt caſus: ſed in electione iudica tionis ⁊ in voluntatis examinatiōe poſuere. In eo au tem ꝙ poſſibile eſſe dicit̉ eſt quedam inter Peripa teticos ⁊ Stoicos diſſenſio: quam hoc modo paucis abſoluimus. Illi enī diffiniūt poſſibile eē ꝙ poſſit fie ri: ⁊ ꝙ fieri non prohibet̉ vt non ſit: hoc ad noſtram poſſibilitatē.ſ. referentes. vt ꝙ nos poſſumus id poſ ſibile dicerent. Quod vero nobis impoſſibile eſſet: id poſſibile negarent. Peripatetici autem non in nobiſ hoc: ſed in ipſa natura poſuere: vt quedam ita poſſi bilia eſſent fieri: vt eſſent poſſibilia non fieri: vt hunc calamum frangi quidem poſſibile eſt ⁊ etiaꝫ non frā gi. ⁊ hoc non ad noſtram poſſibilitatem referunt: ſed ad ipſius rei naturā. Cui ſententie ꝯͣria eſt illa que di cit omnia fato fieri: cuiꝰ Stoici auctores ſūt quod.n. fato ſit: ex principalibus cauſis euenit. Sed ſi ita eſt: hoc quod non fiat nō p̄t permutari. Nos autem dici mus ita quedam eſſe poſſibilia fieri: vt eadeꝫ ſint poſ ſibilia non fieri: hoc nec ex neceſſitate vel ex poſſibili tate noſtra metientes. His ergo expeditis illud adde re ſufficiat hoc Ariſtoteli fixum in ſententia ⁊ diſcipli na retinenti facile fuiſſe contingētiū ꝓpoſitionū mo dū de futuris oſtēdere.i. equaliter ſe habere in affir matione ⁊ negatione: ⁊ in vtraqꝫ parte facere: atqꝫ ideo determinatā euentus conſtātiā non habere: ꝙ niſi ita eſſet omnia ex neceſſitate fieri crederent̉: qd̓ melius liquebit cum ad ipſa Ariſtotelis verba veneri mus. Non autem icōmode neqꝫ incongrue. Ariſtote les de rebus altioribus ⁊ fortaſſe non pertinentibus ad artem logicam diſputationem tranſtulit: cū de ꝓ poſitionibus loqueret̉. Neqꝫ enim eſſet firmam re ctitudinem ⁊ ſignificantiaꝫ propoſitionū conſtituere niſi hanc ex rebus ita eſſe probauiſſet. Predicatiue enim ꝓpoſitiones(vt dictū eſt) nō in ſermōibus neqꝫ in cōplexione predicationū: ſed in reꝝ ſignificatiōe cō ſiſtūt. Quare omnibꝰ que predicēda erant explicitis ad ipſius Ariſtotelis ſentētias aperiēdas enotandaſ qꝫ ꝓueniamus. Categoricas ꝓpoſitiones que predica tiue latine poſſūt nomīari(vt ſupra iā diximus) ex re bꝰ qͣs ipſe ꝓpōnes ſignificāt integra rōcinādi norma diiudicat. Ille nāqꝫ qͣs hypotheticas vel cōditiōales vocamꝰ ex ipſa cōditiōe viā propriam trāhunt nō ex his qͥ ſignificāt. Cū.n. dico ſi hō eſt aīal eſt. ⁊ lapis ē aīal nō eſt illud eſt cōſequēs illud repugnās. quare ex repugnātia: ⁊ ꝯſequētia ꝓpoſitionū tota in propoſi tione vis vertitur: vnde ſit vt non ſignificatio ſꝫ ꝯdi tio poſita hypotheticarū enūciationū vī nāmqꝫ ꝯſti

De interpretatione ſecunde editiōis liber. iii.
tuat. predicatiue vero ꝓpoſitiones(vt dictum eſt) ex rebus principaliter ſubſtātiaꝫ ſumunt. atqꝫ ideo qm̄ quedam res ſunt preſentis temporis quedam prete riti: ſicut euentus ipſarum rerū preſentis tꝑiſ vel p̄te riti certus eſt: ita quoqꝫ predicatiuaꝝ propoſitionum de preteritis ⁊ de preſentibꝰ certa veritas falſitaſqꝫ eſt. Erat aūt ꝯͣdictionis modus duplex: aut.n. vniuer ſales particularibus angulariter opponebāt̉: aut ſin gularis ſignificatio affirmatiua ſingularem negatio nē contradictoria oppoſitione perimebat. Et in his vna vera ſemper altera falſa reperiebat̉. In his aūt que eſſent indefinite non neceſſe erat vnam veram eſ ſe alterā falſam. ſed in his in quibus veritas ⁊ falſi tas diuidebat̉: in his nō ſolū vna vera ſemper eſt al tera falſa in preterito.ſ. ⁊ in preſenti. Sed etiam vna certā ⁊ definitā veritatē retinet: certam ⁊ definitam altera falſitatē. In his aūt que ſunt in futuro ſi neceſ ſarie quidē propoſitiones ſunt: licet ẜm tempus futu rū dicant̉: neceſſe eſt tamen non modo vnam veram eſſe alteram falſam: ſed ēt vnā definite veram alterā falſam definite: vt cum dico ſol hoc āno verno tēpore in arietem venturus eſt. Si hoc alius neget non ſolū vna vera eſt altera falſa: ſed etiam in hoc vera eſt af firmatio definite falſa negatio. ſed Ariſtoteles nō ſo let illa futura vocare que ſunt neceſſaria: ſed potius que ſunt cōtingentia. Contingentia auteꝫ ſunt(vt ſu pra diximus) quecūqꝫ uel ad eſſe vel nō ad eſſe equa liter ſe ſe habēt: ⁊ ſicut ipſa indefinitū habēt ⁊ eſſe ⁊ nō eſſe: ita quoqꝫ de his affirmationes ⁊ negationes indefinitam habēt veritatē vel falſitatē: cuꝫ vna ſem per vera ſit altera falſa: ſed que vera ſit ⁊ q̄ falſa nor dū in cōtingentibus notum eſt. Naꝫ ſicut que ſunt ne ceſſaria eſſe: in his eſſe definitū eſt: que autem ſunt ī poſſibilia eē. in his definitū non eſſe: ita quoqꝫ q̄ poſ ſunt eſſe: ⁊ poſſunt nō eſſe: in his neqꝫ eſſe neqꝫ nō eē eſt definitū: ſed veritas ⁊ falſitas ex eo ꝙ eſt eſſe re ⁊ ex eo ꝙ non eſt eſſe rei ſumūtur. nā ſi ſit qd̓ dr̄ veꝝ eſt: ſi non ſit qd̓ dr̄ falſuꝫ eſt. Igit̉ in cōtingētibꝰ ⁊ fu turis ſicut ipſum eſſe inſtabile eſt ⁊ nō eſſe: eſſe tamē aut non eſſe neceſſe eſt. Ita quoqꝫ in affirmationibꝰ cōtingentia ipſa prodentibus veritas quidē ⁊ falſitaſ in incerto eſt. Que enim vera ſit que falſa ẜm ipſaꝫ propoſitionū naturaꝫ ignoratur: neceſſe eſt tamē vnā veram eſſe alteraꝫ falſam. Porphyrius tamē quedā de ſtōica dialectica permiſcet: que cuꝫ latinis auribꝰ nota non ſint: nec hoc ipſū ꝙ in queſtiōe venit agno ſcitur: atqꝫ ideo illa ſtudio pretermittemus. ¶ In ſingularibus vero ⁊ futuris non ſimiliter. nā ſi omnis affirmatio vel negatio vera vel falſa e ſt. ⁊ omne neceſſe eſt vel eſſe vel non eſſe. Quare ſi hic quidem dicat futurum aliquid. ille vero non dicat hoc idem ipſum. Manifeſtum eſt. quoniam neceſ ſe eſt verum dicere alterum ipſorum. ſi omnis af firmatio vera vel falſa eſt. vtreqꝫ enim non erunt ſi mul in talibus. nam ſi verum eſt dicere. quoniam ē album vel non album. neceſſe eſt album eſſe vel nō album. Et ſi eſt album vel non album verum ē vel affirmare vel negare. ⁊ ſi non eſt. mentitur: ⁊ ſi mē titur. non eſt. Quare neceſſe eſt aut affirmationem aut negationem veram eſſe vel falſam. Nihil ergo neqꝫ eſt: neqꝫ fit. neqꝫ caſu: neqꝫ vtrūlibet nec erit nec non erit. ſed ex neceſſitate omnia. ⁊ non vtrum libet. aut enim qui dicit verus eſt. aut qui negat ſimiliter enim vel fieret vel non fieret. ¶ Geminas eſſe contradictiones in propoſitionibus ſu pra iam dictum eſt: ⁊ nunc quoqꝫ commemorat in ꝗ bus neceſſe eſt verā eſſe ⁊ alterā falſaꝫ: ſed ea que di cent̉ de futuris ⁊ contingentibus melius intelligent̉ ſi de his contingentibus loquatur que in ſingulari cō tradictione proueniunt. eſt enim vniuerſalium angu laris cōtradictio ī cōtingētibuſ huiuſmodi. Cras oē athenienſes bello nauali pugnaturi ſunt. Cras nō oē athenienſes bello nauali pugnaturi ſunt. In ſingula ribus autem talis eſt. Cras ſocrates ī paleſtra pugna turus eſt. Cras ſocrates in paleſtra pugnaturus non eſt. Non autem oportet ignorare non eſſe ſimiliter cō tingentes has: que dicunt ſocrates morietur. ⁊ ſocra tes non morietur: ⁊ illas que dicunt ſocrates moriet̉ cras: ſocrates non morietur cras: Ille enim ſuperio res omnino cōtingētes non ſunt: ſed ſunt neceſſarie. Moriet̉ enim ſocrates ex neceſſitate: he vero que tē pus diffiniunt: nec ipſe in numero contingentium re cipiuntur: iccirco ꝙ nobis quidem cras morituruꝫ eſ ſe ſocratem incertum eſt. Nature autem incertuꝫ nō eſt. Atqꝫ ideo nec deo quoqꝫ incertum eſt qui ipſam naturam optime nouit. Sed ille proprie contingētes ſunt: que neqꝫ in natura ſunt neqꝫ in neceſſitate: ſed aut in caſu aut in libero arbitrio aut in poſſibilitate nature. Ex caſu quidem vt cū egredior domo vt ami cum videam non ob hoc egrediens. Ex libero arbi trio vt ꝙ poſſum ⁊ velle ⁊ non velle: an velim hoc an teqͣꝫ fiat incertum eſt. Ex poſſibilitate ꝙ cū fieri poſ ſit ⁊ nō fieri poſſit: ⁊ anteqͣꝫ fiat ꝙ vtroqꝫ modo pōt fieri incertum ſit. Ideoqꝫ cras ſocrates pugnaturus eſt in paleſtra cōtīgens eſt: ꝙ hoc ex libero venit ar bitrio. Argo in huiuſmodi contingentibus ſi in futu ro vna ſemper vera eſt altera falſa: ⁊ vna definite ve ra altera falſa definite: ⁊ res verbis cōgruēt: omnia neceſſe ē eſſe vel nō eſſe: ⁊ ꝗcꝗd ſit ex neceſſitate fit: ⁊ nihil neqꝫ poſſibile eſt eſſe quod poſſibile ſit non eſſe: neqꝫ liberum erit arbitrium: neqꝫ in rebus vllus ca ſus erit in omnibus neceſſitate domināte. In his nā qꝫ.i. in ſingularibus contradictionibus verum dicere vterqꝫ non poteſt. Contradictorie enim erant que ſi mul eſſe non poterant: ſed nec vtreqꝫ negationes at qꝫ affirmationes falſe eſſe in contradictorijs poſſunt Ille enim cōtradictorie erant: que ſimul eſſe non po terant. Quare vnus verum dicturus eſt vnus falſuꝫ ꝙ ſi nihil datur ī huiuſmodi rebꝰ.i. cōtingentibus in ſtabili euentus ordine ⁊ valde incerta veritatis ⁊ fa ſitatis enunciatione prouenire: quicquid verum dici tur in affirmatione definite: hoc definite eſſe neceſſe eſt: quicquid falſum dicitur in negatione hoc non eē neceſſe ē. Oīa igitur ex neceſſitate aut erūt aut ex ne ceſſitate non erunt. Nihil ergo nec caſus nec liberum arbitrium nec poſſibilitas vlla in rebus eſt. Si quidē tenet cuncta neceſſitas. Ariſtoteles vero ſumens iſtā hypotheticam propoſitionē ſi omne quod in futuro dicitur aut definite verum aut falſum eſt definite: oīa ex neceſſitate fieri ⁊ nihil caſu nihil iudicio nihi poſſibilitate ex ꝯuenienti ordīe mōſtrat: ⁊ hoc poſito vnam ſcilicet veram alteram falſam definite eſſe oīa ex neceſſitate cōtingere. Ex conſenſu rerum propoſi tionumqꝫ oīa fieri ex neceſſitate monſtrat hoc mode Proponit enī hāc conditionē ⁊ hāc verā eſſe ex reꝫ ipſaꝝ neceſſitate confirmat. Eſt āt ꝯdictio ſi oīs aſ firmatio vel negatio ī futuꝝ ducta v̓a vl̓ falſa ē d̓ fin te: ⁊ oē ꝗcꝗd ſit ex nec̄itate fieri: ⁊ nihil nꝫ caſu neqꝫ ꝓpria

De interpretatione ſecūde editiōis liber. iii.
vmria ⁊ libera volūtate atqꝫ iudicio. Nec vero aliqͣ poſſibilitate: que oīa vtrumlibet vocabulo nuncupa rit. Ponit enī hāc cōditionē dicens. Nā ſi oīs affir natio vel negatio vera vel falſa eſt ſubaudiēdū defi nite ⁊ oē neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe. Quare ſi hic qui qe dicat futuꝝ aliquid: ille vero nō dicat hoc idē ip̄ꝫ manifeſtū eſt qm̄ neceſſe eſt dicere veꝝ alteꝝ ipſoꝝ: qͦ oīs affirmatio vel negatio vera vel falſa eſt. vtreqꝫ mni nō erūt ſimul in talibus. Ergo ſenſus hmōi eſt. ſi oīs inquit affirmatio vel negatio vera vel falſa eſt d̓ fnite: ⁊ omne neceſſe eſt aut eē aut nō eſſe: ꝙ vel af firmatio ponit vel negatio perimit. Nam ſi quilibet pixerit eſſe aliquid. ⁊ alius dixerit: idem ipſum nō eē vnus quidē affirmat: alius vero negat: ſed in affirma tione ⁊ negatione que in cōtradictione ponunt̉ vna ſemper vera eſt altera falſa. neqꝫ enim fieri poteſt vt vtreqꝫ ſint vere. nō enī nūc ſermo eſt aut de ſubꝯͣrijs aut de indefinitis. nam ⁊ ſubcōtrarie.i. ꝑticularis ne gatio ⁊ affirmatio particularis: ⁊ īdefinite vtreqꝫ ve re in eodē eſſe poterāt. Cōtradictorie aūt mīme ne qꝫ enim fieri pōt vt he que vel in ſingularibus cōtra dictiones ſunt vel in vniuerſalibus angulariter oppo nūt̉: ſimul vnqͣꝫ vere ſint. hoc.n. eſt ꝙ ait: vtreqꝫ eniꝫ nō erūt ſimul in talibꝰ.i. vtreqꝫ enūciationes nō erūt vere in enūciatiōibus cōtradictorijs: poſita ergo hac cōditione ſi oīs affirmatio definite vera vel falſa ſit oīa ex neceſſitate: euenire. Hanc ipſam rerum ipſaꝝ ⁊ propoſitionum cōſequētiā ⁊ ſimilitudinē monſtra re cōtendit dicens. Nam ſi verum eſt dicere quoniaꝫ eſt album vel nō album neceſſe eſt albū eſſe vel non album. ⁊ ſi eſt albū vel non albū: verum eſt affirma re vel negare: ⁊ ſi nō eſt mentit̉: ⁊ ſi mentit̉ non eſt. re neceſſe eſt affirmationē vel negationē verā eē vel falſam. Oīs inquit affirmatio omniſqꝫ negatio cum rebꝰ ipſis vel vera vel falſa ē. huiꝰ autem rei ex preſen tibꝰ exēpla ſumit. Nā ſicut ſe hn̄t ẜm neceſſitatem in preſenti tēpore enūciationes: ita ſe habent ⁊ in futu ro. Speculemur igit̉ ⁊ in preſenti que ſit rerū propo ſitionūqꝫ neceſſitas. Si qua enim propoſitio de qua libet re dicta vera eſt: illam reꝫ quā dixit eſſe neceſſe eſt. Si.n. dixerit qm̄ nix alba eſt ⁊ hoc verum eſt: ve ritatē propoſitiōis ſequit̉ neceſſitas rei. Neceſſe ē.n. niuem eſſe albam: ſi ꝓpoſitio que de eadē re predica ta eſt: vera eſt. Qd̓ ſi dixerit quis nō eſſe albam picē ⁊ hec vera eſt. Manifeſtū quoqꝫ rem ꝓpoſitionis cō ſequi veritatē. Amplius quoqꝫ ⁊ ꝓpoſitiones rerum neceſſitateꝫ ſequūt̉. ſi.n. eſt aliqua res: verum ē de ea dicere qm̄ eſt: ⁊ ſi non eſt aliqua res verū eſt de ea di cere quoniā nō eſt ita ẜm veritatē affirmationis vel negationis neceſſitas rei ſubſtātiam ſequitur: ⁊ reꝝ neceſſitas propoſitionū cōmitatur neceſſitateꝫ: atqꝫ hoc quideꝫ in veris. In falſis quoqꝫ idē eſt contrario Nam ſi falſa eſt affirmatio: rem de qua loquit̉ nō eē neceſſe eſt: vt ſi falſa eſt affirmatio: que dicit piceꝫ eſ ſe albam: nō eſſe albam picem neceſſe eſt. Rurſus ſi falſa eſt negatio que dicit niuem nō eſſe albam: niueꝫ eſſe albā neceſſe eſt. Rurſus ſi nō eſt res: affirmatio quoqꝫ de eadē re neceſſario falſa eſt. Quod ſi rurſus res non ſit: id quod pōt dicere falſa negatio: ſine vlla dubitatione illa negatio falſa eſt: ⁊ hoc eſſe neceſſe ē vt quoniam de niue poteſt dicere falſa negatio qm̄ a ba nō eſt: hoc ipſum quod falſa negatio dicit.i. albaꝫ nō eſſe non eſt. Nix enim non alba non eſt. Quare re ru neceſſitati falſitas vtraqꝫ conuertit̉. nam ſi eſt ali quid: vere de eodem dicit̉ quoniā eſt: ⁊ ſi vere dicit̉
illam rem de qua vere dicit̉ aliquid: eſſe neceſſe ē: ꝙ ſi nō eſt id quod dicit̉ falſa enūciatio ē: ⁊ ſi enūciatio nes falſe ſunt: res non eſſe neceſſe ē. Quod ſi hec ita ſunt: propoſitū eſt autē oēm affirmationē ⁊ negatio nem veram eſſe definite: quoniā propoſitionū verita tē vel falſitatē rerū neceſſitas ẜm eſſe vel nō eſſe con ſequit̉: eſſe quidē ẜm veritatē vt dictū eſt: nō eſſe ẜꝫ falſitatē. Nihil ſit caſu neqꝫ libera voluntate neqꝫ ali qua poſſibilitate. Hec enim que vtrūlibet vocamus talia ſunt: que cum nōdū ſunt facta ⁊ fieri poſſunt ⁊ nō fieri. ſi enim facta ſunt non fieri potuerunt: vt ho die me librū virgilij legere: quod nondū feci: poteſt ꝙ dem non fieri: poteſt etiam fieri: quod ſi fecero potui nō facere. hec igit̉ hmōi ſunt q̄cūqꝫ vtrūlibet dicūt̉. Utrūlibet autē quid ſit ipſe planius demōſtrat dicēs ¶ Utrūlibet enim nihil magis ſic vel non ſic ſe ha bet aut habebit. ¶ Eſt enim vtrūlibet ꝙ ad eſſe vel non ad eſſe equali ter ſe habet.i. neqꝫ illud eſſe neceſſe ſit neqꝫ nō eē ne ceſſe ſi. Putauerunt aūt quidā: quorum ſtoici quoqꝫ ſunt Ariſtotelem dicere in futuro cōtingētes nec ve ras eſſe nec falſus ꝙ enim dixit nihil ſe magis ad eſſe habere qͣꝫ ad non eſſe hoc putauerūt tanqͣꝫ nihil eas intereſſet falſas an veras putari. neqꝫ veras enim ne qꝫ falſas eſſe arbitrati ſunt: ſed falſum eſt. non enim Ariſto. hoc dicit ꝙ vtreqꝫ nec vere nec falſe ſint: ſed ꝙ vna quidem ipſarum quelibet aut vera aut falſa ē non tamen quemadmodum in preteritis definite: nec quemadmodum in preſentibus. ſed enunciatiuarum vocum duplicem quodammnodo eſſe naturam: quarū quedam eſſent: in quibus non modo verum ⁊ falſum inueniretur: ſed in quibus etiam vnam eſſe definite veram alteram definite falſam: in alijs vero vna qui dem vera: altera falſa ſed indefinite ⁊ cōmutabiliter ⁊ hoc per ſuam naturam: non ad noſtram ignorantiā atqꝫ noticiam. Quocirca recte dictum eſt ſi omnis af firmatio vel negatio vera definite eſſet: nihil fieri ne qꝫ eſſe vel caſu vel a communi nomine vtrūlibet nec eſſe aut non eſſe contingenter: ſed aut eſſe aut non eſ ſc definite: ſed magis ex neceſſitate omnia. hoc enim conſequitur eum qui dicit aut eum qui affirmat veꝝ eſſe: aut eum qui negat ꝙ ſi hoc veruꝫ eſſet. ſimiliter cum veritate fieret: vel cum falſitate nō fieri: ⁊ ꝙ ve re falſe ve ab enūciationibꝰ dicebat̉. Quod ſi hoc im poſſibile eſt ⁊ ſunt quedaꝫ res: que neceſſitate nō ſūt videmus autem quaſdā eſſe caſu: quaſdam ex volun tate: quaſdam ex propria poſſibilitate nature: fruſtra putatur ſicut in preteritis: ita quoqꝫ in futuris enun ciationibus vnam eſſe veram alteram falſā definite. Quare hec vna fuit eius argumentatio: aliam vero quaſi ipſe ſibi opponens quandam queſtionem: ingre ditur validiore tractatu. ¶ Amplius ſi eſt album nunc: verum erat dicere prius quoniam erit album. quare ſemper fuit verū dicere quodlibet eorum que facta ſunt quoniam ē vel erit. ꝙͣ ſi ſemper verum fuit dicere: quoniam ē vel erit. non poteſt hoc non eſſe. vel non futurum eſſe. Quod autem non poteſt non fieri. impoſſibi le eſt non fieri. Et quod impoſſibile eſt non fieri. neceſſe eſt fieri. Omnia ergo que futura ſunt. ne ceſſe eſt fieri. nihil igitur vtrumlibet. neqꝫ caſu erit nam ſi caſu. non ex neceſſitate. ¶ Ad deſtruendum non eſſe omnes enūciatiōes veras

De interpretatione ſecunde editiōis liber. iii.
definite in futuro vel falſas ex eadem argumentatio nis virtute ⁊ ex eodeꝫ poſſibilitatis euentu diuerſam tn̄ ingredit̉ rationis viam. Dudū enim ex his que nō dū erant facta: ſi vera futura eſſe predicerent̉ in re bus neceſſitatē ſolam eſſe poſſe collegit. nunc autem ex rebus que fac̄te ſunt argumentationē capit. ſi ve re anteqͣꝫ fierent predicerent̉: neceſſitatis nexu euer tus reꝝ oīuꝫ contineri arbitrant̉.n. hi qui dicūt con tingētiū quoqꝫ propoſitionū ſtabilem eē ī enūciatio nibus modū ẜm veritatē.ſ. atqꝫ mendatiū: ꝙ oīa que cūqꝫ facta ſunt inquiunt potuere predici qm̄ fiēt. hoc enī in natura fuit ante: ſed nobis hoc rei ipſius pate fecit euētꝰ. Quare ſi oīa quecūqꝫ euenerūt ſunt: ⁊ ea que ſunt futura eſſe predici potuerūt: neceſſe eſt oīa que dicuntur aut definite vera eſſe aut definite falſa quoniā definitus eoꝝ euentus ẜm preſens tempus eſt Quare in omnibus in quibus aliquid euenit verum erat dicere qm̄ euenturū eſt: ⁊ ſi nondū adhuc factuꝫ eſt. hoc autem illa res probat verum fuiſſe tunc dici: qm̄ euenit id qd̓ predici potuerat: quod ſi predictum eſſet: res euentura definita veritate predicerēt̉. hoc Ariſtoteles ſumens ad idē impoſſibile validiſſima rō ne perducit: ⁊ p̄ſentis tēporis natura cū futuri enun ciatione cōiungit. Ait enī ſimile eſſe de preſentibus enūciare ẜm veritatis neceſſitateꝫ ⁊ de futuris. Nā ſi verū eſt dicer̄ qm̄ eſt aliquid: eſſe neceſſe ē. ⁊ ſi veꝝ eſt dicere qm̄ erit futurū eſſe ſine dubio neceſſe ē oīa igit̉ ex neceſſitate futura ſunt: ad idē impoſſibile.ſ. ar gumētationē trahēs. Sumit aūt huiꝰ impoſſibilita tis ordinē ex his ꝓpōnibꝰ que faciliores quidem ad in tellectū ſunt: idē tn̄ valent hoc mō. ſi ſemꝑ inquit ve rū eſt dicere qm̄ eſt vel erit: quicquid tūc fuit verū p̄ dicere: illud nō pōt nō eē: nec nō futurū eſſe: quēad modū enī id quod in preſenti vere dicitur eē: hoc nō pōt nō eſſe: ⁊ vera de ea propoſitio fuit: que dicebat eſſe ita quoqꝫ in futuro que dicit aliquid futuꝝ eſſe: il la ſi vera eſt: nō pōt nō futuruꝫ eē ꝙ predicit. Qd̓ ſi nō pōt non fieri qd̓ a vera propoſitione predicitur: poſſibile eſt nō fieri idē.n. ē dicer̄ n̄ p̄t n̄ fieri qd̓ dice re īpoſſibile ē n̄ fieri. qd̓ aūt impoſſibile eſt non fieri neceſſe eſt fieri. Impoſſibile enim eſſe idem neceſſi tati valet cōtrarie predicatū: vt ipſe poſt docuit. Nā qd̓ īpoſſibile eſt eſſe neceſſe eſt nō eē. ꝙ enī vt ſit, poſ ſibile nō ē: nō eſſe neceſſe eſt. Qd̓ ſi hoc ē ⁊ cōtraria ſe eodē mō habebūt. ꝙ eſt īpoſſibile nō eſſe: hoc eſſe neceſſe eſt. Sed dictū eſt ea que vere predicūt̉ īpoſſi bile eſſe non eſſe hoc aūt ē ex neceſſitate eē. Ea igit̉ q̄ predicūt̉ ex neceſſitate futura ſunt. Nihil igit̉ vtrūli bet neqꝫ caſu nec oīno ſcd̓m liberū arbitriū: ꝙ vtrū libꝫ clauſit totū ſignificatio. nā ꝙ dicit vtrūlibet: poſ ſibilitatē ⁊ caſum ⁊ liberum arbitriū tenet in ſignifi catione. Engo nihil ſit caſu. Nā ſi quedā fieri caſu di cat ille rurſus in ea re perimit neceſſitatem. qd̓ enim caſu eſt nō eſt ex neceſſitate. nihil aūt ſit caſu qm̄ oīa ex neceſſitate proueniūt: quecunqꝫ enūciatio vera p̄ dixerit. euenit aūt huiuſmodi impoſſibilitas ex eo ꝙ conceſſum eſt priꝰ oīa quecunqꝫ facta ſūt definite ve re predici potuiſſe. naꝫ ſi ex neceſſitate cōtingit id qd̓ euēit verū fuit dicere qm̄ erit. ꝙ ſi ex neceſſitate hoc nō cōtingit ſꝫ cōtingēter: nō potius verū fuit dicere qm̄ erit: ſed magis qm̄ cōtingit eſſe. nā qui dicit erit: ille quādā neceſſitatē in ipſa predicatione ponit. hoc inde intelligit̉ ꝙ ſi vere dicat futurum eſſe id qd̓ p̄di citur: impoſſibile ſit nō fieri. hoc aūt ex neceſſitate ſit fieri. ergo qui dicit qm̄ erit aliquid eoꝝ que contingē
ter eueniūt: in eo ꝙ futurū eſſe dicit id qd̓ cōtingen ter euenit: fortaſſe mentit̉: vel ſi contigerit res illa: quā p̄dicit: ille tamē mentitꝰ eſt. nō enim euētus fal ſus eſt: ſꝫ modus predicatiōis. Namqꝫ ita dicere cras bellū nauale cōtingēter euēiet: hoc eſt dicere ita eue niet ſi euenerit vt potuerit non euenire. Hoc ergo dicit: verū dicit. Euentū enī cōtingenter p̄dixit. ꝗ ā ita dicit cras erit bellū nauale: quaſi neceſſe eē ſit: it ꝓnūciat. ꝙ ſi euenerit nō iā iccirco qꝛ predixit: ver dixerit: qm̄ id qd̓ cōtingēter euenturū erat: neceſſa rie futurū eſſe predixit. Nō ergo in euētu eſt falſita ſed in p̄dicatiōis mō. quēadmodū enī ſi quis ſocrat ambulante dicat. Socrates ex neceſſitate ambulat: ī le mentitus eſt nō ī eo ꝙ Socrates ambulat: ſed ī eo ꝙ ille ex neceſſitate eū ambulare p̄dicauit. ita quoq ī hoc ꝙ dicit qm̄ erit aliquid: etiā ſi hoc fiat. ille tn̄ fa ſus eſt nō in eo ꝙ factū eſt: ſed in eo ꝙ ita factū nō ē vt ille p̄dixit futurū. Qd̓ ſi verū eſſet definite: ex ne ceſſitate eſſet futurū. Igit̉ ex neceſſitate futuꝝ eſſe p̄ dixit qd̓cūqꝫ ſine vllo alio mō euēturum enunciauit. Quare nō in euētu rei: ſed in p̄dicatiōis enūciatiōe falſitas inuenit̉. Oportet enī in cōtingentibꝰ ita aliꝗd p̄dicere ſi vera erit enūciatio: vt dicat ꝗdē futurū eē aliquid: ſed ita vt rurſus relinquat eſſe poſſibiſe vt fu turū nō ſit. Hec aūt eſt cōtingētis natura cōtingen ter in enūciatione p̄dicare. Qd̓ ſi quis ſimpliciter io qd̓ fortaſſe cōtingēter eueniet futurū eē p̄dixit. ille rē cōtingētē neceſſarie futurā p̄dicit. ideo ēt ſi euen rit id qd̓ dr̄: tn̄ ille mentit̉ in eo ꝙ hoc quidē ꝯtinget ter euenit: ille aūt ex neceſſitate futurū eē p̄dixerat Cū ergo ſint quattuor enūciatiōis ⁊ veritatis ⁊ falſ tatis modi de his ſcꝫ ꝓpōnibꝰ que in futuro p̄dican̉ aut qm̄ erit ⁊ nō erit id qd̓ dicit̉.i. vt affirmatio ⁊ n. gatio vera ſit: aut qm̄ nec erit nec nō erit vt affirma tio ⁊ negatō falſe ſint: aut qm̄ erit aut nō erit: vt vn definite vera altera falſa: aut rurſus qm̄ erit aut nō erit: vtriſqꝫ ẜm veritatē aut falſitatē indefinitis ⁊ eō liter ad veritatē mēdaciūqꝫ vergētibꝰ docuit quideꝫ ſupra ⁊ eſſe ⁊ nō eſſe fieri non poſſe cū dixit. Utreqꝫ enī ſil̓ nō erūt in talibꝰ. Docuit etiā aliquātiſper au eſſe aut nō eſſe definite in contingētibꝰ ⁊ futuris ꝓ pōnibus eſſe nō poſſe. Nūc illud addidit ꝙ neqꝫ eſſe neqꝫ non eē.i. ꝙ nec illud vere dici poſſit: poſſe vtra qꝫ inuenire falſas que dicuntur in futuro propoſitōeſ Qd̓ ſi neqꝫ vtreqꝫ vere ſunt: neqꝫ vtreqꝫ falie: neqꝫ vna definite vera altera falſa definite. Reſtat vt vna vera ſit altera falſa: nō tn̄ definite: ſꝫ vtrūlibet ⁊ in ſtabili modo: vt hoc quidem aut hoc euenire neceſſe ſit vt tn̄ vna res quelibet quaſi neceſſarie ⁊ definite ꝓueniat aut nō ꝓueniat fieri nō poſſit. Quēadmodū aūt vtraſqꝫ falſas nō eſſe demonſtraret: hic īchoat. ¶ At vero nec quoniam verum eſt neutrum conti git dicere. vt quoniam neqꝫ erit. neqꝫ non erit pri mum enim cum ſit affirmatio falſa. erit negatio nō vera. ⁊ cum hec ſit falſa: contingit affirmationē e non veram. ad hec ſi verum dicere eſt: quoniam al bum eſt ⁊ magnum. oportet eſſe vtrumqꝫ. ſi vero erit cras. oportet eſſe cras. ſi autem neqꝫ erit neqꝫ non erit cras. non erit vtrumlibet. vt nauale bellū oportebit.n. neqꝫ fieri nauale bellū: neqꝫ nō fieri. ¶ Senſus huiuſmodi argumentationis eſt: nec illud ī quit dici poterit: ꝙ cōtingentiū propoſitionū neutra vera eſt in futuro. hoc auteꝫ nihil differt dicere qͣꝫ ſi quis dicat vtraſqꝫ eſſe falſas. hoc enim impoſſibile ē in ꝯͣdictionibꝰ

De īterpretatio. editio. ſecūde liber terrius. 05
ia contradictionibus. Nā vtreqꝫ falſe inueniri nō poſ cunt. hoc.n. propriū contradictionū eſt: vt proprieta e ſubcontrariaꝝ fugiāt ī eo ꝙ ſimul v̓e eē nō poſſūt ita quoqꝫ ꝯͣriarū proprietatē vitant: vt in eo ꝙ fal ſe ſimul non reperiunt̉. hn̄t ergo ꝓpriā naͣm: vt neqꝫ calſe ſint ſimul neqꝫ vere. quare vna ipſaruꝫ ſemper pera: ſemꝑ altera falſa. impoſſibile eſt igr̄ cū ſit falſa negatio: non verā eſſe affirmationē. Rurſus cum ſit falſa affirmatio: negationē eſſe non veram. Igit̉ nec hoc eſt dicere ꝙ vtreqꝫ non vere ſint. Qd̓ per hoc di rit ꝙ ait: at vero nec qm̄ neutrū verū eſt ꝯtingit dice re. l. non nobis contingit dicere hoc eſt impoſſibile di cere: qm̄ neutrum verū eſt.ſ. ꝙ in affirmationibus no gationibꝰ q̄ proponit̉ cōtingentibus.ſ. ⁊ futuris. Qui aūt Ariſtotelem arbitrati ſunt vtraſqꝫ propoſitiōes in futuro falſas arbitrari. Si hec q̄ nunc dicit diligē tiſſime perlegiſſent: nunqͣꝫ tantis laberent̉ erroribꝰ Neqꝫ.n. ideꝫ eſt dicere neutra vera eſt qd̓ dicere neu tra vera eſt definite. Futuꝝ.n. eſſe cras nauale belluꝫ ⁊ non futuꝝ non dr̄: qm̄ vtreqꝫ oīo falſe ſint: ſed qm̄ neutra vera ſit definite: aut quelibet ipſaꝝ definite ſit falſa: ſed hec quidē vera illa vero falſa: nō tn̄ vna ipſaꝝ definite: ſed quelibet illaꝝ contingenter. His aūt adiecit aliud quiddā dicens: ſi propoſitionū veri tas ex reꝝ ſubſtātia pendet: vt quicꝗd veꝝ eſt in ꝓpo ſitionibus dicere: hoc eſſe neceſſe eſt. ꝙ ſi veꝝ eſt di cere qm̄ erit albū aliquid: veritatē ꝓpoſitionis ſequi tur rei neceſſarius euentus. Qd̓ ſi quis dicat quāli llā rē cras albā futrirā: ſi hoc vere dixerit: cras ceſſitate alba futura eſt. Sic igit̉ ſi quis veꝝ di cit neutrā verā eſſe propoſitionū eaꝝ: que in futuro dicūt̉: neceſſe eſt id qd̓ dr̄ ⁊ qd̓ ſignificat̉ ab illis pro poſitionibus nec eē nec nō eē. falſa.n. ⁊ affirmatio et atio ē nec qd̓ affirmatio dicit fieri pōt nec qd̓ ne gatio: ergo ex neceſſitate neutrū ſit vel qd̓ affirma tio dicit vel quod negatio. Ergo ſi dicat affirmatio cras bellum nauale futurum: qm̄ falſa eſt: non erit cras bellum nauale. Rurſus ſi idem neget negatio di cens: non erit cras nauale bellum: qm̄ hec quoqꝫ fal ſa eſt: erit cras nauale bellū. Quare neqꝫ erit bellū na uale: qꝛ affirmatio falſa ē: nec nō erit bellū nauale: qꝛ negatio falſa ē. Sꝫ hanc ineptiā nec aīus ſibi fingere poteſt. Quis enim vnqͣꝫ dixerit aliquā rem ex neceſ ſitate nec eſſe nec non eſſe: ꝙ ille.ſ. dicit vtraſqꝫ ꝓpo ſitiones in futuro falſas exiſtere. ¶ Que ergo contingunt inconuenientia: hec ſunt ⁊ alia huiuſmodi: ſi omnis affirmationis ⁊ negatio nis: vel in his que in vniuerſalibus dicūtur vniuer ſaliter: vel in his que ſūt ſingularia: neceſſe eſt op poſitarum hanc quidem veram eſſe: illam vero fal ſa. Nihil autē vtrumlibet eſſe in his que fiunt: ſed omnia eſſe ⁊ fieri ex neceſſitate. Quare non opor tebit neqꝫ cōſiliari: neqꝫ negociari: quoniam ſi hoc facimus: erit hoc: ſi vero non hoc: non erit hoc. ni hil enī prohibet in milleſimū ānū hūc quidē dice re hoc futurū eſſe. illū vero nō dicere. quare ex ne ceſſitate erit: quodlibet eorū verū erat dicere tunc. COmnia in futuro vel vera vel falſa definite eſſe in ꝓ poſitionibus arbitrātes impoſſibilitas iſta cōſequit̉. nihil.n. neqꝫ ex libero volūtatis arbitrio: neqꝫ ex ali qua poſſibilitate: neqꝫ ex caſu quicqͣꝫ fieri pōt: ſꝫ oīa neceſſitati ſubiecta ſunt: qͣꝫqͣꝫ quidā nō dubitauerūt dicere oīa ex neceſſitate eſſe ⁊ quibuſdā artibus cona
ti ſunt id qd̓ in nobis eſt cū reꝝ neceſſitate coniūgere Dicunt.n. quidā quoꝝ ſunt ſtoici oīa quecūqꝫ fiunt: fati ꝓuenire neceſſitate: ⁊ oīa que ſatalis agit ratio ſi ne dubio ex neceſſitate cōtingere: Sed illa eſſe ſola in nobis ⁊ ex voluntate nr̄a: q̄cunqꝫ per voluntatē nr̄aꝫ ⁊ per noſipſos vis fati cōplet ac perficit. neqꝫ.n. inqui unt volūtas nr̄a in nobis eſt: ſed idē volumus idēqꝫ nolumus: quicꝗd fati neceſſitas imꝑauit: vt volūtas nr̄a quoqꝫ ex fato pendere vr̄: ita qm̄ per voluntateꝫ nr̄am quedā ex nobis fiūt: ⁊ ea q̄ fiunt in nobis fiunt qm̄qꝫ volūtas ipſa ex neceſſitate fati eſt: ēt q̄ nos nr̄a facimus voluntate eo ꝙ neceſſitas imꝑauit: ea ipſa ī pulſi facimus neceſſitate. Quare hoc mō ſignificatio nē liberi arbitrii permutantes neceſſitate. ⁊ id qd̓ in nobis eſt cōiungere impoſſibiliter ⁊ copulare conten dūt. Illud.n. in nobis eſt libeꝝ arbitrium ꝙ ſit oī ne ceſſitate vacuū: ⁊ ingenuū ⁊ ſue poteſtatis: quoꝝ nos dn̄i quodāmodo ſumus vel faciēdi vel non faciendi: ꝙ ſi voluntates quoqꝫ nr̄i fati nobis neceſſitas impe ret: in nobis voluntas ipſa nō erit: ſꝫ in fato: nec erit libeꝝ arbitriū ſed potius ſeruiēs neceſſitati. vn̄ ſit: vt qui oēs actus ouentuū neceſſitate conſtringūt dicūt per hoc poplitem quoqꝫ nos non flectere niſi fatalis quoqꝫ neceſſitas iuſſerit. Caput quoqꝫ nō ſcalpere: qͣ re nec lauare: nec agere aliꝗd. His ēt adiiciā vel ali quid feliciter vel aliꝗd infeliciter facere vel pati. vn̄ ſit vt neqꝫ caſum: neqꝫ libeꝝ arbitriū: nec poſſibile ī rebus vllū eſſe contēdant: qͣꝫuis liberū deſtruere me tuētes arbitriū aliā ei fingāt ſignificationē per quā nihilominus libera hoīs voluntas euertit̉. Ariſtote lica vero auctoritas: ita hec in rebus poſita ⁊ cōſtitu ta eſſe cōfirmat: vt non exponat nunc ꝗd ſit caſus: ꝗd ve poſſibile: quidve in nobis: nec ea eſſe in rebus pro bat atqꝫ demonſtrat: ſꝫ in tm̄ apud illū hoc in rebus eſſe manifeſtū eſt: vt opinionē qua ꝗs arbitrat̉ enun ciationes in ſuturo oēs veras eſſe. per hoc impoſſibi lē eſſe dicat ꝙ caſum: ⁊ poſſibilitatē: liberūqꝫ arbitr um euertat. Hec.n. in rebus ita ꝯſtituta putat: vt nō de his vlla opus ſit demōſtratione: ſed impoſſibilis rō iudicet̉: q̄cunqꝫ vel poſſibile: vel caſuꝫ vel id qd̓ in nobis eſt conat̉ euertere. ⁊ caſuꝫ quidē quēadmoduꝫ definita in ꝓpoſitionibꝰ futuris deſtruat veritas ſu pra monſtrauit. Nūc aūt quēadmodū eadē ipſa veri tas definita futuraꝝ ⁊ ꝯtingentiū ꝓpoſitionū tollat liberi arbitrii facultatē maxima vi argumētionis exe quitur dicēs hmōi cuncta ꝯtingere impoſſibilia: ſiꝗs vna enūciatōis partē definite verā vel falſam eſſe cō fingat. ſed nos ſecuti porphyriū cū huius diſputatōis expoſitionē cepimus id qd̓ prius dixit in ſingularibꝰ ⁊ futuris: ob hoc dixiſſe prediximus ꝙ facilior ſit ītel lectus diſputatiōis: ſi hec prius in ſingularibꝰ ꝑſpice rent̉: de ꝗbus ſingularibꝰ diligentiſſime p̄locutꝰ. nūc de vl̓ ibus vl̓iter predicatis: ⁊ de his q̄ fiunt ꝯͣdictio nes loꝗtur. Ita.n. dicit. Si oīs affirmationis ⁊ ne gationis vel in his q̄ in vl̓ibus dn̄r vl̓iter: vel in his q̄ ſunt ſingularia: neceſſe eſt oppoſitaꝝ hanc quidē eſſe verā: illā vero falſaꝫ. Alexander aūt in ſingularibus ⁊ futuris dixiſſe eū arbitrat̉: tanqͣꝫ ſi diceret̉ in hiſ fu turis q̄ in generatiōe ⁊ corruptione ſunt. Sunt.n. q̄ dā futura q̄ in generatiōe ⁊ corruptione nō ſunt: vt qd̓ de ſole ⁊ luna ⁊ de ceteris celeſtibꝰ ꝓnunciat̉. he vero q̄ ſunt in rebꝰ his quaꝝ eſt naſci ⁊ corrumpi naͣ: vnā ſemꝑ non neceſſe eſt verā eſſe alteram falſam. Sed neutrā ego improbo expoſitionē. vtreqꝫ.n. ve riſſima rōne firinant̉. Oīs aūt ſenſus talis eſt ꝙ ne

De interpretatio. editionis ſecūde lib. tertius.
ceſſitatem ſolā in rebus imꝑare deſtruit Ariſtoteles oē.n. qd̓ naͣ eſt: nō fruſtra eſt. cōſiliari aūt hoīes na liter hn̄t. Qd̓ ſi neceſſitas in rebus ſola dn̄abit̉: ſine cā eſt ꝯſiliatio. Sed ꝯſiliatio fruſtra nō eſt. na.n. eſt. Nō igit̉ ī rebꝰ pōt cūcta neceſſitas. ordo aūt ſe ſic hꝫ Que ergo inꝗt ꝯtingūt incōueniētia hec ſūt ⁊ hmōi alia.ſ. qm̄ qui eſt in rebus caſus euertit̉. Alia v̓o qm̄ poſſibilitas ⁊ liberi arbitrii volūtas amittitur. ⁊ hec qūo ꝯtingūt: ipſe ſecutus eſt dicens. Si oīs affirma tionis ⁊ negationis vel in his q̄ in vniuerſalibus dn̄r vniuerſaliter: vel in his q̄ ſunt ſingularia neceſſe ē op poſitaꝝ hanc quidē verā eſſe: illā vero falſam. Nihil aūt vtrūlibet eſſe in his q̄ fiunt. Sed oīa eē ⁊ fieri ex neceſſitate. tunc.n. incōuenientia illa ꝯtingunt: ſi oīs affirmatio vel negatio definite vera vel falſa eſt: ſiue in his ꝯͣdictionibus: q̄ in vl̓ibus angulariter fiūt: ſiue in ſingularibus. Tunc.n. nihil eſt vtrūlibet: ſꝫ ex ne ceſſitate oīa: qm̄ veritatē ⁊ falſitatē ꝓpoſitionū reꝝ euētus ex neceſſitate conſeꝗtur. Quare(vt ipſe ait nō oportebit neqꝫ ꝯſiliari neqꝫ negociari qm̄ ſi hoc fa cimꝰ erit hoc: ſi vero nō hoc n̄ erit hoc. Euertit̉.n. ꝯſi liatio: ſi fruſtra ē: fruſtra āt eā dicit eō: ꝗſꝗs ī rebꝰ ſo y k Ak lā ponit fati neceſſitatē. Cur.n. quis ꝯſiliū habeat ſi et 5υ. nihil ex eo qd̓ conſiliat̉ efficiet: cū adminiſtret cūcta neceſſitas. Quare nō oportebit ꝯſiliari: vel ſi ꝗs con ſiliat̉ negociari nō debet. Negociari aūt eſt actu ali quid ⁊ negocio agere: non lucrū: ſed aliquā cām vel actū. Nihil.n. ipſe per actū ſuū conſiliūqꝫ expediet: ni ſi fati neceſſitas iubeat. Docuit aūt quid eēt conſilia tio per id qd̓ ait: qm̄ ſi hoo facimus erit hoc: ſi vero nō hoc nō erit hoc. Ita.n. ſemꝑ ſit conſiliatio vt ſi ſit ſcipio: ita ꝯſiliabit̉. Si in aphricā exercitū ducā cladē hannibalis ab italia remouebo. Sin vero nō ducā: n̄ eripiet̉ italia. hoc eſt.n. dicere. Si hoc faciā: vt ſi in aphricā exercitū ducā: erit hoc.i. eripiet̉ italia. Si v̓o nō hoc.i. ſi hic māſero: non erit hoc. i. n̄ eripiet̉ italia Et in alijs oībus rebus eodem mō. ſimul aūt mōſtra uit in conſiliis non eſſe neceſſitatē. Si.n. hoc inꝗt fa ciam hoc erit: ⁊ ſi nō hoc: nō erit: qd̓ ſi neceſſitas eēt in rebus ſiue hoc ꝗs faceret ſiue nō faceret qd̓ necet ſe eēt eueniret. Quare ꝙ conſilii rōne ſit: non ſit vio lentia neceſſitatis. adiunxit āt ei ꝙ eſt conſiliari nego ciari ⁊ eſt ordo hoc mō. Quare nō oportebit neqꝫ ꝯſ liari qm̄ ſi hoc facimus: erit hoc. Si vero nō hoc: nō erit hoc. nihil.n. ꝓhibet in milleſimū annū hūc ꝗdeꝫ dicere hoc futuꝝ eſſe: hūc vero nō dicere. Quare ex neceſſitate erit: qd̓libet eoꝝ veꝝ erat dicere tūc. neqꝫ negociari.i. actū inciꝑe atqꝫ negociū gerere. prior eſt .n. ꝯſiliatio: poſterius negociū ſꝫ negociū poſt ꝯſilia tionē poſuit: ⁊ cūcta q̄ ad ꝯſiliationis naꝫ addi opor tebat: poſt negatiōis ſubdidit interpoſitionē. Eſt aūt ordo hoc mō. Si oīa inꝗt neceſſitas agit: nō opꝫ cōſi liari: qm̄ ſi hoc facimus ꝓueniet hoc nobis: ſi v̓o hoc non facimus: non ꝓueniet. Nihil.n. ꝓhibet fruſtra vnū dicere: alteꝝ negare dicētē. Si hoc facimus hoc erit aut nō erit. qd̓.n. ventuꝝ eſt fiet: ſiue ille ꝑ ꝯſiliū cōiectet hoc poſſe fieri ēt ſi quid aliud fecerit: ſiue ille per conſiliū neget hoc poſſe fieri ēt ſi hoc qd̓ dixit fa ciat. Ex neceſſitate.n. futuꝝ eſt: ꝗcquid vnus eoꝝ veꝫ dixerit. Qd̓ ſi ꝯſiliari non oꝫ oīo: nec negociari opor tebit.i. nullū incipere negociū. Siue.n. quis incipiat: ſiue nō incipiat quicꝗd ex neceſſitate eſt: ſine vlla du bitatione ꝓueniet. qͣre nihil alter hō diſtabit ab alte ro hoīe. Eo.n. meliores hoīes iudicamª: ꝙ meliores ſunt in cōſilio: ſed vbi cōſiliatio fruſtra eſt cuncta neceſſitate faciente: hoīes quoqꝫ inter ſe nihil differūt. ipſa.n. conſiliatio nihil differt: vtrū bona an mala ſit cū ꝓuentus neceſſitas in fati adminiſtratiōe cōſiſtat Quare ſi boni ꝯſilii hoīes laude digni ſunt: mali cōſi lii vituperatione. Nō aliter hoc erit iuſte: niſi vt ma lus actus malūqꝫ cōſiliū ⁊ ecōtra bonū in nr̄a ſit po teſtate ⁊ nō in fato. Cū.n. nulla ex neceſſitate cōſtrin gat̉ euentus rei: tūc ⁊ libeꝝ arbitriū voluntatis ē: vt nō ſit fatali ſeruiens neceſſitati. Ergo neqꝫ ꝗ in hoc mūdo ſimplices reꝝ ordines poſuere: recipiēdi ſunt ⁊ hi ꝗ in ꝑmixta hac mūdana mole nō ꝑmixtas quoqꝫ actoꝝ cās accipiūt: repudiandi. Nā neqꝫ qui caſu oīa euenire dicūt: recte arbitrant̉: neqꝫ ꝗ oīa neceſſitatis violētia fingūt: ſana opiniōe tenent̉: neqꝫ.n. oīa ex li bero eē arbitrio manifeſtū eſt: ſed hoꝝ oīum ⁊ cauſe mixte ſunt ⁊ euētus. Sūt.n. q̄dā ex caſu: ſunt aliqͣ ex neceſſitate: quedā ēt videmus libero teneri iudicio ⁊ actuū quidē nr̄oꝝ voluntas in nobis eſt. Nr̄a.n. vo luntas domina quodāmō eſt nr̄oꝝ actuū: ⁊ totius vi te rōnis: ſed nō eodē mō euentus quoqꝫ in nr̄a eſt po teſtate. pro alia nāqꝫ re aliꝗd ex libero arbitrio faciē tibus ex eiſdē veniens cauſis caſus interſtrepit: vt cū ſcrobē deponēs ꝗs: vt fodiat vitē ſi theſaurū īueniat: ſcrobē quidem deponere ex libero venit arbitrio: vt tūc inueniret theſaurū ſolus attulit caſus: eam tn̄ cāꝫ hn̄s caſus: quā volūtas attulit. Niſi.n. foderet̉ ſcrob theſaurus nō eſſet inuētus. Quidā aūt euentus nr̄is voluntatibus ſuppetit. quoſdā vero impedit q̄dā vio lenta neceſſitas. Prādere.n. ⁊ legere ⁊ alia hmōi ſi cut ex nr̄a voluntate ſunt: ita quoqꝫ eoꝝ pendet euen tus ex nr̄a voluntate. ꝙ ſi nūc imꝑare perſis velit ro manus: arbitriū quidē voluntatis in ipſo eſt: ſed hūc euentū durior neceſſitas retinet: ⁊ ad perfectionē ve tat adduci. Ita quoqꝫ oīum reꝝ ⁊ caſus ⁊ voluntas ⁊ neceſſitas dominant̉. Nec vna haꝝ res in oībus po nenda eſt: ſed triū mixta potentia: vn̄ ſit vt peccantiū magis aīus conſideret̉ potiuſqͣꝫ euētus: ⁊ puniat̉ an mus non perfectio: idcirco ꝙ voluntas ꝗdem nobi libera eſt: ſed aliquotiens perfectionis ordo retinet̉. Quod ſi oīa vel caſu vel neceſſitate fierent nec laus di gna bn̄ facientibus: nec vltio delinquentibus: nec le ges vlle eſſent iuſte: que aut bonis premia: aut mali oīa ex neceſſitate cōtingant. nā ꝙ in vera predicatio ne eſt: idem eſt in ſcientia. ⁊ ſicut cū quis verum pre dicit: ꝙ vere p̄dicit̉ eſſe neceſſe eſt. Ita ꝙ quis futuꝝ nouit: illud futuꝝ eſſe neceſſe eſt. Sed diuinatio non nouit ſic oīa: vt ex neceſſitate futura ꝓnunciet. atqꝫ idcirco frequenter ita diuinat̉: ꝙ facillime in vtrum libet agnoſcit̉. hoc quidē futuꝝ eſt. Sed ſi hoc ſit: nō eueniet. quaſi interdici poſſit ⁊ alio mō euenire. ꝙ ſi ita eſt neceſſitate nō euenit. vtrū aūt ſi oīa futura ſci at deus: oīa eē neceſſe eſt: ita q̄ramus. Si quis dicat dei ſcīam de futuris euentū reꝝ ſubſequi ex neceſſita te iſ profecto conuerſurus eſt ſi omnia ex neceſitate non contingunt: oīa deū ſcire non poſſe. Nā ſcientiaꝫ dei ſeꝗtur euentuū neceſſitas: ſi neceſſitas euentuum non ſit: diuina ſcientia perimitur. et quis tā impia ra tione aīum torqueat: vt hoc de eo dicere audeat. Sꝫ fortaſſe quis dicat: qm̄ euenire non pōt: vt deus oīa futura non nouerit. Hinc euenire: vt omnia ex neceſ ſitate ſint: qm̄ deo noticiam rerū futurarum tollere nefas eſt. Sed ſi quis hoc dicat: illi videndum eſt: ꝙ deuꝫ dum oīa ſcire conatur efficere: omnia neſcire cō tendit.

De īterpretatio. editio. ſecūde liber quartus. 10 6
endit. Ginarium.n. numerū eſſe imparem ſi quis ſe ccire proponat: non ille nouerit: ſed potius neſcit. Ita quoqꝫ non ē potentie noſſe: ſed id arbitrari noſſe po qus īpotentie eſt. ꝗſquis ergo dicat deū cuncta noſſe ob hoc cūcta ex neceſſitate eē futura: is deū dicit ex neceſſitate cuncta ventura credere: quecūqꝫ ex neceſ q̄tate nō eueniunt. Nā ſi oīa ex neceſſitate vētura no uit deus: in noticia ſua fallit̉. non.n. oīa ex neceſſitate eneniūt: ſed aliqua ꝯtingenter. Ergo ſi q̄ cōtingenter enētura ſunt. ex neceſſitate euētura nouerit: in ꝓpria ꝑuidentia falſus ē. Nouit.n. futura deꝰ nō vt ex neceſ ſitate eueniētia: ſed vt ꝯtingēter: ita vt aliud poſſe fie ri nō ignoret: ꝙ tn̄ fiat ex ipſoꝝ hoīum ⁊ actuū rōne nſciſcat quare ſi ꝗs oīa ex neceſſitate fieri dicat: deo quoqꝫ beniuolentiā ſubripiat neceſſe eſt. nihil.n. illi benignitas parit: qn̄ quidē cuncta neceſſitas admini ſtrat: vt ip̄ꝫ dei bn̄facere ex neceſſitate quodāmō ſit nō ex ipſius voluntate. nā ſi ex ipſius voluntate q̄dā fiunt: vt ipſe nulla neceſſitate claudat̉: non oīa ex ne ceſſitate ꝯtingunt. Quis igit̉ tā impie ſapiens deum quoqꝫ neceſſitate cōſtringat: qui ſi oīa ex neceſſitate fieri dicat: iſta quoqꝫ vis impoſſibilitatis eueniet. qͣ re ponēdū in rebus ē caſu q̄dā poſſe: ⁊ voluntate effi ⁊ neceſſitate cōſtringi. Et ratio q̄ vtrum vis horuꝫ bruit: impoſſibilis iudicanda eſt. Non igit̉ inmeri to Ariſtoteles ad impoſſibilem rationem produxit dicens ⁊ poſſibilitatem ⁊ caſum ⁊ liberum arbitrium deperire: quod fieri nequit: ſi oīum futurarū enuncia tionū vna ſemꝑ vera eſt definite: falſa ſemper alter definite. haꝝ.n. veritatē ⁊ falſitatē neceſſitas conſec tur: que ⁊ caſum de rebus ⁊ libeꝝ ſubducat arbitriū. vnde nunc quoqꝫ idem repetit dicens nihil impedire vtrum aliquis ante mille annos aliquid futurum eē dicat: an alijs neget. Non enim facit dicere vel nega re cuncta que facienda ſunt vel non faciēda: ſed ſi ne ceſſe eſt dicentem vel negantem res quoqꝫ affirma tas vel negatas ſubſequi: etiam ſi illi non dicant: que illis dicentibus euenire neceſſe erat: etiam non dicen tibus euenire neceſſe eſt. dicit autem hoc modo. ¶ At v̓o nec hoc differt: ſi aliqui dixerint cōtradi ctionē: vel non dixerint. manifeſtū eſt enī quoniam ſic ſe habēt res: ⁊ ſi non hic quidē affirmauerit: ille rero negauerit. nō enī propter negare vel affirma re erit vel non erit nec in milleſimū annū magis ꝙͣ in quātolibet temꝑe. quare ſi in omni temꝑe ſic ſe habebat. vt vnuꝫ diceret̉ v̓e: neceſſe erat hoc fieri: ⁊ ynūquodqꝫ eoꝝ que fiunt: ſic ſēper ſe habebat: vt ex neceſſitate fieret. quādo enī vere dicit quis: quo niā erit: nō poteſt non fieri: ⁊ quod factū eſt: veruꝫ erat dicere ſēper: quoniam erit. ꝙͣ ſi hec nō ſūt poſ ſibilia. videmus enī eē principiū futurorū ⁊ ab eo ꝙ conſiliamur: atqꝫ agimus aliquid. QEuentus neceſſariaꝝ reꝝ Ariſtoteles nō ex predicen tiū veritate. ſed ex ipſaꝝ rerum naͣ conſiderans ait: ꝗ licet neceſſe ſit quiſꝗs de re aliqua vere predixerit: rē quam ante pronūciauerit: euenire. non tn̄ idcirco re rum neceſſitas ex predicationis veritate pēdet: ſed di uinandi veritas ex reꝝ potius neceſſitate perpendit̉. non.n. idcirco neceſſe eſt eſſe: qm̄ verum aliquid pre dictum eſt: ſed qm̄ neceſſario erat futuꝝ: idcirco de ea re potuit aliquid vere predici. ꝙ ſi ita ē: eueniendi rei vel non eueniendi non eſt cauſa is qui predicit reꝫ fu turam eſſe vel negat. Non.n. ꝑꝑ affirmationem vel
negationē eſſe neceſſe eſt. ſed idcirco ea eſſe neceſſe ē que futura ſunt: qm̄ in natura propria hn̄t neceſſita tem quandam: in qua ſi quis incurrerit: veꝝ predixit Ergo ſi quecunqꝫ nunc facta ſunt: veꝝ de his fuiſſet dicere qm̄ erunt: ſiue ille dixiſſet ſiue non: hec que fa cta ſunt erunt ex neceſſitate futura. non.n. propter di centem vel negantem in rebus neceſſitas eſt: ſed pro pter rerum neceſſitatē veritas in pronunciatione vel falſitas inuenit̉. quare ſi etiam ea quę nunc facta ſūt vere potuiſſent predici qm̄ erunt: his ita poſitis rem neceſſe eſſet euenire: ſiue illi predicerent ſiue non: ne ceſſe eſt id ꝙ ſit ex neceſſitate eſſe futuꝝ; ⁊ nihil oīno vtrumlibet in rebus eſt. nāqꝫ ſi nihil neceſſitatem re rum adiuuat diuinatio: ⁊ nihil intereſt: vtrū quis pre dicet futurū eſſe aliquid an neget: an nullus oīno ali quid: nec in affirmatione nec in negatione predicat: manifeſtū eſt ⁊ qm̄ de eo nulla diſtantia eſt: ſiue quiſ ante quodlibet multū tp̄s aliquid euentuꝝ vere eſſe predixit: ſiue ante quoſſibet paucos dies vel horas vl̓ momēta. nihil.n. intereſt. Siue.n. quis ante mille an nos prediceret ꝙ ex neceſſitate rei euenture nihil mo ueret. ꝙ.n. nihil intereſſet. vtrum prediceret̉ an non prediceret̉ nihil quoqꝫ intereſt an iuxta p̄dicat̉ an lō ge. Quod ſi hec ita ſunt ⁊ oīa quecunqꝫ euenerunt ſu tura fuiſſe neceſſe eſt. totū liberum arbitriū perit: to tus caſus abſumit̉: rerum poſſibilitas ꝑꝑ neceſſitatē oīs excluditur. Simul aūt Ariſtote. prenunciationem euentūqꝫ contingens reꝝ neceſſitatem ex ipſa propo ſitionū veritate confirmat dicens. Si hec ita ſunt: vt in omni tꝑe ſe ſic habeat vnū quodqꝫ qd̓ factū eſt vt hoc ipſuꝫ vere p̄diceret̉ Neceſſe eſſet hoc fieri.i. neceſ ſe eſſet qd̓ predictū eſt vere euenire. vnuꝫ quodqꝫ.n. eoꝝ que fiunt ⁊ vere predicunt̉ ſic ſe habet: vt ex ne ceſſitate fiat. hoc aūt cur fiat hec ratio eſt. quod.n. ve re quis dicit: fieri neceſſe eſt. Illa.n. veritas ex neceſ ſitate reꝝ procreatur. ꝙ ſi ēt id qd̓ factum eſt veraci ter pronunciaret̉ futurum: nulla eſſet dubitatio oīa ex neceſſitate prouenire. Quod ſi hoc inquit impoſſi bile eſt(videmus.n. quaſdā res ex principio liberi ar bitrii ⁊ ex nr̄orum actuum fonte deſcendere) quid du bitamus friuolā rōnem oīum rerum neceſſitatis ex cludere: ⁊ delectum humane vite interpoſitione ne ceſſitatis non abſumere: que.n. erit vlla diſcretio in ter hoīes: ſi liberi arbitrii iudiciuꝫ perit. cur poſtre muꝫ leges condite. Cur rei publice iura. Cur reſpon ſa ſunt. Cur inſtituta. Cur mores publici ⁊ priuati actus cōſtitutionibus principū ⁊ iudicioruꝫ nexibus continent̉: ſi certū eſt nihil humanis licere propoſitis fruſtra.n. cuncta ſunt: ſi libeꝝ arbitriū non eſt. leges .n. ⁊ cetera ad continendos aīos hoīum condita ſci mus. Qd̓ ſi ſeipſi aī non regunt: ⁊ eos aliqua quedaꝫ violentia neceſſitatis impellit: dubiū non eſt: quin va cue iſte leges ſint: que nihil ſponte facientibus propo nuntur. Sed hec quā ſint impoſſibilia ipſe Ariſto. ꝓ bat: cuius recta ſnīa neqꝫ caſum neqꝫ neceſſitatē neqꝫ poſſibilitatē in vtraqꝫ parte nature: neqꝫ liberū tol lit arbitriū: ſed cuncta permiſcens rebus plurimis ar bitrat̉ mundū compoſitū non ſimplici vel caſu vel ne ceſſitate vel libere voluntatis iudicio contineri. Qd̓ ſi hec non ſunt poſſibilia. videmus.n. eſſe principium futuroꝝ ⁊ ab eo ꝙ conſiliamur atqꝫ agimus aliquid Impoſſibilia inꝗt iſta ſunt vt oīa ex neceſſitate proue niant. Sumus.n. quorundā nos ipſi quoqꝫ principia: ⁊ aīus noſter rōne formatus: actioneſqꝫ noſtre ea rō ne directe quarundā reꝝ prīcipiū tenēt. Sic.n. id qd̓ o 2

De interpretatio. edirionis ſecūde lib. tertius.
in nobis eſt habere dicimur: nullo extra impediente vel cogente ad qd̓ nobis videtur rōne iudicante pro ſilimus. Nec omnia neceſſitatibus ſurripienda ſunt. Oīum nanqꝫ aīalium genus in eo ꝙ aīalia ſunt ſubie ctum eſt aliud nature: aliud celeſtibus ſideꝝ curſibus aliud rōni quoqꝫ mentis ⁊ aī cogitationi. Arbores namqꝫ ⁊ aīalia non rōnabilia. Illa quidē tantū natu re ſubiecta ſunt. Pecora vero qꝛ libeꝝ arbitrium nō hn̄t: celeſtium etiā decretis. hoīes autem ⁊ nature ⁊ ſideribus ⁊ proprie voluntati ſubiecti ſunt. Multa.n. natura dominante vel facimus vel patimur vt mor tem vel hmōi habitudinem corporis. Multa etiam ſe cum rerum ipſaꝝ neceſſitas trahit: vt ea que cū face re volumus: non tn̄ facere valeamus. Multa autem dat voluntatis libeꝝ arbitriū: que nobis volentibus fiunt: q̄ non fierēt niſi vellemus. vn̄ ſit vt natura que motus eſt principiū: ⁊ liberi arbitrii facultate ⁊ ani mi quoqꝫ rōne participet. aīa vero velut illigata cor poribus: quibus natura dominat̉: imaginationibus ⁊ cupiditatibus ⁊ iracundie ardoribus ceteriſqꝫ: que afferunt corpora: ex ipſa cui illigata eſt natura parti cipat. Cuncti autē diuine prouidentie ſubiecti ex illa quoqꝫ diuinorum voluntate pendemus. itaqꝫ nec ce leſtium neceſſitas tota ſubruit̉ nec caſum diſputatio hec de rebus eliminat: ⁊ libeꝝ firmat arbitrium: ſed hec maiora ſunt: quā vt nunc digne pertractari que ant. Sumus igit̉ ⁊ nos quoqꝫ rerum principia ⁊ ex nr̄is conſiliis atqꝫ actibus in rebus plura conſiſtunt. Qd̓ ſi ea q̄ per hanc rōnem afferunt̉: perſpicua ſunt ꝙ vero ponit̉.i. affirmationes ⁊ negationes oēs in fu turo veras eſſe nō eque per picuū eſt: cur dubitamꝰ mendacē ſubterfugere rōnis viam ⁊ tenere ea q̄ cum vera ſint: tum manifeſta ſunt repudiatis his que nec veritate vlla firma ſunt: nec perſpicue clareſcunt. Et qm̄ iam ſupra dixerat: quare non oportebit neqꝫ cōſi liari: neqꝫ negociari. nūc hoc reddidit ad id qd̓ ait ꝯſi liari dicēs nos eē principiū futurorū ⁊ ab eo ꝙ ꝯſilia mur. ad id qd̓ ait neqꝫ negociari reddidit id qd̓ ſubie cit: ab eo qd̓ egimus. Quare tāta breuitate orō cōſtri cta eſt: vt in ea teneat̉ rationis ordiniſqꝫ neceſſitas. ¶ Et quoniā eſt omnino in his: que non ſēper actu ſūt: eſſe poſſibile ⁊ non eſſe ſimiliter: in ꝗbꝰ vtrūqꝫ contingit ⁊ eſſe ⁊ non eſſe: quare fieri ⁊ non fieri. ⁊ multa nobis manifeſta ſūt ſic ſe habētia: vt quoniā hanc veſtē poſſibile eſt incidi: ⁊ nō incidet̉: ſed pͥus exteret̉. Similiter autē ⁊ nō incidi poſſibile eſt. nō enī eſſet eā prius exteri: niſi poſſibile eſſet nō īcidi. quare ⁊ in alijs facturis: que ſecūdū potētiā huiuſ modi dicūt̉. manifeſtū igitur eſt: quoniā nō omnia ex neceſſitate vel ſūt vel fiūt: ſed alia ꝗdē vtrūlibet: ⁊ non magis vel affirmatio vel negatio vera eſt: alia vero magis quidē ⁊ in pluribus alterū: ſed cōtingit fieri ⁊ alterum: alterum vero minime. ¶ Continuus quidē ſenſus eſt ex ſuperioribus hoc mō: ſupra.n. ait: ꝙ ſi hec non ſunt poſſibilia.i. vt oīa neceſ ſitas adminiſtret. Uidemus.n. a nobis quoddam eſſe principium futuroꝝ ⁊ a noſtris actibus atqꝫ cōſiliis. his illud addit. qm̄ ſunt aliqua que poſſibilia ſunt eē cum non ſint: ⁊ non eē cum ſint. hec ēt ſimul auferen tur: ſi neceſſitas in oībus dominet̉. ⁊ ſenſus quidē cū ſuꝑioribus ita cōiunctus eſt. Qd̓ autem hꝫ argumen tationis tota ſnīa. hoc mō perſpiciendum eſt. poſſibi le eſſe dr̄ ꝙ in vtrainqꝫ partem facile nature ſue rōne vertatur: vt cum non ſit poſſibile ſit eſſe: nec cum ſit vt non ſit res vlla prohibeat: ita ergo ⁊ ꝙ poſſibi le dicimus a neceſſitate ſeiungimus. Aliter.n. dr̄ poſ ſibile me eſſe ambulare: cum ſedeam: aliter ſolē nūc eſſe in ſagittario: ⁊ poſt paucos dies in aquariū trāſ gredi. ita.n. poſſibile illud eſt: vt etiam eē neceſſe ſit. poſſibile aūt dicere ſolemus: ꝙ ⁊ cum non ſit eſſe poſ ſit. ⁊ cum ſit non eſſe iterum poſſit. Si quis ergo oīa neceſſitati ſubiecerit. ille naͣm poſſibilitatis interci pit. T res ergo ſunt ſnīe de poſſibilitate. Philo. eniꝫ dicit poſſibile eſſe quod natura propria enunciatiōi: ſuſcipiat veritatem: vt cum dico me hodie eſſe Theo criti bucolica lecturum. hoc ſi nihil extra prohibeat: quantum in ſe eſt pōt veraciter predicari. Eodem aūt mō idē ipſe philo. neceſſariū eē definit: ꝙ cū veꝝ ſit: qͣꝫtū in ſe ē nunqͣꝫ poſſit ſuſceptiuū eſſe mēdacii. non neceſſariū āt eē determinat: ꝙ qͣꝫtū in ſe eſt poſſit ſu ſciꝑe falſitatē. impoſſibile vero ſcd̓m propriam naͣm nunqͣꝫ poſſit ſuſciꝑe veritatē. Idem tn̄ ipſe ⁊ ꝯtingēs ⁊ poſſibile vnū eē confirmat. Diodorus poſſibile eſſe determinat: qd̓ aut eſt aut erit: īpoſſibile ꝙ cū falſuꝫ ſit: nō erit veꝝ. neceſſariū qd̓ cū ſit veꝝ non erit falſū Non neceſſariū qd̓ aut iā eſt aut erit falſū. Stoici ve ro poſſibile ꝗdem poſuerunt qd̓ ſuſceptibile eſſet ve re p̄dicationis nihil ꝓhibentibus alijs q̄ cū extra ſint cū ipſo tn̄ fieri ꝯtingunt. Impoſſibile aūt ꝙ nullam vnqͣꝫ ſuſcipiat veritatē alijs extra euentū ipſius pro hibētibus. Neceſſariū aūt qd̓ cum veꝝ ſit: falſam pre dicationē nulla. rōne ſuſcipiat. Sed ſi oīa ex neceſſita te fiūt in diodori ſnīam non rectā ſine vlla dubitatōe veniendū eſt. Ille.n. arbitratus eſt ſi ꝗs in mari mo reret̉: eū in terra mortē nō potuiſſe ſuſcipere. ꝙ neqꝫ philo. neqꝫ ſtoici dicunt. ſed qͣꝫqͣꝫ iſta nō dicant: tn̄ ſi vnā partē cōtradictionis euentū neceſſitatis metiūt̉. idē cū diodoro ſentire cogunt̉. Nā ſi ꝗs in mari mor tuus ē: illū neceſſe fuit in mari necari. īpoſſibile.n. eū fuit in terra mortē ſuſciꝑe. qd̓ falſū eſt. Atqꝫ hec oī impoſſibilia ſubire cogunt̉. ꝗcunqꝫ.n. definite alterā cōtradictionis partē in futuro verā eſſe ꝯtendunt: ſo lā neceſſitatē in rebus inducūt. Neqꝫ.n. ſi ꝗs naufra gio perit in pelago: idcirco ſi nunqͣꝫ nauigaſſet īmo talis in terra futurus fuiſſet. At vero nō ex euentu re rū: ſed ex naͣ euentus ipſos ſuſcipientiū propoſitioni contradictiones iudicāde ſunt. Si.n. mihi oīa ſuppe tunt nūc. vt athenas eā. ēt ſi non vadam: poſſe tn̄ me ire manifeſtū eſt. ⁊ cū iero potuiſſe non ire. Id quoqꝫ apud eos ꝗ euentus ex reꝝ naͣ recta ratione diiudicāt indubitatū eſt. Nō ergo idem eſt poſſibile: vt ſit nece ſariū. Sed qͣꝫ qͣꝫ quod neceſſariū eſt poſſibile ſit: ē tr̄ alia quedā extrinſecus poſſibilitatis naͣ: que ⁊ ab in poſſibili ⁊ a neceſſitate ſeiuncta eſt. Ariſtoteles enim hanc hn̄s opinionē de his: q̄ ſemper neceſſe eſt eē: ea putat nullā habere ad contraria cognationē: vt ni qm̄ ſemper eſt frigida nūqͣꝫ calori cōiuncta ē. Ignis quoqꝫ nunqͣꝫ frigori cognatus eſt. Idcirco qm̄ ſemꝑ in frigoris contrarietate verſatur.i. in calore. Ergo oīa quecunqꝫ ſunt neceſſaria: nullā ad contrariorum qualitatem: quam ipſa retinet hn̄t cognationeꝫ. Qd̓ ſi quā cognationem haberet ignis ad frigus fruſtra eſſet illa cognatio. nunqͣꝫ.n. ignis ſe in frigoris quali tatē verterēt: ſed nouimus nihil propriū natū fruſtra nam ſolere perficere. Ergo illa ſunt poſita neceſſaria q̄cunqꝫ ad cōtraria nullam hn̄t cognationē: quecūqꝫ aūt hn̄t: illa ſunt non neceſſaria. Sed qm̄ ad vtrāqꝫ partem contrarietatis naturali quadam cognatione videntur

De īterpretatio. editio. ſecūde liber terlius.
nidentur eſſe coniuncta: idcirco ad vtrāqꝫ parteꝫ eo rum euentus poſſibilis eſt: vt lignū hoc. Pōt.n. ſeca xi ſed nihilominus tn̄ hꝫ ad contraria cognationem. Pōt.n. non ſecari. ⁊ aqua quidē pōt caleſcere. ſed ni hil e ā ꝓhibet ⁊ frigori quoqꝫ eſſe coniunctā. Et vni uerſaliter dicere eſt: q̄cunqꝫ neqꝫ ſemꝑ ſunt: neqꝫ ſē per nō ſunt. ſed aliquotiēs ſunt: aliquotiēs non ſunt: ea per hoc ip̄m ꝙ ſunt ⁊ nō ſunt: hn̄t aliquā ad con traria cognationē. Hec aūt impoſſibiliū ⁊ neceſſario rn media ſunt. Impoſſibile.n. nunqͣꝫ eſſe pōt. Neceſ ſariū nunqͣꝫ non eē. inter hec ꝓpria quorundā naͣ eſt: que hoꝝ vtrorūqꝫ ſit media: que ⁊ eſſe.ſ. poſſit ⁊ nō eſſe. ergo hoc nūc dicit. Uidemus inꝗt in his: q̄ non ſemꝑ actu ſunt. Illa vero nō ſemꝑ ſunt actu: que ad vtraqꝫ ꝯͣria hn̄t cognationē. ignis ſemꝑ actu calidus eſt. aqua vero nō ſemꝑ. Quocirca videmus in his: q̄ non ſemꝑ ſunt actu: eſſe quedā poſſibilia. ⁊ non.i. vt ⁊ ſint ⁊ nō ſint. qd̓ in his euenit in quibus vtrūqꝫ cō tingit.i. ⁊ eſſe ⁊ nō eſſe: vt aquā ⁊ eſſe calidam ⁊ non eſſe. fieri quoqꝫ ⁊ non fieri calidā. Multaqꝫ nobis ꝑ ſpicua ſunt ita ſe ſe habentia. vt in vtramqꝫ partem euentus ſine vllo alicuius rei impedimēto vertatur vt veſtem poſſibile eſt quidē ſecari. Sed fortaſſe ita ꝯtingit: vt non an̄ ferro diuidat̉. qͣꝫ eam exterat vetu ſas: ⁊ hoc fieri poteſt: vt quelibet veſtis nō ferro po tius minutatim pereat. quā vſu ipſo exterat̉. Simil̓r autem non ſolū eam ſecari poſſibile eſt: ſed eam pri exteri qͣꝫ ſecari: non.n. eſſet poſſibile nō ſecari niſi pri us eſſet poſſibile exteri. Cum.n. exteritur: non ſecatur hoc aūt in ꝗbus eueniat vniuerſaliter monſtrat. Eue nit hoc inquit in facturis. facture aūt ſunt: in ꝗbuſ cunqꝫ generatio eſt atqꝫ corruptio. Siue.n. quid na fiat ſiue arte: in his a faciendo facturā dixit. In his ergo facturis alia poteſtate quidem ſunt alia actu: vt aqua ꝗdem eſt calida poſſibilitate. Pōt.n. fieri ca lida: frigida aūt actu eſt. Eſt enim frigida actu. hoc autem actu ⁊ poteſtate fieri ex materia venit. Nā cuꝫ ſit materia contrarietatis ſuſceptrix: ⁊ ipſa in ſe vtri uſqꝫ cōtrarietatis habeat cognationē: ſi ipſa ꝑ ſe co gitet̉: nihil eoꝝ habet que in ſe ſuſcipit: ⁊ ipſa quideꝫ nihil actu eſt: oīa tn̄ poteſtate. Suſcipiēs autem con traria qͣꝫqͣꝫ vnā habeat contrarietatē habet tn̄ ⁊ alte ram ſimul: ſed non actu: vt in eadē aqua. huius.n. ma teria ⁊ caloris ſuſceptrix eſt ⁊ frigoris. Sed cū vtrūli bet eoꝝ ſuſceperit vel calorē vel frigus: eſt quidem ſi ita contingit calida: eſt ēt ſimul ⁊ frigida: ⁊ non eodē modo. Nam fortaſſe actu calida eſt frigida poteſtate Ergo qd̓ poteſtate eſt ī rebus: ex materia venit. Alio quin diuinis corporibus nihil oīno eſt poteſtate: ſeq̄ oē actu: vt in ſole nunqͣꝫ eſt lumen poteſtate: ſed actu nec poteſtate quidē vlla obſcuritas: vel toto celo nul la quies. Ita ergo ſe ſe hn̄t ex materia: vt oīa ipſa eſ ſent poteſtate. nihil aūt actu introducta: ſed natura que in ipſa materia eſt: ſingulos pro rōne diſtribuit motus: ⁊ ſingulas qualitatū ꝓprietates ſingulis ma terie partibus ponit: vt alias quidē naͣ ipſa neceſſari as res ordinauerit ita vt qͣꝫdiu res illa eſſet eius in ij ſa proprietas ꝑmaneret: vt igni calor. Nā qͣꝫdiu igniſ eſt: tamdiu ignē calidū eſſe neceſſe eſt. alijs vero rebꝰ tales qualitates appoſuit: ꝗbus carere poſſunt. Et il la quidē neceſſaria qͣlitas informat vniuſcuiuſqꝫ ſub ſtantia. illa.n. eius qualitas cū ipſa materia ex natu ra coniuncta eſt. Iſte vero alie qualitates extra ſunt: Cadmitti poſſunt ⁊ nō admitti. atqꝫ hinc eſt genera tio ⁊ corruptio. Ex naͣ ergo ⁊ ex materia iſta in rebus
non neceſſaria poſſibilitas venit. qͣ in re caſus quoqꝫ aliqn̄ ſubrepit: q̄ eſt indeterminata cā ⁊ ſine vlla rō ne cadens. neqꝫ.n. caſus naͣ eſt: q̄ fruſtra nihil efficit. Nec libeꝝ eſt caſus arbitriū: ꝙ in iudicio ⁊ rōne cōſi ſtit. Sed extra eſt caſus: qui ꝑꝑ aliā rem quibuſdā fa ctis ipſe ſubitus ⁊ īpulſus exorit̉. Et ex hac aūt que ē vtrūlibet poſſibilitate ēt illa liberi arbitrii rō venit. Si.n. non eſſet fieri aliquid poſſibile: ſed oīa aut ex ne ceſſitate eſſent aut ex neceſſitate nō eſſent: liberū ar bitriū nō maneret. Recte igit̉ nec oīa caſu vt Epicu rus: nec oīa neceſſitate: vt Stoicus: nec rurſus oīa li bero arbitrio fieri propoſuit. Sed cūcta ꝑmiſcens in ꝑmixto mūdo ꝑmixtas quoqꝫ reꝝ cauſas eſſe propo ſuit: vt alie quidē ex neceſſitate: alie vero caſu: vel li bero arbitrio: vel poſtremo poſſibilitate ꝯtingerent. Quoꝝ oīum vnū nomē eſt vtrūlibet vel in caſu vel ī volūtate vel in poſſibilitate. Sed hoꝝ diuiſionē fecit Nā eoꝝ que ſunt vtrūlibet alia ſunt: q̄ equaliter ad affirmationē ⁊ negationē ſe hn̄t. vt eſt lecturū me eē hodie virgiliū ⁊ nō lecturū. Utroqꝫ.n. mō vtrūqꝫ eſt hoc eſt.n. qd̓ ait ⁊ nō magis vel affirmatio vel nega tio eſt. Equaliter.n. ⁊ poſſū legere virgiliū nūc: ⁊ poſ ſum nō legere. Alia v̓o ſunt q̄ non ſe equaliter hn̄t. ſꝫ qͣꝫqͣꝫ in vna re frequentius eueniant: non tn̄ prohibi tu ē in altera ꝓuenire: vt in eo qd̓ ē hoīeꝫ in ſenecta caneſcere. In pluribꝰ ꝗdē hoc ꝯtingit ſꝫ ꝯtīgit fieri ⁊ alterum.i. vt nō caneſcat. Alteꝝ vero minime.i. vt ca neſcat. Ita ergo ex poſſibilitate ⁊ caſu ⁊ libero arbi trio contradictioneꝫ in vna parte de futuro definite non eſſe veram vel falſam ꝑ firmiſſimā ⁊ validiſſimā argumentationē conſtituit. His autem adiicit hoc. Igit̉ eſſe quod eſt quando eſt: ⁊ nō eſſe quod non eſt quando non eſt: neceſſe eſt. ſed nō omne quod ē neceſſe eſt eſſe: nec quod nō eſt neceſſe eſt nō eſſe. non enī ideꝫ eſt omne quod eſt neceſſario eſſe quan do eſt: ⁊ ſimplicit̓ eſſe ex neceſſitate. Similiter aūt ⁊ in eo quod non eſt. ¶ Duplex modus neceſſitatis on̄ditur: vnus qui cum alicuius accidētis neceſſitate proponit̉. Alter ꝗ ſim plici predicatione profert̉: vt cum dicimus ſolē moue ri neceſſe eſt: non.n. ſolem qꝛ nunc mouet̉: ſed qꝛ nun qͣꝫ non mouebit̉: idcirco in ſolis motu neceſſitas ve nit. Alter vero qui cū conditione dr̄: talis eſt: vt cum dicimus ſocratē ſedere neceſſe eſt cū ſedet: ⁊ nō ſede re neceſſe eſt cū nō ſedet. Nā cum idē ī eodē tꝑe ſede re ⁊ nō ſedere nō poſſit. quicūqꝫ ſedet non pōt nō ſe dere tunc cū ſedet. Igit̉ ſedere neceſſe eſt. ergo tūc qn̄ quis ſedet euꝫ ſedere neceſſe eſt. fieri.n. non pōt vt cū ſedet non ſedeat. Rurſus qn̄ quis non ſedet: tunc cū non ſedet: non ſedere eū manifeſtum eſt. Non enim poteſt idē ſedere ⁊ non ſedere: ⁊ poteſt iſta eſſe cū con ditione neceſſitas: vt cū ſedet aliquis tunc cū ſedet ex neceſſitate ſedeat. ⁊ cū non ſedet: tunc cū non ſedet: ex neceſſitate non ſedeat. Sed iſta cū condictione q̄ pro ponitur neceſſitas non illam ſimplicē ſecum trahit. Non.n. ꝗcūqꝫ ſedet: ſimpliciter eū ſedere neceſſe eſt: ſed cū adiectione ea que eſt tunc cū ſedet: ſicut ſolem dicimus neceſſe eſt moueri. Nec hoc addimus: vt ſolē moueri neceſſe ſit cū mouet̉: ſed tantū ſimpliciter di cimus ſolē moueri neceſſe eſt. ⁊ hec neceſſitas ſimplici ter de ſole dicta veritatē in oratione ꝑficiet. At vero illa que cū condictione dicitur: vt cū dicimus ſocratē ſedere neceſſe eſt tūc cum ſedet id quod proponimus

De incerpretatio. editionis ſecūde lib. tertius.
tunc cū ſedet: ⁊ hanc conditionē tꝑis ſi a ꝓpoſitione diuidimus: de tota propoſitione veritas perit. Nō.n. poſſumꝰ dicere qm̄ ex neceſſitate Socrates ſedet po teſt.n. ⁊ non ſedere. habet.n. quandā conuenientiam ⁊ cognationē poteſtas ſocratis ſicut ad ſedendū ſic ēt ad non ſedendū. Ergo id qd̓ dicimus ex neceſſitate ſo cratē ſedere tunc cū ſedet ad accidens reſpiciētes pro ponimuſ. Nā qn̄ accidit Socrati ſedere. ⁊ eo tꝑe quo accidit: ei nō accidiſſe non pōt. ſic.n. fiet vt eadem res ⁊ accidat vno eodemqꝫ tꝑe ⁊ non accidat: qd̓ impoſ ſibile eſt. Idcirco accidens eius inſpicientes dicimus: neceſſe eſt ſocratē ſedere: ſed non ſimpliciter: ſed tunc cū ſedet. Et ſicut ſimpliciter ethiopem dicere eſſe can didū falſum eſt: veꝝ tn̄ eſt in aliquo eſſe candidū(In oculis.n. ⁊ dentibus illi candor ineſt) ita quoqꝫ falſū eſt Socratē ex neceſſitate ſedere ſimpl̓r. Uerum autē eſt hāc neceſſitatē in aliquo quodā ponere ⁊ non ſim pliciter predicari: vt dicamus tunc cū ſedet. Quēad modum.n. in ſole dicimus qm̄ ſolē moueri neceſſe eſt ſimpliciter: ſi ita dicamus Socratē ſedere neceſſe eſt falſum eſt. Sin vero marmoreū ſocratē dicamus: qm̄ marmoreū ſocratē ſedere neceſſe eſt: ſofortaſſe ſedēs formatus ſit: veꝝ eſt: ⁊ ſimpl̓r de tali Socrate neceſſi tas poterit predicari. de ipſo aūt ſocrate ſimpliciter talis neceſſitas non dr̄. Neqꝫ.n. fieri pōt: vt ſocrates ex neceſſitate ſedeat niſi fortaſſe cū ſedet. tunc.n. cum ſedet qm̄ ſedet ⁊ non pōt non ſedere: ex neceſſitate ſe det. alioꝗn ex neceſſitate non ſedet ſimpl̓r: ſed ꝯtingē ter. pōt.n. ſurgere. Qd̓ aūt ex neceſſitate ſimpl̓r eſt: lam ꝑmutare nō pōt neceſſitatē: vt qm̄ ſimpliciter ſo lem moueri neceſſe eſt: ſol ſtare nulla ratione poteſt. hoc igit̉ Ariſtoteles dicit. oē quod eſt qn̄ eſt: ⁊ oē ꝙ non eſt qn̄ non eſt: eſſe cū conditione ⁊ non eſſe neceſ ſe eſt. Sed non ſine conditione aut eſſe aut non eē ſim pliciter. hec.n. ſolis illis neceſſitatibus attributa ſūt: quecunqꝫ nullius potentie aut cognarionis ad oppoſi ta ſunt: vt ſol ad quietē vel ignis ad frigus. Neqꝫ.n. idē eſt inꝗt. A. ex neceſſitate eē aliꝗd qn̄ eſt inditione vel non eſſe qn̄ non eſt: ⁊ ſimpl̓r dicere oīa ex neceſſi tate eſſe: vel non eſſe. illud.n. conditione verum fit in hac ſimplicitatis natura efficit veritatē. Similiter aūt inquit ⁊ in eo ꝙ non eſt idem eſt. Non.n. oē qd̓ n̄ eſt non eſſe neceſſe eſt: ſed tunc cum non eſt tunc non eſſe neceſſe eſt: ⁊ hoc in conditione rurſus non ſimpli citer. Duabus igit̉ neceſſitatibus demōſtratis vna.ſ. conditionali altera ſimplici. Rurſus ad contradictio nem de futuro contingentiqꝫ reuertitur. ¶ Et in cōtradictione eadē ratio eſt. Eſſe ꝗdeꝫ vel nō eſſe omne neceſſe eſt: ⁊ futurū eſſe vel non: non tamē diuidētē dicere alterum neceſſarium. Dico autē neceſſe eſt quidē eſſe futurū bellū nauale cras: vel non futuꝝ eſſe ſed non futurū eſſe cras bellū na uale neceſſe eſt. vel nō futurū eſſe. Futurū autē vel eſſe vel non eſſe neceſſe eſt. ¶ Planiſſime que ſnīa haberet̉ de ꝯtingentibus pro poſitionibꝰ ⁊ futuris expoſuit dicens. In his totā ꝗ dē cōtradictionē dictā vnā quālibet partē verā hēre alterā falſaꝫ. Sed nō vt aliquis diuidat atqꝫ rn̄deat Hanc quidē ex neceſſitate eē verā: illā vero ex neceſ ſitate alterā falſam: vt in eo qd̓ dicimus. ſol hodie oc cidet: ſol hodie nō occidet. facillime in his aliꝗs diui dēs dicit: qm̄ ſolem hodie occidere ex neceſſitate ē ve rum: nō occidente ex neceſſitate falſum. Ita ſe ſe hēt
diuinoꝝ corpoꝝ rō ⁊ naͣ: vt in his nulla cognatio ſit ad oppoſita. atqꝫ ideo vel ꝙ ſunt: ex neceſſitate ſunt: vel ꝙ non ſunt: ex neceſſitate non ſunt. Ea uero que ī generatione ⁊ corruptione ſunt. nō ſunt ita. Et.n. hn̄t hoc ipſo ꝙ gignunt̉ ⁊ corrumpuntur ad oppoſita co gnationeꝫ. atqꝫ ideo in his non eſt vnā partē contra dictionis aſſumere: ⁊ eā neceſſario eē predicare: ⁊ rui ſus aliā neceſſario non eſſe proponere: qͣꝫuis totius contradictionis vna quelibet pars vera ſit altera fal ſa: ſed incognite ⁊ indefinite: ⁊ non nobis: verum na tura ipſarum reꝝ que proponuntur dutabilis. vt ī ea propoſitione q̄ ē ſocrates hodie lecturus eſt: ſocrates hodie lecturus non eſt: totius quidē contradictionis vna vera eſt altera falſa. aut.n. lecturus eſt. aut nor lecturus: ⁊ hoc confuſe ⁊ in tota oratione imperſpe ctū. Sed nullus pōt diuidere ⁊ reſpondere qm̄ vera eſt lecturū eum. eſſe: vel certe qm̄ eſt vera non eū eſſe lecturū. Hoc autem non ꝙ audiētes de futuro neſcia mus: ſed ꝙ eadē res ⁊ eſſe poſſit ⁊ nō eſſe. Alioquin ſi ex noſtra ſcientia hoc eueniret ⁊ non ex ipſaꝝ reruꝫ variabili ⁊ indefinito prouentu: illa rurſus impoſſi bilitas contingeret: vt oīa neceſſitas adminiſtraret. Non.n. propter ſcientiam nr̄am ꝙ ex neceſſitate eſt euenturū eſt. Sed ēt ſi nos neſciamus: erit tamen al cuius rei euentus conſtitutus: ⁊ indubitanter illan rē futurā eſſe neceſſe ē. Ergo qm̄ hoc fieri nō pōt: et ſunt quedā: que non ex neceſſitate proueniant ſed cō tingenter: in his qͣꝫ qͣꝫ totius cōtradictionis in quali bet eius parte veritas inueniat̉ aut falſitas: nō tn̄ v aliquis diuidat ⁊ dicat hanc quidem veram eſſe: illā vero falſam: quod huiuſmodi monſtrauit exemplo Cras.n. bellū nauale fieri: aut non fieri neceſſe eſt: nō tamen ex neceſſitate fiet cras: aut neceſſitate nō fie cras. Ut poſſit aliꝗs diuidere ⁊ predicare dicens cra fiet: vt hoc vere dicat ⁊ ita ex definito contingat. ve rurſus cras non fiet: ⁊ hoc eodem modo proueniat: hoc fieri non pōt: ſed tn̄ indefinite quecūqꝫ vna par contradictionis vera eſt altera falſa: ſed que euene rit. Euentus autem ipſoꝝ indiſcretus eſt. ⁊ illud eniꝫ ⁊ illud poterit euenire. hoc autem idcirco eſt quoniaꝫ non eſt ex antiquioribus quibuſdā cauſis pendens re rum euentus. Ut quedam quodāmodo neceſſitatis catena ſit: ſed potius hec ex noſtro arbitrio ⁊ libera voluntate ſunt: in quibus eſt nulla neceſſitas. Quod ſi inquit ſimiliter orationes vere ſunt quēadmodum ⁊ res: hoc ſumpſit a Platōne qui dixit ſimiliter ſe ha bere orationes rebus: ⁊ cognatas quodammodo eſſe in ipſa ſignificatione: vt ſi ſint res impermutabiles et ratione ſtabili permanentes: oratio quoqꝫ de. his ve ra eſſet ⁊ neceſſaria. Sin vero eſſet res que varieta te nature nunqͣꝫ perpetuo permaneret in orationi bus quoqꝫ fixa veritas non eſſet: ⁊ nulla per huiuſmo di orationes demonſtratio ꝓueniret. hoc ergo ſumēs A. vt optime dictum ait. ¶ Quare quoniā orationes ſimilit̓ vere ſunt quem admodū ⁊ res Māifeſtū eſt: quoniā quecunqꝫ ſic ſe habēt: vt vtrūlibet ſint: ⁊ cōtraria ipſoꝝ contīgāt: neceſſe eſt ſimiliter ſe habere ⁊ contradictionem. Quod contingit in his: que non ſemper ſunt: et non ſemper non ſunt. ¶ Neceſſe eſt ita contradictionē ſe habere: que de illiꝰ nature inſtabilibus atqꝫ indefinitis rebus eſt. Quod ſi res ſint dubitabiles ⁊ indefinito variabiliqꝫ prouen tu: contradictio quoqꝫ que de his rebus ſit: variabili ⁊ indefinito

De īterpretatio. editio. ſecūde liber quartus. 68
e indefinito prouentu ſit. Que auteꝫ eſſent huiuſino di res. quarū euentus variuſ indefinituſqꝫ conſtaret. planiſſime demonſtrauit dicens ꝙ contingit in his q̄ non ſemꝑ ſunt ⁊ non ſemper nō ſunt. Ea.n. ſunt in ꝗ hus contingit vtrūlibet que neqꝫ ſemper ſunt(poſſūt .n. corrumpi) neqꝫ ſemꝑ non ſunt. poſſunt.n. genera ri ⁊ fieri. Hec.n. ſūt que hn̄t ad oppoſita cognationē ſicut in ipſa propria ſubſtantia rerū ipſaruꝫ euentus docet. Nam eſſe ad non eſſe oppoſitū eſt. Quod autē non fuit ⁊ generat̉ ⁊ ſit: ex eo ꝙ non fuit eſt. Habuit igr̄ ī hoc ad eē ⁊ n̄ eē.i. ad oppoſita cognationē. Si v̓o idē ipſuꝫ qd̓ eſt corrūpatur: ex eo ꝙ fuit nō erit. hēbit igr̄ rurſus ad oppoſita cognationē. Quare ⁊ ſicut ha rū q̄ ſunt in generatiōe ⁊ corruptione rerū prouentus indefinitª eſt: ita quoqꝫ ⁊ ꝯtradictionū partes qͦꝫ qͣꝫ in tota ꝯͣdictione vna v̓a ſit altera falſa. Indefinituꝫ .ij. ⁊ indiſcretū ē: q̄ vna haꝝ vera ſit: que altera falſa. ¶ Horū.n. neceſſe eſt alterā partē contradictionis verā eſſe vel falſam. Non tn̄ hoc vel illud: ſed vtrū libet: ⁊ magis quidē alteram veram: non tn̄ iam ve ram vel falſam. Quare manifeſtū eſt: quoniā non eſt neceſſe oīs affirmationis ⁊ negationis oppoſita rum hanc quidem veram: illam vero falſam eſſe. ¶ Docuit ſupra nos in his que vtrumlibet ſunt rebus contradictionis vnam partē non eſſe definite veram: falſam vero eſſe alterā definite: nunc a frequentiori ⁊ a rariori argumentū trahit. Supra namqꝫ mōſtra uit eſſe quaſdā res que frequentius quidē cōtingūt: non tn̄ intercluſum ſit: vt ei oppoſita aliqn̄ contingāt Contingit.n. vt ei rarius infrequentiuſqꝫ contingāt. Ergo ſi in his quecunqꝫ in pluribus eueniūt: non ne ceſſe eſt vnā veram eſſe alterā falſam. Idcirco qm̄ ꝙ cunqꝫ dixerit hoīem in ſenecta caneſcere: ⁊ hoc ex ne ceſſitate eſſe protulerit: mētiet̉. Pōt.n. ⁊ nō caneſce re. Si in his ergo nō eſt definite vna vera: altera fal ſa: in ꝗbus vna res frequentius venit: rarius altera: multo minus in his in ꝗbus oppoſitorū euentus eqͣ lis eſt. ⁊ verū eſt quidem dicere qm̄ hoc cōtingit: fre quentius: non tn̄ oīno: quoniam contingit: idcirco ꝙ licet rarius tn̄ cōtingit oppoſitum. Qd̓ ſi neqꝫ in his que in pluribus predicantur vna definite vera eſt al tera falſa ⁊ multo minus in his quorum equaliter in diſcretus euentus eſt: manifeſtum eſt in futuris ⁊ cō tingentibus propoſitionibus non eſſe veram vnaꝫ: al teram falſaꝫ. hoc enim in principio vt monſtraret va lidiſſima argumentatione contendit. ¶ Neqꝫ.n. quemadmodū in his que ſunt: ſic ſe hēt etiam in his que non ſunt: poſſibilibus tn̄ eſſe vel non eſſe. ſed quemadmodum dictum eſt. Ad diuiſionem tꝑorum in principio factam totam re uocat queſtionē. Ait.n. prius propoſitiones eas q̄ fie rent: aut in preſenti: aut in futuro: aut in preterito pre dicari: ⁊ eas quidē que de preterito vel preſenti dice rent̉: definitā veritatē vel falſitatem habere: ſiue in ſempiternis ⁊ diuinis rebus dicerentur ſiue in naſcē tibus ⁊ morientibus: in quibus vtrūlibet cōtingeret: vt haberent ad oppoſita cognationē in futuris vero ſi de diuinis quidē rebus aliꝗs ⁊ immutabilibus loq̄ retur: eodem mō vnā veram definite: alteraꝫ falſam eſſe definite: Non.n. habeat hmōi nature ad oppoſi ta cognationē. In his aūt que in generatione ⁊ corru ptione eſſent de futuro p̄dicatis vel affirmatiue vl̓ ne gatiue non eundē eſſe modū veritatis definite: ſed to tius quidē contradictionis vnam partē veraꝫ eſſe: al
teram falſam: definite autem vnam veram: definite alterā falſam minime. Nunc aūt non vtraqꝫ tempo ra poſuit preſens.ſ. ⁊ preteritū. Sed tantum preſens. dixit enim. Neqꝫ enim quemadmodū in his que ſunt ideſt que preſentia ſunt. Quod vero ait in his que nō ſunt poſſibilibus tamen eſſe: de futuris loquit̉ que cum non ſint: tamen eſſe poſſunt. Non enim ſic ſe hēt in preſenti predicta propoſitio: quemadmodum in fu turo in his.ſ. que vtrumlibet ſunt: ⁊ in generatione ⁊ corruptione conſiſtunt. In illis.n. ideſt preſentibus ⁊ preteritis definite vna vera ē altera falſa. In his ve ro ideſt futuris ⁊ contingentibus veritas ⁊ falſitas propoſitionum nulla definitione conſtringitur. Sed quoniam de futuris propoſitionibus Ariſtote licam ſententiam quantum facultas fuit. diligenter expreſ ſimus: prolixitatem voluminis terminemus. ¶ Incipit cōmentariorum liber quartus. St quidem libri huius: ꝗ de in terpretatione apud latinos apd̓ grecos vero πέριέρμμηύεισσ inſcribit̉: obſcura orationis ſeri es obſcuriſſimis adiecta ſenten I tiis atqꝫ ideo nō hoc magnis ex VV pediſſem voluminibus: niſi etiā nihil labori concedens quā poſ I☞In planiſſune qd̓ in priina edi tione altitudinis ⁊ ſubtilitatis omiſeram: ſecunda cō mentatione complerem Ged danda eſt prolixitati ve nia: ⁊ operis longitudo libri obſcuritate penſanda ē. Sunt tn̄ gradus apud nos ſatiſfacientes lectoris ⁊ di ligentie ⁊ ſtudio cupientis facillime magna cognoſce re. Huius.n. libri poſt has geminas cōmentationes quoddā breuiariū faciemus: ita vt in quibuſdā ⁊ fe re in oībus Ariſtotelis ipſius verbis vtamur: tn̄ ꝙ il le breuitate dixit obſcure: nos aliquibus additis dul ciorē ſeriem adiectione faciamus: vt quaſi inter textꝰ breuitatem cōmentationiſqꝫ diffuſionem medius in grediat̉ ſtilus diffuſe dicta colligens: ⁊ anguſtiſſime dicta diffundens: atqꝫ hoc poſterius. Nunc vero qm̄ ab Ariſtotele ſupra monſtratum eſt: in futuro contin gentiū propoſitionū veritatem ⁊ falſitatem non ſta bili neqꝫ definita ratione eſſe diuiſam: ⁊ quicquid ſu pra latiſſima diſputatio cōplexa eſt: nunc hec eius in tentio eſt: vt categoricarū propoſitionum numerum tradat: quecunqꝫ cum finito vel infinito noīe ſimplici ter fiunt. Primo.n. volumine dictum eſt nomen eſſe vt homo: infinitū nomen vero vt non hō. Predicati ue autem ⁊ cātegorice ꝓpoſitiōes ſunt. q̄ duobus tan tum ſimplicibus terminis cōſtant. hec āt ſunt ſiue cū finito nomine. vt eſt homo ambulat: ſiue cum noīe in finito: vt eſt non homo ambulat. Harum igitur pro poſitionū categoricarū atqꝫ ſimpliciū tradere nume rum contendit. quecunqꝫ fiunt adiectione nominis in finiti. Sed quoniam propoſitiones omnes aut ſecun dum qualitatem differunt. aut ſecundum quantita tem. Secundum qualitatem ꝙ hec quidem affirma tiua: illa vero negatiua. Secundum quantitatem: ve ro: ꝙ hec quidem plura complectitur. illa vero pau ca. ſecundum quam differentiam he propoſitiōes: q̄ dicunt homo ambulat: ⁊ rurſus non homo ambulat a ſe differunt aut ſecundum quantitatem: aut ſecun dum qualitatem videamus. Nam ꝙ dico homo am bulat: qualitatem quidem quandam ſubſtantie. ideſt

De interpretatio. editionis ſecūde lib. quartus.
hominem ambulare deſignat: ⁊ rem definitam atqꝫ ſubſtantiam: que vnam ſpeciem ambulabilem eſſe ꝓ nunciat. Quod autem dico non homo ambulat: ho minē quidem rem definitā tollo innumerabilia vero ſignifico. quare illa quidē que dicit homo ambulat videbitur ſecundum quantitatem potius diſcrepare ab ea q̄ dicit. non homo ambulat. An certe illud ma gis eſt verius: vt ꝙ dico homo ambulat: homo ſim plex nomen quaſi affirmationi eſt proximum: ꝙ ve ro non homo ambulat: non homo infinitum nomen negationi videbitur eſſe conſimile. Sed affirmatio ⁊ negatio ſecundum qualitatem differunt. hec autem affirmationi ſunt negationiqꝫ conſimilia. Qualitate igitur potius qͣꝫ vlla diſcrepant quantitate. An ma gis illud eſt verius: ꝙ quemadmodum ſe hꝫ propoſi tio que dicit ſocrates ambulat ad eam que dicit qui dam homo ambulat. Ita ſeſe habet homo ambulat ad eam que dicit non homo ambulat. Propoſitio namqꝫ que eſt quidam homo ambulat: ſi plures am bulant: neceſſe eſt vt vera ſit. Si autem plures am bulent: vt Socrates ambulet non eſt neceſſe. poſſunt enim plures ambulare: ⁊ ſocrates non ambulare. Sed cum plures ambulant: quidam homo ambulat hoc autem ideo euenit. Quia ꝙ dicimus quidam ho mo ambulat particularitatem iungimus vniuerſali tati ideſt homini: ⁊ ſi qui ſub ipſa vniuerſalitate ſunt ideſt ſub homine ambulantes ſunt: eam que dicit qui dam homo ambulat veram eſſe neceſſe eſt. At vero cum dicitur Socrates ambulat: quoniā ſocrates cir ca vnius cuiuſdaꝫ proprietatem eſt. Niſi ipſe ſocrates ambulauerit: qͣꝫ qͣꝫ omnes homines ambulent: non ē verum dicere ſocrates ambulat. ſic ergo quidam ho mo ambulat: definite verum eſt: ſi plures ambulant Non autem ſocrates ambulat: qͣꝫuis plures ambulēt niſi ipſe ſocrates ābulet. ſic ēt ī eo ꝙ ē hō ⁊ n̄ hō: qui dicit hō ambulat: dicit qm̄ quoddā aīal ambulat: ⁊ hoc nomīe ⁊ qͣlitate determinat dicens hō ambulat. Qui v̓o dicit non hō ambulat: nō quidē oīa ſubruit: ſed hominem tantum. Cetera vero animalia ambu labilia eſſe pronunciat. Ergo ſiue equus: ſiue bos: ſi ue leo ambulat: verum eſt non homo ambulat: ſed n̄ eſt verum homo ambulat: ſi non homo ipſe ambulet Quare quemadmodum ſe habet quidam homo am bulat ad ſocrates ambulat. Quod illic ſi plures ho mines ambularent. verum erat quidam homo am bulat. Non etiam ſocrates ambulat: niſi ipſe ſocra tes ambularet. Ita quoqꝫ in eo ꝙ eſt homo ambulat ⁊ non homo ambulat: dici pōt. Nā ſi plura q̄ ſunt n̄ hoīes ambulent: veꝝ eſt dicere qm̄ non hō ambulat non autem verum eſt dicere quoniā homo ambulat niſi ipſe hō ambulet. ⁊ ſcd̓m definitionē ergo potius ⁊ ꝓprietatē vident̉ diſcrepare: quā ſcd̓m aliquā totā quantitatē vel partē quantitatis. vel rurſuꝫ ſcd̓m ali quā qualitatē. Nā ſicut poſterius demonſtrabit̉ ea q̄ dicit non hō ambulat: affirmatio potius quam nega tio eſt. atqꝫ hec hactenus predixiſſe ſufficiat. Uoniam autem eſt affirmatio de aliquo ſignificans aliquid. hoc auteꝫ eſt vel no men vel innominatuꝫ. vnuꝫ autē oportet A eſſe ⁊ de vno id: quod eſt in affirmatione Nomen auteꝫ dictum eſt: ⁊ innominatum prius. non homo enim nomen quidem non dico: ſed no mē infinituꝫ. Unuꝫ eniꝫ ſignificat quodammodo
infinituꝫ nomen: quemadmoduꝫ ⁊ non currit non verbum dico: ſed infinitum verbum. Erit omnis affirmatio ⁊ negatio vel ex nomine ⁊ verbo: vel ex infinito nomine ⁊ verbo. Preter verbum autem nulla affirmatio vel negatio eſt. eſt eniꝫ: vel erit: vel fuit: vel fit: vel quecunqꝫ alia huiuſmodi verba ex his ſunt: que ſunt poſita. conſignificant eniꝫ tēpus. Quare prima eſt affirmatio ⁊ negatio: eſt hō: non eſt homo: deinde eſt non homo: non ē non homo. Rurſus eſt omnis homo: non eſt omnis homo. eſt oīs non hō: non eſt omnis non hō. ⁊ in extrinſecus temporibus eadem ratio eſt. ¶ In ſecundo(vt arbitror) libro prediximus oēm enun ciationē ſimplicē. id eſt predicatiuam ex ſubiecto ⁊ pre dicato conſiſtere. Quorum ſemper predicatio aut ver bum eſſet. aut ꝙ idem poſſet: tanqͣꝫ ſi verbi dictio po neretur. vt cum dicimus: homo ambulat verbum po nitur. cuꝫ vero dicimus: hō rationalis ſubaudiat̉ hic verbum eſt: vt totus intellectus ſit homo rationabi lis eſt. Quocirca neceſſe eſt. aut verbum ſemper eſſe quod predicatur. aut qd̓ ſit verbo cōſimile: idemqꝫ in enunciationibus poſſit. Quod vero ſubiectuꝫ eēt. aut omnino nomē eſſet: aut qd̓ vice nominis fungeretur Quocirca illud maxime colligendum eſt: omne in ca tegorica propoſitione ſubiectum eſſe nomē: omne ve ro predicatum verbum. Sed qm̄ cum de nomine lo queretur aliud quoddam nomen introduxit quod vi ſimpliciter quidem ⁊ per ſe nomen non eſſet: infi nitum tamen nomen vocaretur. id cum negatiua par ticula proferetur. Omnis autē propoſitio ex nominis ſubiectione conſiſtit. Eſt auteꝫ categorica propoſitio que aliquid de aliquo p̄dicat vel negat: ⁊ de quo pre dicat quidem nomen eſt. Quandoqꝫ in nomine infi nitum etiam nomen dicitur: neceſſe non ſemper cate goricam propoſitionem aut nomen habere ſubiectū: aut illud qd̓ infinitū dr̄. Infinitu vero nomen eſt qd̓ ipſe nunc innominatū vocat. Oīs ergo propoſitio pre dicatiua in duas diuiditur ſpecies. aut enim ex infini to noīe ſubiectum eſt. aut ex ſimplici ⁊ finito. Ex infi nito quidē quemadmodū cum dico non homo ambu lat. ex finito autem ⁊ ſimplici vt homo ambulat. Hu ius aūt que ex finito ⁊ ſimplici eſt ſpēs ſunt due: que aut vniuerſale nomen ſubicit vt homo ambulat: aut ſingulare: ut Socrates ambulat. Quare ita ſit diui ſio. Oīum enunciationum ſimplicium: q̄ duobus ter minis conſtant. alie ſunt ex infinito noīe ſubiecto alie vero ex finito ⁊ ſimplici. Earum que ſimplex habent ſubiectū. Alie ſunt q̄ vniuerſale ſimplex ſubiciūt. Ali que ſingulare: Supra vero docuit que ſint differētie propoſitionū ſimplex nomen in ſubiecto ponentium: Qd̓ alie ſunt vniuerſales: alie ſunt particulares: alie ſunt indefinite. ⁊ ſcd̓m quantitateꝫ quidē hoc modo differunt. Scd̓m qualitatē vero ꝙ alie affirmatiu ſunt: alie negatiue: Idē quoqꝫ in his propoſitionibus que ex infinito noīe ſubiecto enunciant̉. Alie namqꝫ earum indefinite ſunt. alie definite. Definitarum ali ſunt vniuerſales: alie particulares hic quoqꝫ ſcd̓ꝫ qͣꝫ titatem: nec minus ſcd̓m qualitatem eedem infinito ruꝫ: quoqꝫ noīum in propoſitionibus dr̄ie ſunt. Dici mus.n. alias eſſe affirmatiuas: alias negatiuas: ſubie cta vero deſcriptio docet que ſint affirmatiue ſim plices: ⁊ que ſint negatiue: ⁊ rurſus que ſint negati ue ex īfinito

De interpretatione editionis ſecūde liber. iiij. c
ue ex īfinito nomīe ⁊ que affirmatiue: eaſqꝫ oēs inꝓ pis determinationibꝰ adiunximꝰ nec minꝰ etiā īdefi tas in vtraqꝫ ſpecie ꝓpoſitionū poſuimꝰ ſingulare pabētibꝰ ſubiectū ſimplicibꝰ ꝓpoſitionibꝰ reiectis. qūt enī indefinite ꝓpoſitiones ſimplices he. homo ahulat: homo nō ābulat. cōtra eas vero diuiſe ſcd̓m nomē infinitū he. Nō homo ambulat: nō hō nō am hulat: vniuerſales ex ſimplici ſubiecto noīe ſūt he. Omnis homo ābulat: nullꝰ hō ābulat. Cōtra has diuniſe ex īfinito noīe vniuerſales. Omnis non hō am hulat: nullus nō homo ābulat. Rurſus ꝑticulares ex ſimplici noīe ſubiecto ſūt he. Quidā hō ābulat: qui dā hō n̄ ābulat. Rurſus ꝑticulares ꝯͣ has diuiſe ex īfi nito noīe ſubiecto ſūt he. Quidā n̄ hō ābulat: ꝗdā n̄ hō nō ābulat. hoc at ſubiecta deſcriptiōe declarat̉. Indefinite ex ſimplici nomine ſubiecto. Homo non ambulat. homo ambulat Indefinite ex infinito nomine ſubiecto. Nō homo nō ambulat. nō hō ambulat Uniuerſales ex ſimplici nomine ſubiecto Nullus nō hō ambulat Ois hō ambulat Uniuerſales ex infinito noīe ſubiecto. Nullus hō n̄ ābulat. Ois hō nō ambulat Particulares ex ſimplici nomine ſubiecto. Quidā hō ābulat Quidā hō nō ābulat. Particulares ex īfinito nomine ſubiecto. ꝗdā n̄ hō n̄ ābulat. Quidā n̄ hō ābulat CHec ergo partiēs ⁊ de ꝓpoſitionibꝰ ex duobꝰ termi nis cōſtitutis faciens ꝓpoſitionē īquit ōnes ex ſubie cto fieri noīe ꝓpoſitiones ⁊ eas tātū ad diuiſionē ſu mit que ex īfinito nomine ⁊ finito nomine fiūt: faciēs huiuſmodi diuiſionē principalē: vt ſit. Propoſitionū alie ſūt ex finito noīe: alie ex īfinito. Oportuerat qui dē volētē cūcta partiriad differētias ꝓpoſitionū nō ſolū īfinitū ſumere nomina: ſed etiā verba. Sed quo niā nouerat nomē quidē infinitū cōſeruare ꝓpoſitio nē quā īueniſſet: vt ſi ī affirmatiua diceret̉: affirmat uā ſeruaret enūciationē: vt eſt nō homo ābulat. Si negatiua: negatiuā ſeruaret enunciationē. negatiua autē ē vt eſt non hō non ābulat. Uerba vero qͥ ſūt īfi nita iūcta ī ꝓpoſitione nō affirmationē: ſed perficere negationē: idcirco de his reticuit: Qd̓ he magis que ex verbo infinito ſūt ad vnā qualitatē ꝑtinēt propo ſitiōis.i. ad negatiuā. Sēper enim ſit ex īfinito verbo negatio. Hec igit̉ colligēs ait. Quoniā autē eſt de ali quo ſubiecto affirmatio ſignificās aliꝗd.i. p̄dicans: hoc eſt quoniam omnis propoſitio eſt ex ſubiecto ⁊ predicato. qd̓ autem ſubiectu eſt vel nomen vl̓ inno minatum. Innominatum autem eſt quod propoſitū ſubruit: vt eſt non homo. Nomen enim quod eſt ho mo differt a nominis infiniti priuatione: ꝙ eſt nō hō atqꝫ in eo: ⁊ innominatum vocauit. Qualis autē de beat eſſe propoſitio de qua tractat oſtēdit dicēs: vnū autem oportet eſſe ⁊ de vno hoc quod eſt in affirma tione: ideſt ex duobus terminis propoſitionē oportet cōſiſtere. Cōmemorat quoqꝫ ꝗd ſit innominatum ſe ſupra dixiſſe: quoniam ꝙ dicimꝰ nō hō nomē quideꝫ Ariſtoteles non diceret: ſed ꝙ nomē ſimpliciter non vocaret: hoc addito infinito nomen diceret infinituꝫ: idcirco ꝙ vnum quidem ſignificat: ſed infinitum no men enim quod ipſam ſignificationem eius quod di cimus homo tollit: ideſt non homo: vnum eſt: ⁊ vnā per ſe ſignificationem ſubripiēs: multa ſunt que ītel ligentium ſenſibus relinquuntur. cōmemorat etiam quoniam non currit verbum ſuperius infinitum vocauit ⁊ non ſimpliciter verbum. Quoniam ergo ali quid de aliquo affirmatio eſt. hoc autem ꝙ ſubiectū eſt: aut nomen eſſe oportet: aut innominatum: ideſt ſ finitum nomen. Duplex propoſitionis ſpecies inue nitur. Omnis enim affirmatio vel ex finito nomime eſt ⁊ verbo vel ex īfinito nomine ⁊ verbo. eodē quoqꝫ modo ⁊ negatio. Neqꝫ enim reperietur vnqͣꝫ vlla af firmatio: cuius negatio inueniri non poſſit. Quod ſi duplex eſt ſpecies affirmationum: duplex quoqꝫ eſt ſpecies negationum: illud quoqꝫ cōmemorat quod ſu pra iam dixit. Nam licet ex nomīe ⁊ verbo ⁊ rurſus ex eo ꝙ non eſt nomen: ſed infinitum nomen ⁊ verbo ſit affirmatio ⁊ negatio predicatiua.i. cathegorica: vt autem ſit preter verbum vlla affirmatio atqꝫ nega tio: aut preter id quod idem ſignificet verbum vel in ſubauditione vel aliquo alio modo: fieri non poteſt. Ponit quoqꝫ verba que pene in omnibus propoſi tionibus aut ipſa cadant: aut que idem valeant. Eſt enim inquit vel erit vel fuit vel quecūqꝫ alia cōſigni ficant tempus: verba ſunt ſicut doceri ex his poſſumꝰ que antea poſita ſunt atqꝫ conceſſa: cuꝫ diffinitio ver borum daretur verba eſſe que conſignificarent tem pus. Quare ſi hec conſignificant tempus non eſt du bium quin verba ſint. ſed preter hec aut idem valen tia nulla propoſitio eſt. Recte igitur dictum eſt pre ter verba predicatiuam propoſitionem non poſſe con ſtitui. Iuſte tamen aliquis queſtionem videatur op ponere. Cur cum iam dixerit preter verbum enūcia tiones nulla ratione poſſe conſtitui: nunc idem repe tit: quaſi nihil de hoc antea predixiſſet: ſed ſuper fluū videri non debet. Qm̄ enim finitum nomen cum ne gatiua particula nomen eſt infinitum: idcirco putare tur fortaſſe negatio eſſe: ꝙ dicimus nō homo. Quod ſi hec ē negatio: hō ē affirmatio. Ne ī hūc ergo ꝗſqͣꝫ laberet̉ errorē: hoc dixit: ⁊ cōgrue repetiuit: qm̄ p̄ter verbū enūciatio eē nō poteſt: tanqͣꝫ ſi diceret: nemo arbtret̉ īfinitū nomē eē negationē: nec nomē afirma tionē. Preter v̓bū enī affirmatio ⁊ negatio nulla po teſt vnqͣꝫ ratiōe cōſtitui. In hoc illud quoqꝫ notaue rat: ꝙ v̓bū īfinitū ⁊ negationē ſignificaret ⁊ īfinitum v̓bū. Id enī ꝙ dicimꝰ nō ābulat ⁊ īfinitū v̓bū ē ⁊ ne gatio. ſed ꝑ ſe ꝗdē ſi dicat̉ ſimplex ſine aliꝗbꝰ alijs ad iectionibꝰ īfinitū v̓bū eſt. Sin vero cum nomine aut cuꝫ infinito nomine ꝓferat̉: non iā verbuꝫ infinituꝫ. Sꝫ negatio accipit̉: ſed ita vt nō. negatiua particula iūcta cū ābulat infinitū v̓bum efficiat nō ābulat. ſed in ꝓpoſitione que eſt homo nō ābulat hominem non ābulare deſignat. atqꝫ ideo ait ſubiecta ꝗdē in ꝓpoſi tionibꝰ poſſe eſſe vel nomina vl̓ īfinita nomina. p̄di cata v̓o p̄ter v̓ba eē nō poſſe. Nā ſiue in affirmatiōi bus ꝗs ponat: id v̓buꝫ ſine dubio p̄dicauit: ſiue ī nega tionibꝰ: eſt non īfinitū v̓bū ſed tātū v̓bū: cui addita nō ꝑticula totā qualitatē ꝓpoſitiōis ex affirmatiua in negatiuā cōmutat. Quare recte nullā differētiā ꝓ poſitionū de īfinitis v̓bis fecit. Infinita enī v̓ba tūc ſūt īfinita: cū ſola ſūt. Si v̓o cū īfinito noīe iūgantur aut noīe: nō īfinita ꝟba iā ſūt ſed finita. Cum nega tione tamē in tota ꝓpoſitiōe ītelligūtur. Si ergo que admodū ſtoyci volūt ad noīa negatiōes ponētur: vt eēt nō hō ābulat negatio: ābiguū eē poſſꝫ cū dicimꝰ nō hō an īfinitum nomē eēt an v̓o finitū cū negatio ne cōiūctū. Sed quoniā ariſtoteli placet ꝟbis negati ones oportere cōiūgi: īfinita magis ꝟba ābigui in tellectꝰ ſūt an īfinita videātur an cuꝫ negatiōe finita. Atqꝫ ideo ita diſcernit̉ ſūptū cū nomine infinitū ver

De interpretatione editiōis ſecūde liber. iiii.
buꝫ negatio ſit ⁊ negatiua ꝓpoſitio: vt eſt hō nō am bulat. Per ſe vero dictum infinitum verbum eſt: vt non ambulat. Atqꝫ ideo hic ſolaꝫ differentiaꝫ: nomi nū ⁊ īfinitoꝝ noīuꝫ ī ꝓpōnibꝰ dedit n̄ ēt īfinitoꝝ v̓bo rū: idcirco ꝙ de coniuctis loq̄bat̉.i. de nominibꝰ vel infinitis nominibus atqꝫ verbis. In qua cōiūctione id qd̓ ꝑ ſe infinitū verbū dicitur: negatio ē. Neqꝫ enī oportet ſic omnis ꝓpoſitio aut ex finito noīe aut ex in finito ꝯſtat: ſic quoqꝫ aut ex finito aut infinito ꝟbo cōſtare. Infinitū enī verbū in ꝓpoſitionibus nō eſt: ſed quotiēs aliquid(vt dictū ē) tale per ſe ponit̉. fini tū quidē verbum eſt: ſed illi coniuncta negatio totaꝫ ꝓpoſitionē priuat ac deſtruit ⁊ verbum quidē infini tum iunctum nominibus negationē vt faciat. neceſſe eſt. nomē vero infinitū iunctum verbo nō neceſſe eſt: vt faciat negationē. Qd̓ enī dicimꝰ nō homo ābulat affirmatio nō negatio eſt. Ergo quoniā affirmationē oportet aliquid de aliquo ſignificare. Nomē autē in finitū eſt aliquid: quotiēs dicimus nō homo ābulat: ambulatiōeꝫ ideſt aliquid de nō homine.i. de aliquo predicamus. Sꝫ ſi dicamus non ambulat nō potius de aliquo predicamꝰ aliquid: ſed ab aliquo tollimus. Qui enī dicit homo non ābulat. ābulationē ab hoīe tollit: nō de homine p̄dicat. Quare negatio potius qͣꝫ affirmatio eſt. Si enī affirmatio eſſet.i. ſi v̓bū eſ ſet infinitū aliquid de aliquo p̄dicaret. Nunc autē ali quid ab aliquo tollit. Nō eſt igitur verbū īfinitū: ſed potius negatio: quotiēs in tota ſumit̉ ꝓpoſitiōe. Ni merū vero ꝓpoſitionū: quas nos ſupra quidē deſcri pſimus: ipſe ſubiecit: ⁊ infinitas quidē pͥus: poſt vo cōtraiacētes. ꝙ ſi quis ad illa reuertitur vel hic intē dit animū: in quo vel noſtra vel ariſtotelica diſputa tio diſcrepet: diligēter agnoſcit. Nos enī ⁊ cōtrarias ꝓpoſuimus ⁊ ſubcōtrarias. Ariſtoteles vero ſolū cō tradictorie ſibimet cōtraiacētes oppoſitaſqꝫ ꝓpoſuit ſed Ariſto. nō ſolū in p̄ſenti temꝑe eaſdeꝫ ꝓpoſitionū dicit eē differentias quas ꝓpoſuit. ſed etiam in alijs quoqꝫ duobus temporibus: que extrinſecus ſunt. ex trinſecus autem tempora vocat. que preter pn̄tis ſi gnificationes ſūt. p̄teritum.ſ. ⁊ futurum. ¶ Quando autem eſt tertiuꝫ adiacens predicatur dupliciter dicuntur oppoſitiones. Dico auteꝫ vt eſt iuſtus homo. eſt tertium dico adiacere nomen vel verbum in affirmatione. quare quattuor erunt iſte: quarum due quidem ad affirmationem ⁊ nega tionem ſeſe habebunt ſecundum conſequentiam: vt priuationes: due vero minime. Dico autē: quo niaꝫ eſt aut iuſto adiacebit: aut non iuſto. quare eti am negatio. quattuor ergo erunt intelligimus ve ro quod dicitur ex his q̄ ſubſripta ſūt. eſt iuſtus ho mo. huius negatio eſt non eſt iuſtus homo. eſt non iuſtus homo. huius negatio eſt: non eſt non iuſtus homo. eſt enim hoc loco ⁊ non eſt iuſto ⁊ non iuſto adiacet. Hec igitur: quemadmodum in reſoluto rijs dictum eſt: ſic ſunt diſpoſita. ¶ Qd̓ autē dicitur perobſcuruꝫ eſt: ⁊ expoſitū a pluri bus incurate: quoꝝ cū iudicio ꝯpetēti enumerabo ſē tētias. Poſtqͣꝫ de his propoſitionibꝰ expediuit: que duobus cōſtiterāt terminis: ⁊ ſubiectum habuerant aut nomen aut(vt ipſe ait) īnominatum: ideſt infini tum nomen. Nunc ad eas trāſit: in quibus eſt tertiū adiacens predicatur vno ſubiecto duobus predicatis
vt in eo qd̓ dicimꝰ homo iuſtus eſt: homo ſubiectuꝫ ē ⁊ iuſtus: ⁊ eſt. vtraqꝫ p̄dicātur. Ergo in hoc duo ſunt p̄dicata: vnū vero ſubiectū. ⁊ fortaſſe aliquis inꝗrat cur ita dixerit. Qn̄ autē eſt tertiuꝫ adiacēs predicat̉. non enī tertiū predicatur: ſed ſcd̓m. Duo enī ſūt que p̄dicāt̉ vnū vero ſubiectū ē. Sꝫ nō ita dictū ē qͣſi ē in ꝓpoſitiōe que dicit hō iuſtus eſt tertiū p̄dicaretur: ſ qm̄ adiacet tertiū ⁊ p̄dicatur. ergo ꝙ dicitur tertiuꝫ ad adiacere refert̉. ⁊ enim in ea ip̄a ꝓpoſitione q̄ di cit: hō iuſtus eſt: eſt tertiū adiacet: predicatū aūt iam nō tertiū: ſed ſecūdū. Ergo tertiū numeratū adiacet ſecūdū vero numeratū p̄dicatur. hoc ē igitur qd̓ ait. Qn̄ ē tertiū adiacēs p̄dicat̉. nō qm̄ tertiū p̄dicatur. ſed p̄dicatur tertiuꝫ adiacēs.i. tertio loco. facit igitur nunc in his propōnibꝰ cōſiderationē ī quibꝰ ē tertiū adiacēs ē: ẜm p̄dicatū. ⁊ ſicut in his ī quibꝰ tātū pre dicatur eſt: nō etiā adiacēs p̄dicabat̉. vt hō ē de ſub iecto cōſiderationē fecit. quot modis ſubiectū ſūptū dr̄ias facēt ꝓpōnū. Aut.n. nomē dicebat eē ſubiectū aut īfinitū nomē. Ita hic nūc de p̄dicato loꝗt̉: ⁊ de ī dicati differentijs tractat. In his.n. ꝓpōnibus ī ꝗbꝰ ē tertiuꝫ adiacēs p̄dicat̉: ſūptū p̄dicatū alias nomen alias īfinitū nomē facit differēntias ꝓpōnum. Pre dicatum āt dico ī ea ꝓpōne que ꝓponit. hō iuſtus ē. iuſtus. hoc.n. p̄dicatum de hoīe ē. ē autē nō p̄dicatur Sed tertium adiacens p̄dicat̉.i. ſecundo loco. ⁊ adia cens iuſto. tertium vero in tota ꝓpōne p̄dicat̉. nō qͣ q̄dā pars totius ꝓpōnis: ſed potius demōſtratio qͣ tatis hoc.n. qd̓ dicimꝰ ē n̄ cōſtituit ꝓpōnē totā ſed qͣ lis ſit.i. qm̄ ē affirmatiua demōſtrat: atqꝫ iō nō dix tertium p̄dicatur tātū: ſꝫ tertiū adiacēs p̄dicat̉. Nō .ni. poſitum eſt tertiū p̄dicat̉ ſolū. Sed adiacēs tertiū ſecūdo loco: ⁊(quēadmodū dictū ē) accidēter p̄dicat̉ Pōt aūt ⁊ ſic intelligi. Idcirco dixiſſe Ariſt. ē in his tertiū adiacēs p̄dicari qm̄ poſſit aliquotiēſ ⁊ ꝑ ſe p̄di cari: vt ſi ꝗs dicat Socrates ph̓us ē: vt ꝓpoſitio hec hoc ſētiat. Socrates phus viuit. Eſt.n. ꝓ viuit poſi tū ē. Si ꝗs ergo ſic dicat: duo īueniūtur ſubiecta: eſt vero ſolū p̄dicat̉: n̄ ēt adiacēs. Quod.n. dicimꝰ: ſocra tes phus: vtraqꝫ ſubiecta ſūt. Eſt.n. p̄dicat̉ ſolū. ſi ꝗs āt dicat ſic: ſocrates ph̓us eſt: vt non iā ſocratē phuꝫ eē atqꝫ viuere. ſed ſocratē philoſophari ⁊ ph̓um eſſe enūciatione ſignificet: tunc inuenitur vnū ſubiectum ⁊ duo p̄dicata. Socrates.n. ſubiectuꝫ ē: ph̓us aut ē ⁊ eſt predicata: quorū ph̓us quideꝫ pͥncipaliter p̄dicat̉ Eſt autem adiacens noī qd̓ eſt ph̓us ⁊ ip̄um p̄dicat̉. Sed non ſimpliciter p̄dicat̉: ſed adiacēs: Sunt autē alie ꝓpoſitiōes hoc mō: ſocrates in licio diſputat. Et ſūt hec ex tribus terminis. Sed de hac interim ꝓpō nū naͣ nihil tractat: ſꝫ d̓ his ſolū ī ꝗbꝰ ē tertiū adia cēs pͥr: vt ē hō iuſtꝰ ē. ſꝫ d̓ his duas ꝗdē oppōes. quo circa recte due oppōnes qͣtuor ꝓpōnū ſūt. hoc āt hu iuſmōi ē. Qn̄ ē tertiū adiacēs pr̄. ꝙ pͥncipal̓r pͥr aut nomē erit aut īfinitū nomē. Et hec aut affirmatiue p̄ dicāda ſūt: aut negatiue. Quo circa ſimplicis noīs aſ firmatio ⁊ ſimplicis noīs negatio vna ē oppoſitio: ⁊ due ꝓpōes. Finitū āt ⁊ īfinitū hic n̄ ſubiectū ſꝫ ſumit̉ p̄dicatū: vt ī eo ꝙ ē hō iuſtꝰ ē. iuſtꝰ pͣr. hoc āt nomen erit aut īfinitū nom̄. Fiūt ergo ex his due affirmatio nes ⁊ negatōes: hō iuſtꝰ ē: hō ē n̄ iuſtꝰ: n̄ ē n̄ iuſtꝰ hō: nō ē iuſtꝰ hō. Atqꝫ hoc ꝗdē ī īdefinitis. Poſteriꝰ aūt mōſtrabit̉ hoc ēt ī his eē: q̄ determinatiōem hn̄t vni uerſalitatis vel particularitatis. Nūc āt horuꝫ ordo ſubiectus numerum oppoſitionemqꝫ declarat. Affir. ſimplex. Negatio ſimplex. Homo

De interpretatione editionis ſecūde liber. iiij.
Homo iuſtꝰ ē oppoſitio vna Homo iuſtꝰ n̄ ē Negatio ex īfinito affir. ex īfinito Hō nō iuſtꝰ ē oppoſitio vna Hō n̄ iuſtꝰ ſi eſt cGͣimplices ī ſuprapoſita deſcriptione ꝓpōnes voca ni: in quibꝰ nomē p̄dicat̉: vt hō iuſtꝰ ē: hō iuſtꝰ nō ē. cx īfinitis aūt in ꝗbꝰ nomē īfinitū pͥncipal̓r p̄dicat̉: vt hō non iuſtꝰ ē: homo non iuſtus n̄ ē. Siue āt ē pri mo pr̄ ſiue poſtea idē ē nec hoc turbet ꝙ Ariſto. ē. pͥ mū dixit: nos v̓o poſteriꝰ: ſed idē eſt. fiūt igit̉ oppoſi tiōes due ꝓpōes qͣttuor: ⁊ ꝓpōnes ex ſenario ꝓpōnū numero ad pauciora reducte ſūt. Si enī ſimplices ⁊ ex duobꝰ terminis fuiſſēt: hoc mō eēt: hō eſt: hō nō eſt. iuſtꝰ ē iuſtꝰ nō eſt. Nō iuſtꝰ ē. nō iuſtꝰ nō ē. ⁊ eēnt bee ſex ꝓpōes. Poſſet quidē adici hoc etiā: vt de in finito noīe ſubiecto fierēt ꝓpōnes: vt ē: nō hō ē: nō hō nō ē. Sꝫ de his poſteriꝰ dicit. Nūc aūt ſex ille ſim pices in qͣttuor reducte ſunt: idcirco ꝙ res ſimplices iūcte naturaliter redeūt pauciores. Cōiūctio enī ip ſanūeꝝ minuit: vt ſi ſint. x. res ⁊ ſingule ſingul̓ iun gātur: vt bine nāt: ꝗuariꝰ nūerꝰ cōiūctiōis redit. Ita enī hoc mō ſex erāt ꝓpōnes(vt ſupra docui) q̄ ⁊ ſim pliciter dicerēt̉: ſed hee aſtricte ſūt ⁊ cōiunctione di minute ſūt. Nā ꝙ ꝓpoſuerūt iſte qͣttuor hō ē: hō n̄ ē: iuſtꝰ ē: iuſtꝰ nō ē: hee cōiūctiōe in duas reducte ſūt: iūctꝰ enī hō cū iuſto duas ꝓpōes fecerūt hō iuſtꝰ ē: hō iuſtꝰ nō eſt. Rurſus ad eūdē ip̄m hoīnē infinitū cū pater. alie due ꝓpōnes ex infinito p̄dicato rationabili ter oriūtur hō nō iuſtꝰ ē: hō nō iuſtꝰ nō ē. quoꝝ due oppōes ſūt: ꝓpōes v̓o qͣtuor. Ita igit̉ ex ſex ꝓpōnibꝰ .i. ē hō: nō ē hō. ē iuſtꝰ: nō ē iuſtꝰ: ē nō iuſtꝰ nō ē nō iu ſtꝰ. Que cū ſint ſex ꝓpōes tres tm̄ hn̄t oppōes: homo iuſto ⁊ hō nō iuſto ſubiectꝰ qͣttuor ſolas ꝓpōnes fe cit: duplicē v̓o oppōeꝫ. Qui vero dixerīt nūeroſiores feri ꝓpōes ex his: in ꝗbꝰ ē adiacens pater. quaꝫ ex his q̄ duobᶻ terminis cōſtarēt: illos nō ītellexiſſe re rū naturā māifeſtū ē. Que ita fert. vt ſemꝑ ex pluri bus ſimplicibꝰ rariores redeāt res paucioreſqꝫ cōiui cte. Ait igitur ī his ī ꝗbus ē tertiū adiacens pater: vt hoc ꝙ ait tertiū nō ad p̄dicationē referat̉ potius qͣꝫ ad ordinē: vt ipſe diſtinxit dicēs. Dico āt vt ē iuſtus hō: eſt tertiū dico adiacere nomē vel verbū ī affirma tione: nō īꝗt tertiū p̄dicari. Sed adiacere tertiū: ſed ad ordinē.ſ. nō ad p̄dicationē refert vt tertiū quidem adiaceret. Adiacēſ āt p̄dicaret̉.i. nō ſimpliciter p̄dica retur. Neqꝫ.n. ſuperiꝰ ē terminatū: vt ī ꝓpōne eſt: ſit terminꝰ. Atqꝫ ideo ſi ꝗs reſoluere p̄pōnes velit ī ſuis terminis: ille nō reſoluit in eſt. Sed ī eo ꝙ ē hō ⁊ iu ſtus: ⁊ erūt duo termini ſubiectꝰ quidē hō: p̄dicatꝰ ve co iuſtꝰ. Eſt āt ꝙ adiacēs p̄dicat̉ ⁊ tertiū adiacēs nō ſterminis: ſed ī qͣlitate potiꝰ ꝓpōnis(vt dictū eſt) ac cipitur. Nomē āt vel verbū ait ē ꝓpter hanc cauſam tertiū.n. nomē adiacere dixit ē: vt doceret prīa duo eē hō.ſ. ⁊ iuſtus: idcirco aūt ait nomē vel verbū: qm̄ verba quoqꝫ noīa ſūt. Hoc āt priꝰ dixit dicēs: ip̄a ꝗ dē ẜm ſe dicta verba noīa ſūt. Poſtqͣꝫ igit̉ dixit: ꝗd vellet oſtēdere ꝑ id qd̓ ait ē tertiū adiacēs p̄dicatur: qm̄ qͣꝫtū ad ordinē nō ad p̄dicationē refert̉: ſubter ex poſuit quot fierēt ꝓpōnes dicēs. Quare quatuor iſte erūt. Dixit āt ī his qͣtuor cōem accidētiā: quā paulo poſt diligēter exponā. Quod aūt accidit hoc ē. Cum ſint hec qͣtuor ꝓpoſitiones: qͣs poſiturus ē. Due ipſaꝝ ſeſe ad affirmationem ⁊ negationē ita habebūt ẜm ꝯn̄tiā vt priuationes. Due vero minime. Sed hāc in his ꝓpoſitionibus accidentiam paulopoſt demōſtra bo. Nūc āt illud reſpiciamꝰ quēadmoduꝫ ipſe qͣtuor
fieri ꝓpoſitiōes dicat. Ait enim dico aūt qm̄ ē aut iu ſto adiacebit aut nō iuſto. Fiet.n. duplex ꝓpoſitio. Si aut iuſto aut nō iuſto ē adiacet hoc mō: ē iuſtꝰ homo eſt nō iuſtus homo. Quare īquit ſi ē affirmatiuo mō poſitū nūc quidē cū iuſto nūc aūt cū non iuſto gemi nas fecit ꝓpoſitiones.ſ. affirmatiuas: idem quoqꝫ eſt cū negatione cūiūctū.i. nō: geminas quoqꝫ facit nega tiones. Eas.ſ. q̄ ſūt: nō ē hō iuſtꝰ: nō ē hō nō iuſtus: hoc ē āt qd̓ ait. Dico aūt qm̄ ē aut iuſto aut nō iuſto adiacebit. Si.n. adiacet iuſto facit hāc affirmatiōeꝫ Eſt iuſtꝰ hō: ſi adiacet nō iuſto: facit hāc affirmatio nē: ē nō iuſtus hō. Quare ēt negatio iūcta cū ē idē fa cit: hec igit̉ negatio q̄ ē: nō copulata iuſto ⁊ nō iuſto duas faciet negatōes cōtra eas: quas ſupra diximꝰ: ꝓpoſitōes. Si.n. addat̉ iuſto: talē facit negationem: nō ē iuſtus homo: ſi nō iuſto: n̄ ē nō iuſtus hō: hoc āt cur euenit: qm̄ ē ⁊ nō ē iuſto: ⁊ nō iuſto adiacet: ē cum iuſto ⁊ nō iuſto duas faciēs ꝓpoſitiones. Nō ē iteruꝫ negatio cū iuſto ⁊ nō iuſto alias duas negatiōes. E ꝗbꝰ qͣtuor due oppōnes ſūt: vt ait ſupra. Qn̄ ē tertiū adiacēs pr̄: dupl̓r dn̄r oppōnes. Quare ſēſus ſeſe to tꝰ hoc mō hēad Sꝫ qm̄ ē quoqꝫ alia deſcriptio loci q̄ ſic dicit. Dico āt qm̄ ē aut hoī adiacebit aut nō hoī: qͣre ⁊ negatio: qͣtuor ergo ꝓpoſitōes erūt. Intelligi mus āt ꝙ diximus ex his que ſubſcripta ſūt. Eſt iu ſtus hō: huiꝰ negatio: nō ē iuſtꝰ hō. Eſt n̄ iuſtꝰ hō. hu ius negatio: n̄ ē ſi iuſtꝰ hō: ē enī hoc loco ⁊ n̄ ē hoī ⁊ n̄ hoī adiacet. turbabat expoſitores. ⁊ dubitabāt quid hoc eēt ꝙ cū ſupra dixiſſet. Dico āt qm̄ ē aut hoī ad iacebit aut n̄ hoī. ī eoꝝ exēplo ⁊ diſpōne ē n̄ appoſuit hoī aūt n̄ hoī: ſed iuſto n̄ iuſto dicēs. Intelligimꝰ ꝟo qd̓ dr̄ ex his q̄ ſubſcripta ſūt: ē iuſtꝰ hō: huiꝰ negatior n̄ ē iuſtꝰ hō. Eſt n̄ iuſtꝰ hō: huiꝰ negatio: n̄ ē n̄ iuſtꝰ hō. ⁊ poſtqͣꝫ iuſto ⁊ n̄ iuſto ⁊ n̄ ē appoſuit qd̓ an̄ n̄ dixit ſꝫ ad hoīeꝫ ⁊ n̄ hoīeꝫ ē adiacere ꝓpoſuit. Poſtea īfert. Eſt.n. hoc loco hoī adiacet ⁊ nō hoī: ꝗ poſuerat iuſto ⁊ nō iuſto ē ⁊ n̄ ē adiacere: vn̄ Alex. quoqꝫ dicit ſcrip ture eē culpā n̄ philoſophi recte dicentis: ⁊ emendā dā eē ſcripturā: ſꝫ n̄ eū oportuit cōfūdi: ſi ꝓ hoīe ⁊ n̄ hoīe iuſtū ⁊ nō iuſtū ītulit. hec enī exēpla ſunt potiꝰ quā ꝓpōnis neceſſitas: ꝙ.n. dixit ē hoī ⁊ nō hoī adia cere ita ſumpſit: tāqͣꝫ ſi hō p̄dicaretur: vt ī eo ꝙ ē ſo crates hō ē: vel rurſus ſocrates n̄ hō ē. Ergo volens ſumere qd̓cūqꝫ p̄dicatū: nūc ꝗdē ſimplex: nūc āt īfini tū: ītulit iuſtū ⁊ n̄ iuſtū īdifferēter hn̄s an hō ⁊ n̄ hō p̄dicaret̉: an iuſtꝰ ⁊ n̄ iuſtꝰ: ſolū ī p̄dicato al̓s ſume̓t̉ nom̄: al̓s īfinitū nom̄. n̄ ergo oportuit alex. cōturbari Alioſqꝫ ī hac ſcriptōe ī qͣ nos ph̓us exerce̓ voluit: ſic̄ porphyriū: ⁊ herminiū n̄ turbabat: ꝗ dicūt exempla hec eē finiti p̄dicati ⁊ īfiniti: ī ꝗbꝰ qd̓libꝫ p̄dicatū ſit: eq̄ accipi oporteret: vl̓ ſic cū dixiſſet hoī ⁊ n̄ hoī adia cere ē ⁊ n̄ ē: albū ⁊ n̄ albū poſtea ītuliſſet ſuffice̓t. hoc .n. ⁊ illud p̄dicatū alias finitū alias īfinitū ſume̓ ī ꝗ buſcūqꝫ noībꝰ eq̄ opꝫ: ⁊ ꝙ hoī ait ⁊ n̄ hoī adiace̓ ē: ⁊ poſtea ītulit iuſto ⁊ n̄ iuſto: ⁊ ſubiecit hoīem: n̄ ita ⁊ putādū ē tāqͣꝫ d̓ ſubiectis.i. hō: ⁊ n̄ hō loq̄ voluerit: ⁊ poſtea ꝑ errorē ītulerit ī p̄dicato iuſto ⁊ n̄ iuſto: ſꝫ po tiꝰ ip̄ꝫ hoī ⁊ n̄ hoī ita ſumpſit: tāqͣꝫ ī aliquo p̄dicare tur vt ſic̄ dcm̄ ē: ſocrates hō ē: ſocrates n̄ hō ē: hic er go hō ⁊ n̄ hō pr̄. rurſꝰ ſi ꝗs dicat hō iuſtꝰ ē hō n̄ iuſtꝰ ē: nihil differt. eodē.n. mō p̄dicatū ī vna ꝓpōne ſim plex ſūptū ē. In altera īfinitū: velut ſi dicā nix alba ē nix n̄ alba ē: eodē mō: n̄ ergo culpāda ē ſcriptura q̄ cū pͥus ꝓpoſuiſſꝫ hoī ⁊ n̄ hoī adiacere ē iuſtū ⁊ n̄ iuſtū in tulit. Nihil.n. īter eſt ſiue iuſtū aut n̄ iuſtū p̄dicet̉: ſiue

De interpretatione editiōis ſecūde liber. iiii.
hō ſiue n̄ hō: dūmō p̄dicatiōeꝫ alias īfinitā: alias v̓o ſumat finitā tūc cū ē tertiū adiacēs pr̄. Exerce̓ igit̉ ī telligētiā nrāꝫ acūmēqꝫ phs voluit reꝝ oīuꝫ ſolertiſ ſimꝰ nō ſcpͥtura falſa ꝯfūdere: qn̄ autē ea que ſupra dixit. colligēs ait. Eſt enī hoc loco: ⁊ n̄ eſt hoī adiacet. Hoc ſentit: qm̄ ī hac ꝓpoſitiōe: que dicit: hō iuſtꝰ ē: quā ſupra ꝓpoſuerat: iuſtꝰ d̓ hoīe p̄dicat̉. ē āt adiacēſ iuſto adiacebit ⁊ hoī. ⁊ ī ea: q̄ dicit. hō iuſtꝰ n̄ ē qm̄ iu ſtuſ p̄dicat̉ d̓ hoīe: n̄ ē āt adiacꝫ. nō ē ergo hoī quoqꝫ adiacebit. Hoc enī ē: qd̓ ait. ē enī hoc loco ⁊ nō ē hoī adiacet. Nā ſi iuſtꝰ pater de hoīe: ē autē ⁊ nō eſt adia cet iuſto: ⁊ hoī quoqꝫ adiacebit: vt dictum eſt. Hāc quoqꝫ ſcripturā emēdādā eē: faciēdūqꝫ eē alex. opīat̉ hoc mō. Sicut pͥus quoqꝫ expoſuimꝰ. Eſt enī hoc loco ⁊ n̄ ē iuſto ⁊ n̄ iuſto adiacet. Sꝫ ordo ꝗdē totiꝰ ſētētie diligēter expoſitꝰ ē. ſiue illa ſcriptio ſit: ſiue illa: neu tra enī mutāda ē. Et vna ꝗdē plus hꝫ exercitij: altera v̓o facilitatis: ſꝫ ad vnā inteligētiā vtraqꝫ ꝓueniūt. Reſtat igit̉ vt ꝙ ait. Quare idcirco qͣttuor iſte erūt: qͦꝝ ꝗdē due ad affōeꝫ ſe hn̄t ẜm ꝯn̄tiā vt pͥuatiōes: due v̓o mīme. diligētiꝰ exponamꝰ: Locꝰ enī magna breuitate ꝯſtrictus ē: ⁊ nimia ſubtilitate ac obſcuri tate difficil̓: ⁊ hūc ꝗdē in prīa editiōe huiꝰ oꝑis trāſ currētes expoſuimus. atqꝫ ī eo breuiſſimā: vt ī alijs: dedimus expoſitionē. Nūc autē ꝗd in ſe ſēſus habeat veri: quid hac breuitate latitet: qͣꝫtum facultas ſup petit: nos ipſi patefaciamꝰ: ⁊ qͣꝫtū valet: animꝰ lecto ris ītēdat. Cui ſi forte paulo obſcuriora vidētur: reꝝ īputet difficultati: ſi ꝟo planiora quā putauerit: ſuo gr̄am debebit acumini. Sad priꝰ ꝗd hoc loco hermi niꝰ arbitretur: quā poſſibiliter expediā. Ait hermini us tribus modis cū īfinito noīe ꝓpōnes poſſe profer ri. aut.n. infinitū ſubiectū hn̄t: vt nō hō iuſtꝰ ē: aut in finitū predicatū: vt homo nō iuſtus eſt: aut infinituꝫ ſubiectū ⁊ īfinitū p̄dicatū: vt nō hō nō iuſtus ē. Ha rū igitur īquit quecūqꝫ ad p̄dicatū terminū hn̄t no mē īfinitū ſimiles ſūt his: que aliquā denūciāt priua tionē. Denūciāt āt pͥuationē hec q̄ dicunt: hō īiuſtꝰ eſt: hō īiuſtus nō ē: ergo iſtiuſmodi que: ꝓponuntur hō īiuſtus eſt: homo īiuſtus nō ē: ille īquit cōſētiunt que ſūt ex īfinito p̄dicato: vt ea q̄ ē hō nō iuſtꝰ ē: hō n̄ iuſtus nō ē. Idē enī ē inꝗt eē hoīeꝫ iniuſtū: qd̓ hoīeꝫ nō iuſtū. Ille vero que hn̄t aut ſubiectū īfinitū: vt eſt nō hō iuſtꝰ ē. Aut vtraqꝫ īfinita: vt ē nō hō nō iuſtꝰ ē: nō cōſētiūt ad pͥuatoriā ꝓpōnem que ē hō iniuſtus ē: Nulla.n. ſimilitudo ē eiꝰ ꝓpōnis que ē: nō hō iuſtꝰ ē: ⁊ eius que dicit hō iniuſtus ē. Nec vero eius que pro ponit nō hō nō iuſtꝰ ē: ⁊ eiꝰ que enūciat: hō iniuſtꝰ nō ē. Nāqꝫ ille q̄ īfinitū nomē hn̄t ī p̄dicatione: hee pri uatorijs cōſētiūt. Ille vero ꝓpōnes que aut ſubiectū hn̄t īfinitū: aut vtraqꝫ īfinita priuatorijs lōge diuer ſe ſūt. Sed hic herminiꝰ lōge a toto intellectu ⁊ rōne ſentētie diſcrepās has īterpoſuit: que aut ex vtriſqꝫ ī finitis: aut ex ſubiecto fierēt īfinito. Qd̓ aūt eſſet ꝙ ait ẜm cōſequētiā: vel que due haberēt ſe ẜm cōſeq̄n tiā vt pͥuationes: que vero nō: exponens nihil planū fecit: ⁊ ſenſus nihilo magis āte expoſitionē Hermi nij quā poſt expoſitionē obſcurū ē. Nos autē porphy riuꝫ ſequētes: eiqꝫ doctiſſimo viro cōſētiētes hec di cimꝰ eē qͣtuor propoſitiones: qͣrū due quidē ex finitis noībus ſūt: due vero ex īfinitis noībus p̄dicatis. Sūt autē ex finitis noībus hoc modo: affirmatio eſt iuſtꝰ homo: negatio non eſt iuſtus homo. Ex īfinitis vero nominibus predicatis affirmatio eſt que dicit eſt non iuſtus homo: negatio que promit: non eſt non iuſtus
homo. Sed has ex infinitis nominibus predicatis ꝓ poſitiones ī reliquo ſermone infinitas vocabimꝰ: v affirmatio infinita ſit in hac expoſitiōe ea que dicit eſt nō iuſtꝰ homo. negatio īfinita ea que dicit: non eſt non iuſtus homo: vt quod dicturi eramꝰ propoſitionē ex īfinito noīe p̄dicato: hāc īfinitā nominemꝰ: illas ā duas q̄ nullū nomē hn̄t īfinitū nec ſubiectū nec p̄dica tum: ſimplices vocemꝰ. Sunt ergo ſimplices ꝓpoſi tiōes hec: ē hō iuſtꝰ: nō ē hō iuſtꝰ. Priuatorias āt ꝓ poſitōnes voco: quecūqꝫ hn̄t priuationē: pͥuatorie āt ſūt hoc mō: ē iniuſtꝰ hō: hec.n. iuſtitia ſubiectū pͥuat. ⁊ rurſus nō ē īiuſtus hō: hec rurſus īiuſtitia ſubiecti priuat: ergo cū ſint due ꝓpōnes ſimplices vna affir matiua altera negatiua: ⁊ ſint alie due pͥuatorie: eaꝝ quoqꝫ. vna affirmatiua altera negatiua: necnō etiaꝫ ſint alie due īfinite: affirmatiua rurſus ⁊ negatiua: di co qm̄ quēadmodū ſe pͥuatorie ꝓpoſitōes affirmatio .ſ. ⁊ negatio ad affirmationes ⁊ negatiōes ſimplices habuerīt: ſic ſe habebūt: ⁊ que ſunt īfinite ad eaſdem ipſas.ſ. ſimplices.ſ. ẜm ꝯn̄tiā: qd̓ āt dico tale ē: diſpo nātur priꝰ due ſimplices.i. affirmatio q̄ dicit eſt iuſtꝰ hō. ⁊ rurſus negatio que dicit nō ē iuſtus hō. ſub his āt diſponātur priuatorie: ſub affirmatiōe ꝗdē ſimpli ci priuatoria negatiua ſub negatiua ſimplici affirma tiua priuatoria: vt ſub ea que dicit ē hō iuſtꝰ ponat̉: que dicit nō ē hō īiuſtꝰ: ⁊ ſub ea q̄ dicit nō ē hō iuſt ponatur ea que proponit ē hō īiuſtꝰ. rurſus ſub pͥua torijs diſponātur īfinite: ſub affirmatiōe affirmatio: ſub negatiōe negatio: ſub affirmatione ꝗdeꝫ pͥuato ria: q̄ dicit ē īiuſtꝰ hō diſponatur affirmatiua īfinita ē n̄ iuſtus hō ſub negatiua ꝟo pͥuatoria q̄ dicit nō ē iuſtꝰ hō ponat̉ negatio infinita q̄ dicit nō ē nō iuſtus homo: hoc autem ſubiecta deſcriptio docet. Affir. Eſt iuſtꝰ hō. ſimplices nō ē iuſtꝰ hō Neg. Neg. Nō ē īiuſtꝰ hō priuatorie ē iniuſtꝰ hō Affir Neg. nō ē n̄ iuſtꝰ hō infinite ē n̄ iuſtꝰ hō Affir. Is igitur ita diſpoſitis dico: qm̄ quēadmo AA dum ſe hn̄t priuatorie.i. affirmatio ⁊ nega tio q̄ dicūt ē iniuſtus hō: nō ē īiuſtus hō ac A Hnmplices q̄ ꝓponūt ē iuſtus hō: nō ē iuſt homo: ẜm cōſequētiam: ſic ſe hēbunt etiā infinite ꝓ poſitiones affirmatio ⁊ negatio hee.ſ. que ſūt eſt nō iuſtus hō: nō ē non iuſtus homo: ad eaſdeꝫ ſimplices que ſunt: eſt iuſtus homo: non eſt iuſtus homo: videa mus que ſit ſimpliciū ⁊ priuatoriarū conſequentia: vt vtrum ſe ſic habeant infinite ad ſimplices: quēadmo dū ſe hn̄t pͥuatorie ad eaſdē ſimplices cognoſcamus diſpoſite igitur ſunt ī primo quidem ordine ſimpli ceslpropoſitiones affirmatio ſimplex que dicit eſt iu ſtus homo: ⁊ negatio ſimplex que dicit non eſt iuſtus homo. Sub his: ideſt ſub affirmatione ſimplici due negationes vna priuatoria que eſt nō eſt iniuſtus ho mo: ⁊ altera infinita que eſt non eſt non iuſtus homo Sub negatione vero ſimplici que dicit non eſt iuſtus homo: due affirmationes vna priuatoria: que dicit ē iniuſtus homo: altera infinita que dicit: eſt non iuſt homo: illud quoqꝫ in deſcriptione videndum eſt: ꝙ angulariter ſe affirmationes negationeſqꝫ reſpiciūt. nam affirmatio que eſt ſimplex eſt iuſtus homo: an gulariter ſe contra reſpicit vtraſqꝫ affirmationes in finitam: ſcilicet ⁊ priuatoriam que ſunt: eſt nō iuſtus homo: ē īiuſtus hō. Rurſus negatio ſimplex que eſt non ē iuſtus hō angulariter reſpicit duas negatiōes infinitaꝫ

De interpretatione editionis ſecūde liber. ixij.
ccinitā.ſ. ⁊ priuatoriā: ⁊ ī ꝟitate ſimplicē affirmatio ne priuatoria negatio ſeꝗt̉. nā ſi veꝝ ē dicere qm̄ eſt inſtus hō. veꝝ ē dicere qm̄ nō ē īiuſtus homo. nā qui iuſtus ē non ē iniuſtus. ⁊ poſſumus iſtā cōtinuā ꝓpoſi tionē cōiunctāqꝫ ꝓponere: ſi iuſtꝰ ē hō: nō ē īiuſtꝰ hō. qͣeqt̉ ergo affirmationē ſimplicē pͥuatoria negatio: arſi va fuerit affirmatio ſimplex ꝟa quoqꝫ ſit nega rio buatoria: ⁊ affirmatōis ſimplicis ꝟitatē negatio nis huatorie ꝟitas cōſequat̉. at ꝟo nō hec cōuerſio eſt neqꝫ.n. affirmatio ſimplex negationē ſeꝗt̉ pͥuato riā. Nā ſi ꝟum ē dicere quoniā nō ē īiuſtꝰ homo: nō omnino verum ē dicere qm̄ eſt iuſtus homo. Poteſt enim vere de equo dici quoniā equus nō ē īiuſtus ho mo. neqꝫ enī oīno homo ē. ⁊ ideo nec iniuſtus homo eſt. ſed nō poteſt dici de equo qm̄ equus eſt iuſtus ho mo. ita ergo veritatem pͥuatorie negatiōis nō ſequit̉ veritas ſimplicis affirmationis. atqꝫ ideo nec cōtinua ꝓpoſitio hinc ⁊ coniūcta ꝓponi ꝓferriqꝫ poteſt. Nō enimn vera propoſitio ē ſi quis dicat. ſi nō ē īiuſtus ho mo: ē iuſtus homo. de equo enī verū ē(vt dictū eſt. qꝛ nō ē iniuſtus homo: nō tn̄ verū ē eſſe iuſtum ho minem equū: quare negationē priuatoriā ſimplex af firmatio non ſequit̉. Honſtratū ē igitur qm̄ affir mationē ſimplicē negatio priuatoria ſequeret̉: nega tionē vero pͥuatoriā ſimplex affirmatio non ſequere tur. Rurſus videamꝰ ⁊ ī oppoſita parte qualis ſit cō ſequētia: ī diuerſa.n. parte affirmationē quidē priua toriā ſequit̉ negatio ſimplex: negationē vero ſimpli cem affirmatio priuatoria nō ſequitur. Nā ſi verum eſt dicere quoniā ē īiuſtus hō verū ē dicere quoniam nō ē iuſtus homo: qui enī īiuſtus ē iuſtus nō ē ⁊ affir matiue priuatorie eiꝰ: ſcilicet que dicit eſt iniuſtꝰ hō: veritatē ſeꝗtur negatiua ſimplex q̄ ē nō ē iuſtꝰ ho mo: hoc āt nō cōuertitur. Neqꝫ eniꝫ ſimplicē negati uā ſeꝗtur pͥuatoria affirmatiuā. Nā ſi verū ē dicere qm̄ nō ē iuſtus hō: nō eſt oīno verū quoniā ē iniuſtꝰ homo de equo eniꝫ verum eſt dicere quoniam equus non eſt iuſtus homo: nam qui oīno hō nō ē nec iuſtꝰ hō ē: ſed nō de eodē equo pōt dici vere qm̄ equꝰ ē in iuſtus hō: nā qui homo nō ē nec iniuſtus hō eſſe po teſt. Quare ꝟitatē negatiue ſimplicis nō ſequit̉ veri tas priuatorie affirmationis: veritatē aūt affirmatio nis priuatorie ſequit̉ ex neceſſitate veritas ſimplicis negatiue: quo circa mōſtratuꝫ eſt hoc ī vtriſqꝫ qm̄ af firmationē ꝗdē ſimplicē ſequeretur negatio priuato ria: negationē vero pͥuatoriā non ſeꝗtur affirmatio ſimplex. Rurſus affirmationē pͥuatoriā ſeꝗtur nega tio ſimplex: negationē ſimplice̓ nō ſequitur affirma tio priuatoria. His ergo ita poſitis de īfinitis priua torijſqꝫ tractemꝰ. Priuatorie nāqꝫ ⁊ infinite affirma tiones affirmationibꝰ negationes cōſētiūt negatōibꝰ hoc mō. Affirmatio.n. priuatoria q̄ dicit eſt iniuſtus hō cōſentit īfinite affirmationi que dicit eſt non iu ſtus homo: nā ſi idē in re ſignificāt vtreqꝫ priuatoria affirmatio ⁊ īfinita: ⁊ quāqͣꝫ ī aliqua ſermonis ꝓla tione diſcrepēt tamē ſignificatione nil diſcrepāt: niſi tantum ꝙ quē illa iniuſtū ponit.i. priuatoria: hec po nit eē nō iuſtū: ⁊ rurſus negatio priuatoria que ē nō e iniuſtus homo cōſentit atqꝫ cōcordat ei negationi que ē īfinita: nō ē non iuſtus hō: hec quoqꝫ ideſt ne gationes ꝙ ſibi in cōſequētia cōſētiūt manifeſtū eſt. Seꝗtur aūt ſimplicē affirmationē eā que dicit ē iu ſtus homo: pͥuatoria negatio que dicit nō ē iniuſtus homo: ſeꝗtur ergo eādē ipſaꝫ ſimplicē affirmationē innita negatio: id eſt eā que dicit eſt iuſtus hō: ea q̄ ꝓ
ponit nō ē nō iuſtus homo: nam ſi ſibi priuatoria ne gatio ⁊ īfinita cōſētiūt ſi eā ſeꝗtur pͥuatoria negatio eādē quoqꝫ īfinita negatio cōſeꝗtur: ſꝫ affirmatōeꝫ ſimplicē que proponit eſt iuſtus hō: priuatoria nega tio ſequit̉ que dicit nō ē īiuſtus hō: quare ſequit̉ etiā eādem ſimplicē affirmationē que enūciat eſt iuſtª hō īfinita negatio: que ē: nō ē non iuſtus homo. Rurſus e diuerſa parte idē euenit: quoniā affirmationē pri uatoriā que dicit eſt iniuſtus homo. ſequebat̉ negati ua ſimplex que proponit nō ē iuſtus homo: ſequitur quoqꝫ infinitam affirmationē que dicit eſt nō iuſtus homo: ſimplex negatio que proponit nō ē iuſtus ho mo. nā ſi priuatoria affirmatio ⁊ īfinita cōſētiūt: que propoſitio ſequitur priuatoriā: eadē ſequitur īfinitā. Sed priuatoriā affirmationē: que dicit: eſt iniuſtus homo: ſequitur ſimplex negatio: que proponit: nō eſt iuſtus homo. Sed priuatoria affirmatio ⁊ īfinita af firmatio idē ſignificāt ſibiqꝫ cōſētiunt. Sequit̉ ergo ſimplex negatio que ē nō ē iuſtus hō: īfinitā affirma tionē que dicit eſt nō iuſtus homo. ſed hoc ecōuerſo nō euenit. Nūc enī demōſtratū ē ꝙ ſimplicē affirma tionē ſequeret̉ īfinita negatio: ⁊ ſimplex negatio ve ritatem infinite affirmationis ſequeretur: ſed nō ē cō uerſio: vt rurſus īfinitā negationē ſequatur finita aſ firmatio: ⁊ ſimplicē negationē īfinita rurſus affirma tio cōſequat̉: nā ſi idē priuatoria negatio q̄ ē nō ē īiu ſtus hō: ⁊ īfinita negatio ſignificāt: que ē nō ē n̄ iuſtꝰ homo: quoniā affirmatio ſimplex que dicit ē iuſtꝰ hō nō ſequitur priuatoriā negationē que eſt nō ē īiuſtus homo: vt ſupra mōſtrauimus: eadē ipſa ſimplex affir matio que ꝓponit eſt iuſtus homo: nō ſequitur īfini tā negationē que enūciat nō ē nō iuſtus hō. Rurſus ī parte altera ſi affirmatio priuatoria que proponit ē īiuſtus homo: idem ſignificat cuꝫ īfinita affirmatōe: que dicit eſt nō iuſtus hō. Priuatoria aūt affirma tio que proponit eſt īiuſtꝰ homo: nō ſequebatur ſim plicē negationē: que dicit nō ē iuſtus homo: nec ean dē quoqꝫ ſimpliceꝫ negationē que ꝓponit nō eſt iu ſtus homo: ſequitur īdefinita affirmatio que dicit eſt nō iuſtus hō. Sed quāqͣꝫ hoc rō cōſequētie ⁊ neceſſi tas monſtraret: nos tamē id qd̓ demōſtrauimꝰ ratio ne: exēplis quoqꝫ doceamꝰ. dico.n. affirmationē ſim plicē que dicit ē iuſtus hō: ſeꝗ īfinitā negationē: que dicit nō ē nō iuſtus hō: ſicut eadē quoqꝫ ſimplicē af firmationē ſequebatur priuatoria negatio: que ꝓpo nit nō ē iniuſtus hō. nam ſi verū eſt dicere qm̄ ē iuſtꝰ hō: verū quoqꝫ d̓ eodē ē dicere quoniā nō ē nō iuſtꝰ homo. nā ꝗ iuſtus ē: non eſt nō iuſtus. ſicut verū erit dicere qm̄ idē ꝗ iuſtus ē: nō ē iniuſtus: quare ſimplicē affirmationē ſequitur infinita negatio: ſicut eandem quoqꝫ ſimplicē priuatoria negatio ſequebatur. ſꝫ hoc nō cōuertitur. neqꝫ ſtatim verū eſt qm̄ nō ē nō iuſtꝰ homo eūdē eē iuſtuꝫ: equus.n. nō ē nō iuſtus homo neqꝫ.n. oīno hō ē. Qd̓ āt oīno hō nō ē: nō poterit eē hō non iuſtꝰ. ſꝫ de equo d̓ quo verū eſt dicere quoniā non eſt non iuſtus homo: nō eſt de eo verū dicere qm̄ ē iuſtꝰ hō. Sicut de eodeꝫ equo verum eſſet dicere pͥ uatoriam negationem: quā ꝓponit: non eſt iniuſtus homo. hec.n. poterat etiā de equo dici. nec erat verū qm̄ ſeq̄retur hāc: ideſt priuatoriā negationē ſimplex affirmatio: qͥ dicit ē iuſtꝰ hō. Quare n̄ ſeꝗtur īfinitaꝫ negationem que ē nō ē non iuſtus homo: ſimplex af firmatio q̄ proponit eſt iuſtꝰ hō: ſicut nec illaꝫ ꝗdem que ꝯſentit īfinite negatiōi: ideſt pͥuatoriā negatiōeꝫ que ꝓponit nō ē īiuſtꝰ hō. ea que dicit eſt iuſtꝰ homo

De interpretatione editiōis ſecūde liber. iiii.
ſimplex affirmatio ſeq̄bat̉. Cōcludēti igit̉ dicēdū ē: quoniā affirmationē ꝗdē ſimplicē ſeꝗt̉ infinita nega tio: ſicut eā pͥuatoria ſequebat̉. Infinitā ꝟo negati onē nō ſeꝗt̉ ſimplex affirmatio: ſicut nec negatiōeꝫ pͥ uatoriā ſequebat̉. Rurſus in altera ꝑte idē ecōuerſo euenit. Affirmationē enī īfinitā ſeꝗt̉ negatio ſimplex ſicut pͥuatoriā quoqꝫ affirmationē eadē ſimplex ne gatio ſequebat̉. nā ꝗ eſt non iuſtus homo: ille ex ne ceſſitate nō eſt iuſtus: ſicut etiā qui eſt īiuſtus homo: ille ex neceſſitate nō eſt iuſtus hō. At ꝟo ſi ꝟū eſt di cere: qm̄ nō eſt iuſtus homo: nō oīno neceſſe eſt illū eſſe nō iuſtuꝫ hominē. equus enī nō eſt iuſtus hō. nā ꝗ oīno hō nō eſt nec iuſtus homo eſſe poteſt. ſed nul lus d̓ eodē dicere pōt. qm̄ equꝰ ē n̄ iuſtꝰ hō. qd̓.n. hō nō eſt: nec nō iuſtus homo eſſe poteſt. ſicut etiā cū di ceremꝰ nō eſt iuſtus hō: nō ſequebat̉ pͥuatoria affir matio: que dicit eſt īiuſtus homo. equus nāqꝫ nō eſt. iuſtus hō. ſed de eodem equo nemo dicit: qm̄ eſt iniu ſtus homo. Iterū igitur cōcludēti dicēdū eſt affirma tionem īfinitā ſeꝗ ſimplicē negationē: ſicut affirmati onē quoqꝫ pͥuatoria ſequebat̉. ſed nō cōuertit̉. neqꝫ .n. ſeꝗt̉ ſimplicē negatiōeꝫ īfinita affirmatio: ſicut eā nec pͥuatoria affirmatio ſeq̄bat̉. ſic ergo cū ſint qua tuor ꝓpoſitiōes due ſimplices due īfinite ſūt: quarū quattuor due ſimplices ſunt: eſt iuſtus homo: nō eſt iuſtus homo: due vero īfinite eſt nō iuſtus homo: nō eſt non iuſtus homo. ⁊ harū quatuor due quidē.i. ne gatio īfinita ⁊ negatio ſimplex ſequūtur duas: ideſt negatio īfinita ſimplicē affirmationē ea que dicit nō eſt nō iuſtus hō: eam que dicit ē iuſtꝰ hō: affirmatio nē v̓o īfinitā ſeꝗtur negatto ſimplex: affirmatōeꝫ.n. īfinitā que dicit ē nō iuſtꝰ hō: ſeꝗtur ea q̄ ꝓponit nō ē iuſtꝰ hō negatiua ſimplex: due vero alie.i. affirma tio ſimplex ⁊ affirmatio īfinita nō ſequitur negatio nē īfinitā ⁊ ſimplicē negationē: hoc āt ēt ī pͥuatorijs euenit: vt affirmatio priuatoria nō ſequat̉ ſimplicē negatiōeꝫ: cū illā ſimplex negatio ſequat̉. ⁊ rurſus ne gatio pͥuatoria ſequat̉ affirmationē ſimplicē: cū ſim plex affirmatio n̄ ſequat̉ pͥuatoriā negationē. Recte igit̉ dictū eſt. haꝝ quattuor ideſt duaꝝ ſimpliciū ꝓ poſitionū: ⁊ duarū infinitarū duas duabꝰ eſſe cōſe qͥntes: ⁊ habere quādā cōſequētiā ad alias: ſicut infi nita negatio ⁊ ſimplex negatio ſequūtur ſimplicē af firmatōeꝫ: ⁊ īfinitā affirmatōeꝫ ſicut pͥuatōes quoqꝫ nā ⁊ pͥuatoria negatio ſeq̄bat̉ ſimplicē affirmationē: ⁊ ſimplex negatio ſeq̄bat̉ pͥuatoriā affirmationeꝫ: er go due hn̄t cōſequētiā.i. īfinita negatio ⁊ ſimplex ne gatio ad ſimplicē ⁊ īfinitā affirmatōes: ſicut pͥuatio nes quoqꝫ: nāqꝫ ⁊ pͥuatiōes ſimiliter ſūt: vt ſupra ſe pe mōſtraui: due vero minime hn̄t cōſequentiā: neqꝫ enī negatiuā īfinitā ſimplex ſeꝗtur affirmatiua: autī finita affirmatiua ſimplicē negatiuā ſequit̉: ſicut ī pͥ uationibꝰ quoqꝫ fuit. In pͥuationibꝰ nāqꝫ nec affirma tio ſimplex priuatoriā negationē ſequebat̉: nec ſim plicē negationē priuatoria affirmatio cōſequuta eſt: ſenſus ergo huiuſmōi ē. quatuor iſte erūt: ideſt qͣtuor ꝓpoſitiōes: ex quibꝰ duplicē fieri opoſitioneꝫ dixerat. qͣtuor āt iſte ſūt due ſimplices affirmatiua: ē iuſtꝰ hō: negatiua nō eſt iuſtus hō: ⁊ due īfinite: affirmatiua ē nō iuſtus homo: negatiua nō ē nō iuſtus homo. Qua rū īquit due negatiua.ſ. īfinita ⁊ negatiua ſimplex ſic ſe habebūt ad affirmationē ⁊ negationē ẜm cōſequē tiaꝫ.i. ita alias duas affirmationes ſimplicē ⁊ īfinitaꝫ ipſe due negatiōes ſequunt̉: vt eas priuatiōes ſeque bant̉. Due ꝟo minime.i. ſimplex affirmatio ⁊ īfinita
affirmatio non ſeſe habebūt ẜm cōſequētiā ip̄e du affirmatiōes ad duas negatiōes īfinitā.ſ. ⁊ ſimplicē quas nō ſequebātur: ſicut nec dudū has negatione priuatorie quoqꝫ affirmatiōes ſequute ſunt. Qd̓ ꝟo ait ẜꝫ cōſequētiā ad affirmationē ⁊ negationē: nō it ītelligēdū ē: quaſi vna ſit affirmatio aut vna nega tio. Sed qm̄ ī qͣtuor ꝓpoſitionibꝰ: ī quibꝰ due ꝗdē af firmatiōes erūt: due vero negatōes: affirmatōes ſim plex ꝗdē ē iuſtꝰ hō: īfinita āt ē nō iuſtus hō: negatio nes āt ſimplex ꝗdē nō ē iuſtꝰ hō. īfinita aūt nō ē non iuſtus hō. Qm̄ affirmationes duas ſimplicē quidē ē iuſtus hō: īfinitā āt ē nō iuſtꝰ hō: due negationes ſe quebātur: ſimplex negatio que ē nō ē iuſtꝰ hō: infinitā affirmationē: q̄ dicit ē nō iuſtus hō: ⁊ rurſus infinita negatio ſimplicē affirmationē ſequebat̉: qm̄ ergo(v dictū ē) duas affirmationes ⁊ ſimplicē ⁊ īfinitā: due negationes ſimplex ⁊ īfinita ſequebāt̉: hoc āt ⁊ ī pri uationibꝰ erat: idcirco dictū ē ad affirmationē ⁊ nega tionē ẜm cōſeq̄ntiā ſic ſe habere haꝝ qͣtuor ꝓpōnum duas: ſicut etiā ſe priuatiōes hērēt: ad affirmatiōem aūt ⁊ negationē dixit: ꝙ duas affirmatiōes due nega tiōes cōſeq̄rētur: due vero minime.i. due affirmatio nes negatiōes duas nō ſeq̄rētur: neqꝫ.n. ſequebatur negationē īfinitā ſimplex affirmatio: aut ſimplicē ne gationē īfinita affirmatio: ſicut nec in priuationibus erat: qd̓ ſepe ſupra mōſtratū ē. Ne ꝗs āt nos arbitre tur de eodē genere ꝓpoſitionū dicere ſeꝗ negationes affirmatiōes: neqꝫ.n. dicimꝰ negationē ſimplicē ſequi affirmationē ſimplicē: hoc.n. īpoſſibile ē: nūqͣꝫ enim ſibi ꝯſētiūt ſimplex affirmatio ſimplexqꝫ negatio: nec rurſus īfinita negatio: ⁊ īfinita affirmatio: neqꝫ eniꝫ fieri pōt: vt aut negatio que dicit nō ē iuſtus homo affirmationi q̄ ꝓponit ē iuſtꝰ hō ꝯſētiat: aut affirma tio q̄ dicit eſt nō iuſtus hō: cōſētiat negationi qͣ dicit nō ē nō iuſtus homo: eā.n. que dicit ē iuſtus hō ſim plicem affirmationē ſequit̉ priuatoria negatio: q̄ di cit nō ē īiuſtꝰ homo. ſꝫ negatiuā īquiūt īfinitā: q̄ ē: ne eſt nō iuſtꝰ hō: nō iſequitur affirmatiua ſimplex q̄ di cit eſt iuſtus homo: ergo quēadmodū negatiua priua toria: que eſt nō ē īiuſtus homo: ſequit̉ affirmatiuaꝫ ſimplicē que dicit eſt iuſtus homo: nō eodē modo ea dē ſimplex affirmatio: que dicit ē iuſtus homo ſequit̉ infinitā negationē: que dicit non eſt nō iuſtus homo Quibus dicendū ē nō eos hāc cōſequētiā recte intel ligere: nec quicquā in hac huiuſmodi ꝓpoſitionū con ſequētia diſcrepare. Cur enī hoc notauerūt: ꝙ nō ſe quitur negationem īfinitā que ē n̄ ē nō iuſtus homo affirmatio que dicit eſt iuſtus homo: nā hoc nihil mi rabile debet videri: idcirco.n. ſimplex affirmatio que dicit ē iuſtus homo: nō ſequitur īfinitā negationeꝫ ē dicit nō eſt nō iuſtus hō: qm̄ nec antea priuatoriā ſe quebatur: neqꝫ.n. ſequebatur eadē ſimplex affirma tio q̄ dicit ē iuſtꝰ hō: priuatoriā negationē: q̄ dicit nō ē iuſtus hō: ⁊ ea cauſa eſt: cur īfinitā quoqꝫ non ſequ tur. īfinita enim ⁊ priuatoria(vt ſupra ſepe dictū eſt ſibi conſentiunt. Quare nulla eſt diſcrepantia: nam ſimplex affirmatio negationem priuatoriam ſequere tur: eodē quoqꝫ modo infinitam negationem ſeque retur: nūc aūt quoniam ſimplex affirmatio negatio nē priuatoriam non ſequitur: nec īfinitaꝫ quoqꝫ ſeꝗt̉ negatiuā. Illi āt qui ſumpſerūt quoniaꝫ ſequeretur priuatoria negatio ſimplicem affirmationem: ⁊ in ea dem cōſequētia diſcrepare dixerūt: ꝙ ſimplex affir matio nō ſeq̄retur īfinitā negationē: nō ita oportuit diſcrepātiā ſumere: ſed magis ſi quēadmoduꝫ priua toria

De interpretatione editionis ſecūde liber. iiij.
toria negatio ſequeretur affirmationem ſimplicem: q̄c infinita negatio nō ſequeretur ſimpliceꝫ affirma tionem: tunc in conſequentia diſcrepare. nunc autem nulla eſt omnino diſcrepantia. atqꝫ in hac quidem nte nihil oīno diſcrepāt atqꝫ diſcordāt: videamꝰ nūc tultera ꝑte: quā illi eē diſcrepātiā dicūt īfinitaꝝ cō ſequētie ⁊ pͥuatoriarū ad ſimplices: vt in ea quoqꝫ ſi ad vere diſcrepet videamꝰ: dicūt enī affirmatiōi ꝗ dē priuatorie: q̄ dicit ē iniuſtus hō: cōſētiētē eē ⁊ cō cordātē ſimplicē negatiuā que dicit nō ē iuſtꝰ hō: ⁊ ſi cut ſimplex negatio priuatoriā ſequit̉ affirmationeꝫ a ſicut negatio pͥuatoria ſeꝗtur ſimplice̓ affirmatio nē: aiūt qm̄ nō ita ſequitur ſimplicē negationē que di cit nō ē iuſtꝰ homo: īfinita affirmatio que dicit ē non iuſtꝰ homo. Hec enī illā nō ſequit̉. Quibꝰ dicendum ē rurſus: qm̄ idcirco īfinita affirmatio que dicit ē nō iuſtus homo: nō ſequit̉ ſimplicē negationē q̄ ꝓponit nō ē iuſtꝰ hō. Qm̄ priuatoria affirmatio: q̄ dicit ē in iuſtus hō: nō ſeꝗtur ſimplicē negationē q̄ ꝓponit nō ē iuſtus hō. Qd̓ ſi pͥuatoria affirmatio ſequeret̉ ſim plicē negationē: ſequeret̉ ſine dubio īfinita quoqꝫ af firinatio eādē ſimplicē negationē. Nūc āt qm̄ priua toria affirmatio ſimplicē negationē nō ſequit̉: neqꝫ ī finita affirmatio ſimplicē ſequit̉ negationē: affirma tio.n. priuatoria ⁊ affirmatio īfinita ſibimet cōſētiūt Illi ꝟo ꝗ diſcrepātiā voluerūt oſtēdere īfinitarum ⁊ buatoriarū cōſequētia ad ſimplicē: ꝙ cuꝫ negatio ſimplex ſeq̄ret̉ affirmationē priuatoriā: nō eodē mo do affirmatio īfinita ſeq̄ret̉ ſimplicē negationē: n̄ ita oportuit colligi diſcrepātiā: ſꝫ potiꝰ ſi quēadmoduꝫ affirmatio pͥuatoria: q̄ dicit ē īiuſtus hō: nō ita īfini ta affirmatio que enūciat ē nō iuſtus hō: ſequeretur ſimplicē negationē que ē nō ē iuſtus hō: tūc oportue rat dicere aliquid diſcrepare cōſequētiā priuatoria rū ⁊ īfinitaꝝ ad ſimplices: nūc aūt cū eodē mō priua toria affirmatio nō ſequit̉ ſimplicē negationē: eodeꝫ quoqꝫ mō īfinita affirmatio nō ſequit̉ eandeꝫ ſimplꝰ ce negationē: manifeſtū ē nullā eē in his diſcrepātiaꝫ imo in oībus ſimilimā cōſequētiā: ⁊ illos nihil ꝑ hāc rōnem: quā volūt addere: recte diſſerere: īmo potius maioribus obſcurā ſententiam obſcuritatibꝰ īplicare ſed potiꝰ ita ītelligēdū ē: vt id qd̓ ait. Quarū due ꝗ dem ad affirmationē ⁊ negationē ſeſe habebūt ẜꝫ cō ſequētiā: vt priuationes: due vero minime: ita acci piamꝰ tāqͣꝫ ſi ita dixiſſet: quatuor ꝓpoſitionum duaꝝ ſimpliciū duarū vero īfinitaꝝ: duas ideſt affirmatio nes ſimplicē ⁊ īfinitā ſequūtur due negatōes ſimplex ⁊ infinita ſcilicet ſicut priuatiōes quoqꝫ. In pͥuationi bus enī affirmatiuā ſimplicē ſequebat̉ pͥuatoria nega tio: ⁊ ſimplex negatio pͥuatoriā affirmationē: relique vero due. id eſt ſimplex affirmatio ⁊ īfinita affirmatio nullā habēt cōſequētiā ad negationes ideſt ad ſim plicē ⁊ infinitā: ſicut nec priuationes quoqꝫ: nā affir matio priuatoria nō ſequebat̉ negationē ſimplicem: nec ſimplex affirmatio priuatoriā negationē vt dica mus hoc mō: quare qͣtuor iſte erūt due ſimplices due īfinite quarū.i. duarū ſimpliciū ⁊ duarū īfinitaꝝ due quidē: ideſt negationes ſimplex ⁊ īfinita ad duas af firmationes ſequūtur.i. ſimplicē ⁊ infinitā. hoc eſt.n. qd̓ ait: ad affirmationē ⁊ negationē ſic ſe habebūt ẜꝫ cōſequētiā.i. cōſequūtur negatiōes ad eas q̄ ſūt affir ſnatiōes: ſicut ī pͥuatiōibꝰ quoqꝫ dicebat̉: due ꝟo. i. affirmatiōes ſimplex ⁊ īfinita nō habēt ſe ẜm ꝯſequē tia ad duas negatōes ideſt ſimplicē ⁊ īfinitā: ſicut pri uationes quoqꝫ ſe ẜm cōſequētiā nō habebāt. nā pri
uatoriā negationē non ſequebat̉ affirmatio ſimplex nec ſimplicē negationē pͥuatoria affirmatio. Eſt alia quoqꝫ ſimplicior expoſitio quā Alexāder poſt multas alias expoſitiones: ī ꝗbus aīaduertit: edidit hoc mō. Cū ſint īquit quatuor propoſitiōes quarū due ſut īfi nite: due vero ſimplices: due īꝗt īfinite cqͣliter ſe hn̄t ẜm affirmationē ⁊ negationē ad priuatorias: due ve ro ſimplices ad eaſdē priuatorias ſe ſimiliter nō hn̄t hoc modo: affirmatina enī infinita cōſētit affirmati ue priuatorie: ea enim que dicit īfinita affirmatio eſt nō iuſtus homo: ei cōſētit affirmatiue pͥuatorie que dicit eſt īiuſtus hō: ea vero īfinita negatio que dicit n̄ eſt nō iuſtus homo: pͥuatorie negationi cōſentit qͥ di cit nō ē iniuſtus homo: atqꝫ hec ꝗdē due ideſt īfinita affirmatio ⁊ īfinita negatio ita ſe hn̄t ad affirmatio nē ⁊ negationē: vt priuatiōes.i. eadē affirmāt vel ne gant q̄ ꝑuationes affirmant vel negāt: due vero mi nime.i. due ſimplices: minime ſe ita habent ad affir mationē ⁊ negationeꝫ ſicut priuatiōes: nā oīno nō cō tīgit ſimplex affirmatio pͥuatoriā affirmationē: ea.n. que dicit ē iuſtus hō: nō cōſētit ei q̄ dicit ē īiuſtus hō nec rurſus negatio ſimplex pͥuatorie negationi cōſen tit: ea enī que dicit nō ē iuſtꝰ hō que ē ſimplex nega tio plurimū diſſidet ab ea q̄ dicit: nō ē īiuſtus hō que eſt priuatoria negatio: ergo cū ſint quatuor affirma tio ſimplex ⁊ negatio ſimplex: affirmatio infinita ⁊ ne gatio īfinita: harū due ideſt affirmatio īfinita ⁊ ne gatio īfinita ita aliquid affirmāt vel negant vt priua tiones: hoc eſt enim quod ait: ita ſeſe hn̄t ad affirma tionē ⁊ negationē: vt priuationes: due vero minime: neqꝫ enī ita affirmāt ⁊ negāt due ſimplices ſicut due priuatorie: affirmatio nāqꝫ ſimplex ab affirmatione priuatoria diſcrepat: ⁊ rurſus negatio ſimplex de ne gatiōe priuatoria longe deſſidet atqꝫ diſcordat: ſed hec(vt diximus) Alexandri expoſitio eſt poſt multas alias ſimplicior non tamē repudianda: ſed illa ſupe rior verior eſſe videt̉: quod Ariſt. ip̄e teſtatur ait: enī paulopoſt: hec igitur quēadmodū ī reſolutorijs dictū ē ſic ſūt diſpoſita: hanc enim cōſequētiā quā ī uꝑio ri expoſitione memoraui priuatoriaꝝ ⁊ īfinitaruꝫ ad ſimplices ī primi libri priorū reſolutoriū: que analy tica greci vocāt: fine diſpoſuit: dicit autē porphyriᵍ fuiſſe quoſdā ſui temporis: qui hunc exponerēt locū: ⁊ quoniam ab herminio vel Aſpaſio vel Alexandro expoſitiones ſingulas proferētes multa contraria et in expoſitionibus male ab illis editis ⁊ diſſidentia re perierunt: arbitratos fuiſſe hunc librum. Ariſt. vt di gnum eſſet: exponi omnino non poſſe: multoſqꝫ illo tē pore viros totam huius libri preterijſſe doctrinā: ꝙ inexplicabilem putarent eſſe caliginem. Nos autem breuiſſime hunc locum in prima editiōe preteriuimꝰ: ſed quod illic pro intellectus ſimplicitate breuiter po ſuimus: hic omni latitudine totam ſententie vim et prolixitatem digeſſimus: quare quoniam ſuperiora digne(vt mihi videtur) expreſſimus: ſequentis textꝰ ordinem ſententiamqꝫ videamus. ¶ Similiter autem ſe habent: ⁊ ſi vniuerſalis nomi nis ſit affirmatio vt omnis eſt homo iuſtus. Nega tio. non omnis eſt homo iuſtus omnis eſt homo non iuſtus. non omnis eſt homo non iuſtus. Sed non ſimiliter angulares contingit veras eſſe: con tingit autem aliquando. ¶ De īfinitis q̄dā propoſitionibus preloquutus: nunc de his q̄ determīate ſūt ẜꝫ vniuerſalitatis ⁊ particu

De interpretatione editiōis ſecūde liber. iiii.
laritatis adiectionē dicit: quod etiam ſimiliter ipſe ſe habent ſicut ille quoqꝫ que ſine vlla determinatiōe di cebantur ſimplex ſcilicet propoſitio atqꝫ īfinita. Qd̓ vero ait. Similiter aūt ſe hn̄t ⁊ ſi vniuerſalis noīs af firmatio ſit alij ita intellexerūt: vt qd̓ ait ſimiliter re feratur ad numerū ꝓpoſitionū ⁊ oppoſitionū. Naꝫ ſi cut ī his que īfinite ſunt ⁊ īdeterminate due ſunt op poſitiones: vna ſimplicis negationis ⁊ ſimplicis affi mationis: altera īfinite affirmationis ⁊ infinite nega tionis: quatuor aūt ꝓpoſitiones: quod ſupra iam di ctum eſt: ita quoqꝫ in his que determinationem ſecū dum vniuerſalitatem particularitatemqꝫ habēt: fiūt quatuor ꝓpoſitiones ⁊ oppoſitio duplex. Oppoſitio eniꝫ vna eſt vniuerſalis affirmatiōis ſimplicis ⁊ par ticularis negationū ſimplicis: vt eſt: omnis homo iu ſtus eſt: non omnis homo iuſtus eſt: hec eſt quidem vna oppoſitio. Alia vero infinite vniuerſalis affirma tionis: ⁊ infinite particularis negationis vt ē: oīs ho mo non iuſtus eſt: non omnis homo non iuſtus eſt. Quare hic quoqꝫ cū due ſint oppoſitiōes: erūt ſine dubio ꝓpoſitiōes quatuor: ſicut ī his de quibꝰ ſupra iaꝫ dixerat: que.ſ. determinatione carebāt. Alij vero qui Ariſtotelis animū penitus inſpexerunt: nō aiunt ſimiliter ſolū ſe habere determinatas propoſitiones ad numerū oppoſitionū ⁊ propoſitionū: ſed etiam ad cōſequētiā: neqꝫ eſt cōſequētia negationum ad affir mationes ī his propoſitionibꝰ ſimplicibꝰ ⁊ infinitis: q̄ preter determinationē dicūtur: eadeꝫ ſimilitudo ha betur in his que cū determinatione proferuntur. Sꝫ quoniam nō in oībus omnia ſimilia habent: idcirco addidit notans: ſed non ſimiliter angulares contin git eſſe veras: cōtingit auteꝫ aliquādo. Senſus autē totus huiuſmodi eſt. Similiter inquit ſe hn̄t hec pro poſitiones que ſecundū determinationē dicuntur īfi nite ad ſimplices: ⁊ ſimplices ad infinitas: quēadmo dū ille quoqꝫ ſe habebant: que ſine determinatione definite dicebantur. Sed habēt quandā diſſimilitu dinem: ꝙ angulares ꝓpoſitiones in his que cum de terminatione dicuntur: non eodē modo vere ſūt: quo modo ille ſūt que ſine determinatōe proferebantur vel infinite vel ſimplices. videamus ergo prius an ea dē in his que determinate ſunt cōſequētia ſit: que in his eſt que indefinite ꝓferuntur. Poſt videamus q̄ ſit in angularibus diſſimilitudo: diſponātur ergo nō ſolum hec que ſimplices: vel infinite ſunt. Sed etiaꝫ que ſunt priuatorie: ⁊ prius quidem diſponātur hoc modo. Simplex quidem affirmatio ſimplex que ne gatio. Et hec quidē indefinite ideſt preter vniuerſali tatis: aut particularitatis adiectionem: ſub his ideſt ſub affirmatione quidem ſimplici ponatur negatio priuatoria: ſub negatiōe ꝟo ſimplici affirmatio pri uatoria hec quoqꝫ rurſus indefinite: ſub his autem ponatur ſub affirmatiōe priuatoria ⁊ ſub ſimplici ne gatione affirmatio infinita. Sub priuatoria aūt ne gatione ⁊ ſimplici affirmatione ponatur negatiua ī finita: ⁊ hec quoqꝫ indefinite ⁊ indeterminate ſine vl la vel vniuerſalitate. Sub his autem diſponant̉ hec quas determinatas vel vniuerſalitatis quātitate vel particularitatis vocamus ⁊ primo quidē affirmatio vniuerſalis ſimplex cōtra hanc negatio particularis ſimplex. Sub affirmatione autem vniuerſali ſimpli ci ponatur negatio particularis priuatoria. ſub nega tione autem particulari ſimplici vniuerſalis affirma tio priuatoria. rurſus ſub negatione particulari pri uatoria ⁊ ſub affirmatione vniuerſali ſimplici pona
vero vniuerſali priuatoria: ⁊ ſub negatione ſimpli particulari ponatur vniuerſalis affirmatio infini erit autem huiuſmodi deſcriptio. Homo iuſtus eſt Affirmatio ſimplex Negatio priuatoria Homo iniuſtus nō Homo nō iuſtꝰ nō Negatio infinita Indefinite Negatio ſimplex Homo iuſtus non eſt Homo iniuſtus eſt Affirmatio priuator Affirmatio infinita Homo non iuſtus eſt Affirmatio vl̓is ſimplex Omnis homo iuſtus negatio ꝑticularis pͥuatoria Nō oīs hō iniuſtus et Nō oīs hō nō iuſtꝰ et negatio ꝑticularis īfinita Definite Negꝭ. ꝑticl̓aris ſimplex Nō omnis homo iuſtus eſt Affirmaº. vl̓ is pͥuatoria Oīs homo iniuſtus eſt Affirmatio vl̓is īfinit. Oīs homo non iuſtus eſt ¶ In hoc ordine propoſitionū quē ſupra deſcripſimu que ſint angulares manifeſtum eſt. Sunt namqꝫ af firmationes ꝗdē affirmationibus: negationes v̓o n gationibꝰ: ⁊ ī his ꝗdeꝫ que īdefinite ſūt eodē mō an gulares ſunt affirmatiōes. Simplex ꝗdē affirmati que dicit ē homo iuſtus priuatorie affirmationi que dicit eſt homo īiuſtus: ⁊ īfinite affirmationi que pro ponit ē homo nō iuſtus angularis eſt. Negatio vero ſimplex que eſt nō eſt homo iuſtus: negatiōi priuato rie que dicit nō ē homo iniuſtus: ⁊ negationi īfinite que eſt nō ē homo nō iuſtus angularis ē. Itē ſi ꝗs ad definitas propoſitiōes aſpiciat: idē ſine aliqua dubi tatione reperiet. Affirmatio enī vniuerſalis ſimplex que ē oīs homo iuſtus eſt: affirmatiōi vniuerſali pri uatorie que enunciat oīs homo īiuſtus ē: ⁊ affirma tioni vniuerſali infinite que dicit oīs ē hō non iuſtª: angularis eſt. Itē negatio particularis ſimplex que ē non oīs ē homo iuſtus: negationi particulari priuato rie que dicit non oīs ē homo īiuſtus: ⁊ negationi par ticulari infinite que proponit non oīs ē hō non iuſt angularis ē: igitur affirmationes affirmatiōibꝰ ⁊ n gationes negationibus angulares ſūt ⁊ ī ordine īde finitarū propoſitionū: ⁊ ī ordine definitarū: quo cir ca de earū cōſequentia ſpeculandum eſt: dictum eſ enī prius ꝙ affirmationē indefinitā ſimplicē ſeque retur priuatoria ⁊ infinita negatio: eas v̓o ſimplex affirmatio non ſequeretur: rurſus infinitā affirma tionē priuatoriāqꝫ affirmationeꝫ ſequit̉ ſimplex ne gatio: hee vero ſimplicem negationē nō ſequuntur. Rurſus ſi quis ad ordinē definitarū reſpiciat: idem inueniet affirmationē nāqꝫ vniuerſaleꝫ ſimplicē ſec tur particularis priuatoria negatio ⁊ particularis in finita negatio. Naꝫ ſi vera eſt vniuerſalis affirmatio ſimplex que dicit: omnis eſt homo iuſtus: vera eſt et particularis priuatoria negatio que dicit: nō omnis eſt homo iniuſtus. hoc autē idcirco euenit ꝙ ea que dicit nō omnis homo iniuſtus eſt: idem poteſt quod ſimplex: ⁊ ſimilis eſt ei que ꝓponit quidā homo iu ſtus eſt: particulari ſimplici affirmationi. nā ſi nō om nis homo iniuſtus eſt. quidā hō iuſtus eſt. ſed parti cularis affirmatio ſimplex ſequitur vniuerſalē affir matiuā ſimplicē. Quando enim vera eſt vniuerſalis affirmatio que dicit omnis homo eſt iuſtus: vera eſt ⁊ particularis affirmatiua que ꝓponit quidā homo

De interpretatione ſecunde editionis li. iiii.
nſtus eſt. ſed ei que dicit quidam homo iuſtus eſt: cō fentit particularis negatio priuatoria que ꝓponit nō ꝯmnis hō eſt iniuſtus. Quocirca etiam particularis negatio priuatoria vl̓i ſimplici affirmationi conſen tit. Sequitur igitur eam que dicit omnis eſt hō iuſtꝰ vniuerſalem.ſ. ſimplicem affirmationē: ea q̄ ꝓponit. non oīs eſt hō iniuſtus: particularis negatio priuato ria ſed huic particulari negationi priuatorie: q̄ dicit non oīs eſt hō iniuſtuſ: conſentit particulariſ infinita negatio: que dicit non oīs eſt hō non iuſtus: ⁊ veruꝫ eſt ſi non oīs eſt homo iniuſtus: qm̄ non oīs eſt hō nō iuſtijs. idem enim eſt eſſe iniuſtum quod non iuſtum. ſed particularis priuatoria negatio ſequit̉ ſimplicem vl̓em affirmationem. Infinita igit̉ negatio particula ris ſequit̉ ſimplicem affirmationem vl̓em: eiqꝫ conſē tit: ſi prius affirmatio vniuerſalis vera ſit. Quocirca eam que dicit omnis eſt homo iuſtus: vniuerſalē ſim plicem affirmatiuam ſequūt̉ ſine dubio particularis negatio priuatoria: non oīs eſt hō iniuſtus: ⁊ partici laris negatiua infinita: non omnis eſt homo nō iuſtꝰ Quare hic quoqꝫ affirmationem negationes ſequun tur. ſed hoc non conuertitur. qm̄ enim(vt dcm̄ eſt) ne gatio particularis priuatoria que dicit: nō oīs eſt hō iniuſtus: conſentit particulari affirmatiōi ſimplici ei. ſque dicit: quidā homo iuſtus eſt. hanc aūt particu larem affirmatiuam non ſequitur vl̓is affirmatiua. neqꝫ enim ſi verum eſt quendam hoīem eſſe iuſtum: iccirco iam ⁊ omnem eſſe hominem iuſtum neceſſe ē. quare non ſequit̉ affirmatio vniuerſalis ſimplex. oīs eſt hō iuſtus. affirmationem particularem. quidam homo eſt iuſtus. pōt eniꝫ hac vera.i. particulari vni uerſalis eē falſa. ſed particularis affirmatio ſimplex particulari negationi priuatorie cōſentit. qͣre nec pri uatoriaꝫ particularem negationē ſimplex affirmatio ſequit̉ vl̓is Eā igitur q̄ dicit non oīs eſt homo iniuſtꝰ non ſequitur affirmatio vniuerſalis ſimplex que pro ponit oīs hō iuſtus eſt. ſed particularis priuatoria ne gatio conſentit particulari negatiōi infinite. vl̓is igi tur affirmatio ſimplex non ſequitur particularem ne gationem infinitam. ea igit̉ que dicit oīs eſt hō iuſtꝰ affirmatio vl̓is ſimplex non ſequit̉ eā que dicit non oīs eſt hō nō iuſtus particularem infinitam negatio nem: due igitur negationes infinita ⁊ priuatoria ꝑti culares ſequuntur vniuerſalem ſimplicem affirmati uam: ſicut in his quoqꝫ erat que ſunt indefinite. due enim negationes infinita ⁊ priuatoria indefinite ſim plicem affirmatiuā ſequebant̉ indefinitā: ſed nō ecō uerſo. affirmatio eniꝫ vl̓is ſimplex nō ſequit̉ negatio nem particularem infinitā ⁊ priuatoriam: ſicut nec ī definita quoqꝫ affirmatio ſimplex indefinitas ſeq̄ba tur negationes priuatoriam atqꝫ infinitā. qꝛ̄ in hoc vno ordine ſimiliter ſe hn̄t definite his que ſunt inde finite equaliter enī affirmationibꝰ veris vere ſūt ne gationes: negationuꝫ veritatē affirmationū veritaꝫ non ſequitur: nec his conſentit. Rurſus in altera par te ꝑſpiciamus quēadmodū affirmationes vl̓es priua toriam.ſ. ⁊ infinitam particularis negatio ſimplex ſe quatur: nam affirmationem vl̓em priuatoriam oīs ē homo iniuſtus ſequitur particularis negatio ſimplex non oīs eſt homo iuſtus: ea enim que dicit omnis eſt homo iniuſtus: conſentit ſimplici vniuerſali negatiōi que dicit nullus homo eſt iuſtus: nam ſi oīs eſt hō iniuſtus: nullus eſt hō iuſtus. Sꝫ hanc ideſt vl̓eꝫ ſim plicem negatiuam ſeꝗt̉ particularis ſimplex negatio nam ſi vera eſt qm̄ nullus hō iuſtus eſt: vera eſt qm̄
non omnis hō iuſtus eſt. ſed vl̓is negatio ſimplex vni uerſali priuatorie affirmationi conſentit. ſequitur et go particularis ſimplex negatiua que eſt non oīs hō iuſtus: vniuerſalem affirmationem priuatoriā q̄ pro ponit oīs eſt homo iniuſtus. ſed hec vl̓i affirmationi indefinite ꝯſentit: idem enim ſignificat oīs eſt hō in iuſtus ⁊ oīs eſt hō non iuſtus. quare ſeꝗt̉ quoqꝫ ꝑti cularis negatio ſimplex que eſt non oīs eſt hō iuſtus: vl̓em affirmationem infinitā que dicit oīs ē hō non iuſtus. hic quoqꝫ affirmatiōes vl̓es priuatoriā atqꝫ finitā ſequit̉ ꝑticularis negatio ſimplex que ē nō oīs ē hō iuſtus. ſed nō cōuertit̉. etenī qm̄ ſimplicē nega tionem particularē q̄ dicit non oīs eſt hō iuſtus: non ſeꝗtur vl̓is negatio que ꝓponit nullus hō iuſtus eſt. neqꝫ eniꝫ ſi vera ē non oēm hoīem eſſe iuſtum: vera eſt nullū hoīem eſſe iuſtuꝫ: hec aūt.i. vl̓ is ſimplex ne gatio ꝯſentit vnūqꝫ ſignificat cū affirmatiōe vl̓i pͥua toria. non ſeꝗtur igit̉ vl̓is affirmatiua que dicit oīs eſt hō iniuſtus: Simplicem ꝑticularē negationē que ꝓponit nō oīs ē hō iuſtus. ſicut nec eandem ꝑticula rem negationē vl̓is negatio ſeq̄bat̉. ſꝫ pͥuatoria vl̓ is affirmatio ꝯſentit cū infinita affirmatione vniuerſa li. igitur ꝑticularem negationem q̄ dicit non oīs ē ho mo iuſtus: vl̓is affirmatio infinita non ſequit̉ q̄ ꝓpo nit oīs ē homo non iuſtus. quare hic quoqꝫ affirma tiōes duas vl̓es.i. priuatoriā atqꝫ īfinitam ꝑticularis ſimplex negatio ſeꝗt̉: ſicut affirmatiōes duas quoqꝫ īdefinitas negatiua īdefinita ſeq̄bat̉. ſꝫ due affirma tiōes vl̓es priuatoria ⁊ īfinita nō ſequūt̉ ꝑticularem ſimplice̓ negationē: ſicut due quoqꝫ īdefinite affirma tiōes priuatoria ⁊ īfinita ſimplicē negationē nō ſeque bant̉. ſil̓r igit̉ ſe hn̄t definite īdefinitis ẜm ꝯn̄tiaꝫ. an gulares nō eodē mō ſe hn̄t. nā īdefinitaꝝ ꝓpōnū an gulares ſil̓ v̓as eē ꝯtīgit. nā ſi veꝝ ē qm̄ ē hō iuſtꝰ: q̄ ē īdefinita affirmatio ſimplex: nihil ꝓhibet verā eſſe etiā q̄ dicit ē homo iniuſtus. ⁊ rurſus ea que dicit eſt hō nō iuſtus: que ſunt indefinite affirmatiōes priua toria ⁊ infinita. rurſus negationes negationibus que ſūt āgulares v̓as eſſe ꝯtingit: vt ea que dicit nō ē hō iuſtª: ſi vera ē: nihil ꝓhibet verā eē ēt que dicit non eſt hō iniuſtª: et eam que ꝓponit non eſt hō non iu ſtus. angulares ergo ſibi īdefinitas in veritate ꝯſen tire nihil ꝓhibet: ſed in his terminis tm̄: vt ī ſcd̓o hu ius oꝑis volumine docuimuſ. que neqꝫ naͣlia ſūt īeſſe neqꝫ īpoſſibilia. Si ꝗs.n. ſic dicat eſt hō rōnalis. huic angulares vere eſſe non pn̄t: he.ſ. que dicūt: eſt hō ir rationalis: ⁊ rurſus eſt hō non rationalis. Rationali tas enim hoī ꝑ naͣm eſt. ſil̓r aūt ⁊ de impoſſibilibus dicendum eſt. ꝙ ſi ſint talia que neqꝫ īpoſſibilia ſint ī eſſe nec naͣlia ſint ineſſe: vt in ea ꝓpoſitione q̄ dicit ē hō iuſtus: iuſtitiā neqꝫ naͣlē eē neceſſe eſt hoī: nec im poſſibilei eſſe. manifeſtuꝫ eſt qm̄ angulares ſibime ſemꝑ in veritate conſentiūt: atqꝫ hoc idem de negati uis quoqꝫ angularibꝰ recte dr̄. In his igit̉ terminꝭ ꝙ nec naͣles ſūt nec īpoſſibiles. ſemꝑ angulares ⁊ nega tiones negationibus ⁊ affirmatiōes affirmatiōibꝰ ſil veras eē contingit. ⁊ hoc ꝗdē in his q̄ indefinite ſūt. In his āt q̄ definite ſunt ⁊ vl̓itatis ꝑticularitatisqꝫ ꝑticipes nō eodē mō ſūt. In ꝗbuſuis āt terminiſ ſiue poſſibilibus ſiue naͣlibꝰ ſiue impoſſibilibꝰ affirmatio nes affirmatiōibꝰ ſibimet angularibꝰ in veritate cō ſentire nō pn̄t. negatiōes aūt negationibꝰ angulares angularibus in his tm̄ terminis qui neqꝫ naͣles neqꝫ īpoſſibiles ſūt. in veritate poterūt cōuenire. ⁊ primū quēadmodū affirmatiōes affirmatiōibꝰ ſibimet an

De interpretatione ſecunde editionis lib. iiii.
gularibꝰ ī veritate conſentire non pn̄t: ī quibuſlibet terminis demonſtrādū ē. Ea que dicit oīs ē hō iuſtꝰ ⁊ ea que dicit oīs eſt homo iniuſtus: que eſt.ſ. angula ris: vere ſimul eſſe non pn̄t. Ea nāqꝫ que dicit oīs eſt homo iniuſtus: nihil differt ab ea que ꝓponit nullꝰ eſt homo iuſtus. ſed omnis eſt hō iuſtus: ⁊ nullus eſt homo iuſtus: qm̄ ꝯͣrie: ſunt ſimul vere eſſe non pn̄t. ſꝫ ea que dicit nullus eſt homo iuſtus: conuenit atqꝫ cō ſentit ei que proponit omnis homo eſt iniuſtus. qua re oīs homo iuſtus eſt ⁊ oīs homo eſt iniuſtus ſimul vere eſſe non pn̄t. ſed eadem que ꝓponit oīs eſt hō ī iuſtus: conſentit(vt ſepe dcm̄ eſt) ei que dicit omnis eſt hō non iuſtus. Quare nec in his hec in veritate conſentire poterit ei que dicit qm̄ oīs eſt homo iuſtꝰ affirmatio igit̉ vl̓is ſimplex omnis eſt homo iuſtus: affirmationibus vl̓ibus priuatorie ⁊ infinite que ſūt oīs ē homo iniuſtus: ⁊ omnis ē homo nō iuſtus: ſibi met angularibus in veritate ſimul nulla rōne conſē tit: ſicut in his que indefinite erant: ⁊ affirmationes affrmationibus ⁊ negatiōes negationibus in verita te poterant ꝯſentire. in his auteꝫ que ſunt definite aſ firmationes angulares ſil̓ vere eē nō pn̄t. Recte igit̉ dcm̄ eſt: qm̄ in alijs oībus ſimilis eſt ꝯn̄tia diffinita rum ⁊ indefinitaꝝ. affirmationibus enī ꝯſentiunt in veritate negationes negationibꝰ aūt affirmatiōes non oīno conſentiunt: que ſil̓itudo ꝯn̄tie in vtriſqꝫ ē i. ⁊ in his q̄ definite ſunt: ⁊ in his que indefinite ſunt ſed eſt diſtantia ꝙ non ſil̓r angulares contingit ve ras eſſe: ⁊ affirmationes affirmationibus ⁊ negatio nes negationibus. indefinitis autem veras eſſe con tingit eas.ſ. que ſunt angulares. in his aūt q̄ ſunt de finite: affirmatiōes affirmationibꝰ angulares veras eſſe aliqn̄ nulla rōne ꝯtingit. hoc āt manifeſtū erit: ſi ꝗs ⁊ ea ſibi ꝓponat exempla: in ꝗbus ſūt termini na turales atqꝫ īpoſſibiles: ⁊ ea in ꝗbus ſunt poſſibiles ⁊ non naͣles neqꝫ impoſſibiles. in oībus enī inueniet affirmationes affirmatiōibus definitis definitas an gulares ſil̓ veras eſſe. non poſſe. Qd̓ aūt addidit. cō tingit aūt aliqn̄. hmōi eſt. quāqͣꝫ enim affirmatiōes affirmationibus angulares definite ſimul vere eē nō pn̄t ꝗbuſcūqꝫ ꝓpoſitis terminis pōt tn̄ fieri vt nega tiones negationibus vere inueniant̉: ⁊ ſit hec ſil̓itu do ad infinitas angulares: nam ſic̄ illic negatiōes ne gationibus indefinite angulares vere ſil̓ eē poterant in his que neqꝫ naͣlia ſūt neqꝫ īpoſſibilia: ita hic quo qꝫ.i. in ordine definitaꝝ negatiōes definitas negatio nibus definitis angulares angularibus ſil̓ veras eſſe ꝯtingit in his que neqꝫ ſunt īpoſſibiles nec naͣles. ne gatio enim ſimplex particularis que dicit non oīs eſt hō iuſtus: pōt ſil̓ vera eſſe cū ea que dicit non oīs eſt hō iniuſtus. pōt enim fieri vt ꝗdā ſint iuſti: ꝗdā aūt non ſint iuſti. ⁊ in eo vtreqꝫ vere ſunt: ⁊ ea q̄ dicit nō oīs eſt hō iuſtus. qꝛ ſunt ꝗdam iniuſti: ⁊ ea que dicit non oīs eſt hō iniuſtus: qꝛ poterant aliqui eē iuſti. ſꝫ hec conſentit infinite negationi ꝑticulari que dicit n̄ oīs ē hō non iuſtus. idē enī eſt dicere non oīs eſt hō iniuſtus: qd̓ non oīs eſt hō nō iuſtus. Quocirca ⁊ ho ſibi angulares ſil̓ vere eſſe pn̄t. nam ſi ꝗdā ſunt iuſti quidā iniuſti: veꝝ eſt dicere qm̄ non oīs eſt hō iuſtus qꝛ ſunt ꝗdam iniuſti. Rurſus verū eſt dicere non oīs eſt hō non iuſtus: qꝛ ſunt ꝗdā iuſti. negationibus igi tur negationes angulares definite ſil̓ vere eſſe pn̄t. ⁊ hoc eſt ſimile indefinitis in ꝗbus ſicut affirmationes affirmatiōibus: ita quoqꝫ ī veritate angulares nega tiones negationibus ꝯſentiunt. Senſus ergo totus
hmōi ē Sil̓r aūt inꝗt ſe hꝫ.i. ſimilis erit ꝯn̄tia ꝓpo ſitionum. quēadmodū fuit ī īdefinitis ēt ſi vl̓is noī ſit affirmatio.i. ēt ſi definite affirmationes negatio neſqꝫ ponant̉. vt ꝑ ſubiecta exēpla monſtrauit dicen affirmationi ſimplici vl̓i oīs eſt hō iuſtus: opponi nō oīs eſt hō iuſtus: particularem.ſ. ſimplicem. ⁊ rurſu vl̓e affirmationem infinitam ꝓponens eam.ſ. que eſt oīs eſt homo nō iuſtus: huic illaꝫ oppoſuit que dici non oīs eſt homo non iuſtus: he inquit ſil̓r ſe hn̄t a conſequentiam quēadmodū indefinte. quomō aūt ille hn̄t ad ꝯſequentiam: ſupra monſtratū eſt. ſed ni inquit ſimiliter angulares cōtingit veras eē. In hi enim que erāt īdefinite. affirmatiōes affirmatiōib angulares ſil̓ ve eē poterāt. In his aūt que definit ſunt ſil̓ vere eſſe nō pn̄t. Cōtingit aūt aliqn̄: vt ſil̓r a gulares v̓e ſint ī his q̄ definite ſūt quēdmodū ⁊ ī īd finitis. negationes enī negationibus angulares defi nite ſil̓ in veritate ꝯſentiūt: vt his quoqꝫ īueniebat̉ quas indefinitas ſupra deſcripſimꝰ. Plenus eſt igit̉ hmōi intellectus. Herminiª aūt hoc aliter ſic expōit ſil̓r inquit duas facient oppoſitiones quattuor ꝓpoſ tiones ſi fuerint due ſimplices due infinite determīa tione tn̄ adiecta. hoc aūt ſic monſtrat. ꝓponet prius ſimplicē affirmationē vl̓em que dicit oīs eſt hō iuſt Contra hanc ꝑticularē ſimplicē negationē non oīs ē hō iuſtus. ſub affirmatione vl̓i ſimplici affirmationē vl̓em infinitam que dicit oīs eſt hō non iuſtus. Con tra hāc ſub negatiōe ꝑticulari ſimplici ꝑticularē ne gationē infinitā que ꝓponit non oīs ē hō nō iuſtus. Omnis eſt iuſtus homo Nō omnis eſt iuſtus homo omnis eſt non iuſtus hō non oīs eſt non iuſtꝰ homo ¶ His ergo ita diſpoſitis due inquit ſiunt oppoſitiōes Contra enim eam que eſt omnis eſt iuſtus homo: op ponitur illa que ꝓponit non oīs eſt iuſtus homo. hoc aūt iccirco qm̄ ſibi cōtradictorie oppoſite ſūt ul̓is af firmatio ſimplex ⁊ ꝑticularis negatio ſimplex. ⁊ ē hec ꝗdē vna oppoſitio. Rurſus cōtra eādē affirmationē ſimplicē que dicit oīs ē iuſtꝰ homo: opponitur vl̓is a firmatio infinita que dicit oīs eſt non iuſtus homo hoc cōtrario mō. Ea nāqꝫ que dicit omnis eſt nō iu ſtus homo idē ſignificat eiqꝫ conſentit que dicit null hō iuſtꝰ ē. ſed hec que ꝓponit nullꝰ homo iuſtuſ eſt cō trario modo oppoſita eſt ei que ꝓponit oīs eſt iuſtus homo. Quocirca etiā ea que dicit oīs ē non iuſtꝰ hō: contrarie erit oppoſita ei que dicit oīs ē iuſtus hō. Eſt igit̉ hic quoqꝫ altera oppoſitio. due ergo ſūt op poſitiōes quēadmodū ēt ī his q̄ ſūt īdefinite. lꝫ alio mō eēnt oppoſite: tn̄ due erāt oppōnes ẜꝫ diametꝫ āt nō cōtīgit ſil̓r veras eſſe: vt ipſe ait. Ille.n. qm̄ in definite erant ⁊ ẜm diametrum que erant: ſimul ve ras eſſe contingebat ⁊ oēſ oībus. Qd̓ ſi ꝗs indefinita rum deſcriptiones redeat: diligēter agnoſcet. hic āt inꝗt hoc ē in his q̄ definite ſūt: nō idē ē. Hoc ſic mō ſtrat Ea.n. ꝓpoſitio q̄ dicit oīs eſt iuſtus hō non cō ſentit ꝯtradictiōi ſue que dicit nō oīs eſt iuſtus hō Rurſus ea que dicit oīs ē nō iuſtus hō: non conſen tit rurſus ei que dicit nō oīs eſt nō iuſtus hō. hec.n. contrarie ipſius cōſentiebat. qͣre cū vera: eſt vl̓is af firmatio ſimplex q̄ dicit oīs eſt iuſtus hō ſine dubio falſa eſt ea que dicit oīs eſt nō iuſtus hō. Sꝫ hac fal ſa contradictio eius vera erit: vera eſt igit̉ ea que ne gat dicēs non oīs eſt nō iuſtus hō. Quocirca he due ꝓpoſitiones angulares vere aliquotiēs īueniunt̉. oīs eſt iuſtus

De interpretatione ſecunde editionis li. iiii.
eſt iuſtus hō. non omnis eſt non iuſtus hō. contingit ergo aliqn̄ veras eſſe. ſed nō inquit oīo. Naꝫ ſi a par ticulari negatione infinita ceperis non idem eſt. i. non eadem veritas venit. hoc autem tali probat̉ mo do. Si enim vera eſt qm̄ non omnis eſt non iuſtuſ hō falſa eſt ea que dicit omnis eſt non iuſtus homo. Eſt enim ei contradictorie oppoſita. hac autem falſa que dicit oīs eſt non iuſtus homo: non oīno verā neceſſe eſt eſſe eam que proponit oīs eſt iuſtus homo. iccirco qm̄ he due ſibi ꝯͣriorumdoco oppoſite ſunt cōtrarias aūt propoſitiones ſimul falſas eſſe poſſe ſupra docui mus. ergo non neceſſe eſt ſi falſa eſt omnis eſt non iu ſtus homo. veram eſſe eaꝫ que dicit omnis eſt homo iuſtus qd̓ ſi nō neceſſe eſt: hoc pōt fieri vt vtreqꝫ ſint falſe. qͣre euenit aliqn̄ vera hac ꝓpoſitione que dicit non omnis eſt non iuſtus homo: falſa ſit illa que ꝓpo nit omnis eſt iuſtus homo. quare non ſil̓r ẜm diamē trum in veritate ſibi propoſitiones conſentiunt. atqꝫ hoc qd̓ Herminiuſ non recta expoſitiōe dicit. ordinē turbat: Si ꝗs aūt vel hoc qd̓ Herminius ait diligen ter agnoſcit: vel id qd̓ ſupra nos diximus: cognoſcit multā eſſe differentiam expoſitionis: ⁊ meliorem ſu perioreꝫ iudicās eiqꝫ ſi ꝗs nobis credit. recte ꝯſētiet. ¶ He due igitur oppoſite ſunt. alie auteꝫ ad id qd̓ eſt non homo quaſi ſubiectum aliquod additum. vt eſt iuſtus non homo. non eſt iuſtus non homo. eſt non iuſtus non homo: non eſt non iuſtus nō ho mo. magis autem plures his non erunt oppoſitio nes. hee autem extra illas ipſe ſecundum ſe erunt. vt nomine vtētes eo quod eſt non homo. ¶ Supra iam dixerat oē ſubiectum aut ex noīe ſimpli ci ⁊ finito: aut ex noīe rurſus infinito conſiſtere: ⁊ eo rum oppoſitiones on̄dit ꝙ eſſent due: ⁊ quattuor ꝓ poſitiones. duę quidē ſimplex ſubiectū nomē hn̄tes. due v̓o infinitū. ⁊ poſt has qn̄ eſt tertiū adiacens p̄di caret̉. Illic quoqꝫ dupliciter oppoſitiones fieri dixit: cū.ſ. finitū nomen eſſet: vel infinitū predicatū: earum qꝫ inter ſe eam ꝯn̄tiam demonſtrauit: qualem habe rent priuatorie ad eaſdem ip̄aſ ſimplices: quibus ex fi nito noīe propoſitiones compararent̉: ⁊ qm̄ oīs haꝝ varietas ꝓpoſitionū ita ſit cum eſt tertium predicare tur: vt aut ſubiectū ⁊ p̄dicatum finita ſint: aut ſubie ctum quidē finitū predicatū v̓o infinitū: de ꝗbus ſu pra locutus eſt: cū eaꝝ conſequētiā demōſtrauit. aut infinitū hn̄t ſubiectū: finitū v̓o predicatū: aut infini tum ⁊ ſubiectum ⁊ predicatum. ⁊ habent quidem ꝓ poſitiones vtrūqꝫ finitū: vt eſt: hō iuſtus ē: hō iuſtus non eſt. finitū v̓o ſubiectū: infinitū p̄dicatū vt eſt hō non iuſtus eſt: hō non iuſtus non eſt. ⁊ harū quidē cō ſequentia ſupra monſtrata ē. alie v̓o ſunt q̄ infinitum hn̄t ſubiectū ⁊ quaſi noīe vtant̉ noīe infinito: vt non hō iuſtus ē: non hō non iuſtus ē. vtūt̉ enim he ꝓpoſi tiones ſubiecto.i. non hō vt noīe. p̄dicato v̓o eo. qd̓ ē iuſtus. hoc eſt enī qd̓ ait alie aūt ad nō hō: vt ad ſub iectum aliqd̓ additū. Si ꝗs enim ponat non hō ꝗdē ſubiectū: ⁊ de hoc aut finitū nomē p̄dicet vt eſt iuſtꝰ aut infinitū vt ē non iuſtus: vtroqꝫ mō rurſus dupli cem faciet oppoſitionē. quattuor aūt ſunt ꝓpōnes he Eſt non homo iuſtus. Non eſt non homo iuſtus. Eſt non homo nō inſtus non eſt non hō non iuſtus In his igitur quattuor propoſitionibꝰ: oppoſitiōibus v̓o duplicibus non hō quidem ſubiectū ē. ſed in ſupe riori oppoſitione finitū ꝗdem p̄dicat̉ nomē qd̓ eſt iu ſtus. in inferiore v̓o infinitū qd̓ eſt non iuſtus. ſed ille
inquit que p̄dicatum quidem infinitum hn̄t: ſubiectū v̓o finitum: vel quibus ⁊ predicatū finitum eſt ⁊ ſub iectū: habent aliquam ad ſe conſequentiā. he v̓o qͣs poſtea memorauimꝰ.i. que infinitū hn̄t ſubiectum: ⁊ predicatū vel finitū vel infinitū: nullam hn̄t ꝯn̄tiā ad eas propoſitiones: que ſiue finito p̄dicato ſiue īfinito ⁊ finito tn̄ ſubiecto ꝯſiſterent. hoc enim eſt qd̓ ait. he aūt extra illas ipſe ẜm ſe erunt.i. nullā ꝯn̄tiam ad ſu periores que ex finito ſubiecto ꝯſtarent: habere ait eas q̄ infinitū ſubiectū in ꝓpoſitionū ordīe retinerēt Poſtqͣꝫ igit̉ enumerauit ⁊ eas que ex vtriſqꝫ finitꝭ conſiſterent.i. ⁊ ſubiecto ⁊ p̄dicato: ⁊ illas que ex ſub iecto ꝗdem finito: p̄dicato v̓o infinito eſſent: his ēt il las que ex ſubiecto infinito eſſent ⁊ ex finito p̄dicato: necnon illas addidit: que ex vtriſqꝫ infinitꝭ ꝯſtare vi derentur. Poſtqͣꝫ igitur has enumerauit: ait. Ma gis aūt plures his non erunt oppoſitiones. oīs enim oppoſitio(qd̓ ſupra iam dcm̄ eſt) aut eſt ex vtriſqꝫ fi nitis: vt eſt hō iuſtus: nō eſt hō iuſtus. aut ex finito ꝙ dem ſubiecto ⁊ infinito p̄dicato: vt eſt hō non iuſtus eſt: hō non iuſtus non eſt: aut ex infinito ꝗdē ſub̓o. fi nito v̓o p̄dicata. vt eſt non hō iuſtus: non eſt non hō iuſtus. aut ex infinitis ꝗdem vtriſqꝫ. vt eſt nō hō non iuſtus eſt: non hō nō iuſtus non eſt. vt aūt ꝗnta oppo ſitio reꝑiri poſſit: nulla reꝝ rōne poſſibile eſt. de his ergo hec dicta ſunt: in ꝗbꝰ eſt tertiū adiacēs p̄dicat̉. ¶ In his v̓o in quibus eſt non cōuenit. vt in eo qd̓ eſt currere: vel ambulare. idē facit ſic poſitū. ac ſi ē adderetur. vt eſt currit oīs hō. nō currit oīs hō. cur rit oīs non hō. non currit oīs non hō. non enim di cendum eſt non oīs hō. ſed noͣ negationē ad id qd̓ eſt homo addendū eſt. omnis non vniuerſale ſigni ficat. ſed qm̄ vl̓r. manifeſtum ē aūt ex eo qd̓ eſt. cur rit homo. nō currit hō. currit nō hō. nō currit non hō. hec.n. ab illis differūt eo ꝙ vniuerſaliter nō ſūt quare omnis vel nullus nihil conſignificat aliud. niſi quoniam vniuerſaliter de nomine vel affirma tionem. vel negationem. ergo ⁊ cetera eadem opor tet apponi. ¶ Sunt quedā ꝓpoſitiones in ꝗbus eſt quidem tertiū adiacens predicatū eſt: ⁊ hoc ſono ipſo ⁊ ꝓlatione di gnoſcitur. alie v̓o ſunt in quibus tale verbum predica tur qd̓ tertiū ꝗdē adiacens nō predicet̉: hꝫ tn̄ ꝯiun ctū atqꝫ intra ſe verbum ē: que propoſitio ſi ſoluat̉ in participiū atqꝫ verbū eſt: quod an̄ ſolo verbo dictum predicatū: ſcd̓o p̄dicabit̉: tertio loco p̄dicabit̉ ē: ⁊ ſit ſimilis ꝓpoſitio tāqͣꝫ ſi ꝓlatōe quoqꝫ hēret eſt verbū ſi ꝗs enī dicat oīs hō currit: in hac ꝓpoſitione vnum ſub̓m eſt alteꝝ predicatuꝫ. hō enī ſub̓m ē: p̄dicatū āt currit. neqꝫ enim poſſumus arbitrari in hac propōne tres eſſe terminos iccirco ꝙ oīs quideꝫ terminus nō eſt: ſed ſubiecti termini determīatio. Significat.n. qm̄ res vl̓is.i. hō vl̓i ſubiicitur curſui: cum dr̄ oīs hō currit. nulla eſt enī hoīs exceptio: vbi oēꝫ currere de terminatio eſt. ergo nō ponitur loco termini id quod dicimus oīs: ſed potius ſubiecti termini determīatio ē. Quocirca in hac propōne que dicit oīs homo cur rit. duo ſunt termini hō ⁊ currit. ergo in hac eadem quāqͣꝫ verbū ē nō p̄dicet̉ in prolatione tn̄ verbi quod eſt currit ſignificatione cōcluditur. Si ꝗs enim hanc ꝓpōnē que dicit oīs hō currit: ſoluat in ꝑticipium at qꝫ verbū: faciet oīs hō currēs eſt. ⁊ idē ſignificat ꝑti cipium v̓bo ꝯiunctū. qd̓ ſignificat v̓bū: qd̓ vtraqꝫ cō

De interpretatione ſecunde editionis lib. iiii.
plectitur nā cū dico oīs hō currit. oī homini actionē preſto eſſe pronūcio. qd̓ ſi idē rurſus dicā oīs hō cur rens eſt: eandem actionem homini rurſus adeſſe pro nuncio. idem igit̉ ſignificat verbū currit qd̓ curren eſt. ⁊ in eadem ꝓpōne que dicit oīs hō currit: lꝫ in ꝓ latione eſt non dicat̉: tn̄ tertiū ptāte p̄dicat̉: qd̓ hinc cognoſcit̉ ſi tota ꝓpō ſoluat̉ in ꝑticipium.ſ. atqꝫ v̓bū Quāobrē ſicut ex noīe infinito ſub̓o ſit affirmatio: n̄ eodē mō ex infinito v̓bo affirmatio fieri pōt: ſꝫ mox in ea vis negōnis agnoſcit̉. qm̄ enī facimus affirma tionem dicētes oīs non hō currit. non hō.ſ. ſub̓m īfi nitum ponētes: nō ita poſſumus dicere affirmationē fieri cū ꝓponimus oīs hō nō currit: hec enī iā negō. eſt. qꝛ̄ vbicūqꝫ fuerit non currit vel nō laborat vel nō ambulat vel non legit in oībus negatio ſit: in ꝗbuſcū qꝫ infinitū verbo p̄dicabitur. Dubitabit aūt aliꝗs an ſi ex infinito v̓bo fieri affirmatio nō pōt: ſꝫ ſemꝑ ne gatio ex hoc p̄dicamēto ſit: ita quoqꝫ ſi eadē ꝓpō ſo luat̉ in ꝑticipiū atqꝫ verbū: an ex infinito poſſit affir matio fieri ꝑticipio: querit̉ enim an ſicut in hac ꝓpo ſitōe que dicit oīs hō currit. ꝗ ita ꝓpōit dicēs oīs hō non currit: facere affirmationē nō pōt: ſꝫ ſine dubio negationē facit: ita quoqꝫ ſi eadē ſoluat̉ in participiū atqꝫ verbū: vt ſi ꝗs dicat oīs hō currēs ē currēs ē ſi fiat infinitū nō currēs: ⁊ dicat̉ oīs hō nō currēs ē: an hec affirmatio ſit an certe negō tm̄dē valens tāqꝫ ſi aliꝗs dicat oīs hō non ē currēs. ſꝫ fuerūt ꝙ hoc tū ex multis alijs: tū ex aliquo platonico ſyllogiſmo collige rent: vt ꝗd ex ea re diffinirent: doctiſſimoꝝ viroꝝ au ctoritate cognoſcerent: ex duabꝰ.n. negatiuis ſyllogiſ mus fieri nō pōt. ī quodā eniꝫ dialogo. Plato hmōi interrogat ſyllogiſmū. Sēſuſ inꝗt non ꝯtingit rōneꝫ ſub̓e. qd̓ non cōtingit rōneꝫ ſub̓e: nec ipſius veritat notionem contingit. Sēſus igit̉ veritatis n̄ ꝯtingit notionem. vr̄ enī ex oībus negatiuis feciſſe ſyllogiſ mum qd̓ fieri nō pōt. atqꝫ iō aiunt infinitū verbū qd̓ eſt non contingit ꝓ ꝑticipio infinito poſuiſſe.i. nō cō tingens eſt: eſt enim in pluribꝰ alijs inueniendi facul tas freq̄nter v̓bū īfinitū poſitū ꝓ noīe īfinito. qꝛ̄ ver bum ꝗdem dixere ſemꝑ facere negōneꝫ. ſi infinitum apponatur. Participia aūt vel noīa ſi ſint īfinita poſ ſe facer̄ affirmationē. ⁊ iō quotiēſcūqꝫ a magnis virꝭ īfinituꝫ v̓bū ⁊ due negatiōes in ſyllogiſmo ponunt̉: hac rōne defendit̉: quo dicat̉ v̓bū infinitū pro ꝑtici pio eē poſitū: qd̓ ꝑticipiū noīs loco ī propoſitiōe pre dicat̉. ⁊ hoc ꝗdem Alexander aphrodiſius arbitraba tur ceteriqꝫ qͣꝫ plures. iccirco enī aiunt nō poſſe fieri ex infinito verbo affirmationē: qm̄ ſic̄ ad verbū ē iū cta ꝑticula negatiua mox totā ꝑficiet negatiōē: ſic ēt v̓ba que ſunt infinita vel que in ſe cōplectūtur verbū eſt non facient infinitā affirmationē ſed potiꝰ nega tionem. Si ꝗs.n. ſic dicat hō currēs nō eſt. nullꝰ hāc dixerit affirmationem. Si quis v̓o ſic dicit: hō non currit: iccirco nec hec ꝓpoſitio affirmatio eſt: qm̄ cur rit ē v̓bū intra ſe ꝯtinet: ⁊ ſicut ad eſt v̓bū ꝑticula ne gatiua iuncta non facit affirmationē ſed potius nega gationē. Ita quoqꝫ ad illud v̓bū iuncta negatio qd̓ in tra ſe ꝯtinet eſt verbū: plenā ꝑficit negationē. Ariſto teles aūt nō vr̄ iſta diſcerner̄: ſꝫ ſil̓r arbitrari: ſiue cū participio ponat̉ ē verbū: ſiue ſine participio verbuꝫ illud qd̓ verbuē eſt eſt intra ſe claudat atqꝫ cōplectit̉ dicit enim hoc mō. In his v̓o in ꝗbꝰ eſt non conuēit vt in eo ꝙ eſt currere vel ambulare. idē faciunt ſic po ſita ac ſi eſt adderet̉ ⁊ huius ſubiecit exēplū. vt ē cur rit oīs hō. In hac enim ꝓpoſitione q̄ dicit currit oīs
hō. non ꝗdem ꝯuenit pōi eſt verbum. ⁊ eodē mō vel ſi ꝗs dicat oīs hō ambulat: hic quoqꝫ ē verbū non cō uenit poni: ſed hec talia ſunt tanqͣꝫ ſi eſt adderet̉ qd̓ exemplo docuit. nā ſicut ē currens oīs hō affirmatio eſt curſus pn̄tiaꝫ mōſtrans. Ita quoqꝫ currit oīs hō affirmatio idem valens idēqꝫ ſignificans. has ex ſim plicibus ſubiectis affirmationes in ꝗbus eſt dici non conuenit cōſequēter enumerat dicens. currit oīs hō mediam ponens determinationē q̄ eſt oīs inter cur rit qd̓ eſt predicatio ⁊ ſub̓m qd̓ eſt hō. Contra hanc opponit ſimplicē negationē dicens non currit oīs hō rurſus facit affirmationē ex infinito noīe currit oīs n̄ hō. huic opponit negationē infmniti noīs ſub̓i non cur rit oīs non hō. ⁊ has iccirco propoſuit: vt mōſtraret idē in his euenire: in ꝗbus ē non conuenit p̄dicari: ꝙ in illis quoqꝫ in ꝗbus eſt tertiū adiacens predicabat̉. ſed qm̄ in negationē infiniti noīs ſubſtituit. non cur rit oīs non hō. Ait nō enī dicendū eſt non oīs hō: ſed non negatio ad id qd̓ eſt hō addēda eſt. Poterat.n. ꝗs dicere non recte feciſſe negationē eius affirmatio nis que eſt currit oīs non hō. hanc que dicit non cur rit oīs non hō. ſed potius ita debuiſſe oppoſitionē cō ſtitui: currit oīs nō hō: non currit non oīs hō. ex hoc aūt demōſtrat ita faciendā eē negationē: vt eam ip̄e diſpoſuit. dicit.n. nō.n. dicēdū ē nō oīs hō: ſꝫ n̄ nega tio ad hō addenda eſt. qui eſt ſenſus hmōi quotiēs fa cimus inquit negationē ꝯͣ hāc affirmationē que di cit currit oīs nō hō: nō ē negatiua ꝑticula: nō adiun genda ei qd̓ eſt oīs: ſed potius ſubiecto qd̓ eſt hō. Cū .n. ita dicimus currit oīs non homo: facienda ē nega tio. nō currit oīs nō hō. Non.n. dicendum eſt nō cur rit nō oīs hō. i. nō negatiua particula non ē adijcien da ad oīs ſed potius ad hō. huiꝰ hec cā eſt ꝙ oīs de terminatio in terminorum numero non aſcribit̉: ſed potius ad vī ſuā.i. ad determinationem. non.n. aliꝗd vniuerſale ſignificat ip̄ꝫ oīs: ſꝫ ſignificat ꝗdē vl̓e qd̓ ē hō vl̓r oīs aūt determinatio eſt: qm̄ id qd̓ vl̓e eſt. i. hō vl̓r p̄dicat̉. nō ergo aliꝗd vl̓e ſignificat determi natio oīs: ſed potius ꝙ vl̓e nomē vl̓r p̄dicat̉. Atqꝫ iō quotiēs ī his negatio fit: ad ſb̓m potiꝰ nomē trahi o negationē n̄ ad determīationē. ſꝫ ne forte ꝗs dubitet vt ēt ī alijs quoqꝫ ita fieri oportere oppōnes dicat. in his.n. q̄ ſb̓m finitū hn̄t: cū dicimꝰ oīs hō currit: ſi cō tra hāc ꝯͣdictorie oppoſita negatio ponit̉ ad determi nationē negatiua ꝑticula eſt ꝯſtituenda: vt ꝯͣ eā q̄ di cit oīs hō currit: ea ſit q̄ dicit nō oīs hō currit. In hiſ aūt q̄ ex infinito noīe ſub̓o fiunt: ſiue in affirmatione ſiue in negatione: a ſub̓o noīe ē ſeperāda negō. hoc aūt ita eſſe facillima rōne cognoſcit̉: ſi determinatio nes pauliſꝑ auferant̉ ⁊ in his ꝓpoſitiōibꝰ ex infinito noīe ſub̓o q̄ ſūt indefinite ſpeculatio fiat. Sit.n. affi matio indefinita. non hō currit. ꝯͣ hanc erit negatio: non hō non currit. Si igit̉ he ꝓpoſitiones facte ſum in vl̓ibus termīs vl̓is enī terminus eſt: hō ſed nō ha berēt additā determinationē: qm̄ non vl̓r predicant̉ .i. oīs: ⁊ ſeruata ē ⁊ in affirmatiōe ⁊ negatiōe ad ſub iectū negatiua ꝑticula Sꝑ.n. fiebat neceſſarie infini tū. etiā tūc qn̄ addit̉ aliꝗd qd̓ determinet: non ad de terminationē addenda eſt negatio: ſꝫ potius ad ſb̓m nomen: ꝙ cuꝫ in affirmatione fuerit infinitū: hoc idē infinitū ⁊ in negatione reuertatur prouidēdū ē. ſicut enim finitū terminū ⁊ ſimplicē his indefinitis ꝓpoſi tionibus ad affirmationē ⁊ negationē cuſtodiri opꝫ vt dicamus currit hō. nō currit hō. ita quoqꝫ in ea ꝓ poſitione que eſt ex īfinito noīe ſubiectō: idē ſeruādū eſt: vt

De interpretatione ſecunde editionis li. iiii.
e. vt qd̓ ī affirmatiōe ſub̓ꝫ ē: idē ſeruet̉ ēt in negōne qꝫ ſi hoc in his q̄ ſunt indefinite venit: cur nō ēt in il lia idem fieri oportere videat̉. q̄ definite ſūt: hoc ſolū enim definite ab indefinitꝭ differūt: ꝙ cū indefinite vria p̄dicant preter vl̓itatis determīationē: determi nate ⁊ definite idem predicant vl̓e cū adiectiōe ⁊ ſi enificatione: qm̄ vl̓r p̄dicatur. Nihil igit̉ alid̓ oīs ve nullus ſignificat: niſi qm̄ id qd̓ vl̓e dr̄ vl̓r predicat̉. er go oīa eadē que in affirmatione ⁊ negōne in indefini tis ponebant̉. Eadem quoqꝫ ⁊ in eiſdē determinatis ſeruanda ſunt. oīs enī ⁊ nullus nō ſūt termini: ſꝫ vl̓is termini determinatiōes. His igit̉ ab Ariſt. decurſis nos quoqꝫ a Siriano: cui philoxeno cognomen eē ſu pra retullimus: ꝓpōnum omniū numeꝝ: de ꝗbꝰ in hac libri diſputatiōe ꝑpendit: nimis ad rem ꝑtinentē itqꝫ vtilē tranſferamus. ⁊ perſpiciendū eſt in catego ricis ꝓpōnibus quot indefinite ſint. Quāte.n. fuerīt indefinite: tot erūt vl̓es: tot ꝑticulareſ: tot ſingulariū atqꝫ indiuiduoꝝ ꝓpōnes: ⁊ prius ꝗdē affirmatiōes ꝑ ſpiciamus hoc modo. quattuor modi ſunt ꝓpōnum. aut enim indefinite ſunt: aut vniuerſales: aut parti culares: aut ſingularium atqꝫ indiuiduoꝝ. Si ergo ꝑ ſpiciant̉ quante ſint indefinite affirmationes: ⁊ has ſi per q̄ternarium numeꝝ multiplicauero: colligitur mihi numerus affirmationū. quē ſi duplico: colligit̉ et negationū hoc mō. Predicat̉ enim eſt aut ip̄m ſo lum aut certe tertiū adiacens cū alio. ⁊ ſi ſolū p̄dicat̉ aut ad nomē ſimplex atqꝫ finitū p̄dicatū ē aut ad infi nitum ex his q̄ ſunt affōnes. ē hō. eſt nō hō. Quotiēs aūt ē tertiū adiacēs p̄dicat̉: quattuor erunt affōnes. aut cū ſub̓m infinitū ē ſolū: vt eſt nō hō iuſtꝰ: aut cū p̄dicatū infinitū eſt ſolū: vt ē hō ē n̄ iuſtꝰ. aut cū vtra qꝫ finita ſūt. vt eſt iuſtus hō. aut cū vtraqꝫ finita ſūt vt eſt nō iuſtus nō hō. Magiſ aūt plures his nō erūt oppoſitiōes: vt ipſe ait. cū igit̉ ſex ſint affirmatiōes. due ꝗbus eſt p̄dicatur: quattuor v̓o adiacētes: has ſi ꝑ quaternarium ducā. xxiiii. fient. qͣs rurſus ſi biario numero multiplicem. xlviii. in ſummā ſuccreſcent. tot igit̉ erūt affirmationes: ⁊ negatiōes quecūqꝫ vel pre dicato eſt verbo vel adiacēti ex p̄dicato fiūt. Quare qm̄ tres ſunt alie qualitates ꝓpoſitionū: q̄ ſunt neceſ ſarie ꝯtingentes ⁊ ineſſe tm̄ ſignificantes: ẜm qͣs qͣli tates iſte oēs ꝓpōnes ꝓ ferūt̉: has. xlviii. ꝓpōnes ſi ī ternariū numerū duxerimus.ſ. ẜm ꝓpoſitionuꝫ qua litates. cxliiii. omniū ꝓpoſitionū p̄dicatiuaꝝ: de ꝗbꝰ hoc libro tractat: numeroſitas creſcet. Sed nūc p̄ter has tres qualitates eas que ſūt. xlviii. ꝓpoſitioneſ cū negationibus ſuis: quas ſi per qualitates ꝓpoſitio nis neceſſariā.ſ. ⁊ ꝯtīgentem ⁊ ineſſe ſignificantem multiplicauero. C. xliiii. fiēt: ſubter aſcripſimus. eſt homo. Non eſt homo. eſt omnis homo non eſt omnis homo eſt quidam homo non eſt quidam homo eſt ſocrates non eſt ſocrates Eſt iuſtus non homo Non eſt iuſtus nō homo eſt iuſtus omnis nō homo non eſt iuſtus oīs nō hō eſt iuſtus quidam non hō non eſt iuſtꝰ quidā nō hō eſt iuſtus non ſocrates non eſt iuſtꝰ nō ſocrates Eſt non homo Non eſt non homo eſt omnis non homo non eſt omnis non homo eſt quidam non homo non eſt quidam non hō eſt non ſocrates non eſt non ſocrates
Non eſt non iuſtuſ homo Eſt non iuſtus homo non eſt non iuſtus oīs hō eſt non iuſtus omnis hō eſt non iuſtus quidam hō non eſt nō iuſtus ꝗdā hō eſt non iuſtus ſocrates non eſt nō iuſtꝰ ſocrates Non eſt iuſtus homo Eſt iuſtus homo non eſt iuſtus oīs homo eſt iuſtus omnis homo eſt iuſtus quidam homo non eſt iuſtus ꝗdam hō non eſt iuſtus ſocrates eſt iuſtus ſocrates Eſt non iuſtus non homo eſt non iuſtus omnis non homo eſt non iuſtus quidam non homo eſt non iuſtus nō ſocrates Non eſt non iuſtus non homo non eſt non iuſtus omnis non homo non eſt non iuſtus quidam non homo non eſt non iuſtus non ſocrates Has igit̉ ꝓpoſitiones Siriano calculis colligēte. Nos quoqꝫ noīatim diſpoſuimus iccirco qm̄ facilior fides hēbitur nūero. ſi ꝑ exēpla ꝓdant̉. Sil̓ ēt qm̄ male do ctus de his ꝓpoſitiōibꝰ ꝑuerſiſſime ꝯtendebat: ⁊ af firmationes ꝗdē negationū loco ponēs: ꝑ negatiōes v̓o affirmationū totū ordinē ꝯfundebat. Qr ne quē illius or̄o a recte rōnis v̓itate traduceret: iccirco hāc ad elatioris memorie ſubſidiū fecimus diſpoſitionē. ¶ Qm̄ v̓o ꝯͣria eſt negatio ei que eſt oē aīal eſt iuſtū illa que ſignificat: qm̄ nullū aīal eſt iuſtū. he quidē manifeſtū eſt qm̄ nūꝙͣ erunt neqꝫ vere ſil̓: neqꝫ in eodem ipſo. His v̓o oppoſite erūt aliqn̄. vt nō oē animal iuſtum eſt: ⁊ eſt aliquod animal iuſtum. ¶ Hoc quoqꝫ diligentiſſime ſupra demōſtratū eſt: ꝙ ꝯͣrie aliquotiens veꝝ falſumqꝫ diuiderēt: ſi aut in re bꝰ naͣlibus aut ī īpoſſibilibꝰ ꝓponeret̉: aliquotiēs v̓o ſimul īueniri poſſe falſas: ſi res neqꝫ naͣles neqꝫ īpoſſi biles p̄dicarēt ꝯͣrias aūt eē dcm̄ eſt. ſi ꝗs affirmatiue vel negatiue vl̓ꝫ facerent enumerationeꝫ. ergo nūc hoc dicit que ſūt inquit ꝯͣrie ſil̓ vere eē nō pn̄t: ⁊ hoc ꝗdē nō ſine reꝝ determinatione locutꝰ eſt. ait. n. Qm̄ v̓o ꝯͣria ē negatio ei que eſt: oē eſt aīal iuſtū.ſ. affir matiōi: illa q̄ ſignificat qm̄ nullum eſt aīal iuſtū ſcꝫ no gatio: he ꝗdē īꝗt qm̄ ſunt contrarie ſimul vere eē nō pn̄t. manifeſtū eſt qm̄ nūqͣꝫ erūt neqꝫ vere ſil̓: neqꝫ ī eodem: ſꝫ ꝙ dixit neqꝫ vere ſil̓: hmōi eſt. Nihil enim prohibet alio ⁊ alio tꝑe ⁊ affōnem vl̓em ⁊ negōnem veraciter poſſe ꝓponi: vt ſi ꝗs dicat oīs hō iuſtꝰ eſt. hoc ſi aureo ſeculo diceret̉. veriſſime ꝓponeret̉. Qd̓ ſi quis rurſus dicat. Nullus hō iuſtus ē. hoc ſi ferrec ſeculo enūciaret: erit v̓a ꝓpoſitio. Qꝛ̄ ꝯtingit affōnē ⁊ negationē vl̓em veras eē: qͣs māifeſtū eſt eē ꝯͣrias ſꝫ non ſimul. Illa enim in aureo ſeculo ſi ita contin git: illa in ferreo ſeculo. ſꝫ hec tꝑa diuerſa ſūt. ⁊ ſ̄ ſūt ſil̓. qͣre recte h̓ quoqꝫ addidit vt diceret. māifeſtū eſt qm̄ nūqͣꝫ pn̄t neqꝫ vere ſil̓. ꝙ aūt addidit neqꝫ ī eodē ad aliā eiuſdē rei determīationē valet. pn̄t.n. rurſus eodē tꝑe ⁊ ſil̓ vl̓is affirmatio ⁊ vl̓is negatio vere eē. ſed ſi nō de eodē p̄dicēt̉: vt ſi ꝗs dicat oē aīal rōnale eſt: hoc ſi de hoībꝰ predicet̉: v̓a ē affirmatio. ꝙ ſi ꝗs dicat nullū aīal rōale ē. hoc ſi de eꝗs enūciet: v̓a erit vno eodēqꝫ tꝑe ꝯͣ vl̓em affirmationē vl̓is facta nega tio: ſꝫ nō de eodē. illa.n. affirmatio de hominibꝰ facta

De interpretatione ſecunde editionis lib. iiii.
eſſe poſſe ſil̓ contrarias veras: neqꝫ in eodē.i. nec vno eodēqꝫ tꝑe. nec de vno ſub̓o. ſꝫ qm̄ his oppoſite erāt vl̓i quidē affirmationi particularis negatio: vl̓i autē negationi ꝑticularis. affirmatio: ⁊ has diximus iccir co ſubꝯͣrias dici: ꝙ diuerſa quodāmodo ꝯͣriis patiā tur Manifeſtū eſt qm̄ ſicut cōtrarie vere ſil̓ eſſe non pn̄t. diuidunt tn̄ aliquotiens inter ſe veritatē ⁊ falſita tem ita quoqꝫ ſubcōtrarie diuidūt ꝗdē inter ſe verū falſumqꝫ aliquotiens: quod ꝯͣrie quoqꝫ diuiſerint. ſil̓ autem vere inueniri pn̄t: qn̄ ꝗdem vl̓es ⁊ cōtrarie ſil̓ vere nō ſunt: vt autem ſil̓ falſe ſint: nulla reꝝ rōne cō tingit. Ergo contrarias quidem ſil̓ veras eſſe atqꝫ in eodem nunqͣꝫ quiſqͣꝫ poterit inuenire. Subcontra rie aūt que vl̓bus ⁊ ꝯtrariis oppoſite ſūt. ſibi inuicē comparatas veras inueniri poſſibile eſt: vt in eo ipſo exemplo quod ipſe ꝓpoſuit: non oē aīal iuſtum eſt ve ra eſt. rurſus ē aliqd̓ animal iuſtū: hec quoqꝫ vera eſt Quare contrarie ſimul vere eſſe non pn̄t. Subcōtra rias ſimul veras nihil prohibet inueniri. ¶ Sequuntur vero hec. hāc quidem que eſt: nullꝰ homo eſt iuſtus: illa que eſt. omnis homo eſt non iuſtus. Illam vero que eſt. aliquis homo iuſtus eſt oppoſita. quoniam nō omnis eſt homo non iuſtus. neceſſe eſt enim aliquem eſſe. ¶ De cōſequentia ꝓpoſitionum ſimplicium atqꝫ infini tarū ſupra ſufficienter diſſeruit. Sed nūc hec eſt huic intentio nō que ꝑticularis affirmatio quā vl̓em affir mationē vel negationē ſequit̉ qd̓ ſupra iā mōſtrauit Sed q̄ vniuerſalis negatio vniuerſalē ſequat̉ affirma tionē: vel que ꝑticularis negatio ꝑticulari.ſ. affirma tioni ꝯſentiat: ꝓponitqꝫ has qͣttuor dicēs negationē ſimplicē vl̓em ⁊ affirmationē infinitā vl̓em ſeꝗ: ⁊ ſi bimet ꝯſentire nec minꝰ his oppoſitꝭ.i. ꝑticularē af firmationē ſimplicē̓: ⁊ ꝑticularē infinitā negationē ⁊ in veritate ⁊ in falſitate ſe ſeꝗ: ⁊ a ſe nullo mō diſcre pare. Diſponant̉ enī he qͣttuor prior affirmatio īfini ta vl̓i que dicit oīs hō eſt non iuſtus: ſub hac ei con ſentiens ſimplex vniuerſalis negatio que ꝓponit nul lus homo iuſtus eſt. Rurſus in altera parte cōtra af firmationem infinitam ꝑticularis ſimplex affirmatio que dicit eſt aliquis hō iuſtus: ⁊ ſub hac particularis infinita negatio q̄ proponit non oīs eſt hō nō iuſtus. Oīs eſt hō non iuſtus Eſt aliquis homo iuſtus Nullus eſt homo iuſtus Non oīs eſt hō non iuſtꝰ ¶ His ergo ita diſpoſitꝭ ſi affirmatio vl̓is infinita v̓a ſit ea q̄ dicit oīs eſt hō non iuſtus: vera eſt ēt ea que proponit. nullus eſt hō iuſtus: que eſt vniuerſalis fimi plex negatio. hoc āt meliꝰ in inferioribꝰ cognoſcitur exemplis. Dicat̉ enim oīs eſt hō nō quadrupes. vera eſt. rurſus eſt homo nullus quadrupes. hec quoqꝫ v̓a ē. ꝙ ſi vna haꝝ falſa ſit falſa quoqꝫ erit ⁊ altera. nā fi falſa ē qm̄ oīs eſt hō non iuſtus: ſicut vere quoqꝫ fal ſa eſt: illa quoqꝫ negatio ſimplex mendaciſſime predi cabit: que dicit: nullus eſt homo iuſtus: quocirca affir matio vl̓is infinita: ⁊ negatio vl̓is ſimplex ſibimet cō ſentiunt: vt vna vera alterā verā eſſe neceſſe ſit. alte rius falſitatem relique quoqꝫ falſitas conſequat̉. idē quoqꝫ venit in parte altera. naꝫ ſi vera eſt qm̄ ꝗdam hō iuſtus eſt: vera quoqꝫ eſt qm̄ non oīs eſt hō nō iu ſtus. ē enim aliꝗs. Nam ſi qd̓ dr̄: non oīs: tm̄dem eſt tāqͣꝫ ſi quis dicat. quidā non eſt. qd̓ in alio quoqꝫ exē plo manifeſtius apparebit. Si quis dicat non omnis
eſt hō iuſtus. hoc eſt dicere quidā hō iuſtus non eſt. ergo non oīs ꝗdam non ſignificat. Si quis ergo it ꝓponat ꝗdam homo non iuſtus non eſt: quē dicit nō eſſe non iniuſtum. iuſtum eſſe confirmat. Quare ille de quo dr̄ qm̄ non iuſtus nō eſt: erit iuſtus. Unde fi vt ea que dicit nō oīs eſt non iuſtus hō: ꝯſentiat er q dicit quidam hō non iuſtus eſt: Sed hec non cōſentit que dicit ꝗdam hō iuſtus eſt. non igit̉ ꝯſentit ei que ꝓponit non oīs homo eſt nō iuſtus. Sed quoniā hoc fortaſſe aliquatenus videt̉ obſcurius: cōſequentie in ſarum hoc mō ſumēde ſunt. Sitqꝫ nobis hoc poſiti affirmationē vl̓em infinitā ⁊ negationem vl̓em ſin plicem ſibimet ꝯſentire: vt vnius veritatē ⁊ falſitatē alteriª veritas aut falſitas ꝯſequat̉. Si falſa eſt affir matio infinita vl̓is q̄ dicit omnis eſt hō non iuſtꝰ: ve ra eſt huic oppoſita ꝑticularis infinita negatio que ꝓ ponit non oīs eſt homo non iuſtus: ſed cum falſa eſt affirmatio vl̓is infinita: falſa quoqꝫ vl̓is ſimplex ne gatio que dicit nullus eſt hō iuſtus. ſed hac falſa ꝑti cularem affirmationē que huic cōtradictiorie oppoſi ta eſt: verā eſſe neceſſe eſt: que eſt. ꝗdam hō iuſtꝰ eſt Quocirca qn̄ affirmatio vl̓is infinita falſa eſt: veraē particularꝭ īfinita negatio. ⁊ qn̄ vl̓is negatio ſimplex falſa eſt: vera eſt ſimplex affirmatio ꝑticularis. Sed affirmatio vl̓is infinita ⁊ negatio vl̓is ſimplex ſil̓ fa ſe ſunt: ⁊ ſibimet in falſitate conſentiunt: ſil̓ igitur ve re erūt ſimplex ꝑticularis affirmatio: ⁊ infinita nega tio ꝑticularis. Rurſus ſi vera eſt vl̓is affirmatio infi nita: falſa erit negatio ꝑticularis infinita. ei enim cor tradictorie oppoſita eſt. Si rurſus vera eſt vl̓is ſim plex negatio: falſa eſt ꝑticularis ſimplex affirmatio ſed vl̓is affirmatio infinita ⁊ vl̓is negatio ſimplex ſi vere ſunt. ſil̓ igit̉ erūt falſe particularis affirmati ſimplex ⁊ ꝑticularis inffnita negatio. Quare he quo qꝫ.i. particularis affirmatio ſimplex ⁊ particularis in finita ſibimet in veritate ⁊ falſitate ꝯſentiunt: ⁊ ver tatē ſuam ⁊ mendatiū inuicē ꝯſequunt̉. Quare affi matio ꝗdē ⁊ negatio vtraqꝫ vl̓is hec ſimplex illa infi nita ſequūtur ſe ſe ſibiqꝫ conſentiunt. Particulares aūt.i. vl̓ibª oppoſite ſimplex affirmatiua ⁊ negatiua infinita ip̄e quoqꝫ ſibimet cōſentiūt. Quare rectꝰ or do eſt: vt ſicut affirmationi vl̓i infinite conſentit ſim plex vl̓is negatio: ita particulari affirmatōi ſimplici ꝑticularis negatio inſinita conſentiat. ¶ Manifeſtum eſt autem. qm̄ etiaꝫ in ſingularibꝰ ſi eſt veruꝫ interrogatū negare. qm̄ ⁊ affirmare ve rum eſt vt putas ne. Socrates ſapiens eſt. nō So crates igit̉ non ſapiens eſt. In vniuerſalibus vere non eſt vera: que ſimiliter dicitur. vera autem ne gatio eſt. vt putas ne oīs homo ſapiens eſt. non om nis igitur homo non ſapiens eſt. hoc enim falſum. ſed non igitur omniſ homo ſapiens ē. vera eſt. hec enim oppoſita eſt. illa vero contraria. ¶ De conſequentia ꝓpoſitionum diſputans ⁊ ſibi quē admodum conſentirent illuꝫ tractatū parūper egreſ ſus docere ꝓpoſuit: que veniant in reſponſionem de ſingularibꝰ: ſi ad p̄dicationē eoꝝ ſit ꝑticula negatiua appoſita: que rurſus in his q̄ de vl̓ibus ſūt ꝓpoſitiōi bus: ſi ad predicationem addita ꝑticula negatiua con currat. neqꝫ enim oportet ſil̓r facere enuntiationes. Non enim ſimile eſt ꝙ ex vtraqꝫ predicatiōe ꝯtīgit̓. hoc aūt ita manifeſtuꝫ eſt ſi quis de ſingulari aliquo interrogatuſ neget: ille qui interrogauerit pōt face re ex infinito noīe predicato cōcluſionē illā.ſ. negatio nem iungens

De interpretatione ſecunde editionis li. iiii. 7
ncin iungens quā reſpondēs an̄ negauerat. ⁊ hoc v̓a citer predicabit. De vl̓ibus aūt apparebit non eādē veritatem poſſe ꝯtingere: ſi ex his affirmatio cōpōa tur. Si ꝗs enim interroget alium: putaſne Socrates capiens eſt ſi ille rn̄det non: vere ille concludit dicens qͣocrates igitur non ſapiens eſt. Sit aūt hoc quoqꝫ in alio clariori exemplo manifeſtū. ſi interrogamꝰ ali que hoc mō. Socrates ne romanꝰ eſt: atqꝫ ille rn̄deat non. nos vere concludere poſſumus. Socrates igitur non romanus eſt. facientes ex negatione quā ille re ſpondebat: ⁊ ex noīe: ꝙ in ꝓpoſitiōe noſ predicauim affirmationē ex infinito noīe que dicit. Socrates nō ſapiens eſt: vel Socrates non romanus eſt. Has enī affirmationes eſſe ex infinito noīe ſupra monſtratuꝫ eſt. Si igit̉ eodem mō aliꝗs in vl̓ibus ſubiectis inter roget dicens. oīs ne homo ſapiens eſt. nos vtiqꝫ re ſpondebimus non. Tum ille eadem ſil̓itudine conclu dit. dicit enim. oīs igit̉ homo nō ſapiens eſt. Quocir ca nullꝰ homo ſapiens eſt. ea enī que dicit oīs hō nō ſapiens eſt conſentire monſtrata ē ei q̄ dicit nullꝰ hō ſapiens eſt. Uidebit̉ igit̉ quodāmodo ex vera reſpē ſione falſa illata eē ꝯcluſio. cui nos dicimꝰ negationē ꝗdem nos reſpondiſſe nō vt ea negatio ad p̄dicatū iungeret̉ ſꝫ ad determinationē: neqꝫ enī nos voluiſſe ab oī hoīe ſapiētiā tollere: cū interrogāte aliquo oīs hō ſapiens eēt: nos negaremus. ſꝫ ab oī potius.i. de terminatione voluiſſe nos abſtrahere ſapiētiā illud. ſ. ſignificantes: ꝙ alicui eēt ⁊ alicui non eēt ſapientia vt qd̓ diximꝰ nō tm̄ valeret quātū ſi diceremus non oīs. igit̉ ſi illa negatio ad nomē.i. ſapiens iungat̉ vl̓is ſit affirmatio q̄ dicit oīs hō non ſapiens eſt ꝯſentiēs vl̓i negationi: qͥ ꝓponit. nullus hō ſapiēs eſt. ſed hec cōtraria eſt interrogationi. fuit enī interrogatio: oīs ne hō ſappiens eſt. hec hꝫ vl̓em affirmationeꝫ: cui ꝯͣ ria eſt vl̓is negatio: cui rurſuſ negationi ꝯſentit vl̓is affirmatio infinita. Quocirca affirmationi quoqꝫ vl̓ ī ſimplici: que ī interrogatione ē poſita.i. oīs ne hō ſa piens eſt: ꝯͣria ē ea q̄ dicit ꝯcluſio qm̄ oīs hō non ſa piens eſt. ꝙ ſi dicat̉ non oīs hō non ſapiens eſt: ⁊ ve rum eſt: ⁊ ei oppoſita eſt. Contra enī eaꝫ que dicit in terrogationē oīs ne hō ſapiens eſt: cui reſpōſuꝫ fuit non. ⁊ iuncta negatio fuerit ad oīs: particularꝭ nega tio ſit dicens non oīs hō ſapiens eſt: que eſt oppoſita vl̓i affirmationi ei que in interrogatione eſt poſita hoc enim eſt qd̓ ait. hec eſt enī oppoſita: illa v̓o ꝯͣria. Per verba aut ſenſus iſte ſic ꝯſtat. Manifeſtum eſt aūt inquit qm̄ in ſingularibus vt eſt Socraes ⁊ quic quid indiuiduū eſt: ſi verū eſt interrogatū negare. i. ſi qn̄ aliꝗd ꝗs interrogat vere ille negauerit: vt cum aliꝗs interrogat an romanus ſit. Socrateſ. ille nege qm̄ ⁊ affirmare veꝝ eſt vt ille qui īterrogat ex nega tione ⁊ noīe predicato infinitam faciat affirmationē ⁊ huius eſt exemplū putas ne Socrates ſapiens eſt. Rn̄ſio non ꝯcluſio. Socrates ergo non ſapiens eſt. ſꝫ hoc non ſil̓r in vl̓ibuſ ſe hꝫ. qd̓ ꝑ hoc mōſtrat qd̓ ait. in vl̓ibꝰ v̓o non eſt vera que ſil̓r dicitur.i. non eſt ve ra affirmatio infinita facta ex predicato nomine ⁊ rn̄ dentis negatione: ſed potius vera eſt negatio non aſ firmatio. huius exēplum tale eſt. nam interrogatio ē Putas ne homo oīs ſapiens eſt: Rn̄deo nō falſa cō cluſio. oīs igit̉ hō non ſapiens eſt. hoc aūt falſum eſt ⁊ nō ſil̓e eſt ei qd̓ ſupra de ſingulari ſubiecto predixi mus. ſed potius illa que dicit non oīs igit̉ hō ſapiens eſt: vt rn̄dentis negatio adiungat̉ ad oīs. ⁊ fiat nega tio ꝑticularis. hec enim eſt vera. hec aūt eſt ēt oppo
ſita. Naꝫ cū affirmatio vl̓is interrogata eſſet ca que dicit omnis ne hō ſapiens eſt. ex negatiua particula factū eſt non oīs hō ſapiens eſt in concluſione: ⁊ ſunt oppoſite. Illa eſt enim affirmatio vl̓is: hec āt particu laris negatio: illa v̓o ꝯͣria. Nam ſi. non. negatio ad p̄ dicatū iungat̉: ſit vl̓is affirmatio infinita que conſen tit vl̓i negationi finite. ſed ꝯͣ vl̓em affirmationē fini tam que in interrogatiōe eſt poſita: ꝯͣria eſt. Contra ria igit̉ erit ēt illa q̄ vl̓is eſt affirmatio infinita. Que aūt cā eſt cur in ſingularibꝰ vl̓ affirmatio ex infinito nomine vel negatio ſibimet finita ꝯſentiant. in vl̓ibꝰ autem vl̓is affirmatio ex infinito noīe non conſen tiat particulari negationi finite: querendū eſt ⁊ eniꝫ ſi quis dicat Socrates nō ſapiens eſt. ⁊ Socrates ſa piens non eſt. idē eſt ⁊ he due ſibimet ꝯſentiūt. ſi ꝗs aūt dicat oīs hō n̄ ſapiēſ ē: ⁊ rurſus nō oīs hō ſapiēs eſt he due non ſibimet cōſentiūt. Sed hec rō eſt: ꝙ ī ſingularibus ſubiectis non ſunt duplices oppoſitiōes ſed vna tm̄.i. que negationē facit: Ita vl̓ibus vniuer ſaliter predicatis duplex oppoſitio eſt vna cōtraria: vna v̓o contradictoria. Sit ergo hmōi affirmatio q̄ dicit Socrates ſapiens eſt. ꝯͣ hanc vna oppoſitio ē qͣ ꝓponit Socrates ſapiens non eſt. Si ergo dicat ali quis. Socrates non ſapiens eſt. hec nullum alium ha bebit intellectum qͣꝫ ea que dicit Socrates ſapiens non eſt. vnam enim tm̄ ſolā diximus in ſingularibus oppoſitionē. Quare quecūqꝫ alie fuerint: eadē ſigni ficatione cōcurrent. in vl̓ibꝰ v̓o vl̓iter p̄dicatis nō eo dem modo eſt. Nā ſi ſit affirmatio vl̓is que dicit oīs hō ſapiens eſt: ꝯͣ hāc ēt illa que dicit nullus hō ſapiēs eſt: ēt illa que dicit non oīs hō ſapiens eſt: ⁊ illa eſt ꝯͣ ria: hec ꝯͣdictoria. duplex ergo hec oppoſitio ſibi non pōt conſentire. illa enī totū tollit que ē vl̓is negatio illa partē diffinite: que eſt ꝑticularꝭ negatio: Sꝫ vl̓i negatio vl̓i affirmationi ex infinito noīe conſentit. di uerſa igit̉ erit hec quoqꝫ a particulari finita negatio ne. ⁊ qm̄ duplex eſt oppoſitio vl̓ibus: ⁊ ſimplex in ſin gularibus: recte ī eadeꝫ ſil̓itudine predicationis non eadem veritas falſitaſqꝫ contingit. ¶ Ille v̓o que ſunt ſecūdū infinita cōtra iacētes no mina vel verba. vt in eo qd̓ eſt nō hō vel nō iuſtus. quaſi negationes fine nomine ⁊ verbo eſſe videbū tur. ſed non ſunt. ſemper enim vel veram eſſe. vel falſam neceſſe eſt negationem. qui v̓o dixit non hō nihil magis de homine. ſed etiam minus verꝰ vel falſus fuit. ſi non aliquid addatur. ¶ Nouimus ꝓpoſitiones ex infinitis fieri poſſe nomi nibª. has ergo diſſoluēs Ariſtoteles ſumit ꝑ ſe dictio nem nominis infiniti: ⁊ de ea diſputat: ſi cōtra finitū nomen cōparet̉: an quedam enūciatiua oppoſitio vi deatur. Si quis ſumat id qd̓ dr̄ non hō: ⁊ oppōat cō tra id quod dicimus hō: videbitur fortaſſe aliquate nus facere oppoſitionē. qm̄ enī oīs negatiua particu la adiecta verbo: qd̓ continet ꝓpoſitioneꝫ: negationē facit ēt ſi modꝰ aliquis ꝓpoſitionis nō predicetur: qd̓ poſterius demonſtrandū eſt: ita ēt nomini videt̉ cuꝫ adiecta fuerit negatiua particula: quādam facere ne gationē: vt ſi non. particula iungatur ei ꝙ eſt hō: fa ciet nō hō. hoc eſt enim qd̓ ait. ille v̓o que ſunt ẜm in finita nomina vel verba oppoſite: vt in eo qd̓ eſt non homo vel non iuſtus: quaſi negatiōes ſine nomīe vel verbo eſſe videntur. Si quis enim dicat non currit: hec ſit ſine noīe negatio. ꝙ ſi quis dicat non hō: hec eſt negatio ſine verbo. Que dictiones ẜm infinitum

De interpretatione ſecunde editionis lib. iiii.
nomen vel verbum opponūtur finito nomini vel ver bo: quod eſt homo: ⁊ currit. videbunt̉ ergo he nega tiones ẜm infinitum nomen vel verbum: que predi cantur: ſed non ſunt. Maxime enim rō has negatio nes non eſſe conuincit: ꝙ omnis negatio vel vera vel falſa eſt. ꝙ autem dicimus non homo vel non currit licet ſimplicia quoqꝫ ⁊ finita homo.ſ. atqꝫ currit: ni hil verum falſumue ſignificēt: tamē hec infinita mu to minuſ aliquid verum aut falſum demonſtrant: nō ꝙ ſimplicia veruꝫ aliquid falſumue ſignificent Iccir co dicimus infinitas dictiones ſimplicibus minus ve rum aut falſum monſtrare: Sed ꝙ quāqͣꝫ nihil verū falſumue deſignet ſimplex nomen aut verbum: tamē definitum quidam proponit in eo ꝙ eſt homo finitū quiddam eſt vna ſpecies. Is v̓o qui dicit non homo preſentem quidem ſpeciem interimit infinitas tamē alias dat intelligere ip̄as nihil ponēs. Quocirca quā qͣꝫ finita verba vel nomina per ſe vera vel falſa eſſe non poſſunt: niſi cum alijs iuncta ſint: tamen lōge mi nus veritatis aut falſitatis capacia ſunt nomina infi nita vel verba. que nec hoc ipſum quidem quod ſigni ficant ponunt: ſed illud quidem perimunt nihilqꝫ per ſe aliud in ſignificatione conſtituunt. Poſtremo pro pinquius ad veritatis vel falſitatis finita ſunt intelle ctus. Minus igitur vera vel falſa eſt dictio nominis infiniti quā alicuius ſimplicis ⁊ finiti vocabuli ¶ Significat autem. eſt omnis non homo iuſtus nulli illarum idem. nec huic oppoſita ea que eſt nō eſt omnis non homo iuſtus. Illa v̓o que eſt. omnis non iuſtus non homo. illi que eſt. nullus iuſtus nō homo. idem ſignificat. ¶ Poſtqͣꝫ de propoſitionibus infinitum habentibus predicatum ſufficienti diſputatione locutus eſt: earū qꝫ oppoſitiones oſtendit: conſequentiaſqꝫ demonſtra uit: in medio de infinitis nominibus ꝙ non eſſent negationes breuiter pernotauit. Nunc redit ad eas propoſitiones que ſubiectum habent infinitum predi catum v̓o vel finitum vel infinitum: ⁊ primum quidē an eedem ſint idemqꝫ ſignificent habeantqꝫ ordine aliquam conſequentiam he ꝓpoſitiones que ex infi nito ſubiecto ſunt. cum his que ex infinito predicato ſunt vel ex vtriſqꝫ finitis: docet. Ait enī has duas ꝓ poſitiones que ſunt. eſt omnis non homo iuſtus. non omnis eſt iuſtus non homo nulli illarum idem ſigni ficare: que aut ex vtriſqꝫ finitis ſunt: aut ex predicato infinito. ⁊ diſponantur quidem ille: que aut ex vtriſ qꝫ finitis ſunt: aut ex predicato infinito. ⁊ primum ꝙ dem ponatur ſimplex affirmatio vniuerſalis: ſub hac negatio vniuerſalis ex predicato infinito ſuꝑiori ſim plici affirmationi conſentiens. Contra v̓o ponat̉ vni uerſalis ſimplex negatio. ⁊ ſub hac vniuerſalis ex infi nito predicato affirmatio: quas conſtat ſibimet con ſentire precedente affirmatione vniuerſali que eſt ex infinito. ſcilicet predicato. Eſt omnis hō iuſtus Nullus ē hō iuſtusᵍ To. xt ar E Nullus ē hō nō iuſtꝰ Eſt oīs hō n̄ iuſtꝰ Cum igitur ita ſint affirmationes ⁊ negationes poſi te que ſimplex quidem ſubiectum habent: infinitum
v̓o vel ſimplex predicatum: nūc Ariſtoteles dicit: qm̄ he propoſitiones que ſubiectum habēt infinituꝫ: nu li illarum ſuperiorum quas diſpoſuimus idem ſignifi cant. hec enim que dicit eſt omnis non homo iuſtus: non cōſentit ei que dicit eſt omnis homo iuſtus: nec rurſus ei que dicit eſt omnis homo nō iuſtus nec his rurſus que ſunt. nullus eſt homo iuſtus: vel nullus eſt homo non iuſtus. he eniꝫ omnes hominem ſubiectū habent: ille vero non hominē. Quocirca nec huiꝰ ne gatio.i. vniuerſalis affirmationis ex infinito ſubiecto particularis.ſ. negatio. cum nulla earum que finitum habent ſubiectum: poterit conſentire. Ea enim que dicit non eſt omnis non homo iuſtus: neqꝫ cum ea que proponit eſt omniſ homo iuſtuſ: nec rurſus cum ea que proponit eſt omnis homo non iuſtus nec cuꝫ his que enunciant. nullus eſt homo iuſtus: vel nul lus eſt homo non iuſtus. Sed nō hoc dicit quoniam ex infinito ſubiecto propoſitiones diuerſe ſunt his q̄ ſunt vel ex finito predicato vel ex infinito ſubiecto ta men finito. poſſunt enim diuerſe quidem eſſe predica tiones idem tamen aliquotiens ſignificare: vt ea que dicit omnis eſt homo iniuſtus cum diuerſa ſit ab ea que dicit nullus eſt homo iuſtus: idem tamen aliquā do ſignificant: ſi affirmatio priuatoria preceſſerit. Di ctum eſt enim ꝙ affirmationibus precedentibus ne gationes ſine dubio ſequerentur ergo hoc non dicit quoniam diuerſe ſunt propoſitiones ex infinito nomi ne ſubiecto his que ſunt ex predicato vel finito vel in finito ſubiecto tamen finito: ſed ꝙ omnino ſibi nō cō ſentiant: vel non idem ſignificet.i. tota ſint virtute ꝓ poſitionis diſſimiles. Atqꝫ quidem hec dixit de his q̄ īfinitū ſubiectū haberēt īfinitū v̓o vel finitum pre dicatū. vēit aūt nūc ad ipſaꝝ cōſequētias q̄ ex īfinito nomīe ſubiecto conſtāt: ⁊ ex vtroqꝫ infinito ⁊ ſicut ſu pra cōſequētiā earū q̄ ex vtriſqꝫ finitis erāt vel ex īf nito p̄dicato docuit: ita quoqꝫ ecōuerſo que ex vtriſ qꝫ īfinitis noībꝰ cōſtāt: vel ex īfinito noīe ſubiecto: qͣ lē ad ſe hn̄t cōſequētiā: mōſtrat dicē̓s. Illa v̓o que ē oīs nō iuſtꝰ nō hō. illi q̄ ē nullus iuſtꝰ nō hō idē ſigni ficat: has tm̄ duas ꝓpoſitiōes mōſtrat affirmatiuaꝫ .ſ. vl̓em ex vtriſqꝫ infinitis: q̄ dicit. oīs nō iuſtꝰ nō hō ei cōſentire q̄ ē vniuerſalis negatio ex ſolo īfinito ſub iecto: que dicit. nullus iuſtꝰ nō hō. In his autē ſubat ditur particula ē: vt ſit tota ꝓpō. oīs nō iuſtꝰ nō hō ē ⁊ rurſus nullꝰ iuſtꝰ nō hō ē. nā ſicut ī his que finitum habebāt ſubiectū: īfinitū v̓o vel finitū p̄dicatū: affit mationē ex finito ſubiectio vl̓ īfinito p̄dicato. eā.ſ. dic̄ ē oīs hō n̄ iuſtꝰ: ſeq̄bat̉ ſimplex vl̓is negatio: q̄ ex vtriſqꝫ finitiſ cōſtat: nullꝰ hō iuſtꝰ ē. Ita quoqꝫ ī hiſ ꝑ mutatis tm̄ ſubiectis idē vēit. Nā ſic̄ illic negatio e vtriſqꝫ finitꝭ vl̓is ſeq̄bat̉ affirmationē ex finito ſub̓o ⁊ infinito p̄dicato: Ita quoqꝫ affirmationē ex vtriſqꝫ infinitis vl̓eꝫ ſequit̉ negatio ex īfinito ſub̓o. Ip̄a quo qꝫ vl̓is ⁊ has duas ꝗdē ꝓpoſitiones aſcripſit ſolaꝫ in his conſequētiā ſpectans. Ceteras āt qꝛ putabat īte lectu eē faciles ꝑſequi neglexit. Nos aūt eas ne ꝗd re lictū videat̉ apponimus: eſt enī conſequētia hoc mō. Eſt omnis non homo non iuſtus Nullus non homo iuſtus eſt Eſt omnis non homo iuſtuſ Nullus non homo non iuſtus eſt Quidam non homo iuſtus eſt

De interpretatione ſecūde editiōis liber. v.
Non omnis eſt non homo non iuſtus Quidam non homo non iuſtus eſt Non omnis non homo iuſtus eſt ¶Vas igitur ſi quis diligenter inſpexerit duas com parationes duabus conuenientiſſimam conſequen tiam conſenſumqꝫ monſtrabunt. ¶ Incipit liber quintus Aximam operis huius emenſi parteꝫ ea que ſequuntur licet magnis queſtioni M Ibus impedita tamen audacius atqꝫ ani moſius exequemur. nec de fatigari ī ſin gulis partibus oportet totius dialectice Iprodere aggreſſuꝫ atqꝫ expedire doctri nam. itaqꝫ rectam cōmentationis ſeriē teximus. ¶ Tranſpoſita vero nomina ⁊ verba idem ſignifi cant: vt eſt albus homo. ⁊ eſt homo albus. nā ſi hoc non eſt: eiuſdem multe erunt negationes. ſed oſtē ſum eſt: quia vna vnius eſt. eius enim que eſt. eſt al bus homo. negatio eſt. non eſt albus homo. eiꝰ ve ro que eſt. eſt homo albus. ſi non eadem eſt ei que eſt. eſt albus homo: erit negatio vel ea que eſt. non eſt non homo albus. vel ea que eſt. non eſt homo al bus. Sed altera quidem eſt negatio eius que eſt. ē non homo albus. alia vero eius que eſt. eſt albꝰ ho mo quare erunt duę vnius. ¶ Docet nunc quoniam ſi nomina ⁊ verba tranſferan tur ⁊ aliud prius aliud vero poſteriꝰ predicetur: vnā ſine dubio ſignificantiam retinere. Siue enim quis dicat. eſt homo albus: ſiue eſt albus homo ſiue ho mo albus eſt: ſiue albus homo eſt: ſiue quomodolibet aliter ordinem predicationis per mutet: eadeꝫ ſine du bio ſignificatio permanebit. ⁊ hoc quidē fortaſſe ora toribus vel poetis non eodem modo perſpiciendum eſt: quo dialecticis. Etenim quantum ad compoſitio nem orationis ſpectat: maxime differt quo verba ⁊ nomina predicationis ſue ordine proferantur. Mul tum enim intereſt in eo ꝙ ait Cicero. ad hanc te amē tiam natura peperit: voluntas exercuit: fortūa ſerua uit. ita dixiſſe vt dictum eſt: an ita. ad hanc te amen tiam peperit natura: exercuit voluntas: ſeruauit for tuna. Sic enim minor eſt ſententie magnitudo: mi nuſqꝫ in ea lucet id ꝙ ſi ſic cōponatur eminet: ⁊ ſe ſe vel nolentibus hominum auribus animiſqꝫ patefacit Rurſus cum dicit virgilius paciqꝫ imponere morem potuiſſet ſeruare metrum: ſi ita dixiſſet. moremqꝫ im ponere paci. ſed eſſet debilior ſonus: nec eo ictu ver ſus tam preclare vt nunc compoſitus diceretur. ergo non idem valet oratoribus vel poetis verborum no minumqꝫ ordo mutatus. Quod enim ad compoſitio nem ſpectant: multum in ordine ſermonum ornamen ti reperient. Dialecticis vero quibus nulla eſt ad ora tionis leporē cura loquendi a quibuſqꝫ ſola veritas ꝑ ſcrutatur: nihil differt quolibet ordine verba ⁊ nomi na permutentur: cum tamen eandem vim quā prius in ſignificatione retineant. ſed nec apud ipſos modis omnibus permutato ordine dictionis eadem ſemper vis ſignificatioqꝫ ſeruatur. Hec enim particula que negatiua eſt ideſt non multum valet multamqꝫ diffe rentiam perficit varijs adiecta locis. Si quis enim di cat homo albus non eſt: faciet indefinitam ſimpliceꝫ negationem. Si quis vero dicat. homo non albus eſt faciet indefinitam ex infinito predicato affirmationē
Si quis autem predicet non homo albus eſt: idē quo qꝫ conſtituit ex infinito ſubiecto indefinitam affirma tionem. rurſus ſi quis dicat omnis homo non iuſtus eſt. hec conſentit ei que dicit nullus homo iuſtus eſt. Quod ſi idem non ad vniuerſalem determinationeꝫ ponatur: vt dicatur non omnis homo iuſtus eſt. non iam vniuerſalis affirmatio infinite predicationis con ſentiens vniuerſali ſimplici negationi ſit: ſed potius particularis negatio ſimplex: vides ne igitur quam multas faciat differētias negatiua ꝑticula diuerſe no minū predicationi coniūcta. Sed quāqͣꝫ hec ita ſint: poteſt tamen alio modo eadem diuerſis in locis poſi ta eandem vim ſignificationemqꝫ ſeruare. ſi enim ſit poſita non particula cum vniuerſalitate ſua: cum ea dem ipſa ſepius permutetur: idē ſine dubio in ſignifi catione conſiſtit. Si quis enim dicat non omnis ho mo albus eſt: particularis eſt ſimplex negatio. ſi quis v̓o ſic dicat. homo non omnis albus eſt: eadem ſigni ficatio eſt. Uel ſi hoc modo. homo albus non omnis e nec hec a ſuꝑiore ſignificatione diſcedit. vel ſi quis amplius permutet dicens homo albus eſt nō omnis a ſuperiore ſignificatione nil diſcrepat. Eodem modo vel ſi quomodolibet aliter permutetur: cum propria tamen vniuerſalitatis determinatione diuerſo modo permutata ideꝫ ſemper neceſſe eſt in ſignificatiōe ſer uetur. eodem modo ſi eadem non particula cum alio nomine vel verbo iuncta ſepius tranſferatur. Ut cuꝫ dicimus homo iuſtus non eſt. Rurſus homo non eſt iuſtus. rurſus non eſt homo iuſtus. eadeꝫ ſignificatio retinet̉. Quocirca ſi ſola particula negatiua permu tata ſit: ⁊ non eodem ſemper ordine predicetur: mul tas differentias faciet propoſitionum. Si vero iūcta cum alio nomine ſepius(vt dictum eſt) tranſferatur eadem in tranſlationibus omnibus ſignificatio per enanebit. His igitur ita diſpoſitis videndum eſt que ſit Ariſtote. demonſtratio. verba ⁊ nomina tranſpoſi ta eandem ſemper vim ſignificationemqꝫ ſubijcere. ait enim tranſpoſita vero verba ⁊ nomina ideꝫ ſigni ficant: vt eſt homo albus eſt. albus homo hec enī trā poſitis nominibus atqꝫ verbis eandem retinent ſigni ficationem. In illa enim prius albus eſt: poſterius ho mo. in hac autem prior homo: poſterior albꝰ ꝙ ſi hoc falſum eſt: ⁊ non ſint eedeꝫ: ſed a ſe diuerſe ſunt. Im poſſibile aliquid inconuenienſqꝫ contingit. erunt eniꝫ due negationes vnius affirmationis quod eſt impoſ ſibile. Oſtenſum enim eſt quoniam vna vnius eſt aſ firmationis negatio. Nunc igitur videamus ſi he af firmationes que dicunt eſt albus homo: ⁊ eſt homo albus: non ſunt eedem: ſed diuerſe quemadmodum vnius affirmationis due ſunt negatiōes. ⁊ primo qui dem diſponantur hoc modo. eſt albus homo. eſt ho mo albus. huius ergo propoſitionis que dicit eſt al bus homo erit negatio ea.ſ. que proponit non eſt al bus homo. alia namqꝫ que eſſe poſſit rationabiliter non poterit inueniri. diſponantur igitur rurſus eedē ⁊ ſuperior affirmatio cum propria negatione. Eſt albus homo non eſt albus homo eſt homo albus ¶ Cum igitur eius que dicit eſt albꝰ hō. negatio ſit ea que ꝓponit nō eſt albus hō. ſi ea que dicit ē homo al bus diuerſa erit ab ea ꝓpoſitione que ꝓnūciat ē albꝰ hō alia erit eius negatio. ſit ergo aut ea q̄ dicit nō ē

De interpretatione ſecunde editiōis liber. v.
non homo albus: aut ea q̄ dicit non ē hō albus. Rur ſus igitur diſponantur due quidem affirmatiōes pri me alternatim poſite: ⁊ econtrario confeſſa prioriſ ne gatio. Contra ſecundum vero vtreqꝫ he negationes quas diximus aſcribantur. Eſt albus homo Non eſt albus homo Eſt homo albus Non eſt homo albus Non eſt non homo albus ¶ His igitur ita deſcriptis eius ꝓpoſitionis que dicit ē hō albus: non poteſt eſſe illa negatio que dicit non eſt non hō albus. Illius eſt enim negatio que habet ſubiectū infinitū: q̄ dicit: ē non hō albus. ſimiliter āt ſi quālibet aliam quis poſuerit negationem eius ſine dubio alia reperitur affirmatio. Unde ſit vt relinqͣt̉ ea eius eſſe negatio que proponit non eſt homo albꝰ eſt ergo negatio eius que dicit eſt homo albus ea que dicit non eſt hō albus. ſed eius affirmationis que proponit eſt albus homo negatio eſt ⁊ iſta que dicit non eſt homo albus. Quod probat ea res ꝙ inter ſe verum falſumqꝫ diuidunt. nam ſi veruꝫ eſt eſſe albū hominem: falſum eſt non eſſe hominem album. Qd̓ ſi in aliquibus verum inuenitur: hoc ẜm indiffinitio nē propoſitionis agnoſcitur non ẜm negationis for mam: vt magis ẜm quantitatem non ſint ſibi oppoſi te potius qͣꝫ ẜm qualitatem. ꝙ illa res monſtrat ſi ꝗs ſic dicat. Eſt albus omnis homo ſi contra hanc pona tur non eſt omnis homo albus: perſpicuum ē qm̄ in ter ſe ⁊ veritatem diuidumt ⁊ falſitatem. vnam enim veram eſſe neceſſe eſt. vnam falſā. quare etiam ſi de terminationes auferantur: eadē oppoſitio redit licet ſit indefinita. Nam ſicut in ea que dicit oīs hō iuſtus eſt: non omnis homo iuſtus eſt: ſublatis omnis ⁊ non omnis hō iuſtus eſt: homo iuſtus non eſt: affirmatio ⁊ negatio oppoſite ſunt. Ita quoqꝫ in his ſublato oīſ ⁊ non omnis ea que dicit eſt albus homo ei que dicit non eſt homo albus oppoſita eſt. additis enim deter minatiōibus vna ſemper vera eſt: altera falſa ſed di ximus qm̄ affirmationis eius que dicit eſt albus hō negatio eſt non eſt albus homo. Due igit̉ negatiōes non eſt albus hō: ⁊ non eſt homo albus: vniꝰ affirma tionis ſunt: que enunciat eſt homo albus. ꝙ euenit ſi negationes he que dicunt non eſt homo albus: ⁊ non ē albꝰ hō a ſe diuerſe ſunt ꝙ ex eo contingit ꝙ prius propoſitū eſt eā que dicit eſt albus homo diuerſaꝫ eē ab ea que dicit eſt homo albus. ꝙ ſi hoc īpoſſibile eſt vt vna affirmatio duas habeat negationes. ⁊ perſpi cuum eſt contra eam affirmationē que dicit eſt hō al bus vtraſqꝫ has negatiōes que dicunt non eſt albus homo ⁊ non eſt homo albꝰ opponi he a ſe diuerſe nō ſunt ſibiqꝫ conſentiunt: ⁊ tm̄ permutatione nominis diſtant. Ceteris autem oībus eedē ſunt. ꝙ ſi he nega tiones eedē ſunt: eedem quoqꝫ ſunt affirmatōes. Re cte igitur dictum eſt qm̄ tranſpoſita nomina ⁊ verba eandem vim ſignificationemqꝫ tenent. Senſus ergo totus ita ſe habet. hoc autem modo ordo verborum. Tranſpoſita inquit nomina ⁊ verba idem ſignificant ⁊ eſt horum exemplum vt eſt homo albus: eſt albus homo. In his enim nomina tranſpoſita ſunt. Nam ſi hoc nō eſt.i. ſi nō idē ſignificant nomina ⁊ verba trāſ poſita: quiddam īpoſſibile ⁊ inconueniens contingit Ait.n. eiuſdem multe erunt negationes.i. eiuſdem af firmationis multe negationes erunt. ſed hoc impoſſi
bile ē. oſtēſum eſt enim qm̄ vna vnius eſt. Due erg negationes vni opponi affirmationi: ſi verba ⁊ noī tranſpoſita non idem ſignificant: ſic demonſtrat. eit enī que eſt. eſt albꝰ homo.ſ. affirmationis. negatio non eſt albus hō. Cōtra illam enim affirmationē he negatio iuſte opponit̉. eiꝰ v̓o q̄ ē. eſt homo albus.i. a terius affirmationis ſi non eadem ē ei que ē. ē albu homo.i. ſi diuerſa eſt a priori ꝓpoſitione que dicit ef albus homo: ⁊ non eſt ei eadem: ac ſi diceret ſi ei non conſentit. erit negatio vel ea q̄ eſt non eſt albus ho mo: vel quecunqꝫ alia: quā ſi ꝗs ponat eſſe negatione vna ratione refellitur: quam hic quoqꝫ poſuit. refel litur autem hoc modo. ait enim. Sed altera ꝗdem ī negatio eius que eſt. eſt nō homo albuſ: altera v̓o eiꝰ que eſt. eſt albus homo. Inter duas enim negatiōes quas poſuit illam.ſ. que dicit non eſt nō homo albus: ⁊ eā que proponit non eſt homo albus: illa que dicit non eſt nō homo albus negatio eſt affirmationis infi nitū habentis ſubiectum: que dicit: eſt non homo al bus. alia v̓o ſcꝫ que proponit non eſt homo albus: eiꝰ eſt negatio que dicit eſt albus homo. cum ea eniꝫ ve rum diuidit atqꝫ falſum. Quare erunt due negatio nes vnius affirmationis. ſed hoc impoſſibile eſt. ¶ Quoniam igitur tranſpoſito nomine ⁊ verbo ea dem ſit affirmatio ⁊ negatio manifeſtum eſt. ¶ Superiorem argumentationem hac huius ſenten tie cōcluſione confirmat. fecit aūt hūc ſill̓m in ſecun do mō hypothetico: quē īdemōſtrabilem vocat hoc mō ſi primū eſt: ſecūdū ē: ſed ſcd̓m non eſt primū ig tur non eſt.i. ſi tranſpoſitis verbis ⁊ nominibus non ſunt eedē ꝓpoſitiones: vnius affirmationis due ſunt negatiōes. ſed hoc īpoſſibile eſt. Non igit̉ diuerſe ſūt propoſitiones tranſpoſitis verbis ⁊ nominibus. ¶ At vero vnum de pluribus. vel plura de vno a firmare vel negare. ſi non eſt vnuꝫ ex pluribus n̄ eſt affirmatio vna neqꝫ negatio. Dico aūt vnum. non ſi vnum nomen poſitum ſit. non ſit autem vni ex illis. vt homo eſt fortaſſe ⁊ animal. ⁊ manſuetum ⁊ bipes. ſed ex his vnum fit. ex albo autem ⁊ homi ne. ⁊ ambulare non eſt vnum. quare nec ſi vnū ali quid de his affirmet aliquis. erit affirmatio vna. ſꝫ vox quidem vna. affirmationes vero multe. nec ī de vno iſta. ſed ſimiliter plures. ¶ Multos talis loci huius caligo confundit: vt digne exequi ⁊ quod ab Ariſto. dicebatur expedire non poſ ſent. Nos autem ſupra iam diximª magne fuiſſe cure apud peripatetice ſecte prīcipes diiudicare que eſſet vna affirmatio vel negatio: que plures. Neqꝫ enī vo cis ſonitu cognoſcuntur aut numero terminorum: eſt enim vt vna quidem res de vna predicetur: ⁊ non ſit vna enunciatio. poteſt etiā fieri: vt vel plures de vna re predicentur vel vna de pluribus vna tamē ex his omnibus enunciatio fiat: que res maxime apud eos cautele fuit: vt vbi incidiſſet perſpecta regula non la teret. Nam ſi quis dicat canis animal eſt. non vna eſt enunciatio. canis enim multa ſignificat. Si quis vero dicat homo animal rationale mortale eſt: vel animal rationale mortale homo. ſingule enuntiones ſūt: iccir co qm̄ quiddam vnum ex omnibus fieri poteſt. nā de aīali rationali atqꝫ mortali ſimul iunctis vnus homo perficitur. Item alia ſunt que plura predicant̉. de qui bus vnum aliꝗd effici conſtituiqꝫ non poſſit. neqꝫ enī ſi illa de altero p̄dicet̉: neqꝫ ſi de illis aliud: vna affir matio

De interpretatione ſecūde editiōis liber. V. s
matio vel negatio eſt: ſed tot dicēde ſunt affirmatōeſ eſſe: quot ſint he res: q̄ vel de vna predicātur: vel de abus vna dr̄. vt cum dicimus. Socrates caluus ph̓s aiujpulat: ex caluitie ⁊ ph̓ia ⁊ ambulatione nihil vnū cōiūgit̉: vt hec quaſi alicuius ſpeciem forment. Quo circa ſiue hec de vno p̄dicēt̉: ſiue vnū de iſtis: non po terit vna eſſe enunciatio. ⁊ cōiter quidem totius pro poſiti ſenſus huiuſmodi eſt. Nūc autem ad ipſiꝰ Ariſ. verba veniamus. Dicit. n. At v̓o vnum de pluribus a plura de vno affirmare vel negare: ſi non eſt vnum ex pluribus: nō ē vna affirmatio: neqꝫ vna negatio ſi iꝗt plura de vno p̄dices. vt cū dicis ph̓s ſimꝰ calu Socrates eſt: vel rurſus cum vnū de pluribus predi cas. cū dicis. Socrates ſimus phs caluus eſt. ſi ex his pluribus que vel p̄dicas vel ſubijcis: vnum aliꝗd non ſit quēadmodū vnum fieri poteſt de his que predica mꝰ ſubſtātia animata ſenſibilis: id qd̓ ē animal: non ſit vna affirmatio nec vna negatio. quādo ꝗdē plura vel p̄dicant̉ vel ſubijciūtur: ex quibꝰ cōgregatis vna ſpēs nō exiſtit. ꝙ ſi vnuꝫ de vno aliquis predicauerit quoꝝ nomen vnum plura ſignificat: ex quibus vnum aliꝗd non fiat: rurſus non eſt vna affirmatio nec vna negatio. Si quis enī dicat canis aīal eſt: nomē ē caniſ ſignificat ⁊ latrabilem ⁊ celeſtē ⁊ marinū: ex ꝗbꝰ iun ctis nihil vnum efficitur. Quare qm̄ ex his pluribus vnū aliquid effici non pōt: ex illo quoqꝫ canis noīe nō ſit vna affirmatio ⁊ vna negō: qd̓ p̄dicat̉ aut ſubijcit̉ cum multa ſignificet: ex quibus vnuꝫ fieri non poſſit. qd̓ per hoc oſtendit quod ait dico autem vnum non ſi vnū nomē ſit poſitum: non ſit autem vnum ex illis. Poteſt.n. fieri vt vnum nomen de vno predicetur. ſed ſi vnū ipſorum plura ſignificat: ex ꝗbꝰ vnum non ſit: nō ē vna negatio vel affirmatio. neqꝫ.n. vox vnaꝫ ꝑficit enūciationē: ſed eiꝰ quod ſignificat̉ ſimplicitaſ: vel ſi plura ſint in vnum collecta: aliquid vnū faciēdi potentia. huius autem rei ſubiecit exemplum: quod plurimos fefellit dicens: vt homo eſt fortaſſe ⁊ aīal ⁊ bipes ⁊ manſuetum. ſed ex his vnum fit. ex albo autē ⁊ hoīe ⁊ ambulare non vnum. Putauerunt alij hūc ita dixiſſe vt oſtenderet exempli gratia ſe hanc quaſi diffinitionē dediſſe: ne forte aliꝗs arbitretur hanc qͣ ſi veram hoīs diffinitionē poſuiſſe: que eſt aīal bipes māſuetū. Iccirco.n. īquiūt dixit fortaſſe. ⁊ aīal. ⁊ bi pes. ⁊ māſuetuꝫ. Ne ꝗs oīno putaret hmōi eſſe hoīs diffinitionē Ariſtotelem arbitrari. Alij v̓o hoc nō ita dictum accepere: ſed potius in hanc ſententiam dictū Ariſtotelis ſcripturamqꝫ īterpretati ſunt: vt hō eſt q̄ ⁊ aīal ⁊ bipes ⁊ manſuetum. ſed ex his vnum ſit: vt ita intelligeretur. homo quidē equaliter ſe habet ad id quod eſt homo: ⁊ ad id quod eſt animal bipes man ſuetum. Quocirca ſi idem eſt ⁊ equum dicere homi nē qd̓ aīal. bipes. manſuetū. neceſſe ē quotiēs de vno plura hec p̄dicant̉ ideſt animal. bipes. manſuetuꝫ de hoīe: qm̄ equale ē hoī quod vnum eſt vnum quiddaꝫ predices qͣꝫuis tres voces predicare videaris. Sꝫ oēs hi nihil oīno ītelligunt: ſed eſt melior expoſitio: quaꝫ Porphyrius dedit. volens inꝗt Ariſtoteles demon ſtrare que vna eſſet affirmatio: que non vna: dixit pri mo quoniam plura de vno p̄dicare: vel plura vni ſub ijcere nō ē vnā enūciationem facere: niſi ex illis pluri bus vnum aliquid fieret. videns ideꝫ ꝙ adhuc plures poſſent eſſe affirmationes etiam in his predicatis: q̄ cū plura ſint: vnum tamē ex his fieri poſſit. hoc dixit hō ē fortaſſe ⁊ aīal. ⁊ bipes. ⁊ manſuetum. Qd̓ aūt dico tale eſt. manifeſtum quidem ſit quoniam ſi plu
ra de vno p̄dicentur: ex quibus vnum fieri non poſſit vel plura ſubijciantur vni: ex quibus vnū non ſit: non eſt vna affirmatio nec vna negatio. Nunc autem tra ctemus de his pluribus: ex quibus vnum aliquid fie ri poſſit. Inueniemus enim ⁊ in his ī ipſo modo enū ciandi plures aliquotiens enunciationes ⁊ non vnam reperiri: quāqͣꝫ ex pluribus vnuꝫ fier aliquid poſſit. Si quis enim dicat animal rationale mortale homo eſt: ſimul iungens animal rationale mortale: quoniaꝫ continue dictum eſt: ⁊ ex his vnum aliꝗd ſit: vna ē aſ firmatio. Si v̓o ſit aliquid interualli vt ita quis dicat homo animal: ⁊ rurſus rationale: et aliquantulum re quieſcens dicat mortale eſt. non eſt vna affirmatio nec vna negatio. Hec enī intercapedo plurimas effi cit enunciationes: rurſus ſi cum coniunctione dicant̉ homo animal ⁊ rationale ⁊ mortale ē. ſic quoqꝫ mul te ſūt propoſitiones. Nec differt aliquid vel requieſcē do: vel interponendo coniunctiones dicere: quā ſi ꝗs dicat homo animal eſt. homo rationale ē. homo mor tale eſt: que perſpicue propōnes multe ſunt. Uidens ergo hoc Ariſtote. ita dixit. homo eſt fortaſſe ⁊ anīal ⁊ bipes ⁊ manſuetum: ad hoc inquit fortaſſe tanqͣꝫ ſi ita diceret ⁊ de homine quidem ⁊ bipede ⁊ manſue to ſit vnum: ſed eſt aliquotiens forte: vt plures propo ſitiones ſint: cum ea coniunctio quedam ſeparat atqꝫ diſcernit. erit enim fortaſſe hō ⁊ animal: vt hec vna ſit ꝓpoſitio: ⁊ bipes vt altera. ⁊ manſuētum rurſus: vt altera. ſed ex his omnibus vnuꝫ aliquid ſit: que cū cōtinue prolata ſunt: quoniam ex his vnum aliꝗd ef ficitur: vna eſt propoſitio. nō aūt idē euenit in omni bus. ex albo enim ⁊ hoīe ⁊ ambulare non vnū fit. Si quis enim dicat Socrates homo albus ābulat: nō ē vna affirmatio quoniam ex homine ⁊ albedine ⁊ am bulare nulla omnino ſpecies fit. Quare ꝯcluſio ē: qm̄ nec ſi de his pluribus: ex quibus vnum non ſit vnum aliquid predicetur: vt ex terreno latrabili ⁊ celeſti ⁊ marino: quoniam vnum nō ſit: ⁊ de his unū aliquid predicetur: quod dicitur canis: huiuſmodi nomen qd̓ plura ſignificat: ex quibus unum non ſit: ſi de altero predicetur: uel ſubijciatur alteri: non ſit vna affirma tio nec una negatio. ſed erit quidem uox una: affirma tiones uero plurime. ſiue enim unum de pluribus pre dicetur: ex quibus unum non ſit: uel plura huiuſmodi de uno: uel ſi unum de uno predicetur: quod predi catum plura ſignificet: ex quibus unum non ſit: ſiue il lud predicatum alteri ſubijciatur: omnino non ſit una affirmatio nec una negatio. Eſt autem regula huiuſ modi una affirmatio eſt: ſi aut duo termini fingulas res ſignificet: aut ſi plura ita de uno predicentur: uel uni ſubijciantur: ut ex his unū aliquid fieri poſſit: aut unum nomen quod predicatur uel ſubijcitur: talia ſi gnificet plura: que omnia unam quodammodo ſpecie ualeant congregare. ¶ Si ergo dialectica interrogatio reſponſionis eſt petitio vel propoſitionis vel alterius partis contra dictionis. propoſitio v̓o vnius contradictionis ꝑs eſt. non erit vna reſponſio ad hec neqꝫ enim vna in terrogatio. nec ſi ſit vera dictum eſt autem de his ī topicis. Simul autē manifeſtum eſt. quoniā nec hoc ipſum quid eſt dialectica interrogatio eſt opor tet enim datum eſſe ex interrogatione eligere vtram velit contradictionis partem enuncia re. Sed oportet interrogantem determinare.

De interpretatione ſecunde editiōis liber. v.
vtrum hoc. ſit homo. an non hoc. ¶ Quiſquis dialectica vtit̉ interrogatiōe: hic aut ſim citer interrogat: atqꝫ vnam propoſitionem interro gatiōe ponit: vt ꝯͣ eam ſit vna reſponſio: aut vtraſqꝫ īterrogās dicit: ad quas non ſit ſimplex reſponſio: ſed vna tota ꝓpoſitio reſpondet̉. Si quis.n. dicat īterro gans. Socrates aīal eſt: cōtra hāc talis eſt reſponſio autꝰ ita aut non. Si quis v̓o hoc modo interroget. ſo crates aīal eſt an nō. contra hanc non eſt vna reſpon ſio. ſi.n. reſpondet̉ ita: de qua ānueris ignorat̉ d̓ af firmatiōe an de negatione. rurſus ſi non reſpōderis: neſcit̉ quā negari volueris affirmationē an negatio ne. Quare cōtra hmōi īterrogationes tota ꝓpō reſ pondenda eſt.i. altera ꝑs cōtradictionis: aut tota af firmatio aut tota negatio: vt dicas aut eſt aīal. So crates: aut ſi hoc non videtur: reſpondeas non ē ani mal ſocrates. In his igitur que multa ſunt: ex quibus vnum fieri nequit: ſi fiat vna interrogatio: ⁊ ipſa re prehenſibilis eſt: ⁊ contra eam vna reſponſio. quiſꝗs enim ea plura interrogat: ex quibus vnuꝫ eſſe nō poſ ſit: multas facit interrogationes contra quas ſi ſim pliciter reſpondeatur: etiam ſi vera ſit ipſa reſponſio tamen: iure reprehenditur. Cōtra enim multiplicem interrogationem multiplex debet eſſe reſponſio. Si quis enim dicat interrogans. Socrates philoſophus eſt ⁊ legit ⁊ ambulat: quia poteſt fieri: vt ſit quidem philoſophus ⁊ legat non āt ambulet: vel ābulet: ſed nō legit: poteſt ideꝫ fieri: vt ⁊ legat ⁊ ābulet. ꝯͣ huiuſ modi propoſitionem non erit vna rn̄ſio. Nā qui ita ī terrogauit. Socrates philoſophus eſt ⁊ legit ⁊ ābu lat: aut īperite: aut captioſe īterrogauit. Contra quā īterrogationem ſi contigerit. Socratē philoſophum eē ⁊ legere ⁊ ambulare. ſi reſpondeat̉ ita eſt: hec quo qꝫ reſponſio reprehenditur. Cōtra plures.n. īterroga tiōes vna reſponſio non debet adhiberi: etiam ſi per vnā illā vere reſpōdeat̉: ſicut ī hac quoqꝫ ſi ⁊ philoſo phꝰ ē ⁊ legit ⁊ ambulat: Quocirca ſi īterrogatio dia lectica reſpōſionis petitio ē: ꝑ quā reſponſionē fiat ꝓ poſitio: vt ſi dixerit quis īterrogās dies eſt: alius reſ pōdeat nō fiet inde negatio dieſ nō ē. vel certe altera pars oppoſitionis cum ita interrogat̉ dies ē an dies non eſt: vt congrue reſpōdeat̉ dieꝫ eſſe: aut diem nō eſſe.i. tota ꝓpoſitio. he que ex his pluribus fiunt atqꝫ īterrogāt̉: cū vnum ex his fieri non poſſit nō ſūt ſim plices īterrogationes. quocirca nec ad eas reddenda eſt ſimplex reſponſio. de his aūt ſe ī topicis dixiſſe cō memorat. Rurſus qꝛ dialectica īterrogatio reſpōſio nis eſt petitio(vt ſupra dictum eſt) vel propoſitionis vel alterius partis ꝯtradictionis: quod paulopoſt de mōſtrabitur. Imperite illi interrogant: qui dicūt: vel ꝗd eſt animal: vel quid eſt homo: oportet enim ꝗ dia lectice īterrogat: dare ex interrogatione optionē: an ſibi reſpōdēs affirmationē eligere velit an negationē qui. v̓o ſic īterrogat: vt quid eſt aliqua res velit dice re reſpondentē: nō ē illa īterrogatio dialectica. Inter rogat aūt ꝗdā hoc mō. putas ne aīa ignis eſt: cuꝫ reſ pondens negauerit. addit. nōne tibi videt̉ aliꝗd eē ī ter ignem atqꝫ aerē mediū corpuſ: vt ſit aīa: cū reſpō dēs hoc quoqꝫ abnuerit: ille ꝑſeꝗt̉: an fortaſſe magis tibi videtur aquā eſſe aīaꝫ vel terrā. Cū ille neqꝫ ter rā neqꝫ aqͣꝫ aīaꝫ eē cōſēſerit: tūc defeſſi īterrogatiōi bus ita īterrogant: que res eſt ergo aīa: hec autē nō ē īterrogatio dialectica: ſꝫ potiꝰ diſcipuli ad magiſtꝫ aliquid diſcere cupiētis. qui enī aliquid cupit addiſce re: īterrogat eum qui docere poteſt: quid ſit de quo
ambiget. Dialecticus autem(vt dictū ē) ita interr gare debet: vt reſpondenti ſit copia an affirmatio an negationem velit eligere. Oportet enim ſcire q niam omnia interrogatio eſt petitio reſpōſiōis. D lectica v̓o non cuiuſdā reſpōſionis: ſed eiª que ī vtri qꝫ parte habeat oppoſitionem. ergo hoc ipſum ꝗd nō ē dialectica īterrogatio. Oportet enim īterrogar ita: vt ex interrogatione reſpondens poſſit eligere a teram cōtradictionis partem debet enim determina re ⁊ diffinire is qui īterrogat: an hoc ſit quod dicitur an non: vt homo animal eſt an nō: vt ille aut affirma tionem reſpondeat aut negationem. ꝙ autem dixit dialecticam interrogationem petitionem eſſe reſpon ſionis vel propoſitionis vel alterius partis contradi ctionis: huiuſmodi eſt. Quiſquis interrogat affirma tionem: aut eandem expetit: vt auditor ſibi reſponde at: aut ꝯͣdictionē: vt ſi quis ſic interrogat. homo ani mal eſt: ſi ille annuerit: propoſitionē reddidit eam ſc licet quam propoſuit interrogās. ſi v̓o interrogante aliquo an hō aīal ſit rn̄dens dixerit nō eſt: contradi ctionē reſpondiſſe videbitur. Ille enī affirmationen interrogauit: ille negationē reſpōdit quod eſt contra dictio. Rurſus ſi negationem interroget: ⁊ ille reſpō deat negationē: eādeꝫ propoſitionē reddidit quā is ꝙ īterrogauit ante propoſuit. Sin v̓o interrogante ali quo negationem: ille affirmationem reſponderit: con tradictio reſponſa eſt. hoc eſt igitur ꝙ ait. interroga tionē reſpōſionis eſſe petitionem. ⁊ cuius reſponſiōiſ addidit: vel ꝓpōnis: ſi idem rn̄deat: quod ille interro gat: vel alterius partis ꝯͣdictionis. ſi cū ille affirma tionē īterroget: ille reſponderit negationem: vel ſi cū ille negationem in īterrogatiōe poſuerit: ille affirma tionem in reſponſione reddiderit. Interrogatiōis āt ẜm peripateticos duplex ſpēs eſt: aut cum dialectica interrogatio ē: aut cū non dialectica. Non dialectice aūt interrogationis due ſpēs ſunt: vna ꝗdeꝫ qn̄ ſumē tes accidens interrogamus: cui illud accidat: vt cum videmus domū Ciceronis: ſi interrogemus: quis illic maneat: vel quando ſubiectuꝫ quideꝫ ipſum ⁊ reꝫ ſu mimus: quid autem illi accidat interrogamꝰ. vt ſi ip̄ꝫ Ciceronē ꝗs videat: ⁊ interroget: quo diuertat: ⁊ hec vna ſpecies eſt eorum q̄ ẜm accidēs nō dialectice in terrogamus. Altera v̓o qn̄ proponentes nomen quid ſit querimus aut genus aut differentiam aut diffini tionē requirentes: vt ſi quis interroget quid ſit aīal. vel qn̄ diffinitionem aut aliquid ſupradictorum ſumi mus: ⁊ querimus cuius illa ſint: vt. ſi quis querat aīaſ rationale mortale cuius ſit diffinitio ¶ Quoniam vero hec quideꝫ predicantur compo ſita. vt vnum ſit omne predicamentum eorum que extra predicantur. alia vero non. que differentia ē. de homine enim verum eſt dicere. ⁊ extra animal: ⁊ extra bipes. ⁊ hec. vt vnum. ⁊ hominem ⁊ album ⁊ hec vt vnum. ſed non ſi citharedus eſt ⁊ bonus ⁊ citharedus bonus. Si enim quoniam alterutrū dicitur. ⁊ vtrumqꝫ dicetur. multa inconuenientia erunt. de homine enim verum eſt ⁊ hominem ⁊ al bum dicere. ⁊ quare ⁊ omne. Rurſus ſi albuꝫ ip̄m ⁊ omne. quare erit homo albus albus. ⁊ hoc in infi nitum. ⁊ rurſus muſicus albus ambulans. ⁊ hec eadem frequenter implicitam. Amplius ſi ſocra tes ſocrates eſt ⁊ homo ⁊ ſocrates homo. ⁊ ſi homo ⁊ bipes. ⁊ homo bipes. ¶ Multa

De interpretatione ſecūde editiōis liber. v.
Multa ſunt que cum ſingulatim vere predicentur: ſi quis ea coniungat ⁊ predicet: veram predicationem tenet. Sunt autem aliqua. que ſi per ſe ⁊ diſiuncta p̄ dicent̉. vera ſunt: ſin v̓o coniuncta dicantur: veritatē in predicatione non tenent. qͣ ergo ſit differentia eoꝝ oportet agnoſci. ſi quis enim dicat. ſocrates animalē verum dixerit. ⁊ ſi quis rurſus predicet: qm̄ ſocrates hipes eſt: hoc quoqꝫ verum eſt. que ſi coniuncta dicā tur. vt eſt ſocrates aīal bipes ē: a ꝓpria veritate non piſcrepant. atqꝫ hec quidem in genere ⁊ differentia ea que ſubſtantialis eſt ſocrati. ꝙ ſi de accn̄te quoqꝫ picatur: poteſt idem nihilominus euenire. Si quis eniꝫ ſic dicat. ſocrates homo ē veꝝ eſt. ⁊ rurſus ſocra tes caluus eſt hoc quoqꝫ verum eſt. ꝙ ſi iungat dicēs ſocrates homo caluus eſt. verum rurſus ex coniunctiſ faciet predicationem. Atqꝫ in his quidem ea q̄ ſingil latim vere dicebantur: iuncta veraciter predicata ſūt Sunt autem alia ī quibus ſingillatim quidem predi cata vera ſunt: iuncta v̓o qualitate veritatis amittūt vt ſi ꝗs dicat qm̄ Socrates bonus eſt verum eſt. rur ſus ſocrates quidem citharedus eſt: ſic quoqꝫ hoc ve rum eſt. Hec coniungere non neceſſe eſt: vt ſit veruꝫ Socrates bonus citharedus eſt. Poteſt enim bonꝰ ꝗdē eſſe homo: ⁊ cū ſit citharedus nō tn̄ eſſe bonus: ſed in alia quidem re bonus: ⁊ in alia tm̄ artis illiꝰ co gnitor: non tn̄ in ipſa perfectus. hoc autē facilius tali liquebit exēplo. Si ꝗs.n. dicat qm̄ Tiberiuſ Grachꝰ malus ē veꝝ eſt. rurſus Tiberius Grachꝰ orator eſt: hoc quoqꝫ veꝝ eſt. ſi cōiungens dicat. Tiberius ma lus orator eſt: falſo dixerit. optimꝰ enim orator fuit. ſꝫ ne quis nos ita dicentes ignorare putet oratoris eſſe diffinitionem virum bonum dicendi perituꝫ: hec ita dicta ſunt ad exemplū potius qͣꝫ ad veritatē. atqꝫ hec quidem propoſita ab Ariſtote. ſunt: cuiꝰ in textu ver ba ſic conſtant. Quoniam v̓o inquit alia quidem pre dicantur cōiūcta ⁊ cōpoſita: vt ex his vnum predica mentum fiat eorum que extra vere p̄dicata ſunt. alia v̓o cum extra ſingillatim vere predicantur: iuncta ve ram non faciunt predicationem. Inquirendū ē q̄ eo rū ſit differentia. exempla autem horum talia ſunt. Eoꝝ quidē que extra predicantur vere: nec ſi coniun cta ſunt: naturam veritatis amittūt tale exemplum ē de hoīe.n. verum eſt dicere qm̄ ⁊ animal ⁊ bipeſ. rur ſus quoniā animal bipes: veꝝ eſt de eodē hoīe dice re ut de ſocrate. de eodē quoqꝫ ſocrate ⁊ hominē ex tra ⁊ albū ſi ita contingit verum eſt dicere: ⁊ de eo p̄ dicare aīal bipes a veritate nō diſcreꝑat: atqꝫ hec qui dem que extra ſingillatim predicātur vere iuncta ve ra ſunt. ꝙ ſi de aliquo predicetur qm̄ citharedꝰ eſt: ⁊ verum ſit: rurſus qm̄ bonus ſit: ⁊ veruꝫ ſit: non neceſ ſe eſt dicere qm̄ bonus citharedꝰ eſt. Pōt enim ſoluꝫ eſſe quidē citharedus: bonus autem homo. hucuſqꝫ ꝗdē illa diſpoſuit. qm̄ autem videbant̉ quidā arbitra ri: ꝙ oīa q̄ ſingillatiꝫ vere p̄dicarētur: eadem quoqꝫ cōpoſita recte dicerent̉. Contra hos dicit qm̄ multa erunt incōueniētia multaqꝫ īpoſſibilia ſūt: ſi quis di cat oē qd̓ ſingillatim predicat̉ veraciter. id iūctū v̓e p̄ dicari. De hoīe enī veꝝ eſt dicere qm̄ hō eſt: nam de ſocrate qui hō ē: vere dicit̉ qm̄ hō ē. rurſus vere de eodē dici pōt qm̄ albus ē. Quare ⁊ ſi hec iūgas: ⁊ vt vnū p̄dices: verū ē dicere de aliquo hoīe: qm̄ hō albꝰ ē ſed homo qui albus eſt: verum eſt dicere de eo qm̄ albus eſt. qͣre ēt ſi iungas: erit predicatio ſocrates hō albꝰ albꝰ ē nā de ſocrate veꝝ erat dicere qm̄ hō albus eſt. ſed de homine albo verū ē dicere qm̄ albus ē. hec
coniuncta ſocrates hō albꝰ albꝰ eſt faciūt. ꝙ ſi de ho mine eodē albo. rurſus albū p̄dicare velis: veꝝ ē: quo circa ⁊ ſi iungas erit igit̉ predicatio hō albus albꝰ: al bꝰ eſt: atqꝫ hoc ī īfinitū. Rurſus ſi quis de aliquo ho mine dicat: qm̄ ille hō muſicꝰ eſt: ſi veꝝ dicat adijciat qꝫ: qm̄ idē hō ābulās ē: veꝝ dicit: ſi iūgat: qm̄ ille hō ābulās muſicus eſt. ſꝫ ſi verū ē de aliquo hoīe p̄dica re: qm̄ ſit ābulās muſicꝰ. de ābulante aūt muſico ve rū ē dicere qm̄ muſicꝰ ē erit ille hō ābulās muſicꝰ mu ſicꝰ. ſed de eodē veꝝ ē dicere qm̄ ābulās eſt. veꝝ erit igit̉ de eo rurſus dicere: qm̄ hō ābulās ābulās muſi cꝰ mulicꝰ ē. Amplius quoqꝫ ſocrates ſocrates ē: ⁊ rur ſus hō. erit igit̉ ſocrates ſocrates hō. ſꝫ ⁊ bipes erit igit̉ ſocrates ſocrates hō bipes. ſꝫ de ſocrate veꝝ eſt dicere qm̄ ſocrates hō bipes ē. ſꝫ cū dixi hoīeꝫ: de eo iā ⁊ bipedē dixi. oīs enī hō bipes ē veꝝ ē ergo de eo dicere qm̄ bipes ē: ſꝫ veꝝ erat dicere qm̄ ſocrates ſo crates hō bipes ē: vera igit̉ predicatio erit. Socrateſ bipes bipes hō eſt. ſed rurſus hominē dixi: atqꝫ in eo aliud bipes noīaui. oīs.n. homo bipes eſt. Socrates igitur homo bipes bipes bipes ē. ⁊ hoc ī īfinitū pro tracto ſuperflua loquacitas inuenitur. nō igit̉ fieri po teſt vt modis omnibus quicquid extra dicitur: id iun ctum vere predicetur. ¶ Quoniam ergo ſi quis ſimpliciter dicat comple xiones fieri. plurima inconuenientia contingit di cere. manifeſtum eſt. quemadmoduꝫ autem ponē dum eſt. nunc dicimus. Eorum igitur que predi cantur ⁊ de quibus p̄dicātur quecūqꝫ ſecūdū acci dens dicūt̉. vel de eodē. vel alteꝝ de altero. hec nō erunt vnum. vt homo albus eſt ⁊ muſicus. ſed non ē idē muſicū ⁊ albū. accidentia enī ſunt vtraqꝫ eidē nec ſi albū muſicū verū ē dicere. tamen non erit al bū muſicū vnū aliquid. ſecundū accn̄s enī album muſicū dicitur. quare non erit album muſicū vnū aliquid. quocirca nec cytharedus bonū ſimplici ter. ſed aīal bipes nō.n. ſūt ſecūdū accn̄s. amplius nec quecunqꝫ inſunt in alio. quare neqꝫ album fre quenter neqꝫ homo. hō aīal ē vel bipeſ. Inſunt.n. in homine animal ⁊ bipes. ¶ Que ſuperius comprehendit: ea nunc apertiſſima ratione determinat dicens: de his ſolum extra predi catis veraciter non poſſe vnam predicationem fieri veram: ſi coniuncta ſint. quecunqꝫ aut accidentia ſunt eidem: aut cum vnum alij accidit: accidens aliud de illo accidenti predicatur. Si quis enim de ſocrate di cat: quoniam Socrates cytharedus eſt: rurſus ſocra tes bonus eſt. ſi vtraqꝫ vere predicet: duo accidentia de vno ſubiecto predicauit ideſt de ſocrate. Quocir ca non poteſt ex hiſ fieri vna predicatio: vt dicatur ſo crates cytharedus bonus eſt. rurſus ſi de Socrate p̄ dicetur muſicus: ſit enim ſocrates muſicus: de muſico autem predicetur albus: ⁊ hoc fortaſſe ſit verum: nō tamen iam neceſſe eſt muſicum album eſſe. Si enim ſit muſicus ſocrates: ſi de eodeꝫ muſico albus predi cetur: predicatur quidem de ſocrate ſubiecto muſi cus. de muſico autem ꝙ eſt accidens predicatur albū rurſus aliud accidens. Ergo non poteſt hic vna fieri vera propoſitio: vt dicatur. ſocrates albus muſicus eſt neqꝫ enim ſemper muſicus albus eſſe poteſt: ſed hanc naturam habent accidentia: vt veniant ⁊ rece dant. ergo ſi eius qui muſicus albus eſt: in ſole ſtantis cutem calor fuſcauerit. non erit quidē albꝰ cum ſit mu

De interpretatione ſecunde editiōis liber. v.
ſicus. Quocirca neqꝫ tunc cuꝫ vere predicabatur. qm̄ ſocrates muſicus albus eſt: neqꝫ tunc fuit vera recta qꝫ predicatio. non enim habet naturā permanēdi ac cidens: vt ſemper vere predicet̉. Ratio aūt verboꝝ ſic conſtat. Qm igit ſi quis inquit dicat omnino quo modolibet complexiones fieri.i. vt ꝙ ſingillatiꝫ predi caueras: hoc complexū connexumqꝫ proponas: pluri ma inconuenientia dicere contingit. Multa enim cō currunt impoſſibilia: ſicut ſupra ipſe monſtrauit: tūc quando ad nimiam loquacitatem perduxit eos eadeꝫ frequenter nomina repetentes quemadmodum po nendum eſt nunc dicimus. ideſt quemadmodum autē debeant: que ſigillatim vere dicuntur iunctaʸ predica ri: nunc inquit dicimus. Omnia inquit que predicant̉ de alio ⁊ rurſus de quibus alia ponunt̉ duplici mo do ſunt: aut enim accidentia aut ſubſtantialia ſunt ⁊ alie quidem predicationes ſunt ſecundum accidens: quotiēs aut accn̄tia duo de ſubſtantia: aut accidens de accidenti alicuius ſubſtantie predicatur. alia vero non ſecundum accidēs: quotiēs aliquid de aliquo ſub ſtantialiter dicitur. Eorum igitur quecūqꝫ ẜm accidēſ dicūtur: eorum vel ſi duo ſunt accidentia ⁊ de eodem predicentur: vel ſi alterum accidens d̓e altero accidē ti dicatur: ex his non poteſt vna fieri propoſitio: neqꝫ erit vnum ſi iuncta ſint: ut homo ⁊ albꝰ ē ⁊ muſicus. albū.n. muſicū: qm̄ ī vnā formā nō cōcurrūt: non fa ciūt vnam propoſitionē. Nō.n. idē ē albū ⁊ muſicum vtraqꝫ.n. eidem ſunt accidentia: non tn̄ idem ſūt. nec ſi album de muſico predicemus ideſt accidens de acci denti: ⁊ hoc verum ſit non tn̄ neceſſe eſt id ꝙ muſicū eſt eſſe album. neqꝫ enim eſt vnum aliquid. Accidēter enim id quod muſicū ē albū ē: qm̄ enim id ipſum cui muſicū accidit album ē: iccirco muſicū album dicitur non eſt autem idem muſicum album. Quocirca eadē ratione tenet̉: vt non poſſit idem eſſe cytharedus bo nus: nec in vnum corpus cōiuncta faciant vnuꝫ aliꝗd quamqͣꝫ ſingillatim vere predicentur. ꝙ ſiquis aliꝗd ſubſtantialiter predicet: duaſqꝫ res ſingillatim dicat poſſunt in vnam propoſitionem redire: que ſubſtātia liter vere ſeiuncte ſeparatimqꝫ ponunt̉. homo enim cum ⁊ animal ſit ⁊ bipes: eſt animal bipes: ⁊ ſit ex hiſ vna predicatio: Nam neqꝫ animal ſecundum accidēs ineſt homini nec bipes: quod per hoc oſtendit quod ait. ſed animal bipes. non ſunt enim ſecundū accidēs Addit quoqꝫ illud quoniam nec ea iuncta recte ponū tur: quecunqꝫ vel latenter vel in prolatione in aliquo terminorum continentur: qui in propoſitione poſiti ſūt. Iccirco.n. de hoīe albo non debet dici albꝰ: vt ve niat predicatio homo albus albus: qm̄ iam in homi ne albo ꝯtinet̉ albū. rurſus de hoīe iccirco nō debet predicari bipes: qm̄ licet non ſit prolatū: tn̄ qui hō eſt bipes eſt. ſed de hoīe ſi ꝗs bipes p̄dicet: de re duos habente pedes neqꝫ hac differētia qd̓ ē bipes: p̄di cat bipes. quocirca erit hic quoqꝫ hō bipes bipes hō enī bipes ꝯtinet intra ſe: ⁊ qui dicit hoīeꝫ cū ſua dif ferētia dicit. Si ꝗs ergo adhuc predicet bipes: de re duos hn̄te pedes bipedē p̄dicauit. Erit ergo homo bi pes bipes. ſꝫ ita p̄dicari n̄ dꝫ. Cōtinet̉.n. ī hoīe bipes ad ꝙ ſi rurſꝰ bipes p̄dices: moleſtiſſimā facies repeti tionē. hoc.n. eſt quod ait. Amplius nec quecūqꝫ īſūt ī aliquo ideſt continentur vel prolatione: vt in eo ꝙ eſt homo albꝰ cōtinet̉ ī eo albus: qm̄ prolatiōe iam dictū ē. aut poteſtate ⁊ vi: vt in eo ꝙ eſt homo continetur bipes: quamqͣꝫ dictum penitus non ſit. ¶ Uerum autem eſt dicere de aliquo ⁊ ſimpliciter
vt quēdā hominē hominē aūt quēdā albū homin hominē albū. nō aūt ſemper. ſed qn̄ ī adiecto aliꝗd quidē oppoſitoꝝ ineſt: quod cōſequit̉ cōtradictio non verum. ſed falſum eſt. vt hominē mortuū ho minē dicere. qn̄ aūt non ineſt. verum eſt. ¶ Hec qō ſuꝑiori ꝯͣria ē. illic.n. querebat̉ ſi q̄ ſigillati p̄dicarēt̉: an ſꝑ vere eadē ꝯiūcta cōpoſitaqꝫ dicerēt̉ hic āt cōuerſo ordine id q̄rit: an ea q̄ cōpoſita vere p̄ dicāt̉ ſingillatī dicta vere dicāt̉. pꝰ obitū enī ſocratis poſſumꝰ dicere hoc cadauer hō mortuus ē: ⁊ hoīem mortuūqꝫ iūgētes vnā inde tn̄ verā p̄dicationē face re. ſolū aūt hoīeꝫ dicere cadauer. illud nō ē verū. rui ſus eundē Socratē viuū veꝝ ē dicere qm̄ aīal bipes ē: ⁊ ſingillatī veꝝ ē dicere qm̄ aīal eſt. quare q̄rit̉ que ſit hꝰ quoqꝫ differētia p̄dicatiōis: vt cū cōiūcta dicā tur ⁊ v̓e de ſubiectis p̄dicāt̉: alias ꝗdē extra vere dic poſſint: alias v̓o p̄ter illā ꝯiūctiōꝫ ſi ſimplicia dicāt falſa ſūt. hoc āt qͣſi dubitās dixit. ita enī legēdū ē qͣſi ſi dubitās diceret ſic. Ueꝝ ē āt dicere de aliquo ꝯpo ſitū ꝯiūctūqꝫ aliꝗd: vt de aliquo hoīe hoīem. aut de aliquo albo albū. ita vt extra hoꝝ aliꝗd ſimpl̓r p̄dice tur. an vero nō ſꝑ. Et dat regulā qͣ ꝑnoſcamꝰ an q̄ cō poſita dicūt̉: eadē ſingillatī dicere poſſint an mīme. Quotiēs enī talia ſūt q̄ p̄dicāt̉ cū alio: vt in ſe nō h beant ꝯͣdictionē p̄dicata pn̄t dici ⁊ ſeꝑata veraciter Qd̓ ſi hn̄t ī ſe cōtradictionē aliquā: que p̄dicant̉ ⁊ c poſita dicuntur: ſeparata vere predicari non poſſunt vt ea que dicit cadauer hoīeꝫ mortuū vere dicit. ſolū autem dicere hoīeꝫ vere non poteſt: iccirco quoniam prius cū coniunctione predicauit dicens homīeꝫ mor tuū: mortuuſqꝫ adiacet hominis p̄dicamēto. cū hoīe enī p̄dicatū mortuū cōtradictionē tenet contra hoīeꝫ Eſt.n. homo animal. mortuus v̓o non aīal. ergo mor tuus ⁊ homo cōtradictionē aliquā inter ſe habent. I lud enī eſt animal: illud vero non animal. Quocirca qm̄ inter ſe hn̄t hec quādā cōtrarietatē ſeparatus ho mo de mortuo homine ſolus nō dicitur. Eodem quo qꝫ modo eſt ſi quis dicat manū eſſe marmoreā ſtatue verū dicit. ſolum autē manū dicere eam que ſtatue ē falſū ē. hꝫ.n. manus poteſtatem dandi accipiendiqꝫ. ſed illa marmorea non hꝫ. ergo eſt quedā cōtradictio inter manū ⁊ manū marmoreaꝫ: quod illa dare atq accipere poteſt: illa non poteſt. hec eniꝫ ſibi opponū tur cōtradictionis modo. Ergo quotienſcūqꝫ tale ali ꝗd p̄dicat̉: vt hō de cadauere: cui tale aliquid coniun ctū ſit atqꝫ adiaceat: quod faciat cōtradictionē cōtra predicatū vt hic adiacet mortuꝰ hoī. ſimulqꝫ p̄d icat̉ de cadauere: vt faciat contra ip̄m hoīeꝫ contradictio nem: eam que in ſe contineat: non poteſt ſeparari ve ra p̄dicatio: vt ſingillatim dicatur. Si vero nō ſit iſta cōtradictio poteſt: vt ī eo qd̓ ē. Socrates animal bi pes eſt: aīal ⁊ bipes nulla cōtradictiōe opponūt̉. quo circa pōt de eo ⁊ animal ſingillatim atqꝫ ſimpliciter⁊ bipes dici. ſenſus quidem eſt huiuſmodi: Ordo auteꝫ ſe ſic habet. dubitans enim dixit. Uerum eſt autem aliquid dicere d̓ aliquo compoſite ⁊ cōnexe: ⁊ rurſus ſimpliciter: vt quendam hominem aut quendam al bum hominem. an certe non ſemper. ſed tunc quan do in adiecto ideſt in eo quod adiectum cum aliquo predicatur: ineſt aliquid oppoſitorum talium q̄ conſe quitur contradictio ideſt quā oppoſitionem mox cō ſequit̉ contradictio: vt oppoſitioneꝫ hominis ⁊ mor tui ſequat̉ contradictio. ſcilicet aīal ⁊ nō aīal. Si igit̉ ſic ſint: nō ē verū ſimpliciter p̄dicari ſed falſuꝫ. vt ho minem

De interpretatione ſecūde editiōis liber. v. 2
minem mortuū: quem coniūcte vere dicere poſſis: eū dē hominē ſolum non vere predicabis. Quando eniꝫ hec oppoſitio in his que predicantur non eſt: verum eſt quod cōiuncte predicaueris: ⁊ ſimpliciter predica re. Adiectum eſt autem ī quo venit aliquotiens op poſitio huiuſmodi: vt in eo ꝙ eſt homo mortuꝰ: mor tuus adicitur homini. Aliter enim vere homo de ca dauere non poteſt predicari. Uel etiam quando ineſt: ſemper non verum eſt: quando vero non ineſt. non ſemper verum eſt: vt homerus eſt aliquid. vt poeta. ergo etiaꝫ eſt. an nō Secundū accidēs enim predicatur eſſe de home ro. quoniam enim poeta. ſed non ſecundum ſe pro dicatur de homero. quoniam eſt. ¶ Quoniam ſupra dixerat quando eſſet in adiecto con tradictio nō eē veꝝ ſimpliciter predicare. quando v̓o non eſſet verum eſſet quod coniūcte diceret̉ ſimplici ter dicere. hoc ipſuꝫ quoniā videbat̉ in aliquibus nō eſſe verum conſequenter emendat. Ait enim verum eſſe illud quod ſupra dictum eſt: quandocūqꝫ in adie cto eſſet aliqua contradictio non eſſe verū ſimpliciter predicare quod coniūcte diceretur. Quando autē nō ineſt contradictio non ſemper verū eſt predicare ſim pliciter quod cōiuncte vere diceretur. Sed aliquotiēſ quidem verum: aliquotiens autem falſum. huius rei tale exemplum eſt. Cum dico homerus poeta eſt: eſt ⁊ poeta coniuncte de homero vere predicaui. Sin vero dixero homerus eſt falſum eſt: quāqͣꝫ nō ſit ali qua contradictio inter eſt ⁊ poetam: neqꝫ in adiecto eſt vlla oppoſitio talis. quam conſequatur contradi ctio. cur autē hoc euenit talis ratio eſt. De Homero enim poetam quidem principaliter predicamus: cuꝫ dicimus Homerus poeta eſt. eſt autem verbum de poeta quidem predicamus principaliter: de homero autem ſecundo loco. non enim iccirco predicamus eē quia Homerus eſt: ſed quia poeta eſt. Sublato igit̉ eo quod principaliter predicatur ideſt poeta licet nul lam contradictionē habeat eſt quod adiacet poete: cō tra poetam: non ſit vera predicatio dicendo homerꝰ eſt: Scd̓m accn̄s.n. ē p̄dicat̉ non principaliter ſubla ta autem principali predicatione quod ſecundū accn̄s p̄dicabat̉: continuo falſum reꝑit̉. qd̓ aūt addidit. ¶ Quare in quantiſcumqꝫ predicamentis neqꝫ cō trarietas ineſt. ſi diffinitiones pro nominibus di cantur ⁊ ſecundum ſe predicantur. ⁊ non ſecundū accidens. in his aliquid ⁊ ſimpliciter verū erit di cere. Quod autem non eſt. quoniam opinabile eſt non eſt verum dicere eſſe aliquid. opinatio enī eiꝰ eſt. non quoniam eſt. ſed quoniam non eſt. Ea que ſupra dixit vna narratione colligit dice̓ſ. que cunqꝫ eo modo predicantur: vt neqꝫ ī nominibus: ne qꝫ in diffinitionibus proprijs aliquam teneāt cōtra rietateꝫ: hec ⁊ extra ſimpliciterqꝫ predicata vera ſūt vt in eo quod eſt mortuus atqꝫ homo. hec quidem no minibus nullius contrarietatis contradictioniſue ſūt Sed ſi horum pro nominibus diffinitiones reddant̉ mox cōtrarietas oppoſitionis agnoſcitur. Si quis.n. hominis diffinitionem dederit dicet eſſe animal ra tionale. Si quis mortui dicet eſſe corpus vita priua tum atqꝫ inanimatum: ⁊ ex hoc tota vis contradictio nis apparet. Quocirca ſi ſumantur diffinitiones pro nominibus: ⁊ in his aliqua contrarietas ineſſe vide bitur. vel ſi ſecundum accidens aliquid predicetur. vt
eſt de homero: cum de eo poeta principaliter predi cetur: non predicabuntur ſimpliciter vere: quecunqꝫ compoſita predicabuntur ꝙ ſi neqꝫ vlla contrarietas ſit: ⁊ per ſe predicentur ⁊ non per accidens: quicquid cōpoſite vere dicitur: hoc ⁊ ſimpliciter vere predicat̉ Quoniam autem fuerunt quidam qui hoc ipſum qd̓ non eſt eē dicerent totū ſyllogiſmū his propoſitioni bus coniungeres. Quod non eſt opinabile eſt. qd̓ aūt opinabile eſt ē. ergo qd̓ non eſt ē. hoc ergo dicit ſi ve rum eſt predicare inquit de eo quod non eſt quoniam opinabile eſt: eſt quidem verbum de opinabili predi camus: de eo autem quod non eſt ſecūdū accn̄s pre dicatur eſt. qm̄ enim qd̓ nō ē opinabile ē: iccirco ſcd̓o loco de eo quod nō ē verbū ē p̄dicamus. Quare non poſſumꝰ ſimpliciter dicere eſſe quod non eſt. Iccirco .n. opinabile ē qꝛ nō ē. Scibile.n. eēt ſi per ſe eſſet nō opinabile: ſicut homerus iccirco eē dicit̉. qꝛ poeta eſt nō qꝛ per ſe eſt. Uel certe iccirco dicit̉ homerus eſſe poeta qꝛ poeſis ipſius extat ac ꝑmanet: ſicut aliquos ī filijs ſepe viuere dicimus. Quocirca id qd̓ nō eſt ic circo eſſe dicit̉ opinabile: quoniam ipſius ē opinatio. Nō aūt quoniam id quod non eſt per ſe aliꝗd eſſe po teſt. his ergo ante perſtrictis atqꝫ ordine terminatis ad propoſitionum modo rem in dyalectica vtiliſſimā de propoſitionibus tractatum diſputationemqꝫ con uertit. Reſtat nūc de propoſitionū modis oppoſitio nūqꝫ diſſerere. Multis enim dubitatum eſt rationi bꝰ: an idem modus eſſet ꝓpoſitionū ſine mō ꝓpoſita rum qui illaꝝ quoqꝫ que ꝓprijs modis ⁊ qualitatibꝰ terminant̉. inchoat aūt de his rebus dubitationē ſic ¶ His vero determinatis perſpiciendū eſt quem admodum ſeſe habent affirmationes ⁊ negatio nes ad ſe inuicem. he ſcilicet que ſunt de poſſibili eſſe ⁊ non poſſibili. ⁊ de contingenti ⁊ non contin genti. ⁊ de impoſſibili. ⁊ neceſſario. habent enim aliquas dubitationes. ¶ Omnis propoſitio aut ſine vllo modo ſimpliciter pro nunciatur: vt ſocrates ambulat: vt dies eſt. vel quic quid ſimpliciter ⁊ ſine vlla qualitate predicatur. Sūt autem alie que cum proprijs dicuntur modis: vt eſt Socrates velociter ambulat. Ambulationi enim ſo cratis modus eſt additus cum dicimus euꝫ velociter ambulare. quomodo eniꝫ ambulat ſignificat id quod de ambulatione eius velociter predicamꝰ. Similiter autem ſi quis dicat: ſocrates bene doctus ē: quemad modum ſit doctus oſtendit: nec ſolum doctus dixit: ſꝫ modū quoqꝫ doctrine ſocratis adiūxit. Sed quoniaꝫ ſunt modi alij: per quos aliquid poſſe fieri dicimꝰ ali quid ineſſe: aliquid neceſſe eſſe: aliquid cōtingere: que ritur in his quoqꝫ quēadmodum fieri contradictiōis debeat oppoſitio. in his enim propoſitiōibus que ſim pliciter ⁊ ſine vllo modo predicantur: facile locus cō tradictiōis agnoſcit̉. Huiª.n. affirmatiōis que eſt ſo crates ambulat: negatio ſi ad verbum ponatur: vt ē ſocrates nō ābulat: rectiſſime oppoſitione facta ābu lare a ſocrate diſiunxit. Rurſus huius propoſitionis q̄ ē ſocrates philoſophus eſt: ſi quis ad eſt verbum ne gationē ponat: ītegrā faciet negationem dicēs. So crates philoſophus nō ē. neqꝫ.n. fieri pōt: vt ad aliud in ſimplicibus affirmationibus negatio ponat̉ niſi ad id verbū qd̓ totiꝰ viꝫ cōtinet ꝓpoſitiōis. Si quis enī ī hac ꝓpoſitione que ē hō albus ē: non dicat fieri ne gationem eam que eſt homo albus non eſt. Sꝫ potiˢ homo non albus eſt: hoc modo falſum oſtenditur ꝓ

De interpretatione ſecunde editiōis liber. v.
poſitum per lapidem: Interrogetur enim de eo an la pis ille homo albus ſit: vt ſi ille negauerit ponens ne gationem eius que eſt homo albus eſt eam que dicit homo non albus eſt. dicatur ei ſi non eſt de hoc lapi de vera affirmatio: que dicit homo albꝰ eſt vera erit de eo negatio ſcilicet ea que dicit homo non albus eſt ſed hec quoqꝫ falſa eſt. Omnino enim lapis homo nō eſt. atqꝫ ideo de eo non poterit predicari. quoniā hō non albꝰ ē. Qd̓ ſi neqꝫ affirmatio neqꝫ negatio de eo vera eſt: hoc autem impoſſibile eſt vt contradic̄torie affirmationes ⁊ negationes de eodem predicate vtre qꝫ falſe ſint. Conſtat eius affirmationis que dicit ho mo albus eſt non eſſe illam negationem que dicit ho mo non albus eſt. Sed potius eam per quam propo nitur quoniam homo albus non eſt. Nuſqͣꝫ igitur ali bi ponenda eſt negatio in his qͣ ſimpliciter ⁊ ſine mo do aliquo ponuntur niſi ad verbum quod totam con tinet propoſitionem. de his autem ſufficienter ſupra iam diximus. In his autem in quibus modus aliquiſ apponitur: dubitatio eſt: an ad modum illum ponat̉ negatiua particula: an locum ſuum ſeruet ad uerbuꝫ ſicut in his quoqꝫ propoſitionibus fiebat: que ſimpli ces ⁊ ſine vllo modo proponuntur. Nam ſi ſeruet lo cum ſuum negatiua particula. vt ponatur ad verbuꝫ proprietas contradictionis excidit: ⁊ verum inter ſe falſumqꝫ non diuidit. Modus enim quidam eſt faciē di aliquid: quotiēs dicimus aliquid poſſibile eſſe vel neceſſe eſſe: vel quicquid huiuſmodi eſt. Ergo ſiquis dicat me nūc poſſe ambulare: idemqꝫ neget negatio nem ponens ad verbum quod eſt ambulare: dicatqꝫ me poſſe non ambulare: affirmatio ⁊ negatio cōtra dictorie de eodem dicte vere ſimul inuenientur. Me namqꝫ ⁊ ambulare poſſe ⁊ non ambulare manifeſtū eſt. Quod ſi in hoc modo poſſibilitatis non recte ver bo particula negatiua coniungitur: etiam in his quo qꝫ que nullam habent differentiam: an ad modū an ad verbum eſt ponatur negatio: cuſtodienda eſt talis oppoſitio: que huic ſpeciei propoſitionū cōuēiat que cum modo proferūtur: vt in hac propoſitione que di cit. ſocrates velociter ambulat. ſiue quis ita neget: ſo crates velociter nō ābulat: ad verbū ponens nega tionem: ſiue ſic. ſocrates non velociter ambulat. mo do negatiuam particulam iungens: prope ſimile eſſe videbitur. diuidit enim cum affirmatione veritateꝫ falſitatemqꝫ vtroqꝫ modo aptata negatio. Sed quo niam ſunt plures modi: in quibus ſi ad verbum iun gat̉ particula negatiua: non eſt negatio ſuperius enū ciate affirmationis: iccirco ſeruanda eſt in omnibus ẜm modum propoſitionibus iſta proportio: vt vno eo demqꝫ modo cunctarum fieri oppoſitiones dicantur vt in illis quidem negatio que ſimplices ſunt rem ne get. In his autē que cum modo ſunt modū neget: vt in eo quod eſt. Socrates ambulat: rem ipſam.i. am bulat neget: adimatqꝫ propoſitio dicēs. Socrates nō ambulat. In his autem que cum modo ſunt: rem qui dem eſſe conſentiat: modum neget: vt in ea propoſi tione que dicit. Socrates velociter ambulat: negatio dicat. Socrates non velociter ambulat: vt ſiue ambu let: ſiue non ambulet: nulla ſit differentia. Moduꝫ au tem ideſt velociter ambulandi perimat ex aduerſo cō ſtituta negatio quamqͣꝫ hoc in quibuſdam non ſit: ſi mul.n. cum modo ipſo ⁊ rem pcrimi neceſſe eſt: vt in eo quod eſt Socrates poteſt ambulare: ſocrates non poteſt ambularę. ⁊ modum ⁊ rem modo ipſi coniun cta particula negatiōis intercipit. ſed hoc in his fere
euenit in quibus non fieri quidem aliquid dicitur: actui ipſius non additur modus ſed potius faciond in futuro modus. vt ſi quis dicat Socratem ambu lare poſſe: non ꝙ iam ambulet: ſed ꝙ eum ſit ambu lare poſſibile. hic ſi poſſibili negatio coniungat̉ etiaꝫ rem ipſam tuliſſe videbitur: de qua illa poſſibilitas dicabatur. ſi quis autem dicat quoniaꝫ Socrates v lociter ambulat: facere eum aliquid dicit: modūqꝫ ill actui iungit: vt quemadmodum illud faciat: quod fa cere dicit quilibet agnoſcat. in his res quidem ꝑma net: modus autem ſubruitur: vt ſupra dictum eſt. Ar certe illud magis verius eſt dicendum: quod ſempe huiuſmodi propoſitiones modum quidem auferunt rem vero de qua modus ille p̄dicat̉: nō perimant ⁊ quibus ponitur res: vt in eo quod eſt ſocrates veloc ter ambulat: ⁊ in quibus predicatur actus ipſe ⁊ pre ſens: qꝛ fiat atqꝫ agatur: manifeſtū eſt modum quidē ſubrui: rem vero que fieri dicitur permanere: vt cum dicimus ſocrates non velociter ambulat. Ambulare enim eum quidem non ſubtractū eſt: ſed tantuꝫ hec negatio velocitatem ab ambulatione diſiūxit. In hi autem que poſſibilitatem aliquid in futuro faciendi per modum ponunt: nullus omnino actus ponitur: ſꝫ tantū modus ad quem modū iuncta negatio modum quidem perimit. Sed res illa de qua modus predica batur non permanet: iccirco quoniam nec tunc cuꝫ p̄ dicabatur cum modo aliquid fieri agiue propoſitum eſt: vt ſi quis dicat ſocratem poſſibile eſſe ambulare. poſitus quidem modꝰ eſt: res vero actu cōſtituta nō eſt. Non enim dictum eſt quoniam ambulat: ſed qm̄ eum poſſibile eſt ambulare. Hanc ergo poſſibilitateꝫ tollit negatio in propoſitione que dicit Socratem nō poſſibile eſt ambulare. Sed in eadem propoſitiōe res de qua dicebatur modus ille non permanet. hoc autē iccirco euenit quia nec in affirmatione quidem poſita eſt res de qua predicatus eſt modus. atqꝫ ideo non negatione perempta eſt res quippe quā negatio poſ tam non inuenit: ſed tantum modum: qui etiaꝫ ab aſ firmatione conſtitutus eſt. Magna autem diſtantia eſt an ad moduꝫ negatio ponatur an ad verbum. naꝫ ſi ad verbum ponatur predicatum a ſubiecto diſiūgi tur: vt eſt Socrates non ambulat. Nam ambulat. qd̓ eſt predicatio a ſubiecto quod eſt Socrates diuiſum eſt. Sin vero ad modum ponatur nō predicatio a ſub iecto diuiditur. Sed a predicatiōe potiꝰ diſiungit̉ mo dus vt in eo quod eſt. Socrates non velociter ambu lat: non ambulationem a ſocrate ꝓpoſitio iſta diſiun git: ſed velocitatem ab ambulatione ideſt modum predicato. ⁊ hoc in his facilius euidentiuſqꝫ apparet: quecūqꝫ ita predicant̉: vt ⁊ fieri ⁊ non fieri poſſe dicā tur. Oportet autem quid ſit poſſibile: quid neceſſa riuꝫ quid ineſſe diffinire: eorumqꝫ ſignificationes on̄ dere: quod ⁊ nobis ⁊ ad huius loci ſubtilitatem ꝓde rit: quem tractamus: ⁊ ſuperiora quecunqꝫ de contin gentibus dicta ſunt magis liquebunt: ⁊ analyticorum mentem nobis apertiſſima luce vulgabit. Quattuor modi ſunt quos ariſtote. in hoc libro de interpretatio ne diſponit. Aut enim eſſe aliquid dicit̉: aut cōtingē eſſe: aut poſſibile eſſe: aut neceſſe eſſe. Quorum contī gens eſſe ⁊ poſſibile eſſe idem ſignificant. nec quicꝗd diſcrepat dicere cras poſſe eſſe circenſes. Et rur ſus contingere cras eſſe. Circenſes: niſi hoc tantum: ꝙ poſſibile quidem poteſt priuatione ſubduci: contin gens vero minime. Contra enim id quod dicitur poſ ſibile eſſe: ⁊ negatio poſſibilitatis infertur aliquotiēs

De īterpretatio. editio. ſecūde liber quintus. 21
areſt nō poſſibile eſt eſſe: ⁊ priuatio vt eſt īpoſſibile ge. Nā ꝙ dicimꝰ īpoſſibile eſſe: priuatio poſſibilita tis eſt: in contingēti aūt quāqͣꝫ idē ſignificet: ſola ta men opponitur negatio: nulla enī priuatio reperitur vt in eo quod eſt cōtingens ſi hoc perimere volumꝰ picimus non contingens ⁊ hec negatio eſt. Incōtin tens autē nullus dixerit: quod ē priuatio. Cum ergo contingens eſſe ⁊ poſſibile idē ſignificēt: multa ī his diuerſitas eſt ẜm porphy. que ſūt neceſſaria ⁊ eē tm̄ fignificantia: ⁊ cōtingentia vel poſſibilia. Quod eniꝫ eſſe aliquid dicitur: de preſenti tempore iudicat̉. Si quid enī nūc alicui ē: hoc eſſe predicatur: Quod vero tra ineſt: vt ſemper ſit ⁊ nunqͣꝫ mutetur: illud neceſſe eſſe dicitur: vt ſoli motus: luneqꝫ cū terra obſiſtit de fectus. Que autē contingere dicūtur vl̓ poſſibilia eē: illoꝝ neqꝫ ẜm preſens: neqꝫ ẜm aliquā immutabilita teꝫ ſpeculamur aduentū: ſed tantū reſpicimꝰ: quātū cōtigētis ꝓpoſitio pollicet̉. Quod enī poſſe eſſe vl̓ cō tigere dicit̉: nōdū quidē eſt: ſed eē poterit. ſiue autē eueniat ſiue non eueniat: quod tamē eſſe pōt: cōtin gens ⁊ poſſibile dicit̉ propoſitio: nō.n. ex euētu diiu dicantur huiuſmodi propoſitiōes: ſed potius ex ſigni ficatione hoc mō. Si quis enī dicat poſſe eē cras cir tenſes: poſſibilis eſt cōtingenſqꝫ affirmatio. Quod ſi tras ſint Circenſes: nō tamē eſt aliquid actu propofi tionis cōtingentis vel poſſibilis ꝑmutatū: vt neceſſe fuiſſe videatur: quod illa poſſibiliter promittebat. Quod ſi rurſus nō ſint circēſes oīno nec ſic aliquid ꝑ mutatū ē: vt neceſſe fuiſſe non eſſe circēſis videatur. Nomen.n.(vt dictū eſt) ẜm euentū iſta iudicantur ſꝫ ſecūdū propoſitiōes potius ipſius ꝓmiſſum: ꝙ enī di cit quiſꝗs dixerit cras poſſe eſſe circēſes. hoc(vt opi nor) ſiue ſint ſiue nō ſint: nulla tamē intercluſum ē ne ceſſitate: ne nō ſint. Quare quatuor modorū duo ꝗdē idem ſunt: id eſt contingens ⁊ poſſibile. hi duo autem cū duobus reliquis atqꝫ ipſi reliqui a ſe diſſentiunt. Poſſibile enim ⁊ contingens diſtat ab ea propoſitio ne que dicit aliquid eſſe: hec enim ẜm poſſibilitatē fi turi temporis affirmationē proponit: illa vero ſecun dū preſentis actū. Utreqꝫ vero ⁊ ea que eē ⁊ ea que poſſibile eſſe vel cōtingere eſſe ſignificātia neceſſaria propoſitione diſiuncte ſunt: neceſſitas.n. non modo in eſſe vult aliquid: ſed ēt īmutabiliter ineſſe: vt illd̓ qd̓ eſſe dicit̉ nūqͣꝫ eſſe nō poſſit. Quo circa cōſequentie quoqꝫ ordinis euidēter apparent. Quod eniꝫ eſt ne ceſſariū: ſine eo quod eſt eſſe vel cōtīgere eſſe vl̓ poſ ſibile eē nō dicitur. Quicꝗd enim neceſſarium eſt ⁊ ē: ⁊ eſſe pōt vel ſi eē nō poſſet nō eēt oīno. Qd̓ ſi nō eēt nec neceſſe eē diceretur. Quare oē neceſſariū ⁊ eē di citur ⁊ poſſibile. ſed non eque omne: quod eſt: neceſſa rium eſt. poſſunt enim quedā eſſe: que vt ſint nō ne ceſſe eſt: vt Socratem ambulare. vel cetera: que de ſe parabilibus ſumūtur accidentibꝰ. vel rurſus qd̓ con tingit eſſe vel eē poſſibile ē: mox eē nō neceſſe ē. Qua re neceſſe eē quidem ſequuntur eē ⁊ poſſibilitas. ſed neqꝫ eſſe neqꝫ poſſibile eē: neceſſitas vlla conſequitur Rurſus omne eē ſequit̉ poſſe eē. Quod enī eſt ⁊ pōt eē. Naꝫ ſi eſſe nō poſſet: ſine vlla dubitatione nō eēt poſſibile autē eē non ſequitur eē. Quod enī poſſibile eſt eſſe poteſt ⁊ nō eē: vt me poſſibile eſt nunc ꝗdē ꝓ cedere: ſed hoc nō eſt neceſſe. Nō enī nūc ꝓcedo. qua re gradatī omnis eſt hec cōſequētia. neceſſe eſt nāqꝫ ⁊ eſſe ſequitur ⁊ poſſibilitas. Rurſus eē eadē ſeꝗtur poſſibilitas: poſſibilitatē autē nec eē ſeꝗtur nec neceſ ſitas. Liquet ergo quoniā duo modi ſunt poſſibiliū.
vnū quod iā ſeꝗtur neceſſitatē: alterū quod nō ſequi tur ipſa neceſſitas. Nā cum dico neceſſe eſt vt nūc ſol moueatur. hoc etiā poſſibile eſt. cū dico poſſibile eſt nūc me ſumere codicē nō neceſſe ē eē. Recte ergo ab Ariſtote. paulopoſt dubitat̉: an ſit illud poſſibile qd̓ neceſſitati conueniat. Sed cum ad eadē loca veneri mus: quid ſibi iſta poſſibiliuꝫ ſimilitudo velit vl̓ quē admodū diſcerni poſſit agnoſcemus. Nunc autē quo niam affirmatiuarū ꝓpoſitionū conſequentias expli cuimus: negatiuarum rurſus cōſequētias exploremꝰ Harum nāqꝫ quatuor propoſitionū que fiunt ex eſſe ⁊ neceſſe eē ex poſſibili eē ⁊ cōtingere eē: quatuor ne gationes ſunt non eſſe non neceſſe eē non poſſibile eē nō cōtingens eſſe. Sed quēadmodū affirmatiōes cō tingere eē ⁊ poſſibile eſſe eedem erant ſecundū ſigni ficationū ſimilitudinē: ita quoqꝫ negationes cedē ſūt neqꝫ enim diſcrepat quicquā dicere non poſſibile eſt: quā ſi enūciet nō contingit. Conſequētie autē ſe in af firmatiuis habebant hoc modo: vt neceſſarias pro poſitiones ſequerētur eē aliquid ſignificantes atqꝫ poſſibiles. Eas aūt que eē aliquid dicerent eedeꝫ poſ ſibiles ſequerētur. ſed neqꝫ poſſibilibus eē aliquid ſi gnificantes nec neceſſarie cōſentiebāt. In negatiuis vero ecōtra eſt. negationē enī poſſibilitatis ſequit̉ et eius que eſt eē aliquid ſignificantis negatio ⁊ neceſſa rie. Negationē vero neceſſarij neqꝫ eius quod eſt eſſe neqꝫ eius ꝙ eſt poſſibile eē negatio ſequitur. Diſpo nantur enim in ordine omnes hoc modo. Non poſſibile eſſe. Poſſibile eſſe o Non contingens eſſe. Contingens eſſe Non eſſe. Eſſe Non neceſſe eſſe. Neceſſe eſſe ¶ Repetēdū igitur breuiter ē affirmatiuarū cōſequē tias: vt quēadmodū ecōuerſo ſint. In negatiuis eui dētius patefiat. Eſſe ſequitur poſſibilitas ⁊ cōtīgen tia. Poſſibilitatē vero ⁊ cōtingētiā eſſe nō ſequitur. Neceſſe vero eſſe ſequitur ⁊ eē ⁊ poſſibilitas ⁊ cōtin gentia. poſſibilitatē autē ⁊ cōtingentiam nec eſſe ſe quitur nec neceſſitas. In negationibꝰ vero ecōtra eſt nō poſſe eē ⁊ non contingere eē ſequitur non eſſe: ꝗc quid eniꝫ non poteſt eē non eſt: non eē autē non poſ ſe eē non ſequitur: qd̓ enī nō ē: nō oīno ītercluſū eſt: vt eē nō poſſit. Nūc enī ego Traiani forum nō video ſed nō ē neceſſe vt nō videā: fieri.n. poteſt vt propi accedens videā. Rurſus non poſſe eē ⁊ non contīgēs eſſe nec non eē ſequitur nec non neceſſe eſſe. Qd̓ eniꝫ non ē: non videbitur vere dici: quoniam illud eſſe nō poteſt: ſed potius quoniā poteſt non eſſe vel eē: qd̓ ē non neceſſe eſſe: quod enī eē non poteſt: non videbit̉ vere dici: quoniā illud non neceſſe ē eē: ſed potiꝰ: qm̄ illud neceſſe eſt non eſſe: ideſt nullam eēntiā habere. Negationē aūt neceſſitatis.i. non neceſſe eē: neqꝫ nō eē ſequitur neqꝫ non poſſibile eſſe. Me enim ambulo non neceſſe eſt ābulare: neqꝫ enim ex neceſſitate ꝗſqͣꝫ ābulat: nec rurſus quod nō eſt neceſſe: id non pōt fie ri. ꝗſquis enim ābulat nō quidē ābulare illi neceſſe eſt ſed tamen pōt. Atqꝫ ideo quod non eſt neceſſe eē: non oīno intercluſum ē vt eē nō poſſit. Et de nō con tingēti eadē ratio eſt: diuerſo ergo modo qͣꝫ ī affir mationibus negatiua cōuerſio ē. Illic enim neceſſi tateꝫ ⁊ eſſentia ⁊ poſſibilitas ſequebat̉. eſſentiā autē poſſibilitas. ſed neqꝫ poſſibilitatē eſſentia vel neceſ ſitas. nec rurſus neceſſitas eſſentiā ſequebatur. Hic

De interpretatio. editionis ſecūde lib. quintus
autē nō autē non poſſibile eſſe ⁊ non neceſſe eſſe con ſequitur. Sed neqꝫ non neceſſe eſſe non eē ſequitur: neqꝫ vtraſqꝫ poſſibilitatis negatio: que non poſſe eē aliquid ꝓponit. An magis illud dicēdū eſt: ꝙ ſicut ſe in affirmationibus habet: ita quoqꝫ in negationibus: vt theophraſtus acutiſſime ꝑſpexit. fuit enim conſe quētia ī affirmatiuis: vt neceſſitatem ⁊ eſſe cōſeque retur ⁊ poſſibilitas: poſſibilitatē vero nec eſſe ſeque retur nec neceſſitas. Idē quoqꝫ penitus perſpicienti bus in negationibus apparebit: veniēs nāqꝫ negatio ī neceſſario facienſqꝫ huiuſmodi negationē que dicit nō neceſſe eſt eē vim neceſſitatis infringit ⁊ totaꝫ ꝓ poſitionē ad poſſibile ducit quod enim nō neceſſe eſt eſſe: fracto rigore neceſſitatis ad poſſibilitatem per ductum eſt: ſed poſſibilitatem nec eſſe ſequebat̉ nec neceſſitas: recte ergo fractā neceſſitatē ⁊ ad poſſibi litatem perductā cū negatio dicit non neceſſe eē: nec nō eſſe. necnon cōtingere eē cōſequitur. Rurſus qui dicit poſſibile eē: ſi ei diſiunctio negationis addatur: tollit poſſibile: ⁊ ad neceſſitatis perpetuitatem nega tiua forma totam propoſitionem reuocat: vt eſt non poſſibile. quod enim eſt poſſibile: non eſt adhuc: quā do dicitur ſed in futuro: ſic quidem negatio illius in neceſſitatem verſa de eo quod eſt mutare non pote rit: quod enim nō poſſibile eſt eē fieri non poteſt vt ſit: quod autem fieri non poteſt vt ſit: neceſſe ē vt nō ſit: ergo neceſſariam quandā vim habet propoſitio ī qua dicimus nō poſſe eē aliquid: ſꝫ neceſſitatē ſeque batur ⁊ eēntia ⁊ poſſibilitas. Non neceſſe autē eē ad poſſibilitatē reſpicit. Recte ergo non neceſſe eſſe: qd̓ eſt iam poſſibilitatis: ſequitur propoſitionem que di cit non poſſe eē: quod eſt neceſſitatis. Alij ergo ordi nes propoſitionum ſunt vis tamen eadē: vt neceſſita tem cuncta ſequātur: poſſibilitatem vero neceſſitas n̄ ſequatur. Hic oritur queſtio difficilis: nam ſi neceſſi tatē ſequitur poſſibilitas: non neceſſe autē. poſſibili tati conſine eſt: cur neceſſe eſſe non ſequatur id qd̓ di cimꝰ non neceſſe eſſe: nam ſi poſſibilitas ſequitur ne ceſſitatē non neceſſe autē eē ſequitur poſſibilitatem. Sequi debet neceſſitatē ergo id qd̓ nō neceſſe ē pre dicamus. Que hoc modo diſſoluitur. nō poſſibile eē qͣꝫqͣꝫ vim habeat neceſſitatis: differt tamen a neceſ ſitate. ꝙ illa affirmatiuam habet ſpeciem: illud vero negatiuam. ſic etiam poſſibile eē ⁊ non neceſſe eē dif ferunt eo tantum ꝙ illud eſt affirmatiuum: illud ve ro negatiuum: cum vis eadem ſignificationis ſit. Sꝫ neceſſitatem affirmatio poſſibilitatis ⁊ contingentis ſequebatur qͣꝫ qͣꝫ enim poſſibilitatem imitet̉ eiqꝫ con ſentiat id quod dicimꝰ non neceſſe eē: tamē quedā ne gatio ē. Recte ergo affirmationē que ē neceſſe eē: nō ſequitur negatio: per quā aliquid nō neceſſe eē pro ponimus. Et hanc quidem huius ſolutionē queſtiōis theophraſtus vir doctiſſimus reperit. Nos auteꝫ his determinatis ad ſequētia procedamus. Sunt eniꝫ vt ipſe Ariſto. ait in his multe dubitationes: ſed totius textus pleniſſimum ſenſum primo ponamus: qui etſi longus eſt tamen ne interciſa videatur eſſe ſententia non grauabor apponere. ¶ Nam ſi eoruꝫ que complectūtur ille ſibiinuiceꝫ oppoſite ſūt cōtradictiones: quecunqꝫ ſcd̓m eſſe ⁊ nō eſſe diſponūtur: vt eius: que eſt eē hominē nega tio eſt nō eſſe hominē: nō eſſe nō hominē. ⁊ eius que eſt eſſe albū hominē: negatio ea que eſt nō eſſe albū hominē: ſed nō eē nō albū hominē. Si enī de omnibꝰ aūt dictio eſt: aut negatio. lignū erit verū dice re eē nōͣ albū hominē. Quod ſi hoc modo: ⁊ quan tiſcunqꝫ eſſe non additur: idem faciet id quod pro eſſe dicitur: vt eius q̄ eſt ambulat homo: negatio eſt non ea que eſt ambulat nō homo: ſed ea que eſt nō ambulat homo. nihil enim differt dicere homineꝫ ambulare: vel hominē ambulantem eſſe. ¶ Hec Ariſtotele ſubtiliter diſcutiente illud opꝫ agno ſcere: ꝙ multuꝫ differt ipſius poſſibilitatis vim natr ramqꝫ diffinire vel proprie ſciētie qualitate cōclude re: ⁊ poſſibilē enūciationem qualis eē debeat iudica re. Nāqꝫ īpoſſibilis cognitione illud ſolum perſpici an id quod dicitur fieri poſſit nullo extrinſecus impꝰ diēte caſu: quod etiam ſi accidat nihil de ſtatu priori poſſibilitatis ꝑmutatur: verum ipſius poſſibilis eni ciationis diiudicatio plurimū differt: quod mox po terit ex ipſa de poſſibilibus enūciationibꝰ diſputatio ne cognoſci. Nam ſicut non ē idē hominis diffinitio nē reſpondere querētibus: ⁊ ipſam diffinitionē alio termino diffinitionis includere: ita non idē ē de poſſi bili enūciatione ⁊ quid ipſum poſſibile eſt tractare. Unde ſit vt cū poſſibile atqꝫ contingens idem ī ſigni ficationibus ſit diuerſum eē in enūciationibus videa tur. Supra nāqꝫ docuimus poſſibilitatem ⁊ cōtingē tiam eiuſdē ſignificationis eē: vt quod cōtingeret fie ri: idē eſſet poſſibile: ⁊ quod poſſibile eēt ideꝫ quoqꝫ contingeret. Sed poſſibilis enunciatio non eſt eadē que contingens: neqꝫ enim ſiquis poſſibilem affirma tionē proponat eiqꝫ opponat contingentem negatio nem: rectam faciet contradictionem. Si quis eniꝫ di cat quodlibet illud eſſe poſſibile: alius reſpōdeat ne gans rem illam contingere: licet quantum in ſignifi catione ē priorem poſſibilitatem abſtulerit: non ta men dicenda eſt cōtradictio: in qua alij termini in ne gatione: alij in affirmatiōe enūciati ſunt. Poſſibilis enim affirmatio de poſſibilitate negationem non de contingētia habere debebit. Idem quoqꝫ in contin tibus. Neqꝫ enim ſi quis aliquid contingere dixit: op ponenda illi eſt poſſibilitatis negatio: licet idē ſit poſ ſibile quod contingens. Conſtat ergo diuerſiſſimam eſſe rationem modi per ſe diiudicandi ⁊ enunciatio nis: que cum modo: ⁊ qualitatē predicatur. Unde fit vt qͣꝫqͣꝫ idem in ſignificationibus poſſibilitas ⁊ con tingentia ſint: quaſi diuerſe ab Ariſtote. in modoruꝫ ordine proponantur. Illud autem ignorandum non eſt ꝙ Stoycis vniuerſalius videatur eſſe poſſibile neceſſario. Diuidunt enim enunciationes hoc modo Enunciationum inquiunt alie ſunt poſſibiles: alie im poſſibiles. Poſſibilium autem alie ſunt neceſſarie: alie non neceſſarie. Rurſus non neceſſariaꝝ alie poſ ſibiles alie īpoſſibiles ſtulte atqꝫ improuide idē poſ ſibile ⁊ genus non neceſſarij ⁊ ſpeciem conſtituētes. Nouit autem Ariſtote. id poſſibile quod non neceſ ſariuꝫ eſt: ⁊ id poſſibile rurſus quod neceſſariuꝫ eſſe poteſt. Eodem namqꝫ modo non dicitur poſſibile eē quod vel ex falſitate in verum tranſit aliquando: vl̓ rurſus ex veritate tranſit in falſitatem: vt ſi quis di cat nunc quoniam dies eſt verum dixerit: idem ſi hoc nocte predicet falſum eſt: ⁊ hec veritas propoſitiōis in fallum eſt permutata. Sic ergo quedam ſunt poſ ſibilitates: vt eas eſſe ⁊ non eſſe contingat: que nō eo dem modo dicuntur quēadmodum ille que mutabi lem naturam non habent: vt he ſcilicet quas neceſſa rias diximus: vt ſi quis dicat ſolem moueri: vel ſoleꝫ poſſibile

De īterpretatio. editio. ſecūde liber quintus. 3
poſſibile eſſe moueri: hec nunquā ex veritate in falſi tatem mutabuntur. Sed nunc de Ariſtotelis ⁊ ſtoy corum diſſenſione tacendum eſt. Illud tamen ſolum audioſius perquirendum eſt: quo loco ſit ponenda ne tatio in his propoſitionibus in quibus modus aliꝗs pedicatur: aut que dicentur enunciationes eſſe poſſi piles contingentes ⁊ neceſſarie ⁊ quecūqꝫ cū modo ſint propoſitiones. Ille veraciter eſſe ſecundum mo dum ſicut alie ẜm eſſe dicentur: in quarum ſignificati onibus rei de qua predicantur ſubſiſtendi qualitas in uenitur: vt cuꝫ dico Socrates bene loquitur. modus quidaꝫ eſt bene loquendi Socrateꝫ. Ergo ſicut in his mopoſitionibus: quecūqꝫ cuiuſlibet illius rei ſubſiſtē tiam promittunt: ad ipſā ſubſiſtētiā negatio ponitur vt cuꝫ dicimꝰ. Socrates ē: ad eſſe aptatur negatio cū negamus. Socrates nō eſt. Ita quoqꝫ in his que mo dūj ſubſiſtētie dant: ad eū moduꝫ ponēda ē negatio qui ad illā ſubſiſtētiā videtur adiectus: vt cū dicimꝰ Socrates bene loquitur: modus ipſius rei eſt id qd̓ predicamus bene. Ad hunc ergo modū ⁊ qualitateꝫ ponenda eſt negatio. Poſſibiles autem propoſitio nes vel contingentes eas eſſe dicimus: in quibus ip̄e modus monſtratur ⁊ nō potius eē de modo dicitur: ſed modus de eo quod eſt eē. Cum enī dicimus poſſi bile ē eē quidem ꝗddam dicimus: quēadmodum aūt ſit additum eſt: ideſt poſſibile vt nō neceſſariuꝫ neqꝫ alio aliquo modo: niſi tantum ſecundū poteſtateꝫ di catur: ſit ergo eē ſubiectū: p̄dicatuꝫ vero modus vel contingens vel poſſibile vel neceſſariuꝫ vel quilibet alius. atqꝫ he quidem propoſitiōes ẜm modū dicun tur: in quibus de ſubſtātia nihil ambigitur. De mo do autem ⁊ ſola qualitate tractatur. Sin vero ſubij ciatur modus quidem: predicetur vero eē: tūc de ſub ſtantia rei queritur non de modo: vt ſi quis dicat poſ ſibile eſt: vt ipſum poſſibile in rebus eē pronunciet. huic propoſitioni nullus modus adiectus eſt. Cū enī dicimus poſſibile eſt modum habere: hoc ita per ſe non dicimus: ſed ſit particulam propoſitionis abla tam ita eā perſpicimus quaſi cū propoſitione eēt con iuncta: quam ſi cum propria propoſitione iunximꝰ qͣli modo predicetur apparet. Cum enim dicimꝰ poſſibi le eſt: vt modum ſignificet: particula propoſitionis ē quam ſi ſuo corpori aggregemus facientes aliquam propoſitioneꝫ: quid modus ille perficiat agnoſcimus age enim id quod dicimus poſſibile eſt coniungamus alijs predicamentis: atqꝫ inde vna enunciatio confi ciatur: dicamuſqꝫ ſocratem ambulare poſſibile eſt. Uides ne modum in propoſitione poſſibile: vt etiam ſiue Socrates ambulet: ſiue non ambulet poſſe eum tamen ambulare ex ipſo propoſitionis modo quili bet agnoſcat. Ita ergo de toto auferentes parteꝫ poſ ſibilem enunciationem quaſi tota ſit propoſitio ſpe culamur: vt in his dictionibus fieri ſolet: que plurali tatem determinant: vt ſi dubitamus: contra omnis an nullus ponatur an nō omnis: ita eas ſpeculamur quaſi integras propoſitiones: quas determinationes propoſitionum eē manifeſtum eſt. Concludenti ergo dicendum eſt in his que modū predicant: omnes alie res ſubiecte ſunt vl̓ eē vel ābulare vel legere vel dice re vel quiequid aliud cum aliquo modo fieri dicimꝰ in his autem vbi modus ipſe ſubijcitur: eē vero p̄di catur: vt ſit integra propoſitio: non eſt cum modo ꝓ poſitio. Sed ibi tantum de ſubſtantia modi proponi tur: vt ſi quis dicat poſſibile eſt quidam in rebus di et eſſe poſſibile: ⁊ rurſus contingens eſt: quidam ī re
bus dicit eē quod contingat: ⁊ rurſus neceſſe eſt: qui dam eē dicit in rebus quod ſit neceſſe: hic non de mo do ſed de ſolo eē tractatur: quare quotiens quideꝫ eē ſubijcitur: modus autē predicat̉: vt cū dicimus So cratem ambulare poſſibile eſtt ad modum iungenda negatio eſt. Quotiens vero modus ſubijcitur: eē aūt predicatur: ad eē ponenda eſt negatio: vt cuꝫ dicimꝰ poſſibile eſt: quia ita dicimus tanqͣꝫ ſi diceremꝰ poſ ſibilitas eſt: ⁊ cum dicimus contingens eſt: ita dicimꝰ tanqͣꝫ ſi diceremus contingentia eſt: ad eē ponenda negatio eſt: dicendumqꝫ eſt poſſibile non eſt: quod idē valet tāqͣꝫ ſi diceremꝰ. poſſibilitas nō ē. Eodē quoqꝫ modo ⁊ de contingentia. Non autem perfecte ſpecu lantibus idem ſemper videtur ſubiectū: quod primo loco reperiri dicitur. Idem predicatum ſemper: qd̓ ſecūdo loco predicat̉. In quibuſdā enim verum eſt. In alijs vero ex ſignificatione potius propoſitionuꝫ colligimus: qui terminus ſubiectus ſit: qui vero pre dicatus. Nam cum dico homo animal eſt: prius mi hi neceſſe eſt hominem dicere: poſt predicare animal atqꝫ ideo ſubiectus dicitur homo: animal vero pre dicatur. In his autem in quibus modus additur: ſi cut eſt cuꝫ dicimus: ſocrates bene loquitur. idē valet tanqͣꝫ ſi dicamꝰ: ſocrates bene loquens eſt: ⁊ hic qui dem bene prius dictum eſt: poſtea vero loquens eſt: ⁊ videtur eſſe quideꝫ ſubiectuꝫ id quod dictuꝫ eſt be ne. Predicatuꝫ auteꝫ id quod dictuꝫ eſt loquens eſt. Sed hoc falſū eſt. ⁊ hinc facilime poteſt inueniri: ꝙ loq̄ntem quidem eum eſſe nullus ignorat: quiſquis audit ſocrateꝫ bene loquentem eſſe. viꝫ auteꝫ totius ꝓpoſitionis modus continet. in id enim intendendus eſt animus non ſi loquatur hoc enim indubitatuꝫ eſt. Naꝫ qui euꝫ bene dicit loqui: loqui quoqꝫ conſentit. Quare ad moduꝫ intēdendus eſt animus ad id quod dictum ē bene: Socrates enim bene loquitur: qd̓ di xit loqui quidē nō ſufficit dicere niſi etiam dicat be ne. Continet ergo totam propoſitionē modus: ſꝫ rur ſus totam propoſitionē continet p̄dicatio: modus igi tur in his propoſitionibus potius p̄dicatur. Conclu dendum eſt ergo vniuerſaliter omnem modorū con tradictionem non ſecūdū eē verbum fieri: nec ſecun dum id rurſus verbum quod in ſe eſſe cōtineat: ſꝫ po tius ſecundum modum. Continere autem in ſe verba id quod eſt eē dicuntur: vt cum dicimus loquitur. tā tūdē enim valet tanqͣꝫ ſi dicamus loquens ē. Quare quecūqꝫ propoſitiones quēlibet illum in ſe retineant modum. Dubitandum nō ē: quin non ad id quod po nit eē: negatio iuſte applicetur. Sed potius ad eum modum: quo aliquid eē fieri ve pronunciet. Omnis nanqꝫ cum modo affirmatio taliū ē: vt nō intendere debeat animū auditor ad id quod eē dicitur. Sꝫ ad id potiꝰ qūo illud eē dicat̉: vt cū dicimꝰ: ſocrates be ne loquitur. nō ꝑſpiciēdum ē an loquatur: ſꝫ potius illuc animi dirigēda intētio ē quēadmodum loquat̉. hoc enim videtur continere totam propoſitionē. Er go contra poſſibile eē non ē ea negatio: que dicit poſ ſibile non eē: ſed non poſſibile eē: eodē modo ⁊ cōtra eam que dicit cōtingere eē: nō ea que enunciat contī gere nō eē ſed potius ea negatio ē: que dicit non con tingere eē. Idē quoqꝫ in neceſſarijs impoſſibilibuſqꝫ modis ceteriſqꝫ: q̄ nunc Ariſtote. pro ſolita breuitate tranſgreſſus ē: faciēdum videtur. Sed quoniam cō mentationis virtus ē non ſoluꝫ vniuerſaliter viꝫ ſen ſus exprimere: verum etiam textus ipſius ſermoni bus ordiniqꝫ cōnectere: quę ſuperius confuſe dicta q 2

De interpretatio. editionis ſecūde lib. quintus
ſunt nunc ꝑ ſermonum ipſorum ab Ariſtotele dicto rum ordinē diuidamus. ¶ His vero determinatis ꝑ ſpiciendum ē quēadmodū ſe habent negationes ⁊ af firmationes adinuicē he. ſcilicet que ſunt de poſſibili eſſe ⁊ non poſſibili eſſe ⁊ cōtingere ⁊ non cōtingere ⁊ impoſſibili ⁊ de neceſſario. habent eniꝫ aliquas du bitationes. Perſpiciendū inquit eſt de affirmationi bus negationibuſqꝫ qua ratione videantur opponi In his propoſitiōibꝰ quas quidā modꝰ cōtinet: vt in his q̄ ſūt poſſibiles vel cōtīgētes vel neceſſarie vl̓ ī poſſibiles vel vere vel falſe vel bene vel male: vl̓ ꝗc quid aliqua qͣlitate p̄dicatur. Hn̄t enī inꝗt aliqͣs du bitatiōes ⁊ qͣs dubitatiōes habeāt cōtinuo eas ſubij cit. Nā ſi eorū que cōplectūtur ille ſibiinuicem oppo ſite ſūt cōtradictiones: q̄cūqꝫ ſecūdū eē vel nō eē diſ ponūtur. Senſus totus huiuſmōi ē: ī oībus cōplexio nibus propoſitionū illa in his oppoſitio valet: que cūqꝫ ẜm eē vl̓ nō eē ſit: vt cū dicimꝰ homo ē huius ne gatio ē hō nō ē. Sed nō ea que dicit nō hō ē: ⁊ rur ſus eius que proponit ē albus hō illa negatio ē que dicit nō ē albus homo: nō ea que proponit eſt non al bus hō. hoc ipſū autē quoniā eiꝰ que dicit eſt hō al bus negatio eſt que dicit non eſt albus homo non ea que proponit eſt non albus homo ſic demonſtrat. Si enim de omnibus aut dictio aut negatio: lignuꝫ erit verum dicere eē nō albū hominē. Greuiter dictum ē ſꝫ ita poſſe viuetur exponi: propoſitū inquit ſit lignū de quo due enūciationes dicantur: illud tn̄ nobis ma nifeſtum ſit de oībus ſi affirmatio vera ē falſaꝫ eē ne gationē eā.ſ. que cōtradictorie opponit̉. ⁊ ſi vera ne gatio eſt falſa affirmatio eā ꝓnucietur. Igitur de ꝓ poſito ligno qm̄ lignū hoc ē albꝰ hō hoc falſuꝫ ē. Si igitur hec affirmatio falſa ē. vera debet eē eiꝰ nega tio. Si ergo ea ē negatio affirmationis que dicit ē al bus homo: que negat dicēs ē nō albꝰ hō: hec negatio vere p̄dicatur de ligno dicēte quolibet quod lignum hoc ē nō albus hō. Sed hoc fieri nō pōt: perſpicue enim falſū ē lignū nō albū hominē eē: quod eniꝫ oī no non eſt homo: nec non albus homo eē poteſt: fal ſe ergo ſūt vtreqꝫ ⁊ affirinatio que dicit de ligno qm̄ lignū eſt albus homo: ⁊ negatio de eo que dicit quo niam eſt non albus homo. Quod ſi ſunt falſe vtreqꝫ hec negatio illius affirmationis nō ē. Querēda ē er go alia que cum ea diuidat verum atqꝫ falſum. Qua in re nulla alia reperitur contra eā que dicit eſt albꝰ homo preter eam que dicit non ē albus hō: nā ſi ea dicit̉ eē affirmatiōis huius que dicit ē albus hō ne gatio: que enūciat eſt nō albus homo: erit vt d̓ ligno de quo affirmatio dicta falſa eſt: vera ſit enūciata ne gatio: eritqꝫ de ligno verū dicere qm̄ lignū hoc ē nō albus hō. ſed hoc impoſſibile eſt. Conſtat ergo eā ꝓ poſitionē que dicit ē nō albus homo illius affirma tionis non eſſe negationem que proponit eſt albꝰ hō Sed eā que dicit nō ē albus hō negationē eē eiuſdeꝫ affirmatiōis que dicit eſt albus homo. Uides ne er go vt prope in oībus affirmatiōes ⁊ negationes ſecū dum eſſe vel non eſſe fiant. Illa enim albū quideꝫ eē dicit: illa negat albū nō eē dicēs: rurſus illa dicit ho minē eē: illa vero negat dicēs hominē nō eē ⁊ in cete ris eodē modo eſt. Quod ſi hoc modo ⁊ ī quātiſcūqꝫ eē nō addit̉: idē faciet quod pro eſſe dicitur: vt eiꝰ q̄ ē ambulat homo non ea que eſt ambulat non homo negatio eſt. Sed ea que eſt non ambulat homo. Ni hil enim differt dicere hominē ambulare vel hoīem ambulantem eē. Nec hoc ſolum inquit in his euenire
poteſt propoſitionibꝰ: que ẜm eē vel non eſſe diſpo nuntur. Sed etiam in his quecūqꝫ verbis talibus cō tinētur: vt verba illa vim eius: quod eſt eſſe conclu dant: vt eſt homo ambulat. ambulat in ſe cōtinet e Idem enim ē ambulat quod ambulans ē. Ad hec ē go verba que in ꝓpoſitionibꝰ eſſe continent aptanda negatio eſt: ſi eniꝫ oīs cōtradictio ẜm eſſe vel nō eſſe ſit: hec autē verba eſſe propria ſignificatione cōclu dūt: quoniāqꝫ verba hec ita ponūtur tāqͣꝫ ſi hoc ip̄ꝫ eē poneretur: manifeſtū ē ad ea verba que eē conti nent negationem poni oportere ad earum ſimilitudi nē ꝓpoſitionū que ſecūdū eē vel nō eē ſupradicta ra tione ſibimet opponuntur. His ergo ante predictis quid inconueniens ex his poſſit eſſe proſequitur. ¶ Quare ſi hoc modo in oībus: ⁊ eius que eſt: poſ ſibile eſt eſſe: negatio eſt poſſibile eſt non eſſe: ſed non ea que eſt non poſſibile eſt eſſe. videtur autem idem poſſe ⁊ eſſe ⁊ non eſſe. omne eniꝫ quod eſt pol ſibile diuidi vel ambulare: ⁊ non ambulare ⁊ non diuidi poſſibile eſt. ¶ Superius demonſtratum eſt quēadmodum in his que complectuntur enunciationibus ſecūdū eſſe po tius ⁊ non eſſe fierent oppoſitiones: nunc hoc dicit. Si hoc inquit in omnibus propoſitionibus faciendū eſt: vt earum contradictiones ſecūdū eſſe ⁊ non eē po nantur: in his que aliquid poſſibile eſſe pronūciant: non ita ponenda negatio eſt: vt dicat non poſſibile eē Sed potius ſecūdum non eſſe conſtituenda eſt: vt di catur poſſibile non eſſe negationem eius eſſe que di cit poſſibile eſſe. Sed ſi hoc inquit dicimus: affirma tio ⁊ negatio contradictorie veruꝫ inter ſe falſūqꝫ nō diuidunt: omne enim quod poteſt eſſe: idem etiā pōt non eſſe. Quod enim poteſt diuidi: idem poteſt non diuidi: ⁊ quod poteſt ambulare: idem poteſt nō am bulare. Que autem ſit huiuſmodi poſſibilitas ꝑ quā cum dicitur aliquid fieri poſſe. Illud tn̄ relinquatur poſſe non fieri: conſequenter explanat dicens. ¶ Ratio autē eſt: quoniam omne quod ſic poſſibi le eſt: non ſēper in actu eſt. quare inerit etiam nega tio. poteſt igitur ⁊ non ambulare quod eſt ambula bile: ⁊ non videri quod eſt viſibile. At vero impoſ ſibile eſt de eodem oppoſitas eſſe veras dictiones. Non igitur eius que eſt: poſſibile eſt eſſe: negatio eſt. poſſibile eſt non eſſe. contingit eniꝫ ex his aut ideꝫ ipſum dicere: ⁊ negare vel de eodem: aut non ſecundum eſſe ⁊ non eſſe: que opponuntur: fieri af firmationes ⁊ negationes. Si ergo illud impoſſib le eſt: hoc erit magis eligendum. eſt igitur negatio eius que eſt poſſibile eſſe: ea que eſt nō poſſibile eē ſed non ea: que eſt poſſibile non eſſe. eadem quoqꝫ ratio eſt in eo quod eſt contingens eſſe. etenim ne gatio eius eſt non contingens eſſe. ⁊ in alijs quoqꝫ ſil̓i modo: vt in neceſſario ⁊ impoſſibili. ¶ Cauſa eſt ergo inꝗt: cur id qd̓ poſſe eē dicit̉ idē poſ ſit nō eſſe. ꝙ omne qd̓ poſſibile dicimꝰ: ita ꝓnūciamꝰ vt nō ſēper in actu ſit.i. nō ſit neceſſariuꝫ. omne nāqꝫ qd̓ ſēper in actu eſt: neceſſariū eſt: vt ſol ſēper moue tur. Itaqꝫ illi ſemper agitur motus. Si quis autem me dicat ambulare poſſe. quoniaꝫ mihi ambulatio nis motus ſemper nō agitur: ⁊ ineſt mihi aliquotiēs non ābulare: ineſt quoqꝫ illud vt vere de me dicatur poſſe me non ambulare cū vere pronunciatur poſſe ambulare

De īterpretatio. editio. ſecūde liber MDINCLS. 2
ambulare. Ergo quecunqꝫ non ſemper in actu ſunt ⁊ noſſe eſſe ⁊ poſſe non eſſe recipiunt. Poteſt ergo qd̓ eſt ambulabile ideſt quod ambulare poteſt non ābu lare: ⁊ qd̓ eſt viſibile non videri. Quocirca docet non eſſe negationē eius que dicit poſſe eſſe eam que pro nonit poſſe non eſſe. Idcirco quoniā vtreqꝫ ſunt ve re: vt in his que(vt ipſe ait) non ſemper actu ſūt. Cō tingit enim vnū ex vtriſqꝫ: que Ariſto. dicit aut idem ip̄m dicere ⁊ negare ſimul de eodeꝫ: aut non ſecūdū eſſe ⁊ non eſſe: que opponuntur: fieri affirmationes: ⁊negationes ideſt vt aut ideꝫ ſunt affirmatio ⁊ nega tio ſibiqꝫ conſentiant: ſi ſecundū eſſe ⁊ non eſſe in om nibus cōtradictio ſit: vt eſt in eo ꝙ eſt poſſe eſſe ⁊ poſ ſe non eſſe. Idē eniꝫ vtreqꝫ ſunt ſibiqꝫ conſentiūt: ⁊ ſi quis dicit eaꝫ eſſe contradictionē: dicit cōſentire ſi bi contradictionē: quod impoſſibile eſt. Aut certe nō in omnibus affirmationibus ⁊ negationibus ſecūdū eſſe ⁊ non eſſe ea que opponūtur: fieri affirmationes ⁊ negationes.i. non in omnibus affirmationibꝰ ⁊ ne gationibus ſecundū oppoſitionē eſſe vel non eſſe vel eoꝝ verborū que eſſe ꝯtinent: fieri contradictioneꝫ. ſi ergo īquit illud īpoſſibilius eſt: hoc erit magis eli gendū. Duo ſupra poſuerat que ex ſupradictis ratio nibus euenirent: at vnuꝫ ⁊ ideꝫ dicere ⁊ negare ſimul de eodē.i. vt ⁊ dictio ⁊ negatio idem eſſent ſimul de eodē predicate ſibiqꝫ conſentirent: aut non ſecunduꝫ eſſe vel non eſſe contradictionē fieri. Sed videntur vtraqꝫ quaſi quodāmodo īconuenientia eſſe: quippe cum illud vnum etiam īpoſſibile ſit: vt affirmatio ne gatioqꝫ cōſentiāt: illud alterum non ẜm eē vel nō eē fieri oppoſitiones inconſentiens ſit alijs propoſitioni bus in quibus hoc modo fieri cōtradictionē manife ſtum ē. Nūc ergo hoc dicit: qm̄ vtrūqꝫ inquit īconue niēs ē: vnum ex his erit eligēdū: ideſt qd̓ minꝰ eſt im poſſibile: hoc ſumēduꝫ ē. Minus aūt eſt īpoſſibile: vt ſecūdū eē ⁊ nō eē nō fiāt oppoſitiōes: hoc.n. nihil ꝓ hibet. Illud aūt impoſſibilius eſt: vt affirmatio ne gatioqꝫ ſibi cōſentiant. hoc ergo erit eligendum po tius.i. has que cū modo fiunt propoſitiones non eas habere oppoſitiones que ſecūdū eē vel non eſſe fiūt: ſed potius eas que ad modum ponuntur. Non auteꝫ dixit ita impoſſibilius eſt tanqͣꝫ ſi alterum impoſſibi le ſit. Sed ad hoc potius retulit: ꝙ vtraqꝫ quaſi īcon uenientia videntur: quorum vnū etiā īpoſſibile eē nō dubiū ē. hinc quoqꝫ diſpoſuit ordinē ẜm modum ali quem pronūciataꝝ propoſitionū: que nō ſecūdū eſſe negationes ponūt. dicit enim. Eſt ergo negatio eius que eſt poſſibile eſſe: ea que eſt: nō poſſibile eē: nega tionē ſcilicet addens nō ad eſſe verbū. Sed ad modū quod eſt poſſibile: eandem quoqꝫ rationem dicit eſſe ⁊ in cōtingentibus. Eius enim que eſt contingere eē negatio eſt non contingere eſſe. Docet etiam de ne ceſſario ⁊ impoſſibili idem ſibi videri. Que autē na tura ſit huius oppoſitionis: licet breuiter veraciſſime tamen expreſſa eſt: de qua nos ſuperius diutius lo quuti ſumꝰ: qd̓ ſi ꝗs ꝑſpicatiꝰ ītēdit illiꝰ ītelligētiā lo ci: cū hac gradatiꝫ ꝓficiſcēte expoſitiōe cōmunicet. ¶ Fiunt enim quemadmoduꝫ in illis eſſe ⁊ nō eſſe appoſitiones: ſubiecte vero res: hoc quidem albuꝫ: illud vero homo: eodem quoqꝫ modo hoc loco eſ ſe quidem ⁊ non eſſe ſubiectum ſit: contingere ve ro ⁊ poſſe appoſitiones determinantes quēadmo dum in illis eſſe ⁊ non eſſe: veritatem ⁊ falſitatem: lilr hee in eo quod eſt eſſe poſſibile: ⁊ eē non poſſibi
le. eius vero que eſt: poſſibile eſt non eſſe: negatio eſt non ea que eſt: non poſſibile eſſe: ſed ea que eſt: nō poſſibile nō eſſe. ⁊ eius que eſt poſſibile eſt eſſe: nō ea que eſt. poſſibile eſt nō eē: ſed ea que eſt: non poſſibile ē eſſe. Quare ⁊ ſequi ſeſe inuiceꝫ videbun tur hee poſſibile eſt eſſe: poſſibile eſt non eſſe. Ide eniꝫ poſſibile eſt eſſe: ⁊ non eſſe. Non eniꝫ contra dictiones ſunt ſibiinuiceꝫ huiuſmodi: poſſibile eē: ⁊ poſſibile non eſſe. ſed poſſibile eſt eſſe: ⁊ non poſ ſibile eſt eſſe nunꝙͣ ſimul in eodē vere ſunt. oppo nuntur enim. At vero poſſibile eſt non eſſe et non poſſibile eſt non eſſe: nūquaꝫ ſimul ſunt. Similiter autem ⁊ eius que eſt neceſſarium eſſe: non ea que ē neceſſarium non eſſe negatio eſt: ſed ea que eſt non neceſſarium eſſe. eius vero que eſt neceſſarium eſt non eſſe: ea que eſt non neceſſariuꝫ non eſſe. ⁊ eius que eſt impoſſibile eſſe: non ea que eſt impoſſibile non eſſe ſed non impoſſibile eſſe. eius vero que eſt impoſſibile nō eſſe ea que ē nō īpoſſibile eſt nō eſſe. ¶ Appoſitiones vocat predicationes: dicit ergo in his propoſitionibus que preter aliquem modum dicun tur predicantur quidem ſemper eſſe ⁊ non eſſe vel ea verba que eſſe continent. ſubijciuntur vero res de ꝗ bus illa predicantur: vt album. cum dicimus album eſt vel homo cum dicimus homo eſt. At̓qꝫ ideo quo niam in his predicatio totam continet propoſitioneꝫ veritatem ⁊ falſitatem predicatio illa determinat. Predicatur autem eſſe vel aliquid quod eſſe conti net. Iure ẜm eſſe vel non eſſe contradictiones ponun tur. In his autem: ideſt in quibus modus aliquis p̄ dicatur eſſe quidem ſubiectum eſt vel ea verba que eſſe continent. Modus autem ſolus quodāmodo pre dicatur: nam quod dicitur eſſe ſolum ſine modo ali quo ipſius rei ſubſtantia pronunciatur: ⁊ queritur in eo quodāmodo an ſit: idcirco eſſe ponente affirma tione dicit negatio non eſſe. In his autem in quibus modus aliquis eſt: non dicitur aliquid eſſe. Sed cum qualitate quadam eſſe: vt eſſe quidem nec affirma tio ambigat nec negatio. De qualitate autem: ideſt quomodo ſit: tunc inter aliquos dubitatur: atqꝫ ideo ponente aliquo quoniaꝫ Socrates bene loquitur nō ponitur negatio: quoniam bene non loquitur. Sed quoniam non bene loquitur. Idcirco quoniam(vt dictuꝫ eſt) non ad eſſe vel ad verba que eſſe continēt ⁊ propoſitionem totam conſtituunt. ſed potius ad mo dum intenditur animus audientis: cuꝫ affirmatio ali quid eſſe pronunciat. Si igitur hoc continet totius ꝓ poſitionis vim quod autem propoſitionis vim conti net predicatur: ⁊ ẜm id quod predicatur ſemper op poſitiones fiunt: recte ſolis modis vis negationis ap ponitur. His autem rationabiliter conſtitutis: illud rurſus exequitur quod non modo cōtradictio non eſt poſſe eſſe ⁊ poſſe non eſſe: verum etiā huiuſmodi ꝓ poſitiones: que cum modo ſunt poſite: ſi negationem tamen habent ad eſſe iunctam: omnino negatiōes nō ſunt: ſed affirmationes: poſſunt enim earum negatio nes alie reperiri: ait enim: eius vero que eſt poſſibile non eſſe negatio eſt non poſſibile non eſſe: intantum inquit non eſt vlla contradictio eius que eſt poſſe eē ⁊ eius que eſt poſſe non eſſe: vt ea que dicit poſſe nō eſſe: non eſſe negatio: ſed potius affirmatio cōuincat̉ Affirmatio autem affirmationi nunqͣꝫ opponitur cō q 3

De interpretatio. editionis ſecūde lib. quintus.
tradictorie. Docetur autē eſſe affirmatio ea que dicit poſſe non eſſe: quod eius quedaꝫ alia negatio reperi tur ea.ſ. que dicit non poſſe non eſſe: ſimulqꝫ illud ad iungit. Cuꝫ ſint inquit huiꝰ ꝓpoſitionis que dicit ali quid poſſe eē due q̄ videant̉ eē negationes ea.ſ. que dicit poſſe nō eſſe: ⁊ ea que ꝓponit non poſſe eē: hinc agnoſcit̉ que haruꝫ ſit contradictoria contra eā que dicit poſſe eſſe affirmationē. que eniꝫ veruꝫ falſumqꝫ cuꝫ ea diuidit: ipſa potiꝰ pōt negatio eſſe qͣꝫ ea que il li conſentit. Ei vero que eſt poſſe eſſe cōſentit ea que dicit poſſe non eſſe: vt ſupra iā docui. ea aūt que dicit nō poſſe eſſe. ſi falſa eſt: vera eſt que dicit poſſe eſſe Sꝫ ſi hec rurſus falſa eſt: vera eſt illa que enūciat nō poſſe eſſe. diuidūt ergo hec veritatem falſitatemqꝫ quod in ſingulis exēplis facile poterit inueniri. Age eniꝫ dicat quis me poſſe ābulare: ille verum dixerit Si vero quis dicat non poſſe me ambulare: mētitus eſt. Rurſus ſi ꝗs dicat poſſe ſolē conſiſtere: mentitur Si quis vero dicat non poſſe ſoleꝫ conſiſtere de ipſi us nullus ambigit veritate. Diuidūt ergo veritatem falſitatēqꝫ he.ſ. que dicunt poſſe eſſe ⁊ non poſſe eē: ille vero ſeſe ſequuntur que dicunt poſſe eſſe ⁊ poſſe non eſſe. Que ergo ſibi conſentiunt contradictiones nō ſunt: que aūt veritatem falſitatēqꝫ diuidunt: ip̄as eē cōtradictiōes magis putādū ē qd̓ ꝑ hoc ait. Qua re ⁊ ſeſe ſequi inuicem videbuntur: que autem propo ſitiones ſequātur ſeſe dicit.i. poſſibile eſt eē ⁊ poſſibi le nō eſſe. Cur autem ſeſe ſequantur monſtrat adij ciens: non enim contradictiones ſibiinuicem ſunt: ſi enim cōtradictiones eēt nunqͣꝫ ſeſe ſequerent̉. Sꝫ que ſint cōtradictiones declarat dicēs. Sed poſſibi le eſt eē ⁊ nō poſſibile eē nūqͣꝫ ſimul ſunt. Curi auteꝫ nūqͣꝫ ſimul ſunt: nō tacuit. ait nāqꝫ. Opponūtur eniꝫ nā idcirco nūqͣꝫ ſimul ſunt: qꝛ veritatem falſitatēqꝫ diuidūt: qm̄ opponūtur. Docet quoqꝫ eiꝰ ꝓpoſitiōis que dicit poſſe nō eē illā eſſe negationē q̄ ꝓponit nō poſſe nō eē: ⁊ ex eadem vim ad hāc ꝓpoſitionē trāſit. Dicit enim. At vero poſſibile nō eē ⁊ nō poſſibile nō eē nunqͣꝫ ſimul ſunt: per quod oſtenditur illā eē affit matiuā: illā vero negatiuā. Uniuerſaliter enim que cūqꝫ idē de eodē hec ponit: hec aufert: ſi illa ſit affir matiua: illa negatiua: ⁊ nihil equiuocatiōis: aut vni uerſalium determinatiōis īpediat cōtradictorie ſibi met opponūtur. Cetera iā ita ait ꝑ ſe expedita ſunt: vt longa expoſitiōe nō egeant. Sed quedā in eorum ordine permiſcenda ſunt: ꝑ que id quod per ſe eſt lu cidum: clarius monſtretur. Proſequitur enī ſimili ter ceteros modos: dicēs que propoſitiōes quaꝝ affir mationū nō ſint negatōes ⁊ que ſint: ⁊ eis quas nega tiones nō eē dicit: vt affirmatiōes eē demōſtret: ali as negationes opponit. Sil̓r aūt īquit ⁊ eiꝰ ꝓpōnis: que ē neceſſarium eē: nō eſt ea negatio que dicit ne ceſſarium non eē: hec enim affirmatio ē: ſicut mox ne gatiōe oppoſita cōprobauit: ſed potius ea negatio eſt eiꝰ que ē neceſſarium eē: que dicit non neceſſariū eē. Eodē quoqꝫ modo cuncta proſequitur dicens. eiꝰ ve ro que eſt neceſſarium nō eē: quā ſupradixerit nō eē oppoſitā ei que dicit neceſſariū eſt eſſe: illa negatio eſt q̄ ꝓponit non neceſſariū nō eē. Quecūqꝫ enim ne gationē ad eē poſitā habēt: ille ſi cum modo ſunt: af firmationes eē putande ſunt. Eius vero que ē īpoſſi bile eē nō ē ea negatio que dicit impoſſibile nō eē: nō enim ad modū habet negatiuā particulā iunctā: ſed potiꝰ ea q̄ dicit nō īpoſſibile eē: he nāqꝫ īter ſe veruꝫ falſūqꝫ diuidūt: illiꝰ vero q̄ ad eē hꝫ particulā negatiuā: quā affirmationē eē manifeſtū ē.i. eiª q̄ dicit im poſſibile n̄ eē ea negatio ē q̄ dicit nō īpoſſibile nō eē. Cōcludit ēt breuiter id qd̓ ſupra demōſtrauit dicēs. ¶ Uniuerſaliter vero(quemadmodum dictuꝫ eſt eſſe quidem ⁊ non eſſe oportet ponere: quemadmo duꝫ ſubiecta: negationem vero ⁊ affirmationeꝫ hec facientem ad eē: ⁊ non eē apponere ⁊ has putare oportet eē oppoſitas dictiones ⁊ negationes: poſ ſibile non poſſibile. contingens non contigens. impoſſibile. non īpoſſibile neceſſarium non neceſ ſarium. verum non verum. ¶ Uniuerſaliter īꝗt dicimus ſicut iam ſupradictuꝫ ē ī his ꝓpoſitionibus que modos additos hn̄t: eē ⁊ non eē ſubiecta potiꝰ fieri: modos vero p̄dicari: atqꝫ ideo ad vnū quēlibet modū.i. ẜm vnū fieri debere affir mationē ⁊ negationē ſemꝑ: vt ſicut p̄dicatꝰ modus af firmationē continet: ita negatiua ꝑticula ad moduꝫ iūcta totaꝫ hoc modo cōtineat negationē: ꝓponit āt eas qͣs putat eē oppoſitas dictiōes hoc mō: poſſibile nō poſſibile: cōtingēs nō cōtingēs: īpoſſibile n̄ īpoſſi bile: neceſſariū nō neceſſariū. Qd̓ āt addidit veꝝ nō verū: ad hoc ꝑtinet: vt oēs modos īcluderet: vere.n. modus quidē ē ſicut ⁊ bene: ſicut velociter: ſicut lete: ſicut grauiter. ⁊ ꝗcūqꝫ modi ſunt: hoc mō faciēda eſt cōtradictio: verū eſt: nō verū ē: nō aūt nō ē veruꝫ: ve lociter ābulare: nō velociter ābulare. ſed nō illa q̄ di cit velociter non ambulare. Cōcludēti ergo ſemꝑ ad modū iungēda negatio ē. ille enim ſemꝑ ſibimet op ponunt̉: vt ſupra iā dictū ē. q̄ ẜm p̄dicatiōes hn̄t ne gatiuas ꝑticulas iunctas. Predicant̉ autē in his mo di: vt ſupra iā demōſtrauimꝰ. Scd̓m modos ergo in his negatio poſita integram vim cōtradictionis effi ciet. Expeditis modorū oppoſitionibꝰ de cōſequētia propoſitionū atqꝫ cōſenſu habebitur ſubtilis vtiliſqꝫ tractatus. Si ergo poſſibile eē ſimpl̓r diceretur: ſim plex ⁊ facilis ꝓpoſitionū videretur eſſe conſēſus: nec ꝗcqͣꝫ ī earū cōſequētia poſſet errari. Nūc āt qm̄ du pliciter dicitur ẜm diuerſos modos nō eedē ꝓpoſitio num ſūt cōſequētie. Quod āt dico tale ē. Poſſibilis due ſūt ꝑtes: vnū qd̓ cū nō ſit eē pōt. Alteruꝫ ꝙ ideo ſit poſſibile: qd̓ iā ē: pͥor ꝗdē pars corruptibilibꝰ ⁊ per mutabilibus propria eſt: mortalis enī Socrates pote rat eē cū nō fuit: ſicut ipſi mortales ꝗ ſūt id qd̓ an̄ nō fuerāt: poteſt enim homo cum nō loquitur loqui: et cū non ābulat ambulare. Ergo hec pars ẜm id dici tur qd̓ iam quidem non ē eē tn̄ pōt. illa vero alia ꝑs poſſibilis que ẜm id dicitur qd̓ iā ē aliquid actu non poteſtate: vtriſqꝫ naturis accomodatur ⁊ ſempiter nis ſcilicet ⁊ mortalibus. Nā qd̓ in ſempiternis eſt: eē poſſibile ē. Rurſus quod ē ī mortalibꝰ nec hoc a ſul ſiſtendi poſſibilitate diſcedit: ſed tantum differt quia id quod in eternis eſt nullo modo permutatur ⁊ ſem per eſſe neceſſe eſt: illud vero quod in rebus mortal̓ bus inuenitur poterit ⁊ non eſſe: ⁊ vt ſit non ē neceſſi Ego namqꝫ cum ſcribo ineſt mihi ſcribere. Quo cir ca ⁊ ſcribere mihi poſſibile ē: ſed quoniam ipſe mort lis ſum: non eſt hec poteſtas ſcribēdi neceſſaria: nec enim ex neceſſitate ſcribo. At vero cum dicimus cel ineſſe motum: nulla dubitatio eſt quin neceſſe ſit ce lum moueri: in mortalibus ergo rebus cum eſt aliꝗt ⁊ eſſe poteſt: ⁊ vt ſit non eſt neceſſe: in ſempiternis a quod eſt neceſſe eſt eē: ⁊ quia eſt eē poſſibile eſt. Cuꝫ ergo poſſibilis principaliter due ſint partes vna que ẜm id dicitur quod cum non ſit eē tamen poteſt. Al

De īterpretatio. editio. ſecūde liber qu inlus. 2
era que ẜm id predicatur quod iam eſt aliquid actu non ſolum poteſtate: huiuſmodi poſſibile qd̓ iam ſit actu. duas ex ſe ſpecies profert: vnā que cum ſit nō ē neceſſaria. Alteram que cum ſit illud quoqꝫ hꝫ: vt eā aē neceſſe ſit. Nec hoc ſolius Ariſtotelis ſubtilitas de prehendit: verum Diodorus quoqꝫ poſſibile ita diffi nit dicens quod eſt aut non eſt. Unde Ariſtoteles id quod Diodorus ait non eſt illud poſſibile putat: qd̓ cum non ſit fieri tamen poteſt. Quod autem dixit dio dorus eſt id poſſibile Ariſtoteles interpretatur: quod idcirco dicitur eſſe poſſibile: quia iam eſt actu. Cuius poſſibilitatis modi duas ꝑtes eē docuimus vnam ſci licet quam neceſſariam dicimus. Alteram quaꝫ non neceſſariaꝫ predicamus. huius auteꝫ non neceſſarie. que rurſus partes ſunt: vna que a poteſtate peruenit ad actum: altera que ſemper actu fuit aliquando res illa que ſuſceptibilis illius eſt fuit. ⁊ illa quideꝫ que a poſſibilitate ad actum venit: vtriuſqꝫ partis contra dictionis ſuſceptibilis eſt: vt nunc ego ſcribo: ⁊ ex po teſtate ad actum veni: ⁊ agens poſſum ſcribere. ante enim qͣꝫ ſcribereꝫ erat mihi ſcribendi potentia. Sed ex pote ſtate ſcribendi veni ad actū ſcribendi. Quare vtraqꝫ mihi conueniūt ⁊ ſcribere ⁊ non ſcribere. poſ ſuꝫ eniꝫ ⁊ non ſcribere: poſſuꝫ ⁊ ſcribere: que eſt quo dammodo contradictio. Atqꝫ ideo quecūqꝫ a poteſta te ad actum veniunt: ea ⁊ facere poſſum ⁊ non facere ⁊ eſſe ⁊ nō eē: vt qui loquitur quia ante potuit loqui quaꝫ loqueretur: ⁊ nūc ideo poteſt loqui quia loꝗtur ⁊ poteſt loqui ⁊ poteſt nō loqui. Alia vero que nūqͣꝫ antea poteſtate fuit: ſed ſemper actu: aliquando res ipſa fuit que aliquid poteſtate eſſe diceretur: ad vnā rem tantuꝫ apta eſt: vt ignis nunqͣꝫ fuit ante poteſta te calidus: vt poſtea calidꝰ actu ſentiretur: nec nix an tea frigida poteſtate: poſt actu. Sed aliquando fuit ignis actu calidus: fuit ⁊ aliquando nix frigida actu Quo circa he potentie nō ſunt aꝑte ad vtraqꝫ. Neqꝫ enim ignis frigus incurrere: nec nix caliduꝫ vnqͣꝫ po teſt efficere. Quare faciēda a pͥncipio huiuſmodi di uiſio ē. Poſſibilis alia pars ē q̄ cū non ſit tn̄ eē pōt. Alia vero que actu ē: ⁊ ideo poſſibile dicitur. Si eniꝫ eſſe nō poſſet: nec eēt oīno: huius āt poſſibilitatis q̄ ſecūdū illū dicitur modū: quod iā actu ſit: due partes ſūt vna ſecūdū id qd̓ ex neceſſitate eē dicimꝰ. Altera vero ſecūdū id qd̓ cū ſit: nō tamē eē ex neceſſitate ali quid arbitramur: huius autem nō neceſſarie poteſta tis due ſunt alie partes: vna que quoniam ex poteſta te ad actū venit: ⁊ eē ⁊ nō eē recipiet facultatem. Al tera que quia nūquā actū habere deſtitit. Aliquādo fuit id quod dicitur ei eē poſſibile: ad vnā tātū parte apta ē atqꝫ poſſibilis ad eā ſcilicet quā actu ſemper exercuit: vt igni calor vel niui frigus: vel adamāti du ricies: vel aque liquor. Sed nullus arbitretur ex ne ceſſarie poſſibilitatis ſpecie eē id quod dicimꝰ nūquā poteſtate fuiſſe actꝰ quoſdā ī quibuſdā rebus: vt ign calorē: ipſe enī extingui ignis poteſt. In illis auteꝫ ē neceſſarie ſunt: non modo qualitas a ſubiecta re diſce dere nūqͣꝫ debet: quod videtur etiā ī igni: a quo ſua qualitas caloris non recedit. Sed etiā illud qd̓ ſubie cta illa ſubſtātia īmortalis eē videatur: quod igni nō accidit. Solē enī ⁊ cetera huiuſmodi corpora que ſu perna ſunt ⁊ celeſtia: īmortalia ꝑipatetica diſciplina putat. atqꝫ ideo conſentienter ſibi docet ſolem neceſ ſario moueri: quod non modo a ſole motus ille nun quā recedit: ſed ne ſol quidem ipſe eſſe deſinet. His ergo predictis id ad quod hec premiſſa ſunt.i. cōſeq̄n
tia propoſitionum diligentius exequenda eſt. ¶ Conſequentie vero ſecundum ordineꝫ fiunt ita ponentibus. Illi enim que eſt poſſibile eſt eē. illa que eſt contingens ec̄: ⁊ hec illi conuertitur: ⁊ non impoſſibile eē: ⁊ non neceſſartum eē. Illi vero que eſt poſſibile non eē ⁊ contingens non eē: ea queeſt non neceſſarium non eē: ⁊ non impoſſibile non eē. illi vero que eſt non poſſibile eē: ⁊ non contingens eſſe. ea que eſt neceſſariū nō eē. ⁊ impoſſibile eē. Il li vero que eſt. nō poſſibile non eē. ⁊ non contingēs nō eē. illa que eſt neceſſe eſt eē. ⁊ īpoſſibile nō eē. cō ſideret̉ autē ex ſubſcriptione quēadmodū dicimꝰ ¶ Hec Ariſto. conſentienter his que nos ſupra premiſ ſimus addidit de cōſequētia propoſitionum: que etſi manifeſta ſunt acute perſpicientibus: tamen ne nos nihil huic quoqꝫ loco addidiſſe videamur: breuiſſi ma expoſitiōe ea percurrimus. Primum voluit de monſtrare: quoniā quecūqꝫ de poſſibili dicerētur: ea etiā de cōtingenti veraciſſime dici poſſunt: atqꝫ ideo ait illi que eſt poſſibile eē cōſequētē eē illā que dicit cōtingere eē: Et ne ī his aliꝗd diſcrepās videret̉ ad iecit dicēs: ⁊ hec illi cōuertit̉: vt ītelligeremꝰ qd̓ eſſet poſſibile hoc cōtingere: ⁊ ꝙ cōtingeret illud eē poſſi bile: qͣre q̄ ſibi cōuertūtur: ea eqͣlia ſunt atqꝫ eadem Quicꝗd ergo ī poſſibili dici pōt: idē ī cōtīgēti p̄dicat̉ hec ergo ideſt cōtingēs ⁊ poſſibile ſeꝗ dixit illā ꝓpo ſitionē que diceret nō īpoſſibile eē: ⁊ eam que neceſſa rium negat ideſt non neceſſe eē. ait n. Illi enī que eſt poſſibile eē illa que eſt contingere eſſe: ⁊ hec illi con uertitur: ⁊ ea que ē non īpoſſibile eē ⁊ nō neceſſariuꝫ eē: tāqͣꝫ ſi hoc diceret: ⁊ poſſibile eē ſequitur cōtingē tia. Et hec vtraqꝫ ſibi cōuertuntur: ſed has ſequitur nō īpoſſibile eē ⁊ non neceſſarium eē: hoc quaꝫ recte dictū ſit nemineꝫ latet. Nam quod eſt poſſibile eē id eē contingit: vt ſit non impoſſibile eē. Nam ſi eēt im poſſibile: non diceretur poſſe eē: quod vt non eēt ra tio impoſſibilitatis aſtringeret. Ergo id quod poteſt eē nō īpoſſibile ē eē. Similiter autē non eſt neceſſe eſſe id quod poſſe eē dicitur. Hoc autē idcirco euenit quia id quod poſſibile predicamus ad vtramqꝫ partē facile vertitur. Naꝫ ⁊ vt ſit fieri poteſt ⁊ vt non ſit. At vero neceſſitas ⁊ īpoſſibilitas in alterutra parte con ſtringitur. naꝫ quod impoſſibile eſt eſſe: eſſe nunquā poteſt. Porro auteꝫ quod neceſſe eſt eē: non eſſe nun quaꝫ poteſt. ergo id quod negamus impoſſibile eſſe: conſentire facimus poſſibilitati. Id auteꝫ quod nega mus neceſſarium: rurſus eidē nature vim poſſibilita tis adiungimus: vt ſit hoc modo dicēdum: ⁊ vt veri us loquamur ita dicēdum eſt quod poſſibile eſt ⁊ eē poteſt ⁊ non eē. Rurſus quod impoſſibile ē eē: nō po teſt eē. quod neceſſe eſt: non poteſt non eē. ergo ſi im poſſibilē enunciationē negationis adiectiōe franga mus dicētes non impoſſibile eē: illi partem poſſibili tatis adiungimus. in qua eē poſſe aliꝗd dicimꝰ. Sin uero neceſſarie propoſitionis rigorē negatiōe minua mus dicētes non neceſſe eē: illud euenit vt ad eā ꝑteꝫ neceſſariam propoſitionē applicemus: que in poſſibi litate ē: vt poſſit non eſſe. Quare poſſibilitateꝫ ſequi tur nō eē impoſſibile: idcirco ga quod poſſibile ē: fie ri poterit eandē poſſibilitateꝫ rurſus ſequitur ꝓpoſi tio: que dicit non neceſſe eſt eſſe: idcirco quia qd̓ poſ ſibile ē: poterit ⁊ non eſſe. Aliter ideꝫ dicimus. ꝙ poſ ſibile eſt non eſt verum dicere quoniaꝫ impoſſibile ē:

De interpretatio. editionis ſecūde lib. ſextus.
quia fieri poteſt. Rurſus quod poſſibile eſt non ē ve rum dicere quoniaꝫ neceſſe eſt. poteſt eniꝫ quod poſ ſibile eſt eē: ideꝫ non eē. Quare ſi de poſſibilitate im poſſibilitas ⁊ neceſſitas recte dici non poteſt: eorum negationes poſſibilitati conſentient: que ſūt non im poſſibile eē ⁊ nō neceſſariuꝫ eſſe. Sed meminiſſe de bemus eandeꝫ ſemper in omnibus de contingenti ⁊ de poſſibili rationeꝫ eſſe. De eo ſcilicꝫ poſſibili quod cum adhuc non ſit poterit tamē eſſe aut non eſſe. Ali am rurſus conſequentiam dicit hoc modo. Illi vero que eſt poſſibile non eē ⁊ contingere nō eſſe illa que eſt non neceſſarium non eſſe ⁊ non impoſſibile non eē propter eandem cauſam hanc quoqꝫ conſequētiam dicit. Illi eniꝫ que eſt poſſibile non eſſe ⁊ ei que eſt cō tingere non eſſe illa conſentire ait que dicit non ne ceſſe non eē ⁊ non impoſſibile non eſſe. Hoc autem ideo quia quod poteſt non eſſe poteſt etiaꝫ eſſe. ⁊ rur ſus quod contingit non eſſe contingit eſſe. At vero quod neceſſe eſt non eſſe illud non poteſt eſſe: quod autem impoſſibile eſt non eſſe. illud non eſſe non po terit. quare a poſſibili vtreqꝫ diſcrepant. Namqꝫ poſ ſibili tali que poſſe aliquid eſſe promittit: contrariū ſentit ea que dicit neceſſe eſſe non eſſe. Rurſus quia poſſibilitas habet in ſe vim vt id quod pōt eſſe: poſ ſit ⁊ non eſſe: diſſentit ab ea multumqꝫ diſcrepat que dicit impoſſibile eſſe non eſſe. Quod ſi ſitꝭ propoſitio que predicat neceſſe eſſe non eſſe: ⁊ rurſus que dicit impoſſibile eſſe non eſſe a poſſibilitate diſſentiunt. Recte nimirum harum negationes poſſibilitati con ſentire creduntur. Poſſibiles autem propoſitiones voco huiuſmodi que vel in affirmatione vel negati one poſſibilitatem aliquam monſtrant altera parte non intercluſa: vt que dicit poſſibile eſſe aliquid al hac non intercluditur ea per quaꝫ dici poteſt poſſibi le eſſe non eſſe. vel ſi quis dicat poſſibile aliquid non eſſe. ab hac rurſus intercluſum non eſt: vt eſſe poſſit. atqꝫ ideo affirmationem que dicit poſſe eſſe poſſibilē voco. Nec minus eaꝫ que dicit aliquid poſſe non eē. Et in iſtis propoſitionibus quas Ariſtoteles ponit: in quibus dicit poſſibile non eſſe: non videatur ita dicere tamqͣꝫ ſi hoc modo pronunciet: vt velit inten dere aliquid impoſſibile eſſe: cum dicit poſſibile non eſſe Ita eniꝫ hanc propoſitionem dicit non quod poſ ſibilitatem illaꝫ auferat: ſed ꝙ dicat poſſibile eſſe ali quid vt non ſit. Subaudiendum enim eſt adiungen dumqꝫ ad poſſibile verbum quod eſt eſſe: vt cum ille dicit poſſibile non eſſe: nos intelligamus poſſibile eē non eſſe ideſt poſſibile eſſe vt non ſit. Tertiam conſe quentiam ponit hanc in qua conſentire dicit illi que eſt non poſſibile eſſe ⁊ non contingens eſſe illam que dicit neceſſariuꝫ non eē ⁊ īpoſſibile eē. hoc ita planū eſt vt expoſitione non egeat. Quod eniꝫ non poſſibi le eſt: hoc fieri nō poteſt. Quod fieri non poteſt ne ceſſe eſt: vt non ſit: quod autem neceſſe eſt vt non ſit impoſſibile eſt. Recte ergo dicitur eaꝫ propoſitioneꝫ que dicit aliquid non poſſe eē ⁊ eaꝫ que dicit non con tingere eē conſequi illas ⁊ que eē cuꝫ neceſſe eſſe ne gant: ⁊ que impoſſibilitatem affirmant. Quod auteꝫ dicit tale eſt. non neceſſe eē contingēs eſt eſſe. neceſſe aūt non eē n̄ ꝯtingēs eē. n̄ ē ꝯtigēs.ſ. eē: ⁊ neceſſariū non eſſe. reliquam conſequentiam in qua eas ꝓpo ſitiones que dicerent non poſſibile eē aliquid non eē: ⁊ non contingere non eē illis que proponerent nece ſſe eē: ⁊ impoſſibile non eē conſentire dicit. neqꝫ vllaꝫ habet hoc obſcuritatem. Nam quod non eſt poſſibile
Ergo ⁊ quod nō eſt poſſibile vt nō ſit: manifeſtum ē quoniam neceſſe eſt eē. idem quoqꝫ ⁊ de contingent dicendum eſt. Deſcribit autem eas hoc modo. vt nō ſolum mente ⁊ ratione capiantur: verum etiam ſubi ectis oculis facilior intellectus ſit. Nos autem vt ſit lucidior explanatio: de his duos facimus ordinesʳ: ⁊ in primo quidem eas poſuimus que precedunt. in ſe cundo vero eas que ſequuntur: vt ſit multa facultas ꝑ ſe earum rationes non ītelligentibus ad deſcripti onē tamē reſpicientibꝰ que quaꝫ ſequatur agnoſcere. Precedentes Sequentes. Non impoſſibile eſſe. Poſſibile eſſe Non neceſſe eē. Contingens eē Precedentes Sequentes. Non neceſſariū non eē Poſſibile non eē Contingens non eē Non poſſibile non eē.j Precedentes Sequentes. Non poſſibile eē Neceſſarium non eē. Impoſſibile eſſe Non contingens eē Sequentes. Precedentes Non poſſibile non eē Neceſſe eē Non contingens non eē Impoſſibile non eē. ¶ Hac ergo deſcriptione facta quid Ariſtote. cōmuni ter de propoſitionibꝰ vniuerſaliterqꝫ tractauerit nu li ſolertius intuenti videtur ambiguum. Cetera vero que ſingulatim de eorū cōſequentijs diſputauit: qm̄ defatigari volumꝰ lectores: ſextū volumē expediet. ¶ Liber ſextus incipit. Extus hic liber longe commentationi te ¶ U minum ponit: que quodam magno labo re conſtiterit ac temporis mora. Nā ⁊ pli o imorum ſunt in vnum coaceruate ſenter tie: ⁊ duorum ferme annorum ſpacium continuo com mentandi ſudore conſumpſimus. Neqꝫ ego arbitro quibuſdam ſiniſtre interpretantibus glorioſe factum videri: vt quod dici breuiter poſſet id nos oſtentatio ne doctrine. non ad lectorum ſcientiam potius quaꝫ prolixitate ad faſtidium tenderemus. Quibus reſpō ſum velim non hoc tam mendaciter eſſe ſenſuros: ſ prioris cōmenti perlegerent breuitatem: nam neqꝫ breuius explicari potuit anguſtiſſimorum obſcuritas impedita ſermonum: ⁊ qͣꝫ multa ad plenam huius l bri intelligentiam deſint agnoſcent. Quid autem vtrumqꝫ opus legētibus vtilitatis exhibeat: hinc fa cillime mihi videtur poſſe perpendi. Quod cum hāc ſecundam editionem in manus quiſqͣꝫ primum ſum pſerit: ipſarum rerum ſpacioſa varietate confundi tur: vt qui in maioribus mentem intendere nequit editionis prime breuitatem ſimplicitatemqꝫ deſide ret. Quod ſi quis ad prioris editionis duos libros le ctor acceſſerit: ſumpſiſſe ſibi ad ſcientiam quidam for taſſe videbitur. ſed cum poſtremo hanc ſecundam co gnouerit editionem: quam multa in prima ignoraret agnoſcit: nec homines a legendo longum opus labo re deterreat: cuꝫ nos non impedierit ad ſcribenduꝫ. Sed
vt non ſit: hoc impoſſibile eſt vt non ſit. id eniꝫ quo dicimus impoſſibile eē idem valet tanqͣꝫ ſi dicamu non poſſibile eē. Quod eniꝫ facit negatio in ea inte pretatione qua dicimus non poſſibile: idem facit pri uatio in ea qua dicimus impoſſibile. Quod auteꝫ in poſſibile eſt non eſſe: late patet quia neceſſe eſt eſſe.

De interpretatione editionis ſecūde liber. Vi. 33
Sed ne ipſum quoqꝫ prohemiū tendi longius videa tur. ad Ariſto. ſeriē ⁊ ad ea que de conſequentia pro poſitionuꝫ diligēter exequitur: reuertamur. Ea que cōiter vniuerſaliterqꝫ de propoſitionibus ⁊ de earuꝫ ad ſeinuicem conſequentiis ſpeculanda fuerāt. In ſu periori ipſarum propoſitionum deſcriptione diſpo luit. Nunc vero que ſingillatiꝫ ſingulis accidunt dili gentiſſimo tractatu perſequitur. ait enim ita. Rgo impoſſibile ⁊ nō impoſſibile: illud quod eſt contingens ⁊ poſſibile: ⁊ non cō ¶ Ultingens ⁊ non poſſibile ſequuntur qui Adem contradictorie: ſed conuerſim. illd̓ enim quod eſt poſſibile eſſe: negatio ſequitur īpoſ ſibilis: negationem vero affirmatio. Illud enim quod eſt non poſſibile eſſe: illud quidem quod eſt impoſſibile eſſe. affirmatio enim eſt impoſſibile eē non impoſſibile vero negatio. ¶ Conſequentia propoſitionuꝫ(vt ſuperior deſcriptio docet) ẜm poſſibile ⁊ neceſſariū facta eſt. quā rem il la quoqꝫ ſecuta eſt. vt ex cōtingentibus ⁊ impoſſibili bus propoſitionibus conſequētiiſqꝫ diceret. Nā cum contingēs recto modo poſſibili conſentiat: impoſſibi le conuerſo ordine neceſſarium ē: vt paulopoſt doce vimus. Speculat̉ ergo de poſſibili ⁊ contingēti ⁊ im poſſibili: quēadmodum ad ſeinuicē vel quas habeāt conſequētias: idqꝫ conſtituit hoc modo dicēs: impoſ ſibile ⁊ non impoſſibile ſequunt̉ quidem poſſibile ⁊ n̄ poſſibile contradictorie quidem: ſed conuerſim. Hoc autem huiuſmnodi eſt. Scimus affiriationem priua toriam eſſe eam que dicit impoſſibile eſſe. huius ve ro negationem non impoſſibile eſſe. Rurſus affirma tionem poſſibile eam que dicit poſſibile eē: huius ne gationem q̄ proponit non poſſibile eē. Sequitur er go affirmationē poſſibilem negatio impoſſibilis. nā quod poſſibile eſt idem eſt non impoſſibile. Alioꝗn ſi ea que dicit non impoſſibile eē non ſequitur poſſibi litatē ſequitur eius affirmatio.i. impoſſibile eē. Erit ergo ꝙ poſſibile eſt impoſſibile quod fieri nō poteſt. Quod ſi impoſſibilitas poſſibilitatem non ſequitur: non impoſſibile eē ſequitur poſſibilitatem. At vero negationem poſſibilitatis ſequitur affirmatio impoſ ſibilitatis. Nam qd̓ non poſſibile eſt impoſſibile eſt. Eandem.n. vim obtinet negatio in propoſitionibus quam ⁊ priuatio. ⁊ de contingēti hoc modo. Naꝫ qd̓ contingēs eſt eē: illud eſt non impoſſibile. nam ſi con tingens ⁊ poſſibile ſequuntur ſe: poſſibile vero ⁊ non impoſſibile conſentiunt: contingēs ēt ⁊ non impoſſi bile idem deſignāt. Rurſus non contingēs ⁊ impoſſi bile idem videri poterit perſpicienti: ꝙ nō contingēs quidem ⁊ non poſſibile idem ſentiunt. Sed non poſ ſibile impoſſibili conſentit. Quocirca ⁊ non cōtingēs quoqꝫ impoſſibile aliquid eſſe denunciat. Fit ergo vt affirmatio impoſſibilitatis contradictionem poſſibi litatis ſequatur. Sed non vt affirmatio affirmatio nem: nec vt negatio negationem: ſed conuerſim ideſt vt affirmatio negationi: negatio vero affirmationi conſentiat. Affirmationē namqꝫ que eſt poſſibile eſſe ſequitur negatio impoſſibilitatis que dicit non im poſſibile eſſe: negationem vero poſſibilitatis que eſt non poſſibile eſſe ſequitur impoſſibilitatis affirma tio: que proponit impoſūbile eſſe. Idem quoqꝫ ⁊ de continginti dicendū eſt. affirmationē namqꝫ contin gentis ſequitur negatio impoſſibilitatis. negationeꝫ
vero contingentis ſequitur affirmatio impoſſibiliˢ a tis. omnino enim quicquid de poſſibilitate proponi tur: idem de contingentibus iudicatur. Diſponātur ergo hoc modo primum affirmatio impoſſibilis: cō tra eam negatio impoſſibilis. Et ſub affirmatione impoſſibili ponantur ex contingentibus ⁊ poſſibili bus: quas ipſa ſequitur impoſſibilitas. Sub nega tione vero impoſſibilitatis ille poſſibilis ⁊ contingē tis propoſitiones: quibus ipſa impoſſibilitatis nega tio conſentit. hoc modo. Impoſſibile eē Non impoſſibile eē. Non poſſibile eē Poſſibile eſſe Contingens eſſe Non contingens eē ¶ Patet ergo vt contradictiones quidem alijs cōtra dictionibus conſentiant. Qua in re illud quoqꝫ ma nifeſtuꝫ eſt: ꝙ affirmationes negationibus: negatio nes vero affirmationibus conſentiāt. ſenſus ergo to tus talis. Sermonum vero ratio hec eſt. impoſſibile inquit ⁊ non impoſſibile. ſcilicet que eſt contradictio duas contradictiones ideſt illud quod eſt contingēs ⁊ poſſibile ⁊ non contingens ⁊ non poſſibile ſequitur quidem contradictorie. Nam vna contradictio impoſ ſibilis: ⁊ non impoſſibilis duas ſequitur contradi ctiones ideſt contingens ⁊ non contingens poſſibile ⁊ non poſſibile. ſed quamquam contradictiones ſe quatur alia contradictio: conuerſim tamen ſibi con ſentiunt. Nam quod eſt poſſibile eſſe ſequitur nega tio impoſſibilis. vt ſuperior deſcriptio docet. negatio nem vero poſſibilis ſequitur affirmatio impoſſibilis nam quod eſt non poſſibile conſentit ei quod impoſ ſibile. Eſt autem affirmatio impoſſibilis ea que dicit impoſſibile eſſe. ⁊ quamqͣꝫ inuoluta ſit ſermonum ra tio: tamen ſi quis ſecundum ſuperiorem expoſitioneꝫ ad ipſius Ariſtote. ſermones ſuperiores redeat: ⁊ qd̓ illis deeſt ex noſtra expoſitione compenſet. ſenſus pla niſſimus a ratione non deuiat. ¶ Neceſſarium vero quemadmodum ſit: conſide randuꝫ eſt. Manifeſtum eſt autem: quoniam non eodem modo: ſed contrarie ſequuntur. Contradi ctorie autem ſunt extra. non enim eſt negatio eius quod eſt neceſſe non eſſe: non neceſſe eſt eſſe. conti git enim eſſe veras vtraſqꝫ in eodem. quod enim eſt neceſſarium non eſſe. non eſt neceſſarium eſſe. ¶ Poſſibilis atqꝫ impoſſibilis dudum comparatio ne didicimus: quod affirmationem poſſibilem impoſ ſibilis negatio ſequeretur: rurſus negationi poſſibi lis affirinatio impoſſibilis conſentiret. Querens er go nunc quemadmodum poſſibilium ⁊ neceſſariarū propoſitionū fiant conſequentie dicit non eodem mo do in his euenire quemadmodum in illis euenit: que ex poſſibilis ⁊ impoſſibilis comparationibus naſce bantur. in illis enim contradictiones oppoſite con tradictiones rurſus oppoſitas ſequebantur: vt affir mationem negatio negationem affirmatio ſequere tur. In his auteꝫ hoc eſt impoſſibilibus ⁊ neceſſariis non eodeꝫ modo eſt. ſed contrarie quideꝫ conſequūt̉ cōtradictorie vero ⁊ oppoſite extra ſunt ⁊ nō ſequūt̉ Et prius quidem que ſint contrarie: q̄ contradictorie diſponamus. propoſitionis enim que dicit neceſſe eē ea que proponit non neceſſe eſſe contradictoria eſt.

De interpretatione editiōis ſecūde liber. vl.
Ea vero quedicit neceſſe non eſſe contraria: vt ſi quis dicat ſolem eſſe neceſſe moueri. huic eſt oppoſi ta contradictorie ſolem non neceſſe eē moueri. Cōtra ria vero ſolem neceſſe eſſe non moueri. Poſſibilem ergo propoſitionē ſeꝗtur contradictio neceſſaria. Cō tradictionem vero poſſibilis non ſequit̉ neceſſitas. Qd̓ eueniret ſi in his ſeſe oppoſite ſeqͥrentur. Sꝫ po tius ea q̄ eſt contraria neceſſitati. Age.n. oppoſitioni q̄ dicit poſſibile eē videamus q̄ ex neceſſariis conſen tiāt. Illa quidē que dicit neceſſe eſſe nō ei poterit cō ſentire. Quod n. poſſibile eſt eſſe pōt ⁊ non eē. qd̓ aūt neceſſe eſt eē non poterit non eē. Ergo ſi poſſibilita tem neceſſitas non ſeꝗtur: ſeꝗtur eam neceſſitatis cō tradictio non ſeꝗtur ergo propoſitionē poſſibilem ea q̄ proponit neceſſe eſſe. Sꝫ contradictio neceſſitatis q̄ proponit non neceſſe eſſe. Sꝫ contradictioni poſſi bilis neceſſitas non conſentit. Neqꝫ.n. dicere poſſu mus qm̄ eam propoſitioneꝫ que dicit non poſſibile eē ſequitur ea que proponit neceſſe eſſe. Sed potius contraria neceſſarie illa que dicit neceſſe eſſe non eē. Nam cū non poſſibile eſt: neceſſe eſt non eē. Diſponā tur.n. he. ſ. que ſequunt̉ ⁊ ſub his neceſſarie ⁊ que ſit contradictio: que contrarietas aſcribatur. Nō poſſibile eē Poſſibile eſſe Neceſſe eē nō eē Nō neceſſe eē
Neceſſe eē ¶ Nulli ergo dubium eſt: quin affirmatione poſſibilis ſequatur neceſſarii negatio: negationem vero poſſi bilis non ſequatur neceſſarium. ſed potius cōtrarie tas neceſſarii: nam cū poſſibile eſſe ſequatur contra dictio neceſſitatis: que eſt non neceſſe eē: cōtradictio nem poſſibilis: que dicit non poſſibile eē non ſequit̉ neceſſitas ipſa. Sed potius contraria illa.ſ. que ꝓpo nit neceſſe eſſe non eſſe. Senſus ergo hmōi eſt. talis vero eſt ordo ſermonū. neceſſarium vero inquit quē adinodum ſit.i. quas habeat conſequentias conſide randū eſt. Primo quidem definit dicēs. Manifeſtū eſt qm̄ non eodem mō. quo loco ſubaudiendum eſt quēadmodum in his que poſſibiles ſunt ⁊ impoſſibi les: ſed contrarie ſequunt̉: contradictorie vero extra ſunt: ⁊ non ſequuntur. Namqꝫ contradictionem poſ bilis non neceſſarii contradictio: ſed(vt ſupra docui mus) contrarietas ſequebatur. Non.n. contradictio contradictioni in hac neceſſarii conſequentia conſen tiebat. Sequebatur namqꝫ poſſibilitatem illud qd̓ eſt non neceſſarium. non poſſibile autem ſequebatur ea propoſitio que dicit neceſſe eſſe non eſſe: non autē neceſſe eſſe. Sed rurſus neceſſe eſſe non eſſe. ⁊ nō ne ceſſe eſſe non ſunt contradictiones. Sed non neceſſe eſſe quidem negatio neceſſarii eſt: illa vero que dicit neceſſe eſſe non eſſe contraria neceſſarii. contra ſe au tem non ſunt contradictorie. Poſſunt namqꝫ in vno eodemqꝫ ſimul inueniri. quod per hoc ait. quod dixit Contingit.n. veras eſſe in eodem vtraſqꝫ. nam quod neceſſarium non eſſe non eſt neceſſarium eſſe: vt qm̄ neceſſe eſt hoīem quadrupedem non eē: non eſt ne ceſſarium hoīem quadrupedē eē. Nam ſi hoc falſū ē neceſſe erit hoīeꝫ eē quadrupedem: cū neceſſe ſit non
eſſe. Quocirca manifeſtum eſt qm̄ ſimul aliqn̄ inue niri poſſunt non neceſſe eſſe ⁊ rurſus neceſſe eſſe non eſſe propoſitiones que cum contra ſe ſunt. contradi ctiones non ſunt. Cauſam vero reddens cur cum ſe cundum poſſibilis comparationem ad contradictio nes ſit reddita conſequentia non eodem modo in ne ceſſariis potuerit euenire ſic dicit. ¶ Cauſa autem eſt: cur nō ſequantur ſimiliter cete ris: quoniam cōtrarie impoſſibile neceſſario red ditur idem valēs. nam quod impoſſibile eſt eſſe: ne ceſſe eſt hoc non quidem eſſe: ſed potius non eſſe. Quod vero impoſſibile eſt non eſſe: hoc neceſſari um eſt eſſe. quare ſi illa ſimiliter poſſibile: ⁊ nō poſ ſibile hec econtrario. Quoniaꝫ nō ſignificant idē neceſſarium ⁊ impoſſibile: ſed(quemadmodum dictum) eſt conuerſim. ¶ Cauſa eſt inquit cur conſequentia in neceſſariis ita redditur: ꝙ neceſſarium ſemper impoſſibili contra ria rōne conſentit. Nā ꝙ impoſſibile eſt eſſe neceſſa rium eſt non eſſe. ⁊ rurſus quod neceſſe eſt eſſe. hoc ī poſſibili eſt non eſſe. ſit igitur contrarietas quedam nam cum impoſſibilitas eſſe hꝫ: neceſſitas non eſſe: ⁊ cū neceſſitas eſſe: impoſſibilitas non eſſe. Ergo idē valet impoſſibilitas ⁊ neceſſitas non eodem mō rec dita ſed ſi neceſſitas ſecundū eſſe: īpoſſibilitas ẜꝫ nō eſſe redditur. ⁊ ſi impoſſibilitas ſecundum eſſe: ſecū dum non eſſe neceſſitas. quare idcirco euenit iſta con trario modo conuerſio. nam vbi eſt impoſſibile eſſe: ibi eſt neceſſe non eſſe: ſed impoſſibile eſſe ⁊ non poſ ſibile eſſe conſentiunt: Igitur non poſſibile eſſe: ⁊ ne ceſſe non eſſe conſentiunt. Nulli ergo dubium eſt id circo neceſſe non eſſe ſequi poſſibilis negationeꝫ: qm̄ impoſſibilitas que ſequitur poſſibilis negationē con ſentit ei que dicit neceſſe non eſſe. hoc autem ideo ꝗa impoſſibilitas ⁊ neceſſitas idem valent(vt dixi) ſi cō trarie proponantur. Quare quod dicitur hoc modo eſt. Cauſa autem eſt inquit cur non ſequantur ſimili ter ceteris. ideſt que ſecundum poſſibile ⁊ non im poſſibile facte ſunt: quoniam contrarie impoſſi bile neceſſario redditur idem valens ideſt contra rio modo reddita ⁊ pronunciata impoſſibilitas ne ceſſitati idem valet. Nam ſi impoſſibile eſt eſſe: ne ceſſe eſt hoc non eſſe. Sed ſi eſt neceſſe non eſſe: hoc non eſt poſſibile eſſe. Nullus ergo dixerit quoniam neceſſe eſt eſſe ſed potius quoniam neceſſe eſt non eē tanquam ſi ita dixiſſet. Nam ſi impoſſibile eſt eſſe neceſſe eſt hoc non eſſe. Sed non putandum eſt: quo niam impoſſibile eſt eſſe hoc eſt quod neceſſe eſt eſſe Quod ſi rurſus impoſſibile eſt non eſſe. hoc neceſſe eſt eſſe. Conuerſim igitur ⁊ contrarie impoſſibilitas neceſſitati redditur idem valens. id eſt contrario mo do reddita ⁊ pronunciata impoſſibilitas neceſſita ti. Quod ſi impoſſibilitas ad poſſibile ſimili contra dictione: ⁊ contradictionum conuerſione conſequer tiam reddit: idem aūt valet impoſſibilitas ⁊ neceſſi tas contrarie predicata. Nulli dubium eſt quin recte hic contraria ⁊ non oppoſita fuerit conſequentia. an certe ita exponendum eſt: quoniam in conſequen tia impoſſibilis: ⁊ non impoſſibilis ad eas que ꝓpo nebant poſſibile ⁊ non poſſibile eam q̄ eſt non poſſi bile ea q̄ dicit aliquid eſſe impoſſibile ſeq̄batur cōtra rie vero impoſſibile idem valet quod neceſſariū ma nifeſtum eſt: quoniam ſimiliter ſe habet ideſt eo mō quo dictum eſt impoſſibile ad conſequentiam poſſibi lis ⁊

De interpretatione editionis ſecūde liber. Vi. 20
lis ⁊ nō poſſibilis. Impoſſibile vero ei quod eſt non poſibile conſentaneū ſit id qd̓ ecōtrario idē valet.i. neceſſariū non eē: id ſequi eā propoſitionē: quā ēt im poſūbilitas ſequebat̉. Eſt aūt contrarie idē valens ī poſūbilitati ea q̄ eſt neceſſariū non eē: ſequiturqꝫ im poſſibilitas eā propoſitionē: que eſt non poſſibile eē: neceſſariū non eē igitur ſequitur eam q̄ eſt non poſſi bile eē. vt ſit ſenſus hic. qm̄ īpoſſibile neceſſario ideꝫ poteſt econtrario. Similiter vero ſeſe habet.i. eodeꝫ mō quo dictum eſt impoſſibilis conſequentia ad eas quas dixi poſſibile ⁊ non poſſibile. ¶ An certe īpoſſibile eſt ſic poni neceſſarij contra dictiones. Naꝫ quod eſt neceſſariuꝫ eſſe: poſſibile eſt eſſe. naꝫ ſi nō negatio conſequetur. Neceſſe enī eſt aut dicere aut negare. qͦre ſi nō poſſibile eſt eſſe: impoſſibile eſt eſſe. Igitur īpoſſibile eſt eſſe: quod neceſſe eſt eſſe. quod eſt inconueniens: At vero il lud quod eſt poſſibile eſſe: nō īpoſſibile eſſe ſeꝗtur. hoc vero illud quod eſt nō neceſſariū eſt eſſe. Qua re contingit: quod eſt neceſſariū eſſe. non neceſſari uꝫ eſſe. quod eſt incōueniens. At vero neqꝫ neceſ ſariū eſſe ſequitur poſſibile eſſe: neqꝫ neceſſariū nō eſſe. Illi eniꝫ vtraqꝫ contingit accidere: horū autē vtrūlibet veruꝫ fuerit: non erunt illa vera. Simul eniꝫ poſſibile eſt eſſe ⁊ non eſſe. Si vero neceſſe eſt eſſe: vel non eſſe: non erit poſſibile vtrūqꝫ. Relin quitur ergo non neceſſariū non eſſe: ſequi poſſibile eſt eſſe. Hoc eniꝫ verū eſt ⁊ de neceſſe eſſe: hec enī ſit contradictio eius que ſequitur non poſſibile eē. Illud eniꝫ ſequitur hoc quod eſt impoſſibile eſſe: ⁊ neceſſe nō eſſe. Cuius negatio eſt non neceſſe nō eſſe. Sequuntur igitur ⁊ hee contradictiones ſe cundum predictum modum. ⁊ nihil impoſſibile contingit ſic poſitis. ¶ Superius quidem propoſitionuꝫ facta conuerſio ita eſt: vt poſſibilem propoſitionem: neceſſarii negatio ſe queretur. atqꝫ his ita poſitis non euenit: vt contradi ctio contradictionem ſequeretur: nec vt cōuerſo mo do ſequeretur: ꝙ in illis ſcilicet eueniebat in quibus poſſibilium ⁊ impoſſibilium conſequentia conſidera batur: quoniam contradictio neceſſarii quod eſt ſci licet non neceſſarium eſſe: ſequebatur poſſibilem pro poſitionem. Poſſibilis vero contradictionem nō cō ſecuta eſt neceſſitas. ſed contrarium neceſſitatis. Hoc permutare volens intendit ita conſtituere con ſequentias: vt ſimili modo contradictio quidem con tradictioni conſentiat: ſed conuerſim. hoc autem hac ratione diſponit. Dicit enim erraui fortaſſe ꝙ neceſ ſarii ⁊ poſſibilis conſequentiam ex poſſibili inchoa ui ⁊ non ex neceſſario: vt hac eius conſenſione menti retur. poſuit enim precedens poſſibile eſſe: eiqꝫ fuit conſentiens non neceſſarium eſſe. Et hoc quidem ſu perius. Nunc autem conuertit ⁊ dicit. An fortaſſe in quit errore lapſi ita has conſequentias conſtituimꝰ: vt primo poneremus poſſibile eſſe: huic autem adiun geremus velut conſequens neceſſarii negationem q̄ diceret non neceſſe eſſe. An potius illud verum eſt: vt poſitio prius neceſſario neceſſitati poſſibilitas cō ſentiens ſubſequatur. Uidetur enim omnem neceſ ſariam propoſitionem poſſibilitas conſequi. ꝙ ſi ꝗs negat illi confitendum eſt: quoniam negatio poſſibi
lis ſequitur neceſſitatem. In omnibus enim aut af firmatio aut negatio eſt. ergo ſi neceſſariam propo ſitionem non ſequitur poſſibilitas: poſſibilitatis ne gatio conſequitur: vt ita dicatur. ergo recta cōſequē tia ita dicit. quod neceſſe eſt eſſe non poſſibile eſt eē. ſed dudum dictum eſt: ꝙ ei propoſitioni que propo neret non poſſibile eſſe impoſſibilitas conſentiret. ſꝫ non poſſibile eſſe conſequitur neceſſitatem: ⁊ impoſ ſibilitas igitur conſequetur neceſſitatem. Erit itaqꝫ recta propoſitionum conſequentia ſi neceſſe eſt eē im poſſibile eſt eſſe. ſed hoc fieri non poteſt. Si igitur ī poſſibilitas non ſequitur neceſſitatem. ſequitur au tem propoſitio que aliquid non poſſe eſſe denunciat impoſſibilem propoſitionem: neceſſarie propoſitioni poſſibilitatis negatio que eſt non poſſibile eſſe non conſentit. ꝙ ſi hec neceſſarie enunciationi non conſen tit: conſentiet affirmatio. Neceſſitatem igitur poſſi bilitas conſequitur. Erit ergo recta propoſitionum conſequentia hoc modo. Si neceſſe eſt eſſe poſſibile eſt. Sed rurſus alia nobis ex his impedimenta na ſcuntur. Nam ſi quis neceſſitati dicat propoſitionem poſſibilem conſentire: quoniam poſſibilitati ea pro poſitio que dicit nō impoſſibile eſſe: ⁊ rurſus ea que enunciat non neceſſe eſſe conſentit: quod ſuperior or do predocuit: erit vt neceſſarie propoſitioni conſen tiat ea que dicit non neceſſe eſſe: erit igitur recta cō ſequentia ſi neceſſe eſt eſſe non neceſſe eſt eſſe. ſed hoc rurſus eſt impoſſibile. ꝙ ſi ita eſt: aliquid impoſſibile conſequentiis propoſitionum permutandum eſt: vt poſſit ipſa ſibi ratio conſentire. Aut igitur illud pri mo inconuenienter dictum eſt: ꝙ neceſſarii negatio affirmationem poſſibilem ſequeretur: vt ea que eſt non neceſſe eſſe ſequatur eam que dicit poſſibile eſſe vel certe illud non recte ſenſimus poſſibilem propo ſitionem ad neceſſariam cōſentire. quod quia perab ſurdum eſt. nullus enim dixerit neceſſitati poſſibilita tem eſſe contrariam(euenit eniꝫ ꝙ neceſſe eſt: hoc fie ri non poſſe) rectaqꝫ eſt hec conſequentia. Si neceſſe eſt eſſe poſſibile eſt eſſe: ſit vt potius contradictio ne ceſſarii propoſitionem poſſibilem non ſequatur. ſed cum hec dicuntur illud intelligi placet: ꝙ neceſſitatē poſſibilitas ſequatur: vt id quod eſt neceſſe: hoc poſ ſibile eſſe dicatur. Iſtud altius perſpicientibus pro poſitum eſt. Nam aliud eſt rem dicere: aliud eſſe poſ ſibile. illud autem quod per ſe poſſibile eſt: non mo dis omnibus ſit neceſſe. Nam ſi neceſſe eſt: fieri non poteſt: vt non ſit. quod vero poſſibile eſt ⁊ non eē po teſt. igitur quod poſſibile eſt ⁊ non eſſe poteſt. igitur quod poſſibile eſt non erit neceſſe. Dico autem quia neqꝫ ea propoſitio ſequitur poſſibilitatem que neceſ ſitati omnino contraria eſt: Eſt namqꝫ neceſſarie pro poſitioni contraria ea que dicit neceſſe eſt non eſſe. Hanc poſſibilitati conſentire nullus impellet. Nam quod neceſſe eſt non eſſe: illud non poteſt eſſe. quod autem poſſibile eſt: illud eē ⁊ non eē poteſt. Neceſſi tas ergo propoſitionis que ſcd̓m eſſe predicatur: id circo non ſequitur poſſibilitatem: qm̄ poſſibilitas ꝗ dem ⁊ non eē poteſt. neceſſitas vero que ſcd̓m eē eſt: non poteſt non eſſe. Rurſus neceſſitas que ſecunduꝫ non eſſe predicatur: a poſſibilitate differt eamqꝫ non ſequitur: ꝙ neceſſitas ea que ſecundum non eē dici tur: non poteſt eſſe. Poſſibile vero ⁊ eē ⁊ non eē pōt ꝙ igitur vt neqꝫ oppoſita negatio neceſſarii poſſibi litatem ſequat̉: que non neceſſe eſſe ꝓponit: nec ipſa neceſſitas affirmandi que dicit neceſſe eſſe neqꝫ huic

De interpretatione editiōis ſecūde liber. Vl.
contraria q̄ dicit neceſſe eſſe nō eſſe. Sed in his qua tuor videbunt̉ eſt.n. neceſſaria affirmatio q̄ dicit ne ceſſe eſt eſſe. huic oppoſita eſt ea q̄ predicat̉ nō neceſ ſe eē. Rurſus contraria neceſſitati affirmatio eſt q̄ di cit neceſſe eſt nō eſſe. huic opponit̉ ea q̄ proponit nō neceſſe eſt non eſſe: quod ſubiecta deſcriptio docet. Non neceſſe eſt eſſe Neceſſe eſt eſſe Non neceſſe eſt non eſſe Neceſſe eſt non eſſe ¶ Si igit̉ neqꝫ ea q̄ dicit neceſſe eſt eſſe: neqꝫ huic op poſita q̄ proponit non neceſſe eſt eē: nec neceſſitati cō traria cuius ſnīa eſt qm̄ neceſſe eſt non eſſe poſſibili tati conſentit: reſtat vt ei conſentiat quarta q̄ dicit n̄ neceſſe eſt non eſſe. que.ſ. quarta aliquatenus ēt ipſi neceſſitati cōſentit: neceſſitas v̓o ipſi poſſibilitati mi nime. Oē.n. qd̓ neceſſe eſt eſſe ⁊ poſſibile eſt eē ⁊ vt non ſit nō eſt neceſſe. Idcirco aūt hec propoſitio q̄ di cit: non neceſſe eſt non eē neceſſitati conſentit: qꝛ ne ceſſitati quidē contraria eſt ea q̄ dicit neceſſe eſt non eē: huic v̓o oppoſita eſt ea q̄ proponit non neceſſe eſt non eē. Quare conſentiet ei propoſitio: q̄ cōtradicto ria eſt ſibimet oppoſite affirmationi. Qd̓ ſi ꝗs attēti us inſpicit: ⁊ ad ſupraſcriptū oīno reuertitur: facile cognoſcit. Si igit̉ poſſibile eſſe(vt dcm̄ eſt) ſequitur ea propoſitio q̇ dicit non neceſſe eſt non eſſe: negatio nē poſſibilē ſequitur huic oppoſita q̄ dicit neceſſe eſt non eſſe. erit itaqꝫ hmōi conſequentia. ſi poſſibile eſt eſſe: n̄ neceſſe ē non eſſe. Rurſus ſi non poſſibile eſt eē neceſſe eſt non eē. Reuerſa eſt igr̄ illa cōſequentia ē contradictorie quidē fiebat: ſed conuerſiꝫ ſicut ſupra de īpoſſibilibus dcm̄ eſt. hū nāqꝫ affirmationē poſſi bileꝫ negatio ſeꝗtur q̄ neceſſariū quidē deſtruit: ſed id qd̓ ad non eſſe ponit̉ ea.ſ. q̄ dicit non neceſſe ē nō eſſe. rurſus negationē poſſibileꝫ affirmatio ſequitur neceſſaria que ſcd̓m non eſſe ponitur. Eſt igitur hic quoqꝫ eadē conuerſio: vt contradictio ꝗdem cōtradi ctionē ſequat̉ ſed conuerſim: vt affirmatio negatiōi: negatio v̓o affirmationi cōueniat. Melius v̓o hoc ſi ſub oculis cadet liquere credimus. atqꝫ ideo apertiſſi me ſnīam rei ſubiecte diſpōnis nos ordo cōmoneat. Nō poſſibile eſt nō eē Poſſibile eſt eſſe Non neceſſe eſt nō eē Neceſſe eſt non eſſe C Omnis quidem ſnīa talis eſt. Ordo aūt ſermonum hmōi eſt. Poſtqͣꝫ dixit de poſſibiliū ⁊ impoſſibiliuꝫ conſequentia: qd̓ contradictiones quidē cōtradictio nibus conuenirent ſed conuerſim.i. ꝙ affirmatio ne gationi: negatio vero conſentiret affirmationi. Hec eadē inꝗt ꝯſequentia quēadmodū in neceſſariis eue niat videndū ē. Speculatus igit̉ ⁊ de neceſſariis idē non reperit. nam cū dixiſſet neceſſarii negationē poſ ſibilitati conſentire: affirmatio neceſſaria negationi poſſibilitatis non conſentit. Eiuſdē rei reddens cau ſas illud arguit: ꝙ impoſſibilitas neceſſitati idē vale ret contrarie reddita. Quā rem emendare volēs ita dixit. an certe inꝗt impoſſibile ē ſic poni neceſſarii cō tradictiōes: vt negationē.ſ. neceſſarii poſſibilitati cō ſentire diceremus. Addidit aūt dubitationē quādā: qͣ ita ſeſe hēt. Nam qd̓ eſt inquit neceſſariū eē: illud ſine dubio poſſibile eſt eſſe. Nā ſi non.i. ſi qd̓ neceſſa rium eſt poſſibile non eſt: negatio poſſibilitatis con ſequitur. Neceſſe.n. in oībus rebus aut dicere.i. affi mare aut certe negare. in oībus nāqꝫ rebus aut affir matio vera eſt aut negatio. quare ſi non poſſibile eſt
eſſe ideſt ſi hoc eſt nō poſſibile eſſe: ꝙ impoſſibile eſt fiet id qd̓ neceſſarium eſt eē. Sequitur autem ꝓpo ſitionem que dicit non poſſibile eſt eſſe illa que pro ponit impoſſibile eſt eſſe ⁊ fit aliquid impoſſibile vt dicatur. igitur impoſſibile eſt eſſe id quod neceſſe eſt eſſe. ſed hoc inconueniens eſt. ergo id docuit ꝙ neceſ ſitatem poſſibilitas ſequeretur. Nūc autem aliud ad dit: qm̄ ſupra dixit poſſibili propoſitioni neceſſarie af firmationis negationē conſentire. nunc de eadem re dubitationem profert dicens. At vero illud qd̓ poſſ bile eſt eſſe: non impoſſibile eſſe ſequitur. Naꝫ quod poſſibile eſt hoc non eſt impoſſibile. ſed quod non ē impoſſibile eē: non neceſſe eſt eſſe. ergo ſi non impoſ ſibile eſt eſſe ſequitur poſſibilitatem: non impoſſibili tatem autem ſequitur id qd̓ dr̄ non neceſſariū eſſe: ſeꝗturqꝫ poſſibilem propoſitionē id quod dicimus nō neceſſariū eſſe: nulli dubiū quin ſi neceſſitatem poſſi bilitas ſequit̉: ſequatur affirmationem neceſſariam negatio neceſſarii. Quare contingit ꝙ neceſſarium eſt eſſe: id ipſum non neceſſariū eē quod eſt inconue niens. Conſtat ergo qm̄ affirmationē poſſibilem nō ſequitur oppoſita negatio neceſſarie affirmationi: io circo ꝙ illud remouendū eſt vt ſupra diximus ne ſe quatur poſſibilem affirmationem negatio neceſſarie vt neceſſitatem poſſibilitas ſequatur. Qd̓ quia fier nullo mō pōt: illud eſt remouendum: ne poſſibilita tem neceſſitati oppoſita negatio ſubſequatur. Igỉ ea qͥ dicit non neceſſe eſt eē non ſequitur poſſibilita tem. Et qꝛ hec oīa in medio tacuerat: ſupradictis ac didit. At vero neqꝫ neceſſariū ſequitur poſſibile eē hoc.ſ. ſententie includens poſſibilitati non conſentire neceſſarium. Nec hoc ſolum ſed neqꝫ illud quod dic mus neceſſarium non eē. hoc vt tractatū ſit ipſe pla nius monſtrat. Illi enim ideſt poſſibili vtraqꝫ cōtin git accidere ⁊ eſſe ſcilicet ⁊ non eē. horum autē ideſt neceſſarii ẜm eē: ⁊ neceſſarii ẜm non eē: ſi vtrumli bet verum fuerit: non erunt illa vera. ⁊ hoc ipſe ex ponit de poſſibili enim vtroqꝫ ita dicit. Simul enim eſt poſſibile ⁊ eē ⁊ non eē. hoc eſt ergo quod ait. illi enim vtraqꝫ contingit accidere. Sin vero inquit ne ceſſe eſt eē ⁊ non eē ideſt ſi non poteſt non eſſe: ⁊ not poterit eē: non erit poſſibile vtrumqꝫ: vt ſi eē neceſſi eſt non poterit non eē: vel ſi non eē neceſſe ſit: non po terit eē. tres igitur propoſitiones non neceſſe eē. ne ceſſe eē neceſſe eē n̄ eē. poſſibilitatē non ſequūt̉. Rel quitur ergo hoc ideſt vt quarta propoſitio que op ponitur neceſſarie ſecundum non eſſe affirmationi poſſibilitatem ſequitur ideſt non neceſſarium non e ſequi poſſibile eē. ſed quia poſſibile conſentit neceſt rio: hec quoqꝫ conſentit neceſſario. Namqꝫ hoc eſ quod dixit: hoc enim verum eſt ⁊ de neceſſitate eſſe Nā quod neceſſe eſt eē non neceſſe eſt vt non ſit. he igitur propoſitio que dicit non neceſſe eſt non eē cor tradictio eius affirmationis eſt q̄ ſequitur negatio nē poſſibilitatis eaꝫ ſcilicet que dicit non poſſibile eē Nam cum affirmationem eam que eſt ſcilicet poſſi bile eē ſeq̄tur neceſſarii ſecundū non eē negatio ea ē proponit non neceſſe eſt non eē. Negationem poſſibꝰ lem eam ſcilicet que proponit non poſſibile eē ſequi tur affirmatio neceſſaria ſecundum non eē que dici neceſſe eſt non eē: quā eandē q̄ proponit non poſſib le eſt eē que eſt ſcilicet negatio poſſibilitatis: īpoſſib lis affirmatio ſequitur q̄ proponit impoſſibile eſt eē hoc eſt ergo quod ait. hec.n. ſit contradictio eiꝰ qu ſequitur id quod eſt non poſſibile eſſe. Nam cū po ſibilem

De interpretatione editionis ſecūde liber. Vi. 27
fipilem affirmationem ſequatur neceſſarie ſcd̓m nō eſſe negatio que dicit nō neceſſe eſt non eē: hec neceſ ſaria ſcd̓m non eē negatio contradictio eſt eius q̄ ſe quitur negationem poſſibilitatis. Illud.n. ideſt nega nonē poſſibilitatis ſeꝗtur: id qd̓ eſt impoſſibile: Naꝫ cum negatio poſſibilitatis ſit q̄ dicit non poſſibile eē hanc ſeꝗtur ea q̄ dicit impoſſibile eſt eē: cui cōſentit ea q̄ dicit neceſſe eē non eē. Seꝗtur igitur poſſibilis propoſitionis negationē ea q̄ dicit neceſſe eē non eē cnius eſt contradictio ea q̄ dicit non neceſſe eſt nō eē fit ergo id quoqꝫ vt contradictio contradictionē ſec̄ tur ſed conuerſim. Qd̓ ait per hoc eū dixit. ſequunt̉ igitur ⁊ he contradictiones ẜm predictuꝫ modū eū.ſ. vt affirmatio negationē: negatio vero ſequat̉ affir mationē. ⁊ nihil quidē erit vel inconueniēs vel īpoſ ſibile ita poſitis cōſequentiis: vt affirmationē quidē poſſibilē negatio neceſſarii ſcd̓m nō eē ſequat̉: nega tiōi v̓o poſſibilis affirmatio neceſſaria ſcd̓ꝫ nō eē cō ſētiat. ꝗbꝰ explicitis alias rurſus adiicit dubitatōes. ¶ Dubitabit autē aliquis ſi illud quod eſt neceſſa riū eſſe poſſibile eſſe ſequat̉. naꝫ ſi non ſequat̉: con tradictio ſequet̉ nō poſſibile eſſe: ⁊ ſi quis dicat nō hanc eſſe cōtradictionē: neceſſe eſt ipſū dicere poſ ſibile nō eē. ſed vtreqꝫ falſe ſūt de neceſſe eſſe. At vero rurſus idem videtur eſſe poſſibile incidi ⁊ nō incidi: ⁊ eē ⁊ non eē. Quare erit neceſſe eſſe conti gens non eſſe. hoc autem falſum eſt. ¶ Supra conſequentias ita diſpoſuit: vt precedens ne ceſſarium poſſibilitas ſequeretur: nunc de eodē ipſe ambigit. Siue.n. diſponat conſentire neceſſario poſ ſibile ſiue quis neget vtrūqꝫ videtur incongruū. Nā ſi quis neget poſſibilitatem neceſſitati congruere: id dicit qm̄ poſſibilitatis negatio neceſſarie propoſitio ni conueniet. Si quis.n. abnuat propoſitioni q̄ dicit aliꝗd neceſſe eē conſentire eam que proponit poſſibi le eſſe: is illud abnuere non pōt quin uegatio poſſibi litatis neceſſitati conſentiat: eritqꝫ integra conſequē tia: q̄ dicit ſi neceſſe eſt eē non poſſibile ē eſſe: qn̄ qui dem illa falſa eſt conſequentia q̄ dicit ſi neceſſe eſt eē poſſibile eſt eſſe. Qd̓ ſi hoc fieri non pōt: vt poſſibi litatis negatio neceſſarie cōſentiat affirmatiōi: illud verū eſt affirmationē poſſibilem neceſſarie conueni re. Sed in hoc quoqꝫ maior inerit difficultas. Omne nāqꝫ qd̓ poſſibile eſt eē: poſſibile eſt ⁊ non eē. Sed ſi poſſibilitas neceſſitatē ſequitur: erit id qd̓ neceſſe eſt vt poſſit eē ⁊ poſſit non eē ẜm naͣm.ſ. poſſibilitatis: q̄ ipſi conuenit neceſſitati. ſed hoc impoſſibile eſt: Non igitur poſſibilitas ſequit̉ neceſſitatē. ꝙ ſi poſſibilitas neceſſitatē non ſeꝗtur: negatio poſſibilitatis ſequit̉ ea.ſ. que eſt non poſſibile eſſe: euenientqꝫ ea rurſus incōmoda que dudum cū eum locuꝫ tractaremus ex preſſimus ꝙ ſi quis poſſibilitatis non velit eſſe nega tionē eam q̄ dicit non poſſibile eſſe: ſed potius eam q̄ dicit poſſibile eſſe non eē. qͣꝫqͣꝫ ille non recto ordine affirmationi negationē accōmodet: dictum ſupra ſit quotiens cū modo propoſitiones dicūtur ad modos ipſos potius negationeꝫ poni oportere qͣꝫ ad verba dande tn̄ manus ſunt: vt cum eo quoqꝫ cōceſſo quod ad defenſionem vtile aliquibus videri poſſit: argu mentationis falſaꝫ ſnīaꝫ fregerimus penitus atqꝫ al tius ſit veritas conſtituta. Sit ergo negatio poſſibi litatis quā ipſi volunt.i. ea que dicit poſſibile eē non eſſe. ſed hec quoqꝫ neceſſitati non cōuenit. Si quis enim dicat qm̄ poſſibile eē neceſſariū non ſeꝗtur: ſequitur mox poſſibilis contradictio neceſſitatem. ꝙ ſi quis contradictionē poſſibilis ponat eā que dicit poſ ſibile non eē: eamqꝫ neceſſitati conſentire putat: erit ẜm eum recta conſequentia: ſi neceſſe eſt eſſe: poſſibi le eſt non eſſe: ſed hoc fieri non pōt. quod.n. neceſſe ē eſſe non poteſt non eſſe. ſi igitur poſſibilitas non ſeꝗ tur neceſſitatem. erit.n. quod neceſſe eſt contingens. Poſſibile namqꝫ ⁊ contingens idem valent. negatio nes poſſibilitatis ſiue ea que dicit non poſſibile eſſe: ſiue ea cuius ſententia eſt poſſibile eſt non eſſe: neceſ ſitati conuenient: ſed vtrumqꝫ impoſſibile eſt. ꝙ ſi hec non ſequuntur: ſequitur ea que eſt earum affir matio ideſt poſſibilitatis. ſed hoc quoqꝫ fieri non po teſt vt ſepius ſupra monſtrauimus: Hec ergo huiuſ modi queſtio in ſequenti ordine ab ipſo reſoluitur. Nunc autem quoniam queſtionis ſupradicte talis ſē ſus eſt: verba ipſa ſermonumqꝫ ordo videatur. Ait namqꝫ. Dubitabit autem inquit aliquis ſi illud qd̓ eſt neceſſarium eſſe poſſibile eſſe ſequatur ideſt ſi ne ceſſitati poſſibilitas conſentit. Nā ſi nō ſequit̉ ideſt ſi negat aliquis vt poſſibilitas neceſſitatem ſequat̉: cōtradictio conſeꝗt̉ poſſibilitatis. Nā ꝙ poſſibilitas non ſequitur: contradictio poſſibilitatis ſequitur ea ſcilicet que dicit non poſſibile eē: ⁊ pretermiſit ꝙ ex his eēt impoſſibile. Hoc autem eſt vt ſi neceſſitatem poſſibilitas non ſequatur ⁊ contradictio poſſibilita tis conſentiat: ſit recta conſequentia ſi neceſſarium ē eſſe non poſſibile eſt eſſe: quod eſt inconueniens. ⁊ ſi quis non hanc dicat eſſe contradictionem ideſt ſi ꝗs neget poſſibilitatis contradictionē eſſe que dicit non poſſibile eſſe illud certe neceſſe eſt ei dicere ꝙ poſſi bilitatis contradictio ea ſit que dicit poſſibile eē non eſſe. ſed vtreqꝫ falſe ſunt de neceſſe eſſe. Nam quod neceſſe eſt: fieri non poteſt vt nō poſſibile ſit. Et rui ſus qd̓ neceſſe eſt: fieri non poteſt vt poſſibile ſit non eſſe. Rurſus videtur idem eſſe poſſibile incidi ⁊ non incidi. Poſſibilitas enim affirmationi negationiqꝫ communis eſt. namqꝫ ⁊ eſſe ⁊ non eſſe poteſt: quod poſſibile eſſe dicitur. hoc autem falſum eſt de neceſ ſario predicari. Neceſſarium namqꝫ ſi eſt: non eſſe non poterit: ſi non eſt: nulla rōne contingit: ꝙ ſi quis dicat quoniā poſſibilitas neceſſitatem ſequitur: ea dem poſſibilitas conſentit contingenti: ⁊ erit neceſſe eſſe contingēs non eſſe: ideſt erit contingens id quod neceſſe eſſe predicatur. Naꝫ ſi quod poſſibile eſt eſſe: poteſt non eſſe. quod auteꝫ poteſt non eſſe contingit vt non ſit: non dubium eſt quin ſi neceſſitatem poſ ſibilitas ſequitur: eam ſequatur quoqꝫ ⁊ contingen tia. ſed contingens poſſumus dicere in negatione: vt dicatur contingit non eſſe eſt igitur quod neceſſe eſt eſſe contingens non eſſe. hoc autem falſum eſt. atqꝫ hic quidem ordo ſermonum eſt vt in alijs fere omni bus perplexus atqꝫ conſtrictus. alias enim ſimilitu do enunciationum: alias id quod deeſt implicitā red dit obſcuramqꝫ ſententiam. ꝙ ſi quis Ariſt. verbis ſe riem noſtre expoſitionis annectat: ⁊ ꝙ illic ꝑꝑ ſimi litudinem confuſum eſt: per expoſitionis nr̄e diſtin ctionē ac ſeparationē diſgreget: qd̓ vero in Ariſtote lis ſermonibus minus eſt: hic cōpenſet: ſnīe ratio to tius elucebit. Nunc ergo qm̄ propoſuit queſtionē: eā continenter exequitur his verbis. ¶ Manifeſtum eſt autē quoniam non oē poſſibile vel eſſe vel ābulare: ⁊ oppoſita valet. Sed eſt in ꝗ bus non ſit veruꝫ. ⁊ primuꝫ quideꝫ in his que non

De interpretatione editiōis ſecūde liber. vl.
ſecunduꝫ rationeꝫ poſſunt. vt ignis calefactibilis eſt: ⁊ habet viꝫ irrationabilē. ergo ſecundū rationē poteſtates eedem plurimoruꝫ etiaꝫ contrariorum ſunt. Irrationabiles vero non omnes. ſed quēad moduꝫ dictuꝫ eſt igneꝫ nō eſt poſſibile calefacere. ⁊ nō calefacere neqꝫ quecunqꝫ alia ſem per agunt. Alia vero poſſunt ⁊ ſecundū irrationabiles pote ſtates ſimul oppoſita. ſꝫ hoc idcirco dictū eſt. quo niā nō omnis poteſtas oppoſitoruꝫ eſt. neqꝫ que cunqꝫ ſecundū eandem ſpeciem dicuntur. ¶ Cum de poſſibilis ⁊ neceſſarii conſequentia dubitaſ ſet cūqꝫ ſi poſſibilitas neceſſitati conſentiret: qd̓ erat incōmodum: vel ſi poſſibilitas rurſus neceſſitateꝫ ſe queret̉: neceſſitas ipſa cui poſſibilitas conſentiret in ſe ⁊ eē ⁊ non eē ſuſciperet. Nunc incongruentē ambi guitatē ratiocinabili argumētatione diſſoluit dicēs Non vere illud metuit: ne poſſibilitas neceſſitatē cō ſequens ipſam naͣm neceſſitatis atqꝫ rigorē frange ret: vt id qd̓ neceſſe eēt: in contingentiaꝫ permutet̉. neqꝫ.n. inquit oē qd̓ poſſibile eſt eē ⁊ poſſibile eſt nō eſſe. Sunt.n. plura q̄ vnam tm̄ vim continent: ⁊ ad negationē nullo mō ſunt apta: vt in his poſſibilitati bus qͣs irrationabilis actus efficit. Nā cū ſit poſſibi le ignē calefacere: nō eſt poſſibile vt non calefaciat Quare hec poteſtas non pōt oppoſita. Si qua.n. po teſtas oppoſita pōt: illa ⁊ non eē pōt ⁊ eē ⁊ facere ⁊ non facere. q̄ vero non pōt oppoſita: vnā rem tantū pōt: que affirmationē tm̄ dat: negationē vero repu diat. Si quis.n. ponat poſſibilitatē neceſſitati conſen tire: non idcirco iā neceſſe eſt ipſaꝫ neceſſitatem in cō tingentiā verti: cui contingenti.ſ. poſſibilitas conſen tit. Non.n. inꝗt oē poſſibile vtrūqꝫ pōt. i. ⁊ poſſe eſſe ⁊ poſſe non eē. Atqꝫ ideo non oē poſſibile contingen tie conſentit. docet aūt hoc his modis. In his inquit que non ẜm rōnem poſſunt: poſſibilitas que eē dici tur non valet oppoſia. vt ignē calefacere irrationa bile eſt. nulla.n. ratio eſt cur ignis calefaciat. Oīum nāqꝫ que naturaliter fiunt nulla ratio eſt. ergo hec quoꝝ poteſtas irrationabilis eſt non poſſunt oppoſi ta. vt ignis non pōt calefacere ⁊ non calefacere. Si .n. vtrumqꝫ poſſunt oppoſita poſſunt. Calefacere.n. ⁊ non calefacere oppoſita ſunt. Cū ergo irrationabi les poteſtates oppoſita non habeant agendi faculta tem: illa que ẜm rōnem fiunt ad oppoſitorum actuꝫ poterunt retineri: vt quicꝗd ex voluntate ⁊ rōne cō ceptū ē ad vtrūqꝫ valeat. Medicinā nāqꝫ mihi exer cere ⁊ poſſibile eſt ⁊ poſſibile nō eſt. Uel rurſus am bulare ⁊ non ambulare. Qd̓.n. quiſꝗs aī ratione vel appetentia vult: hoc ex rōne venire dr̄. Et in his oī bus illa poteſtas eſt que ad vtrūqꝫ valeat idē ad af firmationē ⁊ negationē vt ſit.ſ. ⁊ non ſit. In his aūt q̄ ſunt irrationabilia licet in ſolis venire poſſit: vt ea poteſtas q̄ dr̄: non ēt poſſit oppoſita: tn̄ non oīs irra tionabilis poteſtas oppoſita non pōt: vt aqua eſt fri gida ⁊ humida eſt. ergo ⁊ frigeſcere pōt facile ⁊ hu mectari: ſed eadē permutata in calidā pōt frigeſcer di vim non hēre: cum nō poſſit humectandi amitte re poteſtatē: dū aqua ſit. Quocirca non oīs poteſtas valet oppoſita. ſed valet quidē oppoſita poteſtas: ea que ẜm rōnabiles motus valuit. Illa vero poteſtas que oppoſita non valet: in ſolis irrationabilibus in uenit̉ licet nō in oībus. Sunt.n. irrationabiles pote ſtates q̄ vtrūqꝫ poſſunt: vt id qd̓ dcm̄ eſt de aque fri
gore. Et tota quidē ſnīe vis talis eſt. Nunc ꝗs ſit ſer monum ordo explicetur. Manifeſtū eſt inquit qm̄ n̄ oē poſſibile vel eē vel ambulare oppoſita valet. Qd̓ ita dcm̄ eē manifeſtū eſt: nō vt putaremus ꝙ oē qd̓ ambulare pōt: vel qd̓ eſſe pōt: non poſſit oppoſita.i. non poſſit nō eſſe. hoc.n. vr̄ textus on̄dere. ſed nemo ita intelligat. potiuſqꝫ ſic dcm̄ videatur. Manifeſtuꝫ eſt qm̄ non oē poſſibile vt poſſibile frequenter ſole mus vſurpare cū dicimus poſſibile eē ambulare: op poſita valet. Neqꝫ.n. oīs poteſtas affirmationi nega tioniqꝫ cōuenit. Sed ſunt quedā q̄ vnū tm̄ poſſunt: vt ſupra iā diximus atqꝫ hoc apertius intelligitur ſi ita dicamus. Manifeſtum eſt enim qm̄ non oē poſſi bile ⁊ oppoſita valet. qm̄.ſ. poſſibile frequēter ⁊ de eſſe ⁊ de ambulare predicamus hoc ita cogitans faci lius quis agnoſcit: quid ipſius textus verba denun cient: cum etiam adminiculari quis debeat obſcuris ſenſibus patientia atqꝫ conſenſu: quod ad ſententiaꝫ potius dicentis ſpectet: ⁊ ſi ſermonum ratio ita non habeat. hoc ergo ita conſtituto manifeſtum eſt.ſ. nō omnes poteſtates oppoſita valere: ſed eſſe quaſdam in quibus non ſit verum dicere qm̄ oppoſita valent ⁊ datur exemplum in his quidem que irrationabili ter poſſunt.i. non ẜm aliquam rationem: quarum.ſ poteſtatum reddi ratio non poteſt: quod ipſarum ſu natura: vt qm̄ ignis calefactibilis eſt: idcirco de eo ratio reddi non poteſt. hoc nāqꝫ illi naturaliter adeſt vt hec quidem ignis poteſtas nō valeat oppoſita lꝫ ſit irrationabilis. Que vero rationabiles ſunt ⁊ ẜm rationabilem poteſtatē eedem plurimoꝝ etiam con trariorum ſunt. Naꝫ ꝗbus ratio dominat̉: ad vtraqꝫ oppoſita natura ipſoꝝ apta ē: vt eedē poteſtates ſint plurimoꝝ que ſunt ꝯͣria vt ſi eſt mihi poſſibile ambu lare: qm̄ hoc ex rōne ⁊ voluntate ſit: ſit poſſibile non ambulare. ⁊ eſt hoc poteſtatis nō vnius ſed plurimo rū eorūqꝫ contrariorū: licet.n. affirmatio ⁊ negatio ſit quodāmodo ambulare ⁊ non ambulare: tn̄ nunc ab Ariſtotele in contrarii vice diſponitur. ⁊ hoc qui dem in oībus rationabilibus poteſtatibus planū eſt eas plurimoꝝ eſſe contrariorum ⁊ oppoſita valere que vero ẜm rōnem non ſunt: licet ſint quedam que oppoſita valeant non tamen omnia. Nam cuꝫ aqua frigefaciendi habeat poteſtatem quod irrationabi le eſt: Eſt ei rurſus alia poteſtas calefaciendi: cum ip ſa ſit calefacta: ſed nō in oībus poteſtatibus irratio nabilibus hoc inueniri poteſt. Ignis enim(vt dictu eſt) vnā calefaciendi tantū videtur habere poteſta tem. hoc.n. eſt quod ait. Irrationabiles vero nō oēs .i. oppoſita valent: ſed quēadmodum dcm̄ eſt: ignem non eſt poſſibile calefacere ⁊ non: daturqꝫ in oībus regula que non ſint poſſibilia contrariorum ea ſcili cet que ſemper vnā rem actu cōtinent: vt ignis ſem ꝑ calet. ſol ſemper mouetur: ⁊ cetera huiuſmodi qd̓ per hoc ait: quod dixit. Neqꝫ quecunqꝫ alia ſemper agunt: alia vero poſſunt quedam oppoſita: etiam ẜm irrationabiles poteſtates: vt dictum eſt de aqua Sed hoc idcirco dictum eſſe teſtatur vt cognoſcere mus nihil euenire contrariorum: ſi quis diceret poſ ſibilitatem neceſſario conſentire. Cum enim non om nis poſſibilitas contraria valeret: ea.ſ. neceſſitati cō ſentit: que contraria non valet: ſed vnam rem ſemꝑ agit. hoc eſt enim quod ait. Sed hoc quidem idcirce dictum eſt: qm̄ non oīs poteſtas oppoſitoruꝫ eſt: nec quecūqꝫ ẜm eandem ſpeciem dicuntur quod ait. Ne quecūqꝫ ẜm eandem ſpeciem dicuntur tale eſt. Non mōdo oē

De interpretatione editionis ſecūde liber. Vl. 38
modo oē qd̓ dicitur poſſibile contrarioꝝ eſſe nō pōt ſed ēt ea q̄ ſub eadem ſpecie ſunt: quedā cōtraria nō noſſunt: vt ea q̄ ſunt irrationabiliū. Nā cum oīum in rationabiliū in eo qd̓ irrationabilia ſunt: vna ſit ſpe cies: tn̄ ne in his quidē inueniri pōt vt in oībus eadē ſit contrarioꝝ poteſtas: vt de igne qd̓ ſupra dcm̄ eſt. Nam cū eius irrationabilis ſit poteſtas: non tn̄ talis eſt vt ad contraria tranſferat̉. Recte igit̉ dictū eſt: qm̄ neqꝫ q̄ ſub eadē ſpē ſunt poterunt oīa contrarioꝝ eſſe potentia. Nam cū ignis poteſtas cū alijs oībus poteſtatibus irrationabilibus ſub ea ſit ſpecie q̄ irra tionabilis eſt poteſtas: tn̄ non valet oppoſita. Atqꝫ hoc quidē qd̓ attēptare poſſit totam queſtionē: non tn̄ validiſſime diſſoluere prediximꝰ. Qd̓ vero maxīe dirigat dubitationeꝫ ambiguitatēqꝫ conſtituat: ipſe continuata oratione addidit dicens. Quedā vero poteſtates equoce ſunt. Poſſibi le.n. non ſimpliciter dr̄: ſed hoc quidē quoniā ve ruꝫ eſt vt in actu: vt poſſibile eſt ambulare quoniā ambulat iam: ⁊ oīno poſſibile eſt eſſe quoniā iam ē actu qd̓ dr̄ poſſibile. Illud vero qd̓ forſitan aget vt poſſibile eſt ambulare quoniā ambulabit: ⁊ hec quidē in mobilibus ſolis eſt poteſtas. Illa vero ⁊ in īmobilibus. In vtriſqꝫ vero verū eſt dicere nō impoſſibile eſſe ambulare: vel eſſe: ⁊ quod ambu lat iam ⁊ agit ⁊ ambulabile eſt. hic ergo poſſibile non eſt verū de neceſſario ſimpliciter dicere: alte rum aūt dicere verū eſt. Quare quoniam partem vniuerſale ſequitur: illud quod ex neceſſitate eſt ſe quitur poſſe eſſe: ſed non omne. ¶ Quid hec ſnīa contineret quā nunc Ariſto. ꝓpoſuit ꝗͣnto quidē libroꝝ diligenter expreſſimus ⁊ nunc eaꝫ breuiter exequamur. Expoſitionis.n. cā doctrineqꝫ hunc ẜm nobis expoſitionis ſumimus laborē nō au gēdi ꝓlixitate faſtidii. Talis ergo eſt ſnīa tota. Poſ ſibile qd̓ frequēter in rebus dicimus nō ſimpl̓r dr̄. Atqꝫ ideo qm̄ poſſibile a ptāte traductū eſt: vt ipſa quoqꝫ ptās equiuocū eſt. Hoc hinc manifeſtū eſt qd̓ quedā poſſibilitates ad hoc dicunt̉ non qm̄ agunt̉: ſed qm̄ vt agantur nihil impedit: vt ſi de aliquo ſa no corpore oībuſqꝫ alijs q̄ impedire poterant remo tis ſedente dicatur poſſibile eſſe ambulare eū: nō qm̄ ambulat: ſed qm̄ vt ambulet nihil oīo ꝓhibet. Que dā vero poſſibilitates ita dicunt̉ qm̄ iā actu ſūt atqꝫ agunt̉: vt ſi quis de ambulante hoīe dicat: poſſibile eſſe eū ambulare. atqꝫ ideo ea poſſibilitas q̄ non ẜm actum aliquē dr̄: ſed ẜm id qd̓ poſſet agere dr̄ eo ꝙ agere non prohibet̉ a poteſtate poſſibilitas noīatur Hec vero que iā agit atqꝫ in actu eſt: actus ipſe poſ ſibilitas appellat̉. Duę vero ſunt ſignificationes poſ ſibilitatis: vna que eā poſſibilitatē deſignat: que eſt poteſtate: que ẜm actu non ſit. Altera que eā poſſibi litatē ſignificat que actu ſit. Hec āt poſſibilitas que iam actu eſt: aut ex poteſtate ad actum tranſit: aut ſē per in actu naturaliter fuit: vt cum hō ex eo quod ſe det non ambulat poteſt ambulare: atqꝫ ideo ex pote ſtate in actum vertitur. Sol vero cum mouetur: nū qꝫ ex poteſtate in actū vertitur. Neqꝫ.n. aliquando hunc motum non egit. Neqꝫ ignis vt nunc non cale ret: aliquando non caluit. Ergo ea rurſus poſſibili tas que ẜm actum aliquem dicitur duas intra ſe ſpe cies continet: vnam que talem actum poſſibilitatis
ceſſaria: que nunqͣꝫ ex poteſtate ī actuꝫ vertitur: ſed in actu naturaliter manſit: Alteram vero quā liccat ⁊ non eſſe: que.ſ. ex poteſtate in actū migrauit: ⁊ hoc non neceſſarium cū ſit actu: ⁊ hec talis poſſibilitas. ex poteſtate in actuꝫ vertitur: in ſolis mobilibus eſt hoc eſt que moueri poſſunt hec autem ſunt corpora lia. incorporalia vero non moueri: quibus rationibꝰ aſtruatur paulopoſt dicemus. Ille vero que ſemper in actu proprie nature qualitate manſerunt: ⁊ in mo bilibus inueniuntur: vt igni calor qui ſemper actu ⁊ nunqͣꝫ fuerit poteſtate: ⁊ in his que ſunt immobilia. hec autem ſunt incorporalia ⁊ diuina. Quare poſſibi litas ea que ex poteſtate in actum migrauit ſolorum eſt corruptibilium ⁊ corporalium. Ea vero que ſem per actu fuit: diuinis corporalibuſqꝫ cōmunis eſt: vt igitur tota ratio breuiter attingatur ita dicendum ē poſſibilitas equiuoca eſt ⁊ multa ſignificans. Eſt enī vna poſſibilitas: que ipſa quidem cū non ſit in actu eſſe poſſit. Atqꝫ ideo de ea poſſibilitas predicatur. Eſt autem alia que iam eſt actu. hec autem que iam actu eſt non equiuoca eſt: ſed genus. habet enim ſub ſe ſpecies eam poſſibilitatem que actu quidem eſt: ſꝫ ex poteſtate migrauit. Aliam vero que actu eſt: ſed ex poteſtate non migrauit. Et illa quidem que ex po teſtate non migrauit: ipſa dicitur neceſſaria que nun qͣꝫ relinquit ſubiectuꝫ. Illa vero que expoteſtate ad actum tranſit: ſine vlla dubitatione dicitur non ne ceſſaria. Idcirco ꝙ poterit relinquere aliquando ſu biectum: ſed de his vtriſqꝫ ſcilicet que vel in poteſta te vel in actu poſſibilitates dicuntur: communis eſſe poterit predicatio: ſi dicamus vtraſqꝫ eſſe non im poſſibiles. Nam ⁊ qui poteſt ambulare cum non am bulet ⁊ qui iam ambulat veruꝫ eſt de his dicere quo niam non eſt impoſſibile eos id agere quod poſſunt agere vel agunt. Cum vero ſub ſignificatione poſſi bilitatis duo ſint: vna poſſibilitas que actu non eſt. Alia vero que actu eſt. Illa poſſibilitas que ẜm pote ſtatem dicitur neceſſarie non accommodatur: neqꝫ aliquando neceſſitati poterit conſentire. Roſtat igit̉ vt ſub ea poſſibilitate neceſſitas ponatur que actu ē ſed ea quoqꝫ hꝫ vnam ſpēm: per quam ex poteſtate in actum migrat: que eſt non neceſſaria. Quare ne ī hac quidem poni poteſt neceſſitas. Reſtat igitur vt quoniam id quod neceſſe eſt eſſe: nullus negat eſſe poſſibile. Sub poſſibili autem eſt ⁊ ea que poteſtate eſſe dicitur. Sed neceſſitas non ponitur: neqꝫ ſub ea poteſtate que actu eſt ⁊ ſubiectum poterit relinque re: ſed ponatur ſub eo actu qui ſubiectuꝫ relinquere non pōt: vt ſit neceſſitas poſſibilitas que actuꝫ ⁊ ſub iectum nunqͣꝫ relinquat: eo quod ad actum ex pote ſtate non venerit. Spēs igitur quedam erit neceſſi tas poſſibilitatis ſiquidem illic ponitur vbi eſt ea poſſibilitas que actu ſemper eſt: quod ſi ſpeciem ſe quitur genus: ⁊ vbi eſt ſpēs genus deeſſe non poteſt ſequitur ſpeciem ſuam.i. neceſſitatem generi propriū ideſt poſſibilitas: ſed non omne. Ea vero poſſibilitas neceſſitatem non ſequitur que poteſtate tm̄ eſt non etiam actu: neqꝫ ea que cum ſit actu relinquere ſubie ctū pōt: ſed ea tm̄ que cū actu ſit nunqͣꝫ poterit a ſub iecto diſcedere. Sequit̉ ergo poſſibilitas neceſſitatē nihilqꝫ euenit impoſſibile: ſed ea vt dcm̄ eſt que in actu ſit: ⁊ nunqͣꝫ in ſubiecto natura eē deſiſtat. Totꝰ quidem ſenſus hmōi eſt. rō vero verboꝝ ita cōſtabit Quedā vero inquit poteſtates equiuoce ſunt: ſꝫ hoc idcirco dcm̄ eſt qm̄ non omnis poteſtas eꝗuoca eſt.

De interpretatione editiōis ſecūde liber. vl.
Eſt eniꝫ poteſtas que vt genus ſit ea.ſ. qͥ ẜꝫ actuꝫ pre dicatur. Quemadmodū aūt quedam poteſtates eꝗ uoce ſint exequitur dicens. Poſſibile.n. non ſimplici ter dr̄: ⁊ hoc partitur: ſed hoc quidem qm̄ verum ē vt in actu: vt poſſibile eſt ambulare: qm̄ iā ambulat: ⁊ omnino poſſibile eſt eſſe: qm̄ iam eſt actu qd̓ dicit̉ poſſibile. Hoc planius nihil potuerit demōſtrari qͣꝫ ſi illud poſſibile dicatur: qd̓ iam agitur. Quod ſi ꝗs poſſibile eſſe neget: hoc ait ⁊ fieri atqꝫ eſſe dicit qd̓ impoſſibile eſt: ſed hoc oēm modum rōnabilitatis ex cedit. Aliā vero partem ſignificationis poſſibilitatis hanc dicit. Illud vero qd̓ forſitan aget ⁊ dat huius exemplū vt poſſibile eſt ambulare qm̄ ambulabit. Non ergo qd̓ iam agit: ſed quod forſitan aget.i. qd̓ vt agat fortaſſe nihil prohibet. Et hoc quidē inquit in mobilibus ſolis eſt poteſtas. hec.ſ. poteſtas q̄ po teſtate dr̄ non ẜm actum. Mobilia vero vt dcm̄ eſt ſola corpora dicit. Illa vero.i. que actu eſt: ⁊ in im mobilibus. atqꝫ ideo addidit hoc cum dicit ⁊ in īmo bilibus: vt non ſuſpicemur in ſolis eſſe diuinis actuſ poſſibilitatem: ſed etiā in mortalibus atqꝫ corporeis. In vtriſqꝫ vero veruꝫ eſt dicere: non impoſſibile eē ambulare vel eſſe qd̓ ambulat iaꝫ ⁊ quod agit ⁊ am bulabile. In vtriſqꝫ inquit ſignificationibus vna pre dicatio poterit conuenire: vt dicamus non eſſe īpoſ ſibile vel ambulare quod iam ambulat: vel ambula re quod poteſt ambulare ⁊ non ambulat: qd̓ ꝑ hoc ait qd̓ diximus ambulabile. Ambulabile eniꝫ eſt qꝛ non quidem ambulat poſſit tn̄ ambulare. his addit ſic igit̉ poſſibile non eſt veꝝ de neceſſario ſimpliciter dicere.i. ſic poſſibile quēadmodum equiuoce poſſibi litas predicat̉: nō eſt veꝝ de neceſſario ſimpliciter ⁊ vniuerſaliter atqꝫ oīno predicare: hoc eſt non omne poſſibile neceſſario conſentit. Alteꝝ autem.i. poſſibi le verū eſt hoc eſt de neceſſario predicare. Illud ſcili cet qd̓ ẜm actum dr̄ immutabilē. Quare qm̄ parteꝫ ſuam.i. ſpeciem.i. id qd̓ eſt vniuerſale.i. genus ſequi tur: illud quod ex neceſſitate eſt: qd̓.ſ. ſpecies eſt poſ ſibilitatis: ſequitur poſſe eſſe.i. poſſibilitas: ſed nō in quit omne. Nam illa poſſibilitas que in actu predi catur ⁊ relinquere ſubiectum pōt non ſequit̉ neceſſi tatem: ſed ea tm̄ que cum in actu ſit neqꝫ ex poteſta te in actū vertitur neqꝫ poterit ſubiectū relinquere: Atqꝫ hec quidem que. Ariſtoteles dixit huiuſmodi ſunt. Que vero nos diſtulimus vt doceremus immo bilia eſſe diuina. Mobilia vero ſola corpora vocari breuiſſime demonſtrandū eſt. Sex motus ſpecies eē manifeſtum eſt: ſicut in predicamentoꝝ libro Ariſto. digeſſit: qͣꝫ qͣꝫ hoc in phyſicis permutauerit: ſed nūc ita ponamus tanqͣꝫ ſi omnino ſex ſint. Si ẜm nullaꝫ motus ſpeciem moueri diuina atqꝫ incorporalia ra tio declarauerit: ordine conuincit̉ non moueri diui na. Ergo que neqꝫ generātur neqꝫ corrumpuntur: neqꝫ creſcunt: neqꝫ minuunt̉: neqꝫ de loco in locum tranſeunt: quippe que plenitudine nature ſue vbiqꝫ tota ſunt: nec de deo aliquid intelligi fas eſt: nec rur ſus aliquibus paſſionibus permutant̉. Quod ſi ẜm nullum hoꝝ motuum diuinaꝝ reꝝ permutabilis eſt natura: manifeſtum eſt ea oīno nō eſſe mobilia atqꝫ ſex motus hos ſolis corporibus euenire. Atqꝫ hec ꝗ dem de plurimis que de ea re poſſunt dici rōnibus atqꝫ argumentis libaſſe ſufficiat. Nunc qm̄ Ariſtote les conſentire neceſſario poſſibilitatem non oēm do cuit: ⁊ que ei conueniret expreſſit. Rurſus de ipſorū conſequētia ⁊ quid primo ⁊ quid poſterius poni debebat memoriter ſubiicit dicens. ¶ Eſt quidē fortaſſe principium quod neceſſariu eſt ⁊ quod non neceſſarium eſt omniuꝫ vel eſſe vel non eſſe ⁊ alia quēadmodum horum conſequen tia conſiderare oportet. Manifeſtum eſt autē ex his que dicta ſunt: quoniam quod ex neceſſitate ē ſecundum actum eſt. Quare ſi priora ſunt ſemp terna: ⁊ que actu ſunt poteſtate priora ſunt. ⁊ hec quidem ſine poteſtate actu ſunt: vt prime ſubſtan tie. Alia vero ſunt actu cum poſſibilitate: que natr ra priora ſunt: tempore vero poſteriora. Alia vero nunquam ſunt actu: ſed poteſtate ſolum. ¶ Poſtqͣꝫ de poſſibilis ⁊ neceſſarii conſequētia quid videretur expoſuit: hec ad emendationem quodam modo ſuperioris cardinis apponit. Et qm̄ ſuperius a poſſibili inchoans ceteras omnes ꝓpoſitiōes ad po ſibile ⁊ contingens ⁊ ad eoꝝ conſenſum reduxit. Nūc hoc rationabiliter mutat: vt non potius a poſſibili tate inchoandū ſit: ſed a neceſſitate. Nam ſi quis ad uertat diligentius ſuperiorem deſcriptionem: primo poſitum eſt poſſibile ⁊ contingens: ⁊ ad eadem cun ctoruꝫ ſenſus relatus eſt. Nunc hoc permutandū vr̄. Dicit.n. fortaſſe hoc eē rectius vt magis ꝓpoſitionū conſequentia a neceſſariis inchoetur. Eſt aūt totus ſenſus hmōi. Qm̄ inquit neceſſaria ſempiterna ſūt: que aūt ſempiterna ſunt: oīum aliorum que ſempi terna non ſunt: principiū ſunt: neceſſe eſt vt id qd̓ ne ceſſarium eſt ceteris oībus prius eſſe videatur: ergo conſequentie quoqꝫ eodem mō faciende ſunt: vt pri mum quidem neceſſitas: poſt vero poſſibilitas ⁊ cete ra proponantur: ſintqꝫ conſequentie hoc modo. Non neceſſe eſſe Neceſſe eſſe Poſſibile non eſſe Non poſſibile nō eſſe ¶ Uides ne igitur vt primo quidē neceſſe eē ⁊ non ne ceſſe eſſe propoſitum ſit: ſcd̓o vero loco ad neceſſita tis cetera conſenſum conſequentiamqꝫ relata ſint. Hoc eſt ergo quod dixit fortaſſe principium quoddā eſſe omnium vel eſſe vel non eſſe id quod eſſet neceſ ſarium: vt a neceſſario ſpeculandarum propoſitioni principiū ſumeretur: qd̓ eſſe aliarum propoſitionum vel non eſſe ẜm conſequentiam conſenſum conſtitue ret: ⁊ qm̄ prius poſitum eſt neceſſe eſſe huic cōſentit ea que dicit. Non poſſibile non eſſe. Iſtius ergo pro poſitionis que dicit non eſſe poſſibile vt non ſit: que .ſ. non eſſe denunciat. Tollit. n. poſſibile: qd̓ modus eſt principiū eſt neceſſitas: cui ſine vlla dubitatione conſentit: ⁊ rurſus qm̄ ei que dicit non neceſſe eē cō ſentit ea que dicit poſſibile eſſe non eſſe huius ꝓpo ſitionis que aliquid eē cōſtituit.i. poſſibile principiū eſt ea propoſitio que dicit non neceſſe eē: Ergo ſiue affirmatiue neceſſitas proponat̉ ſiue negatiue vide quoddam principiū eſſe ceterorū: ⁊ cetera velut his .i. neceſſariis cōſentientia iudicari oportere. Et hoc eſt qd̓ ait. ⁊ alia quēadmodū iſta conſequētia conſi derare oporterēt. Cur aūt illud eueniat conſequēte on̄dit dicens. Qm̄ ea q̄ neceſſaria ſunt actu ſunt: vt frequenter ſupra monſtratū eſt. Ea v̓o q̄ neceſſaria ſunt ſempiterna ſunt: q̄ vero ſempiterna ſunt priora ſunt his quoꝝ ſunt hmōi poteſtates que in actu non dum ſunt. Manifeſtū eſt qm̄ ⁊ que actu ſunt ⁊ ex po te ſtate

De interpretatione ſecunde editionis li. vl. 25
teſtate ad actum non veniunt priora ſunt: ſed de eo actu loquimur qui ex ptāte ad actum non venit: ſed ſemper actu proprie nature conſtitutione permanſit: vt cum ignis calet vel ſol mouetur et cetera huiuſmo di ita ſunt vt actum nunqͣꝫ relinquerint neqꝫ ab his actus abfuerit aliquādo: neqꝫ ex poteſtate ad hūc ve nerint actum: Quoniam ergo huiuſmodi fuerunt vt ſemper eſſent: que autem ſemper ſunt ea omnibus ſunt priora: erunt etiam poteſtate ẜm propriam natu ram priora: ſed que priora ſunt ſemper ſempiterna ſunt: ⁊ rurſus eadem neceſſaria ſunt actu ⁊ neceſſe ē vt ea que actu ſunt his que ſunt poteſtate priora ſint Poſt hec ſit rerum diuiſio ab Ariſtotele hoc modo. Rerum alie ſunt actu ſemper qui ex poteſtate non ve nerit: ⁊ iſte ſunt quaruꝫ nulle ſunt poteſtateſ: ſed ſem per in actu ſunt. Alie v̓o que ex poteſtate in actum re migrauerunt: quarum quidem ſubſtantia ⁊ actus ẜꝫ tempus poſterior eſt poteſtate. natura v̓o prior. In omnibus enim illud quod eſt actu prius eſt ⁊ nobilius qͣꝫ id quod poteſtate eſt. Illud enim quod poteſtate eſt adhuc ad actum feſtinat ⁊ ideo perfectio quedaꝫ actus eſt: poteſtas v̓o adhuc quiddam eſt imperfe ctum: quod tunc perficitur cum ad actum aliquando peruenitur. Quod autem perfectum eſt eo quod eſt imperfectum generoſius ⁊ prius eſſe manifeſtum eſt Nam ſi res que ad actum ſuum ex poteſtate venerūt prius fuerunt poteſtate. poſt v̓o actu: ergo actus ea rum rerum poſterior eſt poteſtate ſi ad tempus refe ramus. prior v̓o eadeꝫ poteſtate ſi ad naturaꝫ: ⁊ hoc eſt quod ait. Alias res eſſe que cum poſſibilitate ſunt ⁊ actu ſunt: ſed actum poteſtate tempore quidem po ſteriorem hn̄t: natura v̓o priorem. Quaſdam autem res eſſe in quibus ſola poteſtas ſit nunqͣꝫ actus: vt numerus infinitus Creſcere enim numerus poteſt in infinita. Quicumqꝫ vero numerus dictus ſit vel centum vel mille vel decemmilia ⁊ ceteri finitus eſſe neceſſe eſt: ergo actu numerus nunqͣꝫ eſt infinitus. Quoniaꝫ v̓o poteſt in infinita concreſcere. iccirco ſo lum poteſtate eſt infinitus. Eodem quoqꝫ modo ⁊ tē pus. Quantumcūqꝫ enim tempus dixeris finitum ē: ſed quoniam tempus poteſt in infinita concreſcere: io circo dicimus tempus eſſe infinitum quod poteſtate ſit infinitum non actu. Nihil enim actu poterit eſſe in finituꝫ. Quod autem ſupradiximus que ſemper actu eſſent primas eſſe ſubſtantias non ita putandum eſt. Primas eum ſubſtantias dicere quemadmodum in categoriis vbi primas ſubſtantias indiuiduas dicit. hic autem primas ſubſtantias que ſemper actu ſunt: iccirco nominat qꝛ vt dictum eſt que ſemper actu ſūt principalia ceterarum rerum ſunt: atqꝫ ideo primas ſubſtantias eas eſſe neceſſe eſt. ¶ Utrum autem contraria ſit affirmatio negationi an affirmatio affirmationi ⁊ oratio orationi que di cit quoniam omnis homo iuſtus eſt ei que eſt. nul lus homo iuſtus eſt. an omnis homo iuſtus eſt ei que eſt omnis homo iniuſtus eſt: vt Callias iuſtus eſt. Callias iuſtus non eſt. Callias iniuſtꝰ eſt. que harum contraria eſt. ¶ Poſt propoſitionum conſequentias pertractatas ⁊ eas ſubtili inquiſitione diſpoſitas: illud exoritur inqui rendum: quod magnam vtilitateꝫ ita prefert: vt quā tum in eo vtilitatis ſit prima quoqꝫ fronte legentium mentibus ingeratur. Nam cum ſit manifeſtum qm̄ affirmationem oppoſita negatio ſemper oppugnet
maximeqꝫ perimat vl̓em affirmationem vniuerſalis negatio. qm̄qꝫ non ignoratur quod affirmatio priua toria que contrarium affirmat ipſi quoqꝫ cōtrarii pe rimat propōnem. Queritur que magis ꝑimat magiſ qꝫ oppugnet affirmatiuam vtruꝫ ne ea que vl̓is nega tio eſt: an ea que contrarii vel priuationis affirmatio ſit enim poſitum hanc eſſe affirmationeꝫ: q̄ proponit Omnis homo iuſtus eſt. hanc ergo due perimunt ꝓ poſitiones ⁊ vl̓is.ſ. negatio que dicit quoniam nullus homo iuſtus eſt: ⁊ ea que priuationem iuſtitie predi cat affirmando ea.ſ. que dicit. omnis homo iniuſtus eſt. Affirmatio igitur que proponit. omnis homo iu ſtus eſt perimit̉ ⁊ a negatione propria vl̓i: que dicit. nullus homo iuſtus eſt: ⁊ ab affirmatione priuatoria que proponit. omnis homo iniuſtus eſt. Cum igitur ab vtriſqꝫ perimatur: que auteꝫ perimitur ei que eā perimit videtur eſſe contraria: qm̄qꝫ vt dictum eſt a duabus perimitur: ⁊ due vnius contrarie eſſe nō pn̄t que duarum propoſitionuꝫ quaſ ſupra memorauimꝰ .i. negōnis vl̓is ⁊ priuatorie affirmatiue contraria ſit vl̓i affirmationi ſuperius comprehenſe querendum eſt. In qua re qͣꝫ ſit vtilis queſtio nullus ignorat qui cogitat: qꝛ niſi hoc ab Ariſtotele queſituꝫ enodatum qꝫ eſſet magna foret dubitatio an illud reciperetur: vt duo vnius poſſēt eē contraria: quod manifeſte fie ri non poteſt. Nam cum duo vnam rem perimant: quis eſſet qui dubitaret aut vnam rem duabus oppo ni: aut duabus vnam rem perimentibus queri opor tere que magis earum videret̉ cōtraria. Contrarias autem dicimus: non ẜm eum modum quem Ariſt. in predicamentis explicuit. ſed tm̄ ad id quod res rem vel propoſitio perimit propōnem: vt quaſi hoc modo queratur. Affirmatio vl̓is ẜm quam magis ꝑimitur: vtrūne ẜm eam que vl̓is eſt negatio aut ẜm eam que vel priuationeꝫ predicat vel quodlibet aliud quod ex ipſa oppoſitione vim contrarii repreſentet. vnde etiā illud latere non oportet vl̓i eſſe dubium inter vl̓em affirmationem priuatoriaꝫ: ⁊ vl̓em negōem: que eēt oppoſita contrarie. Supra enim iam dictum eſt affir mationi vl̓i negationem vl̓em eſſe contrariam. Sed hic vt dictum eſt: non hoc dicitur: ſed illud potius: q̄ magis. perimat rem. Nam que magis perimit ea pro pe modum videbitur eſſe magis ꝯͣria Atqꝫ ideo non ſolum de vniuerſalibus propoſuit ſed ne ſuſpicaretur quis quod illam contrarietatem diceret quaꝫ vel in predicamentis loquutus eſt: vel rurſus ſupra cum de vl̓i affirmatione ⁊ negatione loqueretur: de particu laribus adiecit: quibus non erant contrarie affirma tio ⁊ negatio. Nam ſi recte ſuperius comprehēſa me minimus affirmatio vl̓is ⁊ negatio vl̓ is contrarie eē dicebantur. Nec ſolum hoc ſed etiam ẜm iuſtum ⁊ in iuſtum conſtituit queſtionem quod habitus ⁊ priua tio potius eſt qͣꝫ vlla contrarietas. Quare vt diximꝰ intelligendum eſt eſſe nunc in queſtiōe: que ꝓpoſitio quam ꝓpōnem ꝓxime efficatiuſqꝫ deſtruat ac peri mat. huius inquirende rei ratio exiſtet hoc modo. ¶ Nam ſi ea que ſunt in voce ſequuntur ea que ſūt in anima. illic autem contraria eſt opinio contrarii vt omnis homo iuſtus eſt. ei que eſt omnis homo iniuſtus. etiam in hiſ que ſunt in voce affirmationi bus neceſſe ē ſimiliter ſeſe habere. Quod fi neqꝫ illic contrarii opinatio contraria. eſt nec affirma tio affirmationi contraria erit. ſed ea que eſt dicta negatio. Quare conſiderandum eſt: que opinatio

De interpretatione ſecunde editionis lib. vj.
yera falſe opinationi contraria eſt: vtrum nega tionis an certe ea que contrarium eſſe opinatur. Dico autem hoc modo. Eſt quedam opinatio ve ra boni. quoniam bonum eſt. alia vero falſa quoniā non bonum eſt. alia v̓o ꝙ malum eſt. que nam er go harum contraria eſt vere. ⁊ ſi eſt vna. ſecundum quam contraria. ¶ Hec eſt inueſtigatio que magis ſit vniuerſali affir mationi contraria: vtrūne priuatoria vl̓is affirmatio an vniuerſalis negatio. Hinc ſumitur quod omnis fe re ꝓprietas: quam in vocibus neceſſe euenire eſt: ex opinionibus venit quas voces ipſe ſignificant. Quod igitur querendum in vocibus eſt: hoc prius eſt in opi nionibus perſpiciendum. Neqꝫ eniꝫ fieri poteſt vt cū vocum ſignificationes ex opinionibus veniant. quas. ſ. voces ipſe ſignificant. non prius proprietates vocuꝫ in opinionibus reperiantur. Requirenduꝫ igitur eſt quemadmodum ſe iſta in opinionibus poſita habeāt vt quod in his fuerit repertum: ad voces rōnabiliter tranſferatur. Queratur igitur prius in opinionibus hoc modo. Si opinio priuatoria vl̓is affirmationis magis eſt contraria opinioni ſimplicis vl̓is affirma tionis: qͣꝫ opinio vl̓is negationis: manifeſtum eſt qm̄ priuatoria vl̓is affirmatio magis perimit vl̓em ſim plicem affirmationem qͣꝫ vniuerſalis negatio. Quod ſi illud magis non repererit: quod opinio vniuerſalis negationis opinionem vniuerſalis affirmatiōis ma gis perimat potius qͣꝫ opinio priuatorie affirmatio nis Conſtat quod vl̓is negatio magis cōtraria eſt vl̓i affirmatiōi potiuſqͣꝫ priuatoria affirmatio. Hoc aūt vt inueniatur: ita faciendum eſt: ponatur opinio que dam vera: contra eam due falſe: quarum vna af firmatio ſit priuatoria: altera vl̓is negatio. De dua bus igitur falſis quam mendatiorem rō inuenit: eaꝫ dicimus vere opinioni magis eſſe contrariam. Sint igitur tres opiniones vna vera due falſe. ⁊ ſit quideꝫ vera hec que id quod bonum eſt bonum eſſe arbitra tur: ea.ſ. quam dicit Ariſtoteles opinionem eſſe boni qm̄ bonum oſt: falſa v̓o vna que quod bonum eſt bo num non eſſe dicit: ea eſt quam dicit Ariſtoteles fal ſa boni qm̄ non bonum. Reliqua que id quod bonum eſt malum eſſe arbitratur ea eſt que ab Ariſtotele di cta eſt opinio boni qm̄ malum eſt. Ex his igit̉ tribus vna vera duabus falſis querendum eſt: que magis ſit ꝯͣria vere: ſed qꝛ contingit ſepe ⁊ negationem ⁊ priua tionem vnum ſignificare in his preſertim ꝯͣriis in qui bus nulla medietas inuenitur. Addit ⁊ ſi eſt vna: ẜm quam contraria. Hoc auteꝫ hmōi eſt. ī his ꝯͣriis in ꝗ bus nulla medietas eſt: idem negatio valet quod etiā priuatio. In his v̓o in quibus eſt quedam medietas affirmatio priuatoria ⁊ negatio non eiuſdē ſignifica tionis ſunt. Age enim ſint hmōi cōtraria que ſint im mediata genitum eſſe ⁊ ingenitum eſſe. In ꝯͣriis igi tur immediatis idem priuatoria affirmatio quod ne gatio valet. In his autem que medietatē hn̄t nō idē Neqꝫ enim equū eſt dicere quemlibet illum eſſe ma lum: ⁊ rurſus non eē bonum. Nam cum bonum nega tur pōt aliquid medium audientis animus ſuſpicari Cum v̓o malum ponit̉ tota audientis ſuſpicatio in ꝯͣ rium reiecta eſt Atqꝫ ideo non idem ſignificant: ſed qꝛ ſepe(vt dictum eſt) priuatio vel contrarietas ne gationi conſentit: quotiens tales quedam ꝓpoſitio nes reperiuntur in quibus nihil negatione diſcrepet priuatoria affirmatio: querēdum eſt vt Ariſtoteli videtur ẜm quam potius prolationem vel opinionē ve re affirmationi vel opinioni contraria propoſitio ve opinio fiat. Quamqͣꝫ enim interdum idem ſignificēt alio tn̄ modo ipſis propoſitionibus vtimur. Nam qu negationem ponit: id quod eſt dicit nō eſſe: qui vero priuationem id quod non eſt dicit eſſe. Cum igitur di uerſum initium ⁊ diuerſa intentio quodammodo ſit propoſitionum ſub eadem ſignificatione: ⁊ que earū magis vere propoſitioni ꝯͣria ſit: ⁊ ẜm quem motum animi magis vera ꝓpoſitio perimat̉ querendū eſt Hoc eſt enim quod ait: ⁊ ſi eſt vna ẜm quam contra ria. Non enim dicit quod oīo negatio ⁊ priuatio vnū ſunt: ſed in his in quibus idem ſunt: hoc eſt in imme diatis contrariis ⁊ quando idem ſignificant: qm̄ non ẜm vnuꝫ motum animi vnam ſignificationem dicūt qui contrarium vel priuationem ponunt: ⁊ qui nega tionem ẜm quam contraria magis eſt propoſitio: vtrum ne ẜm eam que priuationem ponit: an ẜm eā que negationem. Poſt hec quemadmodum ſit con trarietatis natura deſignat. ¶ Nam arbitrari ꝯͣrias opiniones definiri in e quod contrariorum ſunt. falſum eſt. Boni enim qm̄ bonuꝫ eſt. ⁊ mali qm̄ malū eſt eadē eſt fortaſſe opinio ⁊ vera ſiue plures ſiue vna ſit. Sunt autem contraria iſta. ſed non in eo quod contrariorū ſunt contraris. ſed magis in eo quod contrarie. ¶ Senſus quideꝫ breuiter expeditus: ſꝫ ſumma rōnis veritate contextus eſt. Cū enim de cōtrariis diſputat quemadmoduꝫ contrarie opiniones eē poſſint prima fronte diſponit. Arbitrabāt̉ enim quidam cōtrarias eē opiniones que de contrariis aliquid arbitrarent̉: ſed hoc falſum eſſe conuincitur. Neqꝫ enim ſi bonum ⁊ malum ꝯͣrium eſt: ⁊ aliquid de bono ⁊ malo opinet̉ mox neceſſe eſt: vt contrarietas ſubſequat̉. Age cuiꝫ quilibet de bono opinetur qm̄ bōuꝫ eſt: rurſus de ma lo opinet̉ qm̄ malum eſt. Cum igit̉ ideꝫ de bono ⁊ ma lo opinet̉: illud qm̄ bonum eſt: hoc qm̄ malum tn̄ con trarie opiniones non ſunt. Neqꝫ enim ꝯͣrium eſt opi nari id qd̓ bonum eſt bonū eē: ⁊ id qd̓ malū eſt: in lum eſte: vtreqꝫ enim vere ſunt. Opinionum aūt ꝯͣr tas veritate ⁊ falſitate agnoſcitur. Hoc auteꝫ mod hmōi opiniones cōtrarie eſſe poſſunt: que de eadem quodāmodo affectione animi proficiſcunt̉.i. opiniōes cognoſcentes ꝗcqͣꝫ qd̓ veꝝ eſt. Non igit̉ ſi quis ꝯͣrio rū aliquā opinionē habeat: ⁊ ꝗcqͣꝫ de cōtrarijs: arbi tret̉: ſtatī neceſſe eſt ſubſequi in opinionibus contra rietatē: ergo non eſt ꝯͣrietas opinionū in ea arbitra tione que ꝯͣrioꝝ eſt vel que de ꝯͣrijs habet̉. Sꝫ poti ꝯͣrietas in opiniōibꝰ tūc ſit quotiēs de vna eadēqꝫ re cōtrarie quis opinat̉: vt quelibet res ſit propoſita bo na: de ea ſi quis cōtrario modo opinetur qm̄ bonū de eadē rurſus qm̄ malū eſt: opinio que id qd̓ ē boni bonū eē putat vera. ē. Altera v̓o q̄ id qd̓ eſt bonū ma lū eē arbitrat̉: falſa eſt: Uera autem ⁊ falſa ꝯͣrie ſum Recte igit̉ has opiniones: qͣs veritas falſitaſqꝫ diſii git ꝯͣrias eē dicimꝰ: ⁊ ſi nō ꝯͣrioꝝ ſunt: ſed de vna ea demqꝫ re per ꝯͣrietatem dicte. Recte igitur dcm̄ eſ non oportere definire ꝯͣrias opiniones in eo qd̓ ꝯͣri rum ſint: ſed potius in eo qd̓ de eadem re ꝯͣria ſuſi centur. ordo v̓o ſermonum talis eſt. Nam arbitrari quit ꝯͣias opiniones definiri in eo qd̓ ꝯͣriorum ſint. i. in eo quod quedā de ꝯͣriis opinent̉ falſum eſt. Quo modo autē falſum ſit ipſe declarat. Boni eniꝫ qm̄ bo num eſt: ⁊ mali qm̄ malum eſt: eadem fortaſſe eſt. i

De interpretatione ſecunde editionis li. vi. 30
non ſibi ſunt ꝯͣrie opiniones: ſed vtreqꝫ idem ſunt. Quemadmodum aūt idem ſint ipſe ſubiungit dicēs ⁊ vera. Iccirco enim idem ſunt: qꝛ vere ſunt. Contra rietas autem in veritate vt dcm̄ eſt ⁊ falſitate eſt po ſita. Quare ſi conſentiunt idem in veritate ⁊ in falſi tate eſſe videbunt̉. Nec hic numeroſitas impediet. ſi ne enim plures ſiue vna ſit: in eo qd̓ vere ſunt idem ſunt. Sunt autem inquit iſta contraria.i. que in opi nionibus verſantur ſed non in eo quod vel contrario rum ſunt vel de contrariis arbitrant̉ contrarie opi niones inueniuntur: ſed ipſorum cōtrarietas inde na ſcitur: quod de vna re contrario modo opinātur. hoc eſt quod ait. ſed magis in eo quod contrarie. hic autē contrarie aduerbii loco poſitum eſt tanqͣꝫ ſi diceret. ſed magis ea re contrarie ſunt quod contrarie opinā tur: ⁊ ſubintelligimus de vna.ſ. re. Si eniꝫ de vna re non contrarie opinentur: ſed de pluribus poterunt non eſſe contrarie. Quod facile cauteqꝫ perſpiciens vnuſquiſqꝫ reperiet ¶ Si ergo eſt boni qm̄ eſt bonum opinatio. alia v̓o qm̄ non eſt bonum. Eſt v̓o qm̄ aliquid aliud eſt. quod non eſt neqꝫ poteſt eſſe. Aliarum quidē nul la ponenda eſt: neqꝫ quecunqꝫ eſſe: quod non eſt: opinantur. neqꝫ quecūqꝫ non eſſe qd̓ eſt. Infinite enim vtreqꝫ ſunt. ⁊ que eſſe opinantur quod non ē ⁊ que non eſſe quod eſt. ſed in quibus eſt fallacia. He autem ſunt ex his ex quibus ſunt ⁊ generatio nes. ex oppoſitis v̓o generatiōes quare ēt fallacie. ¶ Ualidam quidem ſententiam breuiſſimis ſermoni bus clauſit: cuius vt breuiter dicendum ſit hec vis eſt Qui de contrarietate propoſitionum noſſe querebat debebat primo que propoſitionum eſſet infinitas cō ſtituere: atqꝫ ad eā vim contrarietatis aptare. It omnibus enim contrariis vnū vni cōtrarium eſt. Si autem ſit quedā in propoſitionibus infinitas: illa tota infinitas propoſitionum vni propoſitioni contraria eſſe non poterit. Hoc ſumendo totū textum argumē tationis ingredit̉. Atqꝫ non ſolum expectari oportet in propoſitionibus quod falſa vere ſit ꝯtraria: ſꝫ qd̓ inter omneſ falſas: illa falſa ſit vere ꝯͣria: que vna eſt ⁊ non infinita. Poſſunt aūt eſſe infinite propoſitio nes ⁊ falſe: poteſt vna infinita eadem quoqꝫ falſa: que vere contraria eſſe rōnabiliter ponenda eſt. Uo lens ergo conſtituere qm̄ negatio potiuſ ꝯͣria ſit affir mationi: qͣꝫ ea affirmatio que contrariuꝫ ponit. hoc dicit. Poteſt inquit eſſe opinatio quedam que id qd̓ eſt de vna quaqꝫ re eſſe opinetur. Eſt etiā alia que id qd̓ non eſt rem illam eſſe arbitret̉. Eſt autem alia q̄ id quod ſecum habet res illa propoſita non eam ha bere putet. Eſt rurſus alia que id qd̓ eſt res ipſa: non eam id eſſe arbitret̉. Ut autem hoc peruagatum lu ceat: exemplum ſumpſit ꝓpoſitū de quo opinaretur aliquis id quod eſt bonū. Si quis igit̉ hoc bonū bo nuꝫ eſſe opinet̉ vere opinabit̉. Rurſus ſi quis hoc eē bonum quod non eſt bonū putet falſe opinabit̉: ut ſi quis arbitret̉ qm̄ bonum ledit: qm̄ inutile eſt qm̄ bo num iniuſtum eſt is ea de bono opinabitur que non ſunt: et hoc falſum eſt. Rurſus qui id quod in ſe habꝫ bonum non habere arbitratur: is opinabitur hoc modo. bonū non eſt vtile. bonum non eſt iuſtum bo num non eſt expetendum: ⁊ is quoqꝫ fallitur. Quo ſiquis ſit qui hoc ipſū quod eſt bonum non eſſe bonū arbitret̉. vt non putet bonū neqꝫ malū eſſe id quod non eſt: neqꝫ expetēdū eſſe id qd̓ in ſe habet ſed id qd̓
eſt ip̄m bonū.i. ipſam boni eſſentiā ita arbitret̉ bos num non eſſe bonuꝫ. Cetere igit̉ oēs opiniones infini te ſunt. Poſſumus enim ꝑmulta colligere falſa q̄ cū non ſint de vnaqͣqꝫ re: ea tamē eſſe dicamus: vt in eo ipſo bono poſſum dicere: qm̄ malum eſt: poſſuꝫ quia turpe: quia iniuſtum: qꝛ vitabile: qꝛ ꝑiculoſſum eſt: ⁊ cetera quecūqꝫ in bono nullus inueniet ⁊ hec ſunt in finita. Rurſus poſſum dicere ea que hꝫ bonum non eſſe in bono ut ſi dicam bonum non eſſe vtile: bonuꝫ non eſſe expetendum: bonum non eſſe quod auget. atqꝫ hec quidem rurſus infinita ſunt. Sed quando id qd̓ eſt aliqͣ res aufert opinio hoc facere niſi ſemel non poteſt. Neqꝫ enim aliqua ꝑ id effici poſſunt: ſi qd̓ bonum eſt non eſſe bonum arbitrat̉: ergo cetere que cunqꝫ aut id quod non eſt eſſe arbitrant̉: aut id quod hꝫ in ſe bonum non habere arbitrantur falſe ſunt: ſꝫ in infinitum. Bonum autem nunc ita vſurpat: tāqͣꝫ ſi dicat bonitas. Si quis autem ipſam bonitatē non eſſe bonum arbitret̉ is et falſus eſt ⁊ definito modo falſus eſt. Sꝫ in falſis que definita ſunt ⁊ vna nume ro: ea magiſ ⁊ proxime veris vident̉ eſſe ꝯͣria. vna.n. res ſemper vni rei eſt contraria. Quocirca hec recte magis contraria eſt que negat id qd̓ eſt potius qͣꝫ ea que negat vel id quod in ſe hꝫ: vel affirmat qd̓ in ſe non hꝫ. Hoc autem vt clauderet non recto ſermone vſus eſt: ſed ad quiddā aliud orationem detorſit. que res confuſionem non minimā fecit: Nā cum dixiſſet non debere nos illas potius ponere cōtrarias. vere opinioni que infinite ſūt ſubiunxit. illud quod ait: ſed in quibus eſt fallacia. he āt ſunt ex his ex quibus ſūt ⁊ generationes. hoc autem talē ſententiā claudit. in quit opiniones veris opinionibus opponendū eſſe cōtrarias in quibus principium eſt fallacie. Fallacie autem ex his naſcunt̉: ex quibus ēt generationes. ge nerationes autem in oppoſitis inueniuntur. hoc autē tale eſt. Omnis generatio ex ꝑmutatione eius quod fuit ſurgit: niſi.n. id qd̓ fuit: prius eſſe deſierit nō pōt eſſe generatio. Oē enim qd̓ gignit̉ in aliaꝫ quodāmō formā ſubſtātie permutat̉. Ergo cū nō fuerit id qd̓ fuit tunc gignitur ⁊ eſt quoddā aliud qͣꝫ fuerit: ⁊ qui fallitur id quod eſt quelibꝫ res non eſſe arbitratur. Nam qui quod bonum eſt malum eſſe putat fallitur ſed fieri aliter non poteſt: vt ſit maluꝫ niſi non ſit bo num: ⁊ de ceteris eodem modo. fallacia igitur eſt ⁊ principium fallacie: cum quis id quod ē aliqua res nō cauſa eſſe arbitratur: Hec autem fallacia ex his eſt ex quibus ſunt generationes. Omnis enim generatio vt dixi: ex detrimento ſurgit: vt quod ſit dulce non ſit ex albo: ſed ex non dulci. Et rurſus quod fit album nō ſit ex duro: ſed ex non albo. ⁊ cetere generationes ex generationibus potius proficiſcuntur: ⁊ eſt prima in fallacia. Quod ſi ibi prima fallacia ex quibus ſunt ge nerationes: vbi ītegerrima falſitas eſt ⁊ proxima ve re opinioni. Non hec autem niſi in oppoſitis reperiū tur: hoc eſt in affirmationibus ⁊ negatiōibus: dubiū non eſt quin negationis opinatio magis cōtraria ſit ei opiniōi: q̄ cōtrariū aliꝗd ī arbitratione cōfirmat. Et ſenſus ꝗdē huiuſmodi eſt verba aūt ſeſe ſic habēt Si ergo inquit eſt boni: qm̄ bonum eſt opinatio que ſcilꝫ vera eſt. Eſt autem qm̄ non bonum eſt: que falſa eſt ac definita. Eſt vero qm̄ aliquid aliud eſt: qd̓ non eſt neqꝫ poteſt eſſe.i. ea que id eē aſcribit qd̓ non eſt: aliarum quidē omnium nulla ponenda eſt: neqꝫ que cūqꝫ eſſe qd̓ non eſt opinatur.i. que id qd̓ non eſt res ꝓpoſita: eam eē putat: neqꝫ quecūqꝫ non eſſe quod ē.

De interpretatione ſecunde editionis lib. vi.
.i. neqꝫ ea que id quod hꝫ res ꝓpoſita in opinionibus negat. Cur autē iſta non opinant̉ cōtrarie docet hoc modo. Infinite enim inquid vtreqꝫ ſunt: ⁊ que eē opi nantur: qd̓ non eſt: ⁊ que non eſſe quod eſt: ſed q̄ ma gis ponenda eſt. In quibus eſt inquit fallacia.i. in ꝗ bus principium fallacie ē. Principium auteꝫ fallacie vnde ducitur: ex his ducitur. ex quibꝰ ſunt ⁊ genera tiones: vnde autem ſunt generationes: ex oppoſitis. Omnis enim vt dictum eſt generatio ex eo quod non eſt id quod fuit quod.ſ. ad negationem vergit. Qua re inquit etiam fallacia ⁊ principium fallacie in oppo ſitis inuenitur: vbi etiam generationes: ex quibus eſt ipſa fallacia. ¶ Si ergo quod bonum eſt ⁊ bonum ⁊ non malum eſt: ⁊ hoc quidem ſecundum ſe. illud vero ſecūduꝫ accidens. Accidit enim ei malum non eſſe magis autem eſt in vnoquoqꝫ vera que ſecundum ſe eſt. etiam falſa ſiquideꝫ ⁊ vera. ergo ea que eſt quoniā non eſt bonum quod bonum eſt eius que ſecundū ſe eſt falſa eſt. Illa v̓o que eſt quoniam malum eſt eius que eſt ſecundum accidens. Quare magis erit falſa de bono ea que eſt negationis opinio ꝙͣ ea que eſt contrarii. CLicet hec oīa prime editionis cōmentario diligentiſ ſime explicuerimus: ne tn̄ curta expoſitio huius libri eē videat̉: hic quoqꝫ eadē repetens explicabimuſ. Eſt namqꝫ ingreſſus huius argumentationis hmōi. Si inquit vera poſita ꝓpoſitione plures ſunt: que eaꝫ pe rimunt falſe: illa inter eaſ vere ꝓpoſitioni magis erit contraria: quecūqꝫ magis eſt falſa. Querendum igit̉ eſt: que inter plureſ falſas propoſitiones magis falſa ſit: vt ea vere ꝓpoſitioni magis videat̉ eſſe cōtraria hoc aūt per veritatem dicendum eſt. Nam cum vere ⁊ per ſe aliquid dici poſſit. ⁊ per accidens: Illud tn̄ maxime veritatis naturam tenet: quod ẜm rem ipſaꝫ dicitur potius qͣꝫ qd̓ ẜm accidens venit: vt ſi quis de bono opinet̉: qm̄ bonū eſt: hic ẜm rem ipſam veram opinionem hꝫ. Sin quis v̓o arbitretur qm̄ bonum vtile eſt: verum ꝗdem opinabitur: ſed iſta veritas de bono per accidens ſit boni. Accidit enim bono vt vti le quoqꝫ ſit. Quare illa que bonum bonū eſſe arbitra tur per ſe vera eſt.i. ẜm ipſam reꝫ vera eſt. Illa vero que id quod bonum eſt vtile eſſe opinat̉: per accidēs boni vera eſt. In quam rem ꝓpinquior nature boni tatis eſt ea que id quod bonum eſt: bonū eſſe arbitra tur: quam ea que id quod bonum eſt: vtile. ꝙ ſi ita ē: verior eſt illa que ẜm ipſam reꝫ vera eſt: potiuſqͣꝫ ea que eſt ẜm accidens vera eſſe videtur. Hiſ igit̉ ita cō ſtitutis ⁊ de falſitate idem dicendum eſt. falſa enim propoſitio que illi vere contraria eſt: ea que ſcd̓m ſe eſt magis falſa eſt qͣꝫ ea: que eaꝫ verā perimat. q̄ ẜm accidens eſt. Nam ſi verior eſt ea que de ipſa natura rei veruꝫ aliquid opinat̉: illa erit magis falſa que pe rimit veriorem: quod ſi illa qͣꝫqͣꝫ ſit vera minus tn̄ qꝛ de rei accidente pronunciat: minus quoqꝫ illa erit fal ſa: que minus veriorem perimit. His igit̉ ita conſti tutis videmus nunc quēadmodū ſe in his habent opi nionibus vel propoſitionibus de quibus nunc tracta tur. idem igit̉ ſit exemplum vt ſupradictum eſt. id qd̓ bonum eſt: ⁊ bonum eſt: et non malum: ſed qd̓ bonū eſt: ẜm ipſam rem eſt Quod v̓o maluꝫ non eſt: accidit ei. nam id quod bonum eſt ꝑ naturam bonum eſt. qd̓ vero malum non eſt ſcd̓o loco ⁊ quaſi accidenter eſt
Ergo opinio de bono qm̄ bonum eſt: verior eſt pro pinquiorqꝫ nature ea opinione que eſt de bono: qm̄ malum non eſt. Si igitur ita eſt: ⁊ ea que veriorem opinionem perimit: magis falſa eſt: quā ea que vera que qͣꝫqͣꝫ vera ſit minus tamen eſt vera: manifeſtum eſt qm̄ negatio magis falſior eſt qͣꝫ affirmatio: que rium ponit. Nam negatio dicit non eſt bonum quod bonum eſt. affirmatio v̓o malū eſſe quod bonum eſt: negatio que eſt non eſſe bonum quod bonuꝫ eſt. Illā ſecundum ſe opinionem veram perimit que dicit bo num eſſe quod bonum eſt. Illa v̓o affirmatio contra rii: q̄ eſt malum eſſe quod bonum eſt. illam opinionē perimit veram que de bono ẜm accidens eſt.i. nō ma lum eſſe quod bonuꝫ eſt. Conſtat igit̉ magis falſā eē opinionem que dicit non eē bonum: quod bonum eſt potius qͣꝫ ea que opinat̉ malum eē quod bonum eſt Quod ſi eſt falſior magis contraria magis igitur con traria eſt negationis opinio qͣꝫ contrarie affirmatio nis. Expedito igitur ſenſu verba ipſa demonſtranda ſunt. Si ergo inquit qd̓ bonum eſt ſit bonum et non ſit malum ⁊ hoc quidē ẜm ſe. i. ut quod bonum ſit: bo num eſſe dicatur. Illud vero ẜm accidens. hoc eſt qd̓ bonum eſt: ut malum non ſit. Accidit enim ei malum non eē. magis autem in vnoquoqꝫ eſt vera: que ẜm ſe eſt. Nam qd̓ ſcd̓m vniuſcuiuſqꝫ naturam eſt propī quius eſt ei rei cui eſt ẜm naturam. Quocirca et ve ritas ẜm rem: qꝛ rei proxima eſt: verior eſt: qͣꝫ ea que ẜm accidens eſt. hoc eſt enim quod ait: Magis āt in vnoquoqꝫ eſt vera que ẜm ſe eſt: qd̓ ſi hoc ita eſt etiā falſa.i. etiam illa falſitas eſt magis falſior q̄ illam pe rimit opinionem vel propoſitionē: que ẜm ſe vera eſt Siquidem illa ẜm ſe vera: verior eſt qͣꝫ que ẜm acci denſ rei vera eſt. hoc eſt enim quod dicit. Siquidem ⁊ vera. hoc igitur exponens exemplo confirmat. Er go ea que eſt: qm̄ non eſt bonum quod bonum eſt: eius que ẜm ſe eſt falſa eſt: hoc eſt illa que opponitur illi opinioni que ẜm ſe vera fuit. hoc enim hec verba demonſtrant: quū dixit. Ergo ea que eſt: qm̄ non eſ bonum qd̓ bonum eſt eius que ẜm ſe eſt falſa eſt.i. q̄ ipſum bonū negat bonum eſſe per ſe vere propoſitio nis falſa eſt.i. oppoſita: falſitas enim veritati opponi tur. Illa vero que eſt quoniam malum eſt: eius que eſt ẜm accidens. hoc eſt illa opinio: que id quod boni eſt: malum arbitratur eſſe: falſa eſt: ⁊ apta ei propoſi tioni. que eſt ẜm accidens vera ideſt que opinabatu bonum non eſſe malum. Quare magis erit falſa de bono: ea que eſt negationis opinio: qͣꝫ ea que eſt con trarij ideſt magis contraria eſt negatio qͣꝫ affirma tio contrarij. Siquidem cum ſint de bono vtreqꝫ pr dicate: falſior tamen negatio reperitur. Sed quod d xit bono accidere: vt malū non ſit: non ita intelligen dum eſt quemadmodum ſolemᵈ dicere: ſb̓e aliquid ac cidere. Neqꝫ enī fieri poteſt. ſꝫ accidere hic ītelligēdi eſt ſcd̓o loco dici. principaliter enī qued eſt bonū di bonū: Scd̓o v̓o loco dicit̉: nō eſt malū: hoc auteꝫ tra ctum eſt a ſimilitudine ſubſtantie ⁊ accidentis. vna queqꝫ enim ſub̓a principaliter quidē ſubiecta eſt. ſecū do v̓o loco vel alba vel bipeda vel iacens: vel quicꝗd ſubſtantiis accidere poteſt. ¶ Falſus autem eſt maxime circa ſingula. ꝗ habeᵗ contrariam opinionem. Centraria enim eorum ſunt q̄ plurimum circa ideꝫ differunt Quod ſi ha rum contraria eſt altera. magis v̓o contraria cōtra dictionis manifeſtū eſt. qm̄ hec erit contraria.

De interpretatione ſecunde editionis li. vi.
¶ Uis omnis argumentationis: vt breuiſſime expedia tur: hmōi eſt. Omne verum aut ẜm ſe verum eſt: aut ſecundum accidens: qꝛ neceſſe eſt etiam falſum: aut ẜm ſe falſum eſſe: aut per accidens. Uerum autem il lud eſſe verius conſtat quod ſcd̓m ſe eſt potius qͣꝫ il lud quod per accidens: qui v̓o cōtrariam de re alicu ius hꝫ opinionem qͣꝫ res ipſa eſt: neceſſe eſt ut pluri mum falſus ſit. Etenim contrarietas opinionum eſt quotiens de vna eademqꝫ re longiſſime a ſe abſiſten tes opiniones ſunt. Quod igit̉ magis falſum eſt: hoc erit etiam contrarium. Illud enim quod magis a peritate abeſt: hoc magis falſum eſt. In opinionibꝰ vo que a ſe plurimum differunt: ea ſunt contraria. il la igit̉ in opinionibus contraria eſt que plurimū fal ſa eſt. Eſt autem vt dictum eſt plurimum falſa. que ſcd̓m ſe falſa eſt.i. que illam perimit propoſitionem que ſcd̓m ſe vera eſt. hec autem negatio eſt. negatio igitur contraria eſt affirmationi potius qͣꝫ ea affir matio que contrarium ponit. Talis igitur ſenſus his verbis includitur. Falſus eſt autem magis inquit cir ca ſingula qui hꝫ contrariam opinionē. Quamqͣꝫ enī poſſit eſſe quilibet falſus: etiam ſi de eadem re cōtra riam non habeat opinionem ille tn̄ magis fallitur ꝙ contrarium aliquid opinatur Hoc autem cur euēiat dicit. Contraria enī eoꝝ ſunt que plurimuꝫ circa idē differunt. Iccirco enim maxime falſa contraria oppo nuntur: qꝛ contrarietas non niſi in plurimum diſcre vantibus inuenitur. Quod ſi harū contraria eſt alte ra.i. ꝙ ſi harum propoſitionum vel que per ſe falſa ē vel que per accidens: vnam contrariam eſſe neceſſe eſt: magis v̓o contraria contradictionis. hoc eſt ma gis autem falſa negatio. Hoc enim quod ait: magis vero contraria hec. hoc ſenſit tanqͣꝫ ſi dixiſſet. magis vero falſa contradictionis eſt.i. magis v̓o falſa nega tio eſt: concludit: ſi illa vt dictum eſt ſuperius ita ſūt manifeſtū eē qm̄ hec.i. contradictionis erit cōtraria. ¶ Illa vero que eſt quoniam maluꝫ eſt quod bonū eſt implicita eſt. Etenim quoniam non bonum eſt neceſſe eſt forte idem ipſum opinari. ¶ Poſtqͣꝫ iccirco contrarium potius negationem mō ſtrauit eſſe: qd̓ hic magis eſſet falſa qͣꝫ ea que contra rium affirmaret: ⁊ diſtinctione falſitatis contrariam eſſe propoſitionem opinionemqꝫ: que rem propoſitaꝫ negaret edocuit. Nunc ex ſimplicibus: implicitiſqꝫ ꝓ poſitionibus opinionibuſqꝫ idem nititur approbare. Dicit enim quod ea affirmatio que contrarium pōit implicita et non ſit ſimplex. Iccirco aūt implicita eſt quod que arbitratur id quod bonum eſt malum eſſe: mox illū quoqꝫ opinari neceſſe eſt id quod bonum eſt bonum non eſſe: Neqꝫ enim aliter malum eſſe poteſt niſi bonum non ſit. Quare qui quod bonum eſt malū eſſe arbitratur: ⁊ rem bonā malum putat: et eandem ipſam non eſſe bonum. Nō igitur ſimplex eſt hec opi nio de bono. quoniam malum eſt. continet eniꝫ intra ſe illam quoniam non eſt bonum. Qui v̓o opinat̉ non eſſe bonū quod bonum eſt: non illi quoqꝫ neceſſe eſt opinari qm̄ malum eſt. Poteſt enī ⁊ nō eſſe aliꝗd bo num ⁊ malū non eſſe. Atqꝫ hoc quidem in his inueni tur rebus in quibus aliqua medietas poterit inueniri hoc quoqꝫ cautiſſime addidit. His igitur ita poſitis: qm̄ ꝯͣrii opinio non eſt ſimplex: ſimplex v̓o ē negatio nis: neceſſe eſt vt contra ſimplicem opinioneꝫ ſimplex potius videatur eſſe cōtrariū. Eſt autem ſimplex opi nio: boni qm̄ bonum eſt vera. Simplex v̓o boni: qm̄
bonum non eſt falſa. Simplici igitur opinioni de bo no qm̄ bonū eſt: ſimplex erit ꝯͣria negationis: que eſt boni: qm̄ non eſt bonum. Tota v̓o vis huius argumē tationis hinc tracta eſt: quotiens vera eſt quedam ꝓ poſitio: et due que eam perimere poſſint: ſi vna earū nihil indigens alterius verā propoſitionem perimat Reliqua v̓o preter alteram eandem propoſitionem perimere non poſſit illa magis dicenda cōtraria eſt: que ſibi ſufficiens nec relique indigens propoſitam ꝓ poſitionem perimere valet. veram autem propoſitō nem de bono qm̄ bonum eſt: ſola negatio perimere poteſt: ⁊ ad illius vere interituꝫ eſt ſibi ipſa ſufficiēs que dicit qm̄ bonum non eſt. Illa v̓o que opinat̉ ma lum eſſe ſibi ſola non ſufficiet: niſi illa quoqꝫ ei auxilie tur: que eſt id quod bonum eſt bonum non eſſe. Iccir co enim contraria illam aufert: qꝛ ſecū negatiōes tra hit: manifeſtum eſt hanc que ad vere propoſitionis interitum ſibi ipſa ſufficit: recte magis contrariam videri qͣꝫ que ſibi ipſa non ſufficit niſi ei vis negatiue propoſitionis addatur. ¶ Amplius ſi etiam ſimiliter in alijs oportet ſe ha bere ⁊ hic videbitur bene eſſe dictum. Aut enim vbiqꝫ ea que eſt contradictionis. aut nuſqͣ quibus vero non eſt contrarium. de his quideꝫ eſt falſa ea que eſt vere oppoſita: vt qui hominem non putat hominem falſum eſt. Si ergo he contrarie ſunt ēt alie que ſunt contradictionis. ¶ Quod de his inquit propoſitionibus dicimus ſi hoc in omnibus inuenitur firmū debet eſſe quod dicimꝰ Neqꝫ enim veriſimile eſt in alijs quidem propoſitio nibus negationes eſſe cōtrarias. In alijs v̓o affirma tiones: que contrarium ponunt. Sed ſi hoc in oībus propoſitionibus inuenitur ⁊ cōtradictionibus vt con tradictio potius contraria ſit.i. negatio qͣꝫ que cōtra rium hꝫ: nihil eſt dubium quin hec rō cōſiſtat in oī bus: Sin v̓o in alijs ea que contrarium ponit magis contraria eſt. qͣꝫ negatio. Hic quoqꝫ ita ſeſe manife ſtum eſt non habere. vbi enī inueniri poteſt cōtrarie tas: in his dubitatio eſt que nā ſit contraria: vtrūne ea que contrarium affirmat. an ea que id quod ꝓpo ſitum eſt negat. Ergo in his in quibus dubiū non eſt quemadmodū ſit hoc ſpeculandum eſt. Dubiū autē non eſt in his in quibus non eſt contrarietas: vt ī ſub ſtantijs. Hic enim ſole ſunt contrarie negationes. Si ergo huic contrarie opinioni que eſt de homine quo niam homo eſt illa opponitur: que eſt de homīe quo niam homo non eſt: manifeſtum eſt in alijs quoqꝫ in quibus contrarietas inuenitur. locum contrarietatis negationem potius optinere. Nam ſi in his in quibꝰ contrarietas: eſt vt in bono vel malo manifeſtum eſt non potius illam eſſe contrariam que bonum nega ret qͣꝫ illam que malum optineret: ei que id quod bo num eſt bonuꝫ eſſe arbitretur: nec in his eā contrari am eē oporteret: ī ꝗbꝰ cōtrarietas nulla ē. Quid eniꝫ attinet cū ex homine dicimꝰ qd̓ contrarium nō habꝫ ibi eſſe negationem contrariā. Cuꝫ vero de bono qd̓ contrarium hꝫ ibi non eē. Sed potius eaꝫ que cōtra rium poneret. Quocunqꝫ enī vertit̉ negatio: ſuaꝫ vī in omnibus ſeruare dꝫ. Quod ergo dr̄ ab Ariſtote le: vt breuiter explicem tale eſt: ſi in alijs negatio eſt contraria: hic quoqꝫ negationem eſſe contrariā ma nifeſtum eſt. Quod ſi in alijs minime in his quoqꝫ q̄ ſupra poſuit: ſed in oībus alijs in quibus cōtrarietas non inuenit̉ contradictio contrarietatis locum tenet

De interpretatione ſecunde editionis lib. vi.
⁊ in his igitur in quibuſ eſt contrarietas eundeꝫ locū neqꝫ alium tenebit: quod his verbis explicuit: Ampli us ſi etiam in alijs ſimiliter oportet ſe habere: ⁊ hic videbitur bene eſſe dictum. Nam ſi in omnibus alijs ita ſe habere neceſſe eſt: et in his que ſupradicta ſūt ita ſeſe habet: ⁊ id quod dictum eſt optime dictum eſſe videbitur. Aut enim vbiqꝫ ea que eſt contradi ctionis: aut nuſqͣꝫ alicubi quidem cōtrariam reperiet Alicubi v̓o minime. quibus v̓o non eſt contrarium vt in ſubſtātiis in quibus nulla eſt contrarietas. Hoc. n nos ſi bene meminimus predicamenta docuerunt. de his eſt quidem falſa ea que eſt oppoſita vere: ideſt in in his īuenitur quidē oppoſita falſa opinio vere opi nioni: ſed que ſit iſta manifeſtum eſt. Nam vbi nulla contrarietas eſt liquet contradictionis eſſe contrarie tatem: vt qui hominem non putat hominem falſus ē Hoc enim ſola contrarietas vere propoſitionis inue nitur. Si ergo he cōtrarie ſunt: ⁊ ille alie que ſunt cō tradictionis.i. ſi in his que contrarietateꝫ non habēt negationes ſunt contrarie(neceſſe eſt eniꝫ aliquas eē contrarias) in alijs omnibus etiam in quibus eſt ali qua contrarietas: vt bono et malo negatio locum ob tinet contrarietatis. ¶ Amplius ſimiliter ſe habent boni quoniam bo num eſt et non boni quoniam non bonum eſt: ⁊ ſu per has boni quoniam non bonum eſt. ⁊ non boni quoniam bonum eſt. Illi ergo que non boni quo niam non bonum eſt vere opinioni que nam eſt cō traria. Non enim ea que dicit quoniam maluꝫ eſt ſimul enim aliquando erupit vere. Nunꝙͣ autem vera vere contraria eſt. Eſt enim quiddaꝫ non bo num malum. quia contingit ſimul eſſe veras. At v̓oⁱ nec illa que eſt quoniam non malum vera enim et hec. ſimul enim et he erunt. Relinquitur ergo ei que eſt non boni quoniam non bonum eſt vere contraria ea que eſt non boni quoniam bonum eſt falſa enim hec. quare ⁊ ea que eſt boni quoniaꝫ nō bonum eſt ei que eſt boni quoniam bonum eſt. ¶ Quecūqꝫ ſuperius dicta ſunt: ea rurſus validiore ꝑ proportionem argumētatione cōfirmat. Proportio autem eſt rerum inter ſeinuicem ſimilitudo. Si igit poſite ſint res quattuor: quarum due ſunt proceden tes. relique ſequentes ⁊ ſic ſe hꝫ prima ad ſcd̓am quē admodum tertia ad quartam: neceſſe eſt ita ſe habe re primam ad tertiam quemadmodum fuerit ſecun da ad quartam. Hoc enim ip̄m breuiter facilimeqꝫ numeris agnoſcimus. Sit enim primus numerus. ii. ſcd̓us. vi. rurſus inchoantibus. Tertius. iiii. Quartꝰ xii. In his igitur precedentes ꝗdē ſunt duo quattuor ſequentes v̓o ſex ⁊ duodecim. Sunt āt vt duo ad ſex ita quattuor ad duodecim. Nam ſicut duo ſenarii ter tia ꝑs eſt: ita quaternarius duodenarii tertia ꝑs eſt. Quocirca ſicut quaternarius precedens ad ſequen tem: ita alius p̄cedens ad alium ſequentem erit: ⁊ ut precedens ad precedentem ite ſeq̄ns ad ſequentem. ſꝫ ad quatuor qui ſunt precedentes duo medietas eſt. ⁊ ſex igitur ad duodeciꝫ medietas eſt. Ergo in omni ꝓ portione hoc reſpiciendū eſt ꝙ ſi de quatuor ꝓpoſitꝭ rebus ſicut prīa eſt ad ſecūdā ita tertia ad quartam: erit ut prīa ad tertiā ita ſecūda ad quartā. Iſta igit̉ numerorum ꝓportio ad propoſitionū vim naturāqꝫ tranſferatur. ſuntqꝫ due propoſitiones prime quaruꝫ vna precedens altera ſequens ⁊ alie rurſus due quaꝝ
vna precedens altera ſimiliter ſequens. ⁊ in his fit ali qua ſimilitudo. Si enim. prima boni qm̄ bonum eſt. hanc ſequatur boni qm̄ non bonum eſt. Rurſus ſit p̄ cedens tertia non boni qm̄ non bonum eſt. hanc autē ſequens quarta non boni quoniam bonum eſt. Sequentes. Precedentes. .i. Boni qm̄ bonum eſt. ii. Boni qm̄ bonū ſi ē. .iii. Nō boni qm̄ n̄ bonū ē. iiii. Nō boni qm̄ bonū ē ¶ Perſpiciatur igitur in his que ſi ſimilitudo ꝓportio num. Eſt enim vt prima boni qm̄ bonum eſt ad ſecū dam boni: quoniam bonū non eſt: ita tertia non boni qm̄ bonum non eſt ad quartā non boni qm̄ bonuꝫ ē. Nam ſicut boni qm̄ bonum eſt vera ꝓpō eſt. falſa āt boni qm̄ non ē bonū: ita quoqꝫ non boni qm̄ non eſt bonum vera ꝓpō eſt: falſa autē non boni qm̄ ē bonū Quod ſi ita eſt ⁊ eodē mō ſeſe hꝫ opinio boni qm̄ bo num eſt ad opinionem que eſt boni qm̄ bonū non eſt quēadmodū ēt opinio nō boni qm̄ n̄ bonū eſt ad opi nionem nō boni qm̄ bonū ē: ⁊ quemadmodū ſe habꝫ prima ad tertiaꝫ: ita ſeſe habebit ſcd̓a ad quartam. Quemadmodū ſeſe hꝫ igit̉ boni qm̄ bonum ē ad eaꝫ que eſt non boni qm̄ non bonum eſt: cum vtreqꝫ ſint vere ita ſeſe habet opinio boni qm̄ bonum non ē ad opinionē non boni qm̄ bonum eſt: ꝙ ipſe quoqꝫ vtre qꝫ ſunt falſe: nā ſicut iſte ſil̓ vere: ita ille ſil̓ falſe. quo circa vt eſt prima ad tertiam ita ſecunda ad quartā. Oſtenſa igitur hac ꝓportione īmutato ordine eedem diſponantur. ſed ſit prior opinio ea que eſt non boni: qm̄ bonum non eſt eamqꝫ ſequatur boni qm̄ bonum eſt: ⁊ ſub his precedēs tertia n̄ bōi qm̄ bonū eſt: quar ta ſequens boni qm̄ bonum non eſt. Sequentes Precedentes Nō boni qm̄ bonū nō ē. i. v̓a. ii. v̓a Boni qm̄ bonū ē nō bōi qm̄ bonū ē. iii. falſa. iiii. falſa. bōi qm̄ bonū n̄ ¶ Ut igitur ſuperius demonſtratum ē ita ſe ſe hꝫ op nio non boni qm̄ non bonum eſt ad eam opinionem que eſt boni quoniam bonum eſt quemadmodum nō boni quoniam bonum eſt: ad eam que eſt boni quo niam non bonum eſt. Ut enī ille ſimul vere ita he ſi mul falſe eademqꝫ proportio eſt. Quocirca erit ſic̄ pr ma que eſt non boni quoniam non bonum eſt ad ter tiam eam que eſt non boni quoniam bonum eſt: ita erit ſecunda boni quoniam bonum eſt ad quartaꝫ bo ni quoniam non eſt bonum. Requirendum igitur eft quemadmodum ſit prima ad tertiam: vt ex eo ſpeci lemur quemadmodum ſit ſecunda ad quartaꝫ. Dico .n. qm̄ huic opinioni que arbitrat̉ non eſſe bonuꝫ qd̓ bonū ē: qm̄ cōtra illā ē q̄ arbitrat̉ id quod bonū non eſt bonum eſſe. Age enim ſi potius ē cōtra eam opi nionem que id qd̓ bonū non eſt bonum putat ſit ea q̄ id quod bonū nō ē malū putat. ſꝫ hoc fieri nō poteſt. Cōtrarie enī opiniones ſimul nunqͣꝫ vere ſūt. poſſūt autem ſil̓ he eſſe vere. Si quis enim parricidiū ꝙ nō eſt bonum putet non eſſe bonū idē quoqꝫ parricidiū quod per naͣm non eſt bonū malū putet: vere vtra qꝫ opinione arbitratur. igit̉ non eſt ꝯͣria opinio ea que id qd̓ bonū non eſt non bonū putet ei que id qd̓ bonum non eſt malū arbitrat̉. Rurſus ponatur eidē opinioni de non bono qm̄ non eſt bonuꝫ ꝯͣria ea que arbitrat̉ id qd̓ non eſt bonū non eſſe malū. Id quoqꝫ contrarium non eſt. fieri enim poteſt vt id qd̓ bonū

De interpretatione ſecunde editionis li. vl. 2
non eſt nec malū ſit. Neqꝫ enī oīa quecūqꝫ bonū non ſunt mala ſunt ſtatim: ſed eſt vt bona quidē non ſint tn̄ nec mala ſint. Si ꝗs enim lapideꝫ ne quicqͣꝫ iacen tem quod per ſe bonum non eſt non bonuꝫ eſſe putat vere arbitretur. idem ipſum lapidem ꝙ per ſe bonū non eſt ſi non malum putet nihil eius opinioni falſita ris incurrit. Quare qm̄ ea que ē non boni qm̄ n̄ bonū eſt ⁊ cum ea que eſt non boni qm̄ malum eſt: ⁊ cuꝫ ea que nō boni qm̄ non eſt maluꝫ vera aliquotiens inue nitur. neutri contraria eſt. Reſtat igitur vt ei ſit con traria opinio non boni qm̄ bonum eſt: qm̄ opinat̉ id quod non eſt bonum eſſe. hec autem eſt non boni qm̄ bonum eſt: qm̄ opinatur id qd̓ non eſt bonum bonuꝫ eſſe. Contraria igitur eſt non boni qm̄ non bonum ē ei que eſt non boni qm̄ bonuꝫ eſt. Sed hic ita ſeſe hꝫ opinio non boni qm̄ bonum eſt ad opinionē non bōi qm̄ non bonum eſt: quemadmodū opinio boni qm̄ bo num eſt ad eandem opinionem que eſt boni qm̄ non bonuꝫ eſt. Sed prima tertiaqꝫ contrarie. Secūda igi tur quartaqꝫ ẜm ſimilitudinem proportiōis ſunt ſine vlla dubitatione contrarie. Poteſt v̓o ⁊ ſimplicius ī telligi hoc modo. ſi boni qm̄ bonum eſt opinio ⁊ non boni qm̄ non bonum ē opinio ſimiles ẜm veritatem ſunt: boni autem qm̄ non eſt bonum: ⁊ rurſus non bo ni qm̄ bonum eſt ipſe quoqꝫ ſimiles ẜm falſitateꝫ ſūt: ſi vna falſarum vni verarum opinionum inuenta fue rit contraria erit reliqua falſa relique vere contraria ꝙ ſola efficit ſimilitudo. Oſtenditur autem vna falſa vni vere quemadmoduꝫ ſupra expoſuimus contraria hoc eſt ea que dicit id quod non eſt bonum eſſe ei que arbitratur id quod non eſt bonum non eſſe bonū Relinquitur igitur ea que arbitratur id quod bonū eſt non eſſe bonum contraria eſſe ei que opinatur id quod bonum eſt eſſe bonum. Qua in re colligitur ne gationem potiuſqͣꝫ contrarium ponentem affirma tionem vere affirmationi eſſe contrariaꝫ. Perplexa igitur ſententia his modis quibus diximus expedita eſt. ſed ſe ſic habet ordo ſermonum. Amplius inquit ſimiliter ſe habet boni qm̄ bonum eſt. ⁊ non boni qm̄ non bonum eſt que vtreqꝫ vere ſunt. ⁊ ſuper has bōi qm̄ non bonum eſt: ⁊ non boni qm̄ bonum eſt: q̄ ſunt vtreqꝫ mendaces. Illi ergo que eſt non boni qm̄ non bonum eſt vere opinioni que nam eſt contraria. hoc quaſi interrogatiuo modo dictum eſt. Non ea que di cit qm̄ malum eſt qm̄ ſimul aliquando eſſe poterunt vere. hoc autem in contrariis non poteſt inueniri. nū qͣꝫ enim vere vera contraria eſt. quemadmoduꝫ aūt fieri pōt vt ſimul ſint vere qm̄ eſt quiddaꝫ non bonū malum. quare contingit ſimul veras eſſe. At v̓o nec illa que eſt non malum. Simul enim ⁊ he erunt.i. poſ ſunt aliquando ſimul eſſe vere: in his preſertim rebꝰ que inter bonum malumqꝫ ſunt. Relinquitur ergo ei que eſt non boni qm̄ non bonuꝫ ē que vera eſt contra ria ea que eſt non boni qm̄ bonum eſt: que falſa eſt ⁊ ſimul vera nō pōt inueniri. Quare ad ſimilitudineꝫ ſuperius poſitā reuertitur: vt dicat ⁊ eam que eſt bo ni quoniā non bonum eſt contrariam ei que eſt boni qm̄ bonum eſt: ꝙ ſi quis ea que ſuperiuſ dicta ſunt di ligentius intuetur: nec in totius ſententie ſtatu nec quicqͣꝫ in ordine fallitur ¶ Manifeſtum eſt autem quoniam nihil intereſt: nec ſi vniuerſaliter ponamus affirmationem. huic enim vniuerſalis negatio erit contraria: vt opinio ni que opinatur. quoniam omne quod eſt bonum
bonum eſt: ea que eſt. quoniam nihil horum que bona ſunt bonum eſt. ¶ In ſuperiori argumentatione omnia de infinitis ex plicuit. Sed qm̄ fortaſſe aliquiſ. poterat ſuſpicari non eandem rationem eſſe poſſe in his ꝓpoſitionibꝰ que ſunt definite: atqꝫ in his aliquid intereſſe: vtrum ea dem demonſtratio eis que definite ſunt eueniret hoc addit nihil intereſt vtrum eandem demonſtrationē quam ipſe ſuperius in propoſitionibus indefinitis fe cit. quiſqͣꝫ faciat in vniuerſalibus que iam ſine dubio definite ſunt. Si quis enim ẜm indefinitarum propo ſitionum ſuperiorem diſpoſitionem definitas diſpo nat: eaſqꝫ ẜm predictum modum ſpeculetur: non aliā vniuerſalis affirmationis opinioni contrariam repe riret: quam eam que vniuerſalis negationis opinio Nihil enī ītereſt īter inde finitas definitaſqꝫ ꝓpoſitio nes: niſi ꝙ indefinite quidem ſine determinatione de finite v̓o cū augmento determinationis ſunt: vel vni uerſalitatis vel particularitatis. hoc eſt enim quod ait: nihil intereſt nec ſi vniuerſaliter pōatur affirma tio. vniuerſali namqꝫ affirmationi vninuerſalis con traria erit negatio: vt opinioni que opinatur quoniā omne quod eſt bonum bonum eſt: que.ſ. eſt vl̓is affir mationis: ea ſit contraria que eſt: qm̄ nihil eorum q̄ bona ſunt bonum eſt: hoc eſt opinio vl̓is negationis. hoc autem cur fiat oſtendit. ¶ Nam eius que eſt boni quoniā bonum eſt ſi vni uerſaliter ſit bonum. eadem eſt ei que opinatur ꝗc quid bonum eſt. quoniam bonum eſt. Hoc autem nihil differt ab eo quod eſt. qm̄ omne qd̓ eſt bonū bonum eſt. Similiter autem ⁊ in non bono. ¶ Gradatim indefinitam propoſitionem ad ſimilitudi nem vniuerſalis adduxit. dicit autēm quecūqꝫ fuerit indefinita propoſitio ei ſi quod in ſermone ſolemꝰ di cere quicquid addat̉ vniuerſalis ſit: vt nihil omnino diſtet ea que ad rem in affirmatione omne predicat: vt ea opinio vl̓ propoſitio que eſt de bono quoniā bo num eſt. hoc.ſ. opinatur quoniam bonum bonum eſt huic ſi addatur quicquid: vt ita dicamuſ quicquid bo num eſt bonum eſt: nihil differt ab ea que opinatur omne bonum bonum eſt. Quare eadem vis eſt ſupe rioris demonſtrationis in propoſitionibus indefini tis que etiam in vniuerſalibus que paululum quiddā diſtant: ſed non ad qualitatem nec ad vim propoſitio nis ſed ad quantitatem refertur. Uniuerſalitas eniꝫ quantitati opponitur. Et ſenſus quidem huiuſmodi eſt: verba v̓o ſic ſunt. Superius propoſuerat nihil in tereſſe an indefinita eſſet propoſitio an vniuerſalis. Cur autem nihil interſit hoc modo dicit. Nam ea q̄ eſt boni quoniam bonum eſt.i. indefinita affirmatio ſi vniuerſaliter ſit bonum.i. ſi bonuꝫ vniuerſaliter ꝓ feratur. eadem eſt ei que opinatur quicquid bonum eſt: quoniam bonuꝫ eſt.i. nihil diſcrepat ab ea opinio ne que opinatur quicquid bonum eſt bonum eſſe. hu iuſmodi autem opinio nihil differt ab ea que aperte vniuerſaliter proponitur: que eſt omne quod eſt bo num bonum eſt: Similiter autem ⁊ in non bono. i. ſi bonum eadem ratione dicimus. Ea namqꝫ propo ſitio vel opinio que opinatur non bonum eſſe: ſi ei ad datur vniuerſalitas: nihil differt ab ea que vniuer ſaliter aperte proponitur: que eſt omne quod bonum non eſt non eſt bonum. ¶ Quare ſi in opinione ſic ſe habet. Sunt autem he que ſunt in voce affirmationes ⁊ negationes no

De interpretatione ſecunde editionis lib. vi.
te eorum que ſunt in anima: Manifeſtum eſt quo niam affirmationi contraria quideꝫ negatio eſt cir ca idem vniuerſalis. vt ei que eſt quoniam omne bonum bonum eſt. vel quoniam omnis homo bo nus eſt. ea que eſt quoniam nullum vel nullus. Cō tradictorie autem qm̄ non omne: aut non omnis. ¶ Superiores omnes argumentationes ad bonuꝫ tol ſit: redigitqꝫ ad concluſionem omnem queſtionis viꝫ Supra enim negationes ⁊ affirmationes earum con trarietates de opinionibus penſare oportere predixe rat: Nunc v̓o quoniam in opinionibus reperit illam ꝯͣriā eē q̄ eēt vl̓is negatio: ideꝫ refert ad ꝓpoſitiōes: qͣs māifeſtū ē qm̄ voces ſūt ⁊ ſignifiatiue aī paſſiōis deſignare. In principio enim libri ſignificatiuas vo ces paſſiones anime monſtrare veraciter docuit. nūc ea velut probaturus quoniam in opinionibus illa con traria vniuerſali affirinationi reperta eſſet: que eēt vniuerſalis negatio potius eſt qͣꝫ ea que contrariam vniuerſali affirmationi affirmaret: idem quod arbi tratur in vocibus prouenire hoc eſt affirmationi vni uerſali non affirmationem contrariam rem ponentē ſed vniuerſalem negationem eſſe contrariam. contra dictorias v̓o eas que cum affirmatio vniuerſalis eſſet particularis negatio inueniretur. Atqꝫ hoc quidē ple niſſime dictum eſt: nec aliquis in verbis error eſt. ſed nos vt cetera nihil ambiguum relinquentes ipſorum quoqꝫ verborum ſenſum eorumqꝫ ordinem proſequi mur: Ait enim. Quare ſi in opinione ſe ſic habet.i. ꝙ opinio negationis contraria inuenitur opinioni affir mationis potius qͣꝫ contraſlum ponens affirmatio Sunt autem he que ſunt in voce affirmationes ⁊ ne gationes note earum que ſunt in anima. Nam ſicut in voce affirmatio ⁊ negatio eſt. ita quoqꝫ etiam in opinione cum ipſe animus in cogitatione ſua aliquid affirmat: aut aliquid negat. quod nos alio loco diligē tius expediemus. ergo quoniam affirmationes ⁊ ne gationes que ſunt voce note earum ſunt affirmatio num vel negationum que ſunt in anima: manifeſtum eſt quoniam eſt affirmationi contraria quidem nega tio circa idem vniuerſalis. circa idem autem addidit ne diſiunctim affirmationes ⁊ negationeſ cōtrarias diceremus: ſed ait affirmatio ⁊ negatio eſſet de vna eadēqꝫ re: ⁊ illam quidem vniuerſaliter affirmare il lam v̓o vniuerſaliter negare. Earum autem hec ſunt exempla: vt ei que eſt quoniam omne bonum bonuꝫ eſt: vel quoniam omniſ homo bonus eſt: ea que ē quo niam nullum.i. nullum bonum bonum eſt que contra ria eſt: vel ꝙ nullus hoc eſt nullus homo bonus eſt. Contradictoria autem aut non omnis ideſt non om nis homo bonus eſt contra eam que dicit omnis ho mo bonus eſt. aut non omne hoc eſt non omne bonū bonum eſt contra eam que dicit quoniam omne bo num bonum eſt. Conſtat igitur in his propoſitionibꝰ quas ſupra poſuit magis eſſe contrariam affirmatio ni que dicit omnis homo iuſtus eſt eam que dicit nul
lus homo iuſtus eſt potiꝰ qͣꝫ eam que dicit omnis ho mo iniuſtus eſt. ¶ Manifeſtum eſt autem quoniam ⁊ veram vere non contingit eſſe contrariam. nec opinioneꝫ: nec contradictionem. Contrarie enim ſunt que circa oppoſita ſunt. circa eadem autem contingit veruꝫ dicere eundem. ſimul autem non contingit eidem ineſſe contraria. ¶ Poſt hec libri terminum expedit in ea ſpeculatione ⁊ demonſtratione: per quam lꝫ verum ſit manifeſtū qꝫ omnibus duas propoſitiones veras non eſſe cōtra rias: tamē idipſum monſtrare conatur. Eſt auteꝫ hu ius argumētationis ingreſſus huiuſmodi ea que ſūt contraria: oppoſita ſunt. oppoſita v̓o non poſſunt ei dem ſimul ineſſe. Cōtraria igitur eidē ſimul ineſſe nō poſſunt. de quibus autem ſimul aliquid verum dici poteſt: illa ſimul eidem ineſſe poſſunt que v̓o ſimul ei dem ineſſe non poſſunt: de his ſimul vere propoſitio nes affirmatio ⁊ negatio eſſe non poſſunt. Sed con traria ſimul eidem ineſſe non poſſunt. que igitur ſil̓ verum dicunt: contrarie non ſunt. iccirco quoniaꝫ de quibus affirmatio ⁊ negatio ſimul vere eſſe poſſunt: illa ſil̓ eidem inſunt. Quocirca que ſimul vere ſunt cō trarie non ſunt. Senſus quidem hic eſt: verba auteꝫ ſic conſtant. Manifeſtum eſt autem inquit quonian ⁊ veraꝫ vere non contingit eſſe contrariā ideſt duas veras propoſitiones non poſſe eē contrarias nec opi nionem nec contradictionem. ſi opinio non eſt vera vere contraria: multo magis nec contradictio quele opinionibus venit. Contradictionem autem hic pro contrarietate poſuit. de ea enim non agebatur. Con trarie enim ſūt que circa oppoſita ſunt.i. omne cōtra rium eſt oppoſitum. Circa autem eadem contingit verum eundem dicere: iccirco ꝙ de his ſolis ⁊ nega tio ⁊ affirmatio vere ſimul eſſe poſſunt: que eidem ſ mul eſſe contingit: ſimul autem eidem non contingi ineſſe contraria: vt concludatur quoniam de quibus ⁊ affirmatio ⁊ negatio ſimul vere ſunt: ea ſimul eidē ineſſe poſſunt. contraria vero ſimul eidem ineſſe n poſſunt. q̄ ergo ſil̓ vere ſūt: nō poſſūt eē cōtraria. PERORATIO Noſter quoqꝫ labor iam tranquillo conſtat portu. ni. hil enim(vt arbitror) relictum eſt: quod ad plenar huius libri noticiam pertineret. Quare ſi rem propo ſitā ſtudio diligentiaqꝫ perfecimus erit. perutile hi qui harum rerum ſcientia complectendarum cupid tate tenebuntur. Sin v̓o minus id effecimus: quod nobis propoſitum fuit: vt obſcuriſſimas huius libri ſententias enodaremus. Labori noſtro nihil vt alijs nocituro ⁊ ſi non oportebit obloquitur. fINIS.

De diuiſionibus
Eiuſdem de diuiſionibus liber Incipit. Uaꝫ magnos ſtudioſis afferat fructus ſcientia diuidendi: quāqꝫ apud peripateticam diſcipli nam ſemper hec fuerit in honore notitia: docꝫ ⁊ Andronici diligentiſ ſimi ſenis de diuiſione liber editus: ⁊ hic idem a Plotino grauiſſimo philoſopho comproba tus: ⁊ in libri Platoniſ ꝗ ſophiſtes īſcribit̉ cō mentarijs a Porphirio repetitus: ⁊ ab eodeꝫ ꝑ hāc ītroductionis laudata in Cathegorias vtilitas. Dicit enim fore neceſſariā generis ſpeciei differentie pro prij accidentiſqꝫ peritiam: tum propter alia multa: tū propter vtilitatem que eſt maxima partiendi. Quare quoniam maximꝰ vſus facilimaqꝫ doctrīa ē ego quo qꝫ id ſicut pleraqꝫ omnia romanis auribus tradens ī troductionis modo habita in eandem rem competen ti ſubtiliqꝫ tractatione ⁊ moderata breuitate perſcri pſi: vt nec anxietas deciſe orationis ⁊ non perfecte ſē tentie: legentium mentibus ingeratur: nec ſuperua cuam loquacitatem harum reruꝫ inexpertes rudes ī ſolerteſqꝫ noui audientium mentes habere eſt equuꝫ Nec vllus liuor: id quod ⁊ arduum natura eſt ⁊ igno tū noſtris. nobis aūt magno labore ⁊ legentiū vtili tate digeſtū: obliꝗs morſibꝰ obtrectationis obfuſcet. Dentqꝫ potius viaꝫ ſtudijs nūc ignoſcendo: nūc ēt cō probando qͣꝫ frena bonis artibus ſtringant: dū ꝗcꝗd nouū eſt īpudenti obſtinatione repudiāt. Quis enim nō videat plurimū ad bonarū artiū defectū valere: ſi apud mentes hominū nūqͣꝫ ſit deſperatio diſpliciē di. Sed hec hactenus. Nunc diuiſionis ipſiꝰ nomē di uidēdū ē: ⁊ ẜm vnūqd̓qꝫ diuiſiōis vocabulū vniuſcu iuſqꝫ ꝓpoſiti ꝓprietates ꝑteſqꝫ tradende ſunt. Diui ſio nāqꝫ multis modis dicit̉. Eſt.n. diuiſio gn̄is ī ſpe cies. Eſt rurſus diuiſio quū totū ī proprias diuidit̉ ꝑ tes. Eſt alia cū vox ſignificans multa ī ſignificatiōes ꝓprias recipit ſectionē. Preter has aūt tres ē alia di uiſio que ẜm accidēs fieri dicit̉. Huius aūt ē triplex modus: vnus cū ſubiectum ī accidētia ſeparamus. al ter cuꝫ accidēs ī ſubiecta diuidimus. Tertius cū acci dens in accidentias ſecamus. hoc ita ſit: ſi vtraqꝫ eidē ſubiecto ineſſe videantur. Sed harum omniuꝫ exem pla ſubdenda ſunt quatenus huius totius ratio diui ſionis eluceſcat. ¶ Genus diuidimꝰ ī ſpēs: cū dicimꝰ alaliū alia ſunt rationalia: alia irrationalia. Rationa liū alia mortalia alia īmortalia. Uel cuꝫ dicimꝰ colo ris alia ꝗdē alba ſunt: alia nigra: alia media. Opꝫ āt omnem diuiſionē generis in ſpecies: aut in duas par tes fieri: aut in plures. Sed neqꝫ infinite ſpecies eſſe generis poſſunt. nec minus duabus. Hoc autem cur eueniat poſterius demonſtrandum eſt. ¶ Totum v̓o in partes diuiditur: quotiens in ea: ex quibus eſt com poſitum: vnumquodqꝫ reſoluimus: vt cum dico do mus aliud eſt tectum: aliud paries: aliud fundamen tū: ⁊ hominē cōiūgi aīa ⁊ corpore. Cūqꝫ hominis dici mus partes eſſe Catōnem Uirgilium Ciceronē ⁊ ſin gulos: qui cū particulares ſint: vim tamen totius ho minis iungunt atqꝫ cōponūt. Neqꝫ.n. homo genꝰ nec ſinguli homines ſpecies: ſed partes quibus totus hō υ0 5 S5 A8 A Apn A
coniungitur. ¶ Uocis autem in ſignificationes pro 277 4 1 v8 prias diuiſio ſit: quotiens vna vox multa ſignificans 415η 545º 14 aperitur: ⁊ eius pluralitas ſignificationis oſtendit̉ 5ρ4 7 1 7 vt cū dico canis qd̓ eſt nomē: ⁊ hūc qͣdrupedē latra bilemqꝫ deſignat: ⁊ celeſtem ꝗ ad orionis pedeꝫ mor bidum micat. Eſt quoqꝫ alius marinus canis qui ī im moderatam corporis magnitudinē creſcēs ceruleus appellatur. Sed huius diuiſionis duplex modus eſt. Aut enī vnū nomē multa ſignificat: aut oratio iaꝫ no minibus verbiſqꝫ compoſita: ⁊ nomen quidem multa ſignificat: vt id qd̓ ſupra poſui. oratio v̓o multa deſi gnat. vt eſt aio te eacida romanos vincere poſſe. ⁊ no Vo 727 27 minis quidem per ſignificationes proprias diuiſio eꝗ 412MY uocationis partitio nuncupatur. orationis v̓o in ſigni 3º 4M9 1o4 aꝑ ficationes ꝓprias diſtributio ambiguitatis diſcretio ē quā greci āphiboliā vocant: ita vt nomen multa ſi gnificans equiuocū. oratio v̓o multa deſignans āphi bola atqꝫ ambigua predicet̉. ¶ Eoꝝ aūt q̄ ẜm accidēſ diuidūt̉: ſubiecti in accidētia diuiſio eſt vt cū dicimꝰ omnium hominum alij ſunt nigri: alij ſunt candidi: alij medij coloris. Hec.n. accidētia ſunt hominibꝰ nō horum ſpecies: ⁊ homo his ſubiectum non horuꝫ ge nus ē. ¶ Accidentis vero in ſubiecta ſectio euenit: vt eſt omnium que expetuntur: alia in anima alia ī cor poribus ſita ſunt. Anime namqꝫ atqꝫ corpori id quod expetitur: accidens non genus eſt: vt boni quod eſt ſi tum in anima: ⁊ in corpore nō ſunt hec ſpecies ſꝫ ſub ſtantia. ¶ Accidentiuꝫ v̓o in accidentia diuiſio eſt: vt omnium candidoruꝫ alia ſūt dura vt margarita: alia liquentia: vt lac. Liquor nāqꝫ ⁊ albedo atqꝫ durities hec ſunt accidentia. Sed album in dura atqꝫ liquida ſeparatum eſt. Cum ergo ſic dicimus accidens: ī alia accidentia ſeparamus. ſed huiuſmodi diuiſio viciſſiꝫ ſemper in alterutra permutatur. Poſſumus eniꝫ di cere eoꝝ que dura ſūt alia ſūt nigra alia alba. ⁊ rur ſus eoꝝ que liquida ſūt alia ſunt alba ⁊ alia ſūt nigra Sed hec rurſus conuerſa diuidimus eorum que ſunt nigra alia ſunt liquentia: alia dura. ⁊ eorum que ſunt alba: alia ſunt liquentia: alia ſunt dura. ¶ Differt aūt huiuſmodi diuiſio ab omnibus que ſupradicte ſunt. Nam neqꝫ ſignificationem partiri poſſumus in voceſ vbi vox in proprias ſignificationes diſcernatur. Nec partes in totum diuiduntur: qͣꝫuis totum ſeparetur ī partes: nec ſpecies ſecantur in genera: licet genus in ſpecies diuidatur. Quod vero ſuperius dictum ē hāc diuiſionem ita fieri: ſi vtraqꝫ contingerent eidem in eſſe ſubiecto: ſi attentius perſpicitur liquet. Nam cū dicimus eorum que ſunt dura alia eē alba: alia nigra vt eſt lapis atqꝫ ebenus: manifeſtū eſt ebeno vtraqꝫ īeſſe ⁊ duritie ⁊ nigredinem. In ceteris quoqꝫ id dili gēs lector inueniet. ¶ Quibus autē ſumma operatio veritatis inꝗrit̉ his prius intelligendū eſt que ſit oīm borum proprietas ſimul quibuſqꝫ inter ſe ſigillatim differentijs ſegregentur. Oīs.n. vocis ⁊ generis to tiuſqꝫ diuiſio ẜm ſe diuiſio nuncupatur. Relique v̓o tres in accidentis diſtributione ponunt̉. Secundū ſe aūt diuiſiōis huiuſmodi differentia eſt. Differt enim diuiſio generis a vocis diuiſione: ꝙ vox quidem in ꝓ prias ſignificationes ſeparatur. Genus vero non in ſignificationes: ſed in quaſdam a ſe quodammodo ꝓ creationes diſiūgit̉: ⁊ genus ſemꝑ ſpeciei proprie to tum eſt: vt vniuerſalius in natura: equiuocatio vero vl̓ior ꝗdē ſignificata re dicit̉ tm̄ ī voce: nō etiā totū ī natura. Illo quoqꝫ modo a vocis diſtributōe diuidit̉ ꝙ nihil habent commune preter ſolum nomen que

De diuiſionibus
ſub voce ſunt. Que vero ſub genere collocantur: ⁊ no men generis ⁊ definitionem ſuſcipiunt. Amplius quo qꝫ non eadem apud omnes vocis diſtributio eſt. Qd̓ enim apud nos dicitur canis cum eius multe ſignifi cationes in lingua romana ſint ſimpliciter fortaſſe p̄ dicatur in barbara: cum ea que apud nos vno nomi ne nuncupantur: illi pluribus fortaſſe ſignificent. Ge neris vero apud omnes eadem diuiſio diſtributioqꝫ permanet. Unde ſit vt vocis quidem diuiſio ad po ſitionem conſuetudinemqꝫ pertineat: generis vero ad naturam. Nam quod apud omnes idem eſt natu re eſt Conſuetudinis vero eſt: quod apud aliquos ꝑ mutatur. Et hec quidem ſunt differentie generis di ſtributionis ⁊ vocis. Generis quoqꝫ ſectio a totiꝰ di ſtributione ſeiungitur: ꝙ totius diuiſio ẜm quanti tatem fit. Partes enim totam ſubſtantiam coniūgē tes actu: aut ratione animi ⁊ cogitatione ſeparantur Generis vero diſtributio qualitate perficitur. Nam cum hominem ſub animali locauero: tunc qualitate diuiſio facta eſt. Quale namqꝫ animal ē homo: iccir co quoniam quadam qualitate formatur. Unde qua le animal ſit homo interrogatus reſpondebit aut ra tionale aut certe mortale. ¶ Amplius genuſ omne na turaliter prius eſt proprijs ſpeciebus: totum autem proprijs partibus poſterius eſt. Partes autem que totum coniungūt: ſed compoſiti ſui perfectionē alias natura tm̄ alias ratione quoqꝫ temporis antecedunt. Unde ſit vt genus in poſteriora. totum vero in prio ra ſoluamus. Hinc quoqꝫ illud vere dicitur: ſi genus interimatur ſtatim ſpecies deperire. Si ſpecies inte rempta ſit: non peremptum genus in natura conſiſte re. Contra euenit in toto. Nam ſi pars totius perit: totum non erit cuius pars vna ſit interempta. Sed ſi totum pereat partes permanent diſtribute: vt ſi de ī tegra domo quis abſtulerit tectum totum quod ante fuit interimit. Sed perempto toto parietes: ⁊ funda menta conſtabunt. ¶ Amplius quoqꝫ genus ſpeciebꝰ materia eſt. Nam ſicut es accepta forma tranſit ī ſta tuam: ita genus accepta differentia tranſit in ſpecieꝫ Totius v̓o partium multitudo materia eſt forma v̓o earundem partium compoſitio. Nam ſicut ſpecies cō ſtat ex genere ⁊ differentia: ita totum conſtat ex par tibus: vnde ſit vt totum ab vnaquaqꝫ parte ſua par tium ipſarum compoſitione differat: ſpecies vero a genere differentie coniunctione. Amplius quoqꝫ ſpe cies idem quod genus eſt vt homo eſt idem quod ani mal: ⁊ virtus idem eſt quod habitꝰ. Partes vero nō ſemper idem ſunt quod totum. Neqꝫ eniꝫ manus idē eſt quod homo: nec idem paries quod domus. Et in his que diſſimiles partes habent. hoc clarum eſt. Sed non eodem modo in his que ſimiles habent partes: vt in eris virgula: cuius partes que ſunt continue quoniam eiuſdem ſunt eris: videntur idem eſſe quod totum eſt: ſed falſo fortaſſe enim idem ſunt partes huiuſmodi in ſubſtantia non etiam in quanti tate. ¶ Reſtat autem vocis ⁊ totius diſtributiōis dif ferentias dare. Differunt autem ꝙ totum quideꝫ cō ſtat ex partibus. Uox vero non conſtat ex his que ſi gnificat: ⁊ ſit totius diuiſio quidē in partes: vocis au tem non ſit in partes: ſed in eas res: quas ipſa vox ſi gnificat. vnde ſit vt ſublata parte vna totum pereat: ſublata vna re quam vox ſignificat multa deſignans: vox illa permaneat. ¶ Nunc ergo quoniam ẜm ſe di uiſionis differentie dicte ſunt: generis diſtributio ꝑ tractetur. Primum quideꝫ genus quid ſit diffiniendum eſt. Genus eſt quod predicatur de pluribus ſpe cie differentibus in eo quid eſt. ſpecies vero eſt quā ſub genere collocamus. Differentia eſt: qua aliud ab alio diſtare proponimus. Et eſt quidem genus quod ī terroganti quid queqꝫ res ſit: conuenit reſponderi. Differentia eſt que ad qualis percunctationeꝫ rectiſ ſime reſpondetur. Nam cum quis interrogat quid ē homo. recte animal. Qualis eſt homo conuenienter rationalis reſpondetur. ¶ Diuiditur autē genus aliaſ in ſpecies: alias ī differentias: ſi ſpecies quibus opor tet genus diuidi nominibus carent: vt cum dico ani malium alia rationalia ſunt: alia irrationalia. Ratio nale ⁊ irrationale ſunt differentie. Sed quoniam ſpe ciei huius que eſt animal rationale: nomen vnum nō eſt: iccirco pro ſpecie differentiam ponimus: eāqꝫ ſu periori generi copulamus. omnis enim differentia in proprium genus veniens ſpeciem facit. Unde ſit vt materia quedam genus ſit forma differentia. Cuꝫ au tem proprijs nominibus ſpecies appellatur: nō in dif ferentias ſed in ſpecies ſit recta generis diuiſio: vnde eſt vt ex pluribus terminis diffinitio colligatur. Si enim omnes ſpecies ſuis nominibus appellarentū ex duobꝰ ſolis terminis omnis fieret diffinitio: vt cū dico quid eſt homo quid mihi neceſſe eſſet dicere ani mal rationale mortale: ſi animal rationale eſſet pro prio nomine nuncupatum: quod cum reliqͣ quoqꝫ dif ferentia ideſt mortali iunctum diffinitionē hominis veriſſima ratione ⁊ integra concluſiōe ꝑficeret. Nūc autem ad diffinitiōes ſpecieꝝ integras diuiſio neceſ ſaria ē: ⁊ fortaſſe ī eodē diuiſionis ⁊ diffinitiōis ratio verſatur. Nā diuiſionibus iunctis vna cōponitur di finitio ¶ Sed qm̄ alia ſunt equiuoca alia vniuoca: ⁊ ē ſunt vniuoca ipſa in geneꝝ ſuſcipimus ſectiōes. Que v̓o ſunt equiuoca in his diuiſio ſola ſignificationis ē videndum eſt prius quid ſit equiuocū quid vniuocū ne cum iſta fefellerint equiuocum nomē quaſi in ſpe cies: ita in ſignificatiuas voces reſoluamus. vnde fit vt rurſus ad diuiſionē neceſſaria ſit diffinitio. Quic enim ſit equiuocum quid vniuocum diffinitione colli gimus. ¶ Sunt autem differentie alie per ſe: alie ve ro per accidens: ⁊ harum alie ſunt conſequentes ſta tim: alie relinquentes ſtatim. Relinquentes huiuſme di ſūt: vt dormire vel ſedere vel ſtare vel vigilare ꝑſe quētes v̓o vt capilli criſpi: ſi n̄ ſūt amiſſi: ⁊ glauci ocu li: ſi nō ſint qͣdā extrīſecus debilitate turbati. Sꝫ hec ad diuiſionē generis ſumēda nō ſūt. Neqꝫ.n. ad diffi nitiones ſūt cōmoda. oē.n. qd̓ ad diuiſioneꝫ generis aptū ē idē ad diffinitionē rectiſſime cōgregamus. Iſ la v̓o q̄ ꝑ ſe ſunt ſola ad diuiſionē generis apta ſunt. Hec.n. īformāt ⁊ ꝑficiūt vniuſcuiuſqꝫ ſubſtātiaꝫ: vt hoīs rōnalitas ⁊ mortalitas. Sꝫ has quēadmodū pro bare poſſimus vtꝝ ex eo ſint genere ſtatiꝫ relīquētiū an ꝑſequētiū: an ī ſubſtātia ꝑmanētiū hoc mō ē vide dū. Neqꝫ.n. ſufficit ſcire quas ī diuiſiōe ſumamꝰ: niſi illud quoqꝫ cognitū ſit: quēadmodū eaſdē ipſas q̄ ſu mēde: ⁊ que reijciēde ſūt rectiſſime cognoſcamꝰ. Ui dēdū ergo primū ē: vtꝝ propoſita differentia oī poſ ſit: ⁊ ſemꝑ īneſſe ſubiecto. ꝙ ſi ipſa vel actu vel rōne ſeiūgit̉: hec a diuiſiōe generis ſeparāda ē. Si.n. ſepe ⁊ actu ⁊ rōne ſeiūgūt̉: ex eoꝝ genere ſūt: q̄ ſtatī reli quūt: vt ſedere qd̓ frequētiꝰ ꝗdē ſeꝑat̉ ⁊ actu ipſo a ſubiecto diuidit̉. Que v̓o rōe ſola a ſubiecto diuidūt̉ ea ſūt ꝯſeq̄ntiū differentiaꝝ: vt glaucis oculis eſſe a ſubiecto rōe ſeiūgimꝰ: vt cū dico aīal ē luminibꝰ glau cis: vt quilibꝫ hō. ꝙ ſi hic non eſſet hmōi: non eū res aliqua

De diuiſionibus
liqua eſſe hominem prohiberet. Aliud rurſus eſt qd̓ nan poſſit ratione ſeparari: quod ſi ſeparatuꝫ ſit: ſpe lea interimatur. vt cum dicimꝰ ineſſe homini vt ſo lua numerare poſſit: vel geometriaꝫ diſcere. ꝙ ſi hec noſſibilitas ab homine ſeiūgitur: homo ipſe nō per manet. Sed he non ſtatim earum differentiaruꝫ ſūt que ſubiecto inſunt. Nam non iccirco homo eſt quo niam hec facere poteſt: ſed quoniam rationalis eſt at qꝫ mortalis. He igitur differentie per quas ſpēs con fiſtit: ipſe ⁊ in diffinitiōe ſpeciei: vt hominis: ⁊ in ge neris eius diuiſione: quod continet ſpeciem vt ipſum hominem collocantur. ⁊ vniuerſaliter dicendum eſt: ecunqꝫ differentie huiuſmodi ſunt: vt non modo ter eas ſpecies eſſe non poſſit: ſed per eas ſolas ſit pe vel in diuiſione generis: vel in ſpeciei diffinitione ſumende ſunt. ¶ Quoniam vero quedam ſunt: q̄ dif ferunt: que contra ſe in diuiſionibus poni non debēt vt in animali rationale ⁊ bipes. Nullus enī dicit ani nalium alia ſunt rationalia: alia duos pedes haben tia: iccirco ꝙ rationale ⁊ bipes licet differant: nulla tamen a ſe oppoſitione ſeiunguntur. Conſtat quecun qꝫ a ſe aliqua oppoſitione differunt eas ſolas differſ tias ſub genere poſitas: genus ipſum poſſe diſiunge re. Sunt autem quattuor oppoſitioneſ: aut vt contra ria: vt bonum malo: aut vt habitus ⁊ priuatio: vt vi ſus ⁊ cecitas. Quamqͣꝫ ſint ⁊ quedam res: in quibus diſcernere difficultas ſit: vtrum in contrarijs an ī pri uatione ⁊ habitu eas oporteat collocari: vt ſunt mo tus: quies: ſanitas: egritudo: vigilatio: ſomnus: lux te nebre. Sed hec alias nunc de reliquis oppoſitionibꝰ dicendum eſt. Tertia oppoſitio eſt que eſt ẜm affir mationem ⁊ negationem: vt So. viuit: So. non viuit Quarta que ẜm relationem vt pater filius: dominus ſeruus. Secundum quas igitur harum oppoſitionuꝫ quattuor diuiſio generis ſit: rectiſſima ratione mon ſtrandum eſt. Manifeſtum eſt enim ⁊ oppoſitiones eē quattuor: ⁊ genera ⁊ ſpecies ꝑ oppoſita ſeparari. Nunc ergo dicendum eſt: ẜm quam oppoſitionem ha rum quattuor vel quemadmodum ſpecies a genere diſiungi conueniat. ⁊ prima quidem ſit oppoſitio con tradictioni. Uoco autem contradictionis oppoſitio nem: que affirmatione ⁊ negatione proponitur. In hac igitur negatio per ſe nullam ſpeciem facit. Nam cum dico homo vel equꝰ: vel aliquid huiuſmodi ſpe cies ſunt. Quicquid autem negatione quis protulerit ſpeciem non declarat. Non eſſe hominem ſpecies nō eſt. omnis enim ſpecies conſtituit eſſe. Negatio vero quicquid proponit ab eo quod eſt eſſe diſiūgit: vt cū dico homo quaſi ſit quiddam locutus ſum. Cum vero non homo ſubſtantiam hominis negatione deſtruxi. Sic igitur per ſe caret diuiſio generis in ſpecies ne gatione. Neceſſe eſt autem ſepe ſpeciem negatione componere: cum ea quam ſimplici nomine ſpecieꝫ vo lumus deſignare: nullo vocabulo nuncupatur: vt cuꝫ dico imparium numerorum alij ſunt primi vt tres ꝗn qꝫ ſeptem. Alij non primi vt nouem. ⁊ rurſus figura rum alie ſunt rectiſſime: alie non rectiſſime: ⁊ colorū alij ſūt albi alij nigri: alij nec albi nec nigri. Ergo qm̄ vnum nomen ſpeciebus poſituꝫ non eſt: eas negatiōe proferre neceſſe eſt. Hoc igitur cogit interduꝫ neceſ ſitas non natura. Ideoqꝫ quotiens negatione facimꝰ fectionem: prius aut affirmatio: aut ſimplex dicendū eſt nomen: vt eſt numerorum: alij ſunt primi: alij nō primi. Nam ſi prius negatio dicta ſit: tardior ſit ei rei quam proponimus intellectus. Nam cum primuꝫ di
cis eſſe aliquos primos numeros: cum quales ſilit pri mi exemplo vel diffinitione docueris: quales non ſūt primi: mox auditor intelligit. Sin vero contrario fe ceris: aut neutruꝫ ſubito: aut tardius vtrumqꝫ cogno ſcet. Diuiſio enim que propter apertiſſimam generis naturam reperta eſt: debet potius ad intelligibiliora deducere. Amplius quoqꝫ prior eſt affirmatio: poſte rior vero negatio. Quod autem primum eſt: in diui ſione quoqꝫ primitus oportet ordinari. Neceſſe quo qꝫ eſt ſemper infinitis finita eſſe priora: vt equale in equali: virtutem vitijs: certum incerto: ſtabile ⁊ fixuꝫ inſtabili ⁊ mutabili. Sed omnia que aut definita par te orationis aut affirmatione proferuntur: plus fini ta ſunt: qͣꝫ aut nomen cuꝫ particula negatiua: aut to ta negatio. Quare finito potius qͣꝫ infinito eſt facien da diuiſio. Sed ſi cui per hec quedam paretur anxie tas aut obſcuriora ſunt fortaſſe qͣꝫ ipſe deſiderat: ni hil ad me facilem cognitionem pollicentem. Neqꝫ enī rudibus hec totius artis: ſed imbutis ⁊ vlteriore pe ne loco progreſſis legenda ⁊ diſcenda proponimus. Qui vero huiꝰ operis.i. dialectici ordo ſit: cum de or dine peripatetice diſcipline mihi dicendum eſſet: dili genter expoſuicHec quidem dicta ſunt de oppoſitio ne quam affirmatio ⁊ negatio conſtituit. ¶ Illa vero que ẜm habitum priuationemqꝫ ſit: ipſa quoqꝫ vide tur ſuperiori eſſe conſimilis. Negat enim quodā mo do priuatio habitus: ſed differt ꝙ ſemper quidem po teſt eſſe negatio. priuatio autem non ſemper: ſed tūc quando habere habitum poſſibile ē. hoc vero nos iā predicamenta docuere. Quare forma quedam intel ligitur eſſe priuatio. Non enim tm̄ priuat: ſed etiam certa ſeipſam priuatum quēqꝫ diſponit. Neqꝫ enim ce citas oculum ſolum priuat lumine: ſed ipſa quoqꝫ ẜm ſe priuatum luce diſponit. cecus enim dicitur ad pri uationem quodammodo diſpoſitꝰ ⁊ affectꝰ. hoc quo qꝫ Ariſtoteles teſtatur in phyſicis. Unde ſit vt priua tionis differentia ad generis diuiſionem frequenter vtamur. Sed hic quoqꝫ eodem modo ſicut in contra dictione faciēdū eſt. prius.n. ponendus eſt habitus ę eſt affirmationi conſimilis. poſt vero priuatio que ne gatiōi. Aliquotiens tamen priuationes quedam habi tus vocabulo ꝓferuntur: vt orbus: cecus: viduus. Ali quotiens tamen ꝑticula priuatiōis: vt cū dicimꝰ fini tum īfinitum: ⁊ equale: inequale. Sed in his equale: ⁊ finitū ī diuiſione ponenda ſunt prima priuationis ſe cunde. Ac de oppoſitione quidem priuationis ⁊ habi tus hec dicta ſufficiant. ¶ Cōtrarioꝝ v̓o oppoſitio du bitatur fortaſſe an ẜm priuationē ⁊ habitū eē videa tur vt album ⁊ nigrum: an albū ꝗdē priuatio nigri ſit nigrum v̓o albi. Sed hec alias. Nunc autem ita tra ctandū ē tāqͣꝫ ſi ſit aliud oppoſitionis genus: ſicut eſt p̄dicamētis ab ipſo quoqꝫ Ariſtotele diſpoſitum. In cōtrarijs aūt geneꝝ multa diuiſio eſt. fere enim cun ctas differētias ī cōtraria ducimꝰ. Sed quoniam cō trariorū alia ſūt medio carētia: alia mediata: ita quo qꝫ diuiſio faciēda ē: vt coloruꝫ: alia ſūt nigra: alia ſūt alba: alia neutra. Fieret autem oīs diffinitio: oīſqꝫ di uiſio duobus terminis niſi(vt ſupra dictum eſt) indi gētia que ſepe exiſtit in nomine prohiberet. Quo āt mō vtreqꝫ duobus terminis fierent: erit manifeſtum hoc mō. Cū.n. dico aīaliū alia rōalia ſūt: alia irratio nalia: aīal rationale ad hominis diffinitionem cōten dit. Sed quoniaꝫ aīalis rōnalis vnū nomen nō eſt po ſitū ponamꝰ ei nomen. a. litteram. Rurſus. a. littere qd̓ eſt animal rationale: alia mortalia ſunt: alia īmor

De diuiſionibus
talia. Uolentes igit̉ diffinitionē hominis reddere di cemus homo eſt. a. mortale. Nam ſi ē hominis diffini tio aīal rationale mortale: aīal v̓o rōnale per. a. litte ram ſignificatur. idem̄ ſentit. a. mortale tanqͣꝫ ſi dice retur animal rationale mortale. a. enim(vt dictuꝫ ē) animal rationale ſignificat. Sic ergo. a. littera ⁊ mor tali duobus terminis facta eſt hominis diffinitio. ꝙ ſi reperirentur ī omnibus quoqꝫ nomina duobus ter minis ſemper tota fieret diffinitio. Diuiſio quoqꝫ no minibus poſitis quoniam ſemper in duos terminos ſeccatur: manifeſtum eſt: ſi quis generi ⁊ differentie cum deeſt nomen imponat: vt cum dicimus figuraꝝ que ſunt trilatere: alie ſunt equilatere: alie duo latera habentes equalia: alie tote iequales ſunt. Trina igit̉ diuiſio ſi ſic proferetur fieret duplex: figurarum que ſunt trilatere: alie ſunt equales: alie inequales. Ineqͣ lium alie ſunt duo latera tm̄ habentes: alie tria ineqͣ lia ideſt omnia: ⁊ cum dicimus reruꝫ omniuꝫ alia ſūt mala: alia ſunt bona: alia indifferentia: que ſcilꝫ neqꝫ bona neqꝫ mala ſunt: ſed ſi ita diceretur gemla fieret diuiſio. Rerum omnium alia ſunt differentia: alia in differentia. Differentium alia ſunt bona alia mala. Ita ergo diuiſio omnis in gemina ſecoretur: ſi ſpecie bus ⁊ differentijs vocabula non deeſſent. Quartam v̓o oppoſitionem diximus que eſt ẜm ad aliquid: vt pater filius: dominus ſeruus: duplum dimidium: ſen ſibile: ſenſus Hec igitur nullam habent ſubſtantialē differentiam: qua a ſe inuicem diſcrepent: īmo potiꝰ habent huiuſmodi cognationeꝫ que ad ſe inuicem re feruntur: ac ſine ſe eſſe non poſſunt. Nō eſt ergo ge neris in relatiuas partes faciēda diuiſio: ſed tota hu iuſmodi ſectio a genere ſeparanda eſt. Neqꝫ enim ho minis eſt ſpecies ſeruus aut dominus: nec numeri du plum aut dimidium. Cū igitur quattuor ſint differen tie oppoſitionum affirmationis. ⁊ negationis: ſi non neceſſe eſt: ſemꝑ tamē relationis reijciēda eſt diuiſio priuationis ⁊ habitus: ⁊ contrariorum ſumende. Ma xime autem contrarietas in differentijs ponenda eſt nec non ⁊ priuatio iccirco quoniam quiddam contra habitum cōtrarium videtur opponere: vt eſt finituꝫ ⁊ infinitum. Quāqͣꝫ enim priuatio ſit infinituꝫ: tn̄ cō trarij imaginatione formatur. Eſt quedam nāqꝫ(vt dictum eſt) forma. Dignum v̓o inquiſitū eſt: vtrum ī ſpecies an in differentias recte genera diuidantur. Diffinitio namqꝫ diuiſionis generis eſt in ſpecies pro ximas diſtributio. Oportet igitur ẜm naturam diui ſionis ẜm diffinitionē in proprias ſpecies ſemper fie ri generis diſgregationem. Sed hoc interdum fieri nequit propter eam quam ſupra reddidimus cauſam Multis enim ſpeciebus non ſunt nomina. Atqꝫ ideo quoniam quedam ſunt genera prima quedam vltima quedam media: primum quidem vt ſubſtantia: vlti mum vt animal: medium vt corpus: corpus nāqꝫ ani malis genus eſt: ſabſtantia corporis. Sed quemad modum neqꝫ ſuper ſubſtantiam quicqͣꝫ inueniri po teſt qd̓ generis loco valeat collocari: ſic neqꝫ ſub ani mali: homo ſpecies namqꝫ non genus eſt. Quare an tiquior videbitur ſpeciei diuiſio: ſi indigētia nominū non ſit. ꝙ ſi his non habūdamus: genera prima vſqꝫ ad vltima conuenit in differentias ſeparare. Hoc au tem ſit hoc modo: vt primum genus in ſuas differen tias diſgregemus non in poſterioris: ⁊ rurſus poſte rius in ſuas: ſed non in poſterioris. Neqꝫ enim eēdeꝫ ſunt differentie corporis que animalis. Si quis enim dicat: ſubſtantia aliud corporale: aliud incorporale: re
cte diuiſionem fecerit. he namqꝫ differentie proprie ſubſtantie ſunt. Si vero dicat: ſubſtantiarum alia ſūt animata: alia inanimata: hic non recte ſubſtantie di ferētias ſegregauit. Corporis namqꝫ differentie he ſunt non ſubſtantie ideſt ſecundi generis non primi. Quare manifeſtum eſt ẜm proprias differentias: nō ẜm poſterioris generis priorum generum diuiſioneꝫ faciendam eſſe. Quotiens autem genus aut in diffe rentias: aut in ſpecies diſoluitur: poſt diuiſionem fa ctam mox diffinitiones: aut exempla ſubdenda ſunt. Sed ſi qua diffinitionibus non abundet. ſatis eſt exē pla ſubijcere: vt cum dicimus corporum alia ſunt ani mata ſubijciamus vt homines vel feram. alia inani mata: vt lapides: oportet autem diuiſionem quoqꝫ ſi cut terminum. neqꝫ diminutam eſſe. neqꝫ ſuperfluum Nam neqꝫ plures ſpecies qͣꝫ ſub genere ſunt: oportet apponi nec pauciores: vt in ſe ipſa diuiſio: ſicut termi nus cōuertatur. conuertitur enim terminus ſic virtꝰ eſt mentis habitus optimus. Rurſus mentis hab̓itꝰ optimus virtus eſt. ſic etiam diuiſio. omne eniꝫ genꝰ eorum aliquid que ſunt ſpecies erit. Rurſus quelibe ſpecies proprium genus eſt. Fit autem generis eiuſdē diuiſio multipliciter vt omnium corporum: ⁊ quecui qꝫ ſunt alicuius magnitudinis. Sicut enim circulum in ſemicirculos: ⁊ in eos quos greci vocant tomeas: nos diuiſiones poſſumus dicere: diſtribuimus: ⁊ te tragonum alias ducta per angulum diamētro in triā gula: alias in paralellogramata: alias in tetragona ſe paramus. Ita quoqꝫ genus vt cum dicimus numero rum alij ſunt pares: alij impares: ⁊ rurſus alij: primi alij non primi. Trianguloruꝫ alia ſūt equilatera: alia duo ſola latera equalia habentia: alia totis inequali bus lateribus. ⁊ rurſus triangulorum alia ſunt recti angula: alia acutos habentia tres angulos: alia obtu ſi vniuſ. Sic igitur generis vnius ſit multiplex diuiſio Illud autem ſcire perutile eſt: quoniā genus vna quo dammodo multarum ſpecierum ſimilitudo eſt: que earum omnium conuenientiam ſubſtantialem mon ſtret. atqꝫ ideo collectiuum plurimarum ſpecierum genus eſt. Diſiunctiue vero vnius generis ſpecies: q̄ quoniam differentijs informantur(vt dictum eſt) i circo ſub vno genere minus duabus ſpeciebus eē nō poſſunt. omnis enim differentia in differentium plu ralitate conſiſtit. Sed de diuiſione generis ⁊ ſpe ciei perplura dicta ſunt. Hanc igitur inſiſtentibꝰ viaꝫ peremptor per diuiſionem generis ad ſpeciei diffini tionem facultas aperitur. Oportet autem non ſolum quas ad diffinitionem ſumamus differentias adiſce re: ſed ipſius diffinitionis artem diligentiſſima cogni tione complecti. Et illud quidem an vlla poſſit diffin tio demonſtrari: ⁊ quemadmodum per demonſtra tionem valeat inueniri: ⁊ quecunqꝫ de ea ſubtilius in poſtremis analeticis ab Ariſtotele pertractata ſunt p̄ termittam. Solam tamen exequar diffiniendi regu lam ¶ Rerum enim alie ſunt ſuperiores: alie inferio res: alie medie. Superiores quidem diffinitio nulla complectitur: iccirco ꝙ earum ſuperiora genera inue niri non poſſunt. Porro autem inferiores vt ſunt in diuidua. ipſe quoqꝫ ſpecificis differentijſ carēt. Quo circa a diffinitione quoqꝫ ſecluſe ſunt. Medie igitur que ⁊ habent genera: ⁊ de alijs generibus: vel de ſpe ciebus: vel de indiuiduis predicantur ſub diffinitione cadere poſſunt. Data igitur huiuſmodi ſpecie que ⁊ genus habeat: ⁊ de poſterioribus predicetur: primo eius ſumo genꝰ: ⁊ illius generis differentias diuido ⁊ ad iungo

De diuiſionibus
adiūgo differentiā generi: ⁊ video vtruꝫ illa iūcta cū genere equalis poſſit eſſe cuꝫ ſpecie ea: quā circūſcri pedā diffinitione ſuſcepi. ꝙ ſi minor fuerit ſpēs: illaꝫ rurſus differētiā quā dudū cū genere poſueramꝰ qͣſi genus ponimus: eamqꝫ ī alias ſuas differētias ſepa ramus: ⁊ rurſus has duas differētias ſuperiori gene ri cōiungimus: ⁊ ſi equauit ſpēm diffinitio ſpeciei eē picet̉. Si v̓o minus fuerit ſecūdas differētias rurſus 1alias ſeparamꝰ. Quas oēs cōiūgimus cū genere: ⁊ rurſus ſpeculamur: ſi oēs differentie cū genere eqͣles ſint ſpēs: que diffinitur: ⁊ poſtremo totiens differen tias differentijs diſtribuimus vſqꝫ duꝫ oēs iuncte ge neri ſpem equali diffinitione deſcribant. Huius aūt rei clariorē facient exempla notitiam hoc modo. Sit enī nobis propoſitū qd̓ diffinire velimꝰ nomē vocabu lū noīs de pluribus noībus predicatur: ⁊ quedam ſpe cies eſt continens ſub ſe īdiuidua. Diffinio ergo no men ſic. ſumo eius genus quod eſt vox: ⁊ diuido illud vocum alie ſunt ſignificatiue: alie v̓o minime. vox nō ſignificatiua nihil ad nomen. ⁊ enim nomē ſignificat. Sumo ergo differentiā que ē ſignificatiua. ⁊ cū ge nere iūgo.i. cuꝫ voce: ⁊ dico vox ſignificatiua: ⁊ tunc reſpicio vtꝝ genª hoc ⁊ differētia nomini ſint equalia Sꝫ nōdū ſūt equalia. poteſt.n. vox ſignificatiua eē ⁊ nō eē nomē. Sunt enim quedā voces: que dolorē de ſignāt alie que animi paſſiones naturaliter que nomi na non ſūt vt īteriectiones. Rurſus ipſam vocem ſi gnificatiuaꝫ in alias differentias diuido vocū ſignifi catiuarum alie ſunt ẜm poſitionem hoīuꝫ alie natu raliter: ⁊ vox quidē ſignificās naturaliter nihil ad no me̓: vox v̓o ſignificās ẜꝫ poſitionē hoīuꝫ nomini con gruit. Quocirca has duas differētias ſignificatiuā ⁊ ẜmm poſitionē iungo cū voce.i. cū genere: ⁊ dico nomē eſt vox ſignificatiua ẜm placitū. Sed rurſus mihi nō equatur ad nomen. Sunt nāqꝫ ⁊ verba voces ſignifi catiue ⁊ ẜm poſitionem. Non igitur ſoliꝰ nominis dif finitio eſt. Diſtribuo iterum differentiam que eſt ẜm poſitionem. ⁊ dico ẜm poſitionem vocum ſignificati uarum alie cum tempore: alie ſine tempore: ⁊ differē tia quidem cum tempore nomini non coniungitur: ic circo ꝙ verborum eſt ſignificare tempora: nominum v̓o minime. Reſtat ergo vt congruat illa differētia q̄ eſt ſine tēpore. Iungo igitur has tres differētias ge neri: ⁊ dico nomen eſt vox ſignificatiua ad placitum ſine tēpore. Sed rurſus mihi nō plena cōcluſio diffi nitionis occurrit. poteſt.n. ⁊ vox ſignificatiua ⁊ ẜꝫ po ſitionē ⁊ ſine tēpore eē: ⁊ nomen nō eſſe vnū: ſed no mina iuncta que eſt oratio: vt Socrates cum Plato ne ⁊ diſcipulis. ſꝫ. quāqͣꝫ imperfecta ſit hec oratio: tn̄ oratio ē. Quocirca vltima differētia que eſt ſine tem pore: alijs itē differētijs diuidēda ē: ⁊ dicemus. vocū ſignificatiuarū ẜm poſitionem ſine tempore: alie ſūt quarum pars aliquid ſignificat. extra. hoc ꝑtinet ad orationē: alie quarum pars nihil extra ſignificat. hoc pertinet ad nomē. Noīs enim pars nihil extra ſignifi cat. Fit ergo diffinitio ſic. Nomen ē vox ſignificatiua ad placitū ſine tēpore: cuiꝰ nulla pars extra ſignificat ſeparata. Uides ne igitur qͣꝫ recta diffinitio conſtitu ta ſit. Nā quod dixi vocem. a ceteris ſonis nomen di ſiunxi: ꝙ ſignificatiuam appoſui: nomē ab nō ſignifi catiuis vocibus ſe paraui. ꝙ ẜm placitum ⁊ ſine tēpo re a naturaliter ſignificatiuis vocibus: ⁊ a verbis ꝓ prietas nominis diſiuncta eſt. ꝙ eius partes nihil ſi gnificare extra propoſui: ab oratione diſiunxi: cuius ꝑtes aliꝗd ſeparate extra ſignificant. vnde ſit: vt qd̓cūqꝫ nomē fuerit: illa diffinitione claudatur: ⁊ vbicū qꝫ hec oratio diffinitionis aptabit̉: illud eſſe nomē nō dubites. Illud quoqꝫ dicendū eſt: ꝙ genus in diuiſio ne totuꝫ eſt ī diffinitione pars. ⁊ ſic diffinitio eſt: qͣſi quedam partes totum coniungant: ⁊ ſic eſt diuiſio qͣſi totum ſoluatur in partes: ⁊ eſt ſimilis diuiſio generiſ totius diuiſioni: diffinitio totius compoſitioni. Nam qꝫ in diuiſione generis animal totum eſt hominis. In tra ſe enim complectit̉ hominē. In diffinitione vere pars eſt. ſpecies nāqꝫ genus cum alijs differentijs iū ctuꝫ componit: vt cū dico animaliū alia ſunt rationa lia: alia irrationalia: ⁊ rurſus rationaliuꝫ alia ſūt mor talia: alia immortalia: aīal ratiōalis totū eſt: ⁊ rurſus rōnale mortalis. ⁊ hec tria ſunt hoīs. Si vero in diffi nitione dicam animal rationale mortale. tria hec vnū hominē coniungunt. Quocirca pars ipſius hominis ⁊ genus ⁊ differentia reperitur. Sic ergo ī diuiſione genus eſt totum ſpecies pars. Eodem quoqꝫ mō dif ferentie totū ſūt: ſpecies in quas ille diuiduntur: par tes ſunt. In diffinitione v̓o ⁊ genus ⁊ differētie par tes ſunt. Diffinita v̓o ſpecies totum. ſed hec hacte nus. Nunc de ea diuiſione dicimꝰ que ē totius ī ꝑtes Hec enī erat ſecūda diuiſio poſt generis diuiſionem. Qd̓.n. dicimꝰ totū multipliciter ſignificamus. Totuꝫ nāqꝫ eſt quod cōtinuum eſt: vt corpꝰ vel linea vel ali quid huiuſmodi. Dicimus quoqꝫ totum quod nō con tinuum ē: vt totū gregem: vel totū populum: vel to tum exercitum. Dicimus totum quod vl̓e eſt: vt ho minē vel equum. Hi.n. totum ſunt ſuarum partiū. i. hominū vel equoꝝ: vnde ⁊ particularē vnumquēqꝫ hominē dicimus. Dicit̉ quoqꝫ totum quod ex quibuſ dam virtutibus conſtat: vt anime alia eſt potētia ſa piendi: alia ſētiendi: alia vegetandi. Tot igitur mōis cū totuꝫ dicatur: facienda eſt diuiſio totius. prīo ꝗdē ſi ꝯtinuū fuerit in eas partes: ex ꝗbus ipſum totū cō ſtare perſpicitur. Aliter enī non ſit diuiſio. Hominis enī corpus in partes ſuas ita diuidimus ī caput: ī ma nus: in toracem: ⁊ pedes: ⁊ ſi quo alio mō ī ꝓpͥas par tes ſit recta diuiſio. Quoꝝ aūt multiplex eſt compoſi tio: multiplex ē diuiſio: vt aīal quideꝫ ſeparetur ī par tes eas que ſibi ſil̓es hn̄t partes in carnes ⁊ oſſa. rur ſus in eas que ſibi non habent ſimiles partes in ma nus in pedes. Eodē quoqꝫ mō ⁊ nauis ⁊ domꝰ. Libꝝ quoqꝫ ī verſus atqꝫ hos in ſermones: hos autē in ſyl labas: ſyllabas ī litteras ſoluimus. Itaqꝫ ſit vt ſylla be ⁊ littere. ⁊ noīa: ⁊ verſus partes quedā totius li bri eſſe videāt̉. alio tn̄ modo accepte nō partes totius ſed partes partiū ſūt. Opꝫ aūt nō oīa ſpeculari quaſi actu diuidantur: ſed qͣſi animo ⁊ ratione: vt vinū aq̄ mixtum diuidimus in vina aque mixta hec actu. diui dimus ēt in vinum ⁊ aquam: ex quibus mixtuꝫ ē hec ratione. hec enī iam mixta actu ſeparari nō poſſunt. Fit aūt diuiſio totius ⁊ in materiam atqꝫ formā. Ali ter enī conſtat ſtatua ex ꝑtibꝰ ſuis: aliter ex materia ⁊ forma ideſt ex ere ⁊ ſpē. Similiter autem etiā tota il la diuidenda ſunt: que continua non ſunt. eodē quoqꝫ mō ⁊ ea que ſūt vl̓ia: vt hominū alij ſunt in Europa alij in Affrica: alij in Aſia. Eius quoqꝫ totiꝰ qd̓ ex vir tutibus conſtat: hoc mō facienda ē diuiſio aīe alia ꝑs eſt in virgultis: alia in animalibus. ⁊ rurſus eius que conſtat in aīalibus: alia eſt rationalis: alia ſenſibilis ē Et rurſus hec alijs ſubdiuiſionibus diſſipantur. Sed nō ē aīa hoꝝ genꝰ: ſꝫ totuꝫ. partes eniꝫ he anime ſūt ſed non. vt in quantitate: ſed vt in aliqua poteſtate ⁊ virtute. Ex his enī potentijs ſubſtātia anime iungit̉

De diuiſionibus
vnde ſit: vt quiddā ſimile habeant hmōi diuiſio: ⁊ ge neris: ⁊ totius diuiſioni. Nam ꝙ ſi quelibet pars eiuſ fuerit: anime predicatio eam ſequetur: ad generis di uiſionem refert̉: cuius vbicūqꝫ ſpecies fuerit: ipſum mox cōſequit̉ genus ꝙ aūt nō oīs aīa oībꝰ partibus iungitur: ſed alia alijs: hoc ad totius naturam refer ri neceſſe ē ¶ Reſtat vt de vocis in ſignificatiōes di uiſione tractemus. Fit autem vocis diuiſio tribuſ mo dis: Diuidit̉ enim in ſignificatiōes plures: vt equiuo ca vel ambigua. Plures enim res vnum nomen de ſignāt: vt canis. Plures rurſus vna oratio: vt cum di co grecos viciſſe troianos. Alio aūt mō ẜꝫ modū. hec enī nō plura ſignificāt: ſed multis modis: vt cum dici mꝰ īfinitū vnā rē ſignificat: cuiꝰ terminus īueniri nō poſſit. Sꝫ hoc dicimus aut ẜm mēſurā: aut ẜm multi tudinē: aut ẜm ſpēm ẜm mēſurā: vt eſt īfinitū eē mū dum: magnitudine enī dicimus infinitū ẜm multitu dinem vt ē īfinitā eſſe corpoꝝ diuiſionē. infinitā nam qꝫ diuiſionū multitudinē ſignificamꝰ. Rurſus ẜꝫ ſpe ciem: vt infinitas dicimus figuras. Infinite enim ſūt ſpēs figuraꝝ. Dicimus ēt īfinitū aliquid ẜꝫ tēpus: vt infinitum dicimus mundū: cuius terminus ẜm tēpus inueniri nō poſſit. Eodē quoqꝫ modo infinitū dicimꝰ deum: cuius ſuperne uite terminus īueniri ẜm tēpus non poſſit. Sic igitur hec vox nō plura ſignificat ẜm ſe: ſꝫ multimode de ſingulis p̄dicat̉. vnū tn̄ ipſa ſigni ficat. Aliter v̓o modus ẜm determinationē. Quotiēs enim ſine determinatione dicitur vox vlla: facit ī ītel lectu dubitationē: vt ē homo. hec enī vox multa ſigni ficat. Nulla.n. diffinitione cōcluſa audiētis ītelligētia multis captatur fructibus: erroribuſqꝫ traducit̉. Qd̓ .n. quiſqꝫ auditor ītelligat: vbi id quod dicens loquit̉ nulla determinatione cōcludit. Niſi.n. ꝗſ ita diffiniat dicēs. Oīs hō ābulat: aut certe ꝗdā hō ābulat: ⁊ niſi hūc noīe ſi ita cōtingit deſignet. Intellectus audien tis qd̓ rōnabiliter intelligit nō hꝫ. Sūt ēt alie deter minationes: vt ſi ꝗs dicat: da mihi: qd̓ dare debeas: nullus ītelligit niſi ītellectꝰ ⁊ certa ratio addat̉ deter minatiōis: vel ſi ꝗs dicat ad me veni: quo veniat: vel qn̄ veniat niſi determinatiōe non cognoſciturus. Eſt āt ꝗdē oē ābiguū dubitabile: non oē tn̄ dubitabile ē ābiguum. Hec.n. que dicta ſunt dubitabilia quidem ſūt nō tn̄ ambigua. In ambiguis.n. vtraqꝫ auditor rōnabil̓r ſeip̄m ītellexiſſe arbitrat̉: vt ſi ꝗs dicat. au dio grecos viciſſe troianos: vnꝰ pōt ītelligere ꝙ gre ci troianos vicerint: aliꝰ ꝙ troiani grecos. ⁊ hec vter qꝫ dicentis ipſius ſermonibꝰ rōnabiliter ītelligit. Cū aūt dico da mihi: qd̓ dare debeat: nullus ex ipſis ſer mōibus rōnabiliter auditor ītelligit. Qd̓ enī ego nō dixi: ille potius ſuſpicabitur qͣꝫ aliqͣ rōne id qd̓ a me ꝓlatū nō eſt: perſpicaciter videat. Tot igitur modis cū vocis diuiſio fiat: aut per ſignificantias aut ꝑ mo dū ſignificationū: aut ꝑ determinatiōes. In his que ẜm ſignificantiā diuidūt̉: nō ſolū diuidēde ſunt ſigni ficationes: ſed ēt diuerſas res eſſe q̄ ſignificātur: dif finitiōe demōſtrandū ē. Ariſtoteles.n. hec ī topicis diligēter p̄cepit: vt ī his q̄ dicunt̉ bona: alia ſunt bo na vt ea q̄ boni retinent qualitatē: alia que ipſa quidē a qͣlitate nulla dicūt̉: ſed ꝙ bonā rē faciūt: iccirco bo na dicunt̉. Oportet aūt maxime exercere hāc artem (vt ipſe Ariſtoteles ait) contra ſophiſticas īportuni tates. Si.n. nulla ſubiecta ſit res quā ſignificat vox: ſi gnificatiua eē nō dicit̉. ſin v̓o vna res ſit quā ſignifi cat vox dr̄ ſimplex. ꝙ ſi plures multiplex.i. ml̓ta ſigni ficans. Diuidēda ergo hec recte ſūt: ne in aliquo ſillo
giſmo capiamur. Sin v̓o āphibola oratio.i. ābigua ē euēit: vt aliquotiēs vtroqꝫ mō ſint poſſibilia q̄ ſignifi cātur: vt id qd̓ ſuꝑius dixi. potuit enī fieri vt greci v cerent troianos: ⁊ troiani grecos ſuperarēt. Sūt v̓o alia q̄ īpoſſibilia ſūt vt cū dico hominē comedere pa nē: ſignificat quidē ꝙ hō panē comedat. rurſus ꝙ pa nis hominē comedat: ſꝫ hoc īpoſſibile ē: ergo quotiēs ad cōtētionē venit̉ poſſibilia ⁊ īpoſſibilia diuidenda ſūt. Quotiens ad veritatē poſſibilia ſola dicēda īpoſ ſibilia relinquēda ſūt ¶ Qm̄ v̓o plures ſyēs plura ſi gnificātiū vocū ſunt dicendū eſt: ꝙ alie in particula multiplicitatis ſignificationē hn̄t: alie in tota oratiōe Et eaꝝ q̄ in particula hn̄t: ꝑſ ipſa equiuoca dicit̉. To ta v̓o ipſa oratio ẜm eꝗuocationē multiplex. Illa v̓o q̄ in oratione tota ſignificatōis multiplicitatē retinet ambigua nūcupat̉. Diuidūt̉ aūt ſignificationes equi uocaꝝ ẜꝫ equiuocationē vnius ꝑticule orationū diffi nitione. vt cū dico hō viuit ītelligit̉: ⁊ verus ⁊ pictus Diuidit̉ aūt hoc mō: aīal rōale mortale viuit: qd̓ ve rum ē. aīalis rationalis mortalis aſſimilatio viuit: qd̓ falſū ē. Diuidit̉ ēt qualibet actiōe q̄ determinet: ve generis vel caſus: vel alicuius articuli: vt cū dico: C na Romanoꝝ ſanguine ſorduit: ⁊ calamū demōſtra ⁊ fluuiū ſed diuidimus quidē ſic articulo vt dicamus hic canna. Romanoꝝ ſāguine ſorduit: vel genere vt canna Romanoꝝ plenꝰ ſāguine fuit vel caſu: vel nūc ro. In illo enī tm̄ ſingularis: ī illo pluralis: ⁊ de alijs ꝙ dē eodē mō. Sūt aūt alia ẜm accentum: alia ẜm orto graphiam. Scd̓m accentū vt pone: pone. Scd̓ꝫ orte graphiam: vt queror: ⁊ queror ab inquiſitione: ⁊ q̄re la. Et rurſus hec ẜm ortographiā ipſā diuidunt̉: vel ẜm actionē ⁊ paſſionē ꝙ queror ab inquiſitione paſ ſiuū ē q̄ror aūt a q̄ rela agētis ē. ¶ Ambiguaꝝ v̓o ora tionū facienda ē diuiſio: aut per adiectionē: aut ꝑ di minutionē: aut ꝑ diuiſionē: aut ꝑ aliquā trāſmutatio nē: vt cū dicit̉: audio troianos viciſſe grecos ita dice mus. Audio ꝙ greci vicere troiāos. Hec.n. ambigui tas quolibet eoꝝ modo ſoluit̉. Nō tn̄ ita diuidēda eſt oīs vocū ſignificatio tāqͣꝫ generis ſignificatio. In ge nere.n. oēs ſpecies enūerant̉. In ambiguitate v̓o tā te ſufficiūt: quante ad euꝫ ſermonē poſſunt eſſe vti les quē alterutra nectit oratio. Ac de vocis ꝗdē di ſione ſufficienter dictū ē. Eſt aūt ⁊ de generis: totiuſ qꝫ diuiſione ꝓpoſitum atqꝫ expeditū. Quare de oīb ẜm ſe ꝑtitionibus diligentiſſime ꝑtractatū ē. Nūc āt de eis diuiſionibus dicemus: que per accidēs fuerīt Haꝝ aūt cōe p̄ceptū ē: ꝗcꝗd ipſoꝝ diuidit̉ in oppoſ ta diſgregari: vt cū ſubiectū ī accn̄tia diuidimꝰ nō d̓ cimus corporū alia ſūt alba: alia ſūt dulcia que oppo ſita nō ſūt: ſꝫ corpoꝝ alia ſūt alba: alia ſūt nigra: ali neutra. Eodē quoqꝫ mō ī alijs ẜm accn̄s diuiſionibꝰ diuidendū ē atqꝫ illud maxime perſpiciēdū ē: ne ꝗd vltra dicat̉: aut minꝰ: ſicut ſit ī generis diuiſiōe. N. .n. oꝫ relīqui aliqd̓ accn̄s ex eadē oppoſitiōe: qd̓ ſul iecto illi ineſt quod nō in diuiſione dicatur. Neqꝫ v̓o addi aliquid qd̓ ſubiecto ineſſe nō poſſit. Poſterior quideꝫ peripatetice ſecta prudētie differētias diuiſio nū diligentiſſima ratione ꝑſpexit: ⁊ per ſe diuiſioneꝫ ab ea que eſt ẜm accidēs: ipſaſqꝫ inter ſe diſiunxit ac diſtribuit. Antiquiores aūt indifferenter: ⁊ accidente ꝓ genere: ⁊ accidentibus ꝓ ſpēbꝰ aut differētijs vte bantur. Un̄ nobis ꝑopportuna vtilitas viſa ē: ⁊ com muniōes haꝝ diuiſionū ꝓdere: ⁊ eas proprijs differe tijs diſgregare. Et de diuiſione quidē oī quātū ītro ductiōis breui tas patiebat̉: diligēter expreſſimus. ¶ Anicij

De diffinitionibus 36
canicij Manlij Seuerini Boetij ex conſularijs patri cij Liber de diffinitionibus Incipit. Icendi ac diſputādi pri Sppl̓ xx4 i6a A ma ſemꝑ oratio eſt ⁊ iā dialecticis auctoribus ⁊ ipſo. M. Tullio ſepius admonente que dr̄ dif finitio. Quippe cū ī cer tamen ꝯtētionēqꝫ nihil MI poſſit(qd̓ tn̄ in dictiōe ꝯfiſtat) aliqn̄ deduci ni SSS ſi de quo futura pugna II EEMIE eſt prius fuerit ī defini tionē defixū vt poſſit in ¶MMMHAeee ter vtrūqꝫ qui inituꝝ ē eā litē eē manifeſtū ꝗd ſit illud de quo ī futura qōne tractabit̉. vn̄ nō ſolū cōmoditatis genere ꝑſpicienda eſt virtꝰ definiendi: qꝛ per hanc orationē res ſemper euoluit̉. Et ꝙ illa ſit que illud de quo querit̉ explicat veꝝ ēt ꝙ prīcipal̓ ſemꝑ adhibita maximum lumen ⁊ manifeſtū parit rei que in ꝯͣiuꝫ deducta hꝫ qōnem. ⁊ eni ſi verba aut nota oībꝰ extitiſſent: aut vnā ſignifi cantiā ſui ſemꝑ tenerēt ⁊ nō ambiguo vel obſcuro oi cto audientes fallerēt: ⁊ loquētes ſub diuerſa interp̄ tatiōe deciperēt oīo definitio neceſſario minime cre deret̉. At cū noīa rebꝰ īpoſita voceſqꝫ ſingule ꝑ exiſti mationē eius ꝗ ita res appellandas eē cenſuit ita ſint ſſtitute ⁊ ita arte cōpoſite vt nota quadā in reꝝ ſigni ficatiōe nō aperta declaratione ducerent audientes. Neceſſariū ad modū arbitror noſce ꝗd ſit definitio ꝙ buſqꝫ ſpēbꝰ ac ꝑtibꝰ cōpleat̉: vt facillime ⁊ eā rē quā declarat poſſit on̄dere. ⁊ tollit tn̄ cognitis modis ī di ce̓do ſua veritate faſtidiū: at priꝰ eiuſdē ipſius vt ordi ne̓ ꝑ precepta ſeruare videamur definitionis adhibē da eſt definitio. Definitio eſt: vt. M. Tullius in topi cis ait oratio que id qd̓ definit explicat ꝗd ſit hoc ita pꝫ: ⁊ ita ītelligi neceſſe eſt: vt ⁊ in quo genere ſit defi nitio declarādū eē videat̉ ⁊ ꝗd cōprehendat ⁊ quēad modū ꝑfecte eadē definitio definita eſt. Noīa vel vo ces interdū res ſignificāt interdū facta īterdū ſingu la dicta: īterdū orationes ⁊ quāqͣꝫ his oībꝰ factis ac dictis ⁊ orationibꝰ genus vident̉ eē qd̓ dicimus: res tn̄ ꝓprio noīe ⁊ certa ſignificatione aliud eſſe videat̉ qͣꝫ ſcm̄ ē aliud qͣꝫ dictū ſingulare atqꝫ vnicū aliud qͣꝫ oratio. Ergo definitio non facti vox eſt nō rei alicui aut corporal̓: aut īcorporalis ſed eſt oratio. Et enī ta lis dictio que exprimit ꝗd ſit id de quo querit̉ ſine du bio appellat̉ oratio: vt oratio eſt exordiū ⁊ narratio ⁊ cetera que partes orationis eē dicimꝰ. Ita ergo ⁊ de finitio oratio ē. Sꝫ qm̄ hoc generale nomē eſt qd̓ vti diximus cōuenit ēt expōni: narrationi: īuocationi: p̄ dicationi: ceteriſqꝫ ſingul̓ q̄ vtiqꝫ orationes eſſe dicū tur vt id ꝙ general̓r appoſitū eſt poſſit ad id deduci de quo q̄rit̉ adiecta eſt ſpēs. Querebamꝰ enī ꝗd eſſet definitio ad quā rē declarādū. M. Tullius adiecit q̄ id qd̓ definit explicat qd̓ ſit talis oratio nō niſi deſini tio ē. Nā oratio ꝗdē eſt qͣ nō explicat qd̓ d̓finit: ſꝫ qd̓ geſtū eſt. ⁊ itē alie ſingulę oratiōes ī ſuis officijs actio nibuſqꝫ ꝯſtitute aliud ſunt ⁊ oratio que id qd̓ definit explicat ꝗd ſit: ita adiecta eſt ſpēs: vt cū genus ſupra ſit oratio: ſpēs ſit que id qd̓ definit. Poſtrēo tn̄ adiū ctu ſit quo certius id ⁊ quo magis ꝓpriū declaret qd̓ dcm̄ eſt explicat ꝗd ſit. Sūt enī alie orationes que ex plicāt magis quale ꝗd ſit: aut quātū ſit. At v̓o hec ni bil hoꝝ ſꝫ tm̄ ꝗd ſit explicat. diuerſa ē.n. ī iſta ꝑtitōe
cognitio ꝗppe cū alid̓ ē ſcir̄ qͣle ſit ⁊ ꝗd ſit explicare h̓ enī ī ꝑcipiēda rei ſb̓a ꝯtinet̉ illud ī qͣlitate noſcēda. ⁊ hoc ꝗdē Cicerōis ſit adhibita definitio. Nos tn̄ aptiꝰ id ip̄m ꝗd ſit definitio nr̄a explanatione faciamꝰ. Oē ꝙ demoſtrat̉ oratiōe: aut an ſit: aut ꝗd ſit: aut qͣle ſit on̄dit̉. ꝙ cū adhibet̉ or̄o ad declarationē rei alicuius an ſit n̄ ē definitio. Itē cū qͣle ſit aliꝗd or̄one mōſtrat̉ pari mō definitio nō erit: cū v̓o ꝗd ſit on̄dit̉ qd̓ īter: an ſit ⁊ qͣle ſit mediū ē v̓e ē definitio. Ita.ſ. mediū vt an ſit nulla iā ſit dubitatio. Itē qͣle ſit nō eiꝰ ꝗ reꝗͥrit ſꝫ ꝗ definit ſit ī ſcīa collocatū. Mediū ī quē hoc genꝰ qd̓ on̄dit idip̄ꝫ de quo q̄rit̉ ꝗd ſit definitio nūcupat̉. Oīs definitio ī qōne rē hꝫ īcertā. Oīs res ſi certa ē d̓ finitiōe n̄ eget ſi īcerta ē neqꝫ res ē ⁊ q̄rit definitiōe mōſtrari. Oīs.n. res ſi mō iā res ē quēadmodū dixi mꝰ certa ē. Cū v̓o iā certa ē ⁊ qͣlitates ſuas hēat ꝗbꝰ cū facile cōp̄hēdit̉ facile ꝗd ſit agnoſcit̉. Nūqͣꝫ.n. ꝗd ſit ītelligi p̄t niſi qͣle ſit fuerit cōp̄hēſū. Oīs diffinitio aut reprobāde eā: aut ſi res ī qōe verſat̉ augēde aut ſi vel apud aduerſariū vel apd̓ auditorē q̄libꝫ iā nota res ē cōfirmāde aſſumit̉. Nihilominꝰ tn̄ diffinitio vt res eadē q̄ nota ē ⁊ certa ⁊ fixa teneat̉ adhibet̉. Oīs diffinitō: aut vhetorica ē or̄o autdialectica: ſi ē rheto rica originē ex ꝯtētiōe ſuſcipiēs ꝑ rei de qͣ q̄rit̉ ꝑtes ſuas ſe diuidet nec ī vniꝰ tractatu a ſuis rebꝰ tota ꝯſi ſtet: vt cū vniuſcuiuſqꝫ rei plena ⁊ certa ꝑfectio nota ſit: cūctis ꝑ ꝑtes ſibi eādē diſtribuāt dicta certantiū Sepulture violationē rē ēt certā plenāqꝫ ⁊ ꝑfectā re tinemꝰ cū ī eruto ſepulcro ē ēt aīus ⁊ factū violantis vt ſtudio eruēdi ⁊ ꝓfanādi īanes hoc ꝗſpiā videatur aggreſſus. Ergo vti diximꝰ violatio ſepulture cōſtat ⁊ alo ⁊ facto. Plenaqꝫ ipſa res ē violati ſepulchri: ex his duobꝰ aꝑuit ſepulcꝝ ꝗdā vt auferret ornamēta. Idē ſepulchri violator reꝰ ī iudiciū deuocat̉. ſine du bio diffinitiuā or̄onē ⁊ ꝯtētionē exprimētē ꝗd ſit vio latio ſepulture necͣio cā deſiderat: ſꝫ ſingul̓ ꝑtibꝰ totiª facti ac plēi vtūt̉ oratoreſ. vt ſepulture violationē po nat vnꝰ qd̓ aꝑtū ſit ſepulcꝝ. cōtra aliꝰ ſepulture viola tionē dicat ī aīo ꝯtīeri ita exiſtit diffinitīe or̄onis iſte tractatꝰ: vt cū totū qd̓ agnoſcit̉ ī ſepulture violatiōꝫ ꝑ ꝑtes ſuas fuerit diſtributū: eaſqꝫ ꝑtes oratores ſin gl̓i tēuerīt. ꝯtēdēdi gne̓ diffinitōe vti videāt̉. ſꝫ n̄ rcte dr̄ hmōi diffinitio cū nō ſit certa n̄ plēa n̄ ītegra dif finitio niſi cū totū ꝗcꝗd ipſiꝰ rei ē de qͣ q̄rit̉ expͥmēs ꝗd ſit or̄o declararit. veꝝ hec captioſa ⁊ falſa ē. n̄ cer ta rhetoꝝ diffinitio. eſt alia ēt q̄ rhetoribꝰ accōmoda ta cognoſcit̉: q̄ lōge a v̓tute diffiniēdi plēiſſime ſeꝑat̉ q̄ ꝑ collectiōꝫ n̄ ꝗd ſit on̄t: ſꝫ h̓ eē a ſil̓i cū alid̓ ſit orōe ꝯcludit: vt cū q̄rit̉ ꝗd ſit acciꝑe: vtiqꝫ re ꝓpria v̓a cer ta nihil alid̓ ē niſi ꝓpa māu aliꝗd ab aliquo oblatū ſu mē̓ ꝑ collectiōeꝫ.i. tulliꝰ d̓finit pecūias accepiſſe ver rē cū comites ſocij miniſtriqꝫ pecūias acceꝑīt. Comi tes illi tui manꝰ erāt tue. Itē ī nullo exēplo cū q̄rit̉ ꝗd ſit īimicꝰ dicimꝰ inimicū eē eū ꝗ aliꝗd mali molitꝰ ſit ac cicero collectōe vtēs dicit. Inimicū eē ꝗ fac̄ ꝯͣ oīꝫ rē volūtatē. honorē. dignitatē. Ex ꝗbꝰ colligimꝰ hmōi diffinitōeſ ꝯtētōi oratoꝝ maxīe ꝯuēire lōge tn̄ a v̓tu te diffinitōis eē diſcretaſ. ſꝫ he diffinitiōes q̄ oratori bꝰ aꝑpte ſt̓ ⁊ poetis: ſui explicatōe ī or̄onē certū ordinē ꝯtinēt. De qͣ re p̄cepta ī rhetoricis ſūt a. m. tullio cō ſtituta: ita vt oīs diffinitio ḣ ē orō q̄ explicat d̓ qͦ qͣri tur ꝗd ſit his mēbriſ ꝑtibuſqꝫ teneat̉. pͥmū vti breui ter id d̓ qͦ q̄rit̉ ꝗd ſit orō nr̄a ꝯtīeat. ⁊ hec appellatur diffinitio. dein̄ eiꝰ diffinitōis ſupponat̉ approbatio qͣ illd̓ on̄dimꝰ vt id ip̄ꝫ qd̓ breuit̓ ī diffinitōe poſuimꝰ

De diffinitionibus
idita eſſe argumentorum rationibus approbemus. Deinde tertio loco inducimus deductionē eiuſdē dif finitionis in eam ſpēm de qua queſtio eſt. ⁊ de qua iu dicium eſt ꝯſtitutū: vt cū general̓r rē diffinierimꝰ ⁊ ita eē de quo qͥrit̉ dixerimꝰ. poſtea approbationē cō ſtituerimꝰ veꝝ eſſe qd̓ diffinimꝰ. Tertio loco on̄deri mꝰ hoc e qd̓ geſtū eſt vel id eē de quo q̄rit̉. Que ora tionis ꝑs appellat̉ deductio generis ad ſpēm. Quar to loco in oratione noſtra deſtructionē diffinitionis aduerſe ꝑtis: hoc ē vti quēadmodū aduerſarij diffi nierīt id ip̄m de quo diffinitionem conſtituimꝰ ꝓpo namꝰ: eāqꝫ aduerſarioꝝ diffinitionē vitioſam eē do ceamꝰ que quēadmodū vitioſa ſit: poſtea declarabi mus. Habꝫ enī ꝑtes ſuas certas integras de ꝗbꝰ nūc dicere ſuperſedemꝰ. Eſt diffinitio inimicitiaꝝ apud. m. tulliū breuis ita collocata. An tu maiores inimici tias putas eē quā ꝯͣrias hoīuꝫ volūtates ⁊ diſſimilia ſtudia: hec vti diximꝰ diffinitio rethorica eſt: ⁊ breui ter oratio cōcluſa ꝗd ſint inimicitie. Poſtqͣꝫ diffini tionē adhibet̉ approbatio fide̓ ac religionē ſanctiſſi mam in vita qui putat pōt ne ei nō inimicꝰ eē qui fa ma ſpoliauerit oīa. Deīceps reliqͣ que ſequūt̉ in quo qd̓ aīaduertere illud licet poſſe ꝯtingi ⁊ approbatio nē diffinitionis ⁊ deductionē diffinitionis in ſpēm. Nāqꝫ hic. m. tullius inimicitias eē ꝯͣria ſtudia ⁊ diſſi miles volūtates approbat ita vt ſpeciē ip̄am de qua querebat̉ factā verbis includat. potuit enim appro batio fieri illas eē inimicitias que ꝯͣrias ꝯtinēt volū tates: ⁊ in rationibus ſupponēdis talis dictio ꝯponi cū fide alius ſeruet: īfidelis ſit aliꝰ. Nulla dubitatio ē ꝗn tali aīo nō inter ſe affecti inimici eē credant̉. Iteꝫ religioſo viro irreligioſus inimicus ē. Alia ergo ſi ex diuerſis ſtudijs ⁊ volūtatibꝰ ſuppoſita dicerent̉ ſola eēt approbatio. nō etiā deductio generis in ſpēm cū nunc ita nectit̉ dictio fidem ſanctiſſimā in vita ꝙ putat: religionē qui colēdā eē eriſtimat is ſine dubio inimicus ē ei qui fama ſpoliauit oīa tēpla violauit: d̓ lubra polluit. Hic ēt iā veris idem factum de quo q̄ri tur ita ſpecial̓r cōtinet̉ ⁊ includit̉. vt ſimul cū appro batiōe ⁊ deductiōe diffinitionis in ſpēm clauſum te neat̉. poſt adiungit̉ vt diximꝰ deſtructio diffinitionis aduerſe ꝑtis: ſed ꝑ cōceſſionē.i. ſimiliū. an̄ fi ꝯtra reꝫ meā feciſſet iniuriā aliquis iure ei me inimicū eē ꝓfi terer. Ponamus igit̉ aduerſe ꝑtis diffinitionē talē. Inimicitie ſunt cū contra rem meam aut fecit aliꝗs: aut dixit iniuriā. Hāc diffinitionē ſic deſtruit. m. tul lius vt cōceſſo eo ꝙ ita ē diffinitū nihilominuſ ⁊ alio mō ſunt inimicitie cū aliquis faciat cōtra oīuꝫ re ho norē ⁊ dignitatē. Talis igit̉ ſemꝑ circa rethoricā dif finitionē ꝑ mēbra quattuor reſtet̉ oratio: vt ſit diffi nitio approbatio diffinitionis: deductio affinitionis ad ſpēm. Deinde poſtrema deductio diffinitiōis par tis aduerſe: ſed hec apta rethoricis nō ēt philoſophiſ eē videt̉. Illa aūt que philoſophorū propriā eſt etiā oratoribꝰ ꝯuenit eaqꝫ ſibi ⁊ ad materiā ſuā ⁊ ad pro prie ornamentū dictionis adiūgit orator. Oīa enī re cte orator exprimit q̄ ſunt in dicendo philoſophoruꝫ. Nā ⁊ vero vtit̉ argumēto qd̓ ē philoſophoꝝ ꝓpriū vtit̉ etiā necefſario. At ꝯͣ ph̓s in diſputatiōibus pro prijs rethoꝝ cūcta cōdemnat. neqꝫ enī adiūgit aliqn̄ ſignū. neqꝫ qd̓ credibile dr̄. ⁊ oē probabile penitus a virtute ſui ſermōis excludit ea. Ergo diffinitio queē philoſophoꝝ propria in rebꝰ exprimēdis que explicat quid ſit quale ſit quēadmodū mēbris ſuis cōſtare de beat exponemus. Diffinitiones eē principia diſputā
di ⁊ ſupradiximus. ⁊ m. tullius probat: tū in dialogis oībꝰ: tu etiā in eo libro qui topica īſcribit̉: in quo do cet primū argumētoꝝ locū eſſe diffinitionē: hoc eſt a toto cui loco qui appellat̉ a toto neceſſario adhibēda eſt diffinitio vt ita argumētoꝝ locus a toto ſit diffini tio. Porro vt ſupra diximꝰ explicandi argumenti: qd̓ a toto eſt dicit̉ definitio. ergo p̄ceptis ⁊ dialecticoꝝ ⁊ philoſophoꝝ oīum illud tenere debemus nō eē dif finitionē niſi ſolā que in ea re quā definire volumus priuſqͣꝫ eius rei eē ītelligimus declaret atqꝫ oſtendat ſubſtantiā. hoc vt aꝑtius fiat. ſi docebimus nullā eſſe diffinitionē certam integram approbādā niſi eā quā dicūt philoſophi ſubſtātialē grece ὀίσιωδήσ appe latur. Quid autē ſubſtātia ſit alibi explicādū. Ad co gnitionem interim illud accedat quotiens de aliquo querit̉ quid ſit tunc poſſe eſſe certam ac ſubſtantialē diffinitionem. quotiens eius rei de qua querit̉(vti di ximꝰ) genus ponimus etiā cetera ꝑ differētias ī ora tione ſubiungimus. Nō alienū videt̉ exemplū ponere ⁊ ſic ad reliqua que ſunt obſcura trāſire. Querit̉ ho mo quid ſit huic vtiqꝫ genus eſt aīal. Cum igit̉ in diſ finitione: quā explicabo quid ſit hō: aīal dixero ac dei de reliqua cōnectā erit ſubſtantialis diffinitio. Sub ſtantiā enim hoīs declaraui cum dixi animal. Itē cū quero quid ſit albū aut nigꝝ. ſi dixero albū eſt color: qꝛ color genus eſt ab hoc de quo quero albū vel nigꝫ iam ſubſtantialis erit diffinitio que incipit a genere ac ſic cetera connectit. Hec ſubſtantialis eſſe dicetur ⁊ hec propria: ⁊ hec integra hec a philoſophis ꝓbata ita vt alio mō facta: diffinitio nunqͣꝫ eſſe dicat̉. ve a quibuſdā hoc nomē etiā ad alia que alio modo di finiuntur ſepe trāſfertur. Ergo hec ſubſtantialis dif finitio a Marco Tullio ſic explicatur. Oportere nos poſito genere eius rei de qua querit̉ ſubiūgere ſpe cies: vt alia que vicina eſſe poſſint diſcretis cōmunio nibus ſeparemus. ⁊ tamdiu interponamus differen tias: quadiu ad propriū eius de quo queritur ſignata eius expreſſione veniamus. Ipſe in topicis exempla ſubiecit. Nos v̓o ne fiat ī exēplis lectori ex iure cōfu ſio hoc proponamus exemplū. hō eſt aīal rōnale mor tale terrenum bipes riſus capax. Animal cum dictuꝫ eſt. ſubſtātia hoīs declarata eſt. Eſt enī vt ſupra dixi mus ad hoīem genus animal. Omne autē genus ſpe ciei ſue ſubſtātialis eſt declaratio: ſed hic animal qꝛ late patebat adiecta ſpecies eſt terrenū. iam excluſuꝫ eſt: qd̓ aut aereū eſt: aut humidū. Bipes vero ꝓpter alia aīalia poſitū eſt: q̄ plurimis pedibus īnitūt̉. It rōnale ꝓpter illa que rōnis egent. Mortale āt ꝓpte id qd̓ deus eſt. Quibꝰ oībꝰ aīalibꝰ que ꝯuēire poterā ad ſuperiora in oratione poſita diſcretis atqꝫ diſcluſis adiectū eſt ꝓpriū in ꝑte poſtrema. Eſt enī ſolū hoīs qd̓ ridet: ſic ꝑfecta oī ex parte diffinitio eſt ad hoīem declarandū cū poſito genere excluſis oībꝰ que pote rant cōuenire ad ꝓprietatē eiꝰ de quo querebat̉ ꝑue nit oratio. Atqꝫ hoc p̄ceptū tullianū ē eo vſqꝫ eū qui diffiniat ſpēs in oratione interponere ⁊ abijcere diffe rētias oportere quouſqꝫ ad ꝓprietatē: que iā cōis eē nō poſſit ſermo ꝑueniat. Ueꝝ Ariſtoteles diffinitio nē ꝑfectā ⁊ plenā ait cōſiſtere ex genere ⁊ differētij Ex genere etiā ⁊ differētijs hoc idē nos ſupra docui mus: cū interpoſita ſpēs dr̄ia ſua alia que poſſent eē conſimilia ſeꝑaret. Quidā tn̄ cautiores plenioreſqꝫ in docēdo diffinitionis ipſius quaſi quedā mēbra cōſti tuūt dicūtqꝫ eā ꝑfectā diffinitionē iſtā quam appel lo ſubſtantialē ex ꝗnqꝫ ꝑtibꝰ ideſt genere ſpecie. dif ferentia

3 7º De diffinitionibus.
terentia accn̄ti ꝓprio debere ꝯſiſtere. Sꝫ accn̄s ī dif ganitiōe minimū ꝓpriū plurimū valet. Et recte ꝗdem ve iſta cōmēorāt: nec aliena: aut principe haꝝ arti i Iriſt. aut a. in. tullio ꝗ de iſtis p̄cepta tradiderūt ndicāda ſunt. Cōſtat.n. his qnqꝫ ꝑtibus veluti mē pris ſuis ītegra diffinitio veꝝ ⁊ Ariſt. in libris quos topica appellauit docuit ꝗd genꝰ ſit: ꝗd ſpēs: ꝗd dr̄ia ppriū ꝗd accn̄s. Et plurimi p̄terea ph̓i libris ſuis plexi haꝝ vim reꝝ ⁊ potētiā declararūt. Nos qꝛ iā vno libro de his ꝗnqꝫ rebus pleniſſime diſputauimꝰ ne reſrei īterpoſita obſcuritatē pariat: haud dicta re nutamꝰ: ſꝫ lectorē ad librū ꝗ iā ſcriptus ē ſi adeſt ei ī digentia ire volumꝰ: ſibiqꝫ nō eē impedimēto qd̓ hic p̄termiſſuꝫ eſt aīaduertat. Id.n. ēt illis oībus cogni tis ex p̄ceptoꝝ. neceſſitate retinebit. in orōne iſta ſub ttātiali tādiu interponere debemꝰ ſpēs ⁊ dr̄ias qͣꝫdiu ſecluſis oībus q̄ hoc idē eē pn̄t eo ꝑueniat̉: vt ꝓprie tas iā certa teneat̉. m. tulliꝰ ī topicis ius ciuile voluit diffinire: ⁊ vt oportuit cepit a genere: dixit.n. in prīci pio. ius ciuile eſt eꝗtas. hoc iuris genus ē. Sꝫ qm̄ ea dē eꝗtas nūc ꝯſtitutiua eſt nūc naͣlis: ius āt ciuile eꝗ tas ē ab hoībus inſtituta: iō adiectū ius ciuile ē equi tas ꝯſtitutiua. Poſito genere: adiecta ſpē: ſpēm aliā ſeꝑauit.ſ. nāleꝫ. Sꝫ qm̄ ēt ius gentiū eꝗtas ꝯſtituti la eſt: ⁊ nō ē tn̄ ciuile: adiectū id qd̓ ſeꝑare potuiſſet ius gentiū: his inꝗt ꝗ eiuſdē ciuitatis ſūt. Quā ſpē in terpoſita eius ciuile deſcripſit. Eſt ēt nūc qd̓ cū altero poſſit eē cōe. hoc ip̄ꝫ qd̓ ſupra dcm̄ ē vniuerſū. Et.n. religionū iuri ⁊ ſacroꝝ oīuꝫ ꝯuenit. Nāqꝫ eiꝰ religio nū eꝗtas ē: ⁊ ꝯſtitutiua eꝗtas ⁊ his oībꝰ ꝗ eiuſdē ſūt ciuitatis. Sꝫ illud ius nō appellamª eē ciuile qd̓ ē pō tificū. hoc igr̄ vt poſſet excludere: ⁊ ius ciuile vſqꝫ ad ppriū diffiniret: adiecit ad res ſuas obtinendas: de mus alid̓ exēplū in orōnibꝰ poſitū: quo faciliª res ⁊ manifeſtiꝰ explicet̉. Diffinit. m. tulliꝰ ꝗd ſit gl̓ia his vt opinor v̓bis. gl̓ia inꝗt ē illuſtris ⁊ ꝑuagata recte factoꝝ ⁊ premagnoꝝ vl̓ in ſuos ciues vl̓ in rēp. vel ī oē genus hoīuꝫ fama meritoꝝ. Gl̓ia igr̄ ſubſtātial̓r diffinita ē: cū dcm̄ ē fama. Eſt.n. gl̓e genꝰ fama: q̄ qꝛ nūc reꝝ malaꝝ ē nūc bonaꝝ. Idcirco generi ſpēs ad dita ē illuſtris qd̓ laus ē. fama.n. q̄ bonaꝝ reꝝ. ē: laꝰ ē ⁊ illuſtris hac igr̄ re excluſa ē fama deterior. ⁊ qm̄ hec fama laudatrix pōt nūc ꝓ merito nūc vltra meri tū eē. frequēter.n. aliter qͣꝫ res geſta ē opinio de ali quo emanauit. Idcirco inꝗt fama meritoꝝ. ea ſūt.n. merita: q̄ cū p̄ſtamꝰ mereri nos gl̓iam faciūt. Ergo Cicero ꝗ volebat tūc gl̓iaꝫ Ceſari dare cū reip. p̄fuiſ ſet. Idcirco iſta facta vl̓ merita general̓r poſita diui ſit ī ſpēs: ⁊ adiūxit: cū in ſuos ciues tū ī rep. vel in oē genꝰ hoīuꝫ: q̄.ſ. factoꝝ recte ſpēs ſubiecte vſqꝫ ad ꝓ prietatē gl̓ie ꝯuenire. hꝫ.n. nūc certā ⁊ verā ꝓprieta tē in ꝑtibꝰ gl̓ia. Nā oē qd̓ p̄ſtamꝰ aūt qͣſi debitū da mus: aut qͣſi nō debitū: cū recte faciamꝰ ſi ſola facta ſūt q̄ qͣſi debita ſūt dr̄ illuſtris fama factoꝝ. Cū aūt vltra qd̓ debitū ē facimꝰ p̄ſtandi beniuolētia ⁊ beni gnitate tribuēdi hec merita nūcupant̉. Cōcluſit igit̉ vtrūqꝫ genus p̄ſtandi cū dixit illuſtris ⁊ ꝑuagata fa ma factoꝝ ⁊ p̄magnoꝝ cū in rēpub. tū ī oēs ciues fa ma meritoꝝ. Ex his oībꝰ arbitror apertā eē eā diffi nitionē q̄ ſubſtātialis eē dꝫ ſic eſſe dicendā: vt poſito eiꝰ rei de qͣ querit̉ genere: ⁊ adiūctis ſpēbus cū dr̄ia ẜſqꝫ ad eiꝰ ꝓpriū diſcluſa oīno cōione veniamꝰ. Ac ſi velimꝰ iudiciū veri ph̓is auctoribꝰ ſeꝗ. nulla dicetur alia diffinitio. Et.n. reliqua intellectū potiꝰ rei tribu unt nō pleniſſime ꝗd ſit ea res adhibita orōne decla
rāt verū tn̄ qm̄ trāſlato noīe ēt cetere orōnes his idē imaginaria dictiōe retinētes pari noīe nūcupant̉ vt diffinitiōes dicant̉. ponēdas arbitror reliquas ſpēs. quo faciliꝰ ⁊ qd̓ ceteri dicāt noſſe poſſimus ⁊ diffini tionis cognito multiplici mō facile vti ſupra dcm̄ eſt diffiniēdi veritas reſeruet̉. m. tulliꝰ in topicis de tri bus locis primꝰ tractās a toto: a ꝑtibus a nota vbi a toto argumētū eſt: vt ſupra docuimꝰ diffinitionē eſſe adhibēdā dicit. illic. n. ponit̉ genꝰ quo ꝗd res ipſa ſit de qͣ querit̉ explicet̉. At a ꝑtibꝰ cū argumētū eſt ēt ip ſa quidē dr̄ diffinitio veꝝ trāſlato noīe cū enūeratis oībus totiꝰ ꝑtibꝰ ſic qd̓ totū eſt recognoſcit̉. hac pe ne re nihil intereſt: vtrū diffinitiōe a toto cūctas par tes totius ex diffinitiōe noſcamꝰ: an collectis oībus ꝑtibꝰ qd̓ totū ē ex partiū enumeratiōe capiamꝰ. Cice ro talē diffinitionē ꝑtiū enumerationē appellat: ſed eā diffinitiōi tribuēs qm̄ ⁊ enumeratio ꝑtiū id ip̄m qd̓ q̄rit̉ ꝗd ſit on̄t. ⁊ hoc idē agit ſuprapoſita diffini tio cū oro quoqꝫ q̄ ꝗd ſit on̄t dr̄ diffinitio. vn̄ nulli du biū eſt ꝗn ēt iſta diffinitio eē dicat̉ liber poſuit igit̉ explicans ꝗd ſit: ſꝫ factꝰ vel incōtrario ꝗd ſit nō liber qm̄ libertas cenſu dat̉: dat̉ vindicta: dat̉ teſtamēto: ⁊ he ꝑtes dādo libertatis ſunt: ſi neqꝫ inꝗt cēſu neqꝫ vindicta: neqꝫ teſtamēto liber ē: nō ē igit̉ liber hic po ſitis ꝑtibꝰ ꝗbꝰ liber efficit̉ ſequit̉ negatio libertatis ſi nulla haꝝ ꝑtiū in danda libertate p̄ceſſit. Nec vos moueat qd̓ ꝗd nō ſit liber in diffinitiōs eſt cōſtitutū nō ꝗd ſit. Par.n. rō ē ⁊ eadē diffiniendi vis: ⁊ cū ꝗd nō ſit on̄dit̉ ⁊ cū ꝗd ſit adhibita diffinitiōe nudatur. Quāqͣꝫ. m. tullius aliter in eodē libro topicoꝝ ait eē duo genera diffinitionū. Primū.n. cū id qd̓ eſt diffi nitur. Scd̓m id qd̓ ſui ſubſtantiā nō hꝫ hoc eſt qd̓ n̄ eſt: ⁊ hoc ꝑtitiōis genꝰ in his q̄ ſupradixi clauſit ⁊ ex tenuauit. Sꝫ alia eē voluit: q̄ eē dicebat alia q̄ nō eē. Eſſe.n. dicit ea quoꝝ ſubiacet corpus: vt cū diffinimꝰ ꝗd ſit aqͣ ꝗd ignis. Nō aūt eē illa intelligi voluit ꝗbꝰ nulla corꝑalis vr̄ eē ſubſtātia vt ſunt pietas. virtꝰ. li bertas. Sꝫ nos oīa iſta vel q̄ ſunt corꝑea vel q̄ ſunt.ſ. incorꝑe ſi in eo accipiūt̉: vt aut ꝑ ſe eē aut in aliquo eē videant̉ in vno genere numerāda ducimus vt iſta oīa eē intelligāt̉ ꝗbus oībus ſua pōt eē ſubſtātia ſiue ille corꝑales ſiue vt certiſſimū eſt ⁊ recto noīe appel lari pn̄t qͣlitatis. Ueꝝ p̄ter hec diffinitio ē cuꝫ aliꝗd qd̓ nō ſit on̄dit̉. Diffinitiōe.n. opꝰ ē: vt poſſimꝰ doce re ꝗd nō ſit. Ergo ſi ꝑtitiōe enumeratis ꝑtibꝰ ꝗd li bertas ſit dicimꝰ ꝗd nō ſit libertas eadē ꝑtitiōe mō ſtrabimꝰ. Fiet igit̉ ēt a ꝑtibus diffinitio vt ſi dicā ſi nec maſ. ē nec femina hō nō eſt. Itē ſi nec ſeruꝰ ē nec liber hō n̄ ē. Sane hic admonēdum puto ꝑtes ſepe ab ipſo de quo querit̉ toto accipi ad eiꝰ diffinitionē. ſepe nō ab eodē ipſo: ſꝫ ab eo qd̓ ei accidit vt accn̄tis enumeratio partiū poſſit diffinire qd̓ totū eſt. Nāqꝫ cū totū ſit hō de quo q̄rit̉ ꝗd ſit: nō eiꝰ ꝑtes ſūt ſer uus ac liber ſꝫ accn̄a hoī. Quoꝝ enumeratio cū fue rit ꝯſtituta hō ꝗd ſit on̄dit̉: Sane ēt illud admonen dū hic arbitror cū a ꝑtibus ſit diffinitio poſſe ꝯtin gere: vt mō totū ab oībus ꝑtibus colligat̉ vt ſupra on̄dimus. Mō ita ꝑtes enumerēt̉ in definitiōe vt ſin gulis totū ſit: ſic illud in cōtrouerſiis ē: auxiliū ferre decernere. Mittēdo ꝓficiſci: venire ēt ſi nō pugnaue ris hoſtes ne dimicēt: terrere. Sic. m. tulliꝰ multis ī locis: ⁊ ipſe ꝓ cornelio vbi q̄ritur ꝗd ſit maieſtatē mi nuere: tractat qd̓ malā legē tulit qd̓ legēdo codiceꝫ interceſſionē ſuſtulit: qd̓ ſeditionē fecit. In ꝗbus oī bus diffinit̉ leſa maieſtas. Sꝫ ita ſingula ſunt: vt ī ip

De diffinitionibus.
ſis ſingulis totum.i. leſa maieſtas poſſit on̄di: hoc ēt pro marco Tullio tenet vbi ꝑ enumerationē maloꝝ perquos ſit dolus malus definitio ita ſit vt ſingulis ſpēbus dolus malus poſſit agnoſci. hoc cū aꝑte poſi tū intelligamus: tū illud quoqꝫ manifeſtū eſt notio nē quandā in iſta diffinitiōe non rē pleniſſimā cōti neri ⁊ longe illā p̄ſtare diffinitionem quā ſupra po ſuimus cum genere collocato ad declarationē rei q̄ diffinitur ſubſtantiam eius indicans affertur oratio Sane adiiciendū arbitror non eſſe quandā neceſſita tē in iſta partiū enumeratiōe vbi eſt quodāmodo dif finitio. Si infinite ꝑtes fuerint vel plurime ſpēs qua rū partitione facienda enumeratio ē: nō inquā arbi tror in iſta enumeratiōe vniuerſa q̄ infinita ſunt nos debere concludere. Sifficit.n. vel plurimorum effici enumerationē cū in infinitis nō ſit aliquid pretermit tere vitioſum: hoc Cicero in topicis collocauit poſſe nos ius ciuile enumeratiōe diffinire. Qd̓ in legibus: more eꝗtate conſiſtit. non āt totum ius enumeratuꝫ ē. Quippe cū ſit ex in ſenatuſconſultis ⁊ plebiſcitis. ſꝫ in edictis ⁊ principuꝫ iuſſis. Sed fortaſſe adhuc: ⁊ in alijs ⁊ cū enumeratis: ⁊ ex infinitis aliquibus parti bus notio data fuerit iuris ꝗd ius ciuiſe ſit ī ſimilibꝰ exiſtimabimus. Ergo diuiſiōe vel partitiōe efficitur iſta de qua loꝗmur diffinitio. Sꝫ ēt ipſa diffinitione eadēqꝫ partitione cuꝫ enumeratis vel oībus ſi pauce ſunt: vel multis ſi infinite: aut ſpēbus aut partibꝰ ad cognitionē rei de qua querit̉ notionēqꝫ deducimur. Sciamus aūt definitionē a genere eſſe cum ſpēs enu merantur: partitionē cū partes quapropter aīal dif finiamus huic cum ſint ſpēs numero infinite: vt hō: bos: equus: leo: piſcis. Item cetera paucis enumera tis ſpeciebus poſſumus quid ſit anīal declarare. At ſi illas ſpēs tetigero que dr̄ie magis ſunt q̄ ipſe tres eē pn̄t humidū: terrenū celeſte. enumeratione haꝝ re rum oīum aīal diffinitū ſit: hoc idē ⁊ in partiū enu meratione ſeruabis: vt ſi dicamus mūdus eſt. mare. terra. celū. enumeratione partiū: ſed non tn̄ oīum ꝗd mundus ſit explicatū eſt. At ſi hoc idē ꝑ partes alias infinite voluerimus adhibita enumeratione ꝗd mū dus ſit definire: qm̄ vt. m. Tullius ait enume ratio ꝑ tium ſepe eſt infinitior. Preceptū nobis illud eſt: ne aliꝗd vitiū in enumeratiōe credamus cū aliꝗd prete rimꝰ ea dūtaxat in re vbi ꝑtes ſūt infinite. Ergo pote rimus dicere. Mundus eſt ſol. luna aſtra: aer ⁊ cūcta q̄ in eo ſunt.i. terra ⁊ cetera q̄ ⁊ ſi non enumeratis ꝑ tibus oībus enunciata proferimus ex dictis partiū ſi militudine cōprehenſa ꝗd ſit mundus on̄dimus. Hoc igit̉ mō diffinitio ēt partiū enumeratione tractabit̉. ꝑtes pro ſpēbus poni rationalis licentia eſt: vt totuꝫ pro genere: nunqͣꝫ tn̄ genus pro toto: aut pro ꝑte ſpe cies noīatur. Omne cuiuſqꝫ genus ſuas ad ſpecies ē quaſi totuꝫ. vn̄ totū pro genere iure dicimus. Eodēqꝫ modo partes pro ſpecie noīabimus. Nam ſi id ē genꝰ qd̓ ad id vocabulū quod dr̄ totū iure ſociat̉ par ratio eſt pro ſpēbus partes quaſi ſub toti appellatione enu merare. Illud tn̄ probe admonitū volo cū duo gene ra reꝝ ſint corporalia ⁊ incorporalia in vtroqꝫ ⁊ genª ⁊ totū accipi. Ac pari mō partes ⁊ ſpēs noīari: ſed ſe parata rōnis proprie ſectione: vt cū genus qualitatis modo fuerit noīatum ei ſpēs ſuppoſitas intelligere debeamus. Cum vero totū n̄ quo qualitas eius ani maduertatur: q̄ ſignificatur ſemper in genere: ſꝫ qua ſi quoddā ſubſtantiale corpus: vt id ſectuꝫ in partes ſuas atqꝫ diſtributū: quaſi cuiuſdam quantitatis receperit ſectionē. Siue illud corpus ſit: ſiue vt diximꝰ incorporale aīaduerſiōe: vtriuſqꝫ cogitationis: q̄ aut in qualitate: aut in quātite eſt. Si qͣlitate reꝫ appella tam velimus genus eſſe dicamus. ⁊ huic ſpēs eſſe ſuꝑ poſitas. ſi quantitatē quandam in eo ꝙ totum eſt cō prehendimus merito ac iure ꝑtes in ſectione eē dici mus cōceſſo illo ad uſuꝫ: ⁊ licēter accepto vt ſpēs par tiū noīe nūcupemus. Genuſqꝫ ip̄m qd̓ circa qualita tē diximus totius appellatiōe ſine vitio proferamus nunqͣꝫ tn̄ quod qualitatis eſt. vbi totū dicendū ē ge nus ꝓferamus. nec ſub toto aliqn̄ ſpēs: ſed ſemꝑ par tes noīabimus. Tertia diffinitio eſt qͥ a nota dr̄ cum vis verbi vel noīs: q̄ in compoſitione ſita eſt rem ſuā facta quadaꝫ ſeparatione deſignat. Fides eſt inquit m. tullius cū ſit quod dr̄. hic itaqꝫ proſpici licet velu ti ſimplex nomen ſit fictū: atqꝫ cōpoſitū vt in res ſuas obſcura licet cōpoſitione reſonet: pene.n. ſyllabis rē ſuā dicētibus verbū ꝯpoſitū ad id qd̓ ſignificat ex di ſcretione cognoſcimus: ſi ſepe verbū ſimplex puꝝ nul la compoſitiōe cōnexū in diffinitiōe a nota ducet̉. vbi ē viſ eiꝰ quā greci appellāt ἕτῦ. μολοῦῖαρ At cicero veri loquiū ſꝫ nō pōt ex diſcretione q̄ nulla eſt cōpoſi tionis on̄di. ſed adhibita declaratiōe: ac denoīatione quodāmodo ꝗd ſit id de quo querit̉ explicari: vt a bo nitate bonus ⁊ a malitia malꝰ: ⁊ a ſapīa ſapiēs. Et. j cū alio res cognita eſt facile hoc qd̓ ab eo ē deriuati ⁊ quodāmodo denoīatū ad cognitionē deducit: vt ꝗ ſit on̄dat. vt in piſone Cicero conſulē a conſulēdo ait dcm̄ maxīeqꝫ inꝗt ꝙ vis noīs ipſa p̄ſcribit reipu. co ſulēdo ⁊ hoc diffinitōis genꝰ eē dicēdū ē. Quaqͣꝫ. m tulliꝰ ī topicis argumētū locū fecerit quē noīauit cō iugatū ꝗ eſt finitimꝰ loco ꝗ a nota eſt. Nos tn̄ non al ter neqꝫ cōtra. ſed cū pari p̄ceptione diffinitionē iur dicemus. ſeruātes p̄ceptū vti cū compoſitū nomē di uiſiōe in res ſuas quas ſonat accepta id qd̓ ſignifica intelligamus ſit diffinitio a nota. Cū aūt ſimplex ve bū vnde ſit denominatū accipere cepimꝰ vt argum tū ꝗd a cōiugato accipimꝰ vt. m. tullius poſuit diffin tionē tn̄ eſſe dicamus qꝛ quid ſit on̄dit quod propriuꝫ eſt diffinitionis. He ſunt tres nūc a me poſite princi pales diffinitōes ſubſtātiales: q̄ a toto eſt partiū en meratiōe nota: ita vt illa q̄ prior eſt ſola vere diffini tio nūcupetur iſte aūt due noīs honore ⁊ honeſtate: qꝛ id de quo querit̉: quid ſit on̄dit: nō vere ſed tn̄ d̓ finitiones eſſe dicent̉. Nunc ad illā qͣ a toto eſt diffini tionē reuertamur qꝛ ipſa in ſe reciꝑe formas pōt pli rimas. Sꝫ ex his eas qͣs colligere potuimꝰ partiemur (Sunt etenī ⁊ alie fortaſſe) deinde rōnes ac dr̄ias. exēpla dicimꝰ. Eſt igr̄ prima q̄ grece. ούσιωδησ. la tine ſubſtantialis appellari pōt. Secunda eſt. tυρο. ιο μάπκή. que ſolā notionē ſubiecit. Tertia. ποιο τησ. que a qualitate nomē accipit. Quarta. υπου ραφίκή. que a. m. tullio deſcriptio noīatur. Quinta. κατάυπλέξίρ. latine aduerbiū poſſumꝰ dicere. Sex ta. κάτάδιαφοραυ. latini de eodē ⁊ d̓ altero noīant que dr̄iam dici pōt: Septima ē. κατα. μεταφόραυ .i. ꝑ tranſlationē. Octaua eſt. κατα ἀφαιρεσιύτοῦ έυάυτῖου.i. per priuātia ꝯͣrii eiꝰ. Nona. καταυπC τύπωσ ip. i. per quādā imaginationē: Decima eſt. ωσ τῦποσ latine veluti. Undecima eſt. κατάέρAε ίαυπληροῖσ εκτόοῦ μοῦεροῦσ.i. per indigentiā pleni ex eodem genere. Duodecima ē. καταεπαι ρορ i. per laudeꝫ. Tertiadecima eſt. κατά άράλὀυιαρ. ι. iuxta rōnem q̄ proportio dicitur. Quartadecima eſt. κατἄτοπροσ τi. hoc eſt id ꝑ qd̓ ad aliꝗd ē. Quinta decima eſt.

De diffinitionibus.
aecima eſt ἄιτιωλησ. cauſam tribuens. De prima niffinitione plenius in ſuꝑioribus ſermo confectꝰ ē cum ſubſtantialis q̄ ſit diffinitio ꝗbuſqꝫ partibus cō pleatur on̄dimus. Secūda dr̄ ευῦόιο ματίκή quā notionē non ꝓprio noīe ſed cōi poſſemus dicere. In omnibus.n. reliquis diffinitionibus notio rei profer mr̄ n̄ ſubſtātialis explicatio declarat̉. vtꝝ hec q̨̄ ſecū di eſt hoc mō ſemper effinit̉ cū propoſito eo qd̓ dif ainiendū eſt: neqꝫ dicto eiꝰ genere v̓bis in rei ſenſuꝫ qncētibꝰ audientē ꝗd illud ſit de quo querit̉ explica mr̄. Eſtqꝫ huic pene familiare res poſitas ꝑ ſuꝑiecta noīa diffinire vt ſi dicā homo eſt quod rationali cō ceptiōe ⁊ exercitio preeſt aīalibus cunctis hic nō ꝗdē qd̓ ip̄m ſit dixi: ſed dicēdo quid agat quaſi quodā fi guo in noticiā deuocaui. Alia ſunt apud. m. tulliū in ppetoricis multa vt honeſtū cauſe genꝰ eſt: cui ſtatī fine orōne nr̄a fauet auditoris aīus. ⁊ item admirabi le a quo alienatus ē aīus eoꝝ qui audituri ſunt. Sic reliqua cū in ſecūdo libro adhibet diffinitiones ī vir tutibus declarādis. primū cū dicit quid ſit ipſa virtꝰ ponitqꝫ eius diffinitionē habitus naͣe modo: atqꝫ rō ni conſentaneus hic qm̄ genus poſuit vt habitū dice ret ſubſtantialis diffinitio eſt. At cū dicit memoria ē per quā aius repetit illa q̄ fuerant. Et itē intelligen tia ꝑ quā illa reſpicit q̄ ſunt ac pari mō prouidentia eſt per quā futuꝝ aliquid prouidet̉: ſatis clarū eſt nō ſubſtantialē iſtam diffinitionē: ſed quēadmodū dixi mus eā que ἕυύοίο ματίκή. grece dr̄ cuꝫ rei notio non ſubſtantiali rōne ꝑcepta: ſed actu res cognita ꝓ ferat̉. Tertia diffinitiōis eſt ſpēs que. ποίότησ di hec dicendo qd̓ quale ſit on̄dit: ⁊ vt ſupra nr̄um pro ponemus exemplū: vt facile appareat de eodeꝫ vno plures diffinitiōes ꝯfici poſſe. hoīem primū ſubſtan tial̓r diffiniuimus. Deinde ſcd̓e diffinitionis mō no tionē eius expreſſimus. Nūc ꝑ tertiā diffinitionē qui hō ſit explicabimus. Hō ē vbi pietas vbi iuſtitia vbi eꝗtas: ꝯtinētia vbi rurſus malicia verſutia. ceteraqꝫ vitia verſant̉: qui ingenio valet artibus pollet. ⁊ co gnitionē reꝝ aut qd̓ agere debeat diligit: aut aīad uerſiōe qd̓ inutile ſit cōtemnit: repudiat: reiicit. his qͣlitatibus expreſſus eſt hō. non.n. vllum aliud aīal bis mōtibus mentis. qualitatē deſignātibus exigit vitā: ſed ſolū hoc aīal quod ē hō qualitatibus in mē te poſitis ⁊ conſtitutis quaſi quidā vel naͣlis artifex vel vite gubernator implet̉. Hec quidē tertia ⁊ ſecū da illa poſſunt videri quibuſdā eſſe cōes. nā ſepe ſuf ficit in qualibꝫ haꝝ ad diffinitionē eius rei de qua q̄ ritur ſolū eius propriū noīari. vt ſi dicā hō eſt qd̓ ri det. hoc.n. propriū hoīs neqꝫ vllius aīalis eſt: quo di cto tacitiſqꝫ alijs oībus ꝗbus hō poſſit on̄di ſolo tn̄ ſui proprio declaratus eſt. Et hoc Cicero de proprie tate dixit genus eē diffinitionis qd̓ notioni applica ri pōt: vt quibuſdā vr̄. poteſt ēt huic diffinitioni q̄ q̄ litatis ſortita eſt nomen. Un̄ quidā has duas inter ſe nullo fine diſcretas vnā eſſe potius cenſent: cū ſa tis appareat illā nullis poſitis qualitatibus notionē vt ſupra docuimus poſſe cōpleri: hāc poſitis qualita tibus ꝗd res ſit tacito ēt eius proprio poſſe oſtēdere. Quartā nos diffinitionē. υπουράφίκήυ diximꝰ nō numeꝝ quaſi propriū collocantes: ſed inſtituto ordi ne ad faciliorē cognitionē vocabulū exhibita nūc no tioni ſociantes. non.n. quarta que eſt. υποῦραφίκη qͥ a nobis deſcriptio dicta eſt. quarta dicenda ē. Sꝫ qꝛ ordo ꝓpoſitionis exegerat ideo nomē numeri col dulocimus hoc loco. Nāqꝫ ꝗ qͣrtus ē Cicero de eodē
⁊ de altero diffinitionē poſuit ⁊ ſic. ύπουρα φνκnῦ. Quintā cōſtituit: ſed nos omiſſa numeroſitate quid ῦποῦραφική que a. m. tullio deſcriptio noīatur pro poſita rōne docebimus ⁊ per exemplū: q̄ oratio non quid ſit potius dicit. Sed adhibita circuitiōe dictoꝝ factorūqꝫ quid queqꝫ res ſit deſcriptiōe declarat. de ſcriptiua iſta dicit̉ eē diffinitio: vt cū querit̉ ꝗd aua rus ſit: ꝗd crudelis: ꝗd luxurioſus ⁊ vniuerſa auari luxurioſi crudelis naͣ deſcribit̉. Que diffinitiōis ſpe cies dr̄ exhortationis genere deſcriptio vt luxurioſuſ ē victus non neceſſarii: ſed ſūptuoſi ⁊ oneroſi appe tēs: in delitias affluēs ī libidinē ꝓnus. hec ⁊ alia dif finiūt luxurioſū. ⁊ deſcriptōe diffiniūt: hec diffinitio apta ſemꝑ ē oratori. huic.n. laus dicēdi ꝑ circuitū tri buit̉ ꝑꝑ honeſtatē non ille aptior: ⁊ determinatꝰ ſer mo ꝗ veluti familiaris ē diffinitiōi quā ſupra ſubſtā tiale̓ eſſe precepimus. Idcirco multis in locis. m. tul lius cū diffiniendū aliꝗd dicit non ſubſtantialiter p̄ cepit eſſe diffiniendū: ſed potius deſcribendū: ⁊ hoc noīe vtitur vt cū querit̉ inquit. quid ſit fur: ⁊ ꝗd ſit ſacrilegus ſua deſcriptiōe mōſtrandū ē. Quīta ſpēs diffinitiōis eſt quam κατα ἀυπλετιυ diximus la tine aduerbiū poſſumꝰ dicere. hec vocē illam de qͣ q̄ ritur alio ſermōe deſignat vno ac ſingulari ⁊ quodā mō ꝗd illud ſit in vno verbo poſituꝫ vno verbo alio declarat: vt cōticeſcere tacere eſt. irē latus haurit aꝑ tū haurit. percutit. itē cū terminū dicunus finē aut populatas interp̄tamur eē vaſtatas ⁊ oīno cū vnius v̓bi rē verbo manifeſtare alio declaramus. hec erit ꝗnta de qͣ loꝗmur diffinitio. m. tullius hac vſus ē in topicis cū locū argumēti diffiniens dixit eē ſedeꝫ ita locū noīe vno cuius rem querebat alia appellatione ad verbū poſita per diffinitionē quid eēt on̄dit: ſedē dicendo hoc greci κατα αυτίλεξιυ appellant vt αύήρε τί. μοαῦὀρωποσ Sexta. κατάδιαφόραυ: ſpeciēs diffinitōis ē hāc nos ꝑ dr̄iam dicimus. Scri ptores vero artiū de eodē ⁊ de altero noīant: vt cū q ritur ꝗd inter regē ſit: ⁊ tyrannū adiecta dr̄ia quid vterqꝫ ſit diffinitur. ⁊ omnis quideꝫ diffinitio ſicuti docuimus ſupra nō niſi appoſitis differentiis cōpre henſoqꝫ ſuo ꝓprio quid ſit de quo q̄ritur exprimit. n̄ tn̄ hoc idem videbitur eſſe modus iſte de quo nō lo quimur: ſi quidē ſola differentia cū poſita fuerit in ter duo de ꝗbus q̄ritur quid ſit. vtrumqꝫ cognoſcit̉. ⁊.n. in ſuperioribꝰ ſola queqꝫ definiunt̉ in duo quaſi cognita ſed quadā inter ſe cōione cōfuſa adiecta dif ferētia ſecernūt̉ per quā quid ſit vtrumqꝫ cognoſcit̉ vt rex eſt modeſtus ⁊ tēperatus. Tyrannꝰ vero cru delis. Ex hoc illd̓ ē terētii pudore ac liberalitate libe ros retinere ſatiꝰ eē puto qͣꝫ metu hic paret ac dn̄s ī tereſt. Itē. m. tulliꝰ ꝓ geſtio. Atqꝫ inter hanc vitā ꝑ politā humāitate ⁊ illā immanē: nihil intereſt quā uis atqꝫ vis. Septīa eſt καταμεταφο. μύ. ideſt ꝑ tranſlationē vt Cicero in topicis littus eſt qd̓ fluctus eludit. Itē adoleſcentia ē flos etatis ſenectus occaſuſ etatis. hec varie tractari pōt mō.n. vt moneat: mō vt deſignet: mō vt vituperet: aut laudet: vt moneat nobilitas ē virtꝰ maioꝝ apud poſteriores ſarcina. vt deſignet. Caput ē arx corꝑis: vt vituꝑet. Diuitie ſūt breuis vite longū viaticū: vt laudet. adoleſcētia flos ętatis. his itaqꝫ ⁊ alijs modis ꝓferri pōt iſta diffini tio in quo genere tn̄ illud cauendū eſt: lōge ſit petita trāſlatio: aut turpis lōge petita: vt turba reipu. cha os ē legū. Qd̓ tulliꝰ ꝓ geſtio roſio temꝑauit: qͣſi ſcin viterna nox eēt inꝗt in quo ēt ſi ſit quaſi vt ꝑ ſimili

De diffinitionibus.
tudinē ſit vt diffinitio. Accipi pōt tēꝑamentū accipi ens ex ꝑticula ſimilitudinis. Turpiſ trāſlatio ſit duo bus modis. cū honeſta turpibꝰ definimꝰ aut turpia honeſtis: vt ſi ꝗs patrationē diffiniēs lachrīas dicat veneris fatigate quē ſudorē meliꝰ noīaret. Aut ꝯtra aliꝗs dicat lachrime ſūt doloris patratio. huic vitio nec ſuꝑior ꝑticula temꝑamētū tribuit. Ergo magno pere iſtud vitare debemꝰ. ¶ Octaua ſpēs diffinitio nis. ἕχατα αφάίρετυτούξυαρτίοο.i. ꝑ priuātiam ꝯͣrii eius qd̓ diffinit̉: vt bonū eſt qd̓ malū nō ē. hoc. genere diffinitionis vti debemus cū ꝯͣriuꝫ notū eſt. Nā hec duo cū ita intelligent̉ vt alteꝝ ſine altero eē nō poſſit: alterius cognitio qn̄ fiet. niſi fuerit vtrūqꝫ cōprehēſuꝫ. Cū igr̄ alteꝝ querit̉ ꝗd ſit: vtiqꝫ hac dif finitione cōprehendi non pōt cuꝫ vtrumqꝫ neſcitur: ꝙ ſe ita naͣliter ligat: vt neceſſariā cognitionem ſibi vnius cōprehēſione cōnectat. Periclitat̉ ergo talis diffinitio. vn̄ an ꝯͣrium eius notū ſit ſcire debemꝰ vt hoc ſublato fiat eiꝰ cognitio qd̓ diffinit̉. Quare me lius ſepe ſit ſi querētes aliꝗd ꝗd diffiniendū ſit ꝯtra riū eiꝰ diffiniamus: quo ſublato illud qd̓ q̄rit̉ decla rabimus: vt ſi bonū eſt qd̓ prodeſt cū honeſtate: id qd̓ tale nō eſt malū eſt. Cicero in rhetoricis nepha rie demōſtrant̉ ea q̄ aliter ac debent̉ nec fieri nec ꝓ bari pn̄t. Ponamus.n. neceſſariū ⁊ nō neceſſariū ꝯͣ ria: vt oīa ꝯͣria hic nos ponere intelligas: quoꝝ ſub latione id qd̓ querit̉ diffiniat̉. Ergo qd̓ non eſt neceſ ſariū ita diffiniri pōt ꝙ aliter: ac dr̄: ⁊ fieri ⁊ ꝓbari pōt hoc cū tollo neceſſarii diffinitionē ꝯſtituo. Ergo recte fieri pōt hmōi diffinitio: ſed hoc mō quēadmo dūdocuit. Et hoc ē qd̓. m. cullius in ꝑtitionibus p̄ce pit ſepe ex ꝯͣriis ēt diffiniendū. Sub hanc diffinitio nē cadunt ēt notiones cū accn̄a tollunt̉: ⁊ alia oīa q̄ diuerſa ſunt ⁊ cū ꝯͣrium accn̄tis vel conſequentis ac cidētis tollitur vt ſi ꝗs eſſe ſubſtantiā dicat: qd̓ neqꝫ qualitaſ neqꝫ quātitaſ: neqꝫ reliqua accn̄ia ſit: cū oīa alia q̄ diuerſa ſunt tollunt̉: talis eſt diffinitio vt ſi ꝗs hoīem diffiniens tollat oīa aīalia vel generaliter vl̓ ſpecialiter. Quo genere diffinitiōis deꝰ diffiniri pōt Et.n. cū quid ſit deus nullo mō ſcire poſſumus ſub latione oīum exiſtētiū que greci. ōύτά. appellāt cō gnitionē dei nobis circūſcripta: ⁊ ablata notarū re rū cognitione ſupponit. Deus eſt neqꝫ corpus neqꝫ vllū elemētū neqꝫ anima neqꝫ mēs neqꝫ ſēſus neqꝫ ī tellectus: neqꝫ aliquid qd̓ ex his capi pōt his ⁊ tali bus ſublatis ꝗd ſit deus poterit diffiniri: magis ſi ad das qd̓ ēt diffiniri non pōt id deū eſſe. Contrariū ac cidentis vel cōſequētis cū tollit̉ talis ē diffinitio. Ui gilare eſt vti ſenſibus: dormire eſt nō vti ſenſibꝰ naͣ liter pn̄t videri hmōi diffinitiones cōuenire illi diffi nitioni quā ſupra. ευύοίοίαπκηpͥ. diximꝰ. Ueꝝ il la ex accidentibꝰ eius rei quā diffiniuimꝰ cōſtat vel conſequētibus. hec ex ꝯͣriis: itaqꝫ illa q̄. ξυύόιοηαπ xij. eſt ex accidētibus ſit ⁊ docet. m. tullius piſonem nō fuiſſe conſulē ita. An v̓o reliquo tꝑe conſulē te ꝗf qͣꝫ duxerit: ꝗſqͣꝫ tibi venienti in curiā aſſurexit quiſ qꝫ cōſulenti rn̄dendū putauit. Atqꝫ huius loci ſupe rior oratio: ⁊ cōſequēs in hac diffinitiōe ꝯſiſtit. Qua variis modis explicat eū non fuiſſe conſulē docēs ēt per ea q̄ repugnāt cōſuli a dictis factis cognitis. a cō ſequentibus ſic diffinit. Conſulē aīo eſſe opꝫ confilio fide. grauitate. vigilātia cura toto deniqꝫ munere cō ſulatus hucuſqꝫ a cōſequētibus. Oīa.n. conſequētia ſunt ex hoc qd̓ dicit muncre cōſulatus. vn̄. ευυοιοηα τική. hec erit diffinitio hoc aꝑtius vt fiat dabo alid̓
exemplū. m. tullius in eadeꝫ. Quid eſt aliud furere. quā nō cognoſcere hoīes: nō cognoſcere leges: ni ſe natū: nō ciuitatē: cruentare corpus ſuū. Ergo conſe quentia accn̄a colligere diffinitionis ē. έυῦοιο. μαπ κησ. eius vero qd̓ diffinies ꝯͣrium tollere hec eſt il la quā octauā ſupradiximꝰ diffinitio. Nona ſpēs dif finitionis eſt. καταυποτῦπωοιυ.i. ꝑ quandā ima ginationē: vt eneas eſt filiꝰ veneris: ⁊ anchiſe: hec ſē per in indiuiduis verſat̉ q̄ greci. ἀτο. μα. vocāt. De ſiderat̉ aūt iſta diffinitio circa noīa q̄ omonima ſūt indiuidua duntaxat: vt aiax ⁊ oileus: ⁊ thelamoniꝰ. Item ſubuenit in eo genere dictionis vbi aliquē pu dor aut metus eſt noīare. Me videlꝫ inꝗt. m. tullius ſiccarii illi deſcribebāt de domo ſua ſic. At ꝓ fūdanio ita deſcripſiſti ne eiꝰ neceſſariū nr̄m cōpetitorē iſtū: ip̄ꝫ eius nūc ſtudio: ⁊ gr̄a tota accuſatio iſta minuta ē in metu fuerat noīare. Ideo ergo deſcriptꝰ ē. Iteꝫ ꝓ cornelio maieſtatis ip̄a ſūt: legite vt legebatis hīc intelligetis nulla tenuiſſima ſuſpitiōe deſcribi aut ſi gnificari corneliū hec tm̄ de ꝓpriis noībus: alia illa ſit quā. ύπονάὀικνύ. diximꝰ ſuꝑior diffinitio. Ergo a genere patria corꝑe: factis: dictis ſiue caſibus: atqꝫ ab aīo vnū illū quē nolumus diffinitiōis genere de claramus. Decima ſpēs eſt. ϖστυποσ. hanc velut diximꝰ vt ſi querat̉ ꝗd ſit aīal rn̄deat̉ vt hō ſic Ariſt dicit οίσιαεσήύως άύθρωποσ rē.n. q̄ſitā ſubiun ctū declarat exemplū vt hoc ē propriū diffinitionis ꝗd ſit illud qd̓ querit̉ declarare. Undecīa ſpēs diffi nitiōis ē καταέῦδτάυπληοοίσεκτωο. μουυοιο .i. ꝑ indigentiā pleni ex eodē genere: vt ſi querat̉ ꝗd ſit quadrans rn̄deatur cui dodrans deeſt vt ſit aſſis. Duodecima ſpēs diffinitionis eſt κατα έιπάῖυου.i. per laudē vt. m. tullius ꝓ cluentio lex eſt mēs ⁊ aīus ⁊ conſiliū ⁊ ſciētia ciuitatis: ⁊ nos quidē vt diffiniti nē on̄deremus ita poſuimꝰ exemplū. Nā hoc idem m. tullius dicēs nō adhibita orōe diffinitiōis ſimpl̓r collocauit. mens inꝗt ⁊ aīus ciuitatis ⁊ conſiliū ⁊ ſci entia poſita ē in legibꝰ ⁊ vt nos ſupra docuimꝰ diffi nitionē nihil aliud voluit qͣꝫ orōneꝫ eē. Ergo diuer ſo mō. m. tullius ꝓtulit qd̓ a nobis cōuerſum orōne ſua forma diffinitiōis accepit: ⁊ hoc lōge ab illo mō diſtat ꝗ ſit ꝑ methaphorā nō.n. trāſlatio ē cum lex: mens dr̄ ciuitatis: nec tn̄ genꝰ eſt vt ſubſtātialis ha beat̉. ούριāδη5. conſequēs.n. eſt vt ⁊ ꝑ vituꝑatio nē: ſed ſine tranſlatiōe ponat̉ ſic videri pōt a. m. tul lio diffinitū. Seruitus eſt poſtremū maloꝝ non mō bello ſꝫ morte ēt repellēdū qͣꝫqͣꝫ.n. ita ſit exorſus par eſt: tranꝗlla libertas. Sꝫ inter pace̓ ⁊ ſeruitutē plu rimū intereſt vt ꝑ dr̄iam diffinitio eē videat̉. tn̄ ꝗa nō articulū illū breuiter quo diſtaret ꝯtendit. Sed vnāquāqꝫ rē ſuo genere diffinitiōis collationē ma gis qua diſtarēt on̄dit nō genere diffinitiōis ꝑ dr̄iaꝫ Erit igr̄ prior pacis diffinitio. ευυοιοκαήκά a ꝯn̄ti bus eiª rei quā diffiniebat. Pax ē tranꝗlla libertas hec ſcd̓a magis ꝑ vituꝑationē nō.n. aut ꝯſequēs eiꝰ ē: aut aliꝗd hoꝝ q. ἕυυοιο ματνω. diffinitiōi dedi mus ſꝫ ſola vituꝑatio eſt q̄ ſeruitutē maloꝝ oīum di cit eē poſtremū. Nec accipit̉ rurſus malū quaſi genꝰ ad ſeruitutē. nā malū qͣlitas eſt ſeruitus ad aliꝗd. vt cū diuerſe ſint res malū genª eſſe nō pōt ad ſeruitu tē. Iure igit̉ ꝑ vituperationē facta dr̄ ſeruitutis ſu prapoſita diffinitio. Tertiadecima ſpēs diffinitōisē κα μάράκοναύ.i. iuxta rōnem q̄ proportio dr̄. Cuꝫ aliꝗd qd̓ diſputari licet cū altero id eē dr̄ qd̓ illud ē alteꝝ ꝑꝑ rōnem ſimilitudinis: ſed hoc cōtingit cum maioris

De diffinitionibus.
maioris rei nomine res diffinitur interior: ⁊ qd̓ hoc addit̉ ꝗd ſit inferior. greci ſic diffiniūt αύρρωνοσ ερί μίκρόκοσμοσ.i. hō minor mūdus. Cicero hac pſus eſt ſic qui plurimū tribuunt edicto p̄ter edictuꝫ legē aīam dicūt eſſe. Quartadecima ſpēs eſt diffini tionis. κατατόπραπ. i. ad aliꝗd: vt pr̄ eſt cui eſt fili ns. Cicero in rhetoricis. Sic genus eſt qd̓ plures par tes amplectit̉. Itē pars eſt q̄ ſubeſt generi. Quinta decima ſpēs eſt. αίτιωδησ. latini ẜm rei rōneꝫ vo cant vt dies eſt ſol ſuꝑ terras. Nox ſol ſub terris: vt .n. aut dies aūt nox ſit cā eſt. aut ſupra terras ſol: aut ſub terris. Sūt ⁊ alie fortaſſe ſpēs diffinitionis veꝝ ſi ꝗs inuenerit adiiciat ad numeꝝ. mō illud diligēter attēdat ne forte haꝝ alicui ſpēruꝫ illud qd̓ īuenerit poſſit adiu̓gi. Nec noſ rurſus fruſtra aliꝗs exiſtimet tot ſpēs ſeꝑaſſe qd̓ poſſunt ſibi aliq̄ cōuenire. Cōſide ratione.n. pleniꝰ cōmodata oēs inter ſe magno cer net diſcrimine ſeꝑatas. teneat mō qd̓ ſupra ſepe p̄ce pi ſolā vt ſupra illā appellari diffinitōeꝫ qͥ a genere exordiū ſumēs ad ꝓpriū rei: q̄ diffinit̉ ſeparādo per dr̄ias: qͥ cōia poterant eē deſcendit. Nūc iā de vitiis diffinitiōis vt ꝓmiſſum ē explicemꝰ. Diffinitio ſub ſtantialis quā primā docuimꝰ quā ſolā diximus dif finitionē duo vitia recipit principalia. Si ea oratio q̄ diffinit aut ampliꝰ cōplexa fuerit: aut minꝰ quā res plena ſit declarauit. Opꝫ.n. vt oratio diffinitiua ita cōponat̉ ad nomē cuiꝰ rē definit vt parē potētiā ex primende atqꝫ ip̄ꝫ vocabulū preſtet ꝯuerfimqꝫ nomē ⁊ difinitio: ſeinuicē collata declarēt. Vt ſi q̄ras quid hō eſt recte rn̄deat̉ aīal terrenū: rōnale: mortale: bi pes: riſus capax: hoc rurſus ſi ꝯuertas hō ſit optima declaratio. Querenti.n. quid eſt aīal terrenū: rōna le mortale: bipes riſus capax: fiat recta rn̄ſio: hō eſt. At ſi ita diffinias hō eſt ſubſtantia aīata ſenſibilis. eſt ꝗdē declaratio hoīs. Nam hec oīa hō eſt. verū ſi ꝯuertas nō valebit. Non.n. ſubſtātia aīata ſenſibilis hō tm̄ eſt. peccat igit̉ diffinitio ꝑ abundantiā q̄ am plius cōtinet quā querebat̉. Et oīno peccat diffinitio q̄ genus ponit qd̓ vltra ſe ē: diciniꝰ.n. qd̓ ſupra eſt ge nus magis declarat. Itē peccat minꝰ ꝯtinēs quā ne ceſſe ē vt cupiditas ē aliena appetēdi deſideriū qd̓ ſi mil̓r ꝯuerſum nō manet: qꝛ minꝰ cōprehēſiuū diffini tiōe qͣꝫ res noīs poſtulabat. Late.n. cupiditas pꝫ: nec ſola auaritia ē. ergo vicioſa ē diffinitio minꝰ ꝯplexa qͣꝫ q̄rebat̉. Ac ſi diceret cupiditas ē auaritia q̄ ſi exē plū daret ⁊ auditorē trāſmitteret in totū qd̓ cupidi tas eſt ſimilitudinis ꝓpoſitiōe eēt illa diffiniēdi ſpēs quā decimā collocauimꝰ. ὠστύποσ. Nūc nō ad to tū trāſiniſit ꝑ exēplū ſꝫ quaſi totū ꝯtinēs multa a to to p̄tereundo peccauit: vn̄ nō poterat fieri ad nomē ex diffinitiōe ꝯuerſio: hec duo vicia ſi vitent̉ integra diffinitio ē neqꝫ hec ſola q̄ ſubſtantialis ē: ſed ēt reli que ſpēs. Nūc hec de vitiis. Cicero cuꝫ in rhetoricis tria eē vitia docuit. mala īꝗt diffinitio ſit: cū aut cōia deſcribit hoc mō. ſedicioſus ē is ꝗ malus eſt atqꝫ iūti lis ciuis. Nā hoc nō magis ſeditioſi: qͣꝫ ambitioſi: qͣꝫ calūniatoris: qͣꝫ alicuius hoīs improbi vim deſcribit hāc diffinitionē diximꝰ abūdantia eē vitioſā. Aliud vitiū adiūgit ita vt falſuꝫ quiddā dicit hoc pacto: ſa piētia ē pecunie q̄rende intelligētia. hoc vitiū cicero adiecit p̄ter illa duo q̄ dixi. Tertiū.n. ip̄e poſuit qd̓ a nobis ſcd̓m eſt ꝯſtitutū. Ita.n. ait vt aliꝗd nō graue nec magnū ꝯtinens ſit. Stulticia eſt immēſe cupidi tas glorie. hoc ideo peccat qꝛ minus cōprehendit qd̓ lic exprimit. m. tullius. Eſt hec quidē ſtultitia: ſed ex
parte quadā non ex oī genere diffinita. Preter hec idē. m. tullius in ſcd̓o rhetoricorū adiecit duo vitia: ſi aut turpis ſit aut inutilis diffinitio. id āt(vt ipſe ait) ex honeſtatis ⁊ vtilitatis ꝑtibꝰ approbat̉. Ac de tur pi diffinitiōe nos in ſuꝑioribꝰ diximus cū diffinitio nē ꝑ trāſlationē tractaremus. ſꝫ illud vitiū in v̓bo ē fieri autē pōt. vt oīs oratio inhoneſta ꝯtineat: vt in utila cōprehēdat. In philippicis m. tullius in orōne prima docebat ab Antonio ceſaris acta ſubuerti ⁊ id denegabat Antoniꝰ. Attulit vterqꝫ diffinitionē: vt on̄deret ꝗd ſit actū eius qui togatus cū ptāte in ciui tate verſet̉. Docui in ſuꝑioribus aſſerēde diffinitio nis ꝑtes eē quattuor: primā eſſe diffinitionē: ſcd̓am approbationē diffinitiōis. Tertiā deductionē diffi nitiōis ad ſpēm. Quartā deſtructionē diffinitionis aduerſe ꝑtis. Cicero actū eiꝰ ꝙ ſit in repub. diffinit. Leges eē Antoniª chirographa. Ergo ſua orōne cice ro ⁊ diffinit ⁊ approbat: ⁊ deducit ad ſpēꝫ: ⁊ deſtru it diffinitionē aduerſe ꝑtis. Diffinitio ē hec ⁊ quideꝫ ꝙ tā proprie dici poſſit actū eius qui togatus in rē pub. cū ptāte ⁊ imꝑio verſatus ſit: qͣꝫ lex: deinde ſub iungit̉ eius diffinitiōis approbatio. Quare acta gre ce hi leges ſerꝑ ꝓ me ꝓferēt̉. Que re ille cornelie: ꝗ dē in popei tertiꝰ ꝯſulatus in ꝗbus actis ꝯſiſtit nēpe in legibus hec ꝓbatio eſt. Deinde adiūgit̉ deductio diffinitiōis ad ſpēꝫ a ceſare ip̄o ſi q̄res qd̓ nā egiſſet in vrbe ⁊ in toga leges multas rn̄deret ſe: ⁊ p̄claras tuliſſe. Seꝗtur rep̄henſio diffinitiōis aduerſe partis eaqꝫ ſit bipartito: aut.n. ex illis oībus vitiis aliꝗd in ea reprehēſione cōcludit̉: aut conceſſo quod aduerſa rii dicūt per cōparatiopē magis hoc eſſe qd̓ nos dici mus approbamꝰ hic vtrūqꝫ. m. tulliꝰ facit. Nā ⁊ de vitiis illa ponit vt falſaꝫ diffinitionē doceat ⁊ turpe̓ ⁊ inutilē. Ac deinde cōcedēs magis ſuā cōfirmet dif finitionē dicatqꝫ potiorē falſaꝫ diffinitionē ſic Cice ro ꝓbat excutiendo qd̓ conſequēs fit. his.n. ꝓbatur falſa diffinitio ſi ſuū propriū nō hēat: ſi magis ꝯtra riū hēat ſi conſequēs ſuū nō teneat: ſi aliter dicta ſit atqꝫ in uulgi eſt opiniōe. Hic ergo qm̄ querit̉ ꝗd ſit actū togati ciuis in rēpu. cū ptāte degētis. Dictūqꝫ eſt nihil aliud eſſe qͣꝫ legeſ. aduertendū ꝗd antonius dixerat cirographia eē conſequētia diligēter aduer tēs falſaꝫ docet diffinitionē ſic is ꝗd eſt in ptāte ē in repub. cū egerit aliꝗd actū mutare non pōt hoc cō petit legi: vt cū latā ſit nunqͣꝫ a latore mutet̉. At ve ro cirographa qꝛ domeſticus actus eſt hāc cōſequē tiā hn̄t: ⁊ vt mutent̉ ⁊ ſepe non proferēt̉. Ergo. m. tullius ita rep̄hendit chirographa actū non eē. qꝛ cō ſequentes non hn̄t actus dicens. Chirographa vero aut mutaret: aut non daret: aut ſi dediſſet non iſtas res in actis ſuis diceret: ſed qꝛ per conceſſionē repre henſi: ſꝫ ea ipſa cōcedo. ac quibuſdā ēt in rebus coni ueo in maximis vero rebus id ē in legibus acta. Ceſa ris diſſolui ferendū non puto. Adiungit poſt hec re prehenſionē ſimil̓r duplicē vnam ex vitiiſ vt ⁊ turpe diffinitionē dicat ⁊ inutilē. Deinde concedat cōclu ſurus ex cōparatione ſuā potiorē in ſorte: ſi quid me morie cā retulit in libellū id numerabit̉ in actis. Et qͣꝫuis iniquū ⁊ inutile ſit defendit̉. equitas virtus ē. Uirtus aut ipſa honeſtuꝫ: ergo iniquitas turpis eſt. Quia turpitudo contraria eſt honeſto. Sic igit̉ tur pem ⁊ inutilē ipſis verbis reprehendit diffinitioneꝫ. Deinde adiecit poſtremū illud per cōceſſionē qd̓ ad populū centuriatis comitiis tulit id in actis Ceſaris non habebitur. hec acuto quoqꝫ ſatis eſſe duxi.

Primus. Liber
¶ Eiuſdem Boetii ad cathegoricos ſyllogiſ mos introductio. Ulta veteres philoſophie duces poſteriorum ſtudiis contulerunt in ꝗbus priuſqͣꝫ ad res profunda merſas caligine peruenirēt: qua daꝫ quaſi intelligentie luctatione preluderēt: hinc inſtitutionū bre uior cōpēdii facilitate doctrina: hinc per ea q̄ illi ꝓlegomena vo cāt ad intelligētiā promptior via munit̉. Huius igi emulus ꝓuidentie ſtatui obſcuraꝝ aditus doctrina rū premiſſe inſtitutiōis luce reſerare: preſentē ope rā ſyllogiſmis quoꝝ connexionibus oīs ratio conti netur: addicere. Modūqꝫ eū cuſtodire dicendi: vt fa cilitati atqꝫ intelligentie ſeruientes aſtringamꝰ a ve teribꝰ dicta latius enunciata breuius porrigamꝰ: ob ſcurata improprii nouitate ſermonis: cōſueti vocabu li proprietate prebeamus. Sꝫ qui ad hoc opꝰ lector accedit: ab eo primitꝰ petitū velimus: ne in his q̄ nū qͣꝫ alias attigerit: ſtatiꝫ audeat iudicare: ne ve ſi ꝗd in ludo pueriliū diſciplinaꝝ rudis adhuc ⁊ nondum firmus acceꝑit: amplexandū atqꝫ ēt colendū putet: alia.n. teneris atqꝫ imbuendis adhuc auribus accō modata: alia firmis ac robuſtioribus doctrina mēti bus reſeruatur: quare ſi quid eſt qd̓ diſcrepabit: ne ſtatiꝫ obſtreꝑet: ſed rōne conſulta ꝗd ipſe ſentiat ꝗd nos afferamus veriore mētis acumine ⁊ ſubtiliore ꝯſideratione diiudicet. Ita nāqꝫ eueniet: vt q̄ in pri mo ſtatiꝫ ſtudēdi aditu didioerūt ꝑſpecta penituſ ac potius dep̄henſa contēnant. at ſi iā quiſqꝫ ſue ſcīe defēſor eē cupidꝰ malit. ¶Hn̄t hoc quoqꝫ vitii hoīes quos cōprehēdit diſcēdi vetus ac lōga ſegnities: vt ab arreptis ſemel opinionibꝰ nō recedāt: ne in ſene ctute diſcēdo nihil vſqꝫ in ſenectutē didiciſſe videā tur.) Si inquā malunt vindicare quā vertere q̄ vul gatis ſemel ſtudiis ībiberunt nemo expetit vt priora condēnent: ſed vt maiora q̄dam ꝯſtruat atqꝫ altio ra coniungāt. Non.n. vna atqꝫ eadē diuerſaꝝ ratio diſciplinaꝝ: cū ſit diuerſiſſimis diſciplinis vna atqꝫ eadē ſubiecta materies. Aliter.n. de qualibet oratio nis ꝑte grāmatico aliter dialectico diſſerendū eſt. nec eodē mō lineā vel ſuperficies mathematicus ac phiſicus tractāt. Quo ſit vt altera alterā non impe diat diſciplina: ſꝫ multoꝝ ꝯſideratiōe cōiuncta fiat vera naͣe atqꝫ ex oībus explicata cognitio: ſꝫ de his hactenꝰ. nūc de ꝓpoſitis ordiamur. Qm̄ igit̉ nobis hoc opus ē in cathegoricos ſyllogiſmos: ſyllogiſmo rū vero cōpago ꝓpoſitionibus texitur. Propoſitio nū vero ꝑtes ſunt nomen ⁊ verbū: pars āt ab eo cu ius ꝑs eſt prior eſt: de noīe ⁊ verbo q̄ prima ſunt di ſputatio prima ponat̉. de hinc de ꝓpoſitiōe vſqꝫ ad vltimū de ſyllogiſmorum connexione tractabitur. Omen eſt vox ſignificatiua ẜm placituꝫ ¶¶ Ilſine tempore: cuius nulla pars ſignifica tiua eſt ſeꝑata. que diffinitio paulo eno Ildatius explicanda eſt. nomen.n. vocē eē dicimus: qm̄ vox noīum genus eſt: oē āt genus de ſua ſpē predicatur: oīſqꝫ diffi nitio a genere ſumit̉: vt ſi diffinias hoīem prius aīal dicas qd̓ eſt genus. poſt vero differentias iungas: q̄ ſunt rationale mortale. Ita igit̉ nos quoqꝫ in noīs diffinitione vocem quidē vt genus ſumimus cetera āt voci quaſi differentias aggregamus. Sunt.n. vo
ces que nihil deſignant: vt ſyllabe: nomen vero deſi gnatiua vox eſt: qm̄ nomen deſignat ſemꝑ cuius no men eſt. Scd̓m placitū vero adiunctum eſt: qm̄ nul lum nomen naͣ ſignificat: ſed ẜm placituꝫ ponentis cō ſtituentiſqꝫ vocabulum. Illud.n. vnaq̄qꝫ res dr̄: qd̓ ei placuit qui prius ei nomen impreſſit. Alias.n. ſunt voces naͣliter ſignificantes: vt canum latratus iras canum ſignificat: ⁊ alia eius vox blandimēta: gemi tus ēt deſignant dolorem: ſed non ſunt noīa: qꝛ non deſignant ẜm placitum. ſed ẜm naturam. ſine tempo re vero: quod ⁊ verba voces ſunt ſignificatiue ⁊ ẜm placitum ſed diſtant a noībus. quia noīa quideꝫ ſine tempore ſunt: verba vero cum tꝑe. Cuius vero nulla pars ſignificatiua eſt ſeparata: noīa ab oratione diſi ungit. Oratio nāqꝫ vox eſt ſignificatiua ẜm placitum ⁊ aliquotiēs ſine tꝑe: vt hic verſus. Nerine galathea thimo mihi dulcior hyble: ſed orationis partes ſepa rate a tota oratione deſignant: noīum vero nihil ex tra deſignat: atqꝫ in illis quidē noībus que figure ſunt ſimplicis nihil pars oīno ſignificare manifeſtū eſt: vt in eo qd̓ eſt cicero: nulla ꝑs ſeparata deſignat neqꝫ ci. neqꝫ ce. neqꝫ ro. at ſi nomen compoſitū fiat ſi gnificare aliꝗd ſeparate partes vident̉. Sed in eodē noīe quod ex vtriſqꝫ compoſitū eſt: ſeparate nihil de ſignāt: vt ſi dicā magiſter ꝑtes eius noīs ſunt magiſ atqꝫ ter: que ſumpta extrinſecus ⁊ a noīs parte ſeꝑa rate ſignificatione non carent. vtraqꝫ.n. aduerbiali ter ſignificat qualitatē: ſed cum magiſter qd̓ eſt com poſitum nomen alicuius artis peritum doctoremqꝫ ſignificet: magis neqꝫ partem doctoris: neqꝫ totū do ctore poterit deſignare. Eodem quoqꝫ mō ter: neqꝫ in toto ſignificat: neqꝫ in parte doctorē ideſt rē illaꝫ que magiſtri vocabulo ſubiecta eſt nulla ratione de ſignat. Compoſitoꝝ ergo noīuꝫ partes nihil eius rei quam in vnū conuenientes vocabulū deſignabant: diſiuncte diſtracteqꝫ ſignificant. alia vero ſignificare poſſunt. ſed tunc non partes noīs: ſed ipſa ſunt noīa: quod.n. coniuncta ſignificant: id diuiſa atqꝫ ſepoſita non deſignant. Iuncta aūt magis ⁊ ter doctoris ſi gnificationē tenebant. ſeparata igitur oēm ſignifica tionē doctoris amittūt. ſed ne ꝗs ſuperius poſito ca lumnietur exēplo: nec magiſter compoſitū nomē eē concedat: vir fortis eſſe cōpoſituꝫ nomen ſi vno ꝓfe ratur accentu nullus negabit: cuius ꝑtes vir atqꝫ for tis qd̓ in eo qd̓ eſt vir fortis ſignificare dicant̉: non iam noīs partes: ſed ipſa ſunt noīa: nec vir fortiſ vni us erit nomen: ſed potiꝰ oratio: q̄ duoꝝ noīum colla ta ſignificatione conuincit̉. qd̓ vir fortis cū vnius ac centus intentione prolatū non ē oratio ſꝫ nomen: cu ius ꝑtes noīa eſſe non poterūt. ac ſi noīa nō ſunt: cuꝫ neqꝫ naͣles affectus neqꝫ vt verba ſignificent: oīo ni hil deſignāt. quare concludendū eſt: cū quelibet vo ces propriā ſignificationē tenent: non partes noīum ſed ipſa eſſe noīa: cum vero vnius formam noīs co pulauerint: eo conſiderāt̉ vt partes viꝫ proprie ſigni ficationis amittere: ſꝫ de his in cōmētario libri Ari ſtotelis periermenias ſatis dcm̄ eſt ⁊ maior eius tra ctatus ē quam vt nūc totus valeat expediri. ſed qm̄ ſunt q̄dā voces: q̄ ⁊ degnatiue ſunt ⁊ ſcd̓m placituꝫ: ⁊ ſine tꝑe: quarūqꝫ ꝑtes nihil extra ſignificant: neqꝫ tn̄ proprietates noīs naturamqꝫ obſeruent: diſcernē de prius ſunt: additiſqꝫ differentiis a noīe ſegregan de: vt q̄ ſit vis noīs euidenter appareat. Adiecta.n. ſemper negatione nomī vocem dubiam facit: q̄ neqꝫ verbo neqꝫ orationi: ⁊ ſi interius cōſideratū: ſit neqꝫ

Primus.
nomini poſſit annecti: vt ſi quis dicat: nō homo: vox eſt ſignificatiua: deſignat.n. quicquid hō non fuerit. ſcd̓m placitum: eas.n. oīno partes hꝫ: quas ad ſigni ficationem vel negationis vel hoīs placitum vocabu la ponentis aſſumpſit. ſine tꝑe que res eam voceꝫ. q̄ dicit non hō ſeparat ac ſeiungit a verbo: ⁊ eius ꝑtes nihil extra ſignificāt ne oratio eſſe videatur. non hō .ij. vox iuncta eſt ex negatiua particula ⁊ hoīe que in eodem noīe ſeparata nihil deſignāt. ſignificat.n. non hō vel equū vel canem vel ꝗcquid(vt dcm̄ eſt) hō n̄ fuerit. Sed que eſt negatiua neqꝫ hoīs neqꝫ eꝗ neqꝫ ellius ſubſtātie ſignificationē tenet. Iteꝫ hō neqꝫ ca nem neqꝫ quicquid hō non fuerit: ſignificare poteſt. quocirca in ea voce que eſt non hō partes nihil ſeꝑa rate ſignificāt eius rei: quā tota vocis cōpoſitio deſi gnabat. Atqꝫ ideo nec in orōe quidē poni pōt. Si ꝗs .n. eam vocē que eſt non hō orationem ꝯcedat: nihil aliud eā eſſe fatebitur quā negationē. negatio auteꝫ oīs vera vel falſa eſt: qui āt dicit nō hō neqꝫ verita teꝫ nunciat neqꝫ mendaciū. Preterea ab oī negatio ne ſi quis negatiuū ſeiungat aduerbiū: affirmatio re linq̄tur: ab ea āt voce q̄ eſt non hō ſi quis auferat id qd̓ eſt negatiuum aduerbiū: hō relinquetur: qd̓ nō dum eſt affirmatio. Quocirca ſi non hō hec vox: ne gatio eſſe non pōt: nihil āt aliud eſſe videretur. ſi eſ iet orō: concludendū eſt negationē iunctā cum noīe orationem eſſe non poſſe: nomen.n. oē certum aliꝗd definitūqꝫ ſignificat vt hō: equus: canis: ⁊ cetera. nō hō autem vox non aufert quidem qd̓ ſignificatur a noīe: nec preſcribit ꝗd ipſa ſignificet. Quocirca qm̄ ſignificat quidē aliquid ſed non finitum negatio iun cta cum hoīe: infinitū nomen vocetur. Addenda ē er go diffinitioni noīs dr̄ia.ſ. vt nomen ſit qd̓ cum cete ris qͦ dicta ſunt ſit definite ſignificationis. Iam vero caſus noīum non altius intuentibus noīa videantur. Quis.n. catōnis ⁊ catoni atqꝫ hmōi voces que rectiſ noībus inflectuntur: noīa eſſe non exiſtimet. Sed he quoqꝫ voces a noīe quadā differentia diſcrepabunt. Oē.n. nomen iunctum cum eſt verbo enunciationeꝫ reddit ac ſuſcipit mendacii veritatiſqꝫ naͣm: vt cato eſt vel dies eſt. at ſi eſt verbū caſibus adiungat̉ neqꝫ enunciatio ſit neqꝫ plena ſnīa orōnis abſoluitur: vt catōnis eſt: nec ſnīam hꝫ abſolutam nec veri aliquid pōt notare nec falſi: atqꝫ idcirco non noīa ſed caſus noīum nuncupantur: nā cum id a quo quidqꝫ flectit̉: primū ſit: illud vero qd̓ ab inflexione primi naſcitur: ſit ſcd̓m neqꝫ idem primū ac ſcd̓m eſſe poſſit manife ſtum eſt caſus noīum non idem eſſe ꝙ noīa idcirco ce teros quidē genitiuū datiuū accuſatiuū caſus appel lant grāmatici: primū vero rectum ac noīatiuum qd̓ hic locū principem in ſignificatione poſſederit. Faciē da ē igitur noīs plena neqꝫ vllo diminuta diffinitio ſic. Nomē eſt vox ſignificatiua ſcd̓m placitū ſine tꝑe cuius nulla pars ſignificatiua eſt ſeparata aliꝗd fini tum deſignas cum eſt verbo coniuncta faciens enun clationē. ſeparat igit̉ nomen vox quideꝫ ab articulis atqꝫ inanimatis ſonis. Deſignatiua vero a vocibus q̄ nihil ſignificāt. ẜm placitū a vocibus naͣ ſignifican tibus ſine tꝑe a verbo quod a tꝑis ſignificatione nō recedit. Cuius nulla ꝑs ſeparata ſignificat ab orōne cuius quemadmodū ꝑtes extra ſignificent: paulo po ſterius diſſeram. Aliquid definitum deſignās: ad hiſ vocibus q̄ nomen negationēqꝫ coniungunt ⁊ nomīa faciunt inf̄inita. Cū eſt verbo faciens enunciationeꝫ: a caſibus qui cū eſt copulati non poſſunt plenam per
ficere atqꝫ explicare ſententiā. In verbo quoqꝫ ca dem fere cuncta conueniunt niſi in ſignificatione tē poris a noīe ſeparatur. Oē.n. verbum actionē paſſio nem ve deſignat: que fieri ſine tꝑis notatione non po teſt. Eſt itaqꝫ verbi diffinitio hec. verbum eſt vox ſi gnificatiua ẜm placitum cum tꝑe cuius nulla pars ſi gnificatiua eſt ſeparata. vt currit vincit. ſed ſi verbis negatiua copulentur aduerbia ſicut infinita verba: ſi cut fieri noīa diximus infinita: vt cū currit aut vincit certum aliquid finitum ve deſignet: addita negatiōe id quidē quod a verbo deſignatur intercipit. Quid vero aliud fieri dicat tali ſignificatione nō terminat preterea negatio iuncta cū verbo ſiue in eo qd̓ eſt: ſi ue in eo qd̓ nō ē recte dici pōt: vt homo non currit. ſi eſſe autem orationē aut enunciationeꝫ negatiuā illa prorſus argumēta monſtrabūt qͥ infinitum nomē ab oratione aut negatione diuidebant. Sed qm̄ princi paliter preſentia queqꝫ ſentimus: His āt rebꝰ quas preſenti ſenſu concipimus: indita eſſe a mortalibꝰ vo cabula manifeſtum eſt. Recte dicis verbum ſemper ſignificatiōem temporis habere preſentis: vt currit aut vincit. Curret autem aut vincet: ⁊ cucurrerit aut uicerit: nō ſunt verba: ſed verboꝝ caſus.ſ. quia a pre ſentis temporis ſignificatione flectuntur. eſt ergo ver bi plena diffinitio ſic. verbū eſt vox ſignificatiua ẜm placitum cum ſignificatione temporis cuius nulla ꝑs ſignificatiua eſt ſeparata aliquid finitū deſignans ⁊ preſens. Reſtat igitur vt de oratione dicamus. ſꝫ pri us videtur eſſe monſtrādum vtrum ne nomen ⁊ ver bum ſola in partibus orōnis ponātur an vt grāma tici volunt ⁊ reliquā orationis ꝑtibus debeāt aggre gari. Grāmatici enim conſiderātes vocum figuras octo orationis partes annumerāt. Philoſophi vero quorum oīs de nomine verboqꝫ tractatus in ſignifi catione eſt: duas tātum orationis partes eſſe docue runt: quicquid plenā ſignificationem tenet ſiquidem ſine tempore ſignificat nomen vocātes: verbum vero ſi cum tempore. atqꝫ ideo aduerbia quidem atqꝫ ꝓ nomina nominibus iūgunt ſine tempore enim quid dā conſtitutum definitūqꝫ ſignificāt. nec intereſt ꝙ flecti caſibus nequeūt: non eſt hoc noīum propriū vt caſibus inflectātur. Sunt.n. nomina que a grāmati cis aptota noīantur. ꝑticipium vero qꝛ tēporis ſigni ficationem trahit ⁊ ſi caſibus effertur: verbo tn̄ recte coniungitur. Interiectiones autem ſiquidem naͣliter ſignificent nec verbo nec noī copulāde ſunt: verbi.n. ac noīs diffinitiones non hn̄t eſſe naͣlia: ſed ad ponē tis placitum conſtituta: atqꝫ ideo nec in orationis ꝑ tibus numerabunt̉. Oratio.n. poſitione ſignificat: nā ſi naͣliter ſignificaret oratio: non diuerſa gentes ora tione loquerent̉. Si q̄ vero interiectionum poſitiōe ſignificant: qm̄ finitam ſine tꝑe affectioneꝫ deſignāt recte noībus annumerātur. Que vero ipſe quidem nulla propria ſignificatione nitunt̉ cum alijs vero iun cte deſignāt: vt coniunctiones atqꝫ propoſitiōes. ille ne partes quidem orationis eſſe dicende ſunt: orō.n. ex ſignificatiuis ꝑtibus iuncta eſt. Quocirca recte no men ac verbum ſole orationis partes eſſe dicuntur. Ratio eſt vox ſignificatiua ẜm placi tum: cuius partes aliquid extra ſignifi cant: Oratio igitur hꝫ ſimul cum verbo ⁊ nomine cōmune ꝙ vox eſt ꝙ ſignifica tiua eſt: ꝙ ẜm placitū eſt: ſeparatim ve ro cum noīe illi cōe eſt ꝙ aliqn̄ ſine tꝑe eſt: vt virgilianus quē ſupra diximus verſus Nerine

Liber.
galathea thimo mihi dulcior hyble: ⁊ qui ſequitur. Candidior cignis hedera formoſior alba. Cuꝫ verbo autē ꝙ interdū cum temporis ſignificatione profert̉ vt ſi qua tui coridonis hꝫ te cura: venito. Differt aūt ab vtroqꝫ ꝙ partes orationis a tota ſeꝑate oratiōe ſignificant. ſunt.n. partes orationis nomē ⁊ verbum que ſignificatiua eſſe dum ea diffiniremus on̄dimus ſignificant igitur ꝑtes orationis vt dictio nō vt affir matio: qͣꝫqͣꝫ aliquotiens quidē vt affirmatio: ſed nō ſemper tn̄ ſemper aūt vt dictio: eſt.n. dictio ſimplex verbi ac nomīs nuncupatio. nā cum dicimus ſi dies eſt: lux eſt: hāc totam orationē ſi diuidere in ꝑtes ve limus.ſ. dies eſt lux eſt: vtraqꝫ pars vt affirmatio ſi gnificabit dies eſt: lux eſt affirmationis eſſe manife ſtum eſt. at ſi minutatim tota orationis mēbra carpa mus: vſqꝫ in noīa ac verba poſtrema fiet reſolutio. Dicemus.n. partes eſſe ſuperius poſite orationis di es ⁊ lux ⁊ eſt: que per ſe prolata non ſunt affirmatio nes. ſoliū poſſibile eſt veluti ſi quis dicat lux eſt: hu ius ꝑtes ſunt: lux atqꝫ eſt: quas non eſſe affirmatōes ſed ſimplices dictiones nullus ignorat. cū igit̉ oratio quidē non ſemꝑ in affirmationē ſolui q̄at: ſemꝑ aūt in ſimplices dictiones: voce dcm̄ eſt orationis ꝑtes ex tra aliꝗd deſignare non vt affirmatiōes: ſed potiꝰ di ctiones. Orōis āt ſpēs: vt arctiſſime diuidamus ſunt ꝗnqꝫ. interrogatiua: vt quo te meri pedeſ an quo via ducit: in vrbē: Imperatiua: vt fuggere tela mihi. In uocatiua. vt dii maris ⁊ terre tempeſtatūqꝫ potētes. Deprecatiua. ferte viā vēti facilē ⁊ ſpirate ſcd̓i. Enū ciatiua: eſt mihi diſparibuſ ſeptē cōpacta cicutis fiſtu la. Quaꝝ quidē preter enūciutionē nulla vel eſſe ali ꝗd vel nō eſſe deſignat. Cetere nāqꝫ vel interrogāt: vel inuocāt: vel imperant: vel precant̉. Enūciatio ve ro ſemꝑ eſſe aliꝗd aut nō eſſe ſignificat. Atqꝫ ideo ſo la enunciatio eſt: in qͣ veritas vel falſitas inueniri q̄ ant. vn̄ ēt enunciationis naſcit̉ diffinitio. eſt.n. enun ciatio q̄ veꝝ falſum ve denunciat. Hanc ēt proloqui um vel propoſitionē Tullius vocat. q̄ quidem ꝑtim ſimplex partim ꝯpoſita: ſimplex eſt q̄ condictione ſe poſita eſſe aliꝗd vel nō eſſe proponit vt plato phus eſt. Compoſita vero que ex duabus ſimplicibus cōpu lante condictiōe conſiſtit: vt plato ſi doctus eſt phus eſt. Simpliciū vero enunciationū alias in qualitate ſitas: alias in qͣꝫtitate dr̄ias inuenimus. in qualita te ꝗdem ꝙ alia affirmatiua: alia negatiua eſt. enun ciatio affirmatiua ē enunciatio aliꝗd de aliquo ſigni ficans: vt plato ph̓s eſt: ph̓um de platōne p̄dicamꝰ. Negatiua vero eſt enunciatio aliꝗd ab aliquo predi catione ſeiungens: vt plato ph̓us non eſt. phum.n. a ꝑlatōne tali predicatione ſeiunximus. ſcd̓m quanti tatē vero differentie enunciationū ſunt ꝙ alie quidē vniuerſales: alie ꝑticulares: alie indefinite: alie ſin gulares. vniuerſales ſunt q̄ ſiue affirment ſiue negēt vniuerſaliter tn̄ enūciant vniuerſale ſubiectū: vt oīs homo ſapiēs eſt. nullus hō ſapiens eſt. hō vniuerſa le quiddā eſt: multos.n. ſub ſe indiuiduos cohercet ⁊ continet: qui vniuerſaliter enunciatur dum ei oīs: vel nullus adiungitur. Particulares vero que vel affirmando vel negando ambitum ſubiecti vniuer ſalis in partem redigunt: vt quidam hō ſapiens eſt: quidam hō ſapiens non eſt: hic.n. vniuerſalitas hoīs adiecta ꝑticulari determinatione minuta eſt atqꝫ in partem redacta. indefinite vero ſunt que abſqꝫ vni uerſalitatis ⁊ particularitatis determinatione dicū tur: vt eſt homo ſapiens: non eſt homo ſapiens. Sin
gulares vero ſunt que de ſingulari aliquid ⁊ de indi uiduo affirmando negando ve proponūt vt ſocrateſ ſapiens eſt: ſocrates ſapiens nō eſt. Differt aūt parti cularis propoſitio a ſingulari: ꝙ particularis quideꝫ vnū aliquem ſubicit: nec quis ſit iſte deſignat: vt ꝗ dam hō ſapiens eſt: quis iſte hō ſit propoſitio nō de clarat. Singularis vero vnum aliquem ſumit: ⁊ ꝗs iſte ſit ſignificat vt ſocrates ſapiens eſt. vnū.n. ⁊ hūc ſocratem ſapientem eſſe propoſuit. Amplius particu laris oīs vniuerſalem quidem terminum ponit: ſed ei detrahit vniuerſalitatem dum qualitatē particu laritatis adiungit: vt in propoſitione: quidaꝫ homo ſapiens eſt. homo vniuerſalis eſt terminus: multos enim propria predicatione concludit. Sed qꝛ dr̄ qui daꝫ ad vnū: homo redigit̉. qui vniuerſale perſiſteret niſi particularitas fuiſſet adiuncta. in ſigularibus ve ro propoſitionibus predicato termino ſemper indiui duū ſupponitur vt ſocrates ſapiens eſt. ſocrates en ſingularis eſt atqꝫ indiuiduus. idcirco igit̉ illa part cularis propoſitio que ꝑtem ex vniuerſalitate detra hit. hec ſingularis q̄ in ſingularis atqꝫ indiuidui pre dicatione conſiſtit. Simplicium vero enunciationū ꝑ tes ſunt ſubiectum atqꝫ predicatum: ſubiectum ē qd̓ predicati ſuſcipit dictionem: vt in ea propoſitione q̄ eſt plato phus eſt: plato ſubiectum eſt: de ipſo enim phus predicatur: ⁊ in eo philoſophi ſuſcipit dictionē Predicatum vero eſt quod dicitur de ſubiecto: vt in eadem propoſitione ph̓us dicitur de platōne ſubie cto. ſemper.n. quod ſubiectū eſt vel minus eſt vel eqͣ le predicato: minus quidem vt in ea propoſitione de qͣ pauloante tractauimus: plato enim philoſophi no men non pōt eqͣre: neqꝫ ſolus plato phus eſt: equa lis vero eſt ſubiectus terminus predicato: vt ſi quis dicat hō riſibilis eſt: homo.n. qui ſubiectus eſt termi nus p̄dicato riſibili coequatur: vnde ſit vt poſſit red di reciproca predicatio.ſ. vt vices ſubiectum predica tūqꝫ ꝑmutent: fiat ſubiectūqꝫ qd̓ erat antea p̄dicatū verſoqꝫ ordine predicetur qd̓ fuerat ante ſubiectum vt ſi dicatur qd̓ riſibile eſt hō eſt. omnia.n. que ſunt eqͣlia de ſeinuicem predicātur. vt vero id qd̓ ſubiectū eſt maius poſſit eſſe predicato. nulla prorſus enuncia tione contingit. ipſa.n. predicata naͣ minora eſſe non patitur. Sed ꝙ equale vel maius eſt id ſemper de eqͣ li vel minore predicatur. Has vero enunciationuꝫ ꝑ tes ideſt predicatum atqꝫ ſubiectū terminos appella mus. Termini vero dicunt̉ ꝙ in eos poſtrema ſit re ſolutio. itaqꝫ in ſingularibus vel indefinitis propoſi tionibus duos terminos ſemꝑ inuenimus ⁊ verbum qd̓ propoſitiones determinet qualitatē vt in propoſi tione qͣ dicimus ſocrates ſapiens eſt: ſocrates quidē ac ſapiens terminos eſſe manifeſtū eſt: eſt vero ver bum nō eſt terminus: ſed deſignatio qͣlitatis: ⁊ qua lis propoſitio ſit negatiua an affirmatiua ſignificat: ⁊ nunc ꝗdem ſolo. eſt verbo propoſitioni accōmoda to facta eſt affirmatio. At ſi non qd̓ eſt aduerbiū ne gatiuum eſſet adiunctū: ita diceretur. ſocrates ſapi ens non eſt. atqꝫ hoc mō mutata qͣlitate fieret de af firmatione negatio: eſt igit̉ ⁊ nō eſt nō ſunt termini: ſed vt dictū eſt ſignificatio qͣlitatis: eadē oīa ēt in in definita propoſitione conueniūt: ꝙ ſi ſint tales oratio nes: ſocrates eſt: dies eſt. eſt vi gemina fungit̉.ſ. pre dicati: eſt.n. verbum de ſocrate vel die predicatu ve ſignificatione qͣlitatis. idem nāqꝫ eſt: ſolum poſitū aſ firmationē efficit: cuꝫ negatiuo aduerbio negationē ac ſint ꝓpoſitiones q̄ differentias ſecum habeāt qua litatum:

Primus.
1 4 1
litatū: vt ſunt vniuerſales ac ꝑticulares: eadē vis ꝑ manet terminoꝝ: omnis enī ac nullus ⁊ quidā termi nis nō annumerātur: ſed enūciationū ſignificāt qua Iitatē. Atqꝫ ideo recte quod ſubicit̉ ac p̄dicat̉ termini nuncupati ſunt: quoniā in eos tātuꝫ reſoluitur ꝓpoſi tio. Cetera enim que ſimplicibꝰ enūciationibꝰ adiun cūtur: aut qualitatē ꝓpoſitionū retinēt: aut quātita te ſignificāt. Propoſitionū v̓o ſimpliciū alie ſūt: que in nulla ꝑte cōueniūt: vt plato philoſophꝰ eſt: ⁊ vir tua bona eſt: vtraqꝫ enī aliud ꝗddā de alio p̄dicatur nec habēt aliꝗd in ꝓponēdi ratione cōmune. illa enī platonē philoſophū dicit. illa virtutē bonā eē pronū ciat. alie v̓o ſūt que aliqua terminorū participatione inngunt̉. id āt duobus fieri modis poteſt: aut eniꝫ or dine eodē: aut per ordinis commutationem. Eodē v̓o ordine duplici mō: ſi vl̓ ſimplices termīos in vtriſqꝫ cōſtituas: vel ſi per oppoſitionē fiat ꝑticipatio termi norū: quod tribus neqꝫ amplius cōtinget modis: nā vel p̄dicato vel ſubiecto: vel vtriſqꝫ terminis nega tio copulat̉. Ordinis ēt cōmutatione cōueniūt duobꝰ modis: aut enim ꝑ ſimplicem terminorum predicatio j: aut ꝑ eorūdē terminorū oppoſitionē: hac quoqꝫ oppoſitio terminorū triplicē recipit modū: cum nega tio vel predicato vel ſubiecto: vel vtriſqꝫ coniūgitur ille vero que altero termino participant ⁊ tribꝰ mo dis: vel cū in vna ꝓpoſitione qd̓ predicatur: ī altera ſubiectū ē: vel cum idem in vtriſqꝫ p̄dicatur: vl̓ cum idem ī vtriſqꝫ ſubiectus ē: ⁊ quoniā oīum ſibimet con uenientiuꝫ ꝓpoſitionū ordinatiſſimā fecimus diuiſio nē nūc de ſingulis quibuſqꝫ tractemus: ac primū de ea ꝓpoſitionū cōueniētia q̄ cū vtriſqꝫ participet ter minis participādi tn̄ ordinē ſeruēt: ea eſt huiuſmodi. oīs hō ſapiēs ē: nullus homo ſapiēs eſt: vtraqꝫ eniꝫ ꝓ poſitio hoīem ſubijcit: ⁊ p̄dicat ſapiētē: ⁊ cuꝫ vtroqꝫ termino cōgruāt: ſicut tamen diuerſe: quoniā hec af firmatio eſt illa negatio: ⁊ hoc ꝗdē exēpli gratia di ctuꝫ ſit. plenius vero fiet de tali ꝑticipatiōe tractatꝰ hoc mō cūctarū ſimpliciuꝫ ꝓpoſitionum differentias vel in qualitate vel in quātitate ſitas eē oſtēdimꝰ: in quātitate cum vniuerſaliter ꝓnūciant vel ꝑticulari ter vel īdefinite vel ſingulariter ꝓferunt̉. in qͣlitate vero cuꝫ hec quidē affirmatiue ſunt: ille v̓o negatiue Si igitur duas affirmatiuas aggregamꝰ: ſiūt mixte cuꝫ vtriſqꝫ octo differētie. que ſimul qualitatē quāti tatēqꝫ cōtineant Sūt autē mixte hee: affirmatio vni uerſalis: negatio vniuerſalis: affirmatio ꝑticularis: negatio ꝑticularis: affirmatio īdefinita: negatio īde finita: affirmatio ſingulariſ: negatio ſingularis. Qua rū ꝗdē īdefinitas ſingulareſqꝫ ſegregemꝰ: ⁊ de vni uerſalibꝰ ac ꝑticularibꝰ diſſeramꝰ. Deſcribat̉ ergo vniuerſalis pͥmū affirmatio. omnis hō iuſtꝰ eſt: cuiꝰ aduerſuꝫ tenet locū negatiua ꝓpoſitio vniuerſal̓. nul lus hō iuſtus eſt. iteꝫ ſub vniuerſali affirmatione po nat̉ ꝑticulariſ affirmatio: quidā homo iuſtꝰ eſt: hanc aduerſa frōte reſpiciat: ſitqꝫ vniuerſali negatiue ſuꝑ poſita particularis negatio. ꝗdā homo iuſtꝰ non eſt. Ul̓is affirmatio. Ul̓is negatio. Nullus hō iuſtus ē Omnis homo iuſtus eſt Quidā hō iuſtꝰ nō ē Quidā homo iuſtus eſt Particularis affirma. Particularis neg.
qualitate diuerſe. ꝗa v̓o vtraqꝫ vniuerſalis eſt: quāti tate cōueniūt. harū igit̉ vel vtraſqꝫ falſas: vel vnaꝫ verā: alterā falſā recipere poſſibile ē: vtreqꝫ auteꝫ ſi mul vere nequeūt īueniri: nā in ꝓpoſita deſcriptiōe affirmatio que eſt. omnis hō iuſtꝰ eſt: ⁊ negatio que eſt. nullus hō iuſtꝰ eſt. cum vtreqꝫ ſint vniuerſales: neutra tamē ē vera. at ſi ſit affirmatio. omnis hō ani mal eſt: atqꝫ vniuerſaliter deneget̉ ita. nullꝰ hō ani mal eſt: vel ita. omnis homo lapis eſt: nullꝰ hō lapis eſt: vnam veraꝫ alterā falſā eē neceſſe ē. Atqꝫ iō quo tiens ea predicatur que ⁊ conuenire ſubiecta ⁊ ab eo valeāt ſegregari: ⁊ vniuerſaliter illa confirmat: hec denegat vtraſqꝫ falſas cōtingit: velut ſuperiꝰ poſitis declaratur exēplis: iuſtitia enī cū eē ī hoībꝰ poſſit: nō tn̄ ita hominibꝰ inheſit: vt ab eis ſeparari nullo mo do queat: atqꝫ iō neqꝫ oīs hō iuſtus eſt: neqꝫ oīs ho mo iuſtus non eſt: contingit vtraſqꝫ mentiri: at ſi tale ſit qd̓ a ſubiecto abſtrahi ſeparariqꝫ nō poſſit: vl̓ qd̓ nūqͣꝫ poſſit euenire ſubiecto: ⁊ que vniuerſaliter af firmatiua ē: vniuerſaliter abnuatur: euenit vni veri tatē alteri ſemꝑ adeſſe mēdaciū: ſꝫ ita vt ſi a ſubiecto quod p̄dicat̉ nō pōt ſegregari: vera ſit ſemꝑ affirma tio: falſa negatio: at ſi qd̓ euenire n̄i pōt p̄dicat̉. affir matio ꝗdē falſa ſit: ſed vera ſit negatio: nā quoniam animal non ab hoīe pōt ſegregari q̄ hoīem aīal eſſe cōfirmat: vera ē: falſa vero illa q̄ oenegat: iteꝫ ſi qd̓ nō pōt fieri predicet̉: fiatqꝫ affirmatio oēm homineꝫ eſſe lapidē: idqꝫ aduerſa propoſitio neget: nullumqꝫ hoīem lapidē eē concedat: negatio quidē veritati af firmatio aūt iūcta eſt mendacio: ſimul aūt veras eſſe affirmationē vniuerſalē vniuerſalēqꝫ negationē nul la poterūt exēpla mōſtrare: atqꝫ ideo vniuerſalis ꝗ dē affirmatio vniuerſaliſqꝫ negatio cōtraria dicūt̉. nā vt ī contrarijs aliꝗd mediū cōtinentibꝰ poteſt neu trum īeſſe ſubiecto: vt corpꝰ neqꝫ nigruꝫ ſit neqꝫ albū qm̄ ē qd̓ p̄ter ea eē poſſit vt rubrū: itēqꝫ in contrarijs medietate carentibꝰ neceſſe ē alterum ſemper ineſſe ſubiecto: vt omne animal aut dormit aut vigilat: qm̄ īter dormire ac vigilare nihil mediū ē: vt autem ſi mul atqꝫ ī eodē vtraqꝫ cōtraria reperiantur fieri ne quit. ita ēt ī vniuerſalibus affirmatione ac negatiōe vt vtreqꝫ falſe ſint: exēplo cōtrariorū aliquid mediū claudūt: vel altera vera: falſa vero altera: ſicut ī cō trarijs que medio carent fieri poſſe manifeſtū ē: ſꝫ ī poſſibile ē: vt vtriuſqꝫ ſententiā ī ꝟitate cōueniat: ſi cut nulla cōtraria ſimul eē patiuntur. Atqꝫ ideo vni uerſalis affirmatio vniuerſaliſqꝫ negatio ꝯtrarie no minātur. He igitur nō eā viꝫ ipſa ſemꝑ aduerſitate cōſeruāt: vt eis ſit ꝑpetua atqꝫ īconciliata diſcordia: nec ſe ſemꝑ īuicē perimūt: que cū ſentētia diſſidiāt: cōi tn̄ falſitate cōcordāt: ſi igitur eaꝝ vna ſummota ſit: nō neceſſe ē vt eē altera cōſequatur: fieri enim po teſt vt neutra ſit: velut ſi oēm iuſtum eſſe hominē de ſtruat: nō ē cōſequēs vt nullus hō ſit iuſtus: que ſub his ꝓpoſitionibꝰ collocātur ideſt particularis affir matiua atqꝫ negatio ſubcōtrarie nom̄ hn̄t: idcirco ꝙ vniuerſalitati particulare cōmune ſubiectū ē: cū igit̉ vniuerſales ītelligūtur eē ꝯtrarie: ſubcōtrarias eſſe neceſſe ē q̄ ſub vniuerſalibꝰ collocantur. Hoꝝ quoqꝫ quātitas eadē: quoniā vtreqꝫ ſūt ꝑticulares: diuer ſa qualitas ītelligitur: qm̄ affirmatio eſt illa vero ne gatio: ſed quāqͣꝫ cōtrarijs videant̉ eē ſubiecte: cōuer ſo tamē modo particulares ī ꝟitate ſibimet: nō ī fal ſitate cōſentiūt: nā vt hec verū: falſū illa pronūciet: atqꝫ vtreqꝫ ſint vere facile propoſitis declarat̉ exē

Liber.
plis: vt v̓o vtreqꝫ falſe ſint: nō poteſt inueniri. nam ſi quidē quod neqꝫ ſeparari neqꝫ poſſit adeſſe ſubiecto: alterutra enūciet ꝓpoſitio: vna ē vitati: altera cogna ta mēdacio: ⁊ ſi ꝗdē quod a ſubiecto ſeꝑari nō poteſt p̄dicet̉: affirmatio ſola v̓itatis calculuꝫ tenet. at ſi qd̓ ſubiecto īpoſſibile adeſſe dicat̉: ſola obtinet negatio veritatem. vt ſi quis enūciet: quidaꝫ homo aīal eſt: ⁊ alius neget: quidam hō animal nō eſt: vel ita: quidaꝫ homo lapis ē: quidā homo lapis nō ē: vtraqꝫ affir mationum negationūqꝫ oppoſitio verū inter ſe fal ſūqꝫ ꝑtitur. Sed ī prioribus quidē affirmatio: in po ſterioribus āt vera negatio ē: at ſi quod euenire ꝗdē poſſit: ſed a ſubiecto tamē aliquādo valeat ſegrega ri: affirmatio ꝑticularis negatioqꝫ ꝓnūciet̉: vtraſqꝫ veras eē neceſſe ē: vt ꝗdā homo iuſtꝰ ē: quidā homo iuſtꝰ nō ē: vt vero vtreqꝫ falſe ſint: nulla poterūt exē pla cōgruere: quo circa ne iſte ꝗdē qͣs ſubcōtrarias appellamus ſemper ſeſe inuicē ꝑimūt quandoꝗdem aliquotiēs in veritate concordant. at ſi omnibus dif ferētijs diſſidētes ac ſeīuicē deſtruentes inuenire co nemur: reſpiciēde ſūt angulares. hee v̓o ſūt vniuerſa lis affirmatio ⁊ negatio ꝑticularis: vl̓ vniuerſalis ne gatio ⁊ affirmatio ꝑticularis: his enī tāta īter ſe di ſcordia manifeſta eſt: vt neqꝫ in falſitate vnqͣꝫ neqꝫ in v̓itate cōueniāt: ſēperqꝫ neceſſe eſt cū affirmatio ſit vera negationes eſſe mēdaceꝫ: cuꝫ negationi adſit veritas: affirmationi eē propriā falſitateꝫ: at primuꝫ cū geminas eſſe ꝓpoſitionū differentias dixerimꝰ in qualitate ſcilꝫ ⁊ quātitate: harum ⁊ qualitas diuiſa eē ꝓbat̉ ⁊ quātitas: nā ꝙ hec affirmatio eſt illa nega tio: in qualitate diſſētiūt. ꝙ d̓o hec vniuerſalis illa ꝑ ticularis quātitate diſcordant. item neqꝫ in falſitate neqꝫ in v̓itate vnquā poterūt cōuenire: ſiue enim de his que a ſubiecto abeſſe nō poſſūt: vnā ſēper veraꝫ eē neceſſe ē alterā falſā: nā ſi talis terminꝰ p̄dicatur: vt eū vl̓ adeſſe ſubiecto vl̓ nō adeſſe cōtīgat: vniuer ſales ſēper falſe ſūt: ꝑticulares vere ſūt. ſi quis enim ita ꝓponat: omnis hō iuſtꝰ eſt: atqꝫ alius neget. qui dā homo iuſtꝰ non ē: vniuerſalis affirmatio falſa ē: particularis eſt vera negatio. Similiter autē ſi quis ita ꝓponūciet. nullꝰ hō iuſtꝰ eſt: vniuerſalis negatio nis falſa: ꝑticularis affirmationis vera ſētētiā ē: ita in his que vl̓ adeſſe ſubiecto vl̓ abeſſe cōtīgāt. vni uerſales falſitati cōiūcte ſunt: ꝑticulares obtinēt ve ritatē. at ſi tales termini ſint: ꝗ ſeparari atqꝫ a ſubie cto diuidi nequeāt: ſiue illa ſit vniuerſalis ſiue ꝑticu laris herebit ſemper affirmationi v̓itas: negationi mēdaciuꝫ vt ſi ꝗs vniuerſaliter enūciet. omnē homi nē eē aīal: aliuſqꝫ ꝑticulariter neget: quēdā hominē nō eē aīal. affirmatio vniuerſalis verū loꝗtur: parti cularis negatiue falſa ſētētia eſt. itē ſi ꝗs vniuerſali ter negādo ꝓponat nullum hominem eſſe aīal: parti cularē affirmationē v̓itas ſequitur: heret vniuerſa lis negatio falſitati: quod ſi ſint que predicantur: vt nūqͣꝫ poſſint adeſſe ſubiecto: ſeu ille vniuerſaliter ſeu particulariter ꝓponantur. negationes ornat ꝟitas affirmationes falſitas decolorat. Si ꝗs enī ꝯfirmat dicēs omnē hominē lapidē eē. aliuſqꝫ quēdā homi nē nō eē lapidē reſpōdeat. vniuerſalē affirmationeꝫ falſitas: ꝑticularē negationē ꝟitas tenet. quod ſi ita quis vniuerſaliter neget. nullꝰ hō lapis ē: ⁊ ꝑticulari ter affirmet ꝗdaꝫ hō lapis eſt. vniuerſali conſtat ne gatione ꝟitas: ꝑticularis affirmatio nō caret falſi tate. Quoquo igit̉ mō predicata vl̓ ſubiecta mutaue ris: ſi tamē vniuerſalē affirmatiuā ꝑticularis negati
ue: vl̓ vniuerſalē negatiuā ꝑticulari affirmatiue con ſertā a ſingulariter cōſideratione cōmittas: ſi hec fal ſa: illā veraꝫ cōtīgit: ⁊ ſi hec vera ē. illā falſā neceſſe eē īueniri. atqꝫ idcirco has īter ſe oppoſitas ⁊ cōtra dictorias nūcupamꝰ: ⁊ hactenª ꝗdē affirmationes ⁊ negationes aduerſis ītētionibꝰ conferētes: ꝗd in eis diſcordie ac diuerſitatis eſſet oſtēdimꝰ. nūc vniuerſa lē affirmationē ꝑticulari affirmatiue: ⁊ vniuerſalem negationeꝫ ꝑticulari negatiue ad v̓itatis falſitatiſqꝫ cōueniētiam cōparemus. haruꝫ namqꝫ inter ſe nulla diſcordia eſt: atqꝫ ideo nō de earū diſſēſu: ſed de cōſē ſu potiꝰ videt̉ eſſe querendum. Primum igitur vni uerſalis affirmatio ⁊ ꝑticularis affirmatio ſubalter ne dicunt̉: quoniā altera ſubiacet alteri ideſt ꝑticula ris affirmatio vniuerſali affirmationi ſuppoſita eſt atqꝫ ſubiecta veluti pars ītra totiꝰ ſemꝑ ābituꝫ latet idēqꝫ de vl̓i ⁊ ꝑticulari negatiua dicēdū ē. ſubalter ne enī vocātur: ꝙ ſuperior atqꝫ āplior vniuerſalis ne gatio ītra ſe ꝑticularē negationē claudit ⁊ continet He igit̉ tali rōne cōſentiūt: ſi.n. vl̓es ī ꝟitate p̄cedāt ꝑticulares veras eē neceſſe ē: vt ſi ꝗs vniuerſaliter af firmādo ꝓponat: oēꝫ hoīeꝫ aīal eē: q̄ cū ſit vera par ticularis ſibi affirmatiōis v̓itatē comitē trahit: ea ve ro ē: ꝗdā hō aīal ē: nā ſi verū ē oēꝫ hoīeꝫ eē aīal: ve rū ē eē aliquē. itē ſi quis vniuerſaliter enunciet nul lum hominem eſſe lapidem: verum dixerit: at ſubie cta ei particularis negatio idem retinet: nec mentit̉ ꝗ dixerit: quēdā hoīeꝫ lapidē nō eē: ita igit̉ vniuerſa libus affirmatione ac negatiōe vera dicētibꝰ: parti cularis affirmatio ⁊ negatio verā vniuerſaliū ſentē tiā cōſequuntur. at ſi vniuerſales falſe ſint non neceſ ſe ē particulares vniuerſaliū cōſenſu p̄bere menda ciū: velut in his vniuerſalibꝰ q̄ ꝓponūt oēm hominē eſſe iuſtū vel nullū hoīem eē iuſtū: que cum vna ſit af firmatio: altera vero negatio: vtreqꝫ ſunt falſe: ſꝫ eas particularium falſitas nō ex neceſſitate cōſequitur. nā ⁊ q̄ndā hoīeꝫ eē iuſtū: que particularis ē affirma tio: vere quis dixerit. atqꝫ ideo falſis vniuerſalibꝰ par ticulares veras eē non neceſſe ē: quod enim vniuer ſalis affirmatio falſa dicatur: oēm hoīem eē lapideꝫ errat particularis affirmatio: que ꝓponit quēdā ho minem eē lapidē: at ſi vniuerſalis negatio falſa pro ponatur. nullū hoīem eē animal: nō idcirco particu laris erit vera negatio: ſi pronūciet quendā homineꝫ non eē animal: atqꝫ ideo vniuerſalibus quidē in veri tate manētibus ꝑticularis neceſſe ē vniuerſaliuꝫ con ſentire veritati: at ſi vniuerſalibus falſitas īherebit: particularis tum veras: tū etiā falſas eē poſſibile ē: veras quidem ſi ꝗd tale p̄dicetur quod adeſſe ſubie cto poſſit ⁊ ſubiecto valeat ſeparari: falſas eē vtraſqꝫ affirmationē ꝗdē ꝑticularē: ſi ī eo ſit vniuerſalis fal ſa affirmatio: quod ſubiecto nō pōt cōuenire: nega tionē ꝑticularē: ſi ī eo vniuerſalis negatio mentiatur qd̓ a ſubiecto nō pōt ſegregari: vt poſita ſuperiꝰ exē pla declarāt. qd̓ ſi ad veritatis ⁊ falſitatis ꝯſequētiā ꝑticularis propoſitiōes locum principē ſortiātur: cō traria eis vniuerſales propoſitionis rōne conueniūt: nam ſi ſint falſe particulares: vniuerſales falſas eſſe neceſſe ē: ſinuero ꝑticulares vere ſint: tū vniuerſales vere ſunt: tum etiā falſe: nā ſi ꝑticularis affirmatio ē falſa: q̄ dicit: aliquē hoīem eē lapidem: vniuerſalis quoqꝫ affirmatio falſa eſt: que proponit omnē hoīeꝫ eē lapidē: item ſi ꝑticularis eſt falſa negatio que de cernit quēdā hominē non eſſe animal: falſa erit vni uerſalis negatio que nullum hoīeꝫ animal eē cōten dit: at ſi

Primus.
vtilis ad euidentiam rerum deſcriptio proponatur. Cōtrarie. Ul̓is negatio Ul̓is affirmatio. He tum diuidunt veruꝫ ⁊ falſuꝫ tum falſe ſunt vtreqꝫ: vere nūqͣꝫ x He tū diuidūt veꝝ ⁊ falſuꝫ tū vere ſt̓ vtreqꝫ falſe nūqͥ Particularis affir. Subcōtrarie. Particu. nega. ¶ Ex his ergo que ſuperius dicta ſūt intelligi pōt con trarias ꝗdē vel veruꝫ inter ſe falſumqꝫ diuidere: vel ſimul poſſe mētiri: veras ſimul eſſe nō poſſe: ſubcō trarias v̓o vel vtraſqꝫ veras eē: vl̓ alterā verā: alte rā falſā: nūqͣꝫ tamē ſimul ꝓferre mēdaciū. Angula res autē neqꝫ in verite vnquā neqꝫ in mendacio con ſonare: ſed vni ſēper veram alteri ſēper falſā eſſe ſē tētia. nunc demonſtrandum eſt vniuerſalibus veris particulares nō poſſe mētiri. falſis aūt vniuerſalibꝰ poſſe ꝑticulares nō falſa ꝓferre. Dico eniꝫ ſi vniuer ſalis affirmatio ſit vera ꝑticularē quoqꝫ affirmatio ne verā futurā: nā ſi falſa eſt erit vera que ꝑticulari affirmationi opponit̉ vniuerſalis negatio. ſed poſita eſt vera affirmatio vniuerſaliſ: hoc igit̉ mō vtraſqꝫ ſi mul veras eſſe cōtīgit. affirmationē ſcilꝫ vniuerſalē: vniuerſalēqꝫ negationē: quod euenire nō poſſe mō ſtratū ē: n̄ igit̉ fieri poteſt: vt affirmatiua vniuerſali vera ꝓpoſita ꝑticularis affirmatio mētiat̉. Rurſus ſi vera eſt vniuerſalis negatio ꝑticularē quoqꝫ negadittat ſi particularis affirmatio vl̓ negatio vere ſūt: iſqꝫ p̄dicat̉ qd̓ a ſubiecto diuidi ac ſegregari queat: affirmationē negationēqꝫ vl̓es nō ē dubiū poſſe mē tiri: vt qm̄ vere ſint particulares q̄ ꝓponūt quēdam hoīem eē iuſtū ⁊ quēdā hoīeꝫ nō eē iuſtū: his ſuper poſitas vniuerſales falſas eē manifeſtū ē: vt ea q̄ di cit: oīs hō iuſtꝰ ē: ⁊ nullus hō iuſtus ē: at ſi ꝗd tale af firiatio particularis ꝓnūciet: quo ſubiectu carere n̄ poſſit: vera erit ſuꝑpoſita affirmatio vniuerſalis: vt cū aliꝗs enūciat: quēdā hoīem eē aīal: huic vl̓is affir matio ī ꝟitate cōſentit: q̄ eſt: oīs hō aīal eſt: at ſi ꝗd particularis negatio tale ꝓponat: quod ſubiecto ne queat inherere veritatē particularis negatiōis vl̓is negatiue veritas neceſſe eſt cōſequatur: vt cū aliquis dicit: quendā hominē lapidē nō eē: conſonat vniuer ſalis veritas propoſitiōis: que nullū homineꝫ lapidē eē pronunciat. quo fit vt precedentibus ꝗdem vniuer ſalibus veris particulares veras eſſe neceſſe ſit. Pre cedētibꝰ vero ī falſitate particularibꝰ vniuerſaliū ve ritas ſubſequatur. Manentibꝰ v̓o vniuerſalibꝰ falſis particulares mendatiū dicere nō ſit neceſſe: ſicut ne vera quidē particularibꝰ proponētibꝰ veram vniuer ſalium neceſſe eſt eſſe ſententiam ⁊ hoc quidē exēpla docuerunt: vt auteꝫ firma demonſtratione clareſcat:
tionē verā eē cōcedo. nā ſi falſā quis dixerit: vniuer ſaleꝫ affirmationē que ē ei oppoſita: verā neceſſario eſſe fatebit̉. at ſi vniuerſalis negatio vera eēꝓpoſita eſt ſimul igit̉ vniuerſales negationē ⁊ affirmationē veras eē cōtīgit: quod fieri nō poſſe ſuperius poſita exēpla docuerūt: at ſi falſa ē vniuerſalis affirmatio: particularis vel falſū poterit enūciare vl̓ verū quo poſito nihil īpoſſibile comitat̉: ſiue enim falſa ſit erit vera negatio vniuerſalis: ſeu vera illa ſit: vniuerſalē negationē falſitas obtinebit. Quo ſit vt falſa vniuer ſali affirmatiōe vniuerſalis negatio: tum eī falſitare cōſonet: tū ab ea v̓itate diſcordet: qd̓ nō eē īpoſſibile ſuꝑioribꝰ docet̉ exēplis. Eodē quoqꝫ mō ⁊ ſi vniuer ſalis negatio falſa ſit ꝑticularē negationē vl̓ verā vl̓ falſā eē poſſibile ē: neqꝫ idcirco aliꝗd ſeꝗtur īcōgru uꝫ. Particulari nāqꝫ negatione vera vniuerſalis af firmatio mētiet̉: eadē falſa verum vniuerſalis affir matio ꝓnūciat. quo ſit vt falſa vniuerſali negatione propoſita: affirmationē vniuerſalē tū verā: tū falſā rationis demōſtret euētꝰ: quod īpoſſibile nō eſt. rur ſus ſi ꝑticulares falſe ſint: vniuerſalis quoqꝫ falſitas ſeꝗtur: nā fi particularis affirmatiua ꝓnūciet mēda ciū vniuerſalis quoqꝫ affirmationi falſitas īherebit: nā ſi hec vera eſt: falſa erit ei oppoſita negatio ꝑticu laris: ſed affirmationē ꝑticulare cōſtituimꝰ eē mēda cē. ſimul igitur ꝑticularis affirmatio ⁊ negatio falſa ſūt: quod eē īcōueniēs p̄cedēs tractatꝰ declarauit: itē ſi ꝑticularis negatio falſa dicat̉: vniuerſalis quoqꝫ negationis falſitas cōſonabit: nā ſi negatio vniuerſa lis vera ē: falſa ē oppoſita que ē affirmatio ꝑticula ris: quomō vtraſqꝫ ꝑticulares affirmationem. ſcilicꝫ ac negationē ſimul falſas eē cōtīgit qd̓ fieri n̄ poſſe p̄ diximª. at ſi vera ſit affirmatio ꝑticularis falſa vl̓ ve ra vniuerſalis affirmatio eſſe poteſt: ſed ſiue falſa ſit particularē negationē verā eē neceſſe ē: ſiue vera ſit: hēbit ꝑticularis negatiua mēdaciū. Sed cū vera ſit affirmatio particularis negationem particularē vel falſā eſſe vel verā nihil ē īpoſſibile. Rurſus ſi nega tio particularis teneat veritatem: vniuerſalis nega tio vel ꝟitatē tenere poteſt vel ꝓferre mēdaciū. Naꝫ ſi vera ē oppoſitam affirmationē particularē falſaꝫ eē manifeſtū ē: ſi falſa ē v̓itatē particularis affirma tiua cuſtodiet: quo ſit vt ſi ꝑticularis negatio teneat v̓itatē affirmatio ꝑticularis vera vel falſa ſit: quorū neutrū īpoſſibile nō eſſe premiſſa docuerūt: atqꝫ hec ꝗdem de vniuerſalibꝰ dicta ſufficiāt. Nunc de indefi nitis ac ſingularibꝰ diſſeramus: quaꝝ quidē indefini te ſunt: quibus nulla ſignificatio determinationis ad iungitur: ſed p̄ter vniuerſalis ⁊ particularis intelli gentiā quātitatis ꝓferūtur vt hō iuſtꝰ ē: homo iuſtꝰ nō ē: ꝗbus tam etſi(vt dictū ē) nulla ſignificatio de terminatiōis adiungatur: vim tn̄ obtinent particula rium ꝓpoſitionū. Nāqꝫ vt ille quas ſubcontrarias ī priore deſcriptione ſignauimꝰ: alias quidem inter ſe verum falſumqꝫ diſtribuunt: alias quidem in dicen veritate conſpirant nūquam tn̄ ſimul videntur poſ ſe mentiri: ita etiam indefinite ſi quidē tale eſt quod enūciāt qd̓ ſubiecto ſemꝑ īeſſe neceſſe ſit affirmatio ē vera: falſa negatio: vt in his ꝓpoſitionibꝰ. hō aīal ē: hō animal non eſt: at ſi id in indefinitis ꝓpoſitioni bus efferatur quod ſubiecti natura nō ſuſcipit: nega tio quideꝫ vera ē: ſed affirmatio iuncta ē falſitati: vt ſi quis dicat: hō lapis ē: homo lapis non eſt: vt vero vtreqꝫ in ꝓnūcianda falſitate cōſentiant: non poteſt inueniri. Eadeꝫ tamen ab vniuerſalibꝰ affirmatiuis:

Liber.
atqꝫ negatiuis ita diſſentiūt: vt quoquomodo ſubie cta permutes: vna ſēper veritatis: altera ſit ſēper ple na mēdacij. Exēpluꝫ vero huiuſmodi predicati quod ſubiecto ſēper inhereat hoc eſt. omnis hō animal eſt homo animal non eſt. nullus hō animal eſt: hō ani mal eſt. Hic indefinite vi eadē fungūtur qua ⁊ parti cularis. huiª v̓o quod nūquā inheret. hoc eſt. omnis homo lapis eſt. hō lapis non eſt. Nullꝰ homo lapis eſt. hō lapis eſt. in his quoqꝫ indefinite vniuerſalibꝰ oppoſite ꝑ vnamquāqꝫ oppoſitionē vnam veram falꝰ ſā alteraꝫ reddiderūt: itē quod ſuſcipere ſubiecti na turaꝫ valeat ⁊ poſſit amittere. Omnis hō iuſtus eſt. hō iuſtus non eſt. Nullus homo iuſtus eſt. homo iu ſtꝰ eſt. in his etiaꝫ īdefinite particularibꝰ immutate ſunt: que vniuerſalibꝰ obiecta ꝑ vnāquāqꝫ propoſi tionuꝫ aduerſitateꝫ: vni ſēper verum: alteri diuiſere mēdaciuꝫ. Preterea quoquo modo terminorū exem pla ponant̉ ſi affirmationes affirmationibꝰ negatio nes negationibus cōparemꝰ: vniuerſalibꝰ v̓is īdefi nitarū veritas ꝓuenit: vt cum vere ſunt. omnem ho minē eſſe animal: ⁊ nullum hominē eſſe lapideꝫ con ſtat ꝟitas indefinitis que ꝓponunt: ⁊ hominem ani mal eſſe: ⁊ hominē lapidē non eſſe. At ſi vniuerſaliū falſitas antecedat īdefinitarum vel v̓itas: vel men daciuꝫ variabit̉. hoc modo. Falſa enī eſt vniuerſalis enunciatio que ꝓponit. omnem hominē eſſe iuſtum: ſed ea que dicit hominē eſſe iuſtuꝫ: tenet in humane nature parte v̓itateꝫ. Nam ſi nō habet omnis hō iu ſtitiā cū tamē aliquis habeat: vere dici poteſt hoīem eſſe iuſtum. Iteꝫ cum ꝓponit̉ vniuerſaliter. Nullus homo iuſtꝰ eſt: falſū eſt. Abſi id indefinite deneget̉: a veritate non diſcrepat. Nā cuꝫ ſit aliꝗs homo non iuſtꝰ: non mētietur qui pronūciauerit hominem eſſe nō iuſtū. Itē cuꝫ ſit falſa que vniuerſaliter affirmat dicens. omneꝫ hominē eſſe lapidē: falſa eſt que idem indefinita enūciatione cōfirmat dicēs hominē eſſe la pidē. Rurſus cum ſit falſa negatio per quam ꝓponi tur: nullum hominē eſſe aīal: falſa eſt īdefinita nega tio que ꝓnunciat hominem non eſſe aīal. Hic quoqꝫ particulariū ſimilitudo ſeruata eſt. Nā in ſubalter nis v̓a vniuerſalitas v̓itatē ꝑticularitatis trahebat. falſa v̓o vniuerſalitas nec v̓itatis nec mēdacij neceſ ſitateꝫ ꝑticularibꝰ afferebat. Eadē omnia vniuerſali um atqꝫ īdefinitarū collatione ꝓueniūt. Rurſus īde finitas pͥmū falſas cōſtet: vniuerſales quoqꝫ neceſſe eſt eſſe mēdaces: vt ſi falſū ſit eē hominē iuſtū: falſū erit omnē homineꝫ eē iuſtuꝫ. quādo quidē non capit veritatem: ſi iuſtus vel vnus hō non fuerit. Iteꝫ ſi in definita negatio mētiat̉: veꝝ vniuerſalis negatio nō habebit: veluti ſi falſa ſit ea que dicit hominē nō eē iuſtū: quādo quidē nō poteſt vniuerſaliter ab homīe denegari: ſi vel vni hominuꝫ ꝓbabit̉ adeſſe iuſtitia. At ſi indefinite ſētentiaꝫ v̓itatis optineāt: vniuerſa les tū veras tū eueniet eſſe mendaces: velut cuꝫ dici mus hominē eſſe iuſtuꝫ veꝝ eſt. eſt eniꝫ homo qui iu ſtitia nō careat: huiꝰ vniuerſalis negatio mētiet̉: cū quis dixerit nullum hominē eſſe iuſtuꝫ. At ſi id affir mabit̉ īdefinite quod a ſubiecto diuelli ſecerniqꝫ nō poſſit: vera nihilominꝰ erit affirmatiua que ꝓponit omnē hominē eē aīal. At ſi id quod ſubiecti naturaꝫ nō recipit ꝓponit īdefinita negatio: veluti ſi dicat ho minē lapidē nō eē nihil ab eiꝰ v̓itate vniuerſalis ne gatiua diſſētiet: vt ea que nullū aīal eē ꝓponit. nihil igit̉ dubium eſt īdefinitas particularibꝰ eſſe cōſimi les: eādēqꝫ viꝫ v̓itatis ac falſitatis ſignificationibus
obtinere: de quibꝰ ſufficiēter dictū eſt. Nūc de ſingu laribꝰ explicemꝰ que nihil ſuperioribꝰ ſimiles extant Ille nāqꝫ quoniā cōſtituebāt vniuerſale ſubiectū de quo p̄dicatū terminū dicerēt: idcirco ſuſcipiebant ēt differētias quātitatis. Nā quod vniuerſale eſt ⁊ vni uerſaliter ⁊ ꝑticulariter ⁊ īdefinite poterit ꝓnūciari At he que vnū aliꝗd ponunt ſingulariter atqꝫ indiui due: differētias quātitatis habere nō poſſūt: atqꝫ iō ſola in eis relinꝗtur diſcrepātia qͣlitatis. ꝙ hec ꝗdeꝫ affirmatio: illa v̓o negatio. Sēper igit̉ inter ſe affir matio ⁊ negatio ſingularis verū falſūqꝫ diſtribuēt. Si nō cetera īpediāt que ſēſū in alias atqꝫ in alias ſi gnificationes ſolēt deflectere ac detorquere. Cum v̓o vnū atqꝫ idē p̄dicatū atqꝫ ſubiectū in affirmatione ⁊ negatione cōſtiterit: vno eodēqꝫ ſūptum tēpore: vno eodēqꝫ ꝓlatū modo: ad vnuꝫ atqꝫ idem relatum: de vna atqꝫ eadē parte ꝓpoſitū: neceſſe eſt ex his vnam ſēper eſſe vera: alterā ſemper eſſe falſam. Nam ſiue equiuocos terminos ſumāt: ſiue nō ad ideꝫ tempꝰ ꝓ cedāt: ſiue alius vtriſqꝫ īſit modꝰ: ſiue ad alias ꝑtes vel ad aliquid aliud referant̉ veras vtraſqꝫ eſſe ꝯtin git. Age enī equocū terminū ſumat affirmatio: di catqꝫ Cato vtice ſe peremit: negetqꝫ negatio: Cato ſe vtice nō peremit. Hic igitur vtreqꝫ ſūt vere qm̄ Ca to eꝗuocū ē. Nāqꝫ Cato p̄torius vtice ſibi manꝰ ītu lit: Cato v̓o cēſorius minime. Itē ꝓponat̉ affirmati ua hoc mō. Nocte lucet. negatio reſpōdeat. nocte nō lucet. Hic igitur lucere eꝗuocū ē. Atqꝫ iō nihil īpe dit quo minus vtreqꝫ ī veritate ꝑmaneant. Affirma tio nāqꝫ cū dicit lucere nocte: lune loꝗtur lucē. Ill v̓o cū negat de ſolis luce ſignificat. Hic igit̉ eꝗuocu p̄dicatū vtraſqꝫ verū cōſeruare ꝑmiſit. Itē ſi quis de Socrate proponat dicēs. Socrates ſedet. Atqꝫ alij neget. Socrates non ſedet: vtreqꝫ vere eē queunt: ad diuerſa tempora referantur. Pōt enim nūc qui dē Socrates ſedere: alio v̓o tēpore nō ſedere. Rur ſus ſi quis humani oculi colorem nigrum eſſe confir met: aliuſqꝫ nigrū non eē cōtendat: vtriqꝫ verum l quentur: ſi ad ſingulas oculi partes affirmatio nega tioqꝫ referantur. Nam quod circa orbē ē qui mediuꝫ pupillam tenet: albū ē. Ipſe vero orbis niger viſitu Rurſus ſi de Socrate inter duos locato quis dixerit Socrates dexter eſt: aliuſqꝫ reſpōdeat Socrates de xter nō ē: vtriſqꝫ cōſtare veritas pōt. Ad eū ꝗ cuꝫ ſi niſtra Socratis ē: dexter ē. Ad cum vero cuius leu lateris pars Socratis dextra cōiūgitur: dexter nō Itē ſi quis ouum animal eſſe conſtituat: aliuſqꝫ ouū animal eſſe neget: vtreqꝫ a veritate non diſſonant Nāqꝫ ouuꝫ poteſtate animal eſt: actu animal non ē ita igitur inter ſe ſingularium ſubiectorum ꝓpoſitio nes verū falſūqꝫ diſtribuent: vt vnā veritatē neceſſi ſit habere: alterā mēdatiū. Si neqꝫ qd̓ ſubiectū eſ neqꝫ quod predicatū: aliqua ſit equiuocatiōe cōfuſū ad idē tēpus ad eaſdē partes ad eūdē modū: eādēqꝫ rē ad quā affirmatio retulit: ea q̄ proponūtur ī nega tione afferrat̉: vt ſi ꝗs de Socrate pronūciet Socra tes caluus eſt: Socrates caluus non eſt. Si igitur de ſocrate eodē affirmatio negatioqꝫ ꝓponāt. ſi eandem caluitij ſignificationē affirmatio ſumpſerit ⁊ negatio ſi eādē vtreqꝫ capitis partē loqͣnt̉: ſi vel actū vtreqꝫ poteſtatēue ſignificēt: ſi nulla diuerſitate tꝑis erret̉ ambage. Si n̄ ad aliū affirmatio: ad aliū negatio re ferat̉: vna ſemꝑ ꝟitati cōiūcta ē retinet ſemꝑ altera falſitatē. Qm̄ de ea ꝯueniētia ꝓpoſitionuꝫ: q̄ vtriſqꝫ ſimplicibꝰ terminis eodēqꝫ ordine captaret̉ explicui nunc

Primus. 4 3
Omnis homo iuſtus eſt Omnis nō hō nō iuſtus ē Nullus hō iuſtus eſt Nullª nō hō nō iuſtus eſt Quidā homo iuſtus ē Quidā nō hō nō iuſtus ē Quidā homo iuſtus nō ē Quidā n̄ hō n̄ iuſtus n̄ eſt Omnis homo riſibilis ē Oīs nō hō nō riſibilis eſt Nullus homo riſibilis ē Nullus nō hō n̄ riſibilis ē Quidā homo riſibilis ē Quidā n̄ hō n̄ riſibilis eſt Quid ā hō riſibilis nō ē Quidā n̄ hō n̄ riſibilis ſi ē Marum igitur talis eſt conſonāda falſitate vel veri tate proprietas vt affirmationes quidem īter ſe vni uerſales ꝑticulareſqꝫ negatiōes vl̓ ī vitate: vl̓ ī men datio cōſētire queāt: vel veꝝ īter ſe falſūqꝫ diuidere Si quid enim de ſubiecto tale predicet̉ quod vel ſub iecto nequeat ſegregari: vt ab hoīe rationabilitas: vel a ſubiecto ꝗdē recedere q̄at ſed ſubiecti naturā n̄ poſſit equare: vt hoīs grāmaticꝰ: vnā veram alterā falſā eē ꝓueniet. Nā qui dicit omnis homo rationa lis eſt veruꝫ loquitur: ⁊ qui dixerit. omnis nō hō nō rationalis eſt: mētiet̉. Diuine nāqꝫ ſubſtantie: rōnis quidē compotes ſūt: ſed homines non ſūt. Iteꝫ ſi ꝗs pronūciet. omnis hō grāmaticª eſt falſuꝫ dixerit. At qui ꝓponit omnis nō homo nō grāmaticus eſt: verū dixerit. Nā ꝗ homo non eſt grāmaticus eſſe nō pōt. At ſi id de ſubiecto p̄dicet̉: qd̓ vl̓ nūqͣꝫ ſubiecto vale at cōuenire: vt lapis homini: vl̓ cōueniēs ab eo poſ ſit abſcedere cū ſit maiꝰ atqꝫ vniuerſalius ſubiecto vt iuſtitia homini: ſimul vtriſqꝫ falſitas ꝓuenit. Naꝫ ſi quiſ dicit omnis hō lapis ē falſā fecerit ꝓpoſitionē. Eodem quoqꝫ modo ꝗ dixerit. omnis non hō non la
muine de ea participatione dicē̓dum ē que ⁊ vtroſqꝫ terminos ⁊ eundē ordinē ſeruat: hoc aūt(vt dictū ē tribus cōtingere modis pōt: aut.n. p̄dicatus tm̄: aut ſubiectus terminus: aut vterqꝫ cum negatione pro nonit̉. Ac tunc enūciatio vel ab infinito ſubiecto: vel an īfinito predicato: vel ab infinitis vtriſqꝫ conſiſtit. Quotiēs enī nomini negatio ſubiungitur: nomē red ditur īfinitū. Atqꝫ ideo ꝑ oppoſitionem participatio teri dicitur. Nomini enī ſimplici ſemper infinitū nō men opponitur: vt homo non homo: aīal non aīal: a cetera. que cum ita ſint diſponantur ſimplices atqꝫ ex earū natura ceteras colligamus. Primo igitur ꝓ poſitionū ſeries deſcribatur ea.ſ. que vtriſqꝫ iūgitur finitis: ꝓpoſitiſqꝫ ſimplicibus ita ex infinitis omnibꝰ copulatarum ꝓpoſitionum ordo iungatur: vt affir mationes affirmationibus: negationes negationibꝰ aduerſis frontibus collocentur. Omnis hō rōnalis eſt Omnis nō hō n̄ rōnalis ē nullus homo rōnalis ē Nullꝰ nō hō nō rōnalis ē Quidā homo rōnalis eſt Quidā nō hō nō rōalis ē̓ Quidā homo rōnalis n̄ ē Quidā nō hō n̄ rōalis n̄ ē Omnis hō grāmaticꝰ ē Oīs nō hō n̄ grāmaticꝰ ē Nullꝰ hō grāmaticus ē Nullꝰ n̄ hō n̄ grāmaticꝰ ē Quidā hogrāmaticª eſt quidā ſi hō n̄ grāmaticꝰē Quidā hō grāmaticꝰ n̄ ē ꝗdā n̄ hō n̄ grāmaticꝰ n̄ ē Oīs homo lapis ē Omnis nō hō nō lapis eſt Nullꝰ nō hō non lapis eſt Nullus homo lapis eſt Quidam homo lapis ē Quidā nō hō nō lapis eſt Quidā nō hō nō lapis ni ē Quidā hō lapis non eſt
pis eſt: cū ſilex homo nō ſit: ſed lapis. Itē propoſitio
omnis hō iuſtus eſt falſa eſt: cuius ſequitur falſitatē omnis nō homo non iuſtus eſt. Nam diuinis ſubſtan tijs adeſt ſemper iuſtitia: cū non ſit humanitas. At ſi ꝗd tale d̓ ſubiecto p̄dicet̉ qd̓ ⁊ ſemꝑ ei copulet̉: neqꝫ tamē ſubiectū poſſit excedere: vt riſibile poī: vtriqꝫ ſnīa in ſignificandi veritate concurrit: oīs hō riſibilis eſt vera eſt: omnis non homo non riſibilis eſt: hec re tinet veritatem. Nā qꝛ riſibile hoīs ꝓpriū ē recte di citur non eſſe riſibile quicquid homo non fuerit. Ea dē oīa in particulari negatione redduntur. Nam ſiue q̄ ſūt maiora ſubiecto atqꝫ ab eo diſcedere nequeunt: vt rōnabilitas ab homine: vel que diſcēdūt quidē ſꝫ ſunt minora ſubiecto: vt grāmaticꝰ hoīe: de ſubiecto p̄dicētur: vnā verā alterā falſā faciūt. Nam qui di cit quidam hō rōnalis non eſt: falſum propoſuit: ꝙ vero reſpōdet: ꝗdā non homo non rōnalis non ē: ve rum loquitur. Diuina quippe ſubſtantia non eſt qui dam hō: ſed carere nō pōt humane rōne nature. Itē quidam hō grāmaticus non eſt vera ē: ſed falſa eſt ſi dicam: ꝗdā nō hō nō grāmaticꝰ non eſt. Cum illd̓ ſit verius quoniam qui homo non fuerit non poteſt eſſe grāmaticus. At ſi que vel nūquā de ſubiecto poſſūt vere predicari: vt lapis de homine: vel predicatur ꝙ dem ⁊ ſūt maiora ſubiecto: ſed ab eo diſcedere ſeꝑa rariqꝫ patiūt̉: vt iuſtitia ab hoīe. veras ꝓtinꝰ vtraſqꝫ cōſeruāt. Nā qui dicit: quidā hō dapis nō ē verū di xerit. At ſi ꝗs reſpōdeat: ꝗdā nō hō non lapis non ē: is quoqꝫ verum dixerit: ſi quidem de ſilice vel de hu iuſmodi ceteris velit intelligi: q̄ cū non ſint hoīes nō lapides nō ſūt. Itē quidā homo iuſtus non eſt proyo ſitio veritatem tenet. Sed ne illa quidē falſa ē qͥ pro ponit quēdā nō hoīem nō iuſtū non eē: hoc enim vt dictum ē diuinis ſubſtātijs īuenit̉: vt iuſtitiā teneāt qͣꝫuis ab hoīs diffinitione ſeiūcte ſunt. Item ſi id qd̓ abeſſe non poteſt ⁊ ſit equale ſubiecto de eodem ſub iecto p̄dicetur: vt riſibile homini incurrit vtriſqꝫ mē dacium. Nā quidā homo riſibilis nō ē: falſa ē: cuius falſitati ſeſe emulā p̄ſtat q̄ proponit: ꝗdā non homo non riſibile non eſt: quaſi qui homo non ſit poſſit eē riſibilis. Ita igitur ꝗdē ī affirmationibꝰ vniuerſali bus ⁊ particularibus negatiuis veritas falſitaſqꝫ ⁊ ſi mul aliquotiēs īuenitur ⁊ īter vtraſqꝫ diuidit̉. Nega tiones ꝟo vniuerſales ⁊ particulares affirmationes nō ſimili reſpōdēt mō. Sed negationes ꝗdē vniuer ſales vnā verū dicere alterā falſū: ſimul vtraſqꝫ fal ſas eē poſſibile ē. Simul āt veras nūqͣꝫ eē cōtingit. Nā ſi id qd̓ adeſſe ſubiecto non pōt p̄dicet̉ vt lapis hoī: vnā verā faciūt alterā falſā: vt ē. Nullꝰ hō la pis ē vera ē: falſa ē q̄ ꝓponit nullus nō hō n̄ lapis ē. Oīa ꝗppe aīalia p̄ter hoīeꝫ ita n̄ ſūt lapides ſicut ab hoīuꝫ naͣ ſeiūcta ſūt. quicꝗd ꝟo aliud de ſubiecto p̄ dicet̉: neutri cōſtare v̓itas pōt: vt ſi ꝗs ꝓponat. Nul lus hō ratiōalis ē falſū dixerit. Aliuſqꝫ reſpondeat: nullus nō hō nō rōnalis ē: hāc quoqꝫ cōuincit ratio mentiri: equus ꝗppe nō hō ē: nec eū quis dixerit ra tionis eē participē: vt āt ſimul vere ſint nullus pote rit terminus approbare. Particulares aūt affirma tiue ī differētiā v̓itatis falſitatiſqꝫ diſcedūt: quotiēs aliꝗd tale de ſubiecto dr̄ qd̓ nūqͣꝫ poſſit adeſſe ſubie cto: vt lapis. nam ſi ꝗs enūciet quidaꝫ hō lapis ē: fal ſa ꝓpoſitio eſt. At ſi ꝗs reſpōdeat. quidaꝫ nō hō non lapis eſt tenet cōtrariam veritatem: equus ꝗppe nō hō ē nec lapis eē dicetur: quicquid vero alid̓ de ſub iecto predicabitur: eſt eas in vitatis ſignificationē cō uenire: vt quidaꝫ hō rationalis ē vera eſt: ꝗdaꝫ non

Liber.
homo nō rationalis eſt huic quoqꝫ v̓itas cōſtat: equꝰ quippe non hō eſt nec ratione ſubſiſtit: vt v̓o ſimul falſe ſint: nullis reperiet̉ exēplis. Ad hūc igit̉ modū ⁊ de ceteris que vel ſubiectū vl̓ p̄dicatum retinēt infi nitū: ad vitatis falſitatiſqꝫ cōſenſuꝫ enunciationum propͥetas cōſiderāda eſt: de quibꝰ modo breuiter ꝗd eueniat tetigiſſe ſufficiat. ſingula v̓o lectoris explorā da diligētie ⁊ ꝑ cōuenientes terminos rimāda ꝑmit timꝰ. diſponantur igit̉ ꝓpoſitiōes que ex vtriſqꝫ ſim plicibus terminis conſtant: eaſqꝫ quaruꝫ ſubiectum tantum abnuatur: ex aduerſa parte reſpiciant. Simplices. Ex ſubiectis infinitis. Omnis hō rōnalis eſt Omnis nō hō rōnalis eſt Nullus hō rōnalis ē Nullus nō hō rōnalis eſt Quidam hō rōnalis ē Quidā nō hō rōnalis eſt Quidā hō rōnalis nō ē Quidā nō hō rōnalis n̄ ē
Omnis hō riſibilis eſt Nullus hō riſibilis eſt Quidā hō riſibilis eſt Quidē hō riſibilis nō ē Omnis homo iuſtus ē Nullus homo iuſtus eſt Quidā homo iuſtus n̄ ē Omnis hō grāmaticꝰ ē Nullus hō grāmaticꝰ ē Quidā hō grāmaticꝰ ē Omnis homo lapis eſt Nullus homo lapis eſt Quidaꝫ homo lapis eſt Simplices.
Omnis nō hō riſibilis eſt Nullus non hō riſibilis ē Quidā nō hō riſibilis eſt Quidā nō Nō riſibilis n̄ ē Omnis non hō iuſtus eſt Nullus non hō iuſtus eſt Quidā homo luſtus eſt Quidā non hō iuſtus eſt Quidā n̄ hō iuſtus non ē Omnis n̄ hō grāmaticꝰ ē Nullus n̄ hō grāmaticꝰ ē Quidā n̄ hō grāmaticꝰ ē Quidā hō grāmaticꝰ n̄ ē Quidā n̄ hō grāmaticꝰ n̄ ē Omnis non homo lapis ē Nullus nō homo lapis ē Quidam non hō lapis eſt Quidam hō lapis non ē Quidā nō homo lapis n̄ ē ¶ Inharuꝫ igitur affirmationibus quideꝫ vniuerſali bus veritas ⁊ falſitas diſtribuit̉: ſi ꝗd tale de ſubie cto p̄dicet̉ quod abeſſe nō poſſit: ſiue illud maius ſit vt aīal hoīe: ſiue equale vt riſibile hoī. In his enim vnam verā alterā falſā eē neceſſe eſt quicquid ꝟo p̄ ter ea fuerit p̄dicatū vnā ſēper v̓itas: alteram ſemꝑ falſitas ſequet̉: vt autē ſimul v̓e ſint neꝗt oſtēdi par ticulariū v̓o in affirmationibus quideꝫ ſiquidem ea predicent̉ que valeāt trāſire ſubiectū: ſiue ab eo ſeꝑa rari nequeūt: vt aīal ab hoīe: ſeu poſſint: vt iuſtitia ab hoīe: loquitur vtraqꝫ vera ſētētia. quicquid vero preter ea fuerit p̄dicatū: vnā veritas alterā falſitas tenet. falſe vero ſimul nequeūt īueniri. Negationes vero ꝑticulares ſiꝗdē id p̄dicēt quod a ſubiecto non poſſit abſcedere: ſiue illud maiꝰ ſit vt rōnale homine ſeu eqͣle: vt riſibile homini: vni cōſtabit v̓itas altera mentietur. Si quid vero preter ea fuerit predicatuꝫ: veras ſēper vtraſqꝫ cōſtat: vt ī eas cōinunis falſitas nunqͣꝫ poſſit incidere. ¶ Item diſponantur in ordi nem primum quidem ſimplices: has ē regione reſpi ciant que ſubiecto ſimplici denegantur predicato. Ex infinito predicato. Omnis homo lapis eſt Omnis homo non lapis ē Nullus homo lapis eſt Nullus homo non lapis ē
Omnis homo animal ē Omnis homo non aīal eſt Nullus homo animal eſt Nullus homo non aīal ē Quidam homo aīal eſt Quidā homo non aīal eſt Quidam homo aīal nō ē Quidam hō non aīal n̄ ē Omnis homo riſibilis ē Omnis hō nō riſibilis eſt Nullus homo riſibilis ē Nullꝰ homo nō riſibilisī Quidā homo riſibilis ē Quidā hō non riſibilis ē Quidam hō riſibilis n̄ ē Quidaꝫ hō n̄ riſibilis n̄ ē Omnis homo iuſtus eſt Omnis hō non iuſtus eſt Nullus homo iuſtus eſt Nullus homo non iuſtꝰ ē Quidā homo iuſtus eſt Quidā homo nō iuſtus ē Quidā hō iuſtus non ē Quidā hō non iuſtus n̄ ē Omnis hō grāmaticꝰ ē Omnis hō n̄ grāmaticꝰ Nullus hō n̄ grāmaticꝰ ī Nullus hō grāmaticꝰ ē Quidā hō grāmaticꝰ ē Quidā hō n̄ grāmaticꝰ Quidā hō grāmaticꝰ n̄ ē Quidā hō n̄ grāmaticꝰ n̄ ē MHarum igitur affirmationes vniuerſales: ſiquideꝫ predicent quod ſubiecto nequeat conuenire: vt lapis homini: vel a ſubiecto cuꝫ ſit equale vel ſit maius nō poſſit abſcedere: vt animal vel riſibile ab hoīe: vnaꝫ ſemper neceſſe eſt veritatem alteram proferre men dacium: quicquid vero preter ea fuerit predicatum vtriſqꝫ falſitas inuenitur: vt ad veritatem conuenire non poſſint. Negationes vero vniuerſales ſi ꝗdē id d̓ ſubiecto predicent qd̓ ſubiecto adeſſe poſſit ⁊ abeſſe ita vt excedat vt virtus hominem: vel id quod adeſſe quidem queat ſed non poſſit adequare ſubiectum vi grāmaticus hominem: vtreqꝫ in falſitate cōmunicāt quicquid vero aliud fuerit predicatum: vnaꝫ veritas alteram falſitas conſequetur: vt autē ſimul vere ſini nequit oſtendi. Particularium vero affirmationes quidem ſimul vere ſunt ſi id qd̓ vel adeſſe poſſit vel abeſſe predicetur: ſiue illud maius ſit vt iuſtitia ho mine: ſeu minus vt grāmaticus ab homine. Si quid vero aliud fuerit predicatum veritas in eas ac falſi tas diſtribuitur: ita vt nunqͣꝫ cōmunem cōſonent fa ſitatem. Particularis quoqꝫ negatiue in ſimilibꝰ ter minis veritate concordant. Nam ſi quod adeſſe vel abeſſe poteſt ſiue illud maius ſit: vt iuſtus ab homīe: ſiue minus vt grāmaticus ab hoīe de ſubiecto predi cetur veritas vtriſqꝫ conſtabit. In alijs vero cunctis predicationibꝰ vni veritas alteri falſitas cedit. Nūqͣꝫ tamen vtreqꝫ in prodenda falſitate conſentient. Pre ter hanc autem inter ſe conuenientiam propoſitionū habent aliquid he proprium que predicatum adiecta negatione pronunciant quod ceteris ineſſe non poſ ſit. Affirmatiōes nāqꝫ negationibus negatiōeſqꝫ af firmationibus quarum vniuerſalis ē ꝓpoſitio. Itēqꝫ particulares affirmatōes negationibꝰ negationes af firmationibꝰ ita cōueniūt: vt nūquā neqꝫ in falſitate neqꝫ in veritate diſcordēt. Cōuenientium āt ordinem ſeriēqꝫ deſcribimꝰ: qͣs ſi quis in ſuperius poſita reſpe xerit videbit angulariter conuerſas. Oīs hō rōnalis ē Cōueniūt Nullꝰ hō n̄ rōnalisᵍ Oīs hō n̄ rōnalis ē Cōueniūt Nullus hō rōnalis ī Quidā hō n̄ rōal̓ ē Cōueniūt Quidā hō rōalis fi ē
Quidam homo lapīs eſt Quidam hō non lapis eſt Quidam homo lapis n̄ ē Quidā hō non lapis nō ē

Primus. 14 4
Quod idcirco in his tantū videt̉ euenire ꝙ de eodē ſubiecto vtreqꝫ ītelligitur ordo oppōere. Nā q̄ dicit omnis homo rōnalis ē de hoīe rōnale p̄dicauit. Itē q̄ proponit: omnis homo non rōnalis ē de eodē ho mine rationale ſeiunxit: vt merito ſimplices affirma tiones negationi cōſētiāt. At nō in alijs ītelligit̉ idē eē ſubiectu. Nā ⁊ illa q̄ proponit: oēm nō hoīem eſſe rationalē: ⁊ illa q̄ enūciat: oēm non hominē eſſe non riſibilē: de hoīe non loquuntur: ſed quolibet alio qd̓ hominis negatione relinquitur. Atqꝫ iō velut extra nee atqꝫ a femet aliene nec ī veritate poſſidēt aliquā nec in falſitate concordiam. Indefinitas autem pro poſitiones qm̄ particularibus ſimiles eſſe monſtraui mus adiungendas ſuꝑioribus nō putaui. Idē.n. īde finitis neceſſe ē euenire qd̓ ꝑticularibꝰ ſolet īcurrere. ¶ Expeditis igitur his propoſitionibus que ex vtriſqꝫ cōmunicāt terminis atqꝫ eodē ordine collocatis. Nūc eā ppoſitionum cōueniētiā vel participationē loqua mur que in vtriſqꝫ quidē terminis conuenientia: ſed ordinis cōmutatione conſiſtunt: cuius diſceptationis hic finis eſt de ꝓpoſitionū cōuerſione docuiſſe: quid enī ē aliud ꝓpones mutato ordine cōuenire vtriſqꝫ terminis niſi ꝓpōnes cōuerti. Cōuerti aūt vel ſibi vl̓ alijs ꝓpōnes dicūtur quotiēs mutato ordine termi norū ideſt qd̓ ſubiectu fuerat p̄dicato: ⁊ qd̓ p̄dicaba tur ante: ſubiecto veritatē ſimul obtinēt vl̓ falſitatē. De quibus pleniſſime hic diſputādi ſumemꝰ exordiuꝫ qͣtuor ꝓpōnes eē p̄diximꝰ: q̄ hēant differētias qͣꝫ tita tum ⁊ vtriſqꝫ terminis abſqꝫ ordinis ꝑmutatiōe par ticipant. He v̓o ſunt affirmatio vniuerſalis: negatio vniuerſalis: affirmatio ꝑticularis: negatio ꝑticula ris. Harum igitur particularis affirmatio particula riter quidē ſibiipſa conuertitur: vniuerſali autē affir mationi per accidēs ⁊ rurſus vniuerſalis negatio lo co prīcipe ſui recipit cōuerſionē: ad particularē vero negationē ꝑ accidēs cōuerti pōt. Affirmationis vero vniuerſalis ad ſeipſā ꝑpetua nō pōt eē conuerſio: ad ꝑticularē v̓o affirmationē ꝑ accidēs pōt. Nec v̓o ne gationis ꝑticularis ad ſeipſaꝫ pͥncipaliter ſtabilis ac firma cōuerſio ē. Sed negatiōi vniuerſali ſecundo lo co atqꝫ accidētaliter. Que oīa faciliꝰ declarātur exē plis. Affirmatio enī ꝑticularis vt ea q̄ proponit. Qui dā hō albꝰ ē. facile ſibiip̄a cōuertit̉: ſi dicamꝰ. Quid dā albū hō ē: atqꝫ ī vtriſqꝫ ſimul veritas cōſtat. At ſi ꝗs ꝓponat. Quendā hoīem eē lapidē: eāqꝫ cōuertat dicens. Quēdam lapidem eſſe hominem: manſit in vtriſqꝫ mendacium. Hoc igitur modo affirmatio ꝑti cularis ſui recipit conuerſionē. Itē negatio vniuerſa lis cōuerti poteſt: vt ſi ꝗs enūciet nullū hoīem eē la pide̓: eandēqꝫ cōuerſis terminis dicat nullum lapi de eſſe homineꝫ. ſimul v̓itatem tuentur. At ſi quis di cat. nullū hominē eſſe animal: atqꝫ eandeꝫ ſub termi noruꝫ conuerſione ꝓponat dicens. nulluꝫ animal eſſe hominē: neutra ſuaꝫ perdidit falſitateꝫ. Hoc igitur mo vniuerſalis quoqꝫ negatio ſibi ipſa ꝯuertitur: vni uerſalis vero affirmatio nō tenet perpetuā cōuerſio ne: qͣꝫuis enī quotiēs de ſpeciebꝰ ꝓpria p̄dicātur: cō uerti vniuerſales affirmatiōes qant vt ſi quis dicat. Oīs hō riſibilis ē: poterit terminoꝝ ordinē ꝑmutare Oē riſibile eē hominē: tamē non ē hec equalis atqꝫ lomnibus terminis fida cōuerſio: quid enim cū quis ita ꝓponit. Omnis homo animal ē: nunquid cōuer tere vere poteſt: vt omne aīal hominē eē pronunciet. Quare cum aliquotiēs vniuerſalis affirmatio cōuer ſa propriā nō teneat veritatē: dicitur cōuerſionis na
turam nō poſſe ſuſcipere. Negatio quoqꝫ ꝑticularis īterdū videtur poſſe cōuerti: veluti ſi ꝗs enūciet quē dā hominē lapidē nō eē verum loquatur cū dixerit quēdaꝫ lapidē hominē nō eē: ſed ē inſtabilis ⁊ incer ta cōuerſio: nā cū quidaꝫ homo grāmaticus non ſit: falſū ē dicere quēdā grāmaticū hominē non eē: Ita igitur hec quoqꝫ cōuerſio protinus a ſua veritate de ſiuit. Superius igitur ꝓpoſitarum quatuor enuncia tionū due quidē oppoſite.i. particularis affirmatio ⁊ vniuerſalis negatio cōuerſionē ſui firmā ꝑpetuāqꝫ ſuſcipiūt. Due vero oppoſite.i. affirmatio vl̓is ⁊ ne gatio particularis cōuerſionis nō tenēt firmitatem: ſꝫ ꝗa vniuerſalis affirmatio que ī ſui cōuerſione vide tur īſtabilis ſi vera ē particularē quoqꝫ affirmatio nē verā eē neceſſe ē. Si aūt particularis affirmatio cōuerſa nō āmittit ꝓpriā veritatē: vniuerſalis quoqꝫ affirmatio cōuerſa ꝑticulari affirmationi eādē ꝟita tē ſonabit: velut his exēplis probabitur. Si ꝗs.n. ꝓ ponat oēm hoīem eē aīal: verū dixerit: huius ſubal terna particularis affirmatio quēdā hoīem eē aīal: ea quoqꝫ vera ē: qm̄ vniuerſalis affirmatōis veritas anteceſſit. Sed eadē cōuerti ſibi veriſſime poteſt dici tur enī quoddā animal eē hominē. Quo circa affir matio vniuerſalis que proponit omnē hominē eē ani mal ⁊ cōuerſa ꝑticularis affirmatio que ꝓnūciat qd̓ dā aīal eē hominē vtreqꝫ ſimul ⁊ veritatis ſignifica tione nō deſinūt. Ita igitur vniuerſal̓is affirmatio q̄ ſui cōuerſionē perpetua ferre nō poterat ꝑ accidens ꝑticulari affirmationi cōuerſa ē. Per accidens autē ideo qm̄ ꝑticularis affirmatio principe ſibiipſa loco cōuertit̉: cōuerſe aūt ꝑſiculari affirmatiōi vl̓is affir matio eandē retinet in veritate ſnīam. Eadē ideo eſt etiam vniuerſalis negatiōis: que qm̄ ip̄a pͥncipaliter conuerti pōt: cōuerſeqꝫ negationi vniuerſali illa que ſubalterna eſt eādem veritatis reſert ſnīam. Parti cularis negatio cōuerſa ad veritatis ſignificationem poterit cōuenire: vt ſi ꝗs nullū hoīeꝫ eē lapidē confir met ⁊ huius cōuerſio ē nullū lapidē eē hoīem: q̄ cum vera precedat: ſubalterne particularis negatiue ꝓfi cit v̓itatē: ea vero ē quidā lapis homo nō ē: que com parata vniuerſali negationi que dicit nullū hoīeꝫ eē lapidē: qͣꝫuis terminis tam ſimilis veritate ꝓponitur Igitur ꝑticularis negatio que ſibi ipſi cōuerti nō po terit vniuerſali negatiōe ꝑ accidēs cōuerti pōt. Per accidēs aūt idcirco qm̄ vniuerſalis negatio in ſeipſā priore loco cōuerti pōt. Per cōuerſionē aūt ſui cum particulari negatione ſimilē veritatis videt̉ obtine re ſētētiam. Itaqꝫ cōcludēdū ē particularē quoqꝫ af firmationē vniuerſalēqꝫ negationē conuerſionē ſui firmā ac ſtabilē cuſtodire. Affirmationē aūt vniuer ſalem ꝑticularēqꝫ negationē ī cōuertēdo firmas eſſe non poſſe: ſed hanc affirmationi particulari: illaꝫ v̓o vniuerſali negationi ꝑ accidēs poſſe cōuerti. Reſtat nūc de ea propoſitionū cōueniētia vel participatiōe diſſerere ī qua vtrinqꝫ termīoꝝ ordine ꝑmutato vni vel vtriqꝫ eoꝝ negatiuū copulatur aduerbiū. Atqꝫ in his enūciationibꝰ conuerti termini per oppoſitōeꝫ dicūtur: vnuſꝗſqꝫ enī terminoꝝ negatione prepoſita terminis ſimpliciter ꝓnunciatis videtur oppoſitus. Huius ꝟo ꝑticipationis ē triplex modus: aut enī p̄ dicato tm̄ termino negatio iungit̉: aut ſubiecto: aut vtriqꝫ termini denegāt̉. primū igit̉ ſuppoſita deſcri ptiōe pādāt̉ exēpla. Poſt āt quēadmodū ſe hn̄t ad veritatis falſitatiſue cōſēſū cōſequētis ordine diſpu tatur. Ad pͥmū quidē de hac diſſeremꝰ: cuiꝰ ſubiectuꝫ

Liber.
predicatūqꝫ negat̉. Poſt v̓o cuiꝰ ſubiectū ſolum po ſtremo cuius ꝗ p̄dicas terminus cū negatione ꝓfert̉ Atqꝫ earū ꝗdē naturam atqꝫ ordinem ex ſimplicibus informabimꝰ. Simplices autē in quantitatū differē tijs conſtitutas quattuor eē mōſtrauimus. Sit igitur prima quidem affirmatio vniuerſalis que proponat om̄eꝫ hominē eē āimal̓: aduerſum hāc collocet̉ affir matō vniuerſalis que nō ſolū cōuerſis terminis enū ciet̉ verū in vno quoqꝫ termino negatiuū aduerbiuꝫ hēat adiunctū hoc modo. Oē non animal nō homo ē Rurſus ꝓponat̉ vniuerſalis negatio ea que eſt nul lus hō animal ē: huic aduerſū teneat locū vniuerſa lis negatio terminis cū negatione cōuerſis.i. nulluꝫ non animal non hō ē. Itē ſit particularis affirmatio ſimplex. Quidā hō animal eſt: huic terminus atqꝫ ex aduerſo referat̉ particularis affirmatio: que ꝯmuta tis in ordinē terminis negationes vtriſqꝫ geſtet op poſitas: vt ē. Quiddā nō animal nō hō ē. Itē ſit par ticularis ſimplex negatio que ꝓponat. Quēdā homi neꝫ aīal nō eē: hāc ex aduerſo reſpiciat particularis negatio: que ꝑmutatis ad ordinē terminis aduerbiū negatiōis adiecerit: vt ē. Quiddā nō aīal nō hō nō ē Simplices. Conuerſe vtriſqꝫ infinitis. Omnis homo aīal ē Oē nō aīal nō homo ē Nullus homo āīal ē Nullū nō aīal nō hō ē Quidā homo animal eſt Quidā nō aīal nō hō ē Quidā homo aīal nō ē Quidā nō aīal n̄ hō n̄ ē ¶ Sed quamqͣꝫ huiuſmodi participationis plures eē differentias nouerimus ad inſtructionem tamen ca tegoricoꝝ ſyllogiſmorum de hac tantū ꝓpoſuiſſe ſuf ficiat. quaruꝫ quideꝫ ꝓpoſitionuꝫ pars ex ſimplicibꝰ nominibus cōſtat: pars v̓o ex infinitis. Nam ꝓpoſitio vniuerſalis: que eſt: omnis homo animal ē: ex vtriſqꝫ nominibus finitis conſtat. Namqꝫ ⁊ homo ⁊ animal finita nomina eſſe manifeſtum eſt. Ea vero affirma tio que ꝓponit: omne non animal non hominē eſſe in finitorū terminorū poſitione cōiuncta ē. Non animal eniꝫ ⁊ nō hō nomina eē īfinita in nominis difinitio ne prediximus: que quidem ſeſe ad veritatis falſitatiſ ue rōnē ſic habēt: vt.n. negatōibꝰ adiūctis īfinita no mina ſimplicibꝰ opponūtur: ita ēt cōuerſio ꝓpōnū ꝯͣ rio ꝯtingit qͣꝫ paulo an̄ ī ſimplicibꝰ hēbat̉. In illis.n. affirmatio vniuerſalis particulariſqꝫ negatio cōuer ſionē ſtabilē n̄ tenebāt. Affirmatio āt ꝑticularis atqꝫ vniuerſalis negatio cōuerſe certiſſime tuebāt̉ vl̓ ī ve ritate vl̓ ī falſitate cōſēſuꝫ. Hic oē diuerſū ē. Uniuer ſalis nāqꝫ affirmatio: ⁊ ꝑticularis negatio ꝑ oppoſi tiōeꝫ ſibiip̄a ꝯuertit̉. vniuerſalis aūt negatiōis ⁊ ꝑti cularis affirmatiōis nō ē ad v̓itatis falſitatiſue con ſēſum fida cōuerſio. At pͥmū de vniuerſali affirma tiōe tractemꝰ q̄ cū ī ſimplicibꝰ vera ſit v̓itatē quoqꝫ ꝑ oppoſitionē ꝯuerſa cuſtodit: vt ea q̄ dicit oēꝫ hoīem eē aīal vera ē: atqꝫ illi ꝑ oppoſitionē ꝯuertit̉.i. oē nō aīal nō hō ē: eā quoqꝫ verā eē neceſſe ē. Propoſitio nis aūt huius iſta ſnīa eſt qm̄ nō ē hō ꝗcꝗd aīal nō ē qd̓ verū eē nullus ignorat. Itē ſi ſit falſa vniuerſalis affirmatio ī ſimplicibꝰ terminis ꝯſtituta: falſa quoqꝫ eiꝰ ꝑ oppoſitionē ꝓbabit̉ eē ꝯuerſio: nā cū dicimus. Oīs lapis aīal ē falſa ē: atqꝫ illi ꝑ oppoſitionē cōuer titur.i. oē nō aīal nō lapis ē: eā quoqꝫ falſā eē neceſ ſe ē. Id.n. ex tali enūciatiōe ſentit̉: qm̄ ꝗcꝗd aīal non fuerit id lapis n̄ ē: qd̓ aꝑtiſſime falſū ē: cū lapis ipſe aīal nō ſit: ꝙ ſi vniuerſalis affirmatio terminoꝝ oppoſitiōe cōuerſa ſibimet ī vitate ꝯuenit ⁊ in falſitate nō ē dubiū ꝗn vl̓is ſimplex affirmatio ſtabili ꝑ oppo ſitionē ꝯuerſiōe mōſtret̉. Idē de ſimplici ēt ꝑticula ri negatiōe dicemꝰ. Nā cū hec falſa eſt vt ea q̄ dicit. Quidā hō aīal n̄ ē: illa quoqꝫ falſitatē tenebit q̄ huic terminoꝝ oppoſitiōe cōuertit̉: vt ea q̄ ꝓpōit. Quod dā nō aīal nō hō nō ē. Id.n. ex hac enuciatione colli gitur ꝙ res q̄ nō ſit aīal ſit hō. Etenī hoc ē eē hoīem ꝙ nō eē nō hoīeꝫ. At ſi vera ſit negatio ꝑticularis ex ſimpliciꝰ terminis iūcta: vt ē ꝗdā lapis aīal nō ē: nō deerit v̓itas cū terminorū oppoſitōe cōuerſe q̄ ꝓpo nit. Quoddā nō aīal nō lapidē nō eē. Id.n. ꝯuerſio ita ſignificat ꝙ res q̄dā q̄ aīal nō ſit lapis ſit: hoc eſt enī eē lapidē ꝙ nō eē nō lapidē: ꝙ ſi ꝑticularis ſim plex negatio ꝑ oppoſitiōes ꝓprie ꝯuerſiōi ⁊ ī v̓itatis ⁊ ī falſitatis ſignificatōe cōcordat nō ē dubiū ꝑticula rē ſimplicē negationē certo ſibi ac ſtabili mō ꝑ oppo ſitionē terminoꝝ poſſe ꝯuerti. In negatiōe v̓o vni uerſali non ē ꝑpetua neqꝫ fida cōuerſio. Qd̓ ꝗdē fal lere poterit ſi ꝗs ad ſolā reſpiciat cōueniētiā falſita tis. Nā cū ſit falſa ſimplex vl̓is negatio q̄ ꝓponit nul lū hoīeꝫ eē aīal: falſa ē q̄ ei ꝑ oppoſitionē cōuertit̉ vt ē nullū nō aīal nō hō ē. Id.n. ex hac ꝓpoſitiōe mon ſtrat̉ qm̄ oē qd̓ aīal nō ē: id hō ē: hoīeꝫ eē ſignificat ꝗcꝗd aīal nō ſit q̄ ꝓponit nullū eē nō hoīeꝫ ꝗ aīal̓ nō ſit. Sed hic in falſitate conſenſus ad veritatem vſꝙ nō peruenit. Age.n. ſit vera ſimplex vl̓ iſnegatio: nu lus hō lapis ē: nō vera pōt eē nullꝰ nō lapis nō hō Id nāqꝫ defignat iſta cōuerſio qm̄ ꝗcꝗd lapis nō fu rit id hō ē: hoīeꝫ nāqꝫ eē deſignat qd̓ lapis nō ſit: ꝙ nūciat nullū eē nō hoīeꝫ qd̓ lapis nō ē: qd̓ aꝑtiſſime falſū ē: qͣꝫuis.n. multa ꝓferā q̄ cū lapides nō ſint: tn̄ ab hoīuꝫ natura ſeiūcta ſūt: vt equꝰ arbor atqꝫ alia plurima. Si igit̉ negatio vniuerſalis ꝑ oppoſitioneꝫ propͥe cōuerſioni in falſitate ꝗdē conuenit nec tam in veritate cōſētit: recte ꝓnūciatur cōuerſionē perp tuaꝫ atqꝫ equabilē non habere. Eadem quoqꝫ ratio eſt in affirmatione ſimplici particulari. Nam in hoc quoqꝫ ſepe error oppredit̉: vt certe ꝓpoſitionū con uerſiones putētur: ſi quis non ad falſitatis quoqꝫ ſed ad ſolā cōueniētiā veritatis aſpiciat. Nā cū affirma tio ſimplex particularis v̓a ſit: vt eſt quidā homo ani mal eſt. ſi huius termini cuꝫ oppoſitione cōuertātur fiatqꝫ ꝓpoſitio. Quoddā nō aīal nō hō ē: a veritate nō diſcrepat. Quid enī aliud enūciatio iſta deſignat qͣꝫ eē rē aliquā q̄ cū aīal nō ſit ne hō ꝗdē ſit: vt lapis ſimul ⁊ aīalis ⁊ hoīs natura deficit. Sed hic ī vitate cōſēſus ad falſitatē vſqꝫ nō tēdit. Quid enī ſi ſit fal ſa ſimplex affirmatio ꝑticularis: vt ē: ꝗdā hō lapis ē nō erit eiꝰ ꝑ oppoſitionē falſa cōuerſio: ꝗdā nō lapis nō hō ē. At ꝗ hec firma ꝟitate cōſiſtit. id.n. ex hac ꝓ poſitione dat̉ ītelligi: ꝙ ſit ꝗddā qd̓ cū lapis non ſit ne hō quidē ſit: vt equꝰ atqꝫ arbor: q̄ neqꝫ hoīs neq lapidis diffinitiōe claudūtur: ꝙ ſi ꝑticularis affirma tio dū ꝑ oppoſitionē cōuertit̉ ī ꝟītatē ꝗdē tenet ſe cum ipſā cōcordiā. In falſitate aūt ſibimet ip̄a diſſē ſit rectū ē ꝓnūciare ꝙ termini negatione cōiūcta cō uerſionē firmā ſtabilēqꝫ nō teneāt. Quare cū ī ſim plicibꝰ ac p̄ter oppoſitionē conuerſionibꝰ vniuerſalis ꝗdē negatio ꝑticulariſqꝫ affirmatio ꝑpetua fidaqꝫ terminorū ꝑmutatiōe vertātur. Affirmatio vero vn uerſalis ꝑticulariſqꝫ negatio minime dū ꝑ termino rū oppoſitionē ſimplex ꝓpoſitio ſibiipſa cōuertit̉ oīa (vt dictū ē) aduerſa rōne ꝯtingūt: vl̓is nāqꝫ. affir inatio ⁊ ꝑticularis negatio firmā negataꝝ partium retinent

Primus 145
retinēt conuerſionē. vl̓is aūt negatio in falſitate ꝗdē rerte ſibiipſa cōuertit̉. In veritate aūt ſibiipſa diſcor dat. Particularis āt affirmatio in veritate ꝗdē ſibi conuenit ſꝫ in falſitate diſſentit. Similis aūt ꝯtempla rio eſt in his q̄ ꝯuerſo ordine terminorū p̄dicato tm̄ vel ſub̓o ſibi cōpulant negationē: in ꝗbꝰ vt in ſuꝑiori nus quoqꝫ fecimꝰ ꝓpoſitionū tm̄ ordinē deſcribem ⁊ ad euēiat ſub breuitate mōſtrabimꝰ. Perquirēda atqꝫ examināda ſingula lectoris diligētie derelinquē tes. Deſcriptꝭ ergo ſimplicibꝰ ex aduerſa ꝑte q̄ ꝯuer ſo ordīe p̄dicatū cū negatiōe pronūciāt conferantur Cōuerſe de p̄dicato īfinito Simplices Omnis homo animal eſt Omne nō animal hō eſt Nullus homo animal eſt Nullū non animal hō eſt Quidā homo animal eſt Quoddā non aīal hō eſt Quidā homo animal n̄ ē Quoddaꝫ nō aīal hō n̄ ē Omnis homo iuſtus eſt Omnis non iuſtus hō eſt Nullus homo iuſtus eſt Nullus non iuſtus hō eſt Quidam homo iuſtus ē Quidam non iuſtus hō ē Quidaꝫ homo iuſtus n̄ ē Quidā non iuſtus hō n̄ ē
nis homo lapis eſt Nullus homo lapis eſt Quidā homo lapis eſt Omnis homo riſibilis ē Nullus homo riſibilis ē Quidam hō riſibilꝭ eſt
Omnis hō grāmaticus ē Oīs nō grāmaticus hō ē Nullꝰ hō grāmaticus eſt Nullꝰ nō grāmaticꝰ hō ē Quidā hō grāmaticus ē Quidā n̄ grāmaticꝰ hō ē Quidā hō grāmaticꝰ n̄ ē quidā n̄ grāmaticꝰ hō n̄ ē Omnis non lapis hō eſt Nullus non lapis homo ē Quidam non lapis hō eſt Quidaꝫ hō lapis nō eſt Quidā nō lapis hō nō ē Omne non riſibile hō eſt Nulluꝫ non riſibile hō eſt Quoddaꝫ nō riſibile hō ē Quidaꝫ hō riſibilꝭ n̄ eſt Quoddā n̄ riſibile hō n̄ ē Harū igitur in affirmationibus quidem vl̓ibus ſi ea de ſubiecto predicentur que ⁊ adeſſe ⁊ abeſſe contin gant: ſiue illud ſubiecto maiꝰ ſit vt iuſtitia hoīe: ſiue minª vt grāmaticꝰ hoīe: vel ſi ea que omnino adeſſe non poſſūt. vt lapis homini ſil̓ ſemper falſas eſſe ne ceſſe eſt. Si ꝗd v̓o preter hec fuerit p̄dicatū vnā ve ram: falſam alterā eſſe proueniet: nūqͣꝫ v̓o vtriqꝫ ve ritas conſonabit. in negationibus v̓o vl̓ibus ſi quidē ea de ſubiecto predicent̉ que a ſubiecto valeāt ſegre gari: ſiue illa maiora ſint: vt iuſtitia hoīe: ſiue mīora vt eodē hoīe grāmaticus vtriſqꝫ aderit falſa ſenten tia. Quicquid v̓o reliquorū fuerit predicatū vni veꝝ alteri faciet adeſſe mēdatiū. Nunqͣꝫ v̓o in his cōcors veritas inuenit̉. In particularibꝰ v̓o affirmationibꝰ ſiquidē ea predicentur que cū ſeparari poſſint tū vel maiora ſunt vt iuſtus hoīe vel minora vt grāmaticꝰ hoīe cōmunis affirmatiōes v̓itas obtinebit. Alia v̓o quelibet predicatio vnā verā alteram ſemꝑ faciet eē mendacem: ſed nunqͣꝫ cōmuniter mentient̉ In nega tionibus v̓o particularibꝰ hic modꝰ eſt: vt ſiue ea q̄ adeſſe nō poſſunt vt lapis hoīs ſiue que poſſūt ac po terunt ſegregari cū tn̄ eorū aliud maius ſit: vt iuſti tia hoīe: aliud minus vt grāmaticus hoīe p̄dicentur veritas vtriſqꝫ cōſtabit. Quicꝗd v̓o abſqꝫ his predi cabitur veritatē vni: alteri diuidet falſitatē: ſil̓ tn̄ fal ſas eſſe non euenit. Itē deſcriptio ſupponat̉ q̄ prio
iectuꝫ cū negatione ꝓponūt cōtraria frōte cōſtituat Simplices Conuerſe ea. ſub̓o. infinito Omnis homo animal ē Omne animal non homo ē Nullum aīal non homo eſt Nullus homo animal ē Quoddā aīal non homo ē Quidā homo animal ē Quidaꝫ homo aīal nō ē Quoddā aīal nō hō nō eſt Omnis homo riſibilis ē Omne riſibile non hō eſt Nullus homo riſibilis ē Nullum riſibile non hō eſt Quidam hō riſibilis eſt Quoddā riſibile nō hō eſt Quidā hō riſibiliſ nō eſt Quoddā riſibile nō hō ſ̄ ē Omnis homo lapis eſt Omnis lapis non homo eſt Nullus homo lapis eſt Nullus lapis non homo eſt Quidā homo lapis eſt Quidam lapis non hō eſt Quidam hō lapis nō eſt Quidam lapis nō hō nō ē Omnis homo iuſtus eſt Omnis iuſtus nō homo eſt Nullus homo iuſtuſ eſt Nullus iuſtus non homo ē Quidam homo iuſtus ē Quidam iuſtus non hō eſt Quidam hō iuſtꝰ nō eſt Quidā iuſtus nō hō nō eſt Oīs hō grāmaticus eſt Oīs grāmaticus non hō ē Nullꝰ hō grāmaticus ē Nullus grāmaticꝰ nō hō ē Quidā hō grāmaticꝰ ē Quidā grāmaticꝰ nō hō ē Quidā hō grāmaticꝰ n̄ ē Quidā grāmaticꝰ n̄ hō n̄ ē Superius igitur deſcriptarū enunciationuꝫ affirma tiones quidem vl̓es ſi ea de ſubiecto predicentur que ab eo nunqͣꝫ valeant āmoueri: ſiue illud maius ſit vt aīal homīe: ſeu equale vt riſibile homini: ſeu tale qd̓ ſubiecto nullo mō poſſit obtingere vt lapis hoī vni veritatē diſpertiēt alteri falſitatē. At ſi qd̓ abſqꝫ his predicabitur vtraſqꝫ falſitas obinebit. Cōmum āt ꝓ poſitionū veritati locuſ eē nō poterit. At in negatio nibus ſiquidē vl̓ia ⁊ maiora predicētur: ſeu ea que re linquere ſubiectum nequeant vt animal hominē: ſeu que poſſint vt iuſtitia hoīeꝫ: vtriſqꝫ falſitas īherebit Alia quelibet predicamenta vnā verā faciunt alterā falſam: ita vt cōmunis vtreqꝫ veritatis nō poſſint eē participeſ: at in particularibus affirmationibus ꝗdē Siquidem maiora de ſubiecto predicentur q̄ vel nu qͣꝫ ſubiecti coniunctione diſcedāt vt aīal hoīe: vel ēt ſegregentur vt iuſtitia ab hoīe: reſpōdebit vtraqꝫ ve ritatē cetere v̓o predicationes veritatem ꝓpoſitio nibus falſitatē ue diſtribuunt in cōmune participāti bus falſitatē Particulares v̓o negationes ſiquidē ea p̄dicēt q̄ poſſint a ſub̓o ſeparari: ſiue illud maiꝰ ſit vt iuſtitia hoīe: ſeu minꝰ vt grāmaticꝰ hoīe: v̓as vtraſ qꝫ eē neceſſe eſt. Si quid v̓o extra predicabit̉ vni opꝫ verum alteri adeſſe mendaciū: vt ſimul falſe neq̄ āt ī ueniri. Atqꝫ hec quidē de his propoſitionibꝰ que cuꝫ determīatione proferūtur dicta ſūt. que v̓o īdefinite ſunt: qm̄ particularium proprietatibus adequantur eadem omnia comparate vniuerſalibꝰ obtinebūt: q̄ ī ſuperiore deſcriptione particulariū ꝓpoſitionū ordo ſeruauit. Reſtarent ſubiectorum ſingulariū ꝓpoſitio nes: de quibus qm̄ ⁊ longū eſt dicere ⁊ nihil ad oꝑis propoſiti affert vtilitatem ⁊ ſibiipſe exemplo earū qͣs ſuperius propoſuimus eaſdē lector inueniet pretereū dum videtur. Explicit.
re ꝑte ſimplicibus collocatis eas q̄ ꝯuerſo ordīe ſub

In tōpicoꝝ ciceronis commentarioꝝ lib. i.
¶ Anitii Mālii Seuerini Boetii viri clariſſimi ⁊ illu ſtris ē conſulum ordine ad patricium in topica Cice ronis Commentariorum. Liber primus Thortatione tua patri ci: Rhetorum ꝑitiſſime Que ⁊ preſentis hone ſtate propoſiti ⁊ future etatis vtilitate cōiuncta eſt: nihil antiquiuſ exiſti maui. Cui muneri liben tius acꝗeui. Non ꝙ ad inſtrumentum te cōmē tarios in. M. Tulli Te yA ſpica laborare me credi ALFV di. Ridiculus quippe fo rem ſi Mineruam doce re vellē(vt aiunt) litteras. Sed ut ex diſciplinarū li beralium ſumptum penu noſtre apud te ſemꝑ pignꝰ amicicie permaneret. Quod enim munus ex aīo dili gentibus iocundius inueniri poteſt: qͣꝫ qd̓ ipſius ani mi partes format ⁊ inſtruit. Nam cetera fere caduca imbecilla: labantia: ⁊ ſi ad fortune uicem ſpecies: pe ne ſemꝑ aliena ſunt. At v̓o opulētiam litterarū: nec p̄ ſens īminuit etas eaꝝqꝫ auctoritatem ipſa etiaꝫ cun cta cōficiens auget̉ potius ⁊ cōfirmat vetuſtas. Acci pe igitur opus: non efficientie ſecuritate: ſed amicicie preſumptione ſuſceptū: apud qͣꝫ neſcio quo nā inter ſuos pacto garrire nō dedecet: ſil̓ qꝛ prelato munere cum tuorum aliꝗd operum poſtulauero: iniurius fue rit ſi negabis. Sed cum in. M. Tullii Topica Uicto rinus rhetor plurima noticie cōmēta cōſcripſerit nō me oportuiſſet melioribus forſitā attemptata cōtin gere: ni eſſet aliꝗd quo ſe noſter quoqꝫ labor exercere atqꝫ parere potuiſſet. Quattuor enim voluminibus Uictorinus in Topica cōſcriptis: eoꝝ primo indecla randis tm̄ libri principiis occupatur. Addit etiā ſiqͣ in eodem volumine predicenda fuiſſe perpendit vt ab exordio voluminis Topicoꝝ qd̓ eſt. Maiores nos res ſcribere ingreſſos Trebati: vſqꝫ ad eum locū qui eſt ſed iam tempus eſt ad id: quod inſtituimus acce dere primi voluminis. Uictorini expoſitio terminet̉ Scd̓o volumine de iudicandi atqꝫ inueniendi logice partibus: ⁊ de locoꝝ atqꝫ argumēti diffinitione ꝑtra ctat: vt ab eo loco Topicorū: ꝗ eſt. Cū oīs rō diligēs diſſerendi duas habeat partes. Unam inueniēdi: ali teram iudicādi vſqꝫ ad locū: qui eſt. Itaqꝫ lꝫ diffinire locū eſſe argumenti ſedem. Argumentū autem ratio nem: que rei dubie faciat fidem ſcd̓i libri cōmentoꝝ explanatio ſubſiſtat. Tertius v̓o atqꝫ quartus diſcre tionē locorū inter ſe: eorūqꝫ exempla multiformiter perſequuntur. Ita vt tertius ꝗdē Tulliana ſibi de iu re prepōat exēpla. Quartª v̓o eoſdē locos ꝑ aliaſ rur ſus ſimilitudines monſtret ex Uirgilio vel Terentio poetis. Oratoribus Cicerone: ⁊ Catōne: vt quod pre ceptis oſtenditur: exemplis multipliciter colluceſcat: neqꝫ ab eo loco: qui ē in topicis: ſed ex hiis locis in ꝗ bus argumēta incluſa ſunt expoſitio ꝓgreſſa: eū trāſ cendit locuꝫ qui eſt valeat equitas: que paribꝰ in cau ſis paria iura deſiderat. Quanta v̓o pars reliqua To picorum ſit ipſius voluminis magnitudo demōſtrat: quam Uictorinus neqꝫ attigit: neqꝫ attingere potuiſ ſet: ita eſt rebus minimis immoratꝰ niſi opus multa librorum pluralitate diſtenderet. Nos v̓o ⁊ hanc ip ſam particulam: quam Uictorinus attigit diligenter
(vt poſſumus) aggrediamur: ⁊ longius expoſitione progreſſi: cum Topicorum habemus fine conſiſtere. Quare de tota operis propoſitione conueniens ſu mamus exordium. Sed anteqͣꝫ de Topice facultatꝭ ratione pertractem. Proemium: quo ad Trebatiuꝫ. M. T. vtitur paucis abſoluam. Ait. ¶ Maiores nos res ſcribere ingreſſoſ. C. Treba ti: ⁊ iis libris quos breui tempore ſatis multos edidimus: digniores: ecurſu ipſo reuocauit volun tas tua. Cum enim mecum in tuſculano eſſes: ⁊ in bibliotheca ſeperatim uterqꝫ noſtrum ad ſuum ſtudium libellos: quos vellet: euolueret. incidiſti in Ariſtotelis topica quedam: que ſunt ab illo pli ribus explicata libris. Qua inſcriptiōe commotꝰ continuo a me librorum eorum ſententiam requi ſiſti. Quam cum tibi expoſuiſſem diſciplinam in ueniendorum argumentorum vt ſine vllo errore ad eam rationem via perueniremus ab Ariſtote le inuenta. illis libris contineri. verecunde tu qui dem vt omnia. Sed tamen facile vt cernerem te ardere ſtudio: mecum vt tibi. illa traderem egiſti. Cum autem ego te non tam vitandi laboris cau ſa: ꝙͣ quia tua id intereſſe arbitrarer. vel ut eos ꝑ te ipſe legeres. vel vt totam rationē a doctiſſimo quo dam rhetore acciperes: hortatus eſſem. vtrumo (vt ex te audiebam) es expertus. ſed a libris te ob ſcuritas reiecit. Rhetor auteꝫ ille magnuſ hec(vt opinor) Ariſtotelica ſe ignorare reſpōdit. Quod quidem minime ſum admiratus euꝫ ph̓um Rhe tori non eſſe cognitum: qui ab ipſis ph̓is preter admodum paucos ignoretur. Quibus cominus ignoſcendum eſt. ꝙ non modo rebus his. que a illo dicte ⁊ inuente ſunt: allici debuerunt. Sed di cendi quoqꝫ incredibili quadam cum copia: tū ſua uitate. Non potui igitur tibi ſepius hec roganti: ⁊ tamen uerenti ne mihi grauis eſſes Facile enim id cernebam) negare diutius ne ipſi iuris interp̄ ti fieri videretur iniuria. Etenim cuꝫ tu mihi mei qꝫ multa ſepe cauiſſes veritus ſum: ne ſi ego graue rer. aut ingratum id aut ſuperbum videretur. Sꝫ dum fuimus una tu optimus es teſtis ꝙͣ fuerim o cupatus. Vt autem a te diſceſſi in gretiam profici ſcens: cum opera mea nec reſpublica. nec amici. vterentur. nec honeſte inter arma verſari poſſem. Ne ſi tuto quidem id mihi liceret. Ut veni veliaꝫ tuaqꝫ ⁊ tuos vidi admonitus huius eris alieni no lui deeſſe ne tacite quidem flagitationi tue. Itaqꝫ cum mecum libros non haberem memoria reꝑet ta in ipſa nauigatione conſcripſi. tibiqꝫ ex itinere miſi vt mea diligentia mandatorum tuoruꝫ: te quo qꝫ: ⁊ ſi admonitore non eges: ad memoriam noſtra rum rerum excitarem. Sed iam tempus eſt ad id quod inſtituimus accedere. ¶ Omne proemium: quod ad componendum intendit auditorem: ut in rhetoricis diſcit̉: aut beniuolentiaꝫ captat: aut attentionem preparat: aut efficit docilita tem: his tribus partibus ſibi Cicero Trebatium for mat. Nam ꝙ ſe a magnarum rerum incoatione reuo

In tōpicorū cice. cōmentarioꝝ liber.i.
catum: ad amici contulit voluntatem: fauorem uelut T rebati iudicis beniuolētie partibus meretur. Ma iores autem res ſunt: a quarum inſcriptione: ad ami ci ſtudium verſus eſt moralis phie tractatus. Maior eſt enim morum ratio: qͣꝫ peritia diſſerendi. Id aūt tempus fuiſſe coniicimus: quo ꝑꝑ turbulenta reipu tempora in ocium ſe contulit: atqꝫ phie diſciplinas. Sed qꝛ nobis audientiū mentes veritatis quoqꝫ opi nio preſumpta conciliat: in eo etiam preparāde beni nolentie: partibuſ vtit̉. Quod in cōmemorādis vera citer iis: que Trebatius nouerat: facit illis fideꝫ: que poſterius euenire ⁊ Trebatio ignota eſſe poterant. Hec autē ſunt ꝙ in Tuſculano ad ſuuꝫ ſtudiū vterqꝫ libros euoluerit. Quodqꝫ Trebatius caſu in Ariſto telis topica inciderit. Quod titulum operis admira tus: a. M. Tullio inſcriptionis ſententiaꝫ perquiſie rit. Illud etiam quod ei Cicero ſe expoſuiſſe comme morat: inueniendoꝝ argumentoꝝ illis libris ſcientiā contineri: vt ſine vllo errore ad argumentorum inuē tionem via quadaꝫ ⁊ recto filo atqꝫ artificio veniret̉ que res breuiter enunciata: velut intentionem ope ris mōſtrat: ⁊ docilem perficit auditorem. In hoc na qꝫ videtur eſſe cōprehenſum que ſit intentio topicor ꝙ ait diſciplinā eē argumētoꝝ n̄ vt īuēiātur id.n. na ſuppeditat. Sed vt ſine vllo labore: ac ſine vlla confu ſione nō caſu ad ea mens: ſed quadam uie ductione perueniat. poſt beniuolentie hāc captationem Tre batii laudem ſubiūgit: ꝙ eius verecūdiā in his com memorat expetendis: que ſi poſtulanti amico Cicero preſtitiſſet ⁊ glorie p̄mium ferret ⁊ gratie: ſed quod petenti Trebatio ut ei topicam traderet minime cō ceſſit: Id non proprii laboris fuga: ſed trebatii potiꝰ cauſa factum eſſe contendit: vt in eo quoqꝫ Trebatii veluti tunc repulſi ſubiratus forſitā animus nunc non ſit alienus. Intererat v̓o Trebatii. vt vel per ſe ipſe legens exercitatior fieret: vel ei perfectiuſ ſi qua dubitaret rhetor doctior expediret. Utrumqꝫ v̓o a Trebatio ſe narrat audiſſe. Nam ⁊ exꝑtum eum: vt y ſe ipſe legeret ſed obſcuritate reiectum: ⁊ illuꝫ rhe torem a quo topicoꝝ explanationem petiiſſet: illa ſe ſe Ariſtotelica ignorare confeſſum. Que res per ope ris difficultatem neceſſe eſt auditorem reddat atten tum. Ea ꝗppe non negligentes inſpicimus: que nō fa cilis eſſe intelligentie ſuſpicamur: in quo etiā Cicero minime ſe miratum eē cōmemorat: ꝙ is philoſophꝰ a rethore neſciretur: qui multis ēt philoſophis vide retur incognitus: quorum etiam iure culpat ignauiā quos ad Ariſtotelice philoſophie diſciplinaꝫ nō inuē torum vtilitas non orationis nitor illexerit. In quo ēt maioris ꝑſpicatie creſcit attētio: qꝛ facile ad ſtudi um mentes aliorum ſegnities culpata cōuertit. quo cūqꝫ v̓o attentio fuerit: non poterit abeſſe docilitas. In his etiam laus quedā Trebatii latenter inducit̉. Magnum eſt enim philoſophis in ſuo quaſi munere ceſſantibus hunc Trebatium ne ꝓprio quidē ſtudio prepeditum: aliene ſcientie ſecreta rimari iam v̓o ſe quentiā multo etiam clarius beniuolentiam petunt: velut hoc quod elegantiſſime dictū eſt veritū ſe eſſe ne ſi modeſte poſtulantis verecundie pernegaſſet ipſi quodammodo iuris interpreti fieri videret̉ iniuria. ⁊ quod precedens Trebatii merituꝫ percepti beneficit memor exequit̉ id v̓o ē ꝙ vel ipſi: vel iis quos ipſe de fenderet: plura cauiſſet. Fuit igit̉: vt ait: verenduꝫ: ne ſi reſtituere gratiam noluiſſet: aut ingratum id: aut ſuperbum eē videret̉. Ingratū ꝗdem ſi magna Tre
146 batii merita ꝗbꝰ ipſe vſus fuerat: ꝑuo eſtimarē vide retur: cū nullam ei gratiam reſtituendā putaret: ſuꝑ bum v̓o ſi ſperneret: ad idē cetera reuertūtur: Quod eiuſdē teſtimonio nititur dū fuerit in vrbe: ſe ne de bitam redderet gratiam occupationuꝫ neceſſitate cō ſtrictum. Quod vt venerit. Ueliam. Amicorū Tre batii conuentione commonitum: ne tacite quidem eius flagitationi deeſſe voluiſſet: ⁊ ꝙ licet libroꝝ co pia nulla ſuppeteret. De memorie tamē repetite prō ptuariis in ipſa nauigatiōe conſcripſerit: eiqꝫ ex itine re miſerit vt beneficii cumulo: parendi etiā celeritas adderet̉. Que cū omnia benignū captare Trebatii videantur aſſenſſum quedā tamen breuitas topicoꝝ memoria repetita: attentionis neceſſe eſt animaduer ſione fungacur. ipſa namqꝫ memorie repetitio breue monſtrat eſſe quod colligit: quodqꝫ diligentie ſibi fuerīt mandata T rebatii: ⁊ ꝙ ad excitandam ſui me moriam quaſi pignus amico aliquod atqꝫ monimen tum voluiſſet extare: Cui adicit illud. ⁊ ſi admonito re non eges: ne offendat animum ſedulitate admoni tionis ſi quem cōmonendū credit. obliuionis videat̉ arguere. Hec omnia: vt dixi beniuolentie ꝑtibus ple na ſunt. Sed de ꝓemio ſatis dictum eſt: Nunc ad cō ſequentia tranſeamus. nec ſiquis hec apud victorinū latius tractata repererit: nos neglecte integritatis ſtringat inuidia. Nā nec in ſingulis: vt ille facit: ver bis herere volumꝰ: ⁊ ad āpliora huiꝰ oꝑis feſtinamꝰ ¶ Cum omnis ratio diligens diſſerendi duas ha beat partes: vnam inueniendi: alteram iudicandi vtriuſqꝫ prīceps(vt mihi quideꝫ videtur) Ariſto teles fuit: Stoici autem in altera elaborauerunt: iudicandi enim vias diligenter perſecuti ſunt: eaꝫ ſcientiam quaꝫ dialecticen appellant. inueniendi v̓o artem: que topice dicitur: Queqꝫ ad vſum po tior erat: ⁊ ordine nature certe prior: totam reliq̄ runt. Nos autem quoniam in vtraqꝫ ſumma vtili tas eſt: ⁊ vtramqꝫ ſi erit ocium perſequi cogitamꝰ ab ea que prior eſt ordiemur. ¶ Cum philoſophia maximis in rebus oꝑam ſuam: ſtu diumqꝫ conſumat: cūqꝫ ⁊ in naturalibus inſpectionē: ſpeculationemqꝫ adhibeat: ⁊ in moralibus actioneꝫ: ⁊ ſic formare geſtiat mores: vt vera vite rō perſua ſe rit: euenire neceſſe eſt: vt ſecundum id: quod rō tenē dum: omittendum ue: faciendum quod: aut nō faciē dum eſſe decreuerit. vel iuditiuꝫ cōſtituatur: vel exer cende vite dirigat̉ intētio: Erit igit̉ neceſſariū. vel in naturali ſpeculatiōe: vel in moraliū actionū cogitatio ne: vt certa rō: vel qd̓ in rebus ſpeculandum eſt inuēi at: vel ꝙ ī actū viuēdi duci oporteat: an̄ ꝑpēdat. hec auteꝫ rō niſi via quadā ꝓceſſerit: ſepe ī multos nece ſe eſt elabatur errores. Quod ne paſſiꝫ fieret atqꝫ vt certis regulis tractatus inſiſteret: viſum eſt antique philoſophie ducibus: vt ipſaꝝ ratiocinationū: ꝗbꝰ ali quid inquirendū eſſet naturam penitus ante diſcute rent: vt his purgatis atqꝫ compoſitis: vel in ſpecula tione veritatis vel exercendis virtutibus vteremur. Hec eſt igitur diſciplina: quaſi diſſerendi quedaꝫ ma giſtra: quā Logicē Peripatetici Ueteres appellaue runt: hanc Cicero diffiniens: diſſerendi diligēteꝫ ra tionem vocauit. hec vario mō a pleriſqꝫ tractata eſt: varioqꝫ ēt vocabulo nūcupata. vt eniꝫ dictū eſt: a pe ripateticis hec ratio diligēs diſſerendi logice vocat̉: continēs in ſe inueniēdi iudicandiqꝫ peritiam. Stōici

In tōpicoꝝ ciceronis commentarioꝝ lib. i.
vero eandem hanc rationem diſſerēdi Paulo angu ſtius tractauere. Nihil enim de inuentione laboran tes in ſola tantum iudicatione conſiſtunt: deqꝫ ea pre cepta multipliciter dantes Dialecticam nuncupaue runt. Plato etiam dialecticam vocat facultateꝫ: que id quod vnuꝫ eſt poſſit in plura partiri veluti ſolet ge nus per primas differentias vſqꝫ ad vltimas ſpecies ſeparari: atqꝫ ea que multa ſunt in vnum generuꝫ ra tione colligere. Hanc igitur Plato Dialecticam di cit Ariſtoteles v̓o logicam vocat. Quam: vt dictuꝫ ē Cicero diffiniuit diligentem diſſerendi rationem. Et huius vno quideꝫ modo trina partitio eſt. Omnis nā qꝫ vis logice diſcipline: aut diffinit̉ aliquid: aut parti tur: ⁊ aut colligit. Colligendi autem facultas triplici diuerſitate tractatur. Aut enī veris ac neceſſariis ar gumētatiōibus diſputatio decurrit: ⁊ diſciplina vel demonſtratio nuncupatur: aut tantum ꝓbabilibus: ⁊ dialectica dicitur aut apertiſſime falſis ⁊ ſophiſtica ideſt cauillatoria perhibetur. Logica igitur que eſt peritia diſſerendi: vel de diffinitione: vel de partitio ne: vel de collectione.i. vel de veris ac neceſſariis vel de probabilibus.i. veriſimilibus vel de ſophiſticis.i. cauillatoriis argumentationibus tractat. Has enim collectionis partes eſſe prediximus Atqꝫ h̓ eſt vna lo gice partitio in qua Dialecticaꝫ Ariſtoteles vocat fa cultatem per probabilia colligendi. ¶ Rurſus eiuſdē logice altera diuiſio eſt: per quam deducitur tota di ligens ratio diſſerendi in duas partes: vnam inue niendi ⁊ alteram iudicandi: hoc autem videtur etiaꝫ ipſa Logices definitio monſtrare. Nam qꝛ logica rō diſſerendi eſt non poteſt ab inuentione eſſe ſepara ta Cum enim nemo preter inuentioneꝫ diſſerere poſ ſit: diſſerendi ratio inuentiōis eſt rō. Rurſus: quoniā logice diligens rō diſſerendi eſt: ab ea nō pōt abeſſe iudicium. ipſa enim diligentia rationis diſſerēdo poſi ta iudicium eſt. Neqꝫ enī poteſt quiſqͣꝫ diligenter diſ ſerere: niſi iudicauerit quale ſit id quod in diſputatio nem ſumitur quod ſi ad diſſerendi ordinem diligētia rationis adhibetur: non eſt dubiuꝫ: quin hoc iuditiū ad inuētionuꝫ varietateꝫ ſit accommodatū. His igit̉ ita expeditis videndum eſt: he diuiſiones qua nam ſe cognatione contingant. Inuentio quippe ceteris omnibus veluti materie loco ſupponitur hoc modo. Niſi enim inuentio fuerit non poteſt eſſe vel defini tio vel partitio. Quoniaꝫ vnumquodqꝫ generuꝫ vel differentiarum inuentione aut diuidimus: aut etiam viffinimus: Iam v̓o ſi abſit inuentio nūqͣꝫ valet eſſe collectio: Non erit igit̉ neceſſaria nec veriſimilis: nec ſophiſtica. Hec enī tria inuentioni ſuperueniūt. vt vl neceſſarium: vel probabile vel cauillatorium ſit argu mentū. Neceſſitas v̓o ⁊ probabilitas ⁊ cauillatio for me quedam ſunt que duꝫ inuentionibus aſſiſtunt ne ceſſaria vel probabilia vel cauillatoria faciunt argu menta: Eadem quoqꝫ ratio ꝑtitiones: diffinitioneſqꝫ complectitur. Indiſcreta namqꝫ inuentiōis poteſtas tum diffinitiua: tum diuiſibilis appellari poteſt cum definiendis. pertiendi ſue rebus adhibetur. Que hoc modo ex inuentionis materia: ⁊ differentiaruꝫ ſupra poſitarum forma compoſita rurſus iudicationi mate ria fiunt: nam prior illa partitio Logice tribus ꝑtibꝰ ſegregata: ita ꝑtes explicat: vt habeat inuentionem materiam ſingularum: ipſa v̓o iudicationi materiam preſtat. Et enim cum definit aliquis: vel rei ꝓpoſite diuiſionem facit. inuenit quidem diuiſioni: diffinitio niqꝫ differētias accōmodatas: Sed an recte vel dif
finiat vel diuidat: iudicatione ꝑpendit. Ita priores le gice ꝑtes ſecunde diuiſionis membra coniungunt: vt materiam quidem ſui habeāt inuētioneꝫ. Iudicatio ni v̓o fiant ipſe materia quod in reliqua ēt colligendi parte contingit. Nam ⁊ ea que de ꝓbabilibuſ tractat hꝫ inueniendi ſuppoſitam materiam: que veriſimilia repperit argumenta ⁊ de huiuſmodi argumento iu dicatio perpendit: eſt enim iuditium hoc ipſum inter noſcendi: ꝙ non neceſſaria inuentio eſt: ſed veriſimi litudineꝫ tenet. illa quoqꝫ ꝑs que de neceſſariis argu mentationibus aptatur hꝫ ſubiectam materiam ne ceſſarie inuentionis: eiuſqꝫ eſt iuditium: vt cuꝫ neceſ ſaria ſunt que inuenit neceſſaria quoqꝫ eſſe perpēdat nec non cauillandi ꝑs vtraqꝫ in ſe continet quādoqui dem ⁊ inueniri falſa poſſunt: ⁊ falſa eē iudicatione di ſcerni. Quo ſit vt prior logices diuiſio ſecundam etiā cōtinere videat̉. Nā definitio ꝑtitio: atqꝫ collectio in uentionem continent ⁊ iuditium: qꝛ neqꝫ exiſtere pre ter inuentionem neqꝫ agnoſci p̄ter iuditium poſſunt. Sed cum omnis inuentio iudicationi ſubiecta ſit cū qꝫ prioris diffinitionis ꝑtes ſine vtroqꝫ eē nō poſſint euenit vt prima ꝑtitio inuentionem: iuditiumqꝫ co iungat. Secunda vero hec diuiſio qua Cicero etian partitur logicam: ſegregat huiuſmodi facultates: ⁊ ueniendi materiam a iudicationis parte ſecernit. In ditium vero in colligendi ratione proprias partes ha bet. nam omnis argumentatio: omniſqꝫ ſyllogiſmuꝫ propoſitionibus ſtruitur: omnemqꝫ compoſituꝫ du in ſe quedam retinet: que ſpeculanda eſſe videantur Et quod vnum que illa ſint: ex quibus: id quod com poſitum eſt intelligatur eſſe connexum: aliud vero qͣ nam ſit ſuarum partium coniunctione compoſitum. vt in pariete ſi quidem lapides ipſos. quibus paries ſtructus eſt inſpicias quaſi materiam ſpectes. Si ve ro ordinem compoſitionemqꝫ iuncture conſideres tā qͣꝫ de forme rōe ꝑpēdas. Itē in argumentationibus quas ꝓpoſitionibꝰ cōpaginari. atqꝫ cōiungi ſupra re tulimus: gemina erit ſpeculationis ⁊ iudicandi via. Una que propoſitionum ipſarum naturam diſcerni ac iudicat vtrum vere ac neceſſarie ſint: an veriſimi les: an ſophiſticis applicētur. ⁊ hec quaſi materie ſpe culatio eſt. altera vero pars iudicij eſt: que inter ſe ꝓ poſitionum iuncturas cōpoſitioneſqꝫ ꝑpēdit. hec qͣſi formā iudicat argumētoꝝ. q̄ cū ita ſint h̓ mō ſit ī ꝯti nuum ducta ꝑtitio: vt rō diligens diſſerendi vnā ha beat inueniendi ꝑtem alteram v̓o iudicandi: tum de ipſa inuentione: tū de inuentionis collatione: que for ma eſt argumentationis Atqꝫ ea quidem pars: que de inuentione docet: quedam inuentionibus inſtru menta ſuppeditat: ⁊ vocatur topice. Cur autem hoc nomine nūcupata fit poſterius dicaꝫ. Illa v̓o ꝑs: que in iudicando poſita eſt: quaſdā diſcernendi regulas ſubminiſtrat: ⁊ vocatur analytice: ⁊ ſi de propoſitio num iunctura cōſideret: analytice prior. Si v̓o de ip ſis inuentionibus tractet: ea quidem pars vbi de di ſcernēdis neceſſariis argumentis dr̄: analitice poſte rior nuncupatur: Ea v̓o: que de falſis atqꝫ cauillato riis idē de ſophyſticis elechis de veriſimiliuꝫ v̓o ar guinētationū iuditio nihil vr̄ eē tractatū: iccirco qm̄ plana ē atqꝫ expedita rō iudicādi de medietate: cū ꝗs extrema cognouerit. Si enī ꝗs diiudicare neceſſaria ſciat idēqꝫ falſoꝝ argumētoꝝ poſſit hr̄e iudiciū: ve riſimilia. q̄ ī medio collocata ſt̉: diſcernere n̄ laborat. expeditum igit̉ eſt vt arbitror quid ſit qd̓ ait Cicero rationē diligētē diſſerēdi duas habere ꝑtes: inuēiē

In tōpicorū Xice. Cōmentarioꝝ liber. l. 4
di vnam alteram iudicādi: Illud etiam diligētius ex poſitum eſt: que ſit rō: quā ſtoici. Dialecticen vocāt. Ea eſt enim que iudicandi ꝑitiam tenet. ⁊ ꝙ eodem nomine plato ꝑtiendi ꝑ differentias atqꝫ ad genª re uocandi facultatem vocet: Qd̓qꝫ eodem nomine ari ſtoteles totā diſſerendi artem: ſed eam tantū nuncu pet. que ꝓpoſita queſtione veriſimilibꝰ colligat argu mentis: atqꝫ ideo ꝑfectiꝰ Aꝝ. de logica tractauit qm̄ de duobus vltra que nihil eſt tertium: diſſeruit de in ueniendo.ſ. ⁊ iudicando cum ſtoici inuentione negle cta iudicationis tantuꝫ inſtrumenta tradiderint: atqꝫ ideo iure eos increpat Tullius qm̄ id maxime relinq̄ re qd̓ ⁊ naͣ prius ⁊ vſu potius erat. Natura quidem qꝛ fieri non poteſt vt de inuentione iudicet̉ niſi ipſa inuentio prius extiterit. Ad vſuꝫ v̓o: qꝛ longe vtilius eſt nuda ⁊ preter artē ꝓlata naͣliter inuentione ſuſce ptum ſepe tueri negotiuꝫ qͣꝫ nihil inueniente alio mu tum ipſū inermeqꝫ ⁊ tacicum verſare iuditium. Dat vo Tullius de vtroqꝫ ſententiam ⁊ ait ſummā ꝑiter vtilitatem in vtroqꝫ conſiſtere: ⁊ ſe de vtraqꝫ: ſi ociū fuerit: velle diſſerere. Ab ea auteꝫ que prior ē.i. inuē tione: quā topicen appellari diximus: ordiēdū putat ¶ Ut igitur earum rerum: que abſcondite ſunt de monſtrato ⁊ notato loco facilis inuētio eſt: Sic cū perueſtigare argumentum aliquod volumꝰ: locos noſſe debemus. Si.n. ab Ariſtotele appellate ſūt he quaſi ſedes: e quibus argumenta promuntur. Itaqꝫ lꝫ diffinire locum eē argumenti ſedem: Ar gumentū aūt rōem que rei dubie faciat fidem. ¶ Poſt diuiſionem logice diſcipline: quā diligentem diſſerendi rationem eſſe diffiniuit: de Topice: que in ueniendi ars eſſe predicta eſt: expedire contendit. Ac primū ꝗd ſint loci termino diffinitiōis includit: eiꝰqꝫ artiſ: que topice dicitur ſub exempli quadā claritate ī tentionē deſignat. Eſt enī Topices intētio argumen toꝝ facilis inuētio. Nō igitur inuenire docꝫ topice: quod eſt naturalis ingenii: ſed facilius inuenire. Oīs ꝗppe ars imitat̉ naͣm: atqꝫ ab hac materia ſuſcepta rōnes ipſa viāqꝫ conformat: vt cū facilius id qd̓ ars queqꝫ ꝓmittit: tum elegantius fiat: velut parietem ſtruere naturalis ingenii eſt: ſꝫ arte ſit melius: Argu mentū rō eſt que rei dubie faciat fidem. Multa eniꝫ ſunt que faciūt fidē: ſed qꝛ rationes non ſunt: ne argu menta quidē eſſe poſſunt: vt viſus facit fideꝫ iis q̄ vi dent̉: ſed qꝛ rō non eſt viſus: ne argumentum ꝗdem eē poteſt Differentiaꝫ v̓o vnā ſumpſit eā que faciat fidem. Oe̓.n. argumētū facit fide̓. Si igit̉ iunxerimꝰ genus ac differentiā: ⁊ idē argumentū dicamꝰ: ꝙ ra tionē: que facit fidē nū tota argumēti naͣ monſtrata ſit: minime. Quid ſi eius rei: de qͣ nēo dubitat aliqͣꝫ rōe facer̄ ꝗs fidē velit: nū iccirco illa ꝙ fidē faciat vo cabitur argumentū: nullo mō. Argumētum namqꝫ ē qd̓ rē arguit.i. ꝓbat nihil v̓o probari niſi dubiū pōt Niſi ergo ſit res ambigua: ⁊ ad eam rō fidem faciēs afferat̉ argumentuꝫ eſſe nō poterit. Addita igit̉ alia differētia: q̄ eſt rei dubie: facta eſt integra diffinitio argumenti ex genere ⁊ duabus differentiis cōſtans. Genere quidem rōe. vna v̓o differētia ꝙ faciat fidē altera v̓o ꝙ rei dubie vt ſit tota diffinitio id eē ar gumētum ꝙ ſit rō rei dubie faciens fideꝫ. Que cum ita ſint: neceſſe eſt: vt vbi dubitat̉ aliꝗd: ibi ſit q̄ſtio. Qd̓ ſi argumentū preter rē dubiā eſſe non poterit. nullo mō eſſe p̄ter q̄ſtioneꝫ pōt. Queſtio v̓o eſt dubi tabiliſ ꝓpō. ꝓpoſitio v̓o eſt oratio uerū falſūue deſi
gnans. oīs igit̉ ꝓpoſitio ſiue cōſtāter atqꝫ ꝓnuncia tiue ꝓferat̉ vt ſi ꝗs dicat: oīs hō aīal eſt ſiue ad inter rogationeꝫ dirigat̉. vt ſiquis interroget: putaſne oīs hō aīal eſt: retinet proprium nomen: ⁊ propoſitio nū cupat̉. At ſi eadem velut dubitabilis ꝓferatur ſit q̄ ſtio: velut ſiꝗs q̄rat an oīs hō aīal ſit. Quot aūt mo dis queſtio diuidat̉. nūc explicandi locus nō videt̉ ac cōmodatus: ſꝫ in iis libris dicemus: quos de topicis differentiis formare molimur. Ad queſtionē igit̉.i. ad dubitabilem ꝓpoſitionem oīs intentio dirigit̉ ar gumenti. Nō v̓o vt totā cōprobet queſtioneꝫ ſꝫ ut ꝑ tem eiꝰ rōne confirmet. Neqꝫ enī tota queſtio defen dit̉: ſꝫ vna eius q̄libet pars argumentatione firmat̉. Nemo enim defendit. celum rotundum eſſe ⁊ non eſſe. Si enim ita ꝗs defenderet totaꝫ queſtionem vi deret̉ ꝓbare. Sꝫ cū ita cōſiderat̉: Utrū celum rotū dū ſit an nō ſit: in vna tātū conſiſtit q̄ſtionis ꝑte defe ſio ſiue q̄ affirmat ſiue q̄ negat. Oīs.n. q̄ſtio ꝯdictio nibus ꝯſtat. nā ſi qͣ res altero affirmet̉ neget̉ ab al tero: totū h̓ ꝯͣdictio nuncupat̉ ut ſiꝗs dicat celum ro tūdū eſt alter neget dicēs. celū rotūdū non eſt Celuꝫ rotundū eſſe s nō eē ꝯͣdictio ꝑhibet̉. Dubitabilis v̓o ꝓpoſitio qua q̄ſtionē eē p̄diximus: ⁊ affirmationem in ſe ꝯtinet ⁊ negationē. hoc ipſo.n. qꝛ dubitabilis eſt ꝯͣdictionē videt̉ includere. Cū.n. dubitat ꝗs vtrū ce luꝫ rotūdū ſit ſiue adiūgat an nō ſit: ſine reticeat. ip̄a dubitatio ꝑtem ſecū alteram trahit. Si.n. vnā ꝑtem ꝓpō tueat̉: dubitabilis non eſt atqꝫ iccirco nec q̄ſtio Cum igitur oīs q̄ſtio duas habeat ꝑtes: Affirmatio nis vnā alteram negatiōis neceſſe eſt vt ſit ſꝑ ex alte rutra ꝑte defenſio: vt vnꝰ ꝗdē affirmationis partē: negationis alter defendat. Et hic ꝗdē ad aſtruendā affirmationem: ille v̓o ad deſtruendam: que potuerit argumēta ꝑꝗrat. Nihil v̓o ītereſt vtꝝ ꝗs affirmatio neꝫ pōat: an deſtruat negationē: aut negationē defē dat: an opugnet affirmationē. Age.n. ſit q̄ſtio vtrum celuꝫ rotūdū ſit. Si quis eam ſibi qōnis ꝑteꝫ aſſūpſe rit. qͣ eſſe defendit ad eaꝫ conſtituendā cūcta neceſſe eſt ſibi cōparet argumēta: atqꝫ in hāc affirmationeꝫ ꝗdē ponit: ſed deſtruit negationē: ſiꝗs v̓o id neget ac dicat nō eē celū rotūdū: ſūpſit ſibi parte alterā qōniſ q̄ fuerat reliqͣ.i. negationem ī eaqꝫ cōſiſtit: ⁊ ad hāc approbādā ꝑꝗnitis vtit̉ argumētis. Itaqꝫ negationē ponit ⁊ labefactat affirmationē. q̄ cū ita ſint demon ſtratū arbitror non totā qōnē: ſed eiꝰ aliquā ꝑtē ad defenſionē uēire. Sed qd̓ quiſqꝫ defendet ad id quo qꝫ argumēta ꝑquirit. Ad parteꝫ igit̉ qōnis aſtruen dā: deſtruendāue argumenta ſumūtur atqꝫ hec ꝗdē ſiꝗs minꝰ ītelligit: nō ea nobis obſcure dicta eſſe cau ſet̉. Si.n. q̄ ī dialectica: vel a nobis dicta latīa oratio ne: vl̓ a grecis ſcripta ſt̉: ignorabit: miꝝ ē ſi qͣ ꝑtē eo rū qͣ dicimꝰ aduertē valeat: nedū ſtupeamꝰ: ꝙ n̄ oīa ꝯp̄hēdat. Sꝫ qm̄ dubitabilē ꝓpōnē qōnē eē p̄diximꝰ euenit. vt qͣs ꝑtes habeat ꝓpoſitio: eaſdē ēt q̄ſtio re tinere videat̉. Oīs aūt ſimplex ꝓpoſitio duas hꝫ ꝑtes in terminis cōſtitutas. Simplex v̓o ꝓpoſitio ē hmōi Oīs hō aīal eſt: Terminos v̓o voco: ſimplices oratio nis ꝑtes: qͥ ꝯtinēt ꝓpoſitionē: vt aīal ⁊ hō. Hi v̓o ſūt p̄dicatus atqꝫ ſubiectꝰ. p̄dicatꝰ ē in ꝓpoſitiōe maior terminus collocatꝰ: ſubiectꝰ v̓o minor. Maior v̓o ter minus de ſubiecto dr̄: minor aūt de maiore nullomō p̄dicat̉ vt aīal: qd̓ qm̄ maius ē qͣꝫ hō de hoīe p̄dicat̉ dr̄.n. oīs hō aīal eſt. hō v̓o de aīali nō dr̄. Nemo.n. vere dicit oē aīal hō ē. Hac igit̉ rōne īternoſcere poſ ſumꝰ ꝗ terminus in ꝓpoſitiōe maior: ꝗ v̓o ſit minor.

In tōpicoꝝ ciceronis commentarioꝝ lib. i.
Oīs aūt queſtio vt dcm̄ eſt qm̄ dubitabileſ ꝑtes hꝫ: ⁊ ad eaſdem cōprobādas argumenta ſumūt̉: neceſſe ē vt ꝗcꝗd ī qōnibꝰ cōprobet̉ id argumētoꝝ rōe firme tur Argumētū v̓o niſi ſit or̄one ꝓlatū: ⁊ ꝓpoſitionuꝫ cōtextiōe diſpoſitū fide facere dubitatiōi nō poterit ergo illa ꝑ ꝓpoſitiones ꝓlatio: ac diſpoſitio argumē tatio nūcupat̉: q̄ dr̄ enthymema: vel ſyllogiſmꝰ. cu ius definitionē ī topicis differentijs aꝑtius explana bimus. Oīs v̓o ſyllogiſmꝰ vel enthymēa ꝓpoſitiōibꝰ conſtat oē igit̉ argumētū ſyllogiſmo vel enthimema te profert̉. enthymema v̓o ē īꝑfectus ſyllogiſmus: cū ius aliq̄ ꝑtes: vl̓ ꝑꝑ breuitatē vel ꝑꝑ noticiā p̄termiſ ſe ſunt. itaqꝫ hec quoqꝫ argumētatio a ſyllogiſmi ge nere nō recedit. Qm̄ igit̉ ſyllogiſmꝰ oīs ꝓpoſitiōibꝰ cōſtat ꝓpoſitiōes v̓o terminis: terminiqꝫ inter ſe dif ferunt eo ꝙ vnus maior ē: alter minor fieri nō pōt vt ex ꝓpōnibus ꝯcluſio naſcat̉ niſi ꝑ terminos ꝓgreſſe ꝓpoſitiones: extremos terminos alicuius tertii me diate cōiūxerint: id facillimo demōſtrat̉ exēplo. Sit. n. queſtio. vtꝝ hō ſubſtātia ſit an minime. Sumo mi hi q̄ſtiōis ꝑtē alteram comprobandam. ea eſt hoīem eē ſubſtantiam in hac igit̉ duo ſūt termini: ſubſtātia atqꝫ hō quoꝝ maior ſub̓a: hō v̓o minor: qd̓ ex eo quo qꝫ poterit oſtendi. quōm poſterius ſub̓a in ꝓlatione ꝓfert̉. vt in hoc ipſo qd̓ dicimꝰ hō ſub̓a ē priuſ hoīeꝫ poſterius ſub̓am nominamꝰ. ut igit̉ ſub̓aꝫ atqꝫ hoīeꝫ iungamꝰ: neceſſe ē mediū terminū reꝑiri. ꝗ vtroſqꝫ copulet terminos. hic ſit aīal. fiatqꝫ vna ꝓpō oīs ho aīal eſt in hac igitur ꝓpoſitione aīal p̄dicat̉. hō ſubit citur rurſus adiūgo. Oē autē aīal ſub̓a eſt. in hac rur ſus aīal ſuppōit̉ ſubſtantia p̄dicat̉ Itaqꝫ ꝯcludo. oīs hō ſubſtantia ē. ac ꝑ hoc hō quidē ſꝑ ſubiectꝰ ē. Aīal v̓o ad hoīem ꝗdem p̄dicatū eſt ad ſubſtantiā v̓o ſub iectū. Subſtantia v̓o ipſa ſꝑ p̄dicata ꝑmāſit vn̄ ſit vt minor quidem ſit hō maior v̓o hoīe ſub̓a. medius aūt terminus aīal. Quōm igit̉ extrēi termini medii īter poſitiōe copulant̉: eoqꝫ mō q̄ſtionis īter ſe mēbra cō ueniūt adhibitaqꝫ ꝓbatiōe ſoluit̉ dubitatio. Nihilē aliud argumētū qͣꝫ medietatis inuētio: h̓.n. vel cōiū gere ſi affirmatio defendat̉. vel diſiūgere: ſi negatio vindicetur. potuerit extrēoſ: Que cū ita ſint. duaꝝ ꝓ poſitionū ⁊ tertie cōcluſionis. Maior ꝗdem ꝓpoſitio dr̄ ea: q̄ maiorē terminū ꝯtinet.i. ī qͣ maior ꝗdē p̄di catur. medio v̓o ſuppōitur vt oē aīal ſub̓a eſt. Minor v̓o ꝓpoſitio: qͥ mediuꝫ quidē terminuꝫ p̄dicat ſubiicit autē minorē. vt oīs hō aīal eſt. Sꝫ quōm a maioribꝰ neceſſe eſt minora deſcendere: eius cōcluſionis: que ex duabꝰ ꝓpoſitionibus naſcit̉ illa qͣſi ꝓpͥa effectrix ꝓ poſitio vr̄ eſſe: que prima ē. hec aūt ē. oīs hō ſub̓a eft ꝙ ꝗ priores poſterioreſqꝫ nr̄os analyticos: quos ab Ariſtotele tranſtulimus: legit minie dubitauerit. Sꝫ ſi quiſ que illic ſcripta ſūt neſciens ad hec legēda pro ruperit: etiam ſi rationes reꝝ qͣs non intelligit: mini me cōp̄hendit: ita tn̄ vt dcm̄ eſt eſſe ꝯfidat: ſeqꝫ id in Ariſtotelis analyticis vberius inuentuꝝ eē ſi legerit arbitret̉. Nā igitur reꝝ fert vt vbi ꝗd maiꝰ ac minꝰ eſt etiam ibi maximū quoqꝫ aliquid ieſſe neceſſe ſit. Quo ſit vt ſint q̄dā maxime ꝓpoſitiōes quōm mino res maioreſqꝫ eſſe monſtrauimus: quaꝝ naͣ ex ſimpli cium ꝓpoſitionum ꝑtitione ſumenda eſt. Oīs.n. ſim plex ꝓpoſitio vel affirmatiua ē vel negatiua: earūqꝫ alie ſunt vniuerſales. vt oīs hō iuſtus eſt: nulluſ hō iu ſtus eſt. Alie ꝑticulares: vt quidā hō iuſtus eſt. quidā hō iuſtus non eſt Alie indefinite: vt hō iuſtus eſt hō iuſtus non eſt. Alie ſingulare aliquid atqꝫ indiuiduuꝫ
continentes vt cato iuſtus eſt: cato iuſtus non ē. Ha rumqꝫ oīum alie ſunt dubitabiles: alie indubitate. ſu premas igit̉ ac maxīas ꝓpoſitiōes vocamꝰ: q̄ ⁊ vl̓es ſunt ⁊ ita note atqꝫ manifeſte: vt ꝓbatiōe nō egeāt eaqꝫ potius. q̄ in dubitatione ſūt ꝓbēt. Nainqꝫ indu bitata ſūt ambiguoꝝ demonſtrationis ſolent eſſe prī cipia: qualis eſt oēm numeꝝ vel parem eſſe vel im pare̓. ⁊ equalia relinqui: ſi ex equalibꝰ eqͣlia detrahā tur: cetereqꝫ de qͣrū nota veritate n̄ q̄ritur. Maxīas igit̉.i. vl̓es ac notiſſimas ꝓpoſitiōes. ex quibꝰ ſyllogiſ moꝝ concluſio deſcendit in topicis ab Ariſtotele con ſcriptis: locos appellatos eſſe ꝑſpeximus. qd̓.n. maxīe ſunt.i. vl̓es ꝓpoſitiones reliquas in ſe velut loci cor pora ꝯplectūtur. ꝙ v̓o notiſſime atqꝫ manifeſte ſunt fidem qōnibus p̄ſtant eoqꝫ mō ambiguaꝝ reꝝ conti nent ꝓbationes. Has aūt aliquotiens quidē in ipſis ſyllogiſmis atqꝫ argumentationibꝰ inherere cōſpic mus: alias v̓o in ipſis argumentationibus minīe cōti nentur: vim tn̄ argumentationibꝰ ſubminiſtrant. vt ſi velimus oſtendere regnū meliuſ eſſe qͣꝫ ꝯſulatū: di cemus. Regnū cū ſit bonū. diuturnius eſt qͣꝫ ꝯſulatꝰ Oē v̓o qd̓ eſt diuturnius bonū: melius eſt eo qd̓. ꝑu eſt tꝑis. regnum igit̉ melius eſt cōſulatu. Hic igitur maxima ꝓpoſitio atqꝫ vl̓is ⁊ per ſe cognita. neqꝫ īdi gēs ꝓbatione argumentationi inſerta eſt. Ea vero oīa q̄ diuturniora ſunt bona meliora eſſe his q̄ ſūt tē poris breuitate ꝯſtricta: at ſi meliꝰ oſtendere vellim non eſſe inuidum qui ſapiēs eſt dicimꝰ. Inuidus ē ꝙ meret aliena felicitate: n̄ aūt ſapiēs eſt queꝫ felicitas aliena ꝯtriſtat. Nō ē igit̉ inuidꝰ ſapiēs hoc maxīa ꝓ poſitio argumentationi nō videt̉ īcluſa: ſꝫ extrīſecꝰ poſita. ſyllogiſmo tn̄ vires miniſtrat. Hec vero ē quo rū diuerſe ſūt diffinitiōes: diuerſas eē ſubſtātias. ꝗſ quis igit̉ vel Ariſ. greca vl̓ nr̄a ab Ariſtotele trāſlata topica ꝑſpexerit. has illic ꝓpōnes locos īuēiet nūcu pari: q̄ ſt̄ maxīe atqꝫ vl̓es. ⁊ vl̓ ꝑ ſe neceſſarie vl̓ ꝑ ſe ꝓbabiles ac note. Sꝫ qm̄ has ꝓpoſitiones plures: ac pene īnumerabiles eē neceſſe ē: reſtat adhuc quo am plius rō ſpeculatiōis aſcendat. Poſſumus.n. diligen ti tractatu ꝯſiderationis adhibito: omniū maximaꝫ atqꝫ vl̓ium propoſitionum differentias ꝑpendere: at qꝫ innumerabilem maximaꝝ ꝓpoſitionū ac ꝑ ſe no taꝝ multitudineꝫ: in paucas atqꝫ vl̓es colligere diffe rentias: ⁊ ut alias dicamꝰ in diffinitiōe ꝯſiſtere alias in gnͣe atqꝫ alias alio mō qd̓ paulo poſt aꝑtiꝰ demon ſtrabo. Oēs igit̉ maxime ꝓpoſitiones: q̄cūqꝫ ſub di finitionis vel gn̄is rōne cadūt vno diffinitiōis nomi ne ꝯtinebūt̉. Et ſic̄ ille reliqͣꝝ ꝓpoſitionū loci eē dice bāt̉: ꝙ eas ītra ſuū ābitū ꝯtīerēt: ita ipſaꝝ maxīaꝝ atqꝫ vl̓ium ꝓpoſitionū: qͣs minoꝝ ꝓpoſitionuꝫ locos eē p̄diximꝰ: ille differētie: ⁊ ſi n̄ ve tn̄ quadam velut imagine loci eē videbūt̉: in qͣs fuerīt ꝯuenienti rōne reducte. Sꝫ iſte locoꝝ.i. ꝓpōnū maxīaꝝ dr̄ie qͣs etiā ipſos locos nōinamꝰ: poſſunt ſubiectaꝝ ꝓpoſitioni ēt gn̓a nūcupari. Nā dr̄ie ꝯtinētes ēt gn̄a cōiter poſ ſunt videri vt irrōale cū a rōali velut diuiſibili dr̄ia diſſideat tn̄ eꝗ vel cāis: ⁊ dr̄ia ſpecifica ē: ⁊ ad eos lo cū gn̄is tenet. Nāqꝫ aīal irrōabile equi genꝰ eſt. Ita ēt in maximis ꝓpōnibus. Nā ꝙ alie ſūt ex toto alie ex ꝑtibꝰ hͦ īter ſe ꝯparata differētie diuiſibiles ſt̉. ac ipſas v̓o maximas ꝓpoſitiones differentiaꝝ ꝯtinētie vel vt generis loco ſūt. Nā ꝓpōnis ex toto veniētis genꝰ eſt id ip̄ꝫ qd̓ vocat̉ ex toto. Itē ꝓpoſitiōis a ꝑti bꝰ ducte: qͣꝫuis note atqꝫ māifeſte genꝰ ē: ꝙ a ꝑtibꝰ ⁊ cetere differētie eaꝝ ꝓpoſitionū q̄ cū ſint maxīe tn̄ crſdē

In cōpicorū Xice. Cōmentarioꝝ liber. l. 4e.
ciſdē vident̉ includi velut q̄dā gn̓a ſint. Que v̓o ſint pe differentie paulo poſterius diſſerā. De hiſ igitur nunc locis tractare Tullius inſtituit: ꝗ maxīas ꝓpo ſitiones qͣs ſuꝑius diximꝰ.i. ꝑ ſe notas atqꝫ vl̓es ꝯti nent: atqꝫ includūt. Hi v̓o ſūt maximaꝝ differētie ꝓ poſitionū. De vl̓ium igit̉ enūciationū: ꝑ ſeqꝫ notaꝝ differētiis diſſerit ut ſit integre locꝰ argumēti ſedes Nā ſi argumētū oē ꝑ ꝓpoſitiones ad ꝯcluſionē vſqꝫ ꝑducit̉: Oēs v̓o reliq̄ ꝓpoſitiones in prīa maximaqꝫ ꝓpoſitione ꝯtinent̉ ip̄aqꝫ prīa ac maxīa ꝓpō: tū ē ꝑs argumnentationis.i. ſyllogiſmi: tū extra poſita argu mētatiōi vires miniſtrat: vt vtroqꝫ mō qm̄ ꝑficit ar cum̄tū: ꝑs argumētationis quedā eē videat̉: non eſt dubiū ꝗn he differentie: q̄ ꝓpoſitiones maxīas conti nent: eedē oēs etiam ꝯtineāt argumentatiōes: vt ma rimaꝝ ꝓpoſitionū differentie iure loci argumētoꝝ ⁊ qͣſi q̄dā vltime ſedes eſſe videāt̉. Nā ex his quattuor ſignificationibus appellationū duaꝝ argumentatio nis.ſ. atqꝫ argumēti vnāquālibet eē neceſſe ē Aut.n. elocutio ⁊ ꝯtextio ip̄a ꝓpoſitionū cū maxīis ꝓpoſitō nibus: vel exͣ ſyllogiſmū poſitꝭ vel in eodē incluſis: ar gumnentatio vocat̉. Argumentū v̓o mens ⁊ ſnīa ſyllo giſmi aut elocutio rōcinationis cū maximis ꝓpoſitio nibꝰ ⁊ ſentētia ſyllogiſmi argumētū eſſe dicet̉: vt idē ſit argumentū qd̓ argumentatio Aut argumentatio quidē vocabit̉ tota ꝯtextio ſyllogiſmi cū ſnīa ſꝫ argu mentū maxīa ꝓpoſitio aut integer rōcinatiōis ordo preter maxīas ꝓpoſitiones argumentatio dicet̉ ſnīa v̓o argumētatiōis argum̄tū. Reliqͣ v̓o maxīa ꝓpō lo cꝰ. Sꝫ cū h̓ ita ſint ſiue ꝗs ipſaꝝ ꝓpoſitionū ꝯtextio ne̓. ⁊ vſqꝫ ad ꝯcluſionē ꝯtinuū ductū: cū maxīa ꝓpo ſitione vel extra poſita vel ꝓpoſitioni rōcinationis incluſa: argumentationē vocare velit: argumētū v̓o ſnīam: mentēqꝫ rōcīationis: nihiloīnus locos intelli gimus maximaꝝ ꝓpoſitionū differentia: ſiue ꝗs rōci nationis totius vim atqꝫ ſnīam totā cū maxīa ꝓpoſ tione: vel intra: vel extra poſita argumētationem ſi f ⁊ argumentū vocet n̄ eſt dubiū qn totiuſ rōcinatiōis locus ille ſit qui eſt maxime ꝓpoſitionis dr̄ia: ꝯtinet enī maxīaꝫ ꝓpoſitionē in qͣ ꝓpoſitiōes cetere: ꝯtinē tur. Siue argumentationē ꝗdē totā rōcinationis cō textionem vocari placeat. Argumētū v̓o maximaꝫ ꝓ pōnē: rurſus recte locus putabit̉ maxīe ꝓpōnis diffe rētia: q̄ argumētū claudit ⁊ ꝯtīet ꝙ ſi argumētū ꝗdē ſenſus ip̄e totiꝰ rōcinationis intelligat̉ argumētatio v̓o integra rōcinationis ꝓlatio extra v̓o ⁊ ab vtriſqꝫ diuerſū valens velut locꝰ quidā ꝯſideret̉ maxīa ꝓpō ſic quoqꝫ maxīaꝝ dr̄ie ꝓpōnum: loci eſſe videbūt̉: nā cū dr̄ia ip̄a maximā ꝓpoſitionē ꝯtineat eiuſqꝫ ſit lo cus: maxīa v̓o ꝓpō argumentationi vel argumento vires miniſtret: non eſt dubium ꝗn ea toti argumen to locꝰ eē videat̉: qd̓ totū intra maxime ꝓpōnis ābi tū claudit. Demōſtratū igit̉ eſt q̄ ſint argumentoruꝫ ſedes.i. vbi argumēta claudunt̉. he ſūt aūt maxīaꝝ ꝓpōnum dr̄ie: q̄ vocāt̉ loci quid ēt argumētū qm̄ eſt rei dubie faciens fideꝫ q̄ ſit v̓o res dubia.i. ꝑs altera qōnis ꝗd ſit qō.i. dabitabilis ꝓpō. ꝗd ſit ſimplex ꝓpō .i. enūciatio. q̄ p̄dicato ac ſub̓o termino ꝯtineat̉: veꝝ falſūue deſignans. q̄ oīa mēiniſſe oꝫ. Maxīaꝝ.n. pro poſitionū dr̄ie qͣs locos eſſe prediximus: ab his ducū tur terminis: ꝗ prius ī ꝓpōne ſunt poſterius in qōne ꝯſiderant̉ p̄dicato.ſ. atqꝫ ſub̓o. Ex his etiā q̄ ſuperiꝰ dicta ſt̓ ꝗd diſtēt topica Cicerōis atqꝫ ariſ. apparuit ariſ. nāqꝫ de maximis ꝓpoſitiōibꝰ diſſerit has.n. locos arguinentoꝝ eſſe poſuit: vt nos quoqꝫ ſupra retulimꝰ
Tullius v̓o locos non maxīas ꝓpoſitiones: ſꝫ eaꝝ con tinentes differentias vocat ac de his docere cōtēdit. ¶ Sed ex his locis in ꝗbus argumēta incluſa ſunt alij in eo ipſo de quo agitur herent. alij aſſumuntur extrinſecus: in ipſo: tū ex toto tū ex partibus eius: tū ex nota: tū ex his rebus que quodāmō affcē ſunt ad id de quo qͦritur. Extrinſecus autem ea dicun tur: que abſūt longeqꝫ. diſiuncta ſunt: ¶ Poſt diffinitioneꝫ loci atqꝫ argumēti facit pleniſſi mā diuiſionē locoꝝ. ac pͥmū qm̄ oīs diuiſio cuncta dꝫ amplecti: nec ſuꝑfluū quicqͣꝫ interpōere: nec omitte re: ꝗd ſit neceſſarium id. M. Tulliꝰ ꝓpoſita diuiſiōe ꝑfecit: di. Ex his locis in quibus argumēta īcluſa ſūt Alios in eo ipſo: de quo agit̉ herere alios extrinſecus aſſūi: nihil.n. huic diuiſiōi poſſe videt̉ addi vel minui qm̄ quidem breuiter cūcta cōplectit̉. Argumentoꝝ. n. loci ꝗcūqꝫ ſumūt̉ aut in ipſo de quo agit̉ herēt: aut minīe. Id aūt minīe extrinſecꝰ poſitos eē deſignat. ꝙ ſi inter id qd̓ dicimus in ip̄o de quo agit̉ herere at gumentorū locos: ⁊ n̄ herere in ip̄o nihil eſt medium Inter affirmationē.n. atqꝫ negationē nulla eſt medie tas. Cūqꝫ ī ip̄o de quo agit̉ n̄ herer̄ locū argumēti id ſit extrinſecus aſſumi dubiū ſi eſt ꝗn nihil interſit me diū īter ea argumēta: quoꝝ in ipſo herēt loci de quo agit̉: ⁊ ea quoꝝ extrinſecus aſſumūtur. ſꝫ ꝗd ip̄m ſit de quo agit̉ facilior explanatio ē ſi eoꝝ q̄ pͥꝰ dicta ſt̉ mēinerimus. Nā cū de qōne loq̄rēur eādē diximꝰ eē qōnem: q̄ eēt dubitabil̓ ꝓpō. Sꝫ qm̄ ꝓpō ſub̓o p̄dica toqꝫ ꝯſtaret: qōnem quoqꝫ diximꝰ ſub̓o p̄dicatoqꝫ cō iūgi. Predicatū igit̉ vel ſub̓m h̓ eſt ip̄ꝫ de quo agit̉. Nā cū de alterutra qōnis ꝑte dubitet̉: id in hac ābi guitate qͣrit̉ vtꝝ p̄dicatꝰ terminꝰ īeē ſub̓o videat̉: an minīe. Nā cū oīs qō ī affirmationē negationēqꝫ diui dat̉: ſi p̄dicatꝰ ſub̓o ine ſit ex eo v̓a affirmatio. ſi n̄ in eſt ſit v̓a negō. Sꝫ in qōnibꝰ diſceptādis alter affir mationē. alter negatōeꝫ tuet̉. id ē alter p̄dicatū īeſſe ſbiecto. alter n̄ ieſſe defēdit. Qd̓ v̓o ex alterutra ꝑte defēdit̉: hoc ē ip̄ꝫ de quo agit̉. Ip̄ꝫ igit̉ ē p̄dicatꝰ ter minus vel ſubiectꝰ: de ꝗbꝰ agit̉: atqꝫ vt id exēplo cla riꝰ fiat. Sit qō: an verres furtū fecerit. h̓ Uerreſ ſub iectū ē furtū facere p̄dicatū. ꝙ ſi furtū. Uerri ꝯiūgi tur: idqꝫ argumētatiōibꝰ ꝯprobat̉: qōnis affirmatio demr̄ata ē. Si furtū a Uerre ſeiungit̉: qōnis rurſus negatio ꝯprobat̉. Ip̄ꝫ itaqꝫ de quo agit̉ nihil eſt niſi vterlꝫ eoꝝ terminꝰ ꝗ ī qōne ꝓpōit̉: ſiue p̄dicatꝰ: ſiue ēt ſubiectus. Qui quideꝫ termini ꝑ ſe argumēta eſſe non poſſunt neqꝫ v̓o ꝑ ſe argumenta p̄ſtare. ſi enim ipſi vt ſūt argumēta eē poſſent: vel argumētorū p̄ſta re materiā: nullā ī qōe līq̄ret dubitationē ſꝫqm̄ d̓ip̄iſ adhuc ī qōe dubitat̉: an eoꝝ poſſit eē rata ꝯiunctio ipſi ꝗdē neqꝫ ꝑ ſe argumenta eē nec ꝑ ſe argumēta p̄ ſtare poterūt ea v̓o q̄ in ipſis inſūt. vel extrinſecꝰ po ſita ſt̓ argumentoꝝ copiā ſubminiſtrāt. Nā ꝙ Uicto rinus q̄rit: ⁊ latiꝰ explicat: ne cōmemoratione ꝗdē mi hi dignū vr̄. Querit.n. qō ip̄a d̓ quo agit̉: an habeat locū qd̓ minīe oportuit: vt dcm̄ ē locꝰ d̓ qͦ nec agim nō cuiuſlꝫ rei locꝰ eſt: ſꝫ argum̄ti argum̄tū v̓o rō rei dubie faciēs fidē res v̓o dubia ꝑs qōnis. ꝙ ſi argum̄ tū qō vel ꝑs qōnis eē n̄ pōt: locꝰ v̓o de quo agimꝰ ar gumēti ē locꝰ n̄ ē dubiū ꝗn locꝰ qōnis eē n̄ poſſit. am pliꝰ Oīs qō dubitabil̓ ē argumē v̓o oē qōnis purgat ābiguū Nō ē igit̉ idē argumētū qd̓ qō: ſꝫ loci argum̄ toꝝ ſūt loci ſi ſūt igit̉ qōis. Hoc igit̉ p̄miſſo intelliga gamꝰ ip̄m de quo agit̉ quēlibꝫ terminū ī qōne ꝓpo

In tōpicoꝝ ciceronis commentarioꝝ lib. i.
ſitum: ſiue predicatū: ſiue ſub̓m: ꝗ cū ꝑ ſe res ſint ipſi quidē argumentū eſſe non pn̄t. hr̄e aūt in ſe quedam pn̄t: ī ꝗbꝰ argumēta ſint collocata: ⁊ q̄ ſedes argumē toꝝ eē intelligant̉. Que quidē cū termīs his de qui bus agit̉: inherere videātur. nondū tn̄ ſūt argumen ta. ſꝫ qͣſi iā argumēta cōplectētes loci: ⁊ velut naͣli ſe de cōdētes. Idē de his locis ꝗ extrinſecus aſſumūt̉: dicēdū eſt: ipſi nāqꝫ poſiti ſūt exterius ⁊ quodāmō a ꝓpōnis teminis ablegati: ⁊ res q̄dā ſūt: ſꝫ intra ſe ar gamentorū copiā claudūt: atqꝫ vt breui ſentētia colli gā: ipſū de quo agit̉ nihil eſt aliud niſi ꝗlibꝫ in qōne terminꝰ collocatus. Hi argumēta eſſe non pn̄t: neqꝫ ab his trahi aliqd̓ argum̄tū: Quo ſit vt termini ipſi ꝗ in qōne ſūt poſiti: nec argumēta: nec loci ſint: ſꝫ tm̄ res. Rurſus ea q̄ in his herēt: de ꝗbꝰ agit̉: ipſa ꝗdeꝫ res eē māifeſtū eſt: ſꝫ claudūt in ſe argum̄toꝝ copiā: vt cū ex hiſſumi aliqd̓ oporteat argum̄tū: locoꝝ vice fungāt̉. Itaqꝫ ſi ꝗs ꝑ ſe ea ſpeculet̉: res ſūt. ſi ꝗs ab his aliqd̓ argum̄tū q̄rat adducere: loci fiūt. Et cōiter ꝗdē de principalibꝰ ac maximis locis hec dicta ſint. Hi v̓o ſūt ꝗ in ipſis de ꝗbꝰ agit̉ herēt: vel ꝗ aſſumū tur extrinſecus. Ut igit̉ faciat plenā locoꝝ diuiſionē quos ſimpliciter ac maxīos poſuit locos: eoſdē velut ī qͣſdaꝫ ſpēs reſecat. dicēs. In ipſo tū ex toto: tū ex par tibus eius: tū ex nota: tū ex his rebꝰ q̄ quodamō affe cte ſūt ad id de quo quo q̄rimꝰ. locoꝝ ꝗ in ipſo ſunt de quo agit̉ cōſtituti. Quattuor partiū factā diuiſio eſt. hi ꝗppe ꝗ in ip̄o de quo agit̉: herēt vel ex toto eo de quo agit̉ termīo: vel ex ꝑtiū eiꝰ enūeratiōe: vel ex nota vl̓ ex affectꝭ ītelligūt̉ exiſter̄. Id ita eē breui rōe firmabit̉. Neceſſe ē.n. quēlibet eoꝝ terminoꝝ ꝗ ī qō ne ſūt collocati: ⁊ definitiōes hr̄e ꝓpͥas: ⁊ ꝑtes: ⁊ noīa ⁊ ad res alias qͣdā relatiōe cōiūgi ac referri. ergo ex toto locꝰ ꝗ dr̄ is ē: quotiēs argum̄tū ex alicuius diffi nitiōe termini ꝗ eſt in qōe tractat̉: ſiue ſub̓i: ſiue p̄di cati. Ex ꝑtiū v̓o enūeratiōe quotiēs ab eiꝰ termini ꝑ tibus ꝗ in qōe poſitꝰ ē ducit̉ argumentū. A nota v̓o quotiens ab eiuſdē termī vocabulo naſcit̉ argumētū Ab affectꝭ v̓o quotiēs ab his q̄ ad ꝓpoſitū terminuꝫ relatiōe aliqͣ reducūt̉: argumētatio ꝓficiſcit̉. Quoꝝ ſimilitudīes oīꝫ poſterius explicabo qn̄ ea q̄ ſuꝑ his rebꝰ declarandis. Cicero poſuit exēpla tractauero: Nūc illud ē ꝯſiderādū: Ait enī Tullius ex his locꝭ ī ꝗ bus argumēta īcluſa ſūt. Alioſ ī eo ip̄o d̓ quo agit̉ he rere: alios extrīſecus aſſumi: qd̓ ita dcm̄ vr̄: tāqͣꝫ ſi di uerſi ſint loci. ꝗ in his de quibꝰ agit̉ herent: ⁊ ip̄m il lud de quo agit̉. Nihil.n. in ſeipſo herere p̄t ac ꝑ hoc ꝙ in aliquo heret: ab eo in quo heret diuerſum eſt. ꝙ ſi loci ſunt aliqui ꝗ in his hereāt de quibus agit̉: n̄ eſt dubium quin hi loci ab his de quibuſ agit̉: ſint di uerſi. Rurſus cū dicit in ip̄o: tū ex toto: tū ex partibꝰ eius. tanqͣꝫ non de diuerſis loqͣt̉. Ita ait in ipſo locos eſſe: tū ex toto: tū ex ꝑtibꝰ: tū ex nota. Quaſi v̓o alid̓ ſit ipſum qͣꝫ totū: aut aliud ipſum qͣꝫ oēs vndiqꝫ eius ꝑtes. Unaqueqꝫ.n. res idem eſt qd̓ totū. Idē nāqꝫ ē Roma qd̓ tota ciuitas. Rurſus idē eſt vnaqueqꝫ res qd̓ eius ſingule ꝑtes in vnum reducte. velut ideꝫ eſt hō qd̓ caput: torax: vēter: ac pedes: cetereqꝫ ī vnū ꝑ tes ꝯiūcte: atqꝫ copulate. Quō igit̉ tāqͣꝫ de diuerſis primū locutꝰ ē: cū locos herere in his terminis de q bus agit̉ dixit. Poſt aūt velut de eiſdē loquit̉. cuꝫ in ipſo locos tū ex toto: tū ex partibus eſſe proponat. Nihil.n. differt dicere in ipſo: tū ex toto: tu ex ꝑtibꝰ qͣꝫ ſi ita dixiſſet in ipſo: tū ex ipſo. Nā ſi idē ē ip̄m qd̓ totū ac ꝑtes: idē eſt dicere in ipſo herere locū ex toto
aut ex partibus: qd̓ in ip̄o herere locū qui eſt ex ipſo: qd̓ ne intelligi quidem p̄t: quemadmodū in ipſo here re poſſit: ꝙ ip̄m eſt: cum nihil ſibi hereat: vt ſuꝑiꝰ ex pediui: Sed quemadmodū paulo an̄ expoſui: vnaq̄qꝫ res cū ⁊ diffinitionē habeat ⁊ partes: ſi ꝑnoſcamꝰ q̄ ſit diffinitiōis vis: ⁊ que partiū. cūctꝰ ābiguitatis no dus abſoluitur. Eſt enī diffinitio coacte in ſe atqꝫ cō plicate rei explicatio. velut cū dicimus hominē eē ani mal rationale mortale. Nā id qd̓ nomē breuiter. atqꝫ anguſte deſignabat: id explicauit ac ꝓtulit: ⁊ ꝑ ſub̓a les quodāmo ꝑtes definitō patefecit. Aliū igit̉ neceſ ſe eſt eſſe intellectū rei: q̄ cōplicata ē: in eo ꝙ ſibimet coacta atqꝫ in vnū redacta eſt: alium eiuſdē rei expli cate atqꝫ diſſerte. in eo ꝙ expedita atqꝫ diffuſa ē. nā et ſi ideꝫ diffinitio qd̓ nomen ſignificat. Illud tn̄ ip̄m quod nomen anguſte confuſeqꝫ deſignat: apertius de finitio diſſerit: ac pate facit. Recte igit̉ aliud ꝗddā ipſum: aliud eius diffinitio: ēt ſi vnū idemqꝫ eſt vtriſ qꝫ ſubiectuꝫ. Ut enim dictū eſt ipſuꝫ ſingulū eſt diffi nitio ipſius ſinguli per partes diſtributio: atqꝫ enūe ratio. Partes autē nunc ſub̓ales dico: non q̄ magni tudinē iungant: ſed que ꝓpetatē rationēqꝫ ſubſtātie. Sed qd̓ in definitione dcm̄ eſt ſecūdum eas ꝑtes: q̄ ſub̓am iungunt: id in partibus intelligendū eſt: qͥ ma gnitudinē copulāt: vel vt domus q̄ fundamēto: parie tibus: tectoqꝫ coniungit̉. Nam cū ea nihil ſit aliud ni ſi ꝙ partibus cōpulat̉: ipſa tn̄ vna quedā eſt atqꝫ con iuncta. partitio v̓o eius per quedā mēbra diſtributio eſt atqꝫ ideo licet vnum ſit: ꝙ ipſum eſt: ⁊ quod ſunt partes vndiqꝫ confluētes: nō tn̄ eundē neceſſe eſt ha bere intellectū: cum ip̄ꝫ integꝝ conſiderat̉: ⁊ cum in partes ipſas quibꝰ iunctuꝫ eſt: diſtribuit̉. Ex nota v̓o locus apertiſſime ab eo termino diuerſus eſt qui īᶠ q̄ ſtione ē conſtitutus. Quis.n. dicat: id eſſe cuiuſlibet rei vocabulū ꝙ res ipſa ē: quā deſignat. Ea v̓o q̄ ac id de quo agitur affecta ſunt: ⁊ ſi extra poſita vident terminū tn̄ in queſtiōe ꝓpoſitū velut e regiōe reſpi ciunt: que in multas ſecari neceſſe eſt partes. Oīs en res: id quod eſt vnuꝫ ē: multa vero ſibimet retinet ad iuncta que hoc ab his que oīno extrinſecus ſunt: dif ferre intelliguntur: ꝙ ea que affecta ſunt: in relatiōe ſūt poſita: vt poſt ⁊ ipſaꝝ propoſitio: ⁊ exēploꝝ ratio monſtrabit. Ea v̓o que ſunt extrīſecus ī nulla relatio ne ſunt conſtituta: atqꝫ iō hec extrīſecus ſolū. Illa v̓o affecta ſunt nuncupata: hꝫ enim aliquā quodāmodo cognationē ad id ad qd̓ reducit̉: id qd̓ refertur ad ali quid. Sꝫ oēs fere hos locos quos nunc ſimplices at qꝫ īdiuiſos pōit: poſteriore tractatu diuidit. vt nunc quoqꝫ eoſ locoſ ꝗ ī ip̄o ſt̉: diſtribuit: cū alioſ ex toto nie ri ꝓponit: alios ex partibus: alios ex nota: alioſ ex affe ctis. affectaqꝫ ipſa ſuis ꝑtibꝰ ſecat: extrinſecus v̓o lo cum in teſtimonio poſituꝫ eē cōfirmat. teſtimonii v̓o viꝫ in auctoritate ꝯſtituit. auctoritatē v̓o deducit ī ꝓ prias partes. ſꝫ hec ī poſteriore tractatū. Nūc v̓o eos ſimplices atqꝫ indiuiſos locos ꝓponit: ⁊ veluti ſimpli cibꝰ ſubdit exēpla. Reſtat āt nūc vnū ꝙ vr̄ eē q̄rēdū an hi loci ꝗ ī locos alios diuidūt̉: eoꝝ quos ītra ſe cō tinēt: locoꝝ loci eē poſſint. vt eoꝝ ꝗ ſunt ex toto. ex tibus. ex nota: ex affectꝭ: is vnus ꝗdā quaſi locuſ ſit: ꝙ ē in ipſo: nihil ꝗdē ꝓrſus effecerūt: locoꝝ locos puta re fieri.n. p̄t: vt locus amplior ītra ſemet anguſtiores ꝯtineat locos: velut in ꝓuincia ciuitates. ſꝫ nūc ſimili tudo nō ꝯuēit. Locꝰ.n. ex quo ducit̉.i. ī quo argum̄tū ē poſitū: ꝙ ſi loci locꝰ eē poſſet: ⁊ is ꝗ ē in ip̄o de quo agit̉: eoſ ꝗ ſt̉ ex toto vel ex ꝑtibꝰ: vel ex noͣ: vl̓ ex affe

In tōpicorum Ficero. cōmentarioꝝ. LiB. i. 49
qd: velut ꝗdā locꝰ īcluderet. n̄ eēt ex toto: ex ꝑtibꝰ ex nō: ex affectꝭ loci. ſꝫ argum̄ta qm̄ ī eo hererēt loco: ꝙ t ip̄o d̓ qͦͦ agit̉ termīo eē p̄dictꝰ ē: n̄ igr̄ locꝰ eē pot̄it lo ci: ſꝫ velut gn̓a q̄dā ī ſpēs: ita nūc ſit diuiſio locoꝝ nec hoc ſuꝑiꝰ dictis videat̉ eē ꝯͣriū: cū ⁊ maxīas ꝓpōes: ⁊ eaꝝ dr̄ias ꝯtinētes cōi noīe appellauimꝰ locos. nam maxime ꝓpōnes lꝫ eo ipſo ꝙ maxīe ſit: includāt cete ras: ⁊ vocētur loci: tn̄ qꝛ ſunt notiſſime pn̄t rebꝰ du pijs eē argumnēta. Iure igit̉ eaꝝ dr̄ie loci noīant̉: ꝙ locoꝝ ſpēbꝰ aliter ſeſe hꝫ: q̄ ꝓrſus argum̄ta eē nō poſ ſunt. nā ī ipſo locꝰ velut ī ſpēs qͣſdā diuidit̉ ī eos ꝗ ſūt ex toto ex ꝑtibꝰ ex nota ex affectis. vnꝰ ꝗſqꝫ.n. hoꝝ lo coꝝ pͥmi loci ītegꝝ videt̉ ferre vocabulū. nā vt hoīeꝫ aīal dicimꝰ itēqꝫ equū: atqꝫ bouē: aīalia nūcupamꝰ ſic is locꝰ ꝗ ex toto ē: in ipſo eē dr̄: itēqꝫ ꝗ ex ꝑtibꝰ ac no ta: atqꝫ ex affectiſ ī ip̄o ſūt. ſꝫ ex hiſargumēta ꝗdē du ci poſſibile ē: ipſa v̓o argumēta vt ſint fieri neꝗt. ¶ Sed ad id totū de quo diſſeritur: cum definitio adhibetur: quaſi inuolutum euoluitur id de quo q̄ ritur. Eius argumēti talis eſt formula. Ius ciuile eſt equitas conſtituta his: qui eiuſdem ciuitatis ſūt ad res ſuas obtinēdas. Eius autem equitatis vti lis cognitio eſt. Utilis ergo eſt iuris ciuilis ſcīa. ¶ Poſt locorum bifariam diuiſioneꝫ in ipſo.ſ. de quo agit̉: ⁊ extrinſecꝰ poſitoꝝ partitꝰ eſt eū locū qui eſt ī ipſo in qͣttuor mēbra.i. a toto a partiū enumeratiōe: a nota ab affectis. Nūc igit̉ antea qͣꝫ diuidat eū locū quē ab affectis eē ꝓpoſuit: ſuperioꝝ triū quos in prīo interī tractatu minime diuiſurus ē: ſed īdiuiduos reli cturus exēpla ſupponit. Hi v̓o ſunt a toto: a ꝑtibus: a nota: ac de eo quidē loco qui eſt a toto ita diſputat. Tū inquit dicimª a toto locū argumēti qn̄ totū illud qd̓ in qōne poſitū eſt: diffinitione cōplectimur: q̄ dif finitio rei dubie d̓ qͣ agit̉: facit fidē. Sꝫ diffinitio oīs vt ſuꝑius quoqꝫ dcm̄ ē: id qd̓ noīe inuolute deſignat̉: euoluit ⁊ explicat: atqꝫ iō nō terminꝰ qui in diffinitio ne ponit̉: ſꝫ q̄ in ipſo ſūt poſſūt argumētis p̄ſtare ma teriā. Sūt āt ī vno ꝓpe diffinitiones. Diffinitio.n. eſt oratio ſpaꝫ vniuſcuiuſqꝫ ſignificās: ꝙ ſi ab vnaquaqꝫ re ꝓpa ſb̓a n̄ recedit: ne diffinitio ꝗdē recedit: ē ergo definitio in ipſo termīo: de quo agit̉: q̄ definitio totū terminū neceſſe e cōp̄hendat: neqꝫ.n. ꝑtē ſpe: ſꝫ totiꝰ termini ſb̓am monſtrat. Sꝫ qōnū ex ea diffinitiōe fi des ſit rei dubie: trahit̉ ex diffōne argumētū que de finitio in ipſo termīo ē: de quo agit̉: ⁊ eius termini to tū eſt. Itaqꝫ argumētuꝫ qd̓ a diffinitiōe ducit̉: ab eo ducit̉ loco: qui in ipſo termīo ē: ꝗ in qōne ē collocatꝰ. Sed qm̄ multi loci ſunt ī ipſo: hic locus a toto ē. Dif finitio.n. totū terminū cōp̄hendit: atqꝫ id qd̓ īuolute noīe ſignificabat̉: euoluit atqꝫ aꝑit eius argumēti ta lis eſt formula. Ius ciuile eſt equitas cōſtituta his ꝙ eiuſdē ciuitatis ſūt ad res ſuas obtinēdas: eiꝰ aūt eꝗ tatꝭ vtilꝭ ē cognitio: vtilꝭ eſt ergo iurꝭ ciuilis ſcīa. Eſt .n. qō: an iuris ciuilis ſcīa ſit vtilis: hic igit̉ ius ciui le ſupponit̉: vtilis ſcīa p̄dicat̉. Querit̉ gͦ. an id qd̓ pre dicat̉: vere poſſit adherere ſubiecto. Ip̄m igit̉ ius ci uile non potero ad argumentū vocare: de eo.n. qō cō ſtituta eſt: reſpicio igit̉ quid ei eſſet inſituꝫ: video ꝙ oīs diffinitio ab eo non ſeiungitur cuius eſt diffinitio ne a iure ciuili quidem propriaꝫ diffinitioneꝫ poſſe ſe iungi. Diffinio igitur ius ciuile: ac dico ius ciuile ē eꝗ tas cōſtituta his qui eiuſdē ciuitatis ſunt: ad res ſuas obtinendas. poſt hec conſidero num hec definitio re liquo termino vtili ſcīe poſſit eſſe ꝯiūcta.i. an equitas
cōſtituta his qui eiuſdem ciuitatis ſunt: ad res ſuas obtinendas: vtilis ſcīa ſit: video eſſe utilē ſcīaꝫ dicte ſuperiꝰ equitatis. Cōcludo itaqꝫ igit̉ iuris ciuilis ſcīa vtilis eſt. hoc igitur argumētū eſt ex eo loco ꝗ ē ī ip̄o hoc eſt in iure ciuili qui terminus in qōne eſt conſtitu tus: hic vocatur a diffinitione: que diffinitio qōnū to tū eſt argumentū eſt a toto. Omnis aūt locus a toto in ipſo eſt. Nec nos vlla dubitatio perturbet: ꝙ ius ci uile. ⁊ rurſus ſcīa vtilis. Quedā ſunt orationes quas vt terminos collocamus. Non enim omnis terminus ſimplici orationis parte profert̉: ſed aliquotiens ora tiones integre in terminis conſtituuntur. In hac igi tur argumentatione maxima ac propoſitio per ſe no ta eſt ea: per quam intelligimus omnia que diffinitio ni alicuius coniunguntur: ipſa quoqꝫ illis quoꝝ defini tio eſt: ex neceſſitate copulari. Sequit̉ eniꝫ cū diffini tio iuris ciuilis vtili ſcientie poſſit adiungi: tuꝫ quoqꝫ iuri ciuili vtilem ſcientiam poſſe copulari eſt igit̉ hoc argumentum tractum ab eo loco qui eſt in ipſo. Oīs eniꝫ diffinitio in eo termino eſt quē diffinit. Eoꝝ aūt locorū qui ī ipſo ſunt: eſt a toto. Oīs.n. diffinitio totū monſtrat: atqꝫ aperit. Maxima ꝓpō: ꝗbꝰ aliquoꝝ dif finitio iungit̉: eiſdē neceſſario ea q̄ diffiniūt̉ aptāt̉. ¶ Tū ꝑtiū enūeratio: q̄ tractat̉ hoc mō. Si neqꝫ cō ſu neqꝫ vīdicta neqꝫ teſtō liber factus eſt. Non eſt liber: neqꝫ vlla ē eaꝝ reꝝ. non eſt igiturr liber. ¶ Sit queſtio vtrum aliquis quē ſeruū eſſe conſtiterit ſit liber. Faciēdi liberi tres ſunt partes: vna ꝗdē vt cē ſu liber ſit: cenſebantur enim antiquitus ſoli ciues ro mani. Siquis ergo conſentiente vel iubente domi no nomen detuliſſet in cenſum: ciuis romanus fiebat ⁊ ſeruitutis vinculo ſoluebatur: atqꝫ hoc erat cēſu fie ri liberum per conſenſum domini: nomen in cenſum deferre: ⁊ effici ciuem romanum. Erat etiam pars al tera adipiſcende libertatis: que vindicta vocabatur. vindicta vero eſt virgula quedam: quam lictor manu mittendi ſerui capiti imponens: eundem ſeruum in li bertatem vindicabat: dicens quedam verba ſollem nia: atqꝫ ideo illa virgula vindicta vocabatur. Illa ēt pars faciendi liberi eſt: ſiquis ſuprema voluntate ī te ſtamenti ſerie ſeruum ſuum liberum ſcripſerit. Que queſtionū partes ſunt liberi faciendi: ſi quis aliquem quē ſeruū fuiſſe conſtiterit: monſtrare velit non eſſe liberum factum: dicet ſi neqꝫ cenſu neqꝫ vindicta: ne qꝫ teſtamento liber factus eſt. non eſt liber. At nulla earū parte liber factus eſt. Non eſt igitur liber. Si enim omnis partes a qualibet illa re abiunxeris: totū neceſſario ſeparaſti. Nam cum totū in ſuis partibus conſtet: ſi quid nulla cuiuſlibet parte coniūgitur: a to to etiam ſegregat̉: partes autem duobus dicimꝰ mo dis: vel ſpecies: vel mēbra. Spēs eſt q̄ nomē totius in tegrū capit velut homo atqꝫ equus animalis: vtraqꝫ enim per ſe integro nomine animalia nuncupāt̉. Eſt enim hō aīal. ⁊ rurſus equus animal. Item membra ſunt que cū totū efficiāt: cōiuncta totius capiunt no men: ſingula v̓o nullo modo: vt cū fundamētū: parie tes: ⁊ tecta: domꝰ membra ſint ſimul oīa domus dici tur. fūdamēta v̓o ſola domꝰ vocabulo minīe nūcunā tur neqꝫ parietes: neqꝫ tecta. In his igit̉ que ſpēs ſūt qōnū nomen totius integrū capiūt. niſi ſigillatī oēs partes ab eo de quo dubitat̉ abiunxeris: non poſſis totum abeſſe monſtrare. Dictū eſt.n. vnāquāqꝫ par tē totius vocabulum ītegꝝ capere: Ut qm̄ faciendi li beri tres ſūt ſpēs: cenſus: vindicta: teſtamētū: ſi qͣſli

In Topicorū Sicero. Cōmentario. lib. ii.
bet d̓uas remoueris: vna tn̄ ꝑmanſerit: libeꝝ neceſſa rio ꝯfitebere. Siue.n. cenſu tm̄: ſiue vīdicta: ſiue teſta mento ſit liber factꝰ: libeꝝ eē cōſtat. gͦ. ī his niſi oēs ſpēs ſemoueris: non potes deſtruere qd̓ in queſtione ꝓpoſitū eſt. At ſi affirmare velis: atqꝫ aſtruere: ſuffi cit tm̄ vnāquālibet ſpēꝫ demōſtrare: vt ſi velis on̄de re libeꝝ: ſat eſt: vt moſtres aut vindicta: aut cēſu: te ſtamentoue libeꝝ ſcm̄: qd̓ ſi deſtruere velis nō ſuffi cit on̄dere: aut cenſu: aut vindicta: aut teſtō libeꝝ nō eſſe ſcm̄. Sꝫ nullo mō eoꝝ modoꝝ ad libertatē veniſ ſe. Itaqꝫ ī his ꝑtibus q̄ ſpēs ſunt: ſi deſtruere velis: cūctis vtēdū eſt: ſi aſtruere vna ſufficiat. At v̓o he ꝑ tes q̄ ſunt mēbra: ꝯͣrio mō ſunt: ſi deſtruere velis: ſat erit vnaꝫ ſeiungas. ſi aſtruere: cuncta adeſſe neceſſa rio cōprobabis. nā ſi velis on̄dere nō eſſe domū: ſuf ficit vt aut fundamēta nō eē dicas: aut parietes: aut tecta. nā quicꝗd hoꝝ defuerit: domª nō pōt appella ri. At ſi velis on̄dere domū eſſe: niſi cūcta in vnū cō iunxeris id qd̓ ꝓponis: nō valebis aſtruere. Oēs v̓o hi loci a ꝑtiuꝫ enumeratiōe ducūt̉: qꝛ in his ꝑtibꝰ ē ſpēs ſūt: cuncte ꝑtes enūerant̉: vt deſtruas. Qō ē igi tur in ꝓpoſito Ciceronis exēplo argumēti a ꝑtiū enu meratōe deducti: An is quē ſeruū fuiſſe ꝯſtitit: liber ſit is quē ẜuū fuiſſe ꝯſtitit: ſubiectus ē terminꝰ. liber v̓o p̄dicatꝰ. neutꝝ igit̉ eoꝝ terminū ad argumētū du cere poterimꝰ: de ꝗꝗbꝰ.n. dubitat̉: ipſi fidē dubitatiōi facere n̄ poſſūt: video igit̉ ꝗd ī altero eoꝝ ſit. qm̄ v̓o ꝑtes oīs ī eo ſūt: cuiꝰ ꝑtes ſūt: qm̄qꝫ libertas data hꝫ ꝓpas ꝑtes: ſumo eas atqꝫ dinumero: ⁊ reꝗro an vlla eaꝝ ꝑtiū videat̉ īeſſe ſubiecto: ſꝫ nulla ineſt. Cōcludā igit̉ nō eē libeꝝ. Un̄ māifeſtiꝰ demōſtrat̉: nō ſolū ab eo termīo ꝗ ſubiectꝰ ē: argumēta ſumi poſſe: veꝝ ēt ab eo ꝗ ē p̄dicatꝰ. Nā pͥus exēplū quo demōſtrabat. Iuris ciuilis ſcīaꝫ eē vtilē: ius ciuile qd̓ ſubiectū erat diffiniuit: ductūqꝫ īde argumētū rei dubie fecit fidē. Hic v̓o lib̓tatꝭ ꝑtes enumerant̉: qui ē terminus p̄di catꝰ. Eſt igitur vt dcm̄ ē qō. An quē ſeruū eſſe cōſti terit: liber ſit: Terminꝰ is quidē quē ſeruū eſſe ꝯſtite rit ſubiectꝰ eſt p̄dicatus v̓o liber: in ipſo. i. ī predicato ꝑtes ſunt que enumerāt̉: a qua enumeratiōe dū tra hitur argumētū: ſit argumētū ī ipſo ex ꝑtiū enume ratiōe. Maxīa ꝓpd̓ cuiꝰ ꝑtiū nihil rei ꝓpoſite copu latū eſt: ei ne totū quidē eē pōt cōiunctū. Hic videt̉ eē dubitādū: nū locus a toto: atqꝫ a ꝑtibꝰ idē ſit: cum oēs ꝑtes totū faciāt: ſi cōiungant̉. Sed rn̄debitur: ci ſit argumētū ab enumeratiōe ꝑtiuꝫ: totū diuidit̉ nō cōiūgit̉: diuidēdo.n. argumētatio ꝓcedit. Nā ꝗſquis ꝑteꝫ cuiuſlibet ſūpſerit: eo ipſo: qꝛ ꝑtē ſūpſerit rē vr̄ eſſe partitus. Qui v̓o rē diuidit: diſſipat: potiª qͣꝫ ficit totuꝫ ſꝫ reſtare adhuc ābiguitas pōt nō diffi tio quoqꝫ īuolutā noīſ ſignificationē explicat ꝑ qͣꝫdā ſubſtātialiū ꝑtiū enumerationē: Enumeratio v̓o par tiuꝫ q̄dā ipſaꝝ a ſe ꝑtiū diſſipatio eſt. Sꝫ aliud ē rei ꝑtes enumerare: aliud diffinitionis. Nā rei ꝑtes ea re cuius ꝑtes ſūt ſemꝑ mīores ſūt vt caput: vel torax vel cetera mēbra toto hoīe: ꝑtes vero definitionis to ta re q̄ diffinit̉: ſi ſb̓ales ſūt ꝓbāt̉ eē maiores vt aīal hoīe maius eſt. Itēqꝫ rōnale mortale eundē hoīem: velut maiora ꝯtinēt: ⁊ ſūt ſingule ꝑtes diffinitōis eiꝰ q̄ eſt aīal rōnale mortale. Partitio igit̉ ſumit ꝑtes rei qͣꝫ ꝑtitur ſemꝑ mīores. Que v̓o ſumit definitio: vl̓ia ſūt ꝑ ſe totaqꝫ ⁊ ꝯtinētie diffiniti: qͣꝫuis poſita ī diffinitiōe ꝑtes fiāt: vt ī his q̄ ſuperiꝰ exēpla ꝓpoſui: facile intelligi pōt. Un̄ māifeſtū eſt locū a toto: ꝗ dif finitiōis eſt: ⁊ locū a ꝑtiuꝫ enūeratiōe eſſe diuerſos.
¶ Tū notatio: cū ex verbi vi argumētū aliqd̓ elicit̓ hoc modo cū lex. Eliaſantia aſſiduo vidicē aſſiduū eſſe iubeat. Locupletē iubet locupleti. Locuplex ē aſſiduus vt ait elius appellatus ab ere dando. ¶ Tertiꝰ eoꝝ ꝗ in ipſo ſūt locꝰ a notatōe ē cōſtitutus. Notatio ē q̄dā noīs īterp̄tatio. Nomē v̓o ſꝑ in ipſo ē Ut.n. diffinitio id ꝙ in noīe īuolute declarat̉ expedit atqꝫ diffūdit: ita ēt nomē id qd̓ a diffinitiōe euolute dr̄: īuolute cōfuſeqꝫ deſignat. ꝙ ſi d̓finitio ī ipſo ē: nō mē quoqꝫ ī ipſo eē de qͦ. agit̉: nō pōt dubitari. Ex no tatōe āt locꝰ vocatꝰ ē: qꝛ nomē oēꝫ rē notat atqꝫ ſigni ficat. Uidex igit̉ ē ꝗ alteriꝰ cāꝫ ſuſcipit vindicādā: ve luti quos nūc ꝓcuratores vocamꝰ. Lex igit̉ eliaſantia aſſiduo vindicē aſſiduum eſſe iube. Queritur vtrum cū lex eliaſātia vidicē velit eē aſſiduo aſſiduū: locuple tē velit locupleti. Hic igit̉ ſubiectus ꝗdē terminꝰ ē: lex eliaſantia vindicē volens aſſiduo aſſiduū: p̄dicatꝰ v̓o locupletē locupleti ipſos igit̉ terminos nō potero ad fidē qōnis adducere. De ipſis.n. de ꝗbꝰ ābigit̉: nulli effici fides pōt. Quero igit̉ ꝗd ī ipſoꝝ altero ſit: ac vi deo vnū eoꝝ terminuꝫ eē legē eliaſātiā. q̄ aſſiduū aſ ſiduo vidice̓ eē decernat.i. ſubiectū huiꝰ or̄onis īterp̄ tor ꝑtē: q̄ ē aſſiduª ꝗd.n. ē aſſiduꝰ aliud niſi aſſeꝫ dās. aſſeꝫ v̓o dar niſi locuplex n̄ pōt. aſſiduꝰ igit̉ locuplex ē. Cū igit̉ lex eliaſātia aſſiduo vindicē aſſiduuꝫ eē cō ſtituat: locupletē iubet locupleti: aſſiduus quippe eſt locuples a dādo ere noīatus. Argumētū igit̉ hoc tra ctū ē ex eo loco: ꝗ eſt in ipſo.i. a noīs interp̄tatiōe. no mē.n. ī ipſo illo eſt: cuiꝰ nomen eſt: cuiꝰ īterp̄tatio no tatio nūcupat̉. Sꝫ ab huius īterpretatiōe factū ē ar gumētū. Igit̉ hoc argumētū ex eo loco eſt ꝗ ē in ip̄o .i. a noīe: ⁊ eoꝝ qui in ipſo ſūt: a notatiōe.i. a noīs in terp̄tatiōe. Maxīa ꝓpō ē. interp̄tationeꝫ noīs idē va lere ꝙ nomē. Sꝫ paulo cōfuſiꝰ a Cicerōe dicta argu mētatio maximū p̄ſtat errorē. Ita.n. dici oportuit: a ſiduus: ē ꝗ aſſeꝫ dat: ꝙ v̓o aſſeꝫ dat: locuplex ē aſſidu us igit̉ locuplex ē. Lex āt eliaſātia aſſiduū aſſiduo eē vindice iubet locupletē igit̉ locupleti vīdicē eē p̄ſcri pſit. Qd̓ ſi ita dcm̄ eēt: aꝑtior argumentatio fuiſſet. Tūc v̓o ita dixit. Cū lex eliaſātia aſſiduo vīdicē aſſi duuꝫ eē iubeat: locupletē iubꝫ locupleti ⁊c. Subiun xit: vt on̄deret̉ locuplex eē aſſiduꝰ hoc āt tātūdē valꝫ ꝙ ait legē eliaſātiā aſſiduo aſſiduuꝫ vindicē cū iube ret eſſe: locupletē locupleti eſſe p̄cepiſſe: tāqͣꝫ ſi dice ret ꝗ aſſiduꝰ ē locuples ē. Niſi.n. is ꝗ aſſiduus ē: locu plex ſit: nō cōſeꝗt̉: vt cū lex eliaſantia aſſiduū aſſiduo vīdice̓ eē iuſſerit locupleti ⁊ argumēti cōcluſionē pͥo rē poſuit ſubiecti v̓o ꝓbationē. Cōcluſio nāqꝫ ē: cum lex eliaſantia aſſiduuꝫ aſſiduo vindicē velit eē: locupl tē iubet locupleti atqꝫ hāc p̄miſit probatio v̓o ē aſſi duuꝫ eē locupletē ab ere dādo noīatuꝫ hāc ītulit con cluſiōi. Reſtat is locꝰ eoꝝ ꝗ ī ipſo ſunt ꝗ ducit̉ ab affe ctis. Cuiꝰ expōnē: qm̄ varia ē multiplexqꝫ eiꝰ diuiſio differamꝰ: ac pͥmi volūinis terminū hucuſqꝫ ſiſtamꝰ ¶ Eiuſdē Boetij ī Topica Cice. Cōmētarioꝝ li. ſcd̓s. N tam difficilimi operis curſu non ſur neſcius mi patrici: quin labor hic noſte quem te adhortante ſuſcepimus: dum in dicio ml̓titudinis īperite aut eleuat̉: aut p̄mitur: facile varijs reprehēſiōibꝰ mor deatur. Nam ⁊ illi quibus hoc totum diſ ſerendi diſplicet genus velut ſuꝑuacaneum ſtudium familiari prauis mentibus cauillatiōe deſpiciūt. ⁊ ꝙ maximū huius ſcīe fructū putāt: ſua ceteros ſegnitie mentientes

In tōpicorum Cicero. cōmentarioꝝ. LiB. ii.
metientes: tāto nos oꝑi pares eē nō exiſtimāt. quoꝝ ꝗdē priores ſi nō inuidia laboris alieni extimatiōeꝫ p̄ munit: ſed reprehēſiōis iudicio quoqꝫ conſentiūt: nul lo modo ferendos eſſe puto. Multoqꝫ ī me libētiꝰ de torſeri praue opinionis inuidiā. ac noſtris eos diffide re viribꝰ facillime patiar: potiª qͣꝫ tante diſcipline cal care rōneꝫ. Sꝫ proh diuinā atqꝫ hūanā fidē: q̄ ē hec hominū prauitas: q̄ tāte ē īprudētie cecitas: vt pene ſua ſeſe ipſi cōfeſſiōe cōdemnent. Nullꝰ eſt.n. qui ſe vi deri nolit peritiſſimū diſſerēdi quin ēt obiectare ipſi aliꝗd ⁊ reſoluere obiecta conāt̉: ⁊ ſi facile id factū eēt cuncti ad ſcīaꝫ logice diſcipline velut ad cōmūia qͥdā ſapiētie lucra cōcurrerēt. Iā v̓o quid abſurdiꝰ fingi pōt: qͣꝫ ꝙ probabilibus vt ipſi exiſtimant argumentiſ inutile ſtudiū dialectice nitunt̉ aſtruere. Quid.n. con uenit diſſerendi artem diſſerendo ꝑuertere: vt cuius affectes opinionē: eiuſdē deſpicias veritatē. Sed vt cātor: ille diſcipulū ſibi ac muſis canere iubebat: ita ⁊ ego quoqꝫ mihi ac tibi: nō muſe: ſed tāqͣꝫ muſarū pre ſidi cecinerim atqꝫ id qd̓ multo labore ſtudioqꝫ colle gi: nō rhetorica tm̄ facultate: veꝝ dialectica ēt ſubtili tate depromā. Que v̓o ſequūt̉ hmōi ſunt. ¶ Ducuntur ēt argumenta ex his rebus: que quo dammodo affecte ſunt ad id de quo queritur. Sꝫ hoc genus in plures partes diſtributum eſt. Nam alia coniugata appellamꝰ alia ex genere alia ex for ma alia ex ſimilitudine alia ex differentia alia ex cō trario alia ex coniunctis alia ex antecedētibus: alia ex conſeq̄ntibus alia ex repugnantibus alia ex cau ſis alia ex effectis: alia ex comparatione maiorum aut partium aut minorum. ¶ Poſtqͣꝫ locos eos ex ꝗbꝰ argumenta ducuntur ge mina partitiōe diſtribuit: alios in ipſo de quo agitur herere dicendo alios extrīſecus aſſumi: eumqꝫ locū ꝙ ī ipſo de quo agit̉ heret: ī qͣttuor ſpēs ſecuit.i. a toto a partibus: a nota: ab affectis. Superioribus quidem tribus exempla ſubiecit. Que nos primo volumīe qͣꝫ tū diligenter fieri potuit explicauimus. Reſtatis locꝰ quē poſuit quartū.i. ab affectis: huius cū multe ſint ſpecies integri atqꝫ indiuiſi proponi non potuit exem plum. Nā quoꝝ facienda partitio eſt: meliꝰ ꝑ ſingula membra diſpoſitis aperiūt̉ exemplis. Hunc igitur lo cū diuidit hoc modo. Locus qui ex affectis eſt partim ex coniugatis partī ex genere: partim ex forma deſcē dit ex ſil̓itudine ēt vel ex differentia: vel ex contrario nec non ex coniunctis: ex antecedentibus: ⁊ cōſequen tibus: ⁊ repugnātibus ex cauſis etiaꝫ atqꝫ ex affectis cauſaꝝ: ⁊ ex cōparatiōe maiorū aut parium: vel mi norum: que oīa. Tullius paulopoſt cōuenientibꝰ rerū ſimilitudinibus illuſtrat: Nunc illud nobis dicendū ē: q̄ ſit affectoꝝ natura ⁊ quid habeant. ꝓprietatis. ſunt enī affecta que quodāmodo ad aliquid referri poſſūt ad id ad quod referuntur. oīa v̓o qͣ ſe aliqua relatiōe reſpiciunt: aut amica inter ſe: aut diſſidentia conferū tur. Si amica vel ſubſtantialiter. vt genus forma: an cedentia: ꝯn̄a: cā: effectꝰ. Uel in qualitate: vt coniu itū: ſil̓e: cōiunctū: vel ī quātitate vt paria. Que v̓o ſibi diſſidētia cōferūt̉: partim a ſe differētia ſunt tm̄ partim aduerſa: ſed aduerſa partī in qualitate: vt cō traria vel repugnantia: partim in quantitate: vt ma ius aut minus. Que cum ita ſint: manifeſtum eſt: ⁊ amica ſibi cognationis relatione cōiūgi: ⁊ diſſidentia hoc ipſo ꝙ ſibi aduerſa ſint: ad ſeinuicem cōparari. Nā qͥ amica ſt̉: amiciſ āica ſūt ⁊ diſſidētia a diſſidēti
bus diſſident. Ita igitur ⁊ genus forme genus eſt: ⁊ forma generis forma ⁊ antecedentia conſequentium: ⁊ ꝯn̄a antecedentium: ⁊ cauſa effectuū cā ⁊ effectus cāꝝ effectus ⁊ cōiugata coniugatis coniugata ſūt ⁊ ſi mile ſimili ſil̓e ⁊ coniunctū cōiuncto cōiūctū ⁊ paria paribꝰ paria ⁊ differētia differētibꝰ differētia: ⁊ ma iora maioribꝰ maiora ⁊ minora minoribus minora ſūt ⁊ ꝯͣria ꝯͣrijs ꝯͣria ⁊ repugnātia repungātibꝰ repugnā tia ſūt. Affecta igit̉ ſūt q̄ cū a ſeinuicem diuerſa ad ſe inuice̓ tn̄ referūt̉. Sꝫ quo ordine Tullius ſuperiꝰ de ſcripſit locos: nos diffinitiones oībꝰ apponemus. Eo rū igit̉ q̄ ad ſeinuicem affecta dicunt̉ in. M. T. diſpu tatione prīa ſūt coniugata ſed cōiugata voco: quecū qꝫ ab vno nomine varia ꝓlatione flectūt̉ vt a iuſtitia iuſtus iuſtū iuſte. Hec inter ſe cūqꝫ ipſa iuſtitia vnde eoꝝ vocabulū fluxit: cōiugata dicūtur. Genus v̓o qd̓ de multis ſpē differentibꝰ ī eo ꝙ ꝗd ē p̄dicat̉ vel vt aīal dr̄ de hoīe atqꝫ equo q̄ ſpecie differūt: ⁊ in eo ꝙ ꝗd ſit p̄dicat̉. Interrogātibus.n. nobis ꝗd ſit hō vel equꝰ. Rn̄det̉ aīal. Quod genus licet neceſſe ſit ab eo eſſe diuerſū cuiꝰ genꝰ eſt: cognatū ē ei tn̄ qꝛ ad id ſb̓e relatiōe cōiungit̉. Spēs ēt ē: de qͣ genꝰ ſuꝑiꝰ p̄dicat̉: quā Cicero formā vocauit velut hō aīalis. Similitu do eſt vnitas qͣlitatis. Nā duo q̄ ſibi ſūt ſil̓ia: eādē ne ceſſe ē habere qͣlitatē. ⁊ qm̄ ip̄m ſibi ſil̓e eſſe nihil pōi aliud neceſſe eſt ſimile conſideret̉. Sed aliud eſſe nō poterit niſi fuerit in aliqͣ ꝑte diuerſū. Ergo ſimilia a ſe in alia ꝗdē re diuerſa ſunt: ī alia vero cōgruūt. In ea vero re qͣ ẜm qualitatē congruūt: in ea eſſe ſil̓ia in telligūtur: q̄ ad ſe ſimilitudinis ipſiꝰ copulatiōe refe rūt̉. Differētia ē qͣ vnūquodqꝫ differt ab alio: vt hō ab equo rōnabilitatis dr̄ia diſcrepat. Hec igit̉ p̄dica tione ꝗdē ꝓpe nature ad ea refert̉: quoꝝ eſt differen tia vt rōnabilitas ad hoīeꝫ. Diſſimilitudinis v̓o rōne ad ea ꝗbus diſcrepat id cuius eſt differentia vt rōna bilitas ad bouē. Cōtraria v̓o ſūt: q̄ ī eodē poſita ge nere longiſſime a ſe diſcrepāt vt albū atqꝫ nigꝝ. que licet in vno qualitatis genere ponant̉: a ſe tn̄ qͣꝫ lōgiſ ſime recedūt ea quoqꝫ ad ſe r̄ferri nullꝰ ignorat. Alid̓ ē.n. ꝙ ſūt: aliud ꝙ ꝯͣria ſunt. Qd̓.n. nigrū eſt qͣle eſt. Quod v̓o ꝯͣriū ē: ab albo plurimū diſcrepans eſt. Cō iūcta v̓o ſūt: q̄ vnicuiqꝫ rei finitimā naturā tenēt ve lut timori pallor adiūctꝰ eſt. Hec talia ſunt vt ſepiꝰ ꝙ dem adiunctis ſibi cohereſcāt: neqꝫ tn̄ ex neceſſitate his ꝗbus vicina ſunt adeſſe cogant̉. Nam ſepe timo ri pallor aſſiſtit: nō tn̄ ſemꝑ veluti cum diſſimulatiōe p̄mitur metus atqꝫ iō veriſimilia ex adiunctis argu mēta naſcunt̉. Nā qͥcūqꝫ cōiuncta ſunt ea his ꝗbꝰ ad herent inditio eſſe ſolent. Sed de his ī poſteriore diſ putatione diligentiꝰ diſſerā. An̄cedētia v̓o ſūt ꝗbus poſitis aliad neceſſe eſt conſequatur vt quia belluꝫ ē: eē inimicitias. Hec ordinis neceſſitatem tenent. Con ſequentia eniꝫ ab antecedētibus ſeparari nō q̄ūt: con ſequens v̓o eſt quicquid id ꝙ antecedit inſequit̉: vt inimicitie bellum conſequuntur: Nam ſi bellum ē: ini micitias eſſe neceſſe eſt habetqꝫ locus hic illud nota bile ⁊ ſpectandum: ꝙ ſepe que naturaliter priora ſūt tamen ipſa ſunt conſequentia. Sepe ⁊ naturaliter an tecedunt: ⁊ in propoſitione priora ſunt. Namqꝫ inimi citie prius exiſtere quā bella ſolent. Sed nō poſſumꝰ proponere inimicitias vt bellum ſequatur. Non eniꝫ poſſumus vere dicere: ſi inimicitie ſunt bellū ē ſed p̄ ponimus bellū: ⁊ inimicitie q̄ natura priores ſunt ſub ſequuntur ita ſi bellū eſt inimicitie ſunt. Nunc igitur inimicitie q̄ naturaliter bellū p̄cedūt: cedē bella in ꝓ

In Topicorū Cicero. Cōmentario. lib. ii.
poſitione comitant̉ atſi dicā ſi ſuꝑbꝰ eſt: odioſus eſt Suꝑbia ⁊ naturaliter ⁊ in ꝓpoſitiōe odiū p̄cedit. pri us.n. ſuperbia cōſueuit exiſtere: poſt v̓o atqꝫ ex eadē ſuꝑbia veniens odiū ſeꝗ. Nec intereſt vtꝝ natural̓r q̄libet res antecedat aliqn̄ an v̓o cōſeqͣtur dū id in ꝓ poſitione annotemꝰ eā eſſe rē antecedenteꝫ: q̄ ſiue na turaliter pͥor ſit ſiue poſterior: alterā tn̄ rē ſecū neceſ ſario trahat. Repugnātia v̓o intelliguntur quotiens id ꝙ alicui ꝯͣrioꝝ naͣl̓r iūctū eſt reliquo ꝯͣrio cōꝑat̉ vt qm̄ amicitie atqꝫ inimicite ꝯͣria ſt̉. Inimicitias v̓o cō ſeꝗt̉ nocēdi volūtas: amicitia ⁊ nocē̓di volūtas repu gnātia ſunt hec quoqꝫ ad ſe ꝯͣrietatis ſimilitudine re ferūt̉. Cā ē: qͣ p̄cedēte aliud efficitur: vt cā diei eſt ſo lis ortꝰ. Effectū eſt ꝙ p̄cedēs cā ꝑficit vt dies quē ſo lis ortꝰ emittit: Maioꝝ vero cōparatio ē: quotiēs ei qd̓ minꝰ ē: id qd̓ maiꝰ eſt cōꝑatur: vt ſi nemo innocēs pelli in exiliū dꝫ: multo magis ne Tullius ꝗdē: ꝗ nō ī nocens ſolū: veꝝ etiam ⁊ patrie fuit liberator. plus ē ē.n. patrie eſſe liberatorē qͣꝫ innocētē. Pariū vo quo tiens inter ſe paria cōꝑant̉: vt ſi hic ciuis innocēs pel li in exiliū nō dꝫ: qꝛ īnocēs ē: nec ille ꝗdeꝫ ꝗ eſt inocēs carere patria iuſte pōt. Minoꝝ v̓o quotiens minora maioribꝰ ꝯferūt̉. vt ſi Ciceronē liberatorē patrie pre mio nēo dignū putauit: nemo eū putet p̄mio dignū ꝗ cū tm̄ īnocēs fuerit: nulla in rempu. cōtulit merita. Hec itaqꝫ oīa cogͦnata ſibi eſſe: ⁊ ad ſe referri inuicē: ⁊ ſe velut eregiōe reſpicere nullꝰ ignorat. Nā vt de cognatis pͥmū loqͣmur: ⁊ iuſtitia ad id qd̓ iuſtū vel id qd̓ iuſte fieri pōt ſpectat: ⁊ eū ꝗ iuſtꝰ ē ꝑficit. Cetera quoqꝫ hn̄t ad ſe n̄ mō vocabuli cognationē: veꝝ ēt cu iuſdā nature cōgruētiā: ita tn̄ vt a ſe diuerſa fint. Ne qꝫ idē eſt iuſtitia qd̓ iuſtꝰ. Oē.n. ꝗcꝗd ab aliquo infle ctit̉ ē diuerſū: eidēqꝫ cognatū: a quo ēt ꝓbat̉ inflexū. Genꝰ etiā cognatū eſſe ei cuiꝰ genꝰ ē.i. ſpēi quā Cice ro formā vocauit: dubiū nō ē. Genꝰ.n. ſpēi genꝰ ē: ſpēs generis ſpēſ. itaqꝫ ad ſeinuicē referunt̉: licet idē genꝰ ac ſpēs nō ſint: Illud ſane vidēdū eſt: qm̄ qͣs nos ſpēs nuncupamꝰ: eas Cicero formas vocat. Cui ꝗde dū ꝙ dicit ītelligā: cōcedā libēter quibꝰ voluerit vti nominibus: mihi v̓o nō idē cōcedi pōt. Nā ꝗ explana tionis lucē ꝓfeſſus eſt: in his verbis dꝫ q̄ ſunt in vſu poſita verſari. Id āt ꝙ ſupponit̉ generi vt ſpēs quā forma potiꝰ nūcupet̉: vſus obtinuit. Iā v̓o ſil̓e niſi ſi mili ſil̓e eē nō pōt: ⁊ qd̓ differt niſi a diſſimili differ re nō pōt. Cōtraria ēt ꝯͣrijs intelliguntur eſſe ꝯͣria. cō iuncta etiam cōiunctis adhereſcūt ⁊ q̄ ſunt antecedē tia: aliꝗd qd̓ pōt conſequi antecedūt. Id ēt qd̓ eſt ꝯſe quens illud qd̓ anteceſſit inſeꝗt̉. Oē ēt repugnās re pugnāti ſibimet ītelligit̉ īimicū. Cā ēt effectꝰ ſui cā ē Qd̓ eniꝫ q̄uis cā efficit: eiꝰ rei quā efficit cā ē: effectꝰ quoqꝫ cāe alicuius effectꝰ ē. Cōparatio vero maiora reſpicit mīoꝝ vero maiora pariū paria atqꝫ ī oībꝰ ea natura eſſe dep̄hēdit̉: vt cū per ſe res q̄dā ſint diuer ſe ab his ad q̄ referūt̉: affecta tn̄ eſſe dū cōparāt̉ ap pareāt. diuerſa vero eſſe ab his ad q̄ referāt̉: illa res approbat: qm̄ nihil ad ſe ip̄ꝫ referri pōt. Que cū ita ſint: iure affecta ſunt nūcupata q̄ oīa eiꝰ loci ꝗ ex affe ctis ducit̉ ſpēs: vel forme ſunt. ipſo etiā teſtāte Cice rōne ꝗ ait. Sed hoc genus in plures ꝑtes diſtributū eſt. Cū.n. genꝰ dixit qͣs ſcindit a genere ſpēs eē ſigna uit. Preterea oīa hec ⁊ nomē generis ſuſcipiūt ⁊ diſ finitionē. Affecta enī ſūt ad aliꝗd: q̄ ad id ad qd̓ affe cta ſunt: referri q̄unt. cōiugata uero ⁊ genuſ ⁊ forma ⁊ cetera ad ea ſemꝑ ad q̄ ſūt affecta: referūt̉. Sed vt in ſuperioribꝰ locis dictū ē: ꝗ ī ipſo de quo agit̉ herebāt: id ē ex toto: ex ꝑtibꝰ: ex nota. vt ex toto eo ītellige ret̉ termino: ꝗ fuiſſet ī qōne ꝓpoſitus. Itemqꝫ ex eiꝰ ꝑtibꝰ atqꝫ ex eiuſ nota. Eodē modo ēt in his q̄ affecta ſūt dicemꝰ ad eū terminū affecta cōſiderari: ꝗ ſubie cti vel predicati loco poſitꝰ cōtinet qōnem. Supereſt nūc illud dicere: cur q̄ affecta ſunt in ipſo de quo agi tur eſſe dicātur: etenim in ipſo de quo agit̉ termīo qͣꝫ tuor locos eſſe ſignauit Cicero.i. ex toto: ex ꝑtibus: ex nota: ex affectis. Quoꝝ tria ꝗdē ſuperiora manifeſtū ē ī eo herere de quo agit̉ termino. Diffinitio.n. cuiu libet rei qd̓ totū eſt: ī illo ipſo eſt: qd̓ diffinit. Partes ēt in ipſo illo ſūt: ꝙ collectiōe cōiūgūt. Nota ēt ī illo ē: ꝙ appellatiōe ſignat: affecta v̓o extrīſecꝰ poſita vi dēt̉ ꝗppe q̄ referūt̉ ad id ad ꝙ affecta ſūt: q̄ nō refer rēt̉ niſi extrīſecꝰ poſita ītelligeret̉. Cur igit̉ ea etiā q̄ affecta ſūt ad id de quo agit̉: inter eos numerauit lo cos: qui ipſi de quo queritur termino coherēt: dicen dū ē. Qm̄ id quod adherere dicitur: nō idē eſt ei: cui adherere p̄dicat̉. Que cum diuerſa ſint: cognatōe tn̄ qͣdā intelligūt̉ eſſe cōiuncta: veluti nō idē eſt diffini tio: qd̓ ipſa res que diffinitiōe deſcribit̉. Si.n. diffin tio clarius efficit id quod diffinit nihil vero ip̄m ſe ſ clarius qͣꝫ ē efficere pōt. Māifeſtū ē id qd̓ diffinitur a diffinitiōe eſſe diuerſū. Sꝫ. iccirco herere diffiniti nē ī eo qd̓ diffinit̉ dicimus: ꝙ ē ei cognata atqꝫ cōiū cta. Quipe que dū eiꝰ ꝓprietatē ſignificet: ab eiꝰ ſu ſtātia nō recedit. Partes etiā ac note diuerſa ſūt a eo: qd̓ vel copulāt: vel deſignāt. Sꝫ qꝛ ille ꝓpoſitun terminū iungūt: ille ſignāt: habentes aliquā cū ꝓpo to termīo cognationē: ī ipſo de quo agit̉ herere ꝑh bētur. Ita ēt ī affectis licet extrīſecꝰ ſint neqꝫ idē ſin ꝙ ea ſūt ad q̄ ītelligūtur affecta. Neceſſario tn̄ qꝛ ali quā cognationē cū his habere cōſiderant̉: ī ipſis he rere dicūt̉: ad q̄ affecta ſūt. Qui v̓o eoꝝ naturalis o do ſit: vel q̄ differētia: vel q̄ ſit alia locoꝝ partitio: lꝫ i topicis differentijs oportunius expediendum ſit ta men cum exempla Ciceronis que ī his explicandis aſ tulit: expoſuero ſubiungam. ¶ Cōiugata dicūt̉. q̄ ſūt ex verbis generis eiuſde Eiuſdē aūt generis verba ſunt que orta ab vno va rie cōmutāt̉: vt ſapiēs ſapiēter ſapiētia: hec verboꝝ cōiugatio dicitur ex qͣ hmōi ē argumētū. Si cōpa ſcuus ager eſt. Ius eſt compaſcere. ¶ Diffinitio cōiugatoꝝ a Cicerōe ꝓlata talis ē. Coni gata dicūt̉: q̄ ſūt ex v̓bis gn̄is eiuſdē.i. q̄ ab vno v̓bo varijs īflectūt̉ mōis. Ex eodē ꝗppe gn̄e v̓ba ſūt. Iu ſtitia iuſtꝰ: iuſte: iuſtū: ⁊ q̄cūqꝫ alia ī diuerſas poſſūt vocabuloꝝ ſpēs īflecti. Quecūqꝫ.n. ab vno quolibet orta varie cōmutāt̉: hec a grecis ꝗdē σύύςꝗα dicū tur: apud latīos v̓o cōiugata. Nā qd̓ greci oυλυρίαρ dicūt nos ꝯiugatiōeꝫ appellamꝰ. Hec āt ſūt vt ſapi ens ſapiēter ſapīa: ⁊ q̄cūqꝫ ī varias ꝑtes or̄onis: va riaſqꝫ īflexiōes: ab vno quodā ducta cernūt̉. Ex cōiu gatis igit̉ argumēti naſcētis hoc exēplū ē. Sit.n. du bitabile: an in aliquo agro mihi atqꝫ vicīo ſil̓ paſcere liceat pecus. Id āt ē: an ius ſit cōpaſcere: ſubiectū igi tur ē ager: ꝯpaſcere v̓o p̄dicatū. faciemꝰ igit̉ argumē tū hoc modo hic de quo queritur ager cōpaſcuꝰ ē ī cō paſcuo aūt licet cōpaſcere in hoc igit̉ agro licet cōꝑa ſcere. Hic igit̉ cōpaſcēdi iuris argum̄tū ex cōpaſcuo ſūptū ē ex cōiugato videlicet. Cōpaſcere enim ⁊ com paſcuū cōiugata ſūt. Sūptū v̓o ē argumētū ius eſſe cōpaſcere: qm̄ ſit ager cōpaſcuꝰ: ſed cōiugatū ē cōpa ſcuū ei qd̓ ē cōꝑaſcere. A cōiugatis igit̉ ſūptū ē argu mētū

In tōpicorum Cicero. cōmentarioꝝ. lib̓. ii.
mētū: ꝙ cōiugatū ī ipſo ē de quo agit̉.i. ī cōpaſcēdo oīa.n. ex eodē fluūt: ⁊ ſui ſūt ꝯtinētia: atqꝫ ſe reſpicie tia. factum eſt igit̉ argumētū ex eo qd̓ eſt in ipſo ab affectis.i. a cōiugatis. Maxīa v̓o propoſitio cōiugato rū ī eo ꝙ cōiugata ſūt. vnā atqꝫ eandē eſſe naturam vl̓ ſic cui ꝯuēit aliꝗd: huic ēt ꝯiugatū eiª poſſe ſociari A genere ſic ducitur argumentum. Quoniaꝫ ar gentum omne mulieri legatum eſt. non poteſt ea pecunia: que numerata domi relicta eſt: non eſſe le gata. Forma enim a genere quo ad ſuum nomen retinet: nunꝙͣ ſe iungitur: numerata auteꝫ pecunia nomen argenti retinet. Legata igitur videtur. Genus ē quod de qualibet ſpe in eo ꝙ ꝗd ē p̄dicat̉. In eo āt ꝙ quid ē predicari dicitur: ꝙ de qͣlibet ſpē īterrogātibus ꝗd ſit id reſponderi cōuenit: ⁊ eius de qͣ reſpōdet̉ ſpēi ſubſtātiā mōſtrat. Sēper v̓o genꝰ ꝓ pria ſpecie maius ē: eāqꝫ ītra ambitū ſue p̄dicatōis ī cludit. Quo ſit: vt qͣꝫuis in alia quoqꝫ diſpartiri genꝰ poſſit ſpēm tn̄ ſuā nullo mō derelinqͣt velut aīal p̄di cat̉ ꝗdē de hoīe: ⁊ hoīs ſubſtātiā mōſtrat īterrogāti bus.n. nobis ꝗd eſt hō aīal reſpōdet̉. Idē tn̄ deduci ī alia pōt: velut in equū atqꝫ bouem: q̄ aīalia nuncupā tur. Sed ita deducit̉ in diuerſa: vt vnamquāqꝫ earū ſpem quas cōtinet: nō relinquat. Ubicūqꝫ enī fuerit hō neceſſe eſt: vt ſit aīal. hō enī aīal eſt. Idēqꝫ de bo ue: ac de ceteris. Ergo liꝗdo demonſtratū eſt nomen generis a ſpē nullo modo ſeparari ꝙ ſi aliqn̄ generis vocabulum vl̓r enūciet̉: neceſſe ē oīs ſpēs deſignari: vt ſi ꝗs dicat oē aīal ⁊ hoīeꝫ deſignabis ⁊ bouē: ⁊ ce teras oēs ſpēs ſub aīalis nomīe collocatas. Que cum ita fint. Quidā teſtamēto mulieri argētū oē legaue rat. Querit̉ an ei etiā numerata pecūia ſit legata. nu merata igit̉ pecūia in hac queſtione ſubiectū eſt: lega ta v̓o p̄dicatū. Cōſidero igit̉ in alterutro eoꝝ ꝗd nā ī ſit: vt ex eo qd̓ ī ipſo ē aliquod argumētū requirā vi deo ſubiectū terminū: ꝗ ē numerata pecunia: habere argētū genꝰ. ꝙ.ſ. affectū ē ad ſpēꝫ ſuā ad quā refert̉ Que.n. ad ſeīuicē referūt̉: affecta ſūt: ergo qm̄ argē tū omne legatū ē: ⁊ genꝰ ſpēm ꝓpriā nō relinquit: ne ceſſe ē vt numerata quoqꝫ pecūia ſit legata. Nā cū oē nomē generis legatū ſit: nihil de ſpeciebꝰ vr̄ exceptū velut ſi quiſ dicat oē aīal viuere: nō vt arbitror hoīeꝫ tm̄: vel bouē vel equū: vel ſingillatiꝫ cetera: vel vnuꝫ vel plura viuere dicit: vt tn̄ aliqua cū ſint aīalia: vite munere carere cōtendat: ſed oē prorſus quicquid fue rit aīal: viuere ꝓponere ꝓponit. Cū igit̉ oē genus.i. oē argētū legatū ſit: nulla ſpēs excipit̉. At numerata pecunia argentū eſt ſit igit̉ vt numerata quoqꝫ pecu nia legati vocabulo poſſit includi. Eſt igit̉ queſtio ꝗ dē vt dictū ē. An numerata pecunia legata ſit argu mētū ab eo ꝙ in ipſo eſt ideſt a genere: ꝙ ineſt ꝓprie ſpeciei: qd̓ ita ineſt: vt ad id referat̉: hoc aūt eſt arge tū: ab affectis vero a genere p̄dicat̉ enī vt genꝰ argē tu de numerata pecunia. Interrogantibꝰ enī nos ꝗd ſit numerata pecunia: iure reſpōdemꝰ argentū. Ma xima ꝓpō ē: cui cōuenit oē genꝰ: eidē vnāquāqꝫ ſpēꝫ cōuenire. Quā Marcꝰ quoqꝫ Tulliꝰ diuerſis ꝗdē ver bis ſed eadem ſignificatione ꝓpoſuit dicens. forma. enim a genere quo ad ſuū nomē retinet: nūqͣꝫ ſeiūgit̉ ¶ A forma generis: quā interdū quo planius acci piatur: partem licet nominare: hoc modo. Si ita. Fabie pecunia legata ē a viro. ſi ei viro mater fami lias eſſet. Si ea in manum non conuenerat. nihil d̓
betur. Genus enim eſt vxor eius: due forme. vna matrum familias: he ſunt que in manum conuene re. Altera earum que tantummodo vxores habē tur q̄ ī ꝑte cū fuerit. Fabia. Legatū ei nō videtur. ¶ Species eſt: que proprijs differentijs īformata ſub predicatione generis collocatur. Differētie v̓o ꝓprie a ceteris eam ſpeciebus ſeparant atqꝫ ſeiungunt ve lut homo cum ſit aīalis ſpecies differentijs informat̉ ratiōabilitatis atqꝫ mortalitatis ⁊ ſeiūgit̉ ab his ani malibus: que eterna ſunt velut ſol a Platonicis cre ditur ⁊ ab his animalibus que ſunt rationis expertia. Cum igitur omnes ſpecies inter ſe proprijs differen tijs diſtent: neceſſe eſt ꝙ de altera ſpecialiter dicitur. id in animalia non poſſe traſferri velut quod de ho mine dicitur ſpecialiter: idem de equo: atqꝫ boue nō poſſit intelligi. Dicitur aūt de ſpecie: quotiēs genus ipſum veluti in quandam contrahit̉ portionem. Ue lut ſi quis dicat. Illud animat ſibi adduci debere: qd̓ ſit rationale ⁊ mortale. Non vtiqꝫ de equo: vel boue: aut de ceteris: niſi tm̄ de hoīe dictū eē intelligitur vt igitur generaliter dictum genus oīs ſpēs claudit. Cū quis dicit oē aīal: ſic quodlibet animal deſignatū ſpe ciem facit que cuꝫ ita ſint: a forma generis ideſt a ſpe cie generis tale ſit argumentum qͣꝫ formā generis ci cero partem ſepe nominat quo id ꝙ dicitur planius fiat. Notius eniꝫ nomē partis ē qͣꝫ forme. quo aūt di ſtet forma a partibus ⁊ nos ſtrictim ſuperius diximꝰ ⁊ paulopoſt a Cicerone ipſo latius explicabitur. Nūc de propoſito videamus exēplo. Uxoris ſpēs ſunt due vna matrum familias: aitera vſu ſed cōmuni generis nomine vxores vocātur: ſit vero id ſepe vt ſpecies ei dem nominibus nuncupentur: quibus ⁊ genera. ma terfamilias vero eſſe non poterat niſi que cōueniſſet in manum: hec autem certa erat ſpecies nuptiarum. Tribus enim modis vxor habebatur: vſu: farre: coē ptione: ſed confarreatio ſolis pontificibꝰ cōueniebat. Que autem in manuꝫ per coēptionē conuenerāt: he matreſfamilias vocabātur. Que vero vſu vel farre: minime. Cōemptio vero certis ſolemnitatibus pera gebatur ⁊ ſeſe in coemendo inuicem interrogabant vir ita: an ſibi mulier mater familias eē vellet: illa reſ pondebat velle. Item mulier interrogabat an vir ſi di pater familias eſſe vellet. Ille reſpondebat velle. Itaqꝫ mulier viri conueniebat in manum ⁊ vocaban tui he nuptie per cōemptioneꝫ: ⁊ erat mulier mater familias viro loco filie. Quā ſolemnitatem in ſuis in ſtitutis. Ulpianus exponit. Quidam igitur extremo iudicio omne Fabie vxori legauit argentum: ſiquideꝫ Fabia ei nō vxor tm̄ verum etiā certa ſpēs vxoris id eſt mater familias eſſet: querit̉ an vxori fabie legatū ſit argentum. Uxor fabia ſubiectum eſt: legatum ar gentū p̄dicatū. Quero igit̉ quod nam ex his argumē tum ſumere poſſim: que in queſtione ſunt poſita. ac video vxori duas ineſſe formas: quarum vna tm̄ vxor eſt altera mater familias: que in manuum conuētiōe perficitur ꝙ ſi fabia in manuꝫ non conuenit: nec ma terfamilias fuit: ideſt non fuit ea ſpecies vxoris: cui argentum omne legatum. Quocirca quoniam id qd̓ de alia ſpecie dicitur in aliam dici non conuenit cūqꝫ Fabia preter eam ſpeciem ſit: que in manuꝫ conuene rit: ideſt que mater familias ſit: ⁊ vir matrifamilias le gauerit argentuꝫ. nō videt̉ Fabie eſſe legatū. qō igit̉ vt dcm̄ ē an vxori fabie oē argētū legatū ſit: ſubiectū vxor fabia: predicatū vero legatū argētuꝫ argumētū

In cōpicorū Ficero. Cōmentario. lib. ii.
ab eo quod eſt ī ipſo de quo q̄rit̉: ideſt ab eo quod ē ī vxore de qua querit̉. Eſt autem in vxore: de qua q̄rit̉ ſpecies vxoris: ea.ſ. que in manū non cōuenit: q̄ ad eā affecta ē. Oīs.n. ſpēs ad ſuū genus refertur.i. oīs for ma factum eſt igitur argumentum ab eo ꝙ ē in ip̄o ab affectis a forma generiſ. Maxima propoſitio eſt: quod de vna ſpecie dicitur: idē in alteram nō cōuēire ¶ Ad ſimilitudinē hoc modo. Si edes exeſe cor ruerunt: vitiumue faciunt quarum uſufructus lega tus eſt: heres reſtituere non debet nec reficere: nō magis ꝙͣ ſeruum reſtituere ſi is: cuius vſufructus legatus eſſet: deperiſſet. ¶ Similia dicuntur: que eiuſdem ſunt qualitatis: ex ꝗ bus hoc modo ſumitur argumentum. Quidam teſta mento edium vſumfructum legauit.i. cōceſſit edes: vtiiis alius dum viueret: vteretur he ceperunt vel vi tium facere.i. ruinam minari vel ēt corruerūt. Petit igit̉ ab heredeis cui ediū vſuſfructus legatus eſt: vt eaꝝ ſibi ediū q̄ a teſtatore legata ſunt: damna compē ſet: ⁊ edes q̄ vitiū fecerunt vel corruerūt reſtituat. Querit̉ an eaꝝ edium quaꝝ vſuſ fructus legatus ſit vitium vel ruinam heres reſtituere cogatur: Hic igi tur ſubiecta quidem oratio eſt: veluti quidam termi nus edium quarū yſuſfructus legatus ſit: ruīa vel vi tiū. Predicato v̓o oratio loco termini conſtituta: ab herede reſtitutio. Sumo igitur a ſimili argumētum hoc modo. Quoniā ſi quis ſerui vſumfructum lega uerit: iſqꝫ ſeruus aliquo modo deꝑierit non cogit̉ re ſtituere heres ſeruum. Ne nunc ꝗdē coget̉ heres re ſtituere edes: que in vſumfructuꝫ legate ruinā: vitiū ue fecerūt. Similiſ eſt.n. ſerui vſuſfructꝰ legatio ediū vſuſfructus legatiōi. Simile ēt ſeruū in vſum fructū legatum ſi deperierit: ab herede nō reſtitui ⁊ ediū in vſumfructū legatarū vicium ruināue ab herede non refici. Eſt igitur queſtio quidem: an ediū in vſum fru ctum legatarū viciū vel ruinā heres reſtituere coga tur. Termini vero ſubiectus quidem edium in vſum fructum legatarū viciū vel ruinā: p̄dicatꝰ aūt ab he rede reſtitutio. Argumentum vero ab eo quod ī ipſo eſt.i. ab eo quod ineſt vel ruine vel vitio ediū in vſū fructū legataꝝ. Id aūt eſt affectū.i. ſimilitudo. Oīs enī ſimilitudo ei ineſſe perpenditur: quod eſt. ſimile. Similitudo vero eſt ſerui vſuſfructus legati pereur tis: quem reſtituere heres non cognitur. Maxima ve ro propoſitio ſimilibus rebus eadem cōuenire. A differentia: non ſi vxori vir legauit argentum omne quod ſuum eſſet. Iccirco que in nominibus fuerint legata ſunt. Multum eniꝫ differt in archa ne poſitum ſit argentum an in tabulis debeatur. ¶ In rebus plurimum differentibꝰ qd̓ de altera earuꝫ dicitur: nō videt̉ in alterā cōuenire. Id cū ita ſit qui dam argentum ſuum omne legauit vxori. Illa pecu niā quoqꝫ que ī noībus debebatur: ſuam eſſe dicebat qd̓ oīs pecunia noīe vocaret̉ argēti querit̉ an id quo qꝫ argētū ꝙ in noībus debebat̉: legatuꝫ ſit. hic igit̉ ſubiectª eſt terminus argentū: quod in noībus debet̉ legatū v̓o p̄dicatª. A differentia igitur faciemus ar gumentationem hoc modo. Idem de plurimum diſ ferētibus rebꝰ ītelligi nō pōt. Plurimū vero differt argētū ī arca ne ſit poſitū: an in noībus debeat̉. Nā que poſita in arca pecunia eſt: iuris eſt noſtri. In no minibus v̓o debita nō ē noſtra. Nā qd̓ mutuū datur ex meo: ſit accipientis: atqꝫ ideo nō cogitur eandem
ipſam pecuniā debitor reſtituere creditori ſed aliā tā tā. In arca vero poſita pecunia: ⁊ in nominibus debi ta: non ſunt argenti vel pecunie ſpēs: ſꝫ differētie. nā argēti ſpēs ſignatū ac nō ſignatuꝫ eē dicte ſunt. qua litas v̓o pecunie in poſſeſſione poſite vel non poſite ſꝫ nō modis oībꝰ aliene in his differētijs conſtat: vt alia ſit in arca poſita. reliqua in nominibꝰ debeatur: atqꝫ hoc iccirco dictum eſt: ne ꝗs nō a differētijs: ſed a ſpecie argumētationē ductam putaret. qualitas.n. ſubſtantialis non ſpeciebꝰ: ſed differentijs ānumera tur. Cum igitur ſuum omne quod fuerit argentum: vir vxori legauerit: cūqꝫ manifeſtū ſit: id ad eam ꝑti nere: ꝙ fuerit ſuū legantis.i. qd̓ in arca fuerit cōditū nō pōt ītelligi de eo qd̓ ī noībus debebat̉. quoniā ſi cut dictū ē id qd̓ ī noībꝰ debet̉: ab eo quod in arca ꝑ ſitum ē: plurimū differt. facta ē igitur argumenta tio ab eo quod in ipſo inerat: de quo querebat̉. quer batur vero de argēto in noībus debito. In hoc vero inerat propria differentia: qua ab alio differebat ar gento eo ſcilicet quod in arca poſitum fuerat. Id ve ro ē affectū.i. a differentia. Maxima vero ꝓpoſitio de rebꝰ plurimū differentibus idē ītelligi nō poſſe. ¶ A cōtrario autem ſic. non debꝫ ea mulier: cui vir bonorum ſuorum vſumfructum legauit cellis vi nariis ⁊ oleariis plenis relictis: putare id ad ſe per tinere. Uſus enim non abuſus legatus eſt. ea ſunt inter ſe contraria. ¶ Quod de aliqua re dicitur: id ī eiꝰ cōtrariuꝫ nō pō cōuenire. Idē.n. de duobꝰ cōtrarijs ītelligi nullo mō poteſt. ꝗdā igit̉ ſupreme volūtatis arbitrio vxori bo noꝝ ſuoꝝ vſufructū legauit: mulier igit̉ cellas vinar as oleariaſqꝫ plenas ad vſufructuꝫ propriū deuo bat. querit̉ an penus quoqꝫ vſufructus legatuſ ſit: nus igitur ſubiectus eſt: legatio p̄dicatuꝫ: a contrario igitur ſumitur argumētū hoc modo vtimur his que nobis vtentibus permanēt: his v̓o abutimur que n bis vtentibus ꝑeūt. ergo cū ꝑmāere: ac perire cōtra ria ſint: vſus quoqꝫ atqꝫ abuſus ꝯtraria neceſſe eſt i dicentur: ꝙ ſi cetera ꝗdē vtendo ꝑmanēt: celle aūt. narie atqꝫ olearie vtēdo cōſumūt̉. aliaꝝ ꝗdē reꝝ vſi fructus eſſe pōt: penus vero nō pōt vſus eſſe: ſed po tius abuſus: ergo cū vir vxori vſufructū bonoꝝ leg uerit: nō potuit legare cōtrariuꝫ: qd̓ ē abuſus: eſt v̓ abuſus vini atqꝫ olei: vinū igitur atqꝫ oleū ad vſufri ctū mulieris nō pōt ꝑtinere. Argumentū ab eo ꝙ in ipſo ē: de quo agit̉.i. ab vſufructus legatione atqꝫ a affecto.i. ꝯͣrio ꝯͣria v̓o in cōtrarijs nō ita ſunt tanqͣ diffinitio in eo qd̓ diffinit̉: ſed tāqꝫ relatio. Oīs.n. r latio ī relatiuis: oīaqꝫ cōtraria nō id qd̓ ſūt.i. qͣlitates ſed hoc ipſū ꝙ cōtraria ſūt: in contrarijs eſſe dicunt̉ qꝛ nō ẜm qͣlitatē ꝓpriā: ſed ẜm plurimā diſtantiā ſib inuiceꝫ conferuntur. Maxima propoſitio ē. quod al cui conuenit: id eius contrario non conuenire. ¶ Ab adiunctis. ſi ea mulier teſtamentum fecit qͥ ſe capite nunꝙͣ diminuit. non videtur ex edicto p̄ toris ſecundum eas tabulas poſſeſſio dari. Adiū gitur enim: vt ſecundum ſeruorum: ſecunduꝫ exi lum: ſecundum puerulorum tabulas poſſeſſio vi deatur ex edicto dari. ¶ Adiūcta ſunt: que ꝓximū ac finitimū locū tenēt vt ſi unū eoꝝ quolibet extiterit mō: alteꝝ quoqꝫ vel extitiſ ſe vel extare: vl̓ extituꝝ eē videat̉. hec.n. ſibi qͣſi vicīa ſūt. que v̓o ī exiſtēdo ſibi ſūt proxima: hec vel antece dere

In cōpicorum Cicero. cōmentarioꝝ. lib̓. ii. 1 52
dere re volūt: vt amor ſepe cōcubitū: vel ſil̓ eē: vt pal lor ⁊ timor: vel euenire poſteriꝰ: vt poſt iracūdiam ce des. Eaqꝫ ē adiūctorū natura vt ſeꝑari ꝗdē poſſint: ti ſe ſe īuicē monſtrēt. Nā neqꝫ ꝗ amauit: neceſſario potitꝰ̉ ē: ⁊ ſepe ꝗ potitꝰ ē: nō amauit. Nec ꝗ pallet ne ceſſario timet: ⁊ ſepę non timens pallet nec ex neceſſi tate iratus occidit ⁊ occidit ſepe aliꝗs nō iratꝰ ſed tn̄ ſi de ſingulis inꝗrat̉ eū cōcubuiſſe ꝗ amauit ⁊ pallere q timet: ⁊ occidiſſe ꝗ fuerit iratus: veriſimile eſt non ꝙ ita neceſſe ſit: ſꝫ qꝛ ex vicinis vicina colligimꝰ. Nā qd̓ ad exemplū attinet huius argumenti: hec ſimilitu do ē. Capitis dimīutio eſt prioris ſtatꝰ ꝑmutatio Id multis fieri mōis ſolet vel maxima: vel media vel mi nima. Maxīa ē: cū ⁊ libertas ⁊ ciuitas amittit̉ vt de portatio. Media v̓o ī qua ciuitas amittit̉: ⁊ retinet̉ libertas vt ī latinas colonias trāſmigratio. Minima cū nec ciuitas: nec libertas amittit̉: ſꝫ ſtatꝰ pͥoris qͣlita tis īmutat̉ velut adoptatio aut ꝗbuſlibet alijs modis bor ſtatuſ retēta ciuitate potuerit īmutari. Muliere vo ātiquo iure tutela ꝑpetua cōtinebat. recedebāt ve ro a tutoris ptāte q̄ ī manū viri cōueniſſent itaqꝫ fie bat eis pͥoris ſtatꝰ ꝑmutatio: ⁊ erat capite diminuta: q̄ viri ꝯueniſſetꝭ ī manū. Quedā igit̉ q̄ ſi nūqͣꝫ capite diminuiſſet.i. q̄ ī manū viri minime ꝯueniſſet ſine tu toris actoritate teſtamētū facit. Querit̉ an ẜꝫ eius ta bulas ex edicto p̄toris debeat dari poſſeſſio. Hic ſub iectus ꝗdē terminꝰ mulieris nūqͣꝫ capite diminute ta bule: p̄dicatꝰ vero poſſeſſionis cōceſſio. Sumit̉ ergo ab adiūctis argumētū hoc mō. Nā ſi ẜꝫ mulieris ta bulas nūqͣꝫ capite diminute poſſeſſio det̉ nihil cāe ē cur nō ẜꝫ pueruloꝝ quoqꝫ ⁊ ſeruoꝝ tabulas ex edicto p̄toris poſſeſſio ꝑmittat̉. Quid.n. officere poteſt: ne ẜm mulieris nunqͣꝫ capite dimiute tabulas poſſeſſio deferat̉. Id.ſ. ꝙ ea que teſtamētū cōfecerat: ſui non fuerit iuris: qd̓ idē ⁊ de pueris ⁊ de ſeruis dici pōt. Illoꝝ.n. etas: illoꝝ cōditio ī alteriꝰ ſita ē ptāte. Adiū git̉ ergo ſi ẜꝫ mulieriſ q̄ ī ſuo iure nō eēt: tabulas poſ ſeſio det̉ ẜꝫ pueruloꝝ quoqꝫ ⁊ ſeruoꝝ tabulas poſſeſ ſionē dari: ꝗ ſui iuris minime ſint. Qm̄ ꝗdē illi ſub tu toris: illi ſūt ſub domini ptāte. Proximū nāqꝫ ē rei d̓ qua querit̉: qd̓ eiꝰ ē ꝯn̄s: ⁊ poſtea exn̄s: vt ẜm ſeruoꝝ puerorūqꝫ tabulas bonoꝝ poſſeſſio det̉: ſi illud qd̓ ē qōne ꝯcedit̉. Querit̉.n. an ẜꝫ mulieris tabulas nūqͣꝫ capite diminute poſſeſſio det̉. Quā rē cōſeꝗt̉: vt ſi id ſiat: ſꝫ ſeruoꝝ quoqꝫ puerorūqꝫ tabulas deferat̉. qd̓ qꝛ fieri nō oꝑꝫ: ne rei quidem p̄cedentis exiſtere debe bit exēplū. Nec tn̄ neceſſaria ē cōſequutio: ſꝫ vicina. Nā fieri poteſt: vt id recipiat̉ ſolū ẜꝫ mulieris tabu las poſſeſſioneꝫ dari: nō v̓o id vt ẜm tabulas ſeruoꝝ: vel pueroꝝ poſſeſſio cōcedat̉. Sed proximū eſt: vt o nūc hoc recepit: poſteriꝰ illud admittat. Eſt igit̉ argu mētū ab adiūctis.i. ab eo qd̓ ī ipſo heret de quo que rit̉: ē āt qō de mulieris nūqͣꝫ capite diminte tabulis: ab affectis.ſ. ab adiunctis. Maxima propoſitio: ex ad iunctis adiuncta perpendi. ¶ Ab antecedentibus autem ⁊ conſequentibus ⁊ repugnantibus hoc modo. Ab antecedentibus. ſi riri culpa factum ſit diuortium. ⁊ ſi mulier nunciū remiſit tamen pro liberis manere nihil oꝫ. ¶ Antecedentia ſunt quibus poſitis aliud neceſſario conſequatur: licet illud quod antecedit minus ſit atqꝫ poſterius. Minus quidem: vt ſi homo eſt: animal̓ eſt hoc enim minus eſt animali: ⁊ tamen poſito homine conſequit̉: vt animal ſit. Poſterius vero: vt ſi peperit cū viro cōcubuit poſteriꝰ ē.n. peperiſſe qͣꝫ ꝯcubuiſ ſe cū viro aliquotiens vero ⁊ qd̓ equale: ⁊ qd̓ ſimul ⁊ qd̓ prius eſt ponit̉: vt antecedens: Equale quidem: vt ſi homo eſt: riſibilis eſt. Simul vvero vt ſi terre obie cta ē luna: deficit: ⁊ hec ſibi conuertuntur: vt ꝯn̄a fiāt antecedentia. vt ſi riſibilis eſt homo ē: ⁊ ſi luna defe cerit terre adſit obiectio. An̄s vero prius eſt: vt ſi ar rogans ē: odioſus ē. Priꝰ ē.n. arrogās: poſteriꝰ odio ſus. Illud tn̄ ī oībꝰ manet poſitis an̄cedentibꝰ neceſſa rio ꝯn̄tia trahi. Exempli v̓o talis ē explanatio ciuita tis. Rōane iure liberi retinentur ī patrū arbitrio: vſ qꝫ dū tertia mancipatione ſoluāt̉: ergo ſi qn̄ diuortiū iterceſſiſſet culpa mulieris: parte quadā dotis ꝓ libe ro nūero mulctabat̉. De qua re Paulus inſtitutoꝝ libroꝝ ſcd̓o titulo de dotibꝰ ita diſſeruit. Si diuortiū ē matrimonij: ⁊ hoc ſine culpa mulieris factū ē dos ī tegra repetet̉ ꝙ ſi culpa mulieris ſcm̄ ē diuortiū: ī ſin gulos liberos ſexta pars dotis a marito retinet̉: vſqꝫ ad dimidiam ꝑteꝫ dūtaxat dotis. Quare qōnū quod ex dote conquirit̉ liberoꝝ eſt: qui liberi ī patris pote ſtate ſunt. id apud virū neceſſe eſt permanere. Facto igitur diuortio cōtenditur. An dotis pars pro liberis .i. vel liberoꝝ cauſa: vel qꝛ ꝓ numero liberoꝝ retine bat̉: apd̓ virū debeat ꝑmāere. Hic ſubiectū ꝗdē ē fa ctu diuortiū a muliere nunciatuꝫ: predicatuꝫ v̓o apd̓ virū ſexte partis dotis poſt diuortiū peomāſio. Que ſtio an poſt diuortiū: factū muliere nūciū remittente ſextam dotis ꝑtē apud uirū māere oporteat. Quero igit̉ ſi ab antecedētibꝰ argumētū faciēdū eſt ꝗd an̄ce dat: ꝗd ꝯſeqͣt̉. At ſi viri culpa factū ē diuortiū: video mulierē dotis ꝑte nō muictari: ēt ſi prīa repudij nun ciū miſit. Qd̓.n. an̄ceſſit vt viri culpa fieret diuortiū id nō ꝑmittit: vt dotis ꝑs mulieri pereat: qͣꝫuis prīa repudij nunciū mittat. Nō.n. ꝙ prior repudiū nūcia uit dotis ꝑte mulctanda eſt: ſed abſoluenda potiꝰ dā no: ꝙ nō ſua factū eſt: ſꝫ viri culpa diuortiū. Igit̉ an̄ cedēs ē viri culpa factū diuortiū: ꝯn̄s vero dotis par te̓ nō retineri. Nā ſi hoc ē illud ē: argumētationē v̓o faciā hoc mō. Si viri culpa factū ē diuortiū: et ſi mu lier repudij nunciū miſit nullo mō tn̄ dotis ꝑte: mul ctāda ē ſꝫ viri culpa diuortiū factū eſt. Non igitur iu ne mulier dotis parte mulctabit̉ ꝙ ſi non mulctabit̉ dotis ꝑte nihil in viri domo liberoꝝ cā dotis noīe re linquet̉. Sꝫ nō mulctabit̉ dotis ꝑte. ⁊ nihil igit̉ apd̓ virū dotis ꝓ liberis relinquetur vtriuſqꝫ vero cōclu ſio fillogiſmi eſt hec. Si igit̉ viri culpa factū ē diuor tiū: ꝓ liberis māere nihil opꝫ. Argumētū ab eo qd̓ ī ip̄o eſt de quo agitur. Uerſatur quippe intētio de do tis parte: eiuſqꝫ apud virum poſt diuortium: qd̓ vxor prima nūciauerat: retentione: hoc vero anteceſſit vi ri culpa qd̓ qꝛ p̄cedēs ē: affectū ē. Oē.n. qd̓ p̄cedit ad id quod ſequitur: neceſſe eſt vt referatur. Maxima propoſitio eſt: vbi eſt antecedens: ibi erit conſequens at in hac queſtione eſt antecedens ideſt viri culpa fa ctum diuortium. Ibi igitur conſequens erit ſextans non retineri. Cur aūt ita ſuperius argumentū cōclu ſionibus intexuerim: cum de his Marco Tullio latiꝰ exequēte tractauero: euidentius apparebit. ¶ A conſequentibus ſi mulier cuꝫ fuiſſet nupta cū eo: cum quo cōnubium non eſſet nuncium remiſit. quoniam qui nati ſunt. patrem non ſequuntur. pro liberis manere nihil oportet. ¶ Cōſequētia ſunt: que cū fuerint antecedentia poſita cōſequūt̉: veluti ſi dicamꝰ. Si hō eſt animal eſt: ani

In tōpica cice. cōmentarioꝝ liber. iii.
mal eſt conſequens: ſed in propoſito exemplo non ſa tis apparet a ꝯſequentibus argumētū: ſed ab antece dentibus potius: qd̓ paulopoſt liquebit. filij non iure ſuſcepti ī patrum non erant ptāte: ſed matres potiꝰ ſequebant̉. Non aūt omnibus erat cōnubiū cu Ro manis: nec erant iure nuptie ꝯtracte: q̄ nō aut īter ci uē Romanā: ciuemqꝫ Romanū iniebāt̉: aut cui prī ceps: populuſue ciuitatē vel cōnubiū ꝑmiſiſſet. Eo.ſ. modo vt in ptātem parentū liberi redigerent̉. Illud quoqꝫ videndū ꝙ ex impari matrimonio ſuſcepti: nō patrem ſed matrē ſequūtur. ergo quedā romana vel cum latino: vel cum peregrino vel cum ſeruo: cū quo cōnubij ius non erat: nuptias fecit: dotem contulit: factoqꝫ inter eos diuortio ꝯtendit̉: an nupte mulie ris cū eorum quo cōnubij ius non erat: apud viꝝ do tis pars poſt diuortium debeat ꝑmanere. Hic ſubie ctū ꝗdem eſt. nupta mulier. cū quo cōnubiū nō erat. predicatū v̓o dotis ꝑtis apud virū poſt diuortiū retē tionis iure ꝑmanſio. Sumit̉ ergo a conſequentibꝰ ar gumentū hoc mō. Nā qꝛ nuptias fecit cū eo: cuꝫ quo cōnubij ius nullum eſt: id cōſequit̉: vt liberi patrē nō ſequant̉. Si aūt liberi patrem non ſequūt̉: ne in tris quidē ſunt ptāte. at ſi in patris ptāte non ſūt: triqꝫ applicantur: apud viꝝ dotis pars non poterit ꝑ manere. Hic igitur antecedens eſt: cū eo cum quo cō nubij ius non erat: nuptie. Conſequēs nihil pro libe ris dotis nomine manere oportere. Cōcludat̉ argu mentatio: qm̄ nō ꝑmiſſo cōnubio liberi qui procrean tur: patrem non ſequunt̉. Ne dotis quideꝫ pars apd̓ patrem pro liberis manere. dꝫ: qn̄ ꝗdē non patreꝫ fi lij: ſed matrē ſequuntur. Probatū eſt igit̉ ꝓ liberis māere nihil oportere ex hoc ꝙ cū eo mulier nuptias fecit: cū quo cōnubij ius nō erat. hoc v̓o erat antece dēs. Nō ergo a ꝯſequenti ſed ab antecedenti potius factum deprehendit̉ argumentū. ꝙ ſi per id ꝙ nihil dotis noīe manere oporteret: ꝓbaret̉ eā nuptias cū eo feciſſe: qui cū cōnubij ius non eſſet: recte a cōſeq̄n tibus argumentū factum eſſe diceret̉. Fieret v̓o a cō ſequētibꝰ argumētū. Si ita poneret̉. Si quid ex dote pro liberis manere oporteret: qꝛ patrem liberi ſequū tur cum eo nupta eſſet mulier: cuꝫ quo connubij ius erat: aſſumo qd̓ eſt cōſequens. Sed mulier cuꝫ eo nu pta nō eſt cum quo cōnubij ius erat: cōcludo antece dens. Nihil igit̉ dotis pro liberis manere oportebit: qꝛ patrem liberi non ſequūt̉. Argumnentū ab eo qd̓ ipſo eſt: de quo querit̉. Querit̉ enim de his nuptijs qͣ rū nullū fuerit iure ꝯnubiū. Ex affectiſ. Oē.n. ꝯſis ad id qd̓ precedit refert̉. Maxima propofitio eſt. vbi cō ſequēs non eſt: ibi ne antecedens quidē eē poteſt: ac de his erit alius vberiꝰ diſſerendi locus. ¶ Ab repugnantibus ſi pater familias vxori ancil larum vſumfructum legauit a filio: neqꝫ a ſecundo herede mortuo filio mulier vſumfructum non a mittet. quod enim ſemel teſtamento alicui datum eſt: id ab eo inuito cui datum eſt. auferri nō pōt. pu gnat.n. recte accipere. et inuitū redderę. ¶ Secundus heres dicitur qui heredi inſtituto ſubſti tuitur veluti ſi quis filium inſtituat heredem: ſcribat qꝫ: ſi his filius intra pubertatē deceſſerit: nepotem vel quēlibet aliū heredem eſſe oportere. Nepos igit̉ vel quilibet alius ſecūdus heres dicitur. repugnātia ſunt: que(vt dictū ē ꝯtraria cōſequūt̉: ſi ipſis cōtra rijs cōparent̉. Quidam igitur heredē teſtamēto ſcri pſit filium: eiqꝫ ſecundū ſubſtituit heredem vxoriqꝫ
ſue ancillaꝝ vſūfructū legauit a filio: dixitqꝫ vt vxo ri filius eius vſumfructū ancillarum permitteret: ne qꝫ illud adiecit: vt etiam ſecundus heres eundē vſū fructum mulieri concederet. Succeſſit filius: ⁊ mulie ri ancillarum contulit vſumfructū. Illo mortuo intra pubertatem: agit ſecundus heres: ⁊ vſumfructū an cillaꝝ mulieri extorquere conatur dicēs vſum fructi ei a filio legatū: a ſe v̓o minime. Queritur vtrum ea mulier legatū: qd̓ teſtamento acceperat inuita poſſit amittere. Hic igitur ſubiectū eſt legatū qd̓ teſtamē ti iure recte accepit. Predicatū v̓o īuitā poſſe amit tere. Sumo igit̉ argumētū ab repugnantibꝰ. Repu gnās v̓o eſt ſi id̓ qd̓ ꝯtrario ꝯſequens eſt: alteri cōtra rio cōparetur velut in hoc ipſo: qd̓ tractamus exem plo recte accipere ⁊ non recte accipere contraria ſūt ſed non recte accipere comitat̉ inuitum reddere. Iu re enim inuitus reddit qui non recte accepit. Repu gnat igitur inuitum reddere ei quod eſt recte accipe Faciemus igitur argumentū ſic. Qui teſtamento ac cepit recte accepit. Quod aūt recte accipit̉: inuito ē ꝗ ſemel recte acceperit auferri non pōt. At mulier te ſtamento vſumfructum ancillaꝝ accepit. Idem igit̉ inuite non poterit auferri. Argumentū ab eo quod ī ipſo eſt: de quo agitur.i. de eo quod recte acceptum eſt. In ipſo v̓o eſt velut affectum cōtrarietatis mō vt ſuperius dictum eſt. Eſt aūt argumentū repugnā ti. Maxīa ꝓpoſitio ē repugnātia cōuenire nō poſſe. ¶ Ab efficientibus cauſis hoc modo. Omnibus eſt ius parietem directum ad parietem communē adiungere. vel ſolidum vel fornicatum. At ſi quis in pariete communi demoliendo damni infecti ꝓ miſerit. non debebit preſtare. ꝙ fornix vitii fecerit Non enim eius vitio: qui demolitus eſt. damnum factum eſt. ſed eius operis vitio quod ita edifica tum eſt. vt ſuſpendi non poſſet. ¶ Cauſarum quidē multa ſunt genera que Cicero par lo poſterius diuidit. Sed nunc de efficientiuꝫ cāꝝ diſ ſerit argumento. Efficiens v̓o cauſa ē qͣ precedēte quid effectum eſt: non tempore: ſed proprietate nat re velut in hoc qd̓ nunc declaramus exēplo. Damni fecti ꝓmiſſio eſt quotiens quis promittit. Si qd̓ dā nū eius opera contigerit: ſua reſtitutione eſſe penſā dū. Ius aūt eſt parieti cōi parietem alium vel forni catum ideſt arcū hn̄tem: vel directum ꝯtinuūqꝫ ꝯiui gere. Quidam igitur ad parietem cōem alium extri ſecus parietē iunxit: deditqꝫ ſatis dāni infecti. Cōis aūt paries fornicatus fuit.i. arcum hn̄s vel ſigni eam fabricā ſuſtinens. adiungente igitur eo ꝗ ſatiſdede rat: ⁊ vt adiungeret: demoliente ꝑtem parietis: quo iunctura cohereſceret: vitium cōis paries fecit. queri tur an dāni infecti ꝓmiſſio cogat eum qui ꝓmiſerit vitium reſtituere. Subiectus terminus: dāni infecti ꝓmiſſio predicatus vitij reſtitutio. Sumimus igitur argumentū a cāis hoc modo. Si enim is qui dāni ꝓ miſit infecti: eius vitij cā fuit: reſtituere dꝫ vitiū qd̓ eius accidit culpa. ꝙ ſi ea natura parietis fuit: vt ſuſ pendi: ſuſtineriqꝫ non poſſet. fornicati.n. parietis n ea natura eſt: vt ſuſpendi queat: parietis potius for ma: quā demolientis culpa vitium feciſſe videbitur. atqꝫ ita non cogitur reſtaurare vitium qui ſe dāni in fecti ꝓmiſſione cōſtrinxerit. Fiet igitur argumen tatio hoc mō. ſi penes parietis formam conſtitit: vt eo adiungente parieteꝫ: qui dāni infecti ꝓmiſerat vt tium fieret: id vitium qui promiſit ſoluere non cogit̉

In tōpica Ticero. Commentarioꝝ li. il. 53
fuit autem cā paries vt vitiū fieret: qui ea fuit natu ra: vt ſuſpendi ſuſtineriqꝫ nō poſſet. Non igitur qd̓ fornix vitiū fecerit: reſtaurare dꝫ ꝗ dāni ꝓmiſit īfecti Argumētū ab eo qd̓ ī ipſo ē de quo agit̉ ideſt ī vitij reſtitutiōe: ex affecto ideſt cā. Cauſa.n. vitij forma ē parietis: nō culpa cōiungētis parietē. Itaqꝫ ſcm̄ ē vt fornix vitiū faceret: q̄ cā vitij cū abſit ab eo ꝗ parie tē iunxit: abeſt ēt eiuſdē vitij reſtauratio: Maxima ꝓ poſitio: vnāquāqꝫ rem ex cauſis ſpectari oportere. ¶ Ab effectis rebus hoc modo. Cum mulier vi ro in manum cōuenit. omnia que mulieris fuerint riri fiunt dotis nomine. ¶ Effecta ſūt que aliquibꝰ efficiūtur cauſis: nō tꝑe pre cedentibꝰ: ſed natura velut ſi queratur. Uxore defun cta q̄ ī manū viri cōuenit: an eius bona ad virū ꝑti neāt. In qͣ qōne bona vxoris defuncte: q̄ ī manū viri cōuenerit: ſubiectū ē: ad virū āt ꝑtinere p̄dicatū eſt. Quero igitur argumentum ab effecto: diſpicioqꝫ ꝗd ꝑfecerit ip̄a ī manū viri cōuentio: atqꝫ ex eo argumē tū traho. id aūt ē: oīa viri dotis nomine fieri: queqꝫ mulieris fuere. Ipſa igitur ī manus cōuentio: oīa q̄ mulieris fuere: viri fecit dotis noīe. Nō p̄cedens tꝑe ſꝫ ſtatim ꝓpria vi nature. Nā vt ī manū queqꝫ cōue nerit: mox eiꝰ bona dotis noīe virū ſequūt̉. Facio igit̉ argumētū ſic. Si mulier q̄ defūcta ē: ī manū cōuenit ī manū cōueniētis mulieris bona viri fiunt dotis no mine. Hec quoqꝫ bona de ꝗbꝰ agit̉ viri ſūt. Argumē tū ex eo qd̓ ī ipſo ē: de quo agitur: cōtinet̉. Agitur.n. de eius bonis que ī manū cōuenerit.ſ. ab effectis.i. a cauſe effectis. Effectū nāqꝫ ē ī manū cōuētionis: oīa q̄ mulieris ſūt: viri fieri dotis noīe. quāqͣꝫ hic quoqꝫ nō ab effectis: ſed a cā factū argumētū monſtret̉ eē Oſtēſum eſt enim fieri viri dotis nomine: ꝗcꝗd mu lieris fuerit: ex eo quod mulier in manū cōuenerit: ſꝫ hec cauſa ē: vt q̄ mulieris ſūt: viri fiūt dotis noīe. Sꝫ dicat quis ex eo qd̓ ea que mulieris erāt viri fiūt do tis noīe id approbari ꝙ defuncte bona ad virum de beant ꝑtinere: ſed q̄ mulieris ſunt: ea viri fieri dotis noīe: ⁊ bona ad virū ꝑtinere: vel idē ē: vel neutrū al teri cauſa ē: vel ſi quis dicat eam eē cām: vt bona mu lieris viro debeant cedere ꝙ per in manus conuen tionem: viri facta ſunt dotis noīe a cauſa rurſus: ac n̄ ab effectis factū eē argumentū putabit: ideſt a dote. ab effectis vero nō oportet aliud niſi cauſam proba ri. Eſſet vero ex effectis argumētū: vt ex eo cā ꝓbare tur hoc modo. Si q̄ſtio eēt an mulier ī manū viri cō ueniſſet: ⁊ īdubitatum haberetur oīa que fuiſſēt mu lieris: viri facta dotis noīe dicerentur ita. Si oīa que fuere mulieris: viri facta ſunt dotis noīe. Sed oīa q fuere mulieris: viri facta ſunt dotis noīe: mulier igi tur in manum viri cōuenit. Maxima propoſitio: cau ſas ab effectis ſuis non ſeparari. ¶ A comparatione autem omnia valent. que ſunt huiuſmodi. Quod in re maiore valet. valeat in mi nore. Ut ſi in vrbe fines non regantur. nec aqua in vrbe arceatur. itē ꝯͣ. Qd̓ ī minore valet. valeat ī ma iore. Licet idē exēplō conuertere. Iteꝫ quod in re pari valet. valeat in hac que par eſt. Ut quoniam auctoritas vſus fundi bienniuꝫ eſt. ſit etiam ediū. At in lege edes non appellantur. ⁊ ſunt ceteroruꝫ omnium quorum annuus eſt vſus. valeat equitas que paribus in cauſis paria iura deſiderat. ¶A cōparatione locus qui dicitur: Tripartite ſcindit̉
Aut.n. a comparatiōe maiorū. aut a cōparatione mi norū. aut a cōparatione pariū naſcit̉. A cōparatione igitur maiorū ē: quotiēs maiora minoribus cōparāt̉ hoc modo vt qd̓ ī re maiore valet: valeat in minore. Fit enim queſtio an in vrbe aquam liceat arceri. In hac igitur ſubiectus eſt terminꝰ ī vrbe aquā. Predi catus vero ē ius arcēdi. Regi fines dicūtur: quotiēs vnuſquiſqꝫ ager proprijs finibus terminat̉. Arcet ve ro aquā ꝗ eā ꝑ ſua ſpatia meare nō patitur. Facimus igitur argumētū ſic. Qm̄ plus ē regi fines: minus v̓o arceri aquā. ſi in ciuitate fine: nō regūtur qd̓ maius ē: ne id ꝗdē qd̓ minus ē: fiet: vtaqua ī ciuitate arcea tur. Hic igitur ſumptū ē argumētū ab eo qd̓ in ipſo heret: de quo q̄rit̉. Querit̉ v̓o de arcende aque iure ab effecto.ſ. ideſt a maiore qd̓ refert̉ ad id qd̓ minus eſt. Notādū v̓o ꝙ Tullius maximā ꝓpoſitionē argu mentationi īcluſit hoc mō: Qd̓ ī re maiore valet: va leat ī minore: ⁊ deinceps ea niſus argumētationē ex pediuit: vt manifeſtius appareat: id qd̓ primo volu mine cōmemoratū ē: has maximas ꝓpōnes aliquo tiēs ꝗdē argumētatōibꝰ īcludi: vt ī pn̄ti mōſtrat̉ exē plo. alias ꝟo vires argumētatiōibꝰ dare: vt ī ſuꝑio ribꝰ exēplis locoꝝ. ꝙ ſi idē cōuertamꝰ exēplū dicemꝰ qd̓ ī re minore valet: valeat ēt ī maiore. At ī vrbe aqͣ arcet̉: regētur igit̉ fines. Hic tn̄ qō ꝑmutat̉ hoc moͣ. Querit̉ enī an ī vrbe fines oporteat regi. Sed a mi nore ſumit̉ argum̄tū.i. ab arcēda aqͣ vt ſit hic quoqꝫ argumētuꝫ ab eo qd̓ in ipſo eſt: ideſt ab eo quod eſt in regēdis finibꝰ: Ab effecto.ſ. ideſt a minore. Id eniꝫ qd̓ minꝰ ē: effectū ē. Illud nāqꝫ reſpicit ad qd̓ cōpa rat̉. Hic quoqꝫ maxima ꝓpoſitio a Tullio poſita ē: eaqꝫ ē. qd̓.n. ī re mīore valet valeat ēt ī maiore. A pa ribꝰ v̓o ſit ſimiliter cōparatio. neceſſe ē enī vt valeat equitas que paribꝰ ī rebꝰ paria iura deſiderat. Plu rimaꝝ igit̉ reꝝ vſucapio anua ē: vt ſi ꝗs eis āno cōti nuo fuerit vſus: ⁊ firma iuris auctoritate poſſideat. velut rē mobilē. Fūdi ꝟo vſucapio biēnij tꝑis ſpatio ꝯtinet̉: de edibꝰ ī lege nihil aſcriptū ē. Querit̉ ergo vſus ediū vno ne āno an biēnio capiat̉. Faciemꝰ a pa ribꝰ argumētationē: ⁊ qm̄ īmobiliū eqͣ poſſeſſio eſt: edes ꝟo īmobiles ſūt: vt biēnio fūdꝰ vſucapit̉: ita ēt opꝫ edes vſucaꝑe biēnio poſſidētē. Eꝗtas.n. paribꝰ rebꝰ paria iura deſiderat. Que ēt maxima ꝓpoſitio a Tullio clariſſime poſita ē: ſꝫ exēplū reſtrictiꝰ dictū ē nec ꝓmptiſſime ad ītelligēdū. Ita namqꝫ ait: vt qm̄ vſus auctoritas fūdi biēniū ē: ſit ēt ediū: hic igit̉ ediū vſus auctoritate biēnio fieri ſentit: ſꝫ adijcit at ī lege edes n̄ appellāt̉: ⁊ ſic ſūt ceterorū oīuꝫ quoꝝ ānuꝰ ē vſus: hic rurſus edes ī his videt̉ ponere: q̄ ānuo vſu capiūt̉: ⁊ cōcludit nihil diffiniēs: niſi valeat eꝗtas q̄ paribꝰ ī cauſis paria iura deſiderat: ſed videt̉ ita di ctū: qm̄ īmobiles ſūt edes: vt fūdꝰ: biēnio v̓o fūdus vſucapit̉: edes quoqꝫ biēnio vſucapiēt̉: ⁊ ſibi ipſe rur ſus opponit: ſꝫ ī lege. xij. tabulaꝝ de edibꝰ nihil aſcri ptū ē: ⁊ īter eas relicte ſūt res taciturnitate legis qͣꝝ eſt vſus ānuꝰ. Nā cū d̓ fūdo p̄ſcriberet lex biēnij vſu capionē tacuit edes. ⁊ his potiꝰ hac taciturnitate eās iūxit: quaꝝ annuꝰ ē vſus. Sꝫ ſoluit obiectionē: ita.ſ. eꝗtas ꝑibꝰ ī rebꝰ paria iura deſiderat. Itaqꝫ qm̄ eque fūdꝰ atqꝫ edes īmobiles ſūt: eq̄ biennio vſucapiētur. ſcm̄ eſt igit̉ hic quoqꝫ argumētū ab eo qd̓ in ipſo ē: de quo agit̉.i. ab affecto pari. Nā cū agat̉ d̓ ediū poſ ſeſſione: argumētū ſūptū ē ab vſucapione fūdoꝝ. Ex peditis igitur his locis ꝗ ī ipſo de quo agitur inhere bāt. Nūc iā loci eiꝰ quē dixit eſſe extrīſecus: ponit exē

In cōpica cicero. commentarioꝝ liber. iii.
plū. Hic v̓o eſt qui ſumit̉ ab auctoritate iudicij locꝰ valde ꝓbabilis: ēt ſi n̄ maxīe neceſſitatis. Que.n. ne ceſſaria ſūt: hec ex ꝓp̄a cōſiderant̉ naͣ. Que ꝟo ꝓbabi lia ſūt: plurimoꝝ iudiciū expectāt: ea nāqꝫ ſūt ꝓbabi lia: q̄ vidēt̉ vel oībꝰ: vel pluribꝰ: vl̓ maxīe famoſis: atqꝫ p̄cipuis: vel ẜm vnāquāqꝫ arte̓ ſcīamqꝫ erudi tis: vt qd̓ medico ī medicina: geometre ī geometria: ceteriſqꝫ in propria ſtudiorum facultate verſatis: de quo extrinſecus loco ſic loquitur. ¶ Que auteꝫ aſſumuntur extrinſecus. ea maxime ex auctoritate ducūtur. Itaqꝫ greci tales argumē tatiōes ατἕχήουσ vocant ideſt artis expertes. vt ſi ita reſpondeas. ¶ Alia ꝗppe argumēta ſūt: q̄ ip̄e elicit orator: atqꝫ ip̄e quodāmō ex deſignatis locis ſibi cōparat: ⁊ ꝓpa facul tate cōꝗrit. Alia q̄ extrīſecꝰ poſita nō ipſe īuenit: ſꝫ p̄ ſentibꝰ vtit̉ ⁊ paratis: veluti teſtimonia: tabule: fama ceteraqꝫ deꝗbus. M. T. latiꝰ tractaturus ē. Nō eniꝫ ſibi ipſe teſtimōia parat orator: ſꝫ paratis vtitur: nec ipſe iudiciuꝫ facit: ſꝫ iā poſito ac ſpōtaneo rumore veniēte vtit̉ ad cauſam. atqꝫ idcirco hos locos greci ἄτ ἕγνοῦσ vocant.i. īartificiales. atqꝫ vt Tullius dixit artis exꝑtes q̄ enī nō ꝓprio oratoris artificio cō parātur: ſed ſe extrinſecus venientia ſubminiſtrant. Hec iure artis expertia appellata ſunt. huius exem plum eſt: vt ſi ita reſpondeas. ¶ Quoniam. P. Sceuola id ſolum eſſe ambitus ediuꝫ dixerit quamtuꝫ parietis cōis tegendi cauſa tectum proiceretur. ex quo tecto in eius edes qui protexiſſet aqua deflueret. id tibi ius videri. ¶ Soluꝫ ābitus ediū ē: quātū ſoli ediū ābitus claudit Sceuola igitur dixit id eſſe ābitus ediū ſolū qd̓ tecti diffuſiōe tegeret̉. Manifeſtū ē enī tecta latiꝰ fundi: nec parietibꝰ adequari vt ſtillicidiū lōgiª cadat q̄ cuꝫ ita ſint: ꝗdā parietē cōeꝫ tegere nitebat̉. q̄rit̉ an ſit aliqd̓ ius tegēdi: reſpōdeas tu īquit Cicero Trebati id ius eē tegēdi parietis cōis: vt ī eiꝰ ꝗ tegat alid̓ qd̓ libet tectū ſtillicidij aqͣ fūdat̉: alias n̄ eē iuris: vt te gat ꝗs parietē ſtillicidio ī vicini tecta defluēte. Hec enī ſtillicidij ſeruitus noua niſi cōſētiēte vicino nihil iuris hꝫ. Sed ſi huic reſpōſo opponat̉. ne ſic ꝗdē vt te gat eē iuris: qn̄ ꝗdē ediū ſolū tātū ē qͣꝫtum cuiuſqꝫ parietes claudūt. Qui v̓o tegit tectū lōgius mittit. Tu inquit reſpōſuꝫ tuū Sceuole auctoritate firma bis dicēs Sceuolā reſpōdiſſe: hoc eē ſolū ābitꝰ ediuꝫ qͣꝫtū tectū ꝓijceret̉: n̄ qͣꝫtū parietes ābirēt. Ius ē igi tur ꝓijcere tectū: ꝗ ītra ābitū adhuc ſuaꝝ ediū tegit ſed ita vt in ſuuꝫ tectū aqua defluat: nec vicino noua noceat ſeruitute. In qua qōne neqꝫ a ſubiecto: neqꝫ a p̄dicato termino ductuꝫ eſt argumētū qd̓ in his lo cis cōſiderari moris ē: ꝗ ī ip̄is herēt d̓ ꝗbꝰ agit̉ termi nis: vt ī oībꝰ exēplis ē diligētiſſime declaratū. Sꝫ. qꝛ ſumit̉ argumētū extrīſecꝰ: dubitationi iudiciū cuiuſ libet opponit̉: vt nūc Sceuole cuiꝰ auctoritate reſ ponſum eſt. atqꝫ ideo ex loco qui vocatur extrinſecꝰ ſumptum dicitur argumentum. ¶ His igitur locis qui ſūt expoſiti ad omne argu mentuꝫ tanꝙͣ elementis quibuſdam ſignificatio ⁊ demonſtratio ad reperienduꝫ datur. Utruꝫ igitur ſatis eſt; tibi quideꝫ taꝫ acuto ⁊ taꝫ occupato puto. Sed qm̄ auiduꝫ homineꝫ ad has diſcendi epulas recepi. ſic accipiā. vt reliquiarū ſit potius aliquid. ꝙͣ te hinc patiar non ſatiatum diſcedere.
¶ Omne elemētū principiū eſt eius rei: cuius elemētū eſſe ꝑpēdit̉. Nā eius qd̓ ex elemētis ſit: ipſa elemēta neceſſe eſt loco eē principij. ergo qm̄ loci ſuperiꝰ de ſignati argumētoꝝ qͣſi q̄dā pͥncipia ſūt ip̄i.n. ſūt ꝗ ꝯti nēt argumēta. oē autem qd̓ ꝯtinet: eiꝰ qd̓ ꝯtinet̉ prī cipiū eſt. Idcirco ait Cicero veluti quedā elemēta ar gumētoꝝ videri locos hos quos ſuꝑiꝰ poſuit. cautiſ ſimeqꝫ adiecit qͣſi q̄dā elemēta. Nō.n. ītegre elemēta ſꝫ qͣſi ī ſil̓itudīe elemētoꝝ ſūt hi loci: ꝗ ī argumnētis ef ficiēdis ſumūt̉. Idcirco qm̄ argumētoꝝ q̄dā vidēt̉ eē prīcipia. alioꝗn elem̄tū oē minima ꝑs ē eiꝰ qd̓ elemē tū ē. ⁊ id qd̓ ex elemētiſ efficit̉: ꝑtis vice ꝯiūgit: vt lr̄e orationeꝫ. at vero locus non ꝑs argumenti ſed totuꝫ eſt. eſt enim ſignificatio quedam: ⁊ demonſtratio ad reꝑiendum argumētum data: vt ſi locuꝫ reſpexeris: noueris vbi conditur: vn̄ duci debeat argumentum. Sed reliqua ad T rebatiuꝫ expeditiſſime dicta ſunt blanditurqꝫ ei etiam breuia poſſe ſufficere acuminis prerogatiua p̄ſertī cū ſit iuris occupatione deſtrictꝰ ⁊ tēpꝰ legēdi plura nō hēat. Sꝫ qm̄ vt inꝗt auidiſſi mū ſtudij ad has doctrinaꝝ epulas recepit: non vult deguſtatū: ſed ſatiatū relīquere: vt ne deſit aliꝗd: ſꝫ d̓ pleno etiā relīquat. factaqꝫ ē a cōuiuādo trāſlatio iucūdiſſima. Declaratis oībꝰ igit̉ locis eorūqꝫ exem plis diligēter expoſitis pauca quedā de locoꝝ vi atqꝫ ordine diſputabo: ꝗbus pleniſſima diſputatione ex peditis: ad ea q̄ reſtāt explanāda tranſgrediar: ſꝫ io tertio iaꝫ volumine faciendū ē: qm̄ liber. Secundus habet proprium modum. ¶ Eiuſdeꝫ Boetij in Topica Ciceronis commenta rum liber tertius. MIteqͣꝫ latiorē. M. T. diuiſionē de numo ratis ſuperiꝰ locis aggrediar: pauca vi M G ſumpollicitꝰ de viatqꝫ ordine locoꝝ mi Tuhi vident̉ eē tractanda: vt eoꝝ natura di Liligētiꝰ cognita facilior ſe argumentoꝝ o pia ſubminiſtret. Primū igitur qm̄ loci omnes diuiſi ſunt in eos: ꝗ in ipſo hererēt: de quo querit̉: ⁊ in eos qui extrīſecꝰ aſſumerent̉: vidēdū eſt ꝗnā ſunt hi loc qui in ipſo herēt: de quo querit̉: vl̓ ꝗd ab ipſis diffe rāt: inꝗbꝰ herere dicunt̉. atqꝫ illud ꝗdem planiſſime expeditū eſt: ipſos dici terminos illos ꝗ ī qōne verſā tur: hoꝝ eē alterū p̄dicatū: alteꝝ v̓o ſubiectū ſuꝑior expeditio patefecit. Ab eo igitur terminode quo ag tur ꝗd differt locꝰ a toto: quādo ꝗdem idē eſt ip̄m e qd̓ totuꝫ. neqꝫ enī eſt aliud eſſe quēlibet terminuꝫ in qōne propoſitum: qͣꝫ totuꝫ eſſe terminum eundē qui in qōne eſt ꝯſtitutꝰ. de ꝑtibus quoqꝫ idē dicemꝰ. nā ſi omnes ꝑtes afficiūt id: cuiꝰ ꝑtes ſūt: terminūqꝫ in qōne ꝓpoſitū ſue ꝑtes efficiūt: nō eſt dubiū ꝗn ꝑtes quoqꝫ omnes cōueniētes id eē qd̓ ip̄m ē in qōne ꝓpo ſitū rectiſſime intelligant̉. Notatio v̓o eodē mō illd̓ ip̄m ē qd̓ in qōne ꝓponit̉. rē enī vnāquāqꝫ omne vo cabulū deſignat ac denotat. ſit igit̉ vt totū: ꝑtes: ac nota idē qd̓ ē ip̄m de quo querit̉ eſſe vidant̉. In tāta igit̉ ſil̓itudine reꝝ dāda ē differētia. neqꝫ enī vt dcm̄ eſt: ſi locꝰ heret in eo ipſo de quo querit̉: atqꝫ ab ipſo de quo queritur: capi non poteſt argumentum: fieri poteſt vt locus idem eſſe poſſit: quod ipſum eſt. Sed hec differentia eſt: ipſum eſt: quod confuſe ac ſingula riter ītelligitur: vt homo in eo īeſt totū ſuū: qd̓ ē dif finitio. Ipſiꝰ igit̉ totū ab eo quod ipſuꝫ eſt ītelligen tia ſeparat̉ quod illud ꝗdeꝫ ſingulariter intelligitur hoc vero ſub generis ac differentiaꝝ enumeratione monſtrat̉. Diuidit enī diffinitio atqꝫ diſꝑtit. totūqꝫ pate facit

In tōpica Ficero. Commentarioꝝ li. il. 54
patefacit: ꝙ in re ipſa ſingulariter intelligebatur. De ꝑtibus quoqꝫ eadeꝫ ratio eſt. Si enī ad mēbroꝝ multitudinē: vl̓ ſpecieꝝ omnium enumerationē: ſin gulareꝫ termini referas intellectū: ſtatim ipſius ac ꝑ tiū differentias cōprehendas. Nota etiā ab eo cuius nota eſt: facile diſtat: quia illud vox ⁊ ſignificatio ē: illud res ſignificationi ſuppoſita. eoꝝ v̓o que affecta ſūt: non ſūt dubie differentie ab his: quoꝝ affecta eē monſtrat̉. Quis enī idē dicat eſſe ꝯiugatū: quod ē id cui cōiugatuꝫ eſt. Quis ideꝫ eſſe iuſte quod iuſtitia. Quis genꝰ idē qd̓ forma. ꝗs ꝯtraria. ꝗs ſimilia. qn̄ ꝙ deꝫ neqꝫ ꝯtrariū ſibi ipſi ꝯtrariū eſſe poteſt. nec ſimi le ſibi ipſi ſimile. nec genꝰ ſibi metipſi genus: ⁊ de ce teris eadē ratio eſt. Nūc illud dicendum eſt: propter quod iſta p̄miſſimꝰ. quādocumqꝫ eniꝫ ab illis tribꝰ lo cis qui primi ꝓpoſiti ſunt: argumenta ſumunt̉: ideſt a toto: a ꝑtibꝰ: a nota: ſit vt ipſe ꝗdē terminꝰ ad cuiꝰ fidē querit̉ argumnētū intra quālibet eaꝝ reꝝ ꝯtinea tur: que cuꝫ ad argumētū ducte fuerint: loci eē mon ſtrātur. velut cum ſit argumentū a toto: ipſe ꝗdē ter minus cui fides affertur intra totū cōprehenditur: to tuꝫ v̓o ip̄m quod eſt diffinitio: res eſt: Siꝗdē oratio nē reꝫ vocari placet: at ſi ex ea ſumitur argumētū: ſit locus. iaꝫ ipſū ꝗdē de quo agit̉: intra totū clauditur: a quo toto cū ſit argumētuꝫ: ſit ipſū totū locꝰ: quod totum: qm̄ claudit terminū qui in qōne verſat̉: eidē termino videt̉ inherere. quo ſit: vt locus quoqꝫ qui a toto ē: eidē inhereat termīo: de quo ī qōne dubitat̉ partiū quoqꝫ enumeratio eūdeꝫ terminum claudit: quē ꝑtiū collectiōe coniūgit. Ipſaqꝫ ꝑtiū enumera tio res quedā eſt: ſi oratio rebus annumerāda eſt. ſed ſi ab ea ducit̉ argumētū: ſit locus. Sed quoniā ꝑtiuꝫ multitudo in eodeꝫ termino eſt: quē ꝯuentus ꝑtium iungit: neceſſe ē euꝫ quoqꝫ locū ꝗ eſt a ꝯiunctōe ꝑtiū ipſi illi termino de quo querit̉ inherere. Nota etiā rē deſignat: ⁊ ſignatione aliquo modo cōprehendit. a qua ſi ducit̉ argumētū: ſit locꝰ. ⁊ quoniā nomē omne ei videt̉ adeſſe: caius intelligētiā ſignat: locus quoqꝫ qui eſt a notatione: in ipſo heret: de quo verſat̉ inten tio. At in affectis que in tredecim partes diuiſa ſunt: non ideꝫ eſt. Naꝫ quoniam reſpiciētia quodammodo terminū ſūt: ⁊ quaſi extrinſecꝰ ꝯſtituta: nō videt̉ eodē mō ꝯiūcta eſſe cū termino: quo ꝯiuncti ſūt hi loci: qui a toto: a ꝑtiū enumeratione: a nota eē p̄dicti ſūt: ſed tn̄ id qd̓ affectū ē: ad aliꝗd dicit̉. Id v̓o aliꝗd iūctuꝫ ē illi ſemꝑ qd̓ ad eius ducitur relationē: ac ſine eo eē nūqͣꝫ pōt: quare cuꝫ ip̄o naſcit̉: ⁊ quodāmō altero di cto ītelligit̉ alteꝝ. Nā ſi id de quo q̄ritur: eiuſqꝫ affe cta perpēdas: ea q̄ ꝑhibētur affecta: extra id de quo ambigit̉: poſita eē cōſideres nihil.n. eoꝝ q̄ ſūt ad ali ꝗd: ex ſeip̄o eē pōt: ſed ē ſemꝑ ex altero: vt.n. ī p̄dica mētis on̄dit̉: oīa q̄ ad aliꝗd dicūtur oppoſita ſūt: nō tn̄ ita diſiūcta ſūt: vt oīno ſint diſtributa: ſꝫ qm̄ rela tiua p̄dicatōe iūgūtur: neceſſe ē aliquo mō ī ip̄o ſint ad qd̓ vidētur affecta: oē ꝗppe affectū ex eo ꝙ affe ctū ē: ſuſcipit formā: ⁊ ſine eo eē n̄ pōt ⁊ dicto altero alterius ſe ſtatiꝫ ſubijcit ītellectꝰ: vt cū dixero dimi dium: duplū ītelligitur ⁊ cū patrē noīauero: filiꝰ ad ī telligētiā venit: ⁊ oīa qͣcūqꝫ ad aliꝗd ſunt: ex ſeſe pen dēt: nec a ſe inuicē deſerunt̉: igit̉ oē affectū ⁊ ad ip̄ꝫ reſpicit: ad qd̓ refertur: ⁊ ī ip̄o ē: ad ip̄m ꝗdē reſpicit qm̄ ad effectū ſuū velut ad aliꝗd relatiue more p̄di catiōis refertur. In ip̄o v̓o ē: ꝙ ea ē affectoꝝ naͣ: vt alteꝝ exiſtat ab altero: ſeqꝫ ipſa poſſideāt: qn̄ꝗdē ⁊ id qd̓ affectuꝫ vocatur: eiꝰ ē termini ad quē cōſiderat̉
affectum: ⁊ terminus in qōne ꝓpoſitꝰ affecto ſuo ītel ligitur eē cōnexus. Que cuꝫ ita ſint: cuꝫ argumētum ſumitur a cōiugatis: qm̄ id qd̓ cōiugatuꝫ ē: affectum ē ad id qd̓ ei ex altera ꝑte ē cōiugatuꝫ. Id ꝗdē d̓ quo q̄ritur ī altrīſecus poſito cōiugato heret. Is v̓o locꝰ vn̄ argumētuꝫ trahitur: ab altero ducitur ꝯiugato: veluti ſi cōpaſcuꝰ ager ē: ius ē cōpaſcere. Igr̄ cōpaſce re atqꝫ cōpaſcuuꝫ cōiugata ſunt. ſꝫ q̄rebatur an ius eēt cōpaſcere. Tractū v̓o ē argumētū a compaſcuo. Itaqꝫ terminꝰ ꝗdē de quo fuit qō: ī altero cōiugato poſitꝰ dep̄hēditur.i. ī cōpaſcēdo. Locꝰ v̓o vn̄ argumē tū tractū ē: ī altero ē ideſt ī cōpaſcuo. Itē quotiens a genere ducitur argumētū: id de quo q̄ritur: ī forma herere neceſſe ē: vt cum on̄ditur legata eē numerata pecunia: qm̄ fuerit argētū oē legatū. Queritur.n. de numerata pecunia: q̄ ē ſpēs argēti: ⁊ argumētū tra ctū ē ab argēto.i. a genere. Itaqꝫ ip̄ꝫ de quo q̄reba tur ī forma fuit: ideſt ī ſpecie. Argumētū ꝟo tractū ē ab affecto.i. a genere ꝙ ſi a forma generis argumē tū fiat: cōuerſo mō ē. Id ꝗdē qd̓ q̄ritur ī genere eſſe mōſtratur. Ip̄ꝫ ꝟo vn̄ ſūptū ē argumētū: ī forma eē ꝑpēditur. Na cū queratur an legatuꝫ ſit vxori. on̄di tur nō eē legatū: qꝛ nō fuerit vxori tm̄ legatū: ſꝫ ma trifamilias vxori. Uxor v̓o genꝰ ē: mater familias ſpe cies vxoris. Queritur igitur de vxore ideſt d̓ genere: argumētū factū ē a matre familius.i. a forma. Quo tiēs v̓o a ſil̓itudine trahitur argumētuꝫ: qm̄ id quod ſil̓e ē: n̄ ſibi ſꝫ aiteri ſil̓e eē ꝑpēdit̉. Res ꝗdē de qua q̄ ritur: ī vno eoꝝ q̄ ſūt ſil̓ia poſita ē: at ꝟo locꝰ ī altero velut cū queritur an heres reſtituē vitiū ruināue co gatur ediū ī vſū fructū relictaꝝ. In hoc igitur qō ē: locꝰ ꝟo ī ſil̓itudine: qꝛ n̄ opꝫ heredē edes reſtituere: ſicut nec mācipiū: ſi id aliqͣ rōne depereat. Cuꝫ igitur ſil̓is ſit ediuꝫ vſuſfructꝰ atqꝫ mācipij: quod q̄ritur in ediū vſufructu poſituꝫ ē. Locꝰ v̓o in vſufructu māci pij. In differētia quoqꝫ idē ē. eoꝝ nāqꝫ que differūt ī altero poſitū ē id qd̓ q̄ritur. In altero v̓o illd̓ a quo id qd̓ ē ābiguū cōprobatur: vt cū querit̉ an id quoqꝫ argentum quod in nominibꝰ debebatur: legatū ſit. Hic igitur illud eſt: quod dubitat̉. In eo vero ꝙ ab hoc differt locꝰ: a quo oſtendit̉ minime legatū eē ar gētū qd̓ in noībꝰ debebat̉ qꝛ multū differt in archa ne ſit poſitū: an ī noībꝰ ſcriptū. A ꝯtrario quoqꝫ idē ē vt ī eo qd̓ q̄rit̉: an vſuſfructꝰ plenꝰ legatꝰ ſit. ī vſufru ctu igitur queſtio eſt. ſed probatur minime eſſe lega tus: qꝛ non poteſt eſſe vſus eaꝝ reꝝ: que vtendo pere unt ſed potius abuſus. In abuſu igitur locus eſt.ſ. in in altero cōtrarioꝝ: cuꝫ fuerit in vſu queſtio. Ab ad iunctis etiā locus eodem modo ab eo quod querit̉ ſe gregatus eſt: vt in vno adiuncto ſi queſtio: in altero vero ſit locꝰ. Nā cūquerat̉ āt ẜm mulieris tabulas nūqͣꝫ capite diminute poſſeſſio det̉. In hoc qō ē: at in huiꝰ adiūcto locꝰ. on̄dit̉.n. minime dari debe̓ poſſeſ ſionē: ꝗa ſit ꝓximū: vt ẜꝫ pueroꝝ atqꝫ ẜuoꝝ tabulas bonoꝝ poſſeſſio ꝯcedat̉. ab ātecedētibꝰ v̓o ita ē locꝰ vt qō ſit ī cōſeq̄ntibꝰ. nā qd̓ q̄rit̉ an̄ aliꝗd dotiſ noīe ꝓ liberis manere oporteat. Sumit̉ argumētū nullo mō manere oportere ex an̄cedētibꝰ: ꝙ viri culpa fa ctuꝫ ē diuortiuꝫ. locꝰ itaqꝫ ī ātecedēti: qō v̓o in ꝯn̄ti Cōſequutuꝫ ē enī viri culpa ſcm̄ diuortiū: nihil apud patrē ꝓ liberiſ ꝑmanere: cū viri culpa p̄ceſſerit. A cō ſequētibꝰ v̓o ſi ſit argumētū: res q̄ dubia ē ī an̄tibus eē dep̄hēdit̉. velut cuꝫ q̄rit̉ an diuortio facto cuꝫ eo cuꝫ quo cōnubiuꝫ nō erat: dotis noīe aliꝗd ꝓ liberis manere oporteat. Fit argumētū ſic. Si ꝗd ex dote ꝓ v 2

In tōpica cicero. commentarioꝝ liber. iii.
liberis manere oporteret: qꝛ patrē liberi ſequerētur cuꝫ eo nupta eſſet mulier: ꝗ cuꝫ cōnubij ius eſſet: hic antecedens ē: ſi quid ex dote ꝓ liberis manere opor teret. ⁊ ī eo q̄ſtio an aliꝗd manere oporteat. ꝯſequēſ cuꝫ eo mulier nuptat: qui cuꝫ cōnubij ius eſſet: a quo ſumitur argumentum ideſt a ꝯſequenti. Nam cum manifeſtuꝫ ſit: nō cuꝫ eo eſſe nuptā: cuꝫ quo connubij ius erat: oſtēdit̉ ꝙ minime patrē liberi ſequāt̉: atqꝫ idcirco nihil ꝓ liberis manere oportere. Hic igitur res ꝗdē q̄ dubitat̉: in antecedēti ē ī eo.ſ. an ex dote ꝓ liberis aliꝗd manere oporteat. argumētuꝫ v̓o in eo loco: ꝗ eſt in ꝯn̄tibꝰ ideſt in muliere q̄ nupta ē cuꝫ eo cuꝫ quo nulla erāt iura cōnubij. A repugnātibꝰ etiā quotiēs argumēta ſumunt̉: res ꝗdē dubia ī altero re pugnāti: In aduerſo v̓o locꝰ ē argumēti: vt cuꝫ que ritur an poſſit īuita mulier reddere legatū: qd̓ reete teſtamēto ſemel accepit. Locª a repugnanti minime poſſe īuitā reddere: quod recte acceꝑit. Queſtio igit̉ eſt in eo: ꝙ intelligit̉ īuitā reddere. argumētū v̓o in altero repugnāti. id eſt in eo qd̓ ītelligit̉ recte acci pere. Pugnat enī inuitā reddere: ⁊ recte accipere. ſꝫ queſtio in vno eoꝝ eſt. locꝰ in altero. Quotiens v̓o a cauſis efficientibꝰ ducit̉ argumētuꝫ: queſtionē ī effe ctis eē neceſſe ē: vt ī exēplo quo q̄rit̉: an ꝗ ſatis dede rit dāni īfecti: vitiū parietis p̄ſtare cogatur. In hoc igit̉.i. vitio parietis qō ē. ſꝫ de cā trahit̉ argumētuꝫ. Dicit̉.n. nō oportere p̄ſtare: qm̄ naͣ parietis cā fuerit vitij: nō his ꝗ de p̄ſtādo vitio ſatiſdediſſet. Effectuꝫ igit̉ cauſe vitiū parietis fuit. Itaqꝫ qō ꝗdē ī effecto: locus ꝟo eē cōſiderat̉ ex cā. At ſi ab effectis aliꝗd ap probet̉: locus ī effecto: qō ī ca ē cōſtituta veluti cū q̄ ritur an mulier q̄dā cuiꝰ bona viri facta ſint dotis no mine: ī viri manū cōuenerit. Qm̄ ergo ī manū cōuen tiōe ꝑficit̉: vt bona mulieris poſt eiꝰ mortē vir adipi ſcatur: argumētuꝫ ducimꝰ ab effectis. Efficit̉ enī per ī manū cōuētionē: vt quecūqꝫ ſūt mulieris: viri fiant dotis nomine. ergo cuꝫ ea que mulieris fuere: vir no mine dotis adipiſcitur: mulierē ī manū viri neceſſe ē cōuenire. Queſtio itaqꝫ de muliere ē: an in manū con uenerit. argumētū ꝟo ab effecto cauſe: id eſt ī manuꝫ cōuētiōis. hoc ꝟo ē: ꝙ ea q̄ fuere mulieris: vir noīe dotis acquirit. quo ſit vt quod querit̉ ī cā. locus ꝟo ſit ī effectis. A cōparatione ꝟo maiorū ſi fuerit ar gumētū: qō erit ī minoribus vt ſi q̄rat̉ an in vrbe aqͣ debeat arceri: defēdaturqꝫ minime debere. neqꝫ enī fines regūt̉. ita in aqua arcēda qd̓ minus eſt queſtio ē: locus ꝟo ī finibus regēdis quod maius ē. Contra rie ꝟo ſi a minore argumētū ducat̉: erit id qd̓ dubi tatur in re maiore: vt ſi dubitet̉ an fines ī ciuitate re gant̉. Reſpōdeamꝰ minime: qm̄ ne aqͣ ꝗdē arcetur. Ita id qd̓ dubitat̉: ī re maiore cōſiſtit. illud ꝟo vn de argumētū ſumitur ī minore. ⁊ ī cōparatiōe pariū ſimilis rō ē. In vno eniꝫ eorū que ſūt paria qō conſi ſtit: in altero locus ītelligitur argumēti veluti cū q̄ ritur an ediū vſus biēnio capiat̉: id approbamꝰ qm̄ fūdoꝝ quoqꝫ. Cū igitur paries ſint fūdus atqꝫ edes queſtio ꝗdē de edibus ē. argumētū ꝟo ducit̉ a fūdo Ac de vi ꝗdē locoꝝ: quoqꝫ a ſe mō qōnes ⁊ loci argu mētorū ſeparētur: hec dicta ſint. Nunc eoꝝ ordinem breuiſſime cōmemorabo. Ex hoc itaqꝫ orit̉ oē iudiciū ꝗ locus pͥor ꝗ ſit poſterior exiſtimādus: ſi eos termi nos cōſideremꝰ: ꝗ īꝓpoſita qōne verſant̉. Quecūqꝫ enī his terminis ꝓpīquiora ſūt: hec rectiſſime priora numerāt̉. Poſteriora ꝟo qͣꝫtū a ꝓpoſitis lōgiſſime queqꝫ receſſerint: id aūt tali ratione clareſcet. Primū nāqꝫ locoꝝ ē diuiſa pluralitas ī eos ꝗ ī ipſo ſūt: de quo agit̉: ⁊ ī eos qui aſſumūtur extrinſecus: ī quo prepoſitos eē ītelligimus eos locos: qui in ipſo ſunt: his locis ꝗ trahuntur extrinſecus: hic ꝟo locus ꝗ in ipſo eſt: in pͥmas qͣtuor diſtribuitur partes: qͣrū pͥma ē diffinitio qui locus a toto ē nuncupatus: idcirco āt pͥmus a toto ponitur: quoniam nihil eſt alicui tā ꝓ ximū qͣꝫ propria diffinitio. cōſequit̉ enumeratio par tiū: qꝛ poſt diffinitionē ꝓximū locū partes tenere de bēt: que totū id cuius partes dicunt̉ eſſe: cōiungunt. His apponit̉ nota: que quaſi cōuerſo mō diffinitio ē Nā ſicut diffinitio explicat: quod implicite nota deſi gnat: ita nota īuoluit ⁊ cōfuſe īdicat: quod pate facit atqꝫ expedit diffinitio. Nota ꝟo tertia ideo ē: qꝛ diffi nitio ſubſtātiā tenet. partitio ea dinumerat: que totū cōpoſitū iūgunt: nota v̓o nihil efficit ſꝫ tm̄ deſignat. Poſt hec que ī ipſis terminis pͥncipaliter herēt: illa que ſūt affecta numerātur: que iā nō ipſis īſunt ter minis: ſed eoſdē velut exterius poſita conſequuntur atqꝫ idcirco ſolū ī ipſis eē dicūtur: qm̄ ſine his eē nō pn̄t: quorū pͥma ſūt cōiugata. Nihil eniꝫ īter affecta ſic ꝓximū ē: qͣꝫ quod ⁊ re ⁊ noīe participat: niſi ꝙ par ua nominis īflexione ſeiūgitur. Nā id qd̓ iuſtū ē: ⁊ in ſtitia participat ⁊ īflexo iuſtitie noīe nuncupatur: ⁊ ī ceteris ꝗdem cōiugatis idem eſt. Poſt hec adnum ratum ē genus. Genꝰ ꝟo ꝙ cuiuſlibet vniuerſalite ſubſtātiā mōſtrat: ⁊ ꝙ multoꝝ ſpecie diuerſoꝝ ſub ſtātialis eſt ſimilitudo: qd̓ aꝓpoſitis terminis paulo lōgiꝰ qͣꝫ cōiugata ſeiungitur: qꝛ tam etſi ſubſtātian mōſtrat: tamē ne inflexo ꝗdē vocabulo cum termini nomine copulat̉: ſed longe lateqꝫ diuerſo. Huic ad iūcta eſt ſpecies: quā formā Tulliꝰ appellauit qꝛ ni hil ē taꝫ ꝓximū generi qͣꝫ ſpēs. ſpēs v̓o ē ſubſtātialis indiuiduoꝝ ſimilitudo: ⁊ qd̓ ſub genere ponit̉. Poſt hāc ſimilitudo eſt ꝯſtituta. etenī poſt illd̓ idem qd̓ in ſubſtātijs ītelligit̉: illd̓ idē recte ponitur: qd̓ in qua litate eſſe ꝑpēditur. Paulatī v̓o res īcipit a ſimilitu dine recedere: nec ſtatī ad cōtrariū venit: ſꝫ pͥus dif ferētia locū ſtatuit. Nā remota ſimilitudine nihil ali ud occurrit pͥus: niſi differētia. poſt hāc a cōtrario lo cū ducit ideſt a maxima differētia. rurſus ad amica ſibi affecta cōuertit̉: ſꝫ nō eo mō amica: quo ſūt ſimi lia: adiūcta enī ꝓponit q̄ nō ſūt ītegre ſimilitudinis: ſꝫ īter ſe īdicij ⁊ veluti cuiuſdā rerū ſibi coherētium ꝓpinꝗtatis. poſt adiūcta v̓o ātecedētia Tullius po ſuit. Poſt id enī quod aliquo mō iunctū eſt: aliquid neceſſe eſt aut ātecedens: aut cōſequēs ītelligat̉. pͥus itaqꝫ ātecedēs: poſt cōſequēs collocatū ē. Poſt hec repugnātia dixit: vt quodāmodo duplex ordo cōtra rietatū ac ſimilitudinū naſceret̉. Priꝰ enī poſuit a ſi mili: a differētia: a cōtrario: atqꝫ hic vniuerſus ordo eſt: ſumiliū ⁊ cōtrarioꝝ. Rurſus ab adiūctis: ab ante cedētibꝰ: a cōſequētibꝰ: a repugnātibꝰ. hic rurſꝰ ſe cūdꝰ ordo ſimiliū: ⁊ ꝯtrarioꝝ eſſe deprehēdit̉. Sꝫ pͥ mus valde euidētior: qͣꝫ ſecūdꝰ. plꝰ ē enī ſimile eē qͣꝫ adiūctū. Plꝰ eſt differre qͣꝫ ātecedere vl̓ ꝯſequi: plꝰ eſſe cōtrarium: qͣꝫ repugnās: ⁊ in ſuo queqꝫ plenam retinent formam. velut qꝛ ſimilitudo ꝓpinquitatem quādā tenere debet: ꝓpinquius eſt id: qd̓ eſt ſimile ei cui ſimile eſſe conſiderat̉: qͣꝫ id qd̓ adiūctū eſt ei: cui naturali vicinitate cōiungit̉. Rurſus quoniā differē tia diſſimilitudinis auctor eſt: diſſimiliꝰ eſt id qd̓ ab alio differt: qͣꝫ id qd̓ cōſequit̉: vl̓ antecedit. Rurſus quoniā cōtrariū lōgiſſime ab eo cui ꝯtrariū ē: opor tet abſcedere: lōgiꝰ abſcedit ꝯtrariū qͣꝫ repugnans. Poſt

In cōpica Ticero. Commentarioꝝ I. III. 1 5 5
PPoſt hec ꝗd alid̓ reſtare poterat: qͣꝫ effectoꝝ cau ſas q̄rere. Aut poſt effectoꝝ cās alid̓ qͣꝫ ip̄aꝝ cāꝝ per quirere effectꝰ. Preterea a cōparatione loci poſtre mūordinē tenēt: qꝛ ſiue ſimilitudinē ſiue diſſimilitu dine̓ in ſola obtinēt quātitate. ⁊ de locoꝝ ordine ſatis dictū ē. Illd̓ p̄terea cōſiderādū puto: Nuꝫ hi quoqꝫ argumnētoꝝ loci ꝗ ī ip̄o herēt: de quo q̄rit̉ affecta iu re nominent̉. qn̄quidē q̄ affecta ſūt: idcirco eē dicunt̉ affecta: qꝛ ſūt ad aliꝗd: ⁊ ꝓpoſiti termini relatione ne ctunt̉. Nā ⁊ diffinitio alicuiꝰ ē diffinitio. ⁊ totū ꝑtiū totū ē. ⁊ nota ſignificati nota ē. ſꝫ īſpiciēda natura eſt ſinguloꝝ ⁊ vidēdū nū ſimiliter hec ad aliꝗd referan tur vt cetera. Nā diffinitio rē quā diffinit: quodāmō explicat: atqꝫ cōformat. Itē ꝑtes rē cuiꝰ ꝑtes ſūt: ꝓpa cōiūctione ꝑficiūt. Nota v̓o eiꝰ ītellectu cōiter tenet ⁊ cū hec cetera q̄ vocant̉ affecta nō faciāt: iure hec n̄ iter affecta ponunt̉. Se in eo ipſo ꝙ veluti efficiunt atqꝫ cōformāt: īeſſe dicunt̉. Sꝫ qm̄ de vi atqꝫ ordine locoꝝ ſufficiēter dcm̄ ē. nūc ad ſequentia trāſeamus. Preter oīa enī q̄ ſuperiꝰ dicta ſūt: illd̓ animaduertē dū maxime ē: qꝛ nō ſi ꝗd in argumētis fuerit ſūptuꝫ illd̓ eoꝝ argumētoꝝ locꝰ dicēdꝰ eſt: niſi nō ſolū inſit argumētis: veꝝ etiā ab eo argumēta naſcūtur. id qd̓ dico planiore liquebit exēplo. Si quod enī fuerit ar gumētū: in quo ſumat̉ genus: vel ſpecies: non ſtatim illd̓ argumētū ex genere: vel ſpecie tractū eſſe dicit̉ niſi ei argumēto vires generis vl̓ ſpeciei qͣlitas ſubmi niſtret. age eniꝫ ſit queſtio. an ideꝫ ſit aīali eſſe: quod viuere. fiet argumētatio ſic. Nō idē eſt aīali eſſe: qd̓ viuere qꝛ ne īanimato ꝗdē idē eſt eſſe: qd̓ mori. Plu rima ꝗppe ſūt inanimata: neqꝫ moriunt̉. Nā q̄ nūqͣꝫ vixere: ne mori ꝗdē poſſe manifeſtū ē. Hic igit̉ inani matū genꝰ ē lapidū ac fuſiliū metalloꝝ. ⁊ ſumptum eſt in argumēto: ſꝫ nō ex genere factū ē argumētū: licet in eodē genꝰ videat̉ incluſū: ſꝫ potiꝰ a contrario Nāqꝫ ꝯtrariū eſt vite ꝗdem mors: animali autē īani matu. ſꝫ mori nō ſeꝗtur inanimatū igitur ne animali quidē viuere. Non ergo ex genere locꝰ iſte dicendus eſt: ſed potius ex contrario. qͣꝫuis genus huiuſmodi cōtineat argumētuꝫ. Tunc enī locꝰ eſſet a genere: ſi ab animalibꝰ vel a viuēdi genere argumētatio trahe ret̉: velut ſi ita fieret argumētū: aīali eē ſubſtātia eſt ipſū v̓o viuere ſubſtātia nō ē: ſꝫ ī ſubſtātiā venit. Nō ē igitur idē viuere quod aīali eē: a ſubſtātia igit̉ tra ctu ē argumētū a genere videlicet aīalis. hoc igit̉ ar gumētum ⁊ genus continet: ⁊ ex genere ductuꝫ ē: in priore vero ⁊ ſi genus cōtinet: a cōtrario tn̄ ductū eē perpēdit̉. Illud.n. ſemꝑ ſpeculādū ē: nō ꝗd in argu mento ſit: ſed ex quo ducitur argumentum: ⁊ in cete ris quidem eadem ratio tenenda eſt: neqꝫ eſt enim in ſingulis īmorandum. Si quos enim diligentia de curſe ſuperius expoſitionis exercuit: facile in reliquis colliget: quod vno declaratur exemplo. Uando igit̉ vnuſquiſqꝫ eorum locoruꝫ quos expoſui: ſua quedaꝫ habet membra: ea quaꝫ ſubtiliſſime perſequamur: ⁊ pri mum de ipſa diffinitione dicatur. Dif finitio eſt oratio: que id qd̓ diffinit̉ explicat ꝗd ſit. ¶ Propoſitis breuiter argumentoꝝ locis: eoſdē ſubti lius atqꝫ enodatius ſtatuit ꝑ ſuas partes ⁊ cōuenien tia mēbra partiri. Ita.n. locorū oīum diligentius na tura cōſiderabitur: ſi nō cōfuſe ſolū: verū etiam di ſtributim: ⁊ in ſuarū partiū ꝓprietate noſcant̉. Dat ꝟo hic multā inueniendorū copiā argumētorum: vt
enim de diffinitione dicamꝰ. Si cunctas aliquis dif finitionuꝫ partes agnouerit: ex omnibus ſibi poterit argumēta cōquirere: eritqꝫ in inueniendis copioſior argumētis eo qui: quot ſint diffinitiōis ſpecies igno rat. Ex tot eniꝫ diffinitionum partibꝰ argumēta pro ducet: quātas quis diffinitionū ꝑtes eē cognouerit. Is vero habebit plurimā locorū taliū facultatē: quē diffinitionū diuerſitas nō latebit. Ob hoc igitur. M. T. quos cōfuſe atqꝫ indigeſte poſuit locos: nunc eoſ dem diligentiore rōne partitur: ac pͥmum illud pen fiore cōſideratione tractādum eſt: quod vt dictum ē: etiam loci ipſi res q̄dā ſūt ſꝫ eē intelligunt̉ loci: cum ab his trahitur argumētū ergo nunc Cicero non pͥn cipaliter locos: ſed res ipſas diuidit: que ad argumen tum ducte ſpeciem ſumunt locorum. Diffinitio nāqꝫ ⁊ pars ⁊ nota: res quedā ſunt: ſed cuꝫ ab his argumē tum ducitur: loci fiunt. Cum igitur. M. T. res ipſas ita vt ſunt naturaliter partiatur: ſimul cū rebus diui dit locos. Si eniꝫ res vna eſt: a qua duci poterit ar gumētum: tum vnus eſt etiā locus at ſi illa diuiditur quot ꝑtes eiꝰ rei fuerīt: tot erūt etiā loci generis eiuſ dē: de quo argumēta naſcūtur. Que cū ita ſint: cūqꝫ primꝰ oīum locus a toto ſit: ideſt a diffinitione prius ꝗd ſit diffinitio declarat: vt patefacta rei naͣ ſpēs eiꝰ vel mēbra cōueniēti ordine partiat̉. Diffinitio īꝗt ē or̄o q̄ id quod diffinit̉: explicat quid ſit: ſicut diffini tio ē hoīs aīal rationale mortale: dictū vero cautiſſi me ē explicat. Nā quod nomē cōfuſe denūciat: id dif finitio per q̄dā ſubſtātialia membra diffūdit. Quod enī cōfuſe noīe hoīs declaratur: id aperit atqꝫ expli cat diffinitio: dicēs hoīeꝫ eſſe aīal rōnale ⁊ mortale. Nā niſi ita dixiſſet: potuerat eē cōis diffinitio generi quoqꝫ: velut hoc mō. Diffinitio ē: que deſignat ꝗd ē id qd̓ diffinit. Sꝫ genꝰ quoqꝫ deſignat ꝗd ē id: d̓ quo p̄dicatur: ſed nō explicat. Sola.n. diffinitio explicat ꝗd ſit: q̄ or̄one ꝑficit̉. Genꝰ v̓o ⁊ cetera q̄ ſingulis ple rūqꝫ noībus ꝓ ferūtur minime. Explicat āt diffinitio id: qd̓ diffinit̉: non quoquo modo ideſt nō ī eo quod quale: vel quātū ē: non ī quolibet aliorū predicamē torū: ſed quid ſit ideſt eius qd̓ diffinit: ſubſtātiā mō ſtrat. Ea v̓o diffinitio ſubſtantiā digerit: q̄ ex genere differētijſqꝫ cōſiſtet: hec nāqꝫ vniuſcuiuſqꝫ ſubſtan tiā ſignat: ſicut ī his dictū ē: vbi de genere: ac ſpecie: differētia: ꝓprio accidētiqꝫ: dictū ē. Ergo oīs diffini tio explicat: ꝗd ſit id qd̓ diffinit̉. Ariſtoteles v̓o eodē pene mō diffinitionē determinat dicēs. Diffinitio eſt or̄o ꝗd ē eē ſignificās. Hāc. M. T. partit̉ hoc modo. ¶ Diffinitionuꝫ autē duo ſunt genera prima. vnuꝫ eaꝝ reꝝ que ſunt. alteꝝ eaꝝ reꝝ. que intelliguntur. Eſſe ea dico que cerni. tangiqꝫ poſſunt vt funduꝫ. edes. parietem. ſtillicidium. mancipiuꝫ. pecudeꝫ. ſupellectilem. penus. ⁊c̄. Quo ex genere quedaꝫ interdum nobis diffinienda ſunt. Eaꝝ autem reꝝ que non ſunt. non eſſe rurſus ea dico que tangi. de monſtrariue non poſſunt. Cerni tamē animo atqꝫ intelligi poſſunt. vt ſi vſucapioneꝫ. ſi tutelaꝫ. ſi gētē diffinias. Quaꝝ reꝝ nulluꝫ ſubeſt quaſi corpus. ē tamen quedaꝫ confirmatio inſignita ⁊ īpreſſa intel ligentie quam notionem voco. ea ſepe in argumen tando diffinitione explicanda eſt. ¶ Omnem diffinitionem manifeſtuꝫ eſt ad aliquid di ci: alie cuius eſt enim ſemper diffinitio. Que vero ad aliquid dicuntur quandam proprietatem ex his ſu

In topica cicero. commentarioꝝ liber. iii.
mant neceſſe eſt: ad que referūtur. Quo ſit vt ex his rebus quas determinat diffinitio: ī ipſas diffinitōes quēdaꝫ proprietas tranſferatur: ſꝫ quia quod ad ali quid refert̉: id non poteſt idem eſſe ei: ad quod dicit̉ propriam quoqꝫ ipſum qd̓ refert̉ ad aliud formam neceſſe eſt poſſidere. Eoqꝫ ſit: vt in diffinitionibus: ⁊ ſua cuiqꝫ inſit forma: ⁊ ea quam ab his accipiūt: que diffiniunt: conſideret̉. Quod. M. T. videns primum diuidit diffinitiones ẜm ea que diffiniunt̉: quaꝝ ge nera duo eſſe proponit: vnum eaꝝ reꝝ que ſunt: alte rum eaꝝ: que intelliguntur. Has igitur diffinitionū differentias ex his videt̉ ſumpſiſſe: que in diffinitiōe monſtrant̉. Omnia enim que diffiniunt̉: aut corpora lia ſunt: aut incorporalia. Res enim omnes in hec pͥ mitus diuidunt̉. Ea vero que corporalia ſūt: eē dicit: ea que incorporalia ſūt: non eē: Non quod oīno ea q̄ incorporalia ſūt: non ſint: alioquin nec diffinitionem ſuſciperent. Nā ſi diffinitioeſt. qua explicat̉ id: quod diffinit̉ ꝗd ſit: eius rei: que oīno non eſt: nec ꝗd ſit ex plicatio vlla eſſe poteſt. Sed quia humanum genus ſenſibus degit: id maxime eſſe arbitrat̉: qd̓ ſēſuū cō prehēſioni ſubijcit̉. Quis enī ſibi nō magis lapidē ſci re videat̉: aut hominē: qͣꝫ iuſtitiā vl̓ hereditatē: vel quicꝗd alid̓ nō ſēſibus: ſed ītelligētia comprehēdit: vn̄ ſit: vt ꝓpter euidētiam cognitionis ea magis eē vi deant̉: que ſubiecta ſūt ſenſibus: ea minime que ītel ligentie rōne capiūt̉: ſed id ſciēdū ē. M. T. ad hoīuꝫ ꝓtuliſſe opinionē: nō ad veritatem. Nā vt īter opti me philoſōphātes cōſtitit illa maxime ſunt que lon ge a ſēſibus ſegregata ſint: illa minus q̄ opiniōes ſen ſibus ſubminiſtrāt. Unde etiā idē Cicero ī timeo ait. quid ē quod ſemꝑ ſit: nec vllū habeat ortuꝫ: ⁊ quod gignatur: nec vnqͣꝫ ſit. Quorū alterū ītelligētie rō ne cōprehēdit̉: alterū affert opinioni ſenſus rōnis ex pers. Hic igitur id quod ſemꝑ ſit: rationi adiecit: id v̓o qd̓ nūqͣꝫ ſit ſenſibꝰ iunxit. Sed vt dictū ē: corpo rea eē: ⁊ īcorporea nō eē: nō ad ꝟitatem ſed ad cōem quorūlibet hominū opinionē loquutus ē. Ponit igi tur exēpla earū quidē rerū que ſūt: formas quaſdaꝫ corporaliuꝫ rerū: vt fūdū: edes: parietes: ſtillicidiuꝫ: atqꝫ id genus: que corporalia eē hac rōne on̄dit: qm̄ cerni tangiqꝫ pn̄t. Eaꝝ v̓o rerū que nō ſūt: exempla poſuit vſucapionē: tutelam: gētē: ceteraqꝫ: que ſūt in corporea: que ex hoc īcorporea eē mōſtrauit: ꝙ ait ea tangi demonſtrariue non poſſe: ſed ītelligētia atqꝫ animo cōprehendi. Cur v̓o ea non eſſe dixerit: ſup poſuit rationē dicēs: nullū quaſi corpus earū rerum eē: nec molē aliquā: que feriat ſenſū. Quod enim cor pus eē poteſt vſucapionis. Nā ipſa que vſucapiunt̉: corporea ſunt: ipſa vero vſucapio corporea nō ē. Ipſa enī ꝑ vtēdi cōſuetudinē poſſidēdi firmitudo: quod nā corpus habere pōt. Itē qd̓ quis tutela regit: cōpora le ē: hō nāqꝫ ē. Ip̄a ꝟo cura tutele atqꝫ ipſū ius aliū tuēdi: nihil oīno corporiſ habere poteſt. hoīes quoqꝫ qui in eadē gētilitate ſūt: corporei ſūt: Ipſa ꝟo gen tilitas ideſt cōis noīs liberorū ſocietas: vt Scipionū Ualerioꝝ: ⁊ brutorū: certe īcorporea ē: ſed quedā ea rum rerū incorporalis animi conceptio eſt: atqꝫ ītel ligētia: quā notionē vocauit. Ip̄a enī imaginatio vſu capionis vel tutele atqꝫ ītellectus īcorporalis rei no tio dicitur: quā greci ερρόίαρ vocant. Diuiſit igitur diffinitionē ī has duas ꝑtes: ſcilicet ẜm ſubiecti dif ferētias: vt alias quidē eē diceret diffinitiones earuꝫ rerum: que ſunt ideſt corporalium: alias v̓o reꝝ que non ſunt: ideſt ī corporalium. Hic queri pōt: qd̓ etiaꝫ
ſuperius breuiter cōmemoraui: Quo nā modo diffi nitio non īter affecta numeretur: cum oīs diffinitio ad aliquid eſſe videatur. Idcirco enim affecta eſſe di cta ſunt: ſimilitudo: contrarium: ⁊cͣ. quoniā ſemꝑ ad aliquid referuntur. Quod ſi etiā diffinitio refert̉ ad aliquid: nec eſt abſolute ac proprie conſideratiōis: ea quoqꝫ īter affecta ponenda eſt: ſed occurritur: quo niam ea que affecta ſunt tāquā vmbre quedā corpꝰ ita extra poſita non poſſunt id relinquere: ad quod ꝓ bantur affecta: ⁊ aut omnino ſubſtantiā eorum ad q̄ affecta ſunt: non ſignant: vt cōtrariū: ſimile ⁊ cetera aut ſi quādo deſignāt vna quedā pars ītelligitur eē ſubſtātie: velut: genus: ſpecies: differentia. Non eniꝫ genus tota ſubſtantia ē ſpeciei: quandoquidē non ſo lum genus ſpeciem format: ſed differētia quoqꝫ: nec differentia totam ſubſtantiam continet forme: quā doquidē nō ſola differentia ſpeciē ꝑficit: ſed etiā ge nus. Ipſa v̓o ſpecies quedaꝫ generis pars eſt. at vero diffinitio ⁊ ſi ad aliꝗd eſt: tamen totam ſubſtantiam monſtrat: atqꝫ exequat̉ ei rei: quā diffinit: ⁊ ſubſtan tiā perficit: vt neqꝫ extra poſita ſit: ſicut ſimilitudo ⁊ contraria: neqꝫ pars eius ſubſtātie ſit: quā diffinitio ne determinat. ſꝫ potius ipſa ſubſtantia ſit. At de hac quidē re ſatis dictuꝫ eſt. idem vero de partibus dici poteſt. Naꝫ coniuncte partes totuꝫ id efficiunt: cuius partes ſūt. Nota quoqꝫ totū ſignat id: quod deſignat atqꝫ omnia coequant̉: ⁊ diffinitio diffinito ⁊ partes toti: ⁊ nota rei: quaꝫ ſignificatione declarat: ſi non ſit vniuoca: vel equiuoca: vel ſi res que deſignat̉ non ſit multiuoca. Sane illd̓ dubitari recte poteſt: cur cum dixiſſet duo genera eſſe diffinitionū: non ipſas dif finitiones partitus eſt ſed que diffiniunt̉ ideſt corpo rale atqꝫ īcorporale. Quod idcirco dictuꝫ videtur: quia diffinitio cum ſit ad aliquid vt dictuꝫ ē: quandā capit ex his: quorū ſubſtantiā determinat: qualitatē. ¶ Atqꝫ etiaꝫ diffinitiones alie ſunt partitionū alie diuiſionuꝫ. Partitionū cuꝫ res ea que propoſita ē quaſi in membra diſcerpitur: vt ſi quis ius ciuile dicat id eſſe quod in legibus. ſenatuſconſultis. re bus iudicatis. iuriſꝑitoruꝫ auctoritate. edictis ma giſtratuū. more equitate cōſiſtit. Diuiſionuꝫ auteꝫ diffinitio formas omnis cōplectitur. que ſub eo ge nere ſūt. quod diffinitur hoc modo. Ab alienatio eſt eius rei. que mācipi eſt. aut traditio alteri nexu aut ī iure ceſſio. īter quos ea iure ciuili fieri poſſūt. ¶ Quoniaꝫ diffinitio ita ex ſubiectare quā diffinit ꝓ prietatē capit: vt tamen formaꝫ propriaꝫ non relin quat: idcirco poſt eas differentias diffinitionum: que ab is rebus tracte ſunt: que diffiniebantur: nūc a propria forma diffinitionū differentias tradit. Pre pria vero forma vniuſcuiuſqꝫ cōpoſiti in ſuis ꝑtibus conſtat. itaqꝫ ex partibus diffinitionum tales differē tias docet: ꝙ alie diffinitiones per diuiſioneꝫ: alie ꝑ partitioneꝫ fiunt. Diffinitur eniꝫ res quelibet dum aut eius ſpecies omnes enumerant̉ aut partes. Par tes v̓o a ſpecie quid differant: paulo poſterius dicā. nunc exponenda arbitror Ciceronis exempla dat emī partitionis exēplū hoc. Sit enī propoſituꝫ diffinire quid ſit ius ciuile: dicemus ita. Ius ciuile eſt quod in legibus. Senatuſcōſultis: rebus iudicatis. iuriſperi torū auctoritate: edictis magiſtratuū: more: equitate conſiſtit. Lex igit̉ eſt: quā populꝰ cēturiatis comitijs ſciuerit. Senatuſconſulta ſunt: que fuerit ſenatus au ctoritate

In tōpica Ticero. Commentarioꝝ I. III. 154
ctoritate decreta. Res iudicate ſunt q̄ inter eos qui ſuper aliqua re ambigunt: ſententia iudicuꝫ fuerint cōſtitute: quarum exemplo cetere quoqꝫ iudicantur. iuriſperitorum auctoritas eſt eorū: qui ex duodecī ta bulis: vl̓ ex edictis magiſtratuuꝫ ius. ciuile īterpreta ti ſunt: ꝓbate ciuiuꝫ iudicijs crediteqꝫ ſententie. Edi cta magiſtratuuꝫ ſunt que p̄tores vrbani: vel peregri ni: vel ediles currules iura dixere. Mos eſt: quod in ciuitate ſolitū eſt fieri. equitas eſt. quod naturalis ra tio perſuaſit. Hec igitur omnia vnā formaꝫ iuris ef ficiunt: tanquaꝫ partes velut hominē caput: brachia: torax: venter: crura: atqꝫ pedes. Partitio eſt: vt ipſe ait: que vnāquamqꝫ reꝫ propoſitaꝫ quaſi in membra diſcerpit. Alteraꝫ vero partem diffinitionis: que per diuiſionem ſpecieruꝫ ſit: tali mōſtrat exemplo. Dif finit enī quid ſit abalienatio eius rei: que mancipi eſt dicens. Abalienatio eſt eius rei que mancipi eſt: aut traditio alteri nexu: aut ceſſio in iure: inter quos ea iure ciuili fieri poſſūt. Nā iure ciuili fieri aliquid nō inter alios niſi inter ciues romanos poteſt: quorū eſt etiā ius ciuile: qd̓ duodecim tabulis continetur. Om nes v̓o res que abalienari poſſunt. id eſt que a noſtro ad alterius tranſire dominiū poſſunt: mancipi dicte ſunt. Mācipi res veteres appellabāt: que ita abalie nabantur: vt ea abalienatio per qͣndam nexus fieret ſolennitatem. Nexus v̓o eſt quedaꝫ iuris ſolennitas: que fiebat eo modo: quo in inſtitutionibus. Caius ex ponit. Eiuſdeꝫ auteꝫ Caij libro primo inſtitutionum de nexu faciendo hec verba ſunt. Eſt autē mācipatio vt ⁊ ſupra quoqꝫ iudicauimus: imaginaria q̄dā ven ditio. quod ipſuꝫ ius propriū romanoꝝ ē ciuiuꝫ. eaqꝫ res ita agitur. adhibitis non minus quā quinqꝫ teſti bus ciuibꝰ romanis puberibus: ⁊ preterea alio eiuſdē conditionis: qui libraꝫ eneam teneat qui appellatur libripens: is qui mancipiū accipit: es tenens ita dicit. Hunc ego hominē ex iure quirituꝫ meū eſſe aio. iſqꝫ. mihi emptus eſt hoc ere: eneaqꝫ libra. Deinde ere ꝑ cutit libram: idqꝫ es dat ei: a quo mancipiuꝫ accipit quaſi precij loco. Quecumqꝫ igitur res lege duodeciꝫ tabularū aliter niſi per hāc ſolēnitatē abalienari nō poterat. ſui iuris autem cetere res nec mācipi voca bantur: eedē vero etiā ī iure cedebantur. Ceſſio vero tali fiebat modo: vt ſecūdo cōmentario idem Caius expoſuit: in iure autē ceſſio ſit hoc modo: apud magi ſtratū populi romani vel apud pretorē: vel apd̓ p̄ſi dē prouītie: is cui res ī iure ceditur: rē tenens ita vē dicat. Hunc ego hominē ex iure quirituꝫ meū eē aio Deinde poſtquā hic vendicauerit: pretor īterrogat eū qui cedit: an ꝯͣ vīdicet: quo negāte: aut tacēte tūc ei ꝗ vīdicauerit: eā rē adijcit: idqꝫ legis actio vocaba tur. Res igit̉ q̄ mācipi ſūt: aut nexu vt dictū ē: abalie nabātur: aut ī iure ceſſione. Has aūt ſolēnitates qͣſ dā eē iuris ex ſuꝑioribꝰ Caij verbis oſtēdit̉. At ſi ea res: quē mancipi eſt: nulla ſolēnitate interpoſita tra datur: abalienari nō poterit: niſi ab eo cui tradit̉ vſu capiat̉. Que cū ita ſint: recte diffinita ē ſecūdū diui ſionē abalienatio rei mancipi. Scilicet que aut nexus traditione aut ī iure ceſſione ꝑficitur. Nā pura tra ditione abalienatio rei mancipi non explicat̉. Spēs v̓o has eē nō partes hinc ītelligit̉ quia ſi ꝗs nexu ab alienet rē mācipi: id qd̓ ſuuꝫ fuit: in alteriꝰ ptātē ple nō iure trāſtulerit. ꝙ ſi etiā ī iure cedat: plenum ab alienationis ius erit: vbi āt plenum nomē eius ꝙ di uidūt partes ſuſcipiūt: illud genus ⁊ has ſpēs eē: pau lulū quoqꝫ dialetica cognitiōe ībutus ītelligit. Que
cū ita ſint: diuiſit Cicero diffinitionē in duasª partes: vnaꝫ que partiū enumeratione fieret. alterā q̄ ꝑ par. tium diuiſionem. Utraqꝫ vero diffinitio partes enu merat. Sed hoc ītereſt. ꝗa hec ꝗdeꝫ ſpecies illa vero membra partit̉. Hic ſuborit̉ queſtio valde difficilis. Nā ſi diffinitio ē etiā partitio. miꝝ videri poteſt. quē admodū alter ſit a diffinitione locus. alter a partiuꝫ enumeratione. que res maximā cōfuſionē p̄ſtatꝭ. Nā cū ſuperius in locoꝝ enumeratione alter a diffinitio ne locus. alter ſit a ꝑtiū enumeratione ꝓpoſitus cūqꝫ enumerationē nūc partium vel diuiſionem diffinitio nis ſpēs eſſe confirmet non eſt dubium: quin cū ideꝫ ſit partiū enumeratio quod diffinitio(idē nāqꝫ ē ſpe cies quod genus) idē locus ſit a diffinitiōe: ꝗ ē a par tium enumeratione. Cuius queſtionis valde diffici lis facilior abſolutio ē: ſi diffinitionū ipſarū formas: ac diſtātias colligamꝰ. Multis nāqꝫ fieri modis dif finitio pōt: inter quos vnus ē verus atqꝫ īteger dif finitōis modꝰ: ꝗ etiā ſubſtātialis dicit̉. Reliꝗ ꝑ abu ſionē diffinitiones vocantur. De quibus omnibꝰ pau lo poſterius integram faciam diuiſionem. Nunc ī cō mune ſic diſſeram. Nam quia oīs diffinitio explicat: quid ſit id quod diffinitur. Explicatio aūt ſit duobus modis: vno quidem cum pro re minime cognita pla nius aliquid affert̉. Alio vero cū ſit quadam partiuꝫ enumeratione. De priore quidem modo poſterius. Nūc v̓o de enumeratione partiū ita dicēdū ē: ꝙ oīs diffinitio que ꝑ partiū enumerationeꝫ ſit: quaſi que dam partitio recte ītelligit̉. Dictū ē: id quod ī nomi ne confuſe ſignificaret̉: ī diffinitione que ſit enumera tione partiū aperiri atqꝫ explicari. Quod fieri n̄ pōt niſi ꝑ quādā partiū nūcupationē. Nihil eniꝫ dū expli catur or̄one: totū ſimul dici pōt. Que cū ita ſint: cūqꝫ oīs huiuſmodi diffinitio quedā ſit partiū diſtributio quatuor id modis fieri pōt. Aut enī ſubſtantiales par tes explicātur: aut proprietatis partes dicuntur aut quaſi totius mēbra enumerantur: aut tāqͣꝫ ſpecies di uiduntur. Subſtātiales partes explicantur: cū ex ge nere ac differētijs diffinitio cōſtituitur. Genus enim quod ſingulariter predicatur: ſpeciei totū ē. Id etiaꝫ genꝰ ſūptū ī diffinitione pars q̄dam fit. Non eniꝫ ſo lū ſpeciem complet: niſi adijciantur etiā differētie. ī ꝗbus eadem ratio que in genere eſt. Nam cum ipſe ſingulariter dicte totā ſpēm claudant: in diffinitione ſūpte partes ſpeciei fiunt: quia non ſole ſpeciem qui dē eſſe deſignāt: ſꝫ etiā genus: huius exemplū ē. Hō ē aīal rōnale mortale. Cū ergo tota diffinitio homi ni coequetur: totiuſqꝫ diffinitionis partes ſint: tū ani mal: tū rationale: tū mortale: ipſius hoīs partes eſſe vidētur ſingula que eiuſdē diffinitionis partes ſunt: hec igit̉ ꝓprio nomine diffinitio nūcupatur. Itē ē il la diffinitio: quādo ī vnū accidētia colliguntur: atqꝫ ex his vnuꝫ aliꝗd efficit̉: ⁊ ē veluti quedā partiū enu meratio: non ī ſubſtantia: ſed in quadam accidentiū collectione poſitarum. huius exemplum eſt. Animal eſt: quod moueri propria voluntate poſſit. Aīali nāqꝫ ⁊ motus eſt accidens: ⁊ voluntas: ⁊ poſſibilitas: ſed hec iuncta perficiunt animal: non ſubſtantialiter cō ſtituentia: ſed per quedam accidentia: deſignantia: que animalis quaſi quedam partes ſunt: ⁊ hec deſcri ptio nuncupatur. At ſi non accidentia rei: ſed qͣſi mē bra quedam dicamus: ex quibus cōponitur: atqꝫ cō iungitur: atqꝫ inde diffinitionem facere tentemus: hoc modo dicemus. Domus eſt: que fundamēto pa rietibꝰ tectoqꝫ conſiſtit: hic membra q̄daꝫ ſūpta ſunt

In tōpica cicero. commentarioꝝ liber. iti.
ad diffinitionē: ꝗbꝰ res tota cōiungitur: ⁊ hec vocat̉ ꝑ enumerationē partiū diffinitio. At ſi quis ita diffi niat: vt nō ī diffinitione ponat mēbra: ſꝫ ſpecies: a di uiſiōe ſpecierū diffinitio nūcupat̉: velut ſi ꝗs hoc mo pronūciet. Animal eſt ſubſtātia: que vel ſenſu tantuꝫ vel ſenſu ⁊ ratione nitat̉. hec igitur quattuor a ſe diſ ferre manifeſtū eſt. In ea nāqꝫ diffinitiōe que ꝑ ſub ſtātiales ꝑtes efficit̉: ſingule ꝑtes maiores eē vident̉ ⁊ ſubſtātialiter vniuerſaliores ab ea re: quā diffini unt: vt aīal maius ab hoīe: mortale etiaꝫ atqꝫ ratio nale. Singula hominis tranſgrediunt̉ naturaꝫ: q̄ in vnū cōuenientia: eidē quo ſingillatiꝫ maiora ſūt: co equātur. Accidētia v̓o q̄ in diffinitione ponunt̉: om nino a ſubſtātie ratione diſiūcta ſūt. In ea quoqꝫ dif finitione q̄ exꝑtiū enumeratione ꝑficit̉ talia ſūt que enumerant̉: vt ſingula totius diffiniti nomē capere nō poſſint. atqꝫ idcirco eodē minora ſūt: vt fūdamē ta non poſſūt domus vocabulo nūcupari: ⁊ fūdamē ta domo minora ſūt: itēqꝫ cetere ꝑtes. At v̓o ī ea dif finitiōe q̄ ꝑ diuiſionē ſit: ſingule ꝗdē ꝑtes tota ea re que diffinitur: minores ſunt: totum tamen diffinite rei nomen excipiunt: vt rationale nomen capit ani malis: eodem modo irrationale. Quibus ita diſcre tis quotienſcumqꝫ ab ea diffinitione que per ſubſtā tiales partes efficitur: vel ab ea que per accidentiuꝫ enumerationē colligitur: argamētatio ſit a diffinitio ne ideſt a toto tractū dicitur argumētū. Quotiēs v̓o ab ea: que vel per membrorum enumerationem: vel ꝑ ſpecierum diuiſionem perficitur argumentatio fi ab enumeratiōe partiū argumētū ductū eſſe perhi betur. Sed. M. T. quia iam partitionem diffinitōis īgreſſus ē: etiā hāc īterpoſuit: que nō ad diffinitōnis ſed ad locum enumerationis partium pertinebat. hu ius vero rei argumentum eſt: quia cum poſt de eiſdē locis latius tractās de enumeratiōe partiū loqueret̉ nullā aliam enumerationē partiū poſuit: niſi eā quā nūc diffinitionis ſpeciē dixit: nec tamē ē arbitrāduꝫ: oēm partitionē diffinitionis locū poſſe obtinere: vt ſi ꝗs ſic dicat fundamēta: pariętes ⁊ tectū domus ē: id non ē neceſſe. Poteſt namqꝫ eſſe porticꝰ publicis. vſi bus deſtinata: pōt itē aliud quodlibet: vt theatrum: qd̓ ꝓpter āpliores ſonitus exhibendos tegi ſolet. Sꝫ id nūc ītelligere nos oportet: poſſe ꝑ partitionē ali ꝗd ſepe diffiniri: cū partiū illa collectio vnā rē tātuꝫ poſſit efficere: vt ſi nihil eſſet aliud quod fūdamēta: parietes: atqꝫ tectum poſſet habere: niſi domus iure diffinitio facta eſſe videretur: domum eſſe quā fun damenta parietes tectumqꝫ perficerent. ¶ Sunt etiam alia genera diffinitionuꝫ. ſed ad hu ius libri inſtitutum illa nihil pertinent. Tantum eſt dicendum. qui ſit diffinitionis modus. ¶ Hūc locū victorinꝰ vniꝰ voluminis ſerie aggreſſus exponere: ⁊ oēs diffinitionū differētias enumerare: multas īterſerit: q̄ diffinitiōes eē pene ab oībus re clamētur. Inter diffinitiōes enī ponit ⁊ noīa: quod ſpāliter Ariſtoteli ī omni doctrinaꝝ genere peritiſſi mo nō videt̉: ꝑnegatqꝫ id ī topicis noīe fieri diffini tionē: veluti ſi ꝗs dicat: ꝗd ē cōticeſcere: ⁊ reſpōdeat̉ tacere: he nullo mō diffinitōes habēde ſūt. qd̓ etiaꝫ ex ipſius. M. T. diffinitiōe approbari poteſt: ꝑ quaꝫ diffinitio ꝗd eēt oſtendit: dixit eē enī diffinitionē ora tionē: que id quod diffinit̉ explicat ꝗd ſit: ſed cū no mē nō ſit or̄o: manifeſtū ē noīe diffinitionē nō poſſe cōſtitui: cū preſertim ne oīa ꝗdē: que or̄one promun tur: atqꝫ aliud oſtendunt: proprio diffinitionis nomi
ne ſignētur: veluti deſcriptiōes: oīſqꝫ alia que nō ex ſubſtātialibꝰ partibus: ſed ex quolibet alio mō cōiun ctis efficitur. quod ne ipſe ꝗdē victorinus ignorat ſed videtur id diffinitionis loco ipſe ſibi Uictorinus ad diſſerendi ſumpſiſſe propoſitū: ꝙ quoquo mō rē ſub iectā poſſit oſtēdere. Idcirco.n. nomē quoqꝫ ī diffini tionū numerū recepit: qm̄ ſepe notiore vocabulo ſit clarius: quod ignoratiōe anteā prolatū latebat. Id circo etiā nos ſuperiꝰ diximꝰ explicationē fieri duob modis. Uno ꝗdē: cū pro re minime cognita planius aliquid afferatur. Alio ꝟo cū ſit ꝑ quādā partiū enu merationē: vt ea ꝗdē explicatio ī qͣ notius aliꝗd affer tur nominis ſit: ea vero q̄ ſit ꝑ partiū enumeratiōeꝫ orationis: quāqͣꝫ etiā ī ipſis orationibus ſemper pla nius aliquid afferat̉: quo notius fiat illud: de quo diſ ſeritur. Ut igitur nihil expoſitio p̄termittat: ⁊ diffi nitionis ꝓprietas appareat. Itaqꝫ oīa ī notitiā dedu cantur: vt nec vera diffinitio neſciatur: ⁊ que non ſit ꝓpe vereqꝫ diffinitio ſub ſcīam cadat. Talis diffini tionū differētia faciēda ē. Diffinitionū enī alie ꝓpe diffinitiones ſūt: alie abuſiuo nūcupātur mō ac ꝓpe ꝗdē diffinitiones ſūt: que ex genere differētijſqꝫ con ſiſtūt: velut hic. Hō ē aīal rōnale mortale. Hic enim aīal genus ē: rōnale vero ⁊ mortale differētie. Earij ꝟo diffinitionū que nō ꝓpe: ſed abutēdo diffinitōes vocātur: alie ſunt: que ſingulis noībꝰ denotātur: alie ꝟo qͣs explicat: ac depromit or̄o. Atqꝫ illaꝝ ꝗdē dif finitionū q̄ tātū noīe ſignāt̉: alie ſunt q̄ κατααρτι λεξίρ ideſt ad verbū fiūt cū pro noīe reddit̉ nomen: velut ſi dicat aliꝗs. Quid ē cōticeſce̓: ⁊ rn̄deat̉ tace̓: ꝗd ē haurit: ꝑcutit: alie v̓o q̄ exēpli gr̄a ponūt̉: vt cū volumꝰ deſignare: ꝗd ē ſubſtātia: exēpli gratia dici mus: vt hō. Hec vocatur grece typos: q̄ idcirco vt di ctum ē: īter diffinitiones ponitur: qm̄ id qd̓ quolibet mō aliꝗd deſignat: eiꝰ qd̓ deſignatur: ⁊ ſi nō ꝓpe: ta mē aliquo mō videt̉ eē diffinitio. Eaꝝ ꝟo diffinitio nū que ī oratione conſiſtunt: neqꝫ tamē ſūt ꝓpe mul te ſūt diuerſitates: quarū ē oīum nomē cōmune de ſcriptio. Harū alie fiūt partitione: alie diuiſione: de ꝗbꝰ ſuꝑiꝰ dictū ē: alie vero ſubſtātiales ꝗdē differen tias ſumūt: ſꝫ genus nō adijciūt: atqꝫ hec ꝗdē a Ui ctorino. ἕρροῖωματίκή dr̄: qͣſi quādā cōem cōtinēs notionē velut ſi ꝗs dicat: hō ē: qd̓ rōnali cōceptione viget: mortalitatiqꝫ ſubiectū ē: hic igit̉ genꝰ poſitum nō ē: ſed differētie ſubſtātiales: alie vero ſūt: q̄ plu ribꝰ ꝗdē qualitatibus deſignāt: accidētibꝰ tamen: ita vt ſingule qͣlitates ēt ſi nō cōiūgantur: poſſint tn̄: qd̓ mōſtrat̉ efficere: vt hō ē: vbi pietas: vbi eꝗtas: ⁊ rur ſus vbi malicia verſutiaue eē pn̄t: nā ⁊ ſi cetera nul lus adiūgat: ſufficit ad oſtēdēdū hoīeꝫ dice̓: vbi pie tas īeſſe poſſit: vel vbi iuſtitia vel cetera: hec vocat̉ ποlοτη alie ꝟo ſūt: q̄ pluribꝰ ī vnū accn̄tibꝰ cōiun ctis efficiūtur: vt ſi ꝗs luxurioſū diffinire velit dicēs. Luxorioſus ē: ꝗ pluribꝰ ⁊ nō neceſſarijs ſūptibꝰ ī de licias affluit: ⁊ ī libidinē fert̉ effuſior: oīa enī cōiūcta luxurioſū vidētur effice̓: ſingula ꝟo minime: hec vo catur hypografice: alie quoqꝫ fiūt eo mō: vt ad ſignā dā differētiā ꝓponāt̉ ī is rebꝰ: q̄ diſcreto fine ꝯiucte ſunt vt ſi dubitet ꝗs. Nero īꝑator ne an tyrānꝰ fuerit Dicit eū tyrānū fuiſſe: qm̄ crudelis fuerit atqꝫ ītēpe rās. Hec.n. adiūcta differētia ita tyrānū ab īꝑatore ſeiūgit: aut ēt ſi d̓ eodē tyrāno: atqꝫ rege dubitet̉: ꝗd vterqꝫ ſit: iūcta dr̄ia vtroſqꝫ d̓ſignat: vt ſi tēꝑātia ꝙ dē regi: vl̓ pietas: tyrāno v̓o ⁊ ītēꝑātia ⁊ crudelitas conuenire dicat̉ hec vocat̉. κατάδῖαφοραρ alia que per tranſlationē

In Topica cicero. commentarioꝝ li. iii. 55
ꝑ tranſlationē dr̄: vt eſt. adoleſcētia ē flos etatis. Illa quoqꝫ diffinitio eſſe dr̄: qͥ ſit ex priuatione ꝯtrarii. vt bonū eſt: qd̓ malū nō eſt. illā quoqꝫ diffinitionē Ui ctorinus ponit: q̄ tm̄ propriis noībus aptari pōt: que ēt hypothipoſis appellat̉: vt eneas eſt veneris ⁊ an chiſe filius. Preter has ēt illa eſt: q̄ ſit ꝑ indigentiaꝫ pleni: vt quadrans ē: cui dodrans deeſt: vt ſit aſſis. Ponit ēt Uictorinus inter dr̄ias diffinitionū illam quoqꝫ q̄ ꝑ quandā laudē fieri pōt. vt lex eſt mens et aīus ⁊ ꝯſiliū: ⁊ ſnīa ciuitatis: qd̓ maxime rōne caret. Nō.n. laudis modus ille faciet dr̄iam. illa.n. cōſide rāda ſunt q̄ in diffinitione ponūt̉: non quo aīo cōſti tuta ſint. Qd̓ ſi recipienda fuit laudādi voluntas in ter dr̄ias diffinitionū: cur nō vituꝑandi quoqꝫ volū tas aliā dr̄iam diffinitionis efficiat. Sꝫ hoc aꝑtiſſi me incōueniens: ⁊ v̓itati vr̄ eſſe ꝯͣrium. Fiunt ēt diffi nitiones ꝑ ꝓportionē: vt ſi ꝗs dicat. hō eſt minor mū dus. ſicut.n. mundus rōne regit̉: ita quoqꝫ qm̄ homo multis ꝑtibus iunctus hꝫ tn̄ in oībus rōnem duceꝫ: minor mūdus dici pōt. fiunt ēt diffinitiones a relatio nibus. cū dr̄: quid eſt pater: rn̄detur cui eſt filius. cā quoqꝫ ſolet efficere diffinitionē: vt cū dicimꝰ ꝗd ē di es: rn̄det̉ ſol ſuper terrā. Cauſam.n. ideſt ſolē pro re ipſa cuius cā eſt: interpoſuimꝰ. atqꝫ ita diē diffinitōe mōſtrauimus. He ſunt diffinitionū dr̄ie: quas in eo libro: quē de diffinitionibꝰ Uictorinus edidit: annu merauit: quas. M. T. p̄termiſit eo noīe ꝙ eas minie neceſſarias exiſtimarit. Nos v̓o ne ꝗd ꝑfecto deeſſet operi: ēt q̄ ſunt a Cicerone pretermiſſa: ſubiecimus. ¶ Sic igitur veteres precipiūt: cū ſumpſeris ea q̄ ſint ei rei quā diffinire velis: cū alijs cōia vſqꝫ eo ꝑ ſequi: dū proprium efficiat̉: ꝙ nullā in aliā reꝫ trāſ ferri poſſit: vt hoc. hereditas ē pecunia: cōe adhuc Multa.n. ſunt genera pecunie: adde ꝙ ſeꝗtur. q̄ morte alicuius ad quēpiā peruenit. Nondū ē dif finitio. Multis.n. modiſ ſine hereditate teneri pe cunie mortuorū poſſunt. vnū adde verbū: iure. Ia acōione res diſiuncta videbit̉: vt ſit explicata diffi nitio ſic. hereditas ē pecunia: q̄ morte alicuius ad quēpiā ꝑuenit iure. Nōdum eſt ſatis. adde. nec ea aut legata teſtamēto: aut poſſeſſione retenta. confe ctū eſt. itemqꝫ illud. Gētiles ſunt ꝗ inter ſe eodeꝫ noīe ſunt. nō eſt ſatis. Qui ab ingenuis oriūdi ſūt. Ne id quidē ſatis eſt. Quoꝝ maioꝝ nemo ſerui tute ſeruiuit. abeſt ēt nunc. ꝗ capite nō ſint diminu ti. hoc fortaſſe ſatis eſt. Nihil.n. video Sceuolaꝫ pontificē ad hanc diffinitioneꝫ addidiſſe. atqꝫ hec rō valet in vtroqꝫ genere diffinitionū. ſiue id quod eſt: ſiue id qd̓ intelligit̉ diffiniendum eſt. ¶ Diffinitionis ratione ꝓpoſita: diuiſaqꝫ per ſingulas ꝑtes: tum materie: tum ēt forme. Materie quidē cuꝫ diffinitionē eſſe dixit: vel earū rerum: q̄ corporee eſ ſent: vel eaꝝ: que incorporee: forme vero cū aut parti tionibus: aut diuiſionibus diffinitiones fieri docuit: pretermiſſiſqꝫ ceteris. quecūqꝫ ad propoſitū opꝰ mi nime pertinerent: nunc qd̓ vtiliſſimū eſt. maximeqꝫ totam diffinitionū intelligentiā ſignificare pōt: exe quitur. id aūt eſt qui ſit in oībus: quecūqꝫ quomoli bet ſiunt: diffinitionis modus. Eſt aūt vna atqꝫ oībꝰ cōis diffiniendi ratio: vt ex cōitatibus inter ſemet iū ctis: atqꝫ compoſitis in vnam proprietatem rei diffi nitio colligatur. Omnia.n. quę cōmunia atqꝫ vniuer
ſalia ſunt: ſi quid eis fuerit adiectū: determinatōe mi nuuntur: ⁊ ad particularitatē redeunt: atqꝫ eo anbi. tu quo concludebant: cuncta cohibent̉: veluti cū ge neri adiicitur differentia: ⁊ ſit ſpecies. Nam cuꝫ genꝰ per ſe proprio ambitu multas ſpēs contineat: ei ſi ꝓ priam adiicias dr̄iam: minuitur: ⁊ in quādam quodā modo particularitatē redit. veluti cum dicimus ani mal: hoc nomen multa concludit. at ſi ei rōnale adii cias: faciaſqꝫ anīal rationale: minus erit a ſimplici. Minus nāqꝫ eſt aīal rationale a ſimpliciter aīali. ita additio differentie qd̓ maius fuit: in ꝑticularitatem quandā redegit: atqꝫ cohibuit. Quotiēs igit̉ aliqua res diffinienda eſt: ſumit̉ id qd̓ ei cuꝫ pluribus alijs cōe eſt: huic adiiciuntur dr̄ie: ſtatimqꝫ neceſſe eſt mi nuatur id: qd̓ fuerat pluribus cōmune. ⁊ ſi hac diffe rentie additione in tantū modū decreuerit: vt rei q̄ꝫ diffinitur: fiat equalis: alias differentias colligere: atqꝫ captare non neceſſe erit: ſed id ipſum: qd̓ ita de creuit: vt equale ſit ei: quod diffinitur: diffinitionem eſſe neceſſe eſt. at ſi adhuc amplior ſit ab ea re: qͥ diffi nitur q̄ramus neceſſe eſt aliā dr̄iam. qua adiuncta nu merus quidē creſcat: vis autem cōitatum differentia rum additione decreſcat. atqꝫ id hactenus faciendū quātenus vt dictū eſt ea: que ad diffinitionē ſumunt̉ ei quod diffiniendū eſt: adequent̉. vt igitur id nō ra tione ſolum: veꝝ conuenienti quoqꝫ clarius fiat exē plo. Sumat̉ ros notiſſima ad diffinitionē: id ſit ho mo. Huius igit̉ ita q̄rimus diffinitionem. ſumimus. qd̓ ei cum pluribus alijs cōmune eſt. i. animal. Dici mus igit̉ eſſe hoīem animal. nondum eſt diffinitio. Primū qꝛ vt dictum eſt per nomē diffinitio reddi n̄ pōt. dehinc: quia animal maius eſt hoīe. vt igitur mi nuatur aīal ⁊ hoī coequetur: addimus differentiam: qua adiuncta rerum quideꝫ numerus creſcit: vis au tem rei atqꝫ amplitudo minuitur. addo igitur ratio nale efficioqꝫ animal rationale: minꝰ ē igr̄ aīal ratio nale: quam proprie animal. Dico autem hominē eſſe animal rationale. ſed id nondum coequatur ad ho minem. poſſunt enim eſſe animalia rationabilia: ſi cut platōni quoqꝫ de aſtris placet: que hoīes nō ſint. addo igit̉ rurſus aliā dr̄iam: ſi qūo in tantum diffini tio contrahat̉: vt fiat hoī quod diffinit̉ equalis. ad iungo igitur mortale: ac dico hoīem eſſe animal rō nale mortale. id equatur ad hoīem. Nā ⁊ qui hō eſt: aīal rōnale mortale eſt: ⁊ qd̓ eſt aīal rōnale mortale: hō eſt. Dico igit̉ hoīs hanc eē diffinitionē: q̄ ex pluri bus cōibus iunctis: vnū tn̄ quiddā propriū hoī: atqꝫ equale confecit. atqꝫ in ceteris diffinitionibus eadeꝫ ratio eſt: vt diffinitiones fiāt collectis cōitatibus: in vnūqꝫ copulatis: cū neceſſe ſit illa copulatiōe: q̄ cōia ſunt cōtrahi: atqꝫ in minorē cohiberi modū: eiqꝫ qd̓ diffinit̉ ex cōitatibus ꝯiunctis aliꝗd propriū atqꝫ eqͣ le cōponit̉. hoc eſt igit̉ qd̓ ait Cicero. hunc eē diffini tionis modū cū ſumpſeris ea que ſint ei rei: quā diffi nire velis: cū alijs cōia: vſqꝫ eo perſequi: vt ꝓprium efficiat̉: ꝙ nullā in aliā rem tranſferri poſſit: vt his verbis ⁊ hac ſnīa breuiter ſignare videat̉. Hanc eſſe diffinitiōꝫ que ex ſubſtantialibus cōitatibus iuncta: atqꝫ in minorē modū redacta: ſit ei rei que diffinitur equalis: exēpla vero: q̄ ponit hmōi ſunt. Unū diffini ende hereditatis. alteꝝ gentilitatis. Hereditatis ꝗ dem hoc mō: hereditas eſt pecunia. Cōe hoc ⁊ mul tis alijs eſt ꝯueniens: q̄ hereditates nō ſunt vel dona tionibꝰ: vel furtis: vl̓ ꝗbuſlibꝫ alijs pecuniariis rebꝰ q̄ minime ſunt hereditates. huic igit̉ pecunie adden

In Tōpica Sicero. Cōmentarioꝝ li. ili.
dum aliꝗd fuit.i. q̄ morte alicuius ad quēpiā ꝑuenit hereditas.n. pecunia ē ad quēpiā morte ꝑueniēs. Sꝫ ne id ꝗdē plenū hereditatis explicat intellectū. Cōe nāqꝫ ē ⁊ pecunie mortuoꝝ pluribꝰ teneri modis pn̄t. velut ſi bello ꝗs victꝰ ē: ac ſpoliatꝰ: addendū igr̄ ē ali ꝗd iure: vt ſit hereditas pecunia: q̄ morte alicuiꝰ ad quēpiā iure ꝑuenit. hereditates.n. iure capiūt̉. videa tur forſitā hoc loco diffinitionē poſſe ꝯſiſtere: ſꝫ mini me. ꝗd.n. ſi legata pecunia ē. hereditas ꝗdē dici non pōt capta tn̄ morte alicuiꝰ iure pecūia ē. Nā teſtamē ta iure fiūt. pecunia ēt iure legat̉ adiiciendū ē aliꝗd: id.ſ. quo ab hereditatibꝰ legata ſeꝑent̉. vt dicamꝰ he reditatē eē pecuniā morte alicuiꝰ ad quēpiā ꝑuenien tē iure: q̄ legata nō ſit. nū ſatis ē diffinitiōi: minime. ꝗd.n. ſi meū ꝗdē dn̄iuꝫ ſit fundi: vel alicuiꝰ pecūiarie rei: alteriꝰ v̓o vſuſfuctꝰ: nā morte eiꝰ: cui uſuſfructus ꝯpetit: ad me res illa reuertit̉: q̄ ī meo dn̄io ꝓpetatis iure tenebat̉: neqꝫ tn̄ hereditas eē pōt: adiiciēdū igr̄ ē. minime poſſeſſionē eē retentā.i. vt ꝓpetatis poſſeſ ſione id qd̓ morte alicuiꝰ iure nō legatū ꝑuenit: non retineat̉. Hoc āt mō poſſeſſiōe retineri pōt: ſi ſit nr̄a ꝓpetas ⁊ eiꝰ ꝗ deceſſerit vſuſfructꝰ. Cōiuncta igr̄ oīa in vnū faciēt hereditatis diffinitionē hoc mō. Here ditas eſt pecunia: q̄ morte alicuius ad quēpiā ꝑuenit iure: nō legata: neqꝫ poſſeſſiōe retēta. hec diffinitio eſt eqͣlis hereditati Mā vt hereditas pecunia ē morte alicuius ad quēpiā ꝑueniēs iure nō legata: neqꝫ per poſſeſſionē retēta. Ita q̄cūqꝫ pecunia alicuius morte ad aliquē iure ꝑuenerit: neqꝫ legata ſit: neqꝫ retenta: hāc hereditatē eē neceſſe ē. Sed cū. M. T. ad eū vſqꝫ locū diffiniendo veniſſet: vt diceret hereditatē eē pe cuniā: q̄ morte alicuiꝰ ad quēpiā ꝑueniſſet: iure ait. iā a cōitate res diſiuncta eē videat̉: vt ſit explicata dif finitio ſic. hereditaſ ē pecunia: q̄ morte alicuiꝰ ad quē piā iure ꝑuenit. idqꝫ ita dcm̄ ē qͣſi iā plena fctā ſit diſ finitio. ꝗd.n. eſt alid̓ explicatā eē diffinitionē: ⁊ a cōi tate diſiunctā niſi ꝑfectā: ⁊ cui deſit nihil. ſꝫ rurſus qͣ ſi nō ſit explicata diffinitio: nec a cōitate diſiūcta. adii cit. nondū ē ſatis adde nec ea aut legata teſtamento: aut poſſeſſiōe retēta. Cuiꝰ adiectiōis hec rō eſt. fecit .n. diffinitionē alijs adiunctis: alijs ſeꝑatis. itaqꝫ id qd̓ diffiniebat: vel his q̄ adiūxit: vel his q̄ ſeꝑauit: a ceteroꝝ oīum cōitate ſegregauit. Hereditatē.n. dixit eē pecuniā: huic addidit morte alicuius ad aliquē ꝑ uenientē. Seꝑauitqꝫ eā ab his pecuniis: q̄ nō morte alicuius ad aliquē: ſꝫ cōtractu viuentiū ꝑuenirēt. ad didit iure: vt ab his pecuniis ſeꝑaret: q̄ ꝑ vim morte alterius ad quēpiā ꝑuenerint. His igit̉ duobꝰ morte atqꝫ iure ea pecunia effecta eſt: q̄ ita a ceteris ſeꝑet̉: vt tn̄ ꝑ legitunū acꝗrendi modū: nō inter vtroſqꝫ vi uos: ſꝫ inter vnū viuū atqꝫ alteꝝ mortuū fieret. Hec igit̉ vna ſeꝑatio a ceteris facta ē. atqꝫ iō ait explicatā eē diffinitionē: ⁊ a cōitate diſiunctā. Sꝫ qm̄ ī ea ipſa pecunia: q̄ morte ⁊ iure ad aliquē ꝑuenit: inerāt q̄dā q̄ hereditates nō eēnt. Haꝝ ſeꝑatione plena effecta ē hereditatis diffinitio. nā cū diceret hereditatē pecu niā eſſe: itēqꝫ q̄ morte alicuius ad aliquē perueniſſet: itēqꝫ q̄ iure: hec oīa efficientia ſubſtātiā hereditatis appoſita ſunt. Sꝫ qm̄ erāt in hac collectiōe q̄dā: ad q̄ huius collectiōis ītellectus trāſferri poſſet: nec tn̄ eēt hereditates: veluti legatū: aut poſſeſſiōis reten tio. His ſubtractis reliqͣ fuit hereditas de qͣ intelligi poſſit pecunia alicuiꝰ morte ad quēpiā iure ꝑueniens nō igr̄ legatū: aut poſſeſſiōiſ retētio ſubſtātiā heredi tatis efficiūt ꝗppe q̄ īpedirēt ad eiꝰ ſubſtātiā demon
ſtrādā: niſi remouerēt̉. at v̓o nec negatio ꝗdē cuiuſqꝫ ſubſtātiā ꝑficit: ſꝫ tm̄ ꝗd n̄ ſit: on̄dit: qd̓ legatū ⁊ po ſeſſiōis retētio hereditatis ſubſtātiā nō mō nō ꝯplēt verū etiā impediūt: atqꝫ corrūpunt niſi fuerint diſiū cta atqꝫ ſepoſita. Cūqꝫ haꝝ negatio nihil ex heredita tis ſubſtātia monſtret. Sꝫ tm̄ ꝗd nō ſit on̄dat. Relin ꝗtur ꝑs ſuꝑior.i. pecunia morte alicuiꝰ ad quēpiā iu re ꝑueniēs: q̄ ſubſtantiā hereditatis on̄dat. ea q̄ ſit ex plicata diffinitio: a ceteriſqꝫ diſiuncta. Sꝫ qm̄ rurſus vt dcm̄ eſt: q̄dā ſunt: ad qͣ deriuari hꝰ diffinitiōis in telligentia poſſit. idcirco ad diſcretionē integrā deſi gnādā reliqͣ ꝑs addit̉. Itaqꝫ qm̄ iſta demonſtrāt he reditatē: efficiūtqꝫ ſubſtātiā: iure dcm̄ eſt: iā a cōita te res diſiuncta vr̄: vt ſit explicata diffinitio. Sic he reditas ē pecunia: q̄ morte alicuiꝰ ad ꝑuēpiā ꝑuenit iure. ſꝫ qm̄ rurſus hic ītellectꝰ ab plura ītra ſe poſita poterat ꝑuenire: nō īmerito additū ē: nō eſt ſatis. ⁊c̄ q̄ legatū ⁊ poſſeſſiōis retētionē ab hereditatis diffini tiōe ſeiūgūt: ac de priore ꝗdē hereditatis exēplo hec dicta ſint. Ad huiꝰ v̓o ſil̓itudinē ēt ſcd̓ꝫ tractat exēplū qd̓ de diffinitiōe gētilitatis ē poſitū. Gētiles.n. ſunt ꝗ eodē noīe inter ſe ſūt: vt Scipiones Gruti: ⁊ ceter ꝗd ſi ſerui ſint: nū vlla gētilitaſ ſeruoꝝ eē pōt: minīe adiiciendū igit̉ ē. ꝗ ab ingenuis oriūdi ſūt. ꝗd ſi liber tinoꝝ nepotes ciuiū ro. eodē noīe nūcupe̓t̉: nū gentili tas vlla ē: ne id ꝗdē. qm̄ ab antiꝗtate ingenuoꝝ gēti litas ducit̉. addat̉ igr̄. quoꝝ maioꝝ nemo ſeruituteꝫ ſeruiuit. Quid ſi ꝑ adoptionē ī alteriꝰ familiā trāſe at: tūc ēt ſi eiꝰ gētis ad quā migrauit: noīe nūcupet̉. Licet ab ingenuis ⁊ ab his ortꝰ parētibꝰ ſit: ꝗ nunqͣꝫ ſeruitutem ſeruierint: tn̄ qm̄ in familia gētis ſue nō manet: ne in gētilitate ꝗdē manere pōt. addēdū igr̄ ē neqꝫ capite ſūt diminuti. hoc fortaſſe inꝗt ſatis ē ſcd̓ꝫ Sceuole pōtificis diffinitionē. Nihil.n. vlteriꝰ adie cit: vt ſit diffinitio gētiliū hec. Gētiles ſunt: ꝗ īter ſ eodē ſunt noīe: ab īgenuis oriūdi: quoꝝ maioꝝ neme ſeruitutē ſeruiuit: ⁊ vbi gentilitatē nulla capitis dimi nutio deſtruxit. hec quoqꝫ diffinitio facta eſt ex plu ribꝰ cōitatibus in vnū ꝯfluentibꝰ: atqꝫ vnā ꝓprietatē eius rei: q̄ diffiniebat̉. ideſt gentilitatis facientibus. Hic igit̉ diffinitiōis modus in vtroqꝫ genere reꝝ va let: ſiue q̄ ſunt: ſiue que non ſunt.i. ſiue corporalium ſꝫ ue incorporaliū. nā vt ſuperius oſtenſum eſt: id eē C cero dicit: qd̓ corporale ſit: id nō eſſe qd̓ eſt incorpora le. ac poſtremo oīum diffinitionū modus hic ē: vt ex pluribꝰ cōitatibus aliqua ꝓprietas fiat. Sꝫ diſtāt a ſe diffinitiōes: ꝙ he q̄ proprie diffinitiōes vocant̉: ex his cōitatibus cōiungunt̉: q̄ ſubſtantiales ſunt. Ille vero. que nō vere ſed abutēdo diffinitiōes dicuntur: ex accidentibus cōitatibus congregantur. ¶ Partitionū aūt ⁊ diuiſionū genus quale eēt on̄ dimus. Sed ꝗd inter ſe differat: planiꝰ dicēdū eſt In ꝑtitiōe quaſi mēbra ſūt: vt corꝑis: caput: hume ri: manus: latera: crura: pedes ⁊ cetera. In diuiſio ne ſunt forme: quas greci ideas vocāt. Nr̄i: ſi qui hec forte tractāt ſpēs appellāt: nō peſſime id ꝗdē: ſꝫ inutiliter ad mutādos caſus in dicēdo. noli eniꝫ ne ſi latine adē dici poſſit: ſpērū ⁊ ſpēbus dicere et ſepe his caſibus vtendū eſt ad formis ⁊ formaꝝ ve liꝫ cū vtroqꝫ āt verbo idē ſignificet̉: cōmoditatē in dicēdo nō arbitror negligēdā. Genus ⁊ formam diffiniunt hoc mō. Genus eſt notio ad plures diſ ferentias ꝑtinēs. Forma eſt notio: cuius differētia ad caput

In Topica cicero. commentarioꝝ li. iii. 15 8
ad caput generis ⁊ quaſi fontē referri pōt. Notio nē appello: qd̓ greci tū. ερροίαρ: tū. πρόλήꝙ īρ. ea ē inſita ex an̄ꝑcepta cuiuſqꝫ forma cognitio enoda tiōis īdigēs. Forme ſūt igit̉ he in qͣs genꝰ ſine vlli us p̄termiſſiōe dīdit̉: vt ſi ꝗs ius: in legeꝫ: morē eꝗ tatē diuidat. formas ꝗ putat idē eē qd̓ ꝑtes ꝯfundit artē: ⁊ ſimilitudīe quadā ꝯturbatꝰ n̄ ſatis acute. qͦ ſūt ſecernēda: diſtīguit: ſepe ēt diffiniūt ⁊ oratores poete ꝑ trāſlationē v̓bi ex ſimilitudīe cū aliqua ſua uitate. ſꝫ ego a nr̄is exēplis niſi neceſſario nō rece dā. Solebat igr̄ Aꝗlius collega ⁊ familiaris meꝰ cū de littoribꝰ ageret̉. q̄ oīa publica eē vultis q̄ren tibus his: ad quos ꝑtinebat ꝗd eēt littus ita diffini re. qua fluctus eluderet hoc ē quaſi ꝗ adoleſcētiaꝫ florē etatiſ: ſenectutē occaſū vite velit diffinire. trāſ latiōe.n. vtēs diſcedebat a v̓bis ꝓpriis reꝝ ac ſuis qd̓ ad diffinitōes attinet hactenꝰ reliqua videamꝰ ¶ Qm̄ diffinitionū formas ī ꝑtitionē: diuiſionēqꝫ di ſtribuit: qͣ ne reꝝ auditor ſimilitudīe turbaret̉: diuiſi onis ac ꝑtitiōis dr̄ias ꝓdit. ac primū aliud ꝑtes: alid̓ ſpēs eē demōſtrat. Spēs.n. ſepe ꝑtes: ꝑtes v̓o nūqͣꝫ ſpēs appellant̉. Differūt v̓o hec a ſe: qm̄ ꝑs totiꝰ mē bra ꝯiungit. Spēs vero totū diuidit: atqꝫ diſꝑtit. nā vt ſūꝑius quoqꝫ dcm̄ ē: ꝑtes eiꝰ qd̓ copulāt nō ſuſci piūt nomē totiꝰ. Neqꝫ.n. fundamēta vel tectū dom eē dici pn̄t. nā niſi oīa q̄ ꝗd efficiūt: iūcta ſint totiꝰ vo cabulū ſingula nō hēbūt. at v̓o ſpēs ēt ſingule gene ris ſuſcipiūt nomē vt hō aīalis: quo ſit vt in his illa quoqꝫ dr̄ia poſſit agnoſci: ꝙ ꝑtes ꝗdē totiꝰ ꝑtes: ſpēs v̓o nō totiꝰ: ſed vl̓is rei id ē generis ſpēs eē dn̄r. dif fert v̓o totū a genere: ꝙ genꝰ vl̓e eſt: totū vero mini me. qd̓ ꝓbat̉ hoc mō. Si.n. id qd̓ totū dr̄: vt domus vl̓e eſſet: ꝑtes quoqꝫ eius totiꝰ ſuſciperēt nomē: at nō ſuſcipiūt: vt ſepe monſtratū eſt. qd̓ igit̉ totū eſt: vni uerſaliū nō ē. Genus v̓o vl̓e eē manifeſtū eſt: qm̄ eiꝰ nomē deducte ab eo forme ſuſcipiūt. itē alia dr̄ia. Ge nus ſemꝑ ſpēbus ſuis prius ē. totū vero ſuis ꝑtibꝰ po ſteriꝰ inuenit̉. niſi.n. ꝑtes fuerint totū nō pōt iungi Quo ſit vt ſi genus pereat: ſpēs quoqꝫ perimāt̉. Si ſpēs intereat: maneat genꝰ: qd̓ ī ꝑtibꝰ totoqꝫ ꝯͣrium eſt. Nā ſi ꝑs q̄libet vna ꝑeat: totū neceſſe eſt interire. ſi v̓o totū: qd̓ ꝑtes iunxerāt: diſſipet̉: ꝑtes maneāt di ſtribute: veluti ſi domꝰ tecta ⁊ parietes ⁊ fundamēta a ſemetipſis extrīſecus poſita intelligāt̉: domꝰ quidē nō erit: qꝛ cōiunctio deſtructa eſt: ꝑtes tn̄ manebūt. Propriis igit̉ noībꝰ. M. T. ꝑtes ꝗdē veluti totiꝰ mē bra cōpellat. ſpēs v̓o formas: idcirco qm̄ nō ſatis ei apta vr̄ inflexio caſuuꝫ ab eo noīe: qd̓ eſt ſpēs: ⁊ licet plures inꝗt vſurpauerint hoc nomē: tn̄ qm̄ dura hu ius noīs ꝑ caſus inflexio eſt. cū dr̄ ſpēi. ſpēruꝫ. ſpēbus Idcirco ꝯmoditatē in dicēdo(vt ipſe ait) nō arbitra tus ē negligēdā: vt formas vocaret: In cuiꝰ noīs caſi bus nulla eē ſentit̉ aſꝑitas. ⁊ qm̄ forma p̄ter genꝰ eē nō pōt(Nihil.n. p̄ter ſuū pōt eē principiū) vtrorūqꝫ appoſuit diffinitiōes. Dicens genꝰ eē notionē ad plu res dr̄ias ꝑtinētē. notio v̓o ē intellectꝰ ꝗdā ⁊ ſimplex mētis cōceptio: q̄ ad res plures ꝑtineat a ſeinuicē dif ferētes. Id v̓o genꝰ eē māifeſtū ē: qd̓ aptiſſimo liq̄t exēplo. Aīalis ꝗppe ītellectꝰ ad plures dr̄ias ꝑtīet ad rōnale.ſ. atqꝫ irrōnale: ad mortale ēt atqꝫ immortale ad ambulabile: reptibile: volatile: natatile: ⁊ eſt eoꝝ oīuꝫ: q̄ ſub his differētiis ſita ſūt genꝰ. Idē v̓o ſignat
hec diffinitio: qd̓ ēt vetꝰ: hec hmōi ē. Genꝰ ē: qd̓ de. pluribꝰ ſpē differētibꝰ ī eo qd̓ ꝗd ē p̄dicat̉. velut aīal genª ad plures res ſpē differētes.i. ad hoīeꝫ atqꝫ equ um in eo qd̓ ꝗd eſt p̄dicat̉. Nā interrogātibꝰ ꝗd ē hō vel equus: aīal dr̄. Itē forme diffinitionē talē dedit forma eſt notio: cuiꝰ dr̄ia ad caput generis: ⁊ qͣſi fon tē referri pōt. ⁊ recte. Nā ſi forme a genere deducūt̉: ſpēs neceſſe ē referāt̉ ad genꝰ. Si igr̄ principiū quod dā: ⁊ fons forme genꝰ eſt: neceſſe eſt vt intellectꝰ for me ad primordiū ſuū: id ē notionē generis reuertat̉. ītellectꝰ.n. hoīs refert̉ ad aīal: itēqꝫ eꝗ ⁊ ceteroꝝ. No tionē v̓o appellat: qd̓ greci. έρροιαρ: vl̓ πρόληφηρ dicūt. huius eſt hec diffinitio. Notio ē inſita ex anteꝑ cepta cuiuſqꝫ forma cognitio enodatiōis indigēs hec v̓o diffinitio hīc tracta ē. ꝙ Plato ideas quaſdā eē ponebat.i. ſpēs īcorporeas ſubſtātiaſqꝫ cōſtātes: ⁊ ꝑ ſe ab alijs naͣe rōne ſeꝑatas. vt hoc ip̄ꝫ hō: ꝗbꝰ ꝑtici pātes cetere res aīalia vel hoīes fierēt. At v̓o Ariſt. nullas putat extra eē ſubſtātias: ſꝫ ītellectā ſimilitu dinē plurimoꝝ īter ſe differētiū ſubſtātialē genꝰ pu tat eē vel ſpēꝫ. Nā cū hō atqꝫ equꝰ differāt rōnabili tate atqꝫ irrōnabilitate hoꝝ ītellecta ſil̓itudo efficit genꝰ nā ſil̓itudo eꝗ ⁊ hoīs ſubſtātial̓ ea ē: ꝙ vterqꝫ ſb̓ ſtātia ē: vterqꝫ aīatꝰ vterqꝫ ſenſibil̓. Que iūcta effici unt aīal: ē nāqꝫ aīal ſubſtātia aīata ſēſibilis. igr̄ hoīs atqꝫ eꝗ ſimilitudo ē aīal. qd̓ ē genꝰ. Nurſus cū plato atqꝫ Cicero niero accn̄tibuſqꝫ diſtarēt hoꝝ ſil̓itudo q̄ eſt hūanitas intellecta: atqꝫ aīo formata ſpēs ē. er go cōitas q̄dā: ⁊ plurimoꝝ inter ſe differentiū ſimili tudo notio ē: cuiꝰ notiōis aliud genꝰ eſt aliud forma. Sꝫ qm̄ ſimiliū intelligētia eſt oīs notio: in rebꝰ vero ſimilibꝰ neceſſaria eſt differentiaꝝ diſcretio. idcirco ī diget adhuc notio qͣdā enodatiōe ac diuiſiōe. velut ip ſe ītellectꝰ aīalis ſibi ipſe nō ſufficit. Nā mox aīus ad aliqd̓ aīal.i. vel hoīeꝫ vel equū deducit̉ inꝗrendū: ēt hoīs notio vel ad Tulliū: vl̓ ad Platonē: vel ad quē libet ſingulariū ꝑſonaꝝ refert̉. Que cū ita ſint quoti ens genꝰ diuidit̉ ī formas: nullā p̄termitti oportebit Eſt.n. viciū vel maximū. ſi qͣ diuidentē forma p̄tere at: veluti ſi ꝗs ius diuidere velit: ī legē: more atqꝫ ec tatem neceſſe eſt partiatur. Nam ⁊ lex: ⁊ mos: ⁊ equi tas: ⁊ ſingula ⁊ in cōe iuris vocabulo ſubiecta ſūt. cul pat v̓o illoꝝ inſcitiā: ꝗ idē ſpēs vl̓ formas putāt eſſe qd̓ ꝑtes. ꝯturbariqꝫ eos īſcitia dicit: ꝙ res a ſe pluri mū differētes imꝑite atqꝫ īprouide diſtīguere: ac ſe gregare n̄ curāt. Sꝫ qm̄ de diffinitiōe loq̄bat̉ addit aliā ſpēꝫ diffinitiōis quā nos ſuꝑiꝰ enūerauimª: q̄ ꝑ trāſlationē n̄ ꝓpetatꝭ: v̓itatiſqꝫ ſꝫ ſplēdoris atqꝫ orna tuſ rōe ꝑficit̉: qd̓ poetaꝝ oratorūqꝫ eēt autumat: ꝗbꝰ luculēta orō cure ē. Huiꝰ diffinitiōis exēplū a iure ci uili Tulliꝰ petit: aitqꝫ ſe n̄ aliter ab exēplis notioribꝰ Trebatio receſſuꝝ qͣꝫ ſi neceſſitas cogat. Per trāſla tionē v̓o diffinitio ē: veluti cū Aꝗliꝰ littꝰ diffinire vo lēs: dicebat. Littꝰ eē qͣ fluctꝰ eluderet. hoc eludere ab iis trāſlatū ē: ꝗ agitatiōe aliqͣ cā luſus mouent̉ itēqꝫ adoleſcētia flos etatis ē id ab arboribꝰ ductū ē qͣꝝ fru ctꝰ floreſ p̄cedūt ⁊ ſenectꝰ vite occaſuſ. id a die ductū ē ꝗ d̓ſinit eē cū ſol occidit. q̄ trāſlatiōes a ꝓpetate diſce dūt: ⁊ qͣdā ſil̓itudīe ſb̓a ſignāt. eſt.n. trāſlatio quotiēſ hn̄ti rei nomē ꝑꝑ alteriꝰ ſil̓itudinē a re ſil̓i nomē īpo nit̉ vt motꝰ hꝫ ꝓpuꝫ nomē. Itē luſus ſuo vocabulo nū cupat̉. ſꝫ ꝗ dic̄ qͣ fluctꝰ eluderet a ſil̓itudīe agitatiōis ad fluctuū motū vocabulū trāſfert ac d̓ diffinitōibꝰ ꝙ dē diſputatiōꝫ terminās ad ꝑtitiōes trāſitū facit. ſꝫ nūc tertio volūini ſatiſ ē. reliqͣ in poſteꝝ differamus.

In Topica Ticero. Cōmentarioꝝ li. iiii.
¶ Eiuſdē Boetii in Topica Ciceronis Cōmentarioꝝ. Liber quartus. Eplicare nō poſſuꝫ mi Patrici: qͣꝫtas ſepe in defficillimi oꝑis curſu vires af ferat amicitie contēplatio: cū ⁊ his ſtu Idioſius cōponamus: quos repoſito pe Sa nitus amore diligimus: ⁊ placere cu Ipient ibus multa ſeſe reꝝ copia ſubmi niſtret. Huc accedit: ꝙ vt queqꝫ in mentē venerint: ī iudicata atqꝫ ēt incaſtigata promunt̉. quandoquideꝫ apud cari pectoris ſecretum nihil eſt periculi profer re: qd̓ ſentias. Eſt igit̉ mihi cum tuā beniuolentiam ſpecto: pronum oē: atqꝫ(vt ita dicam) voluptarium: qd̓ in tue preſcriptuꝫ iocunditatis īpendit̉. Sed cum memet ipſe ꝑpendo: vereor ne imꝑato muneri par eē non poſſim: ⁊ deficientis culpa in adhortātis cedat in iuriam. Quo ſit: vt tibi etiā atqꝫ etiaꝫ prouidendum ſit: ne tuis ipſe moribus emendatus: nr̄i alicuius erro ris ſarcinā feras. noſti oblatrātis morſus inuidie. no ſti qͣꝫ facillime in difficillimis cauſis liuor iudiciū fe rat. queſo igitur extremā noſtro operi manum cōmu nis negocii ſtudioſus imponas: habundātia reſeces: hiantia ſuppleas errata reprehēdas: ſis poſtremo no ſtri laboris tueqꝫ adhortationis aſſertor: cum preſer tim ſecuꝝ me peractum reddat officium: quo te ami ci pudor dignius poſſit cōuenire: ſi diſplicet. Sꝫ hec alias. nunc oꝑis ſuſcepti tramitē perfequamur. Qm̄ locoꝝ in ipſis de quibus q̄ritur terminis inherentiū alij ſunt a toto: alij a partibus: alij a nota: alij ex affe ctis. De eo quidē loco: qui eſt a toto: ⁊ in diffinitione eſt conſtitutus: ſufficienter diſſeruit ſuperiore tracta tu. nunc de partiuꝫ enumeratione dicere inſtituit: re ctam ordinis viaꝫ.ſ. inſiſtens ut nō ſolum exēplo qua lis eſſet partium enumeratio perdoceret: verū rōne quoqꝫ oſtenderet: qūo partium enumeratione in ar gumentationibus eſſet vtendum. ¶ Partitione ſic vtendū eſt: nullam vt partem re linquas: vt ſi partiri velis iutelas: inſcienter facias ſi vllā pretermittaſ. at ſi ſtipulatio eſt: aut iudicioꝝ formulas partiare. nō eſt vicioſuꝫ in re infinita pre termittere aliquid. qd̓ idem in diuiſione vicioſum eſt. Formarū.n. certus eſt numerus. que cuiqꝫ ge neri ſubiiciantur. partiū diſtributio ſepe eſt infini tior tanꝙͣ riuorū a fonte deductio. Itaqꝫ in oratori is artibus q̄ſtionis genere propoſito quot eius for me ſint ſubiungit̉ abſolute. At cū de ornamentis verborum ſnīarumqꝫ precipit̉ q̄ vocant̉ ſchemata non ſit idē. Res eſt.n. infinitior. vt ex hoc quoqꝫ in telligatur. quid velimus inter partitionem ⁊ diui ſionē intereſſe. Quamꝙͣ.n. vocabula prope idem valere videantur. tamen qꝛ res diſſerebant. nomi na rerum diſtare voluerunt. ¶ Senſus huiuſmodi eſt: reruꝫ que partibus cōiungū tur: alie quidē paucas: ⁊ facile intelligibiles: compre hēſibileſqꝫ partes hn̄t. alie vero plures intellectuqꝫ difficiles. In his igit̉ partibus que ſunt pauce: ac fa cile ſub intelligentiā cadunt: vel maximū vicium eſt: ſi partiendo aliꝗd relinquat̉. In his vero quaꝝ vt ip ſe ait: infinitior numerus eſt. ⁊ cōfuſior perſpectio: mi nus vicioſuꝫ eſt ſi qua diuidentē pars in enumeratio ne pretereat. Fit aūt hoc non ſolū per eas res. que ali quibus partibus conſtāt: verumētiā ſepe ꝑ partes ip
ſas: quas in diſtributione partimur: vt ſi hoīs corpꝰ velimus intellectu ac ratioue per propria mēbra diſ iungere: faciemus ita. caput humeros: manus: tora cem: ventrē. ſuras atqꝫ pedes ⁊ qm̄ maiores partes ſumpſimus ad diuidendū. Idcirco nihil p̄termiſſum eſſe vr̄: at ſi minutiſſimas ꝑticulas perſequamur: tūc oculi quoqꝫ ⁊ labia ⁊ nares: atqꝫ aures: earūqꝫ ꝑtes perſequēde ſunt. Idqꝫ in toto corpore faciendū: eoqꝫ mō difficilior erit partitio: cum ſit ꝑtium numerus finitior. Sepe ēt(vt dictū eſt) res ipſe is partibus iū cte ſunt: quaꝝ non ſit facilis inſpectio vt ſi ꝗs ſtipula tionū ⁊ iudicioꝝ formulas ꝑtiat̉ vl̓ etiā ſi figuras lo quendi: qͥ ſchemata greci vocant: diuidi neceſſe ſit. Hic igit̉ ſi ꝗd pretermiſſum ſit: non erit viciū partiē tis: qꝛ partium naͣ multiplex ſepius on̄dit errorem. At ſi quis genus diuidat: peruitioſum eſt aliquā pre terire formam: qm̄ formarum finita quantitas eſt. Nā qꝛ ſemꝑ in contrariū diuidunt̉ aut due ſunt ſem ꝑ ſpēs generis. aut tres: ⁊ tunc tres: cū ea tertia: q̄ ſu mitur ex contrarioꝝ permixtione perficit̉. vt ſi colo rē diuidamus: dicendū eſt ita. Coloris aliud ē album aliud nigrū: aliud mediū. Id mediū ex albi coloris ac nigri ꝯmixtione coniunctū eſt. quāuis in quālibet ali am coloris ſpēm trāſferatur: ſeu purpurei ſeu rubri ſeu viridis. itaqꝫ ſi tale eſt: qd̓ diuidis: taleſqꝫ ſunt ꝑ tes: quas ad diuiſionē ſumis quas nō difficulter in telligentia ꝯprehendat: viciū erit: ſi ꝗd omiſeris: ve lut ſi tutelas partiaris. Tutela ꝗppe quattuor fere modis eſt. aut.n. cōſanguinitatis gradu: aut patrona tus iure defert̉. aut teſtamēto patris tutor eligit̉. aut vrbani pretoris iuriſdictione format̉. ⁊ ſunt forſitan plures ſed nūc iſte ſufficiunt. Hic igit̉ ⁊ pauce ꝑtes: ⁊ facile cōprehenſibiles. at ſi ſtipulationū formulas ⁊ iudicioꝝ cōprehēdere velis: qm̄ multe in his partes ſunt: non erit vicioſuꝫ: ſi ꝗd omiſeris: impropriū vero eſt exemplū partiū: qd̓ de tutelis eſt dictū. magis.n. vt genus in formas: quā vt totū in partes: tutela di uiſa eſt. Nā ſiue per cōſanguinitatem ſit tutor: ſiue pa tronatꝰ iure: ſiue ceteris modis: integꝝ tutele ius hꝫ qd̓ in ſingulis partibus non ſolet euenire: vt totius tegrum capiāt nomen. ſꝫ vt conueniens videat̉ exem plū: requirende ſunt tales tutelaꝝ partes: q̄ iuncte tu telas efficere poſſint: non q̄ ſingule tutele nomīe deſ gnent̉: qd̓ neſcio: an quiſqͣꝫ iuriſperitiā profeſſus ta les tutele ꝑtes ediderit. Merobaudes v̓o rethor ita intelligendū ꝓbabat: vt id qd̓ ait. partitōe ſic vtēdū eſt: nullā vt partē pretermittas. de diuiſione dixerit .i. de vna parte propoſite partitionis. Nā ⁊ diuiſio: ⁊ per mēbra diſtributio partitio nuncupat̉. in diuiſiōe .n. uicioſuꝫ eſt aliꝗd pretermittere. in ꝑtitione mem broꝝ minime. ita exēplū de tutelis ei ꝑtitiōi accōmo datū dedit qͥ eſt diuiſiōis. at ſi diuiſionē facias.i. for maꝝ a genere partitionē: ſummū eſt vitiū aliꝗd pre termittere: qm̄ cū ſit finitus formaꝝ numerus ſi quid omiſſuꝫ ſit: inſcitia preteritur. vt ſi oratorias qōnes ī formas diuidere velimus: dicemus oēm rhetoricam qōnem: aut de facto eſſe: aut de qualitate facti: aut de noīe. at ſi locutionū figuras: ſnīarūqꝫ diſtribuaꝫ: nō erit(vt dictū eſt) vitiū trāſire aliꝗd. qn̄ ꝗdē ſnīa rū inter ſe atqꝫ locutionū figure ⁊ multiplices ⁊ va ria rōne diuerſe ſint. hic quoqꝫ. figuraꝝ ꝑtes non ita vidēt̉ accipi poſſe: quēadmodū totius: ſꝫ vt generis ſpēs. vnaqueqꝫ.n. figuraꝝ que infinite ſunt: velut fi gure generalis ſpēs eſt. quod poſſumus ītelligere ex his libris rhetorum: vbi de elocutione tractat̉. nulle namqꝫ

In Topica cicero commentarioꝝ li. iiii.
nāqꝫ ſunt figuraꝝ partes q̄ figuras iungāt: ita vti ſin gule figure nomē vniuerſalis figure nō poſſint amit tere. ſed obiici nobis pōt: ⁊ qūo infinite ſunt figure: ſi ſpēs ſunt. ſed rn̄debo leuiter: elocutione mutata figu ram quoqꝫ mutari: atqꝫ idcirco in ptāte eſſe dicētis figuras facere: qͣs is ꝗ tractat difficile āteqͣꝫ fiāt poſ ſit agnoſcere. he v̓o nō ſubſtantialibus quibuſdā dif ferentiis conſtituunt̉: ſed potius accidētibus explicā tur. vn̄t ſit: vt tūc cōis noīs in ſignificatiōes ꝑtitio fie ri videatur: cū figura diuiditur potius qͣꝫ generis in ſpēs. Oīa vero ſignificata cuiuſqꝫ noīs diuiſiōe inclu dere difficile ē: qꝛ noua plerūqꝫ fingūt̉. ſed ne id ꝗdē reꝝ ratio ꝑmittit. Nā vnaqueqꝫ figura generalis fi gure noīe ⁊ diffinitione cōprehenditur. quocūqꝫ.n. modo figura diffinitur: eadē erit diffinitio etiaꝫ vni uſcuiuſqꝫ figure: que res vnāquāqꝫ figurā vniuerſa lis figure ſpēm eſſe declarat. vniuoca.n. ſunt ſpēs et genus. ſed eſt illud verius partitionē figurarum ad elocutionē ipſam Tullium retuliſſe: cuius pars que dam ē figura non ſpēs. variis.n. multiplicibuſqꝫ figu ris elocutio luculenta contexitur. Si quis.n. elocutio nem partiri velit in figuras: non genus in ſpecies: ſꝫ totum ſecabit in partes que cuꝫ ita ſint: ex hoc quoqꝫ apparet quid interſit inter diuiſionem partitionēqꝫ cū partitio interdū talis ſit: vt ſi quid in ea p̄termiſ ſum ſit nihil afferat vitii. Diuiſio vero formarum ta lis eſt: vt in ea non queat aliquid fine culpa preteriri Quo factum eſt: vt qꝛ res differebant: diuerſa ēt vo cabula rebus inter ſe diſtantibus inderent. Multa etiam ex notatione ſumunt̉. ea eſt auteꝫ: cū ex vi nomīs argumentū elicitur: quā greci ethi mologiā appellant.i. verbū ex verbo veriloquiū. Nos aūt nouitatē verbi non ſatis apti fugientes: genus hoc notationē appellamus: qꝛ ſunt verba re rum note. Itaqꝫ hoc idē Ariſtoteles ſimboluꝫ ap pellat: ꝙͣ latine eſt nota. ſed cū intelligitur ꝗd ſigni ficetur: minus laborandū eſt de noīe. Multa igit̉ in diſputando notatione eliciunt̉ ex verbo. vt cuꝫ querit̉ poſtliminiū ꝗd ſit. non dico que ſint poſtli miniū. naꝫ id caderet in diuiſionem. que talis eſt. Poſtliminio redeūt hec hō. nauis. mulꝰ. clitella rius. equus. equa. que frena recipere ſolet. Sed cū ipſius poſtliminij vis querit̉ ⁊ verbū ipſum notat̉ in quo ſeruius noſter. vt opinor. nihil putat eſſe no tandū. niſi poſt. ⁊ liminiū illud productionē eē ver bi vult. vt in finitimo. legitimo. editimo. non plus ineſſe. timū. ꝙͣ in Meditullio tulliū. Sceuola āt p. filius iunctū eſſe putauit verbū vt ſit in eo poſt ⁊ limen. vt q̄ a nobis alienata ſunt. cū ad hoſteꝫ ꝑue nerint. ⁊ ex ſuo tanꝙͣ limine exierint. hinc cum re dierint poſt ad idē limen poſt liminio videant̉ re diſſe. Quo genere ēt mancini cauſa defendi pōt poſtliminio rediſſe dedituꝫ non eſſe. qm̄ non ſit re ceptus. Nam neqꝫ deditionem neqꝫ donationeꝫ ſine acceptione intelligi poſſe. ¶ Poſt enumerationē partiū recto ordine de notatio ne ꝑpēdit. Notatio igit̉ eſt: quotiens ex nota aliqua rei: q̄ dubia eſt: capit̉ argumentū. Nota vero eſt: que rē quāqꝫ deſignat. Quo ſit vt oē nomen nota ſit: id circo ꝙ notā faciat rē: de qua predicat̉: id Ari. ſym bolū noīauit: ex notatiōe āt ſumit̉ argumentū: quotiens aliꝗd ex noīs interp̄tatiōe colligit̉. Interpreta. tio vero noīs ethimologia grece: latine veriloquiuꝫ nuncupat̉. Etymō.n. grece veꝝ ſignificat: logos orō nem. ſed qꝛ id veriloquiū minus in vſu latini ſermo nis habebat̉: interpretationē noīs Tullius notationē appellat. Ea eſt hmōi. vt ſi q̄ratur quid eſt poſtlimi niū. in qua qōne nō illud vr̄ inꝗri: q̄ res poſtliminio reuertant̉. hoc.n. in diuiſionē caderet.i. eaꝝ oīum re rū enumerationē qͣ poſtliminio redeūt poſtularet. ve lut ſi ita dicamus. poſtliminio redeunt. hō. nauis. mu lus. clitellarius. equus: equa q̄ frenos reciꝑe ſolet.i. domita. Nūc.n. enumerate ſunt res: q̄ poſtliminio re uertant̉. at cū ꝗd ſit ipſuꝫ poſtliminiū querit̉: pōt ex ipſiꝰ noīs interp̄tatione cognoſci. Poſtliminio.n. re dit: ꝗſꝗs captus ab hoſtibus ad patriā remeauerit. Nāqꝫ dū captiuitatē hoſtiū patit̉: ius ciuis amittit. oīa vero iura recipit: ſi poſtliminio reuertat̉. Ergo ex notatiōe noīs ita ius poſtliminii clareſcere pōt vn̄ qꝛ pꝰ ſemꝑ id ſignificat qd̓ recto relīꝗt̉. poſtliminii voca bulo q̄dā reuerſio ſignificat̉. vt ſeruiꝰ ꝓbat: ꝗ ex ad uerbio poſt viꝫ noīs interp̄tat̉. reliquā vocabuli ꝑtē ꝓtractionē ſolā eē ꝯfirmāſ. nā in eo qd̓ ē poſtliminiū ex eo qd̓ poſt ē dcm̄. interp̄tationē noīs ſumit. limini uꝫ v̓o ſuꝑuacuo putat eē ꝓductū. ad hoꝝ noīum for mā meditulliū pōit. Prīa.n. ꝑs mediū ſignificat tul liū v̓o nihil. ⁊ legittimū ⁊ edittimū. In vtriſqꝫ.n. lex ibi. edes ibi aliꝗd ittimū vero nihil oīno deſignat. id vero nomē qd̓ eſt poſtliminiū Sceuola. p. filiꝰ ex ad uerbio poſt ⁊ limine putat eē ꝯpoſitū. nā qꝛ ad idē li men qd̓ poſt reliꝗt reuertit̉ is ꝗ poſtliminio redit. id circo ex vtriſqꝫ ſignificationibꝰ arbitrat̉ nomē eē cō iunctū. Quecūqꝫ.n. a nobis abalienata ad hoſtē ꝑue niunt: cū a nr̄o limine exierint: ſi poſt ad idē limen re uertant̉: poſtliminio redeunt. qūo ēt mancini cā de fendi pōt: queꝫ cū populus romanus ob fedus male ictū dediſſet: hoſtes eū ſuſcipere noluere: qui cū re uerſus eēt: poſtliminio rediſſe videbat̉: idcirco: qꝛ ſi eū hoſtes recepiſſent deditū a ciuibus: ēt ſi quoquo mō ab hoſtibꝰ effugiſſet: nō videret̉ poſtliminio re greſſus: ꝗ iudicio ciuiuꝫ oī libertatis iure fuiſſet exu tꝰ. ſꝫ qm̄ nec deditio: nec datio: nec donatio p̄ter acce ptionē vr̄ poſſe ꝯſiſtere. idcirco ꝗ ſuſceptus nō ſit: ne deditꝰ ꝗdē intelligi poſſet. recte ergo mācinus ꝗ nō deditꝰ in hoſtiū ſi ea vti mallēt ꝑuenerat ptātem: is cū patriā remeauit: iure poſtliminio rediſſe defēſus ē ¶ Sequit̉ is locus. ꝗ conſtat ex is rebus. q̄ quodā modo affecte ſunt ad id de quo ambigitur. quem mō dixi in plures partes diſtributū Cuius eſt pri mus locus ex cōiugatione. quā ϖυζυτιαρ vocant. finitimus notatiōi. de qua modo dictum eſt. vt ſi aquā pluuiā eam mō intelligeremus. quā in imbri collectā videremus. veniret mutius. qui qꝛ coniu gata verba eſſent pluuia. ⁊ pluendo. diceret omnē aquam oportere arceri. que pluendo creuiſſet. ¶ Cuꝫ locū ꝗ in ipſis de ꝗbus querit̉ inhereret: ī quat tuor dr̄ias ſupra diſtribuit a toto: ab enumeratione partiū. a nota. ab affectis: qm̄ diligēter de ſuꝑioribꝰ tribꝰ paulo ante tractauit: nūc quartū locū.i. affecta ꝑſequit̉. ⁊ qm̄ locus ab affectis in plurimas dr̄ias ſol uebat̉: quaꝝ prima a ꝯiugatis ꝓpoſita eſt: primū loꝗ tur de coniugatis: q̄ multū a notatione nō differunt Naꝫ qꝛ notatio ex vi noīs trahit̉. itemqꝫ cōiugatio ſi militudine vocabuli continet̉: aliꝗd inter ſe veluti cō finiuꝫ tenēt. ſed hoc intereſt: qꝛ notatio expoſitōe no

In Tōpica Ticero. Cōmentarioꝝ li. iiii.
minis: cōiugatio ſimilitudine vocabuli ac deriuatio ne ꝑficitur. ⁊ qm̄ facilis ⁊ intellectu ⁊ tractatu locus eſt: tantū ponere ſufficit exemplū qd̓ huiuſmodi eſt aqua pluuia eſt. q̄ pluendo colligit̉ ⁊ creſcit. Pluen do vero atqꝫ pluuia cōiugata ſunt. in vno.n. eodēqꝫ vocabulo diuerſus noīum terminus dr̄iam facit. itē ius eſt aquā pluuiā arceri.i. vt ſi in alicuiꝰ agro plu uia aqͣ colligat̉: ⁊ in alteriꝰ agrū defluat: eaqꝫ vicini frugibꝰ nocitura ꝯcreſcat: arceat eā ſuis finibus ille ꝗ id ſua putat intereſſe ne defluat. Si fluuiꝰ igit̉ plu uia creuerit: q̄ritur an debeat arceri. rn̄det inꝗt mu tius. qm̄ aqͣ pluuia a pluēdo dicta ſit. ēt fluuiū quoqꝫ ꝗ pluēdo creuerit: aquā eē pluuiā atqꝫ arceri debere ¶ Cum aūt a genere ducet̉ argumentū nō erit ne ceſſe id vſqꝫ a capite arceſcere. Sepe ēt citra licet dūmodo ſuperius ſit: qd̓ ſumit̉. quā id ad qd̓ ſumi tur. vt aqua pluuia vltimo genere ea eſt. q̄ de celo veniens creſcit imbri. ſed propriore loco in quo qͣ ſi ius arcēdi continet̉. genus eſt aqua pluuia nocēs eius generis forme loci vicio. ⁊ manu nocēs quaꝝ altera iubetur ab arbitro coerceri. altera nō iubet̉. ¶ Talis geneꝝ ſpērumqꝫ intelligit̉ eſſe naͣ: vt cū colli gunt̉: vel ēt diuidunt̉ ab indiuiduis per ſpēs ⁊ gene ra vſqꝫ ad maxima genera poſſit aſcēdi. Itēqꝫ a ma ximis generibus ꝑ infra poſita genera ac ſpēs vſqꝫ ad indiuidua valeat eſſe deſcenſus. Id v̓o vno clarū fiet exemplo. Cicero ꝗppe indiuiduū eſt. huius ſpēs hō. huius genus aīal. huius ſuꝑius genus eſt corpus aīatum: ⁊ ſi lōgius aſcendas. corpus alterius genus inuenies. ſi prolixius egrediare: ſubſtātia vltimi loco generis occurrit. Cū igitur multa ſint genera: ſi cu iuſſibet ſpeciei genꝰ aſſignandū ſit: nō neceſſe erit in quit maxima ⁊ principalia genera ſemꝑ exꝗrere. ve rū eoꝝ quoqꝫ aliꝗd q̄ in medio locata ſunt oportebit adhibere. Illa tn̄ rōne ſeruata: vt ſemper genus ſu perius ſit eo ad qd̓ predicat̉ vt genus. Extrema ꝗppe inſcitia eſt: ſi dū genus ſemꝑ naͣ ſpēbus propriis ſuꝑ ponat̉: loco generis id qd̓ eſt inferius collocet̉. Quo circa vicioſum eſt: ſi quis corporis genus dicat eē cor pus aīatum. quo ſit: vt ſi ad ſpēm aptandū eſt genus eoꝝ: que ſuperiora ſint: aliquid aptemus. ⁊ non erit neceſſe vltimū ſemꝑ genus adhibere: vt ſi hoī genꝰ propriuꝫ preponere velimus: nō neceſſe eſt vt ſubſtā tiam preponamus. ſed vel corpus vel corpus aīatuꝫ: vel qd̓ maxime fieri opꝫ aīal. Illa.n. ſemper genera ſumenda ſunt: q̄cunqꝫ proxima formis adherēt: eaqꝫ in diffinitione maxime requirunt̉. ſed in argumenta tionibus nihil differt: vtruꝫ proximū eligas an ſupe rius genus. Nam qm̄ ex continēti ſit argumentatio: plus cōtinet id: qd̓ eſt ſuꝑius genus. quocirca ſi de hoīe aliꝗd ambigitur: ⁊ a genere argumētandi ſumi tur locus: quicꝗd de aīali dicetur id ēt de hoīe predi cabit̉. Quo ſit: vt ſi quid ēt de aīato corpore predicet̉ idem de hoīe dici poſſit. vt igit̉ argumentationes ex proximis generibus fiunt: ita ēt ex vlteriꝰ conſtitutis ſed in his oībus illud eſt qd̓ maxime ꝯſideranduꝫ vr̄ ne id qd̓ eſt inferius ſuꝑiori proponat̉ vt genus. Et ſnīa quidē talis eſt. qd̓ vero ad exemplū attinet de clarabit̉ hoc mō. ſit aqua pluuia: ea q̄ deiecto de ce lo imbri colligit̉. huius ſpēs duplex eſt. alia.n. aqͣ plu uia nocens eſt: alia nō nocēs. Nocētis quoqꝫ duplex ſpēs eſt: alia manu: alia vicio. Sꝫ aqua pluuia ma nu nocens eſt: q̄ ita loco aliquo excipit̉: vt inde profluens vicino noceat: ſi locus is nō ſit naͣliter talis: ſed manu hoīs excipiēde aq̄ fuerit apꝑatus. vicio v̓o quotiens naͣliter ita ſeſe locus hꝫ: vt exciꝑe aquā poſ ſit: ⁊ nocere vicino. Si eius igit̉ aque: quā quis arce ri velit: ne ſibi noceat ac vicino: genꝰ velit exquirere nō neceſſe ē ab vltimo vſqꝫ genere deducere: vt dica aqͥ eius: quā quis velit arceri: genus eē aquā pluuiā ſed pōt id qd̓ inꝗrit genus: paulo inferius inuenire: vt huiꝰ aq̄ quā arceri deſiderat: id genꝰ eē dicat: qd̓ eſt aqͣ pluuia nocens. qd̓ ſi genus proximū q̄rat: illd̓ poterit adhibere: qd̓ eſt aqua pluuia manu nocens. hoc.n. arcere ꝗs cogit̉: qd̓ manu ſit noxiū. qd̓ vero lo ci forma vel vicio incōmoditatis aliꝗd apportat: ar cere non cogit̉. ꝙ āt diximꝰ eius aq̄: quā arceri opor teat: genus eē aquā pluuiā manu nocentē. Ita intel ligendū eſt. ſi aqͣ: q̄ arceri dꝫ: plurima ſub ſe habeat indiuidua ⁊ ſimilia. tūc demū.n. eius aq̄ q̄ arceri dꝫ: aqua pluuia manu nocēs genꝰ eē poterit. ꝙ ſi aqua q̄ arceri dꝫ: in nulla indiuidua deducat̉ ipſa ē indiui dua: nec eius genꝰ eſt aqͣ pluuia nocēs manu: ſꝫ ſpēs. qd̓ ſi cui paululū videt̉ obſcurius. hic ſi eos cōmenta rios: quos de genere: ſpē differentia proprio atqꝫ ac cidenti cōpoſuimus libris quinqꝫ digeſtos inſpexerit nihil horū poterit incurrerere: quo caliget. ¶ Commode etiam tractatur hec argumētatio: q̄ ex genere ſumitur. cum ex toto partes perſequere hoc modo. Si dolus malus eſt cum aliud agitur: aliud ſimu lat̉: enumerare licet ꝗbus id modis fiat Deinde in eorum aliquem id quod arguas dolo malo factum includere. Quod genus argumenti in primis firmum videri ſolet. ¶ Dictū eſt quemadmoduꝫ genus ad ſpeciem debea aptari. atqꝫ in eo preſcriptū eſt: vt niſi id qd̓ eſt ſupe rius adhiberi nō debeat. Nunc illud adiungit̉: quē admodū eiꝰ loci ꝗ a genere dr̄: argumētationibꝰ cō modior vſus eē poſſit. quotiēſcūqꝫ.n. de re aliqua du bitatur: ſi facta generis alicuius diuiſiōe ſub aliqua eius generis ꝑte id de quo ambigit̉ potuerimus īclu dere: tunc a genere tractū eſſe argumentū videt̉ hoc mō. Sit dolus malus: qn̄ aliud agitur: aliud ſimula tur. Huiꝰ ergo ſi ſpēs diuidant̉: ⁊ id qd̓ factū argui mus alicui eaꝝ ſpecieꝝ q̄ a dolo malo deducte ſunt: potuerimus adiungere: quicꝗd de dolo malo exiſti mabit̉. id ēt de ea re: quam arguimus: neceſſe eſt iu dicari: ⁊ factū eſt argumentū a genere. Nā de quo q̄ritur ſpēs eſt: ⁊ id a quo ſumit̉ argumentū genꝰ eſt .ſ. ſi ita contigit dolus malus: locus v̓o hic ab eo qui eſt a partiū enumeratione diuerſus eſt. nec ſi enume ramus partes.i. formas aut ſpecies. Idcirco nō a ge nere: ſed ab enumeratione partiuꝫ ducitur argumē tuꝫ. Quotiens.n. ipſa partiuꝫ enumeratione vtimur ad argumentationē tunc ab eadē partitione argumē tuꝫ tractuꝫ eē dicimus. vt hoc mō. ſi fundamenta et parietes ⁊ tectuꝫ hꝫ: ⁊ habitationi eſt deſtinatus lo cus: domus eſt: ipſa igit̉ partitione vtentes: domum eē ꝓbauimꝰ. Quotiens vo ſub genere aliꝗd collocā duꝫ eſt: diuiſiſqꝫ ꝑtibus alicui eoꝝ: que a genere de ducuntur id de quo qͦritur aggregamus vt hoc mō. Si ciceronem animal eſſe monſtremus: dicemus ita. Oē aīal aut rationale eſt: aut irrationale: ſed Cicero rōnalis eſt. aīal igitur eſt. nō partitione vtimur prin cipaliter ad argumentuꝫ ꝯſtituenduꝫ: ſꝫ idcirco genꝰ diuiſimus: vt in vnāquamlibet diuiſionem: id quod nitebamur

In Topica cicero. commentarioꝝ li. iiii. 16 0
nitebamur on̄dere poſſet includi.i. vt id de quo du bitat̉ in aſſumpti continentiā generis redigeretur: atqꝫ de eo ꝑ generis naͣm fides fieret. Sic ergo a ge nere facta argumētatio iure dicet̉: amplius partiuꝫ enumeratio totiꝰ efficere ſubſtantiā ſolet: ſiue illud vl̓e ſit vt genus ſiue partiū cōiunctiōe copulet̉: vt to tum: at vero hec diuiſio generis in cuius ꝑte q̄liber illa res de qͣ cōtendit̉ includenda eſt: nō id efficit: vt totius ſubſtantia conſtituat̉: ſed vt illud: qd̓ approba re q̄rimus intra genus locetur. Quē argumentatio nis modū in primis. M. T. validuꝫ eſſe cōfirmat. Il la.n. regula ſatis vera eſt: ac neceſſaria: q̄ de genere predicant̉: eadē de ſpē modis oībus predicari. Illud vero queri perutile eſt: cū aliꝗd de particularibus re bus probat̉: ex ſuperpoſita proximā ſpecie: vt ſi ſocra tem rationalē eſſe probamus: qm̄ ſit homo: cū ſit hō rōnalis: vtruꝫ ex genere an ex forma argumentū du ctum eſſe arbitremur. Nā ſi dicamus ex genere: vlti ma ſpēs genus nō eſt. ſi ex ſpecie ſuperpoſitū genus ſemper ſpēs probare deſiderat. Socrates vero cui fi dem preſtat hō: qm̄ rōnalis eſt. genus hoīs non eſt. ſꝫ dicendū eſt. qm̄ veluti a genere tractū videbit̉ ar gumentū. Nam ex genere quaſi ex continēti atqꝫ am pliore: ⁊ de ſubſtātia predicato fides ducitur: quā ſor tem ad ſua indiuidua ſpēm nemo dubitat obtinere Nā ⁊ continet ea: ⁊ de eorum ſubſtantia predicatur. ¶ Similitudo ſequit̉. que late patet. ſed oratoribꝰ ⁊ philoſo phis magis quā vobis. Et ſi enī omnes loci ſunt omniū diſputationuꝫ ad argumenta ſuꝑ peditanda. tamen alijs diſputationibus habun dātius occurrūt. alijs anguſtius. Itaqꝫ genera ti bi nota ſint. vbi aūt his vtare. queſtiōes ipſe te ad monebunt. ſunt.n. ſimilitudines. que ex pluribꝰ collationibus ꝑueniunt quo volunt hoc mō. Si tu tor fidem preſtare debet. Si ſocius. ſi cui manda ueris. ſi qui fiduciā acceperit. debet etiam procu rator. hec ex pluribus perueniens. quo vult appel latur inductio. quā greci paragogen noīant. qua plurimū eſt vſus in ſermonibus Socrates. Alte rum ſimilitudinis genus collatione ſumitur. Cū vna res vni. par pari cōparatur hoc modo. quem admodū ſi in vrbe de finibus controuerſia eſt. qꝛ magis agroꝝ vidētur eſſe. quā vrbis. finibus regē dis adigere arbitrum non poſſis. Sic ſi aqua plu uia in vrbe nocet. qm̄ res tota magis agrorum eſt. aque pluuie arcende adigere arbitrum non poſſis ex eodem ſimilitudinis loco etiā exempla ſumun tur. vt craſſus in cauſa curiana exemplis plurimis yſus eſt aiens de eo. Qui teſtamento ſic heredem inſtituiſſet. vt ſi filius natus eſſet in decem menſi bus. iſqꝫ mortuus priuſquā in ſuam tutelaꝫ veniſ ſet ſecundus heres hereditateꝫ obtinuiſſet. Que cōmemoratio exemplorū valuit. eaqꝫ vos in reſpō dendo vti multū ſoletis. Ficta.n. exempla ſimili tudinis habēt viꝫ ſed ea oratoria magis ſunt quā veſtra. quamꝙͣ vti eis etiam vos ſoletis. Sed hoc modo. finge mancipio aliquem dediſſe id quod mancipio dari non poteſt. Nuꝫ iccirco id eius fa ctum eſt. qui accipit. aut nū is qui mancipio de dit. ob eam rem ſe vlla re obligauit. In hoc gene.
re oratoribus ⁊ philoſophis cōceſſum eſt. vt muta etiā loquant̉. vt mortui ab inferis excitentur. vt aliquid. qd̓ fieri nullo mō poſſit. augende rei gra tia dicat̉. aut minuende. quę ὀπερβολι. dicitur ⁊ multa alia mirabilia. ſed latior eſt campus illoruꝫ. eiſdem tamen ex locis vt antedixi. ⁊ in maximis ⁊ ī minimis queſtionibus ducuntur argumenta. ¶ De ſimilitudinis loco plane atqꝫ expedite diſſeruit omnēqꝫ aperuit intellectū: ſimilitudinū diuidens for mas: preſcripſitqꝫ apertiſſime: quibus magis ex ſimi litudine argumēta contingerent.i. philoſophis: atqꝫ oratoribus. ⁊ enim ſimilitudo perſuaſionibus videt̉ aptiſſima. Nam ꝙ in vnam vel plures extra eam de qua queritur cauſam cadere ſolet: facile credi poteſt in eā quoqꝫ de qua ambigitur conuenire. Idcirco ex ſimilitudine tracte argumentationes magnū orato ribus vſum preſtant: philoſophis quoqꝫ qm̄ non in oībus queſtionibus demonſtratione vtunt̉: ſed ali quotiens vniuerſalia colligunt: quo id facilius ꝑſua deant: qd̓ nituntur on̄dere. inde ſimilitudo reruꝫ ſe pe eſt conquirenda. atqꝫ idcirco locus a ſimilitudine oratoribus maxime philoſophiſqꝫ conducit: nō tn̄ ſo lis. Oēs.n. loci cōes ſunt cuiuſqꝫ materie: ſed in alias vberius incidunt: in alijs anguſtius inueniunt̉. Quo circa cognitis atqꝫ ante perceptis locis queſtiones ip ſe: que tractabuntur: quibus vti debeat̉: ſolertē ani mum poterūt admonere. Omnis vero ſimilitudo du plex eſt. aut.n. ex pluribus rebus ſimilitudo colligi tur: ⁊ inductio nuncupat̉. qd̓ greci paragogē noīant aut ſingule res per ſimilitudinem comparant̉. ac pri or quidem hmōi eſt. ſi tutor fidem preſtare debet. ſi ſocius: ſi cui mandaueris: ſi qui fiduciam acceperit: debet ēt procurator. nam cum in talibus rebus fides preſtari debeat: vnaqꝫ ſimilitudo ſit in fide preſtan da: tam in tutore quam ſocio: atqꝫ ei cui mandatum ſit: eiqꝫ qui fiduciam accepit: debet eadem ſimilitudo procuratori etiam conuenire. fiduciam vero accepit: cuicunqꝫ res aliqua mancipatur. vt eam mancipanti remancipet: velut ſi quis tēpus dubium timens ami co potentiori fundum mancipet: vt ei cum tempus ꝙ ſuſpectū eſt preterierit: reddat. hec mancipatio fidu ciaria nominatur. idcirco ꝙ reſtituendi fides inter ponitur. hac ſimilitudinis collectione plurimum So crates eſſe vſus dicitur: vt in Platōnis aliorumqꝫ eius ſectatorum voluminibus inuenitur. Quotiens vero vna res vni rei per ſimilitudinem comparatur. hoc modo colligitur argumentum. regendorum fi nium arbitri eſſe dicuntur: qui finalia litigia diſcer nunt. vt ſi fuerit de finibus orta contentio: eorum di rimatur arbitrio. ſed fines in agrorum tantum limi tibus eſſe dicuntur. arbitri autem finium regendo rum in ciuitate eſſe non poſſunt. Item arceri aquam in agris tantum dici ſolet vbi ſi ex aliquo loco aqͣ plu uia colligatur: ⁊ defluēs in campos vicini paſcua fru geſue corrumpat: arbitri arcende aque a magiſtrati bus ſtatuebāt̉. queritur ergo an in vrbe arcende ac arbitrū poſſimus adigere. ⁊ argumentum capitur ex ſimilitudine: ſi regendorum finium: quia ſolius agri ſunt: in vrbe arbitrum adigere non poſſis. ne aque quidem arcende: quia ſoloruꝫ eſſe vr̄ agrorum: in vi be arbitruꝫ poſſis adigere. hic igitur vna res vni rei ſimilitudine coniuncta eſt. ex eodem etiam ſimilitudi nis loco illa ſumi proponit. q̄ vocantur exempla. velu ti Craſſus in cauſa curiana: que fuit huiuſmodi qui

IN Tōpica Sicero. Cōmentarioꝝ li. iiii.
dam pregnantem vxorem relinquens ſcripſit here deꝫ poſthumū: eiqꝫ alium ſubſtituit ſcd̓m ꝗ Curius vocabatur ea conditione vt ſi poſthuuius: qui intra menſes decem proximos naſceret̉: ante moreretur quā in ſuam tutelā perueniſſet.i. ante obiret diē quā teſtamentum iure facere poſſet: ſcd̓us heres ſuccede ret. quod ſi ad id tēpus perueniſſet: quo iā firmo iu dicio in ſuā tutelam receptus iure ciuili inſtituto poſ ſet herede defungi: ſcd̓us heres.i. Curius non ſucce deret. que vocat̉ ſubſtitutio pupillaris. queſitum eſt an valeret ita inſtituta ratio. Craſſus igitur plurima protulit exempla: quibus ita inſtitutus heres obti nuiſſet hereditatē: que exemploꝝ cōmemoratio iudi ces mouit. dicit ēt ipſos quoqꝫ iuriſconſultos vti ſepi us exemplis: veluti cū fingitur propoſitio vel cauſa: vt caſus de quo agitur per ſimilitudinē intelligatur hoc modo ſi quis.n. iuriſperitus adiiciat id: qd̓ non iure contractū eſt: nullius eſſe momenti. adhibeatqꝫ exemplū tale. velut ſi quis rem non mancipi manci pauerit: num idcirco aut rem alienauit: aut ſe reo fa cto potuit obligaſſe: minime. Quod.n. non iure con tractum eſt: nil retinet firmitatis. ⁊ alia huiuſmodi apud iuriſperitos inueniunt̉: in quibus oratores ma xime valent. ꝗbus ēt intantū fingere licet: vt eorum oratione ēt mortui ſepe ab inferis excitentur. quod Tullius in ea facit oratione qua Celiū defendit. ſed latior inquit eſt illoꝝ cāpus id eſt oatorum: quibus ſpaciari ac deuagari licet. nec idcirco minus ceteris quoqꝫ facultatibus ſimilitudines proſunt: qm̄ eadeꝫ argumenta maximis minimiſqꝫ cauſis conueniunt. quo ſit vt loci quoqꝫ argumentorum diuerſarum ar tium queſtionibus accōmodentur. ¶ Sequitur ſimilitudinē differentia: res maxime cōtraria ſuperiori: ſed ē eiuſdē facultatis diſſimile ⁊ ſimile īuenire. eiꝰ generis hec ſunt. non quemad moduꝫ quod mulieri debeas: recte ipſi mulieri ſi ne tutore auctore ſoluas: ita quod pupillo aut pu pille debeas: recte poſſis eodem modo ſoluere. ¶ Eiuſdem facultatis eſt ſimilitudines differentiaſqꝫ cognoſcere. qui.n. ſcit: quid ſit idem noſſe poterit: ꝗd ſit diuerſum. Omnis vero ſimilitudo idem aliꝗd eſſe conſtituit: quod.n. idem eſt ſcd̓m qualitatem: id ſimile eſſe neceſſe eſt. Omnis quippe res: aut ſubſtā tia eedeꝫ ſunt aut qͣlitate: aut ceteris predicamentis. quod ſi ita eſt: ⁊ animus intelligere hoc idem in plu ribus predicamentis pōt. ſed cum hoc ipſum idem in predicamentis notat: eodem mō in eiuſdem predica mentis: quod diuerſum eſt intuet̉. ſed ſimile idem ē. differentia vero diuerſum. Idē igitur anīus eadēqꝫ intelligentia ſimilitudinem differentiāqꝫ cognoſcit. Differētiaꝝ vero multe ſunt ſpecies. alie quippe ſūt ſubſtātiales: vt homini rōnale. alie non ſubſtātiales ſed inſeparabiles: vt nigrū ethiopi: atqꝫ coruo. alie vero mobiles neqꝫ conſtātes: vt ſedere ſtare: ⁊ huiuſ cemodi cetere quibus ⁊ ab alijs hoībus ⁊ a nobiſip ſis ſepe diſtamus. Item differentie alie aliquo mo do ſunt geneꝝ diuiſibiles. aliquo modo vero ſpecie rum conſtitutiue. ſed ſi a cōſtitutiuis argumentū du catur velut a genere ducitur. nā ſicut genus continet ſpeciem: ita differentie continent ſpecies. ſane ſi diffe rentie conſtitutiue vt genera intelligent̉: fides ab his ad ea aptabitur: que conſtituūt. hec.n. talium diffe rentiaꝝ veluti quedā forme ſunt. ſin vero ſint diuiſi biles ſiquidē ad ea probāda: que diuidunt: earuꝫ du
citur fides: a forma argumentum fieri videtur: nā ta les differentie eorum que diuidunt forme quedā ſūt ꝙ ſi ad ea probāda referuntur: que in contrariā par tem genus diuidunt tunc proprie a differentia fieri argumentum videtur: qꝛ contrarie veluti differen tie comparantur. Quod vero ad exemplum attinet Tullii huiuſmodi eſt. Mulieres antiquitus ꝑpetua tutela tenebātur. pupilli item ſub tutoribus agunt ſed mulieribus ſi quid debitū fuiſſet: ſine tutoris au ctoritate poterat ſolui. pupillis vero minime. ergo ſi queratur: an id quod debeat̉ pupillo cuilibet. renuē te tutore poſſit exolui. a differentia ſumit̉ argumen tum ſic. Non ſicut mulieri ſine tutoris auctoritate de bitum poſſis exoluere: eodem mō niſi auctoritas tu toris acceſſerit pupillo ſoluere: qd̓ debeas poſſis. ille .n. per petua tutela ēt prouecta iam etate continētur illoruꝫ tutele certus annoꝝ numerus terminū facit atqꝫ idcirco ſolui pupillo ſine auctoritate non pote rit. Differt enim perſona mulieruꝫ a perſona pupil loruꝫ: vel in eo ꝙ pupilli nō perpetua reguntur tute la. mulieres vero perpetua vel ꝙ pupillus nullū ſue etiā miniſtrande vtilitatis iudiciuꝫ habere poteſt. cū ſit aliquis mulieribus ⁊ non firmus in explicanda fa miliaris rei vtilitate delectus. ¶ Deinceps locus eſt qui a contrario dicitur. Cō trariorū autē genera ſunt plura: vnuꝫ eorū que in eodeꝫ genere plurimuꝫ differunt: vt ſapientia ſtu ticia. eodeꝫ auteꝫ genere dicūtur: quibus propoſi tis occurrūt tanquā e regione quadam contraria vt celeritati tarditas non debilitas ex quibus cor trarijs argumenta talia ex iſtunt. Si ſtulticiā fug mꝰ: ſapientiā ſequamur: ⁊ bonitatē: ſi maliciā hec que ex eodem genere contraria ſunt: appellantur aduerſa. ſunt alia contraria: que priuantia licet ap pellemus latine: grece appellantur. στέρήτικα Prepoſitio eniꝫ in priuat verbuꝫ ea vi quaꝫ habe ret. ſi in prepoſitū nō fuiſſet. vt dignitas īdignitas hūanitas īhūanitas. ⁊ cetera generis eiuſdē. quoꝫ tractatio eſt eadē. q̄ ſuꝑioruꝫ. q̄ aduerſa dixi. Na alia quoqꝫ ſunt cōtrariorum genera. velut ea que cuꝫ aliquo conferuntur. vt dupluꝫ. ſimplū. multa. pauca. longū. breue. maius. minus. Sunt etiā alia valde cōtraria. que appellant̉ negātia. ea ἄποφα τίκα. grecis contraria aientibus. vt ſi hoc eſt. illud non eſt. Quid enim opus exemplo eſt; tantuꝫ in telligat̉ in argumento querendo contrarijs omn bus contraria non conuenire. ¶ Diuiſo differentie loco nunc de contrariis tractat. atqꝫ vti reꝝ ordo clarius colliqueſcat: pauca mihi e Ariſtotele ſumenda ſunt. qͥ ille vir oīum longe doct ſimus de hac diuiſione tractauit. quāqͣꝫ. M. Tullius re quidē Ariſtoteli fere conſentit: ſed ab eo nomīun interpretatione diuerſus eſt. Nā que Ariſtoteles o poſita i. αρτηκεμέρα. vocat: ea Tullius cōtrari noīat: ſed hec paulo poſterius: nunc Ariſtotelis diui ſio cōſideretur. Oppoſitoꝝ igitur ſcd̓m Ariſtotelem alia ſunt ꝯͣria. alia priuatio ⁊ habitus. alia relatiua alia cōtradictoria. Contraria quidē: vt albū: atqꝫ ni grū habitus vero ⁊ priuatio: vt viſus ⁊ cecitas. digni tas ⁊ indignitas. Relatiua vero vt pater filius. dn̄s ſeruus. Contradictoria eſt dies. nō eſt dies. hoꝝ om niū tales inter ſe differentie conſiderantur. Nā que contraria

In cōpica Xice. Cōmentarioꝝ liber. iiii.
contraria ſunt. ꝑtim mediate ſunt. partim v̓o medio caret mediata ſunt. vt album nigrum. eſt enim horū cuilibet medius alius color: vt rubeus vel pallidus. ⁊ hoꝝ contrarioꝝ non neceſſe eſt alterum ſemper ineē corꝑibus. Neqꝫ enim omne corpus aut albuꝫ: aut ni grum eſt. ſed aliquotiens in hoꝝ medietate eſt conſti tutū: vt ſit rubrum vel pallidum. immediata v̓o ꝯͣria ſunt: quoꝝ nihil medium poterit inuēiri: vt grauitas gleuitas. hoꝝ enim nihil eſt medium. Nam que le nia ſunt: ſurſum feruntur. que grauia deorſum Qꝛ autem ſit corpus: quod neqꝫ ſurſum: neqꝫ deorſuꝫ fe rat̉: nihil poterit inuēiri. Sed immediata contraria talia ſunt: vt alterū eoꝝ cui poteſt accidere: ſemꝑ in hereat. vt in propoſito ſuperius exemplo. Neceſſe c̄ enim omne corpus vel leue eſſe vel graue: qꝛ leuitas ⁊ grauitas medium non habēt. ꝙ preterea ineſſe co poribus poſſit. At ea que in priuatione ⁊ habitu ſunt nt cecitas ⁊ viſus: diſtant quidem ab his contrariis: quę claudunt aliquā medietatē: ꝙ ip̄a medietatē non habēt. ah his v̓o contrariis differūt: que ſunt imme diata. qm̄ hoꝝ contrariorum alterū ſemꝑ ſubiecto in eſſe neceſſe ē: vt corpori grauitatē vel leuitatē: priua tionem v̓o ⁊ habitum non ſemper: vt cū ſit habitus quidem viſus: priuatio autem cecitas. nō omne quod videri poteſt: aut videt aut cecum eſt. infans quip pe nondum editus neqꝫ videt: qꝛ nōdū proceſſit in lu cem: neqꝫ cecus eſt: qꝛ nondum habuit viſum: quē po tuiſſet amittere. idem̄ de catulis dici pōt: qui ſtatī na ti nequeūt intueri. nam tūc eos nec cecos dicere poſ ſumus nec vidētes. Et poſtremo contraria ſemper in ſuis qualitatibus conſiderant̉. priuationes aūt nō ꝙ ipſe ſint aliquid. ſꝫ ex habitus abſentia colligūtur. ne qꝫ enim cecitas eſt aliquid: ſed a viſus intelligit̉ ab ſceſſu. tam v̓o priuatio qͣꝫ ꝯͣrietas differtꝭ a relationis oppoſitiōe eo qd̓ neqꝫ ꝯͣria neqꝫ priuatoria ſiml̓ eſſe poſſunt. idem enim vno eodemqꝫ temꝑe. vno eodēqꝫ in loco album nigrūqꝫ: vel videns cecūqꝫ eſſe non po terit. ſed relatiua a ſe nequeūt ſeꝑari. neqꝫ enim p̄t eē filius ſine patre. nec ſeruus ſi dn̄s non ſit. amplius cō traria ad ſe ⁊ priuatoria non referūtur. Nemo enim dicit albuꝫ nigri vel nigrū albi: vel cecitatē viſus vel viſū cecitatis. q̄ v̓o ī relatiōe ſūt poſita in ipſa relatio nis predicatione ꝯſiſtunt vt duplū dimidii. dn̄s ſerui ⁊ cetera ad hunc modum tā v̓o ꝯͣria qͣꝫ ēt relationes differunt a contradictionibus ꝙ contradictiones qui dem ſemꝑ in or̄one cōſiſtūt: ⁊ in altera eaꝝ parte ve ritas. in altera falſitas inuenit̉. contraria. v̓o ⁊ priua toria ⁊ relationes in ſimplicibus partibus or̄ois ⁊ in his neqꝫ veritas neqꝫ falſitas ine ſt. nā cū dico albū: nigruꝫ. cecitas. viſus. dn̄s. ſeruꝰ ſimplices or̄onis par tes ſunt: neqꝫ verum neqꝫ mendacium continētes. in ſimplicibus enī partibus or̄onis veritas vel falſitas nulla eſt. cū autē dico dies eſt. dies non eſt. vtreqꝫ ꝓ poſitiones. vna in affirmatione altera in negatiōe po ſita: orationes ſunt. ſed. M. Tullius non tā ꝓpriis no minibus quam notioribus vtit̉. ait enim contrarioꝝ alia eſſe que aduerſa vocent̉: alia que priuantia: alia que in comparatione ſint. alia que aientia ⁊ negātia nuncupant̉: ſed que contraria nominat. oppoſita ve rius dicerentur: que aduerſa dicuntur. cōtrarioꝝ me lius ſuſciperent nomen. que in collatione noīat. ea re latiua vel ad aliquid certiꝰ vocarētur. ſed vtat̉ noībꝰ vt volet: dū res ipſe certa ꝓprietatis ſue rōne ſignen tur. nos vero in ceteris quos edidimus libris eo nūcu pauimus modo: quo ſuꝑius in Ariſtotelis dictum eſt
diuiſione ẜm. M. T. igit̉ contrarioꝝ alia ſunt aduer ſa: vt ſapientia ſtulticia. alia priuantia vt dignitas ⁊ indignitas alia v̓o que cum aliquo cōferūt̉. vt duplū ſimplū. alia v̓o que appellant̉ negātia econtrario aie tibus conſtituta. vt ſi hoc eſt: illud nō eſt. aduerſa igi tur ſunt: que ſub vno genere poſita plurimum diffe runt. vt album nigrumqꝫ a ſe plurimum diſtant ſub vno genere poſita ſub colore. Itē celeritati tarditas aduerſa ē poſitis vtriſqꝫ ſub motu. neqꝫ enī celeritati debilitas opponenda eſt: qꝛ debilitati firma valitudo ꝯͣria eſt: quod in diuiſione omiſit Cicero: ſed docuit exemplo. illa quoqꝫ dicunt̉ aduerſa: q̄ in diuerſis ge neribus ſita plurimuꝫ a ſe diſcrepare intelligūtur. vt ſapīa ſtulticie. Illa enim ſub genere boni eſt: hec v̓o ſub mali. qͣꝫ qͣꝫ hmōi exemplum priuationem potius ſpectare videat̉: nam ſtulticia priuatio ſapīe eſt: nec quicqͣꝫ eſt aliud ſtulticia niſi ſapīe: ⁊ rōis abſentia. ſꝫ qͥ ſint: q̄ priuantia Cicero appellet: poſterius demon ſtrabo. Ex his hoc mō argumenta ſument̉. Si ſtulti ciam fugimus: ſapīam ſequamur. ſi bonitatem appe timus: maliciam fugiamus qͣꝫqͣꝫ malicia quoqꝫ ſecū dum eundem modū qui ſuꝑius dictus eſt: priuationi bus poſſit adiungi. Priuantia v̓o ẜm Ciceronē ſunt: que grece. στέρητίκα. appellant̉: que habent eam ꝑtem or̄ois p̄poſitā: que cū fuerit adiecta. ſꝑ fere ali quid demit. ea in p̄poſito. hec enim ſyllaba cui fuerit appoſita demit fere aliꝗd ex ea vi: quā eēt res q̄libet habitura: ſi in ſyllabam p̄poſitam non hr̄et. vt hūani tati īhūanitas. namqꝫ prepoſita in id de quo dr̄ hūa nitate priuauit. vt dignitas ⁊ indignitas. ⁊ tullius ꝙ dem ea tantū priuantia eo confirmat: in ꝗbuſcūqꝫ ſyl laba iſta p̄ponit̉. priuantiū quippe naͣ ẜm tulliū huiꝰ ſyllabe cōmemoratiōe finit̉. a peripateticꝭ v̓o accepi mus priuatiōes tū cū ſimplicibus noībus. tū cum pri uatoriis ſyllabis efferri: ſimplicibus noībꝰ: vt cecitas Cum priuantibꝰ v̓o ſyllabis. vt indignitas. inhūani tas. quocirca ẜm. M. T. cecitas non erit priuatio vi ſus: ſed ei aduerſum atqꝫ iccirco forſitan ſtulticiaꝫ in ter aduerſa numerauit. qm̄ non habet in ſyllabā ex qͣ priuatiōes arbitrat̉ exiſtere. Ex quibꝰ eodē mō vt in ſuperiꝰ poſitis aduerſis argumēta ducūtur. Inhūa nitatem auerſemur. ſi hūanitas conſectanda eſt. Illa v̓o ꝯͣria ut ait tullius: que cū aliquo conferunt̉: talia ſunt vt duplum ſimpli. Id tātundē ē tanqͣꝫ ſi diceret duplū dimidii. ſimplū.n. dupli dimidiū eſt. ⁊ pater fi lij. ea que ſunt ſꝑ reciprocātia. aliquotiēſ quidē ſeptīo caſu: aliquotiēs v̓o gtīo. nā filiꝰ pr̄is ē filiꝰ ⁊ pater filii hec ſcd̓m gtm̄ª ꝯuerſio eſt. ⁊ duplum ſimplo duplū ē. hec ſcd̓m ſeptīum caſuꝫ ſunt etiā que accuſatiuo: vt pauca ad multa: ⁊ magnū ad paruū. Itē negātia ſūt q̄ in affirmationibꝰ ⁊ negationibus poſita ſunt. vt ſi hoc eſt: illud non eſt. veluti ſi dies eſt nox nō eſt: atqꝫ hāc oppoſitionē Cicero dicit valde eē ꝯͣriam Ex qui bus oībꝰ ſecūdū ſuꝑiꝰ dictū modū argumētoꝝ facul tas eſt: nā ex relatiuis ꝯͣriis ita ſumimus argumētū. ſi pater eſt fieri non poteſt quin ei filius ſit. Ex negan tibus autem que. αποφατίκα.(ut ait) greci vocāt. ita ſi ſol ſupra terrā fuit: nox eſſe non potuit: hec eniꝫ affirmatio illā perimit negationē. cur vero hec negā tia eē cōſtituerit mirandū eſt. Nā que negantia ſūt: aientibus opponūt̉ ⁊ ſimul eſſe non poſſunt. vt diem eſſe ac diem non eſſe. hoc vero eſt ꝯſequens cum ita dicatur. ſi hoc eſt: illud non eſt. vt ſi dies eſt: nox non eſt. atqui affirmationē negationemqꝫ valde tullius dicit eſſe contrariā. ſed in hac conſequētia neq̄unt eē

In tōpica eiceronis commentarioꝝ lib. iiii.
contraria. Nam quod eſt conſequēs contrariū non ē. ¶ Ab adiunctis autem poſui equideꝫ exemplum. Paulo ante multa adiūgi: que ſuſcipienda eſſent: ſi ſtatuiſſemꝰ ex edicto ſcd̓m eas tabulas poſſeſſio nē dari quas is inſtītuiſſet. cui teſtī factio nulla eēt. Sed locus is magis ad coniecturales cauſas: que verſantur in iudiciis valet. Cū querit̉ quid aūt ſit aut euenerit: aut futurū ſit: aut ꝗd omnio fieri poſ ſit. Ac loci quidem ipſius forma talis eſt. Admo net autem hic locus: vt querat̉: quid ante rē. quid cū re. ꝗd poſt rem euenerit. nihil hoc ad ius. Ad Ciceronem inquibat Gallus noſter: fiquis. ad ei quid tale retulerat: vt de facto q̄reretur. tu tn̄ patia re nullum a me artis inſtitute locuꝫ preteriri: ne ſi nihil niſi quod ad te ꝑtineat ſcribendum putaris: nimium te amare videar. Eſt enim magna ex par te locus hic oratorius: non modo non iuriſconſul toruꝫ: ſed ne philoſophoꝝ quidē. Ante rem enī. q̄ runtur: que talia ſunt apparatus: colloquia: locus: conſtitutum conuiuium. cum re autē pedū crepitꝰ ſtrepitus hominum: corporū vmbre: ⁊ ſiquid eiuſ modi eſt. At poſt reꝫ: pallor: rubor titubatio: ⁊ ſi qͣ alia ſigna cōturbationis ⁊ conſcientie. Preterea reſtinctus ignis: gladius cruentus. ceteraqꝫ que ſuſpitionem facti poſſunt mouere. ¶ Quid ſit ad adiunctis locus breui ſuperiꝰ mōſtrauit exēplo: eo ſcꝫ quo dixit. ſi ſcd̓m mulieris nunqͣꝫ capi te diminute tabulas poſſeſſio bonoꝝ daret̉: ꝯſequēs eſſe: vt ſcd̓m quoqꝫ puerorū ⁊ ſeruoꝝ poſſeſſio ꝑmit teret̉. ſed nunc formam ipſā ⁊ quaſi ſub̓m loci mon ſtrare proponit: que eſt hmōi ab adiunctis enim locꝰ eſt. cuꝫ ex eo qd̓ proponit̉ aliquid aliud vel eē vel fuiſ ſe: vel futurū eē argumētatione colligit̉. vt in eo ip̄o qd̓ duduꝫ poſuit exēplo. approbat̉ enī non debere ſe cundū mulieris nunqͣꝫ capite diminute tabulas bone rum poſſeſſionem dari. qꝛ ſi id fuerit poſitū: id futuꝝ eſt: vt ſecūdū puerorum quoqꝫ ac ſeruoꝝ tabulas bo noꝝ poſſeſſio ꝑmittat̉. Talia v̓o ſūt que dicunt̉ adiū̓ cta: vt circa rem fere que querunt̉: īueniant̉ neqꝫ tn̄ neceſſe ſit ei ſemꝑ adherere. ⁊ forma quidem huiꝰ lo ci talis eſt: vt hanc quoqꝫ diffinitionē poſſit admitte re. ab adiunctis locus eſt cū ex aliꝗbꝰ: q̄ ſūt proxima eis: de ꝗbuſquerit̉ rebus: id qd̓ q̄rit̉ vel fuiſſe: vel eē vel futurū eſſe monſtrat̉: qui locus eſt cōiecturalibꝰ cauſis maxime neceſſariꝰ. Cū enim de facto queritur tū ſi id factū eſt qd̓ dubitat̉: ꝗd vel fuerit vel ſit vel futuꝝ ſit: cōſiderari ſolet: multa enī ſūt que vnicuiqꝫ adiuncta rei varioꝝ euentu tēpoꝝ colligunt̉. iccirco: n. quid ante rem: quid cū re: quid poſt rem euenerit: in cōiecturalibus cauſis inquirit̉: que ab oratoribus tractant̉ ſolis: neqꝫ iuriſconſultꝭ in hmōi negociis cū rethorica facultate vlla cōmunio eſt. iuris enī ꝑitus de facti qualitate: non ēt de ipſius facti veritate rn̄ det: iccirco quotiens ad gallū peritū iuris facti qō de ferebat̉: nihil ad nos inquibat: ⁊ ad Ciceronē potiꝰ conſulentes.i. ad rethorem remittebat: In quo tulliꝰ facete ad trebatiū iocū miſcuit dicēs. qͣꝫqͣꝫ locꝰ hic ab adiunctis coniecturalibꝰ cauſis maxime eſt vtilis nihil conſultorū iuris prudentiaꝫ iuuet. patere me tn̄ inquit nullā ſuſcepti oꝑis partē preterire. ne ſi in hoc libro nihil preter tue artis exempla conſcripſero: tue
tantum gratie videat̉ addictus ab adiunctis v̓o locꝰ qui non mō iuriſcōſultis: ſꝫ ne philoſophis quidē pre ter oratores non patet: triū ſepe tempoꝝ rōne tractā dus eſt. Nā de facto ſi querit̉: quid vel ante id vel cū eo vel poſt fuerit neceſſe eſt veſtigari. ante rē quidē hoc mō apparatus. veriſimile eſt enī effeciſſe aliqui qd̓ ante efficiendum ꝑauit colloquia. fieri enī potuit vt amauerit: qui ſepe fuerit collocutus. Locus velut cum ad aliquid faciendum oportunus locus eligitur Conſtitutū conuiuium velut ſi ꝗs conſtituto ante cō uiuio in eo feciſſe aliquid arguatur: capiatur qͣꝫ conie ctura facti ex eo ipſo qd̓ ſit conuiuiū conſtitutū: atqꝫ hoꝝ omniū ante rem de qua queritur exempla ſunt. Cum re v̓o hoc mō. Pedū crepitus: velut ſi eſſe in quempiā locum aliquis accuſetur: pedum crepitu de prehenſus eſſe ꝓbabit̉: vel ſi fuiſſe adulter in cubicu lo ex vmbra corporis deſignet̉. hec cum ipſis de qui bus queritur inſpecta eiſdē tn̄ intelligūtur adiuncta Poſtremo v̓o ſi quas cōſcientie maculas pallor ru bor: titubatioqꝫ prodiderit: reſtinctus ignis. velut ſi clam factum aliquid extincto igni velimuſ oſtendere vt tutius noticiā ſubmouētibus tenebris cōmittere tur. Itē gladius cruentus peractū facinus monſtrat Hec oīa poſt rem facto intelligūtur adiuncta. ⁊ ſem per ante rem: cum re: ⁊ poſt rē ſecūdū rōnem tempo rum intelligendū eſt. neqꝫ ita ut in antecedentibus ⁊ conſequentibus: Illic.n. naͣe rō cōſiderat̉. Oīa quip pe ſil̓ ſunt. nā qd̓ antecedit: ſi poſitum ſit ſtatī ē id qd̓ conſequit̉. vt ſi ponas hominē ſtatī aīal eſſe neceſſe eſt. nec ante ſecundum tempus eſſe hō dici pōt. poſ v̓o ſubſequi aīal: ut ante aliꝗs apparatꝰ ē ſcd̓m tp̄s poſterior effectꝰ. Itaqꝫ illic antecedētia ⁊ cōſeq̄ntia nominantur: hic an̄ rē. cū re: ⁊ poſt rem. Iccirco ꝙ il lud ꝗdem nō ſcd̓m tp̄s ſed ſcd̓m principalitatē naͣe ſe cum ſil̓ aliquid trahentis antecedens dr̄ vel ꝯn̄s: iō quod antecedens comitat̉. Ea v̓o que ſcd̓m tēporis priorē poſterioremue rōnem cōſiderātur: ſunt adit cta: iccirco ante reꝫ: cū re ⁊ poſt rē cepere vocabulū. ¶ Deinceps eſt locus dialecticorum proprius ex cōſequētibus ⁊ antecedentibus ⁊ repugnantibus nam coniuncta de quibus paulo ante dictū eſt: non ſemper eueniūt. Conſequētia aūt ſemper. Ea.n. dico conſequentia que rem neceſſario conſequūt̉. Itēqꝫ ⁊ antecedentia ⁊ repugnantia. Quicquid enim antecedit quamqꝫ rem: id coheret cum re ne ceſſario. ⁊ quicquid repugnat. id eiuſmodi eſt. vt coherere nunquā poſſit. ¶ Expedito adiunctoꝝ loco: nunc de antecedētibus ⁊ cōſequentibꝰ ⁊ repugnantibꝰ diſſerit. Qui locus cuꝫ ſit vnus in tria velut mēbra diuiſus ē. M. ꝗdē Tulli loci huiꝰ vocabulū tacuit. mihi āt totꝰ cōditiōalis ap pellādus videt̉. Cuius cū promptiſſime naͣ clarueri nomē quoqꝫ ei: qd̓ noſ poſuimª recte inditū māifeſti apꝑebit. pͥmū igit̉ ſingularū ꝑtiū diffinitio ꝑuidēdi eſt. itaqꝫ antecedens ē: quo poſito aliud neceſſe ē ꝯſec̄ tur. itē conſequēs alicuius ē. quod eſſe neceſſe eſt. ſi il lud cui eſt ꝯn̄s preceſſiſſe cōſtiterit. Repugnans eſt qd̓ ſimul cū ea cui repugnare dicit̉ eē nō poſſit ātec dentiū igit̉ atqꝫ conſequētiū ⁊ repugnātiū vnū loci eſſe p̄diximus: qui quō ſit vnꝰ paucis oſtēdā. Primū igitur dū quereret̉ quo nā mō vnus eēt locus a cōſe quētibus ⁊ antecedētibꝰ ⁊ repugnātibꝰ: dicebat̉: qm̄ eiuſdē mētis ē: atqꝫ intelligētie: tā cōſentāea ſibimet qͣꝫ diſſidētia

In topica Xice. Cōmentarioꝝ liber. iiii. ¶
ꝙͣ diſſidētia p̄uidere. iccirco hūc quoqꝫ locū vnū vide ri. Conſentaneorū namqꝫ due ſunt ꝑtes: antecedens vna altera conſequēs. Nam cum altero precedēte co mitatur alterum: illa ſibi in ipſa nature conſequentia conſentire neceſſe eſt. Repugnantium v̓o tā ⁊ ſi due ꝑtes ſunt vnū tn̄ eſt vtriſqꝫ vocabulum. vtraqꝫ enim repugnātia nominant̉. duo v̓o eſſe: que ſibimet re pugnent. atqꝫ a ſe diſſentiant nullus ignorat: ſed eo diſtant ꝙ antecedentiū ⁊ cōſequentiū duo ſunt noīa lꝫ vnus vtriſqꝫ conſenſus: repugnātibus v̓o vnū no men ē: cū ſit vnꝰ in vtriſqꝫ diſſenſus. ergo eadē mēs: eadēqꝫ ītelligētie rō: id qd̓ p̄cedit ⁊ id qd̓ comitatur intelligit. neqꝫ enim fieri poteſt vt antecedēs aliꝗd in telligat̉: niſi in eodē quid ſit ꝯn̄s cōſideret̉. Eodē quo qꝫ mō nec cōſequēs niſi appareat. ꝗd p̄cedat. item re pugnans aliquid intelligere nemo pōt: niſi intelligat cui repugnet. ſed qm̄ eadē rō poteſt ſimilia diſſimilia qꝫ perſpicere: antecedentiū v̓o ⁊ cōſequētiū ꝯſenſus ꝗdam: ⁊ ꝑ naͣe ſimilitudinē concordia eſt. Diſſenſus : in repugnātibꝰ: ac diſſimilitudo neceſſe ē vt vna atqꝫ eadē rō ⁊ antecedentiū conſequentiūqꝫ naͣm ⁊ repugnātiū ſpectet. quo ſit vt vnꝰ quoqꝫ locꝰ ſit: quē vna intelligentia cōprehēdit. ſed hic oppōebat̉. Cur git̉ aliū ex ſimilitudine: alium ex cōtrario locū Mar cus tullius ſuperius enumerauit. Nam ſcd̓m propoſi tam rationem: qm̄ ſimilitudinem ⁊ contrarietatē in telligentia vna perpendit: vnuſ locuſ ſimiliū ꝯtrario rumqꝫ eſſe debuiſſet. ſed reſpondebat̉. qm̄ non eodē mō ſibi antecedentia ⁊ conſequētia conſentire dicū tur: ſicut ea: que ſimilia nūcupātur. In his nāqꝫ vna tantum qualitas inuēitur: ⁊ ſecūdū eandē qualitatē ſimilia eſſe dicuntur. at in antecedentibꝰ ⁊ ꝯſequen tibus non qualitatis ſimilitudo: ſed ꝗdam naͣe conſen ſus eſt: ⁊ q̄ ſimilia ſunt ſine ſe eſſe poſſunt: anteceden tia v̓o ⁊ cōſequentia ſine ſe eſſe nō poſſunt. atqꝫ iccir co non videtur eſſe conſequentiū ⁊ antecedentiū cū ſimilitudine vlla cōmunio naͣe: que rō nō valde vide tur idonea: nec explicat: quod demonſtrare conat̉. il lud certe firmiſſimum eſſe conſtat: ꝙ huiꝰ loci tracta tus condictionalibus ſemꝑ propoſitionibus accōmo daret̉. Cōdictionalis v̓o propoſitio eſt: que cū condi tione pronunciat eſſe aliꝗd. ſi aliud fuerit. veluti cū di cimus ſi dies eſt lucet Hec igit̉ rerum cōſequētia fa cile in repugnantiā vertitur. Nam ſi rebus conſequē tibus negatio interponatur: ex cōſequētibꝰ repugnā tia reddutur hoc mō. Si dies eſt. lux eſt Repugnan tia fiunt ita. Si dies eſt: lux non eſt. repugnant enim diem eſſe ⁊ lucem non eſſe. Que repugnātia in cōdi tione conſiſtit. Dicimus enim ſi dies eſt: lux non eſt. nā diei ꝯͣrium eſt nox. Conſequens v̓o noctis: lucē nō eſſe. quare eſſe diē ⁊ non eſſe lucē repugnat. Argumē tū v̓o eſt hanc repugnantiā in conditione conſiſtere qꝛ ſi conditio deficeret: nulla eſt repugnātia hoc mō dies ē lux nō eſt. vtreqꝫ enī diſiuncte ꝓpoſitiōes ſu as ſentētias gerunt: nec quicqͣꝫ intelligūt̉ hr̄e cōe. at qꝫ iō diuerſis accepte tꝑibus vere ſūt: nec repugnāt. nā ſicut in his ꝓpoſitiōibus dies eſt: lux eſt: nulla eſt cōſequētia. qm̄ cōditio deeſt: q̄ ꝓpoſitionē facit cōne ram: ſed vtreqꝫ a ſe diſiuncte ſuā ſententiā claudūt. ita in his quibus ꝓponit̉. dies eſt. lux non eſt. nulla ē repugnātia: qm̄ ſeruat ſuā vtraqꝫ ſeꝑata ſententiam at ſi his cōdictio interueniat ſuperiorū quidē ita ſen tentia copulat̉: vt ꝯſequentes fiant. poſterioꝝ v̓o ita ut repugnantes hoc mō: ſi dies eſt lux eſt. Hec conſe quēs propoſitio ex duabus ꝑ conditionē mediā effecta eſt vna. At ſi ſit ita. Si dies eſt lux non eſt. repu gnat. Negatū enī qd̓ ſequit̉: repugnare neceſſe ē. Am plius argumentū qd̓ ex antecedentibus ⁊ cōſequēti bus ſit: ex vnius propoſitionis connexe ꝑtibus naſcit̉. nā conditionalis propoſitionis cōnexe vna pars ē an tecedens alia conſequēs: ꝙ ſi a repugnātibꝰ argumē tū fiat. rurſus ab vnius propoſitiōis mēbris tale ar gumētū naſci oportebit. igit̉ ex his ꝓpoſitiōibꝰ dies eſt. lux eſt vna eſſe non pōt niſi conditione copulent̉: vt vnū ſit antecedēs: aliud ꝯn̄s: ⁊ ideo in his ex an tecedēti ⁊ cōſequenti argumētū eſſe nō pōt: qm̄ due ſunt ēt ex illis quoqꝫ ꝓpoſitiōibꝰ que ſunt dies eſt lux nō eſt: vna eſſe non poterit: niſi conditiōis adiunctio ne in vniꝰ quodāmō ꝓpoſitionis ſentētiā reducāt̉. cu ius ꝓpoſitionis partes ſunt repugnantes. nam vt in cōnexa ꝓpoſitione vna pars antecedēs: alia eſt ꝯn̄s. ita in repugnanti vtraqꝫ pars ꝓpoſitionis a ſemet in uicē repugnat: ac diſſidet. Ampliꝰ repugnās ꝓpō cō nexe ꝑtem ꝯtrariam tenet. nā vt in illa. qd̓ antecedit ſecū id qd̓ ſequit̉ trahit: ita in hac ꝓpōe ꝑtes ſil̓ eē nō pn̄t. Contrarie v̓o dr̄ie ſub eodē gne poni ſolent. Si igit̉ ꝯnexa ꝓpō in ꝯditione eſt conſtituta: repugnans quoqꝫ in ꝯdictione ꝯſiſtit. ꝙ ⁊ ꝯn̄tiam ꝓpōnū ⁊ re pugnantiā ꝯditio facit: non eſt dubium ꝗn locus hic iure ꝯditionalis vocet̉: ac ſit vnus poſitus in ꝯditiōe diuiſis ꝑtibus.i. in antecedenteꝫ ꝯſequentēqꝫ ⁊ repu gnantē. Cōnexe nāqꝫ ꝓpoſitiōis vna ꝑs an̄s eſt: alia ꝯn̄s. Repugnātis v̓o ꝓpoſitiōis vtraqꝫ repugnat ac diſſidet. Itaqꝫ cōnexe ꝓpōnis partes an̄s ⁊ ꝯn̄s ſunt: repugnātis v̓o repugnātes ꝑtes ſūt. Nec illud ītelli gentiā turbet ꝙ dies ē ⁊ lux ē: qͣdā ſibi rōne ꝯſentiūt Itē dies ē ⁊ lux nō eſt: quaſi a ſe diſſentiunt atqꝫ di ſcordant. nā cōnexa ē ꝓpō ſi cū aliud an̄ceſſerit aliud ꝯſequat̉. Itē repugnās ſi vno poſito falſo aliud īfera tur: qd̓ eē nō pōt: niſi id ius cōditionis efficiat. Quo circa aperte demōſtratū eſſe arbitror ꝯditiōalē hūc locū vocari ⁊ recte vnū eē a. M. T. ꝯſtitutū. qūo v̓o fiat ab an̄tibus ⁊ ꝯn̄tibus ⁊ repugnātibus argumē tū poſterius dicā. ſꝫ qm̄ nullius facultatis alteriꝰ eſt: ꝗd quāqꝫ re ꝯſeꝗt̉: vel cuiqꝫ ꝗd repugnet īſpicere ni ſi dialectice tm̄: q̄ huiꝰ qͣꝫ maxīe rei ꝑitiā ꝓfitet̉. iccir co ait hūc eē locū totū dialecticoꝝ: ꝗ ēt ab adiūctiſ lō ge diuerſus ē. Primū ꝙ adiuncta prodere ſeſe: atqꝫ on̄tare inuice̓ pn̄t: non v̓o perficere atqꝫ implere na turam veluti ambulationem pedum ſtrepitus ſigna re quidem ac denunciare pōt efficere vero nō poteſt Neqꝫ enim ambulationem efficit pedum ſtrepitus. nec v̓o ex neceſſitate ambulatio vt pedum ſtrepitus ſit: auctor eſt: ſed ſepe ita ābulatur: vt nullꝰ pedū ſtre pitus exaudiat̉. ſepe non mutato loco moueri pedes: ac ſtrepere preter ambulationē queūt. precedētia v̓o ⁊ ꝯn̄tia ⁊ repugnantia nūqͣꝫ deſunt: iccirco nō ſꝑ in ueniūtur adiuncta: ꝓpoſitoqꝫ termino: quē ꝓbare cō tēdimus: ſepe ex adiūctis argumēta deficiunt: qꝛ ip̄a quoqꝫ aliquotiēs deficere vident̉ adiūcta. Preceden tia v̓o ⁊ ꝯn̄tia: ⁊ repugnātia nūqͣꝫ deſunt: oē enī ꝗc ꝗd in rebus eſt: hꝫ qd̓ ſe aut ſequat̉ naͣl̓r: aut p̄cedat Eſt ēt a quo naͣe diuerſitate diſſideat: velut hoīeꝫ ſe quit̉ ꝗdem aīal: precedit v̓o ſub̓am. dicimꝰ enī ſi hō eſt. aīal eſt. ſub̓aꝫ v̓o p̄cedit. cū ꝓponimꝰ. ſi aīal ē ſb̓a eſt. Repugnat v̓o mortuo cū enuciamꝰ. Si aīal eſt: mortuū nō eſt. p̄terea que ſunt adiuncta tꝑibꝰ diſtri buta ſūt: vt an̄ rē: cū re: vel poſt rē. que v̓o ſunt an̄ce dentia: ꝯn̄tia: ⁊ repugnātia: quōlibet in tꝑibꝰ ſint ni hil refert. Nā priora ſepe tꝑibus cōmitant̉: ⁊ tꝑibus

In tōpica ciceronis cōmentarioꝝ lib. iiii.
poſteriora p̄cedunt: ⁊ que ſil̓ tꝑibus ſunt: alias p̄cedūt alias v̓o ꝯſequunt̉: vt ſuꝑiꝰ quoqꝫ ſepe diximuꝰ. am plius q̄ an̄cedentia ſūt ⁊ ꝯn̄tia relinquere ſeſe nō pn̄t nec ſibi repugnātia coherer̄: ⁊ ſūt neceſſario ſibimet cōnexa vel incōnexa: que v̓o ſunt adiūcta nihil obti nent neceſſitatis: qꝛ ⁊ iungi ſibimet: ⁊ a ſe ſeparari q̄ unt. Que cū ita ſint: qō difficilis vehemēter oborit̉. vr̄ enī minus intuentibus: nihil h̓ locus differre his locis: qui dicti ſunt vel a gn̄e vel a ſpē vel a ꝯͣriis. nā genus ſemper ſpēs ſeꝗt̉. ſpēs genꝰ p̄cedit: ꝯͣria ſil̓ eē nō pn̄t. Que ſoluenda eſt hoc modo. Primū qꝛ nō oē ꝯn̄s genꝰ eſt: nec ſpēs an̄cedens. Repugnātia v̓o nō ipſa ꝯͣria: ſed ꝯtrarioꝝ ſunt ꝯn̄tia: vt ī locoꝝ. ꝗ a. M. T. ꝓpoſiti ſt̓ expōne mōſtrauimꝰ de hinc qꝛ cū a gnͣe ſit argumentū: ip̄m genus aſſumit̉ eodē quoqꝫ modo ſpēs: cū ab ea aliꝗd volumꝰ approbare cū v̓o ab an̄ cedentibus ⁊ ꝯn̄tibs aliquid monſtrare ꝯtēdimus eo qd̓ in ꝯditionali ꝓpōne p̄ceſſit: vtimur in aſſumptiōe ēt ſi non fuerit genus. Item ſi a ꝯn̄ti argumētū fiat: etiā ſi ſpēs non ſit: a ꝯn̄ti ꝑte ꝯditionalis ꝓpōnis du citur argumētū. veluti cū ita dicimꝰ. Si ignis ē. leuis eſt. Ignis an̄cedit leuitas: ſequit̉. ſꝫ neutrū neutri eſt genus aūt ſpēs. aſſūit̉ itaqꝫ at ꝗ ignis ē. Nūc igit̉ id qd̓ an̄cedebat aſſumpſi. ex quo monſtrat̉ ꝯcluſio. le uiſ igitur eſt. At ſi jta aſſumat̉. ſed non eſt leuis. id qd̓ ꝯſequebat̉ aſſumpn. Concludit̉ ergo atqꝫ mōſtrat̉. non eſt igit̉ ignis. vides igr̄ vt de his p̄cedentibus ⁊ ꝯn̄tibus nūc loquimur. q̄ in ꝯditionali ꝓpōne poſita: vel precedere vel ꝯſeꝗ intelliguntur. Cū v̓o ſit ex gn̄e argumentū: ſpēs ꝗdē eſt: de qͦ aliꝗd ꝓbare intēdimꝰ genus quidem aſſumimus: nō qͣſi precedens: ſed qua ſi continens: vt ꝗcꝗd eſſe conſideratur in gnͣe: id etiā forme quoqꝫ debeat aptari. Genus enim quoad per manet: a ſua ſpē non recedit. cum v̓o de ſpē ſummꝰ argumentū: genus quidē eſt: de quo aliquid queritur ſed id laboramus: vt id qd̓ de gn̓e conamur oſtēdere ex ſpē poſſit faciliꝰ agnoſci. Ut cū vxori fabie relictū fuiſſet legatū: ſi materfamilias fuiſſet: qm̄ nō conue nerit in manuꝫ.ſ. ab in manus ꝯuentione: que ſpēs ē vxoris: vxorem qd̓ eſt matriſfamilie genus: a legati iure ſeiungimꝰ: ⁊ legatum ad ſpēm.i. matrēfamilias deriuamus: ſed illud interiꝰ diſpiciendū vr̄. Nū locꝰ ab antecedentibus ⁊ conſequētibus totus ſuperuaca neus eſſe videat̉: cū quolibet mō fuerint ex eo argu menta cōpoſita: a ceteris locis: quos ſuꝑius deſcripſi mꝰ: n̄ recedāt. Nā quodcūqꝫ ab anicedētibꝰ ⁊ ꝯn̄tibꝰ ducit̉ argumentū: id vel a toto: vel a ꝑtibus: vel a cō iugatis: vel ab aliquo reliquoꝝ tractum eē perpendit̉ hoc modo. ſi vtilis eſt equitas conſtituta ad res ſuas optinendas: vtile eſt ius ciuile: at id qd̓ p̄cedit: quod ſeꝗtur igit̉. Hoc ē a diffinitōe argumētū.ſ. ab aſſum ptione precedentis. At ſi ita dicā. ſed non eſt vtile ius. ciuile. non eſt igit̉ vtilis equitas cōſtituta ad res ſuas obtinendas: hic per conſequētis aſſumptionē a diffi nitionis loco ſumptū eſt argumentū. Item a partiū enumeratione: ſi neqꝫ cenſu neqꝫ ceteris: neqꝫ eſt li ber at cenſu vel ceteris. eſt igit̉ liber. at nō eſt liber neqꝫ cenſu igit̉ neqꝫ ceteris manumiſſus eſt ſed notā dum eſt: que ſit vis vniuſcuiuſqꝫ argumēti: ⁊ quo nā mō ꝓferatur. Sunt enim argumenta: q̄ predicatiuis apta ſint ſyllogiſmiſ. vt a diffinitione ſic. Ius ciuile ē equitas conſtituta ⁊ reliqua. Id v̓o vtile. eſt vtile eſt igit̉ ius ciuile. Item a partibus: qui neqꝫ cenſu neqꝫ vindicta: neqꝫ teſtamento eſt manumiſſus: hic ex ſer uitute liber factus non eſt. Stichus v̓o neqꝫ teſtamē
to neqꝫ cenſu: neqꝫ vindicta manumiſſus eſt. Stichꝰ igitur liber non eſt. ⁊ in ceteris eodē mō. Oīa v̓o que cūqꝫ per cātegoricum ſyllogiſmū proferri poſſunt: ea dem per condictionale dici queunt. Oīs nāqꝫ predica tiua propoſitio in conditionaleꝫ verti poteſt hoc mō Oīs hō aīal eſt pridicatiua eſt. hec facile vertit̉ in cō ditionalem ita. ſi hō eſt: aīal eſt. Non v̓o oīs conditio nalis in predicatiuā verti poteſt. velut hec. ſi peperit cuꝫ viro concubuit. Nemo enī dicere poteſt ipſuꝫ pe periſſe id eſſe qd̓ cum viro concubere: quomodo dici mus hominē id eſſe qd̓ animal ſit. alia enim ratio eſt in his propoſitionibus que ita dicuntur: que peperit cum viro concubuit. hec enim ſimilis eſt ei que dicit. ſi peperit cum viro concubuit: ſed p̄dicatiua propō id eſſe ſubiectum dicit: quod fuerit predicatum. Con ditionalis v̓o id pōit: vt ſi id qd̓ antecedēs fuerit cōi tetur neceſſario qd̓ ſubſequitur. Cū v̓o predicatiua ē propoſitio: ſi ea vertatur in cōditionalē: alia nimirū reditur propoſitio. Nam cum dicitur omnis hō aīal̓ eſt. ipſe hō aīal eſſe proponit̉ cuꝫ v̓o ſi hō eſt animal eſt: non id ſentitur: vt ille qui homo eſt animal ſit: ſed propoſito eē hominē conſequi vt ſi animal. ergo cō ditionalis ſyllogiſmus in anteceſſione ⁊ conſecutione poſitus lꝫ per diffinitionem licet per partiuꝫ enume rationem: licet per coniugationem ⁊ quolibet alio fiat modo: tamen in propria forma ſe continent: ⁊ eſt conditionalis.i. vtens propria conditiōe: vt quodam modo cetera argumenta ſue veluti nature videatur habere ſubiecta: vt cum ſit a diffinitiōe argumētū ſi quidem per predicatiuam formaꝫ factus fuerit ſyllo giſmus: a diffinitione deductum eſſe dicatur. Sin v̓o per hypotheſin facta fuerit argumentatio: conditio nalis ſit ſyllogiſmus: quem diſcernat aſſumptio: vtrū ab antecedentis: an a conſequentis parte promatur Quo ſit vt etiam ſi per ceteros locos conditionale ar gumentuꝫ feratur: tamen ſuam quandaꝫ habeat for mam quādo quidē in anteceſſione ⁊ conſecutione eſt conſtitutus. Tunc enim diffinitio: partes: coniugatio ⁊c. veluti res ipſe fiunt: ac non locus cum venerint ī conditionem. at ſi conditio ceſſet: ex ipſis perfectum videbitur argumentum. ꝙ ſi propoſitionem conditio cōpulauerit: ipſa quidem ea ſunt: que in propoſitioni bus continentur veluti quedam argumenti partes. locus vero in conditione eſt conſtitutus. atqꝫ hec ita dicta ſunt: quaſi aliter conditionalis hic locus tracta ri non valeat: niſi eorum aliquem: quos prediximus ī cludat. nam poteſt preter eos etiam ſepe reperiri: v cum dicimus. Si hō eſt: riſibilis eſt. Si coruus eſt. ni ger eſt. hic enim nec diffinitionē: nec partes: nec vllū alium locū ſuꝑius enumeratoꝝ continet argumentū Amplius facile eſt in ſingulis eoꝝ differētias ꝑuidei locus quippe a toto a ſubſtātia trahit̉. a partibꝰ v̓o a rei cōpoſitiōe nā in ſimplicibꝰ terminis tale argumnē tum non pōt inueniri. a nota ab interp̄tatione a ꝯit gatis: ab eo qd̓ ex eodē vtrūqꝫ diducitur. a gnͣe: a cō tinenti: a forma ab eo qd̓ cōtinet̉. a differentia. ab eo qd̓ diſcrepat. a ſimilibus: ab eadeꝫ qualitate: a ꝯͣriis: ab eo ꝙ a ſe longe diuerſa ſint. a cauſis efficientibus ab effectis: ab his que vim alterius efficientie ſuſce perunt. ab adiunctis a vicinitate naͣe. a cōparatione maiorū: parium: vel minoꝝ: a relatiōe: ad equalē vel inequalem quantitatē: ab antecedētibꝰ v̓o longe aliꝰ modus eſt. Cōſtat enī in eo qd̓ ſi ꝓpoſitū quid fuerit aliud quiddā modis oībus exiſtet: qd̓ ꝯn̄s appellatur huius v̓o intelligentia conſiſtit in eo ꝙ precedēte quo libet

In tōpica Zice. Cōmentarioꝝ liber. V. 16 3
lipet aliud ſubſecutū eſt repugnantiū. v̓o intelligētia conſiſtit: nō mō ꝙ neqꝫ ſequi neqꝫ antecedere poſſūt verum etiam ꝙ ſil̓ eſſe non poſſunt. que in conditiōe conſiſtere dubium non eſt. His igitur ita expeditis: qm̄. M. T. ꝓprietatem loci. vt in tranſcurſu potuit: euidenter expreſſit: nūc quibus modis eodē loco vti conueniat: adiungit. Que Topicorū pars: quoniam diligentius explananda eſt: finē quarto volumini fa ciam Quinto cetera redditurus. Eiuſdem Boetii in Ciceronis Topica commenta riorum liber quintus. E oībus ꝗdeꝫ hypotheticis ſyllogiſmis A Patrici rhetoꝝ ꝑitiſſime: plene habun danterqꝫ digeſſimus his libris: quos de Meorum principaliter inſtitutiōe conſcri ipſimus: a quibus integram perfectāqꝫ poctrinam: cui reuoluendi illa vacuū tē pus eſt lector accipiet. Sed qꝛ nunc Ciceronis topi ca ſūpſimus exponēda: atqꝫ in his aliquorū. M. T. modoꝝ meminit: dicendum mihi breuiter exiſtime de his ſeptem conditionalibus ſyllogiſmis: que eoꝝ naͣ ſit: ꝓpoſitionūqꝫ contextio vt cum hec ad ſciētiā rite prelibata peruenerint: Tulliana facilius noſcāt̉ exēpla. Oē igit̉ quod in queſtione dubitatur: aut ve riſimilibus: aut neceſſariis ꝓbabitur argumentis. ar gumētū v̓o oē aut in ſyllogiſmi ordinem cadet aut eꝫ ſyllogiſmo vires accipiet. Syllogiſmus v̓o oīs ꝓpoſi tionibus conſtat. Propoſitiones aūt oēs vel ſimpli ces ſunt: vel cōpoſite. Simplices que ſimplicibus ora tiōis ꝑtibꝰ cōiungunt̉. Copulant aūt incompoſitam ꝓpoſitionē ſimplices or̄onis partes nomē ⁊ verbum veluti cū dicimꝰ dies eſt: vel dies vernus eſt: vel dies ſerenus eſt. hic enī oēm vim ꝓpoſitionis nomen con nectit ⁊ verbum. Omnis aūt ſimplex ꝓpoſitio ex ſub iecto predicatoqꝫ conſiſtit. Subiectum eſt: de quo di citur id qd̓ predicatur. Predicatum eſt: qd̓ de eo di qd̓ ſubiectum eſt. verbū aūt aliquotiēs predicato no mini adiungit̉. aliquotiēs ipſum predicat̉: predicato nomini adiungit̉ in hac ꝓpoſitione: que dicit. dies ſe renus eſt. dies enim ſubiectus eſt. ſerenus predicat̉: ī v̓o verbum ſereno adiunctum eſt. qd̓ diximus eſſe p̄ dicatum. At ſi talis ſit ꝓpō: que ſolo nomine cōſtet ⁊ v̓bo veluti cū dicimꝰ dies eſt. tūc dieſ ſubiicitur. eſt verbum ſine dubio predicatur. ſine verbo autē nulla eſt ꝓpoſitio. Oīs enim ꝓpō vel vera vel falſa eſt. niſi autem verbū ſit quolibet adiunctum: quo eſſe aliꝗd aut non eſſe dicat̉: nulla veritas aut falſitas in propo ſitionibus deprehendit̉ ſepe aūt ꝓpoſitiones etiā ex totis or̄onibus conſtant: vt ſi dicamꝰ. trāſire in Affri cā vtile eſt romāiſ hic.n. ſubiectū ꝗdē ē trāſire ī affri cam. vtile aūt romanis predicatum. eſſe v̓o p̄dicato cōiungit̉. Hmōi igit̉ oēs ꝓpoſitiones predicatiue di cūtur. p̄dicatiue v̓o appellant̉: qꝛ alid̓. de alio p̄dicāt Oēſqꝫ qui ex his ꝓpoſitionibus fiunt ſyllogiſmis: ſꝫ enunciationum ſuarum formas predicatiui appellan tur. Ex his aūt predicatiuis ꝓpoſitionibus exiſtūt cō poſite ꝓpoſitiones: quaꝝ alie quidem copulatiua cō iunctiōe nectuntur. vt ⁊ dies eſt ⁊ lux eſt. alie v̓o per ꝯdictionē fiunt. que ēt ꝯditionales enunciationeſ vo cantur. He v̓o ſunt: que coniunctione qͣdā partibus interpoſita ad ꝯn̄tiaꝫ conditionemqꝫ ducuntur. Age enim ſint due ꝓpoſitiones predicatiue. vna quideꝫ q̄ dicit aīal eſt: alia v̓o que ꝓpōit hō eſt: His ſi ꝯiūctio interueniat: faciet: ſi hō eſt: aīal eſt. Uides igitur vt duas predicatiuas ꝓpoſitiones in vnā ꝯdictionē ꝯiū
ctio copulauerit. Que cū ita ſint: oēs he ꝓpoſitiones hypothetice.i. ꝯditionales vocantur: atqꝫ ex his ſyllo giſmi tales exiſtunt: quibus hypotheticis vel ꝯdictio nalibus nomen eſt. Oīs aūt hypothetica ꝓpoſitio vel ꝑ ꝯnexioneꝫ ſit vel per diſiunctionē. Per cōnexionē hoc modo. Si dies eſt: lux eſt Per diſiunctionem ita vt dies eſt: aut nox eſt. Eaꝝ v̓o que per cōnexioneꝫ fiunt alie ex duabus affirmatiuis copulate ſunt: vt ſi odies ē lux ē: nāqꝫ dieſē ⁊ lux ē: vtreqꝫ aliꝗd affirmāt alie ex duabus negatiuis: vt ſi lux non eſt: dies nō eſt vtraqꝫ negatio eſt. alie v̓o ex affirmatiua negatiuaqꝫ coniuncte ſunt. vt ſi dieſ ē nox nō eſt. Alie v̓o ex nega tiua Atqꝫ affirmatiua copulant̉. vt ſi dies nō eſt: nox eſt oēs tn̄ in cōnexione ſunt poſite. Aut enim affirma tio affirmationē ſeꝗtur. aut negō nagationē: eiqꝫ cō nexa eſt: aut affirmationem negatio: aut negationeꝫ affirmatio. ſed ex connexis repugnantes manifeſtuꝫ eſt naſci. namqꝫ vbi affirmatio ſeꝗt̉ affirmationem: his ſi media negatio interpoſita ſit: repugnātiam fa cit hoc mō. ſi dies ē lux ē. hic affirmatio ſeꝗt̉ affirma tionem. at cū dico ſi dies eſt: lux non eſt: repugant in ter ſe ꝑtes ꝓponitiōiſ cōnexe interpoſita negatōe. itē quotiens negatio ſequit̉ negationem: ſi poſteriori ꝓ pōnis parti negatiuum demat̉ aduerbiuꝫ: repugnā tes fiunt: hoc mō: ſi aīal non eſt: hō non eſt. hec cone xa eſt ex duabꝰ ꝓpoſita negatiuis At ſi poſteriori ꝑti homo non eſt: negatiuū detrahatur aduerbium: fiet ſi aīal non eſt hō eſt. quod repugnat. at ſi affirmatio negationem ſequat̉: ſiue poſteriori parti negatio iū gat̉ ſiue priori auferat̉: repugnantes fiūt. hoc modo ſi dies non eſt nox eſt. hic igitur affirmatio ſequitur negationē. ſiue igit̉ poſteriori parti nox ē negatio co puletur vt ſit ita ſi dies nō eſt: nox non eſt. ſiue priori auferatur. vt ſit ita ſi dies eſt: nox eſt repugnantem fieri propoſitioneꝫ neceſſe eſt. ꝙ ſi negatio affirma tionem ſequat̉ ⁊ poſteriori ꝑti negatiuū aduerbium ſubtrahatur: ꝓpoſitionis conexe partes in repugnā tiaꝫ cadunt. hoc modo. ſi vigilat non ſtertit. hic affir mationem ſeꝗt̉ negatio ſed ſi poſteriori parti.i. non ſtertit negatio demat̉ fiet: vigilat ſtertit: ⁊ erit repu gnans. ſed in cōnexis atqꝫ diſiunctis ꝓpoſitionibꝰ il lud intelligendū eſt: ꝙ in earuꝫ partibꝰ ⁊ vis queſtio nis includitur ⁊ argumenti. Age eniꝫ dubitet̉: an lux ſit. idqꝫ approbandū ſit: eo ꝙ dies eſt. Si igit̉ ita fiat propoſitio. ſi dies eſt: lux eſt ea ꝗdē pars totius ꝓpo ſitionis que ſequitur.i. lux eſt: qōnis eſt. De ea namqꝫ queritur: an lux ſit. Ea v̓o que prior eſt: ideſt dies eſt vim continet argumenti. Ex eo enim ꝙ dies eſt: lux eſſe probabitur. ⁊ in ceteris quideꝫ vel connexis: vel diſiunctis eadē ratio ē. In oībus v̓o his qm̄ ſyllogiſ muſ atqꝫ argumnentatio ad demonſtrandā partē alte ram qōnis accōmodatur: queſtio v̓o omnis dubitabi lis ē. Oportet ſyllogiſmos: qui accōmodātur ābigue queſtiōi. indubitabiles eſſe atqꝫ perſpicuos. ꝗ vt ſint tales ex claris atqꝫ apertis ⁊ ī veritate parētibꝰ ꝓpo ſitionibus neceſſe eſt conſtēt. propoſitiones v̓o ꝑtiū ꝑ ſe note ſūt: partiꝫ aliquibus probationibus īdigebūt Omnis v̓o ſyllogiſmus enunciatione ꝓpoſita hꝫ ali cuius partis aſſumptionem: vt quod eſt in qōne con cludat. hoc modo. ſi dies ē: lux eſt. vt igitur lucē eē de monſtrem: aſſumam vnā partē propoſitionis ſuꝑius conſtitute: dicamqꝫ: ſed dies ē: ac tūc demū id qd̓ eſt in queſtiōe ꝯcludā: lux eſt igitur. ergo cū ad ſyllogiſ mi cōcluſionem: ⁊ tota enunciatione in proponēdo ⁊ ī aſſummēdo ꝑte enūciatiōis vtamur: neceſſe ē. vt ea ꝙ

In cōpica ciceronis cōmentarioꝝ lib. iiiii.
bus vtimur nil habeāt dubitabile. Siquidē ex his ea que ſunt ambigua capient fideꝫ: ꝙ ſi ꝓpō aliquotiēs quidem per ſe nota eſt atqꝫ perſpicua: aliquotiēs v̓o probationis indigens inuenitur: aſſumptio quoqꝫ ali quotiens per ſe vera eſſe notabitur: aliquotiēs appro bationis indiget adiumentis: Quo ſit: vt ſi ⁊ propoſi tio ⁊ aſſumptio demonſtrande ſint: ꝗnqꝫ partitus(vt Cicero etiā in rhetoricis auctor eſt) ſyllogiſmus fiat conſtans ex ꝓpoſitione eiuſqꝫ probatione: aſſumptio ne: eiuſdemqꝫ probatione et concluſione: ꝙ ſi neutra ſit approbāda tripartitus ſit: Ex ꝓpoſitiōe.ſ. ⁊ aſſum ptione ⁊ concluſione. ꝙ ſi altera earum demonſtran da ſit: ſit quadri partitus: ex propoſitione.ſ. ⁊ aſſum ptione: atqꝫ vnius earum approbatione ⁊ concluſiōe Concluſionis v̓o ipſius approbatio precedente pro poſitione atqꝫ aſſumptione perficitur. que cū ita ſint cūqꝫ omnis ꝓpoſitio hypothetica in connexionē diſi unctionemqꝫ diuidatur: in connexis propoſitionibus aliud dicimus precedens: aliud conſequens. Idem au tem conſequens ⁊ connexum vocamus: velut in hac propoſitione. ſi dies eſt: lux eſt. Dies eſt precedit: an nectitur: lux eſt. In diſiunctis aūt nom eſt eadem rō: quia cum ea que proponuntur ſimul eſſe non poſſunt nullo modo dicuntur eē connexa. Precedens autem ⁊ ſubſequens indo iudicatur: qꝛ quod primum ponit̉ iure antecedens vocatur qd̓ poſterius iure ſubſeq̄ns dicitur. Ex his igitur propoſitiōibus: que cōnexe ſūt ſit primus ⁊ ſecundus hypotheticoꝝ ſyllogiſmorum modus. addita v̓o negatione ꝓpoſitioni connexe ex duabus affirmationibus copulate eaqꝫ inſuper dene gata tertius accedit. ex diſiunctis v̓o propoſitionibus diuerſo modo aſſumptiōibus factis: quartus ⁊ quītꝰ Utriſqꝫ v̓o ꝑ negationē ꝯpoſitis: ſextꝰ ⁊ ſeptimꝰ at qꝫ he ſeptē ſūt hytpohetice ꝯcluſiōes. quaꝝ. M. T. in Topicis meminit. quaꝝ omnium deinceps ordo at qꝫ exempla ſubdēda ſunt. Primus igitur modus eſt cum in connexa propoſitione aſſumpto eo quod pre cedit: volumus monſtrare qd̓ ſequitur ita eſſe opor tere: vt eſt in connexione prolatuꝫ. In quo ſi id quod connexum eſt: ac ſequitur aſſumpſerimus: nullꝰ oīno ſit ſyllogiſmus. Huius exemplum tale eſt: ſi dies eſt: lucet. ſi igit̉ lucere monſtremus: aſſumamꝰ: neceſſe ē diem eſſe hoc modo. atqui dies eſt. conſequitur ergo ex neceſſitate lucere. ꝙ ſi lucere aſſumamus: atqꝫ ita dicamus. atqui lucet. non neceſſe eſt diem eſſe: atqꝫ iō nulla neceſſitas euenit concluſiōis: vbi nulla neceſ ſitas eſt: nec ſyllogiſmus ꝗdeꝫ intelligi poteſt. Eſt igi tur primuſ modus ī hanc formā Si dies ē lucet: dieſ āt ē: lucet igitur. inueniuntur tn̄ in quibꝰ equo mō valet aſſumptio. ſiue precedens: ſiue ſubſequens aſſu matur. vt in homine atqꝫ riſibili. Si enim homo eſt: riſibile eſt. atqui homo eſt. riſibile igitur eſt. At qui ri ſibile eſt homo igit̉ eſt: ſed in his hec cā eſt qꝛ homo atqꝫ riſibile equi ſunt termini. atqꝫ iccirco vno poſito alterum comitari neceſſe eſt. ſed quia hoc in omnibꝰ non eſt iccirco dicimus non eſſe vniuerſale: vt aſſum pto poſteriore: quod precedebat probetur. Secundˢ vero modus eſt: quotiens aſſumpto poſteriore atqꝫ conſequenti qd̓ anteceſſerat aufertur: hoc modo: Si dies eſt lucet: hic ſi aſſumamuſ non lucere: contrario modo atqꝫ in propoſitione prolatum eſt aſſumamus dicentes: atqui non lucet in eo igitur ſequitur non eē diem. ꝙ ſi diem negemus.i. quod antecedit in aſſum ptione contrario modo atqꝫ poſitū eſt ⁊ in propoſi tione proferamus: non tollitur quod eſt connexū: vt
ſi dicamus atꝗ non eſt dies: non mox ſequitur non li cere. Poteſt enim non eſſe dies: ⁊ tamen lucere. Eſ igitur ſecundi modi forma hmōi. Si dies eſt lucet atqui non lucet. nō ē igitur dies. Primuſ igitur mo dus aſſumit qd̓ preceſſit: vt approbet quod connexū eſt. non poteſt v̓o aſſumere qd̓ cōnexuꝫ eſt: vt probet quod preceſſit: Secundus autem aſſumit econtrario quod ſequit̉: vt quod preceſſit euertat. nō poteſt aūt econtrario aſſumere quod preceſſit: vt id qd̓ connexū eſt auferatur. Tertius modus eſt: cū inter partes cō nexe: atqꝫ ex duabus affirmationibꝰ copulate propo ſitionis negatio interponitur: eaqꝫ ipſa negō denege tur que propoſitio υπεραποφάτικη greco ſermone appellatur. vt in hac ipſa quā ſuperius propoſuimus ſi dies eſt: lux eſt. ſi inter has propoſitiones negō in terueniat: fiet hoc modo. Si dies eſt: lux nō eſt. ac ſ vlterius denegemus erit ita. non ſi dies eſt: lux non ē cuius propoſitionis iſta ſententia eſt. qꝛ ſi dies eſt: ſic ri non poteſt vt lux non ſit. Que ꝓpoſitio ſuperabne gatiua appellatur. taleſqꝫ ſunt omnes: in quibꝰ nega tio preponitur negationi vt nō eſt dies: ⁊ rurſus. nec non Auſonii troia gens miſſa coloni: In hac igitur ſi priorem partem: ideſt diem eſſe in aſſumptiōe pona mus: conſequetur ēt lucem eſſe. hoc mō non ſi dies ē lux non eſt. atqui dies eſt. lux igitur eſt. Qui modus. ſuperioribus plurimum diſtat: ꝙ in eo modo qui ſit ab antecedentibuſ ponitur antecedens: vt id: quod ſe quitur aſtruatur. In modo v̓o a conſequētibus ꝑim tur cōſequēs vt id quod preceſſerat auferat̉. In hoc v̓o neutrum ē. nā neqꝫ antecedēs ponitur vt quod ſe quitur cōfirmet̉: nec interimitur ſubſequēs: vt id qd̓ preceſſerat euertatur. ſed ponitur antecedēs vt id qd̓ ſequitur interimat̉. Hic autē propoſitionis modꝰ par tes inter ſe ſuas continet repugnantes. aduerſū quiꝑ pe eſt: ac repugnat: ſi dies eſt: non eſſe luceꝫ. ſed icci co rata ꝓpoſitio eſt: qꝛ conſequētium repugnantia fi cta per mediam negationem alia negatione deſtruit̉ ⁊ ad vim affirmationis omnino reuocatur. naꝫ quia conſequens eſſe intelligit̉: ac veꝝ ſi dies eſt eſſe luceꝫ repugnat: ac falſum eſt. ſi dies eſt non eſſe lucem. que denegata rurſus vera eſt ita. Non ſi dies eſt: lux no eſt: ⁊ ſit cōſimilis affirmationi. ſi dies eſt: lux eſt. qui facit affirmationeꝫ geminata negatio. Similiter v̓o fiunt ex repugnātibus ꝓpoſitionis ꝑtibus argumēta vel ſi duabꝰ negatiōibus: vel ſi negatiōe ⁊ affirmatio ne vel ſi affirmatiōe ⁊ negatiōe iungat̉. Quomō v̓o fiāt ex talibꝰ cōnexis repugnātes ſuperiꝰ dictū ē. fi v̓o ex ea ꝓpōne: que duabus iungit̉ negatiuiſ ex repi gnanti argumentum hoc modo. Sit ꝓpoſitio. Si nō eſt lux: dies non eſt. fiat repugnās ita. ſi nō eſt lux: eſt dies huic iungamus negationem: vt fiat vera ita. nō ſi lux non eſt dies ē. atꝗ lux non eſt. dies igitur nō eſt Item ſit ex negatione atqꝫ affirmatiōe ꝓpoſitio hec Si dies non eſt nox eſt. huic addat̉ ex poſteriore par te negatio: ⁊ ſit ita. Si dies non eſt: nox non eſt. ſit repugnans. hec nihilominus abnuatur vt ſit vera. nō ſi dies non eſt: nox nō eſt. aſſummimuſqꝫ atqui dies nō eſt. Concludimus. nox igitur eſt Itē ſi ex eadem pro poſitiōe: que ex negatiua affirmatiuaqꝫ cōiūgitur: ⁊ dicit ſi dies non eſt: nox eſt. a priori parte negatio ſub trahatur. fiet repugnans. hoc mō. ſi dies eſt: nox eſt. huic apponatur negatio: vt vera eſſe poſſit hoc mō. nō ſi dies eſt: nox eſt. aſſumamqꝫ: atꝗ dies eſt. ꝯcludi tur. nox igitur nō ē. At ſi ſit ex affirmatiōe ⁊ negatio ne propoſitio cōiuncta: velut. hec ſi vigilat nō ſtertit demitur

In topica Xice. Cōmentarioꝝ liber. v. e4
demitur poſteriori parti negatio vt fiat ita. Si vigi ſat ſtertit. Sꝫ hec repugnat. Tota rurſus propoſitio denegetur. vt vera fiat hoc modo. Nō ſi vigilat ſter rit: aſſumimus atqui vigilat. Concludamus neceſſe ē non ſtertit igitur. Sed he quattuor ex repugnantibꝰ concluſiones in tertio modo conſiſtere intelliguntur. quarum quidem Tullius tres commemorauit: vnam qꝫ precepto docuit: eam quam propoſitio talis efficit que duabª iūgitur affirmatiuis: Duas v̓o exemplo ſ. eam que ex tali propoſitione naſcitur: quam due cō pulāt negationes: ⁊ eaꝫ: que ex tali connexa procreat̉ que ex affirmatione negationeqꝫ cōſiſtit. Reliquā v̓o pteriit: ꝙ illaꝝ ſimilitudine etiā in tertiū cōcluſionis moduꝫ videbat̉ incidere. Quartus modꝰ in diſiūctio ne conſiſtit. hoc mō. Aut dies eſt: aut nox eſt: ſꝫ dies ē nox igit̉ non eſt. huius hec rō eſt. qꝛ diſiunctiua enūe ratione ꝓpoſita prior pars eius aſſumitur affirmādo vt ſubſequens auferatur. ex ea eni ꝓpoſitione: q̄ dicit aut dies eſt: aut nox eſt: aſſumimus. atꝗ dies ē.ſ. affir mantes eſſe diem: quam affirmationē aſſumptionis coſequitur non eſſe noctem. Quintus modus eſt: cuꝫ in eadem diſiunctiua propoſitione: id quod primū eſt negando aſſumitur: vt id qd̓ eſt poſterius inferatur. hoc mō aut dies eſt: aut nox eſt. atꝗ dies nō ē per ne gationeꝫ.ſ. fctā eſt aſſumptio conſequitur eſſe noctē. Sextus v̓o modꝰ ac ſeptimus ex quarti ⁊ quinti mo di diſiunctiua ꝓpōne deducuntur: vna negatione.ſ. adiecta: ⁊ diſiunctiua prepoſitione detracta: addita qꝫ coniunctiua his propoſitionibus: que ſuperius in diſiunctione ſunt poſite hoc mō. Nō ⁊ dies eſt: ⁊ noy eſt. Duduꝫ igit̉ in diſiunctiua ita fuit: vt aut dies eſt aut nox eſt. Ex hac igitur propoſitione ſublata aut cō iunctione: que erat diſiunctiua adiecimꝰ ⁊ que copu latiua eſt: prepoſuimuſqꝫ negationem. Itaqꝫ fecimꝰᶜ ex partibus diſiūctiue ꝓpoſitionis copulatis addita negatione propoſitionem ſexti: atqꝫ ſeptimi modi q̄ eſt. Non ⁊ dies eſt: ⁊ nox eſt. Inqͣ ſi aſſumatur eē diē nocteꝫ non eſſe cōſequitur. atꝗ dies eſt. nō ē igit̉ nox Septimus v̓o modꝰ eſt: cū prima pars propoſitiōis negando aſſumitur. vt poſterior ſubſequat̉. hoc mō. Non ⁊ dies eſt ⁊ nox eſt. atꝗ dies non eſt. Nox igit̉ ē Atqꝫ hic modus ꝓpoſitionū in ſolis his inueniri pōt quoꝝ alterum eſſe neceſſe eſt: vt diē vel noctē. egritu dinem vel ſalutem. ⁊ quicquid mediū nō habet. Quo autem mō omniū ſyllogiſmorum conditionalium ve ritas ſeſe habeat: his diligētiſſime explicauimꝰ libris quos de hypotheticis conſcripſimuſs ſyllogiſmis. nūc v̓o: non ꝙ de his perfectior cōſideratio inueniri pōt appoſuimus: ſꝫ id: qd̓ ad explanandū. M. T. ſentētiā poterat accōmodari: vt igit̉ cūcta: q̄ diximꝰ breuiter colligantur. Primus modus eſt: quotiens in cōnexa ꝓpoſitione primū vt in propoſitione locatur: aſſumit̉ vt conſequat̉ ẜm hoc mō. Si dies eſt: lux ē. atꝗ dies eſt: lux igitur eſt. Scd̓us modus eſt: quotiēs in conne xa ꝓpoſitione ſcd̓m econtrario aſſumitur: qͣꝫ in ꝓpo ſitione locatum eſt: vt id qd̓ primū eſt auferatur. hoc mō. Si dies eſt: lux eſt. atꝗ non eſt lux non eſt igitur dies. Tertius modꝰ eſt: cum connexe propoſitionis partes ex affirmationibus iuncte negatione diuidit̉. totiqꝫ propoſitioni negatio rurſus adiungitur: aſſu miturqꝫ: quod prius eſt: vt in propoſitione eſt enūcia tum: vt ē contrario concludat̉ ſcd̓ꝫ qͣꝫ in ꝓpoſitiōe ꝓ latum eſt. hoc modo. Non ſi dies eſt: lux non eſt. ato dies eſt. lux igitur eſt. hic ergo poſito qd̓ precedebat. ideſt eſſe diem: euerſū eſt: quod ſequebatur: id eſt nō
eſſe lucem: negationem quippe affirmatio oīs euertit vel cum connexe propoſitionis negationibus iūcte ſe cunde parti negatio detrahitur: totaqꝫ propoſitio de negat̉: poſitaqꝫ priore propoſitiōis parte interimit̉: qd̓ ſubſequitur. hoc modo. Non ſi lux non eſt: dies eſt atꝗ lux non eſt: dies igit̉ non eſt: vel ſi connexe propo ſitionis ex negatione atqꝫ affirmatione cōpoſite ſcd̓e parti negatio iūgat̉: eaqꝫ inſuꝑ deneget̉: pōat̉qꝫ qd̓ prius eſt: vt id qd̓ ſequitur auferatur: hoc mō. Nō ſi dies non eſt: nox non eſt. atqui dies non eſt: nox igit̉ eſt. vel ſi in eadē propoſitione: que ex negatione atqꝫ affirmatiōe copulata eſt. priori parti negatio ſubtra hatur: eaqꝫ denegetur. ponaturqꝫ quod primum eſt: vt id: qd̓ ſeꝗtur auferatur hoc modo. Non ſi dies ē: nox ē: atqui dies ē: nox igit̉ non eſt. vel ſi connexe pro poſitionis ex affirmatione ⁊ negatione copulate po ſteriori parti negatio dematur: totaqꝫ inſuꝑ denege tur: poſitoqꝫ priore: id quod ſequit̉ interimatur. hoc modo. Non ſi vigilat ſtertit: atqui vigilat. non ſtertit igit̉. Atqꝫ hec omnia in tertio eſſe intelligūtur mō at qꝫ ex repugnantibus fiunt: ⁊ ſemper id: quod antece dit ponit̉: vt id qd̓ ſequit̉ auferatur. Nā ſicut in pro poſitione cōditionali qͣ negata repugnātia partiū ſit vera prima ꝑs proponit̉: ſiue affirmatiue ſiue nega tiue: ita ea reddit aſſumptio. Sed vt prima pars fue rit aſſumpta reliqͣ ꝯͣria enumeratione cōcluditur. nā ſi aſſumptio fuerit affirmatiua erit negatiua conclu ſio. Si aſſumptio negatiua: erit concluſio affirma tiua. Quartus modus eſt: cum in diſiunctiua propo ſitione primū pōitur: vt auferatur ſcd̓m: hoc modo aut dies eſt: aut nox eſt. atqui dies eſt: nō eſt igit̉ nox Quintus modus eſt: quotiens in diſiunctiua propo ſitione aufertur qd̓ priuſ eſt: vt pōatur ſcd̓m: hoc mō aut dies eſt: aut nox eſt. non eſt autē dies: nox igit̉ ē. Sextus modus cū his rebus: que in diſiūctionem ve nire poſſunt: id eſt contrariis vel repugnantibus me dietate carentibus negatio preponit̉: ⁊ copulatiue cō iunctiones adiunguntur: poniturqꝫ qd̓ primū eſt: vt id quod eſt ſubſequens auferat̉: hoc mō. Nō ⁊ dies ⁊ nox eſt. dies āt eſt. nox igit̉ non eſt. Septimꝰ modꝰ eſt: cum in eadē propoſitione aufertur id quod prece dit: vt ponatur id: qd̓ cōſequit̉ hoc modo. Nō ⁊ dies eſt: ⁊ nox eſt. atꝗ dies non eſt: nox igit̉ eſt. His igitur ita predictis ad Ciceronis verba veniamus. ¶ Cum tripartito igitur diſtribuatur locus hic in conſecutionem anteceſſionem repugnantiam: re periendi argumenti locus eſt ſimplex: tractādi tri plex. nam quid intereſt: cum hoc ſumpſeris. Pe cuniam numeratam mulieri deberi: cui ſit argen tum omne legatum. Utrum hoc modo concludas argumentum. Si pecunia ſignata argentum eſt: le gata eſt mulieri. Eſt autem pecunia ſignata argen tum legata igitur. An illo modo. Si numerata pe cunia non eſt legata: non eſt numerata pecunia ar gentum. eſt autem numerata pecunia argentuꝫ: le gata igitur eſt. An illo modo. non ⁊ legatum argē tum eſt: ⁊ non eſt legata numerata pecunia. Lega tū āt argētū ē. legata igitur nūerata pecunia eſt. ¶ Eum locum. qui ex antecedentibus ⁊ conſequentibꝰ ⁊ repugnātibus eſſet: vnū recte videri: eūqꝫ ī ꝯditōe eſſe poſitū: ſed trina ꝑtitione diſtribui: ſuꝑius expli catum eſt: idqꝫ. M. T. euidentius notat dicens. ītelle ctum quidē eius: conſiderationēqꝫ in conditione poſi

In tōpica ciceronis cōmentarioꝝ lib. v.
tam vnaꝫ eſſe: ſꝫ per argumētationis tractationē tri partito diuidi. Cuius rei per primū ac ſecundū ⁊ ter tium hypotheticorum ſyllogiſmoꝝ moduꝫ ſicut pau lo ſuperius diximus: exempla ſubiecit. Que qm̄ im plicatiora videntur: qͣꝫ vt prīo ſtatim auditu ꝯprehē dantur: viſū pauliſper eſt: apertioribꝰ exēplis animū lectoris imbuere. vt in facilioribus primū exercitata intelligentia ſine magno negotio: q̄ ſunt difficiliora ꝑ pendat. Ab antecedentibus igit̉ argumētatio ſit: quo tiens enunciata ꝯditione ꝓpoſitionis ſumit̉ id: qd̓ an teceſſit vt id qd̓ ſeꝗtur īferat̉. hoc mō: Sit.n. dubiū an Tullius aīal ſit: concedaturqꝫ eundē Ciceronē eē hominē: ⁊ ſit rata propoſitio hec. Tullius ſi hō ē ani mal eſt. hō antecedit. aīal ſequitur. Si igitur ex an tecedenti vell facere argumētationē: aſſumā id: qd̓ precedit hoc mō. ſed hō eſt Cicero: conſequit̉ animal eſſe Ciceroneꝫ. ⁊ eſt hic primꝰ: quē ſupra diximꝰ mo dus. Rurſus a conſequenti argumentatio ſit: quo tiens in cōditione ꝓpoſita id qd̓ cōſequit̉: tollit aſſum ptio vt id quod p̄ceſſerat interimat̉. hoc modo. ſi hō eſt Cicero animal eſt. antecedit hō. ſequit̉ animal. ſi igitur ex ꝯſequenti facere argumentū velim: dicam atqui non eſt aīal: ſequit̉ eſſe ne hominem quidē: ſꝫ id ꝑſpicue falſum eſt. eſſe enī hoīem conſtat. falſum eſt igitur aīal non eſſe. Tullius igit̉ animal eſt ⁊ hic di ctorū ſuperius ſecūdꝰ eſt modus. ꝙ ſi a repugnātibꝰ fiat in tertio.ſ. mō digeſtarum ſuperius concluſionū faciemꝰ ita. Nō ſi hō eſt Tullius: aīal nō ē. repugnat eniꝫ eſſe hoīem ⁊ aīal non eſſe. hic ſi aſſumamꝰ eē ho minem ⁊ animal quoqꝫ eē: recta ratione concludimꝰ hoc mō. atꝗ hō eſt: aīal igitur eſt. atqꝫ hic ꝗdē mod ex ea propoſitione cōnexa cōuerſus eſt q̄: ex duabus iuncta eſt affirmatiuis. his igitur tribꝰ modis Tulli qui homo eſſet. animal quoqꝫ eſſe monſtratus ē nunc ꝗdē dum id: quod antecedit: aſſumimus.i. eſſe hoīeꝫ Nunc v̓o dum id: qd̓ cōſequit̉: in aſſumptiōe denega mus.i. non eſſe animal. Nunc aūt repugnātiam dene gantes eoꝝ: que ſibi ſunt conſequentia: poſito: qd̓ pre cedebat id qd̓ ſequebatur intulimus. quibus ita p̄co gnitis nūc. M. T. tractemꝰ exempla. Cū enī dixiſſet loci in conſecutione anteceſſione ⁊ repugnantia po fiti: reperiendi ꝗdē argumēti ſimplicē eſſe intellectū tractandi aūt triplicem adiecit. Nā quid intereſt cuꝫ tibi ſumpſeris ad demonſtrandū pecuniā numeratā mulieri deberi: cui ſit argentum oē legatū vtrū id ab antecedentibus an a ꝯn̄tibus: an a repugnantibꝰ ꝓbes. Nāqꝫ eadē ſnīa in cōcluſiōe colligit̉: ⁊ argumē tationū diuerſitas nō in re: ſꝫ in antecedentiū ⁊ ꝯſe quētium ⁊ repugnantiū tractatu eſt conſtituta. Pri mū igit̉ ponat̉: ꝙ teſtamēto aliquis oē ſuū argentuꝫ mulieri legauerit: q̄raturqꝫ an nūerata pecūia mulie ri legata ſit. Concedaturqꝫ numeratā etiā pecūiam argentū appellari. Argumentū igit̉ in prīo mō ex an tecedentibꝰ tali rōe contexit̉. Proponimus.n. ſi pe cunia ſignata: numerataqꝫ argentū eſt: eadē pecunia nūerata atqꝫ ſignata legata mulieri ē. hic igit̉ p̄cedit numeratā atqꝫ ſignatā pecuniā argentuꝫ eſſe: ſequit̉ legatā eſſe mulieri. Id igit̉ qd̓ p̄ceſſit aſſumimꝰ dicē tes: at ē ſignata: ac numerata pecūia argentū. conclu dimꝰ: numeratā ſignatamqꝫ pecuniā mulieri eē lega tā: eritqꝫ totius argumentationis hic textus. Si pe cunia ſignata: nūerataqꝫ argentū ē: legata mulieri ē. At ē pecūia ſignata numerataqꝫ argentū. igit̉ legata eſt mulieri. In quo ſi ad ſepius premiſſa: plurimiſqꝫ exemplis ſuperius enodata lectoris animus reuertat̉
Hanc argumētationē in primo modo ab antecedenti bus eſſe compoſitam non ignorabit. a conſequentibꝰ v̓o hoc modo. Si numerata pecunia non eſt legata mulieri cui ſit argentum omne legatuꝫ: numerata pe cunia non eſt argentum Hic igitur p̄cedit numeratā pecuniam non eſſe legatam: cum ſit argentum omne legatum. ſequit̉ numeratam pecuniam argentū non eſſe. Si igit̉ id qd̓ eſt poſterius auferamus: ideſt nu meratam pecuniam non eſſe argentuꝫ: dicemus Ate eſt numerata pecunia argentum. affirmatio namqꝫ tollit negationem. Sequitur igitur vt pars precedēs auferatur: ea que erat non eſſe legatam mulieri pecu niam numeratam: cum argentuꝫ ei fuiſſet omne lega tum. Sed cum ſit omne: negatio affirmatione conſu mitur. dicimuſqꝫ in cōcluſioue. Eſt igitur nūerata pe cūia mulieri legata: cū ei ſit argētū oē legatū: eritqꝫ huiuſmodi argumentatio. Si non eſt mulieri legata pecunia numerata: cum ei ſit argentum omne legatū non eſt argentum numerata pecūia. Atqui eſt argen tum numerata pecunia. legata eſt igitur mulieri nu merata pecunia: cum ei fuerit argentum oē legatum Sed quod Tullius breuitatis cauſa preteriit: ideſt il lam partem propoſitionis: que ait. Cuꝫ ſit mulieri oē argentum legatū. Nos apertioris cauſa intelligentie Subiunximus: nec perturbare lectorem debet: ꝙ cū in ſuperioribus exemplis in ſecundo modo per nega tionem facta fuerit ſemper aſſumptio: ⁊ ꝑ negatio nem rurſus illata concluſio: nunc per affirmationem ⁊ aſſumptio ⁊ concluſio facta ē. Cuius rei euidentiſſ ma ratio ē. nā cum in ſuperioribus exemplis pͥma ꝓ poſitio ex affirmationibꝰ fuerit conſtituta: atqꝫ in ſe cūdo modo aſſumptio id qd̓ ſequebatur auferret: ita vt īterimeret id qd̓ precedebat: neceſſariū erat dupli cē affirmationem gemina negatione cōſumi. hoc mō Si dies ē: lux ē. vtreqꝫ in affirmatione ſūt cōſtitute. Ut igit̉ poſterior ꝑs.i. lux eſt: que affirmatio ē: inte rimatur: denegāda ē. Dicam igit̉ atꝗ nō eſt lux. quo ſit vt p̄cedentem quoqꝫ partem.i. dies eſt: quam a f firmationem eē manifeſtū ē: negatione tollamus cō cludentes. Dies igit̉ non eſt. At in hoc Ciceronis exē plo vtraqꝫ ꝑs prime atqꝫ hypothetice ꝓpoſitiōis ne gatiōibꝰ enūciata ē: que in aſſumptione vel cōcluſiōe non alijs niſi affirmationibus auferūt̉ hoc modo: eſt enim tale Ciceronis exēplū. Si legata non eſt mulie ri nūerata pecunia. nō ē nūerata pecunia argentū. vi des vt ſit vtraqꝫ negatio. Nā ⁊ non eſſe legatā mulie ri pecuniā numeratā: ⁊ nō eſſe numeratā pecuniā ar gentuꝫ: vtreqꝫ in negatiōe ſūt poſite. ꝙ ſi auferēda ē per aſſumptionem ꝓpoſitionis cōſequēs pars qm̄ ne gatio ē: non eſſe numeratā pecuniā argentū: dicen dum eſt argētum eſt pecunia numerata. ꝙ ſi in cōcli ſione auferenda eſt pars precedens ea: que negatio ē ideſt: non eſſe legatam mulieri pecuniam numeratā dicendū eſt: Legata igitur muleri numerata pecunia eſt. Et ſecundus quidem modus a conſequentibus fa ctus huiuſmodi eſt. Illud tamen eſt diligentius anno tandum: qd̓ ſuperius Tullius: cū locoruꝫ omniū bre uiter exempla diſponeret: loci huius: qui a conſequen tibus ducitur: īconueniens ſecundo conditiōaliuꝫ ſyl logiſmorum modo ſubiecit exēplum. potiuſqꝫ prime cōuenit mō: qui non a cōſequentibus concluſionem: ſed ab antecedentibꝰ facit. Ita ꝗppe poſuit a ꝯn̄tibꝰ ſi mulier cū fuiſſet nupta cum eo cum quo cōnubiuꝫ conceſſum non eēt: nuntium remiſit: qm̄ qui nati ſūt patreꝫ non ſequūtur: ꝓ liberis manere nihil oportet

In topica Ticero. commentarioꝝ lib. v.
Vic igitur cum queratur. an dotis pars apud virum debeat permāere: id quod precedit aſſumitur: vt fiat rata concluſio hoc modo. Mulier cum eo nupta eſt ꝙ cum connubium non fuit concluditur. Quoniam igitur qui nati ſunt: patrem non ſequuntur: pro libe ris manere nihil oportet. ⁊ ita nō ē a conſequentibus argumentū. qꝛ non id qd̓ conſequebatur aſſumptum eſt: ſꝫ id qd̓ p̄cedebat. Erat quippe antecedēs: nupta mulier preter cōnubij ius: ſequebatur: cū filij patreꝫ nō ſequebant̉: ꝓ eis nihil ex dote retineri. Sic igitur Tullius ꝓ eo qd̓ ē a cōſequētibꝰ argumētū: ab ante cedētibꝰ potius dedit exēplū. Poteſt v̓o fieri a ꝯn̄ti bus argumētū ita ſi id: de quo querit̉ priꝰ ponatur ⁊ id quo aſſumendū eſt: poſteriꝰ hoc modo. Si quid ex dote pro liberis manere oportebit: qꝛ patrē liberi ſe quūtur: cum eo nupta eſt mulier: ꝗ cū cōnubij ius eſ ſet. Sumo igitur id qd̓ conſequit̉ per negationeꝫ ita ſed nō eſt nupta mulier cuꝫ eo qui cū ꝯnubij ius erat atqꝫ iō qui nati ſunt: patrē non ſequunt̉. Perimit̉ er go in concluſione id: quod in propoſitione preceſſerat ita. ꝓ liberis igitur manere nihil oportet. Sed de ſe cundo mō iſta ſufficiant: nihil namqꝫ vt arbitror p̄ termiſſum eſt. Tertius modus a repugnantibus lon ge ꝑſpicuus hoc mō. Nō ſi legatuꝫ argētū eſt: nō eſt legata mulieri pecunia numerata. Hic nāqꝫ cōſeq̄ns erat. Si argentū eſſet oē lſegatū: pecuniam quoqꝫ nu meratā fuiſſe legatā: vt igitur fieret repugnās: huic conſequentie interpoſita negatio eſt: dictumqꝫ. Si argentū omne legatuꝫ eſſet: numeratam pecuniā nō eſſe legatam. quod qꝛ pugnat ⁊ falſum eſt: ad verita tē alia negatiōe reducit̉ ſic. Nō ſi legatū argentum eſt: non eſt legata numerata pecunia. vt.ſ. ei affirma tioni conueniat: q̄ dicit. ſi legatū argētū ē legatā eſſe pecuniam numeratam. Aſſumimus igitur huic ꝓpoſi tioni argentum omne eſſe legatū: ⁊ cōſequitur omnē numeratam pecuniam mulieri eſſe legataꝫ: vt ſit for ma argumētationis huiuſmodi. Non ſi legatum ar gentum eſt: non eſt legata numerata pecunia. Atqui legatum argentum eſt. Legata eſt igit̉ numerata pe cunia. M. v̓o. T. ꝓpoſitionem ita formauit. Non ⁊ le gatum argentū eſt: ⁊ non eſt legata numerata pecu nia: ſed nos iccirco cauſalem coniunctionem appoſui mus eā: que eſt ſi. vt ex quo eſſet genere talis ꝓpoſi tio monſtraremus. Namqꝫ cōnexo negatione addita ſit repugnans. Cōnexum v̓o nulla eque vt ſi coniun ctio poſſet on̄dere: quāqͣꝫ idem efficiat etiam copula tiua cōiunctio. Nā q̄ cōnexa ſunt: ēt cōiuncta eſſe ītel liguntur ex hoc qd̓ paulo ante diximus. Quod argu mentū ex ea ꝓpoſitione ꝓfectū eſt: que duabus affir mationibꝰ copulabatur: ⁊ iuncta negatione inſuꝑ de negata ē. In oībus igitur illud eſt approbatum: pecu niam numeratā mulieri deberi cū ſit argentum ꝯe̓ ſe gatuꝫ. Sed nunc quidē ex ſupra deſcriptis ꝓpoſitiōi bus: id qd̓ antecedebat: aſſumpſimus. Nūc v̓o: id qd̓ conſequebat̉: Nūc autem id qd̓ repugnabat. Ac de explanandis Ciceronis exemplis vt arbitror ſatis. Il lud aūt dubitationē mouere poteſt. Nā ſi ꝗs minꝰ cal lidus ad Cicerōis exēpla reſpiciat: eūdē locū arbitra bitur eſſe a genere: quē ab antecedentibus ⁊ cōſequē tibus ⁊ repugnātibus eē diximus. Illo falſus errore: ꝙ in vtriſqꝫ locis eodem vtitur exēplo. Argenti vide licet ⁊ numerate pecunie: ſed diligentius ītuenti ī eiſ dem rebus diuerſus argumentationuꝫ videbitur tra ctatus eſſe. Aliud quippe eſt dicere: cum argēti ſpēs ſit numerata pecunia. Si genus legatū ſit: ⁊ ſpēm eē
legatam: qm̄ nūqͣꝫ ſpecies a genere ſeparatur. Aliud eſt in cōcluſione enumerationē proponere: ⁊ eiuſdem partibus aſſumendis argumētationē varia ratiocina tione formare: vt ſuperiuſ demonſtratū eſt. cū p̄ſerti hmōi ex conſequentibꝰ: antecedentibus ⁊ repugnan tibus argumentationes etiā p̄ter genera ac ſpecies fieri poſſint: velut nos ſuperius indicauimus in die atqꝫ luce. Nā neqꝫ dies: lucis: neqꝫ lux diei ſpecieſ aut genus eſt. Sed ī tm̄ in his ꝯſiderari debet: qꝛ poſito altero alteꝝ neceſſaria ratione ſubſequitur. Differūt igitur loci a genere vel a ſpecie ab eo loco: qui in con ditiōe eſt ꝯſtitutus: qm̄ illi ex vniuerſalitatis ac par tis rōne ducūtur. hic autem ī cōſequētie ac repugnā tie ordine tractat̉. Poſt hec igitur Tullius hypothe ticoꝝ ſyllogiſmoꝝ mōs: cōcluſiōeſqꝫ dinūerat h mō. ¶ Appellant autem Dialectici eam concluſioneꝫ argumenti: in qua cum primum aſſumpſeris: conſe quitur id quod annexum eſt: primum concluſioniſ modum. cum id quod annexum eſt negaris: vt id quoqꝫ: cui fuerit annexum: negandum ſit. Secun dus appellatur concludendi modus. Cum auteꝫ aliqua coniuncta negaris: ⁊ his alia negatio rurſus adiungitur. Et ex his vnum an plura ſumpſeris: vt quod relinquitur. tollendum ſit: iſ tertius appel latur concluſionis modus: ex hoc illa rhetorum ex contrariis concluſa: que ipſi enthymemata appel lant: non ꝙ omnis ſententia proprio nomīe enthy mema non dicatur. Sed vt Homerus propter ex cellentiam commune poetarum nomen efficit apd̓ grecos ſuum. Sic cum omnis ſententia Enthy mema dicatur. Quia videtur ea que ex contrariis conficiatur: acutiſſima: ſola proprie nomen com mune poſſedit. Eius generis hec ſunt hunc me tuere: alterum in metu non ponere eam quam ni hil accuſas: damnas. Bene quam meritam eſſe exiſtimas male mereri. Id quod ſcis prodeſt. ni hil id quod neſcis obeſt. Hoc diſſerendi genus at tingit omnino veſtras quoqꝫ in reſpondendo diſ putationes. Sed philoſophorum magis: quibus cum oratoribus illa ex repugnantibus ſententiis communis concluſio que a dialecticis tertius mo dus: a Rhetoribus Enthymema dicitur. Reliꝗ dialecticorum modi plures ſunt: qui ex diſiunctio nibus conſtant: vt hoc: aut illud hoc autē. non igi tur illud. Itemqꝫ aūt hoc: aut illud. non auteꝫ hoc illud igitur. Que concluſiōes iccirco rate ſunt: ꝙ in diſiunctione plus vno verum eſſe non poteſt. at qꝫ ex his concluſionibus quas ſupra ſcripſi prior quartus: poſterior quintuſ a dialecticis modus ap pellatur. Deinde addunt coniunctionum negan tiam: ſic non ⁊ hoc eſt ⁊ illud. hoc autem eſt. nō igi tur illud: hoc modo eſt ſextus. Septimus autem non ⁊ hoc ⁊ illud. non autem hoc. illud igitur. Ex his modis concluſiones innumerabiles naſcun tur. in quibus eſt tota ſere dialectica. Sed ne he ꝗ dē quas expoſui: ad hāc inſtitutionē neceſſarie. ¶ Et ſi multipliciter ſuꝑiꝰ cūcta digeſſimꝰ: nec expōiſ indiget repetita totiēs diſputatio: erit tn̄ oꝑe p̄tiū: ſi quā breuiſſime potero. M. Tͣ. v̓bis mediocris luce cō

In Topica Cicero. Fōmentario. lib. v.
mentationis interſeram. Septem igit̉ modis hypo theticos enumerans ait. Cū ī cōnexis ꝓpoſitionibus id: qd̓ eſt primū aſſumit̉: vt on̄dat̉ ẜm. Primū a dia lecticis modū vocari hoc modo. Si hoc eſt: illud ē qd̓ dicit h̓ primū eſt: qd̓ v̓o ait: illud ẜm. aſſumitur ergo qd̓ primū ē: atqui hoc eſt. cōcludit̉ igit̉ id qd̓ ẜm ē: il lud igit̉ ē: velut in his rurſus exemplis. Si hō ē: alal eſt aſſumitur. atqui hō ē. cōcludit̉: aīal igitur eſt. Se cūdū v̓o modū ait eſſe. Tullius cōnexis ꝓpoſitiōibꝰ textum: in quo cū ẜm negatur: ſequit̉: vt id ēt qd̓ pri mū eſt: abneget̉. hoc mō. ſi hoc eſt: illud eſt. Illud āt non eſt. igitur ne hoc quidem eſt. In exemplis ita. Si hō ē: aīal eſt: animal aūt non eſt: homo igitur non ē. Tullius ita dixit. Cum id: qd̓ annexum eſt negaris: vt id quoqꝫ cui fuerit annexum negandū ſit: ẜm eſſe mo dū quaſi cōnexa propoſitione affirmatiuis partibus iuncta. vniuerſaliter aūt rectius diceretur: cum id qd̓ annexum eſt.i. ẜm perimitur: perimi illud quoqꝫ cui annexū eſt.i. primū. vt ſi affirmatiuū eſt id: qd̓ anne rum eſt: negatione perimat̉: ſi v̓o negatiuū: affirma tione. ⁊ de eo quoqꝫ cui annexum eſt: ideſt prīo idē ē: vt ſi ī cōnexa ꝓpōne affirmatur: in cōcluſiōe denege tur ẜm nunc propoſitū Ciceronis exemplum. Si v̓o negatiua ſit ꝓpōnis prior pars: in concluſione contra ria affirmatiōe tollatur. Tertiū v̓o modū ait eſſe Ci cero: cum ea que coniūcta ſūt: denegantur: ⁊ his alia negatio rurſus adiungit̉: vt qꝛ aīal homini coniunctū eſt: ita dicamus. Non ⁊ homo ⁊ non aīal ē. atqꝫ ex hiſ vnum ponit̉: vt qd̓ reliꝗt̉ auferatur: hoc modo. Po nimus eſſe hominē dicētes. Atqui homo eſt. Quod ergo relinquit̉. non eſt animal. aufertur atqꝫ conclu dit̉. animal igit̉ eſt. Fit argumentatio hoc mō. Nō ⁊ homo eſt: ⁊ non animal. atqui hō ē. animal igitur eſt Ex his naſci dicit enthymemata ex contrarijs conclu ſa: quibus plurimum rhetores vti ſolent: atqꝫ hec en thymemata nuncupantur non ꝙ eodem nomine oīs inuentio nuncupari non poſſit. Enthymema namqꝫ ē mentis cōceptio. qd̓ pōt oībus īuentionibꝰ cōuenire. Sꝫ qꝛ hec inuenta: que breuiter ex contrarijs colligū tur maxime acuta ſunt ꝓpter excellentiā ſpēmqꝫ īuē tionis cōe enthymematis nomē ꝓpriū factū ē: vt hec a rhetoribus quaſi ꝓprio noīe enthymemata vocent̉ Sicut grecus quoqꝫ poeta homerus poeta tantū dr̄ ⁊ quiſꝗs ex homero aliꝗd ꝓfert: ita dicere cōſueuit. Hunc verſum poeta locutꝰ eſt: ⁊ tūc non alius ītelligi tur p̄ter homeꝝ: nō quo ceteri nō ſint poete: ſed ꝙ ex cellētia eius cōe nomē vertit in ꝓpriū. Fiunt vero hec enthymemata hoc mō ex cōtrarijs videlꝫ texta hunc metuere alteꝝ in metu nō ponere. velut ſi de lētulo ⁊ ⁊ cetego: ceteriſqꝫ diceret̉. Paucos ciues īterfici me tuis: ne res publica intereat nihil laboras. Cōnexum quippe eſt vt quicūqꝫ noluerit interire paucos ciues rēpub. multo magis nolit extingui. Quibꝰ cū īterpo nitur negatio: ſit ex repugnantibꝰ argumētū. ſed hoc breuiter Tullius enūciauit. nos v̓o argumētū in ſyl logiſinū redigamꝰ a repugnātibꝰ.ſ. ex quo enthyme mata naſci ſolent hoc mō. Sit cōnexū ſi quis metuit ciues paucos interfici: is metuit interire rempub. hiſ īterponit̉ negatio ſic. Si ꝗs metuit ciues paucoſ īter fici: is nō metuit interire rēpublicā. iungit̉ alia nega tio. Nō ſi ꝗs metuit paucos ciues īterfici: nō metuit ī terire rēpub. Que due negatiōes vni affirmatiōi pa res ſūt. que dicit. Si ꝗs metuit hoc metuit ⁊ illud. cu ius ꝗdē aſſumptio ē. at metuit hoc. cōcluſio ſequitur metuit igit̉ illud. que tantūdē valet: ſi negādo īterro
get̉. ita hoc metuis: illud nō metuis. Sed qꝛ nō totus (vt ſupra poſuimus) in his argumētationibus poni tur ſyllogiſmꝰ: ſꝫ ꝓpoſitio: cuiꝰ aſſūptio ⁊ cōcluſio no te ſunt: iccirco enthymema dicit̉: quaſi breuis animi cōceptio. Et in ceteris exēplis idē modꝰ ē. Sed hec ꝙ dē Ciceronis ſil̓itudo nō tā ex repugnātibꝰ quā ex cō trarijs argumētū ītelligit̉ ꝯtinere. Metuere ꝗppe ⁊ nō metuere cōtraria ſūt: niſi hec ipſa verboꝝ prola tio a ꝯͣrijs argumētū ad repugnātiā retrahat. Nam ꝙ dicit hūc metuere: alterū ī metu nō ponere: tale ē vt repugnātia videāt̉. Etenī metuere ⁊ nō metuere v̓e ꝯͣria ſunt. In metu āt nō ponere: ⁊ metuere ꝓla tione ipſa tā ꝯͣria quā repugnātia ītelligūt̉: lꝫ eadē ꝓ bet̉ eē ſnīa. His adiecit alia rurſus exēpla: eā quā ni hil accuſas: dānas. Huiꝰ enthymematis tal̓ ē ītege ſyllogiſmꝰ. nō ſi nihil accuſas dānas. ſed nihil accuſaſ nō dānas igit̉. Uenit ergo hoc argumētū ex ea ꝓpo ſitiōe cōnexa: que ex duabꝰ cōpōit̉ negatiuis ita. Sꝫ nihil accuſas. non dānas: Poſteriori vero parti de tracta negatio eſt. ⁊ inſuꝑ tota ē ꝓpoſitio denegata hoc mō. nā ſi nihil accuſas: dānas: ⁊ ex ea factū ē ar gumētū: qd̓ poſitū in īterrogatione efficit enthyme ma hoc. quā nihil accuſas dānas: bn̄ quā meritā eſſe autumas male mereri. huiꝰ quoqꝫ enthymematis ta lis ē collectio. nō ⁊ bn̄ meritā eē autumas ⁊ male me reri. atqui bene meritā eſſe autumas. nō male igitur mereri. qd̓ enthymema ex ꝓpōne cōnexa ꝑficiſcit̉: cōſtat ex affirmatiōe ⁊ negatiōe. ita. Si bn̄ meritam eſſe autumas: nō male mereri. Cuiꝰ ex poſteriore ꝑte dempta negatiōe: totaqꝫ ꝓpoſitiōe denegata fiet ꝓ poſitio. Nō ſi bene meritā eē autumas: male mereri qd̓ īterrogatōe deductū facit enthymema. bn̄ qͣꝫ me ritā eē autumaſ: male mereri. Itē id qd̓ ſcis ꝓdeſt: ni hil id qd̓ neſcis obeſt: hoc quoqꝫ enthymema tali ne ctit̉ ſyll̓o. Nā ſi id qd̓ ſcis ꝓdeſt: ⁊ id qd̓ neſcis nō ob eſt: at id qd̓ ſcis ꝓdeſt. obeſt igit̉ id qd̓ neſcis. hoc ar gumētū ex ea ꝓpōne cōpoſitū ē: q̄ duabꝰ affirmatio nibꝰ iūcta acceꝑit mediā negationē ⁊ īſuꝑ denegata ē. Qd̓ īterrogatū ſit enthymema hoc mō. id qd̓ ſci ꝓdeſt: nihil id qd̓ neſcis obeſt. Oīuꝫ v̓o ſuꝑiꝰ exēplo rū iſta ſnīa ē. Nā quā quiſqͣꝫ nihil accuſat: eā dāna re recte nō pōt. Et eā quā bn̄ meritāleſſe autumat: male eandē mereri turpe ē. ⁊ ſi id qd̓ ſcit quiſqꝫ in cā ꝓderit oberit ſi ē ꝯͣriū id qd̓ neſcit. Hūc v̓o locū cōe eē oratoribꝰ: ac ph̓is dicit. Sꝫ apd̓ illos tertiū modū apud rhetores enthymema nūcupari. Reliꝗ īꝗt mo di plures ſūt. nā cū tres ſuꝑius enūeraſſet mōs. adiū̓ gens qͣttuor: plures dixit. Hi ſūt in diſiūctionibꝰ con ſtituti hoc mo. aut hoc aut illud. hoc aūt. nō igit̉ illd̓. ꝗ ē qͣrtꝰ modꝰ a nobis quoqꝫ ſupra poſitꝰ ita. aut dies ē aut nox ē. Dies aūt ē. nō igit̉ nox ē. ⁊ ſꝑ qd̓ ait Cice ro hoc ad p̄cedēs ſpectat. ꝙ v̓o ait illud: ad ꝯn̄s: ſiue in cōnexis p̄poſitionibꝰ ſiue diſiūctis. itē aut hoc aut illud non āt hoc. illud igit̉. Hic quoqꝫ quītꝰ modꝰ eſt velut ī his exemplis: aut dies aut nox eſt. nō aūt dies nox igitur eſt. Quartum cōcluſionū neceſſitatē ex eo dicit euenire. qꝛ que in diſiunctione ſunt poſita. me dium non videntur admittere. vt eſſe aliud preter eo rū alteꝝ poſſit. atqꝫ ideo vno ſublato alterū eſſe: vno qꝫ poſito alterū nō eē cōcludit̉. ꝙ ſi ſit medium: qd̓ p̄ ter alterutꝝ eſſe poſſit: nec vera eſt ꝓpoſitio: nec ra ta cōcluſio: vel in his: aut albū eſt: aut nigꝝ id falſuꝫ eſt. Eſſe enī p̄ter ea rubꝝ pōt. Sꝫ ſi ponamꝰ eſſe al bū vl̓ auferamꝰ: nō neceſſe erit nō eē vel eē nigrū qꝛ rubꝝ eſſe: qd̓ eſt mediū pōt. Deinde inquit Tullius addūt

In copica Cicero. commentarioꝝ lib. V. ee
addūt coniunctionū negātiā in diſiunctiuis ſcꝫ ꝓpo ſitiōibꝰ hoc modo. Nō ⁊ hoc ⁊ illud. hoc aūt nō igit̉ il lud i. nō ⁊ nox ⁊ dies ē. nox aūt ē. nō igit̉ dies eſt. hic igit̉ ſextus modꝰ eſſe p̄dictus ē. Septimꝰ aūt ē ex ea de veniens p̄poſitiōe hoc mō. Nō ⁊ hoc ⁊ illud nō āt hoc. illud igit̉. velut ſi ita dicamꝰ: nō ⁊ nox ⁊ dies eſt. nō autem nox eſt. dies igit̉ eſt. Que ꝓpōnes niſi ī di ſiunctis. medioqꝫ carētibꝰ rebꝰ ratā cōcluſionē hab re nō poterūt. age enī ita dicamꝰ. Non ⁊ albū ⁊ nigꝫ ponamuſqꝫ nō eſſe albū: nō cōſeꝗt̉ vt ſit nigꝝ. pōt.n. eſſe quod mediū ē. Huiuſmōi igit̉ ꝑ negationē cōiun ctionum(vt tullius ait) prepoſitio ſi ratas factura eſt concluſiones in diſiunctis rebus: medioqꝫ carentibus accōmodatur. alias nō erit rata concluſio. Diſtat ve ro ꝓpoſitio tertij modi a propoſitione ſexti ⁊ ſepti mi. ꝙ tertij modi propoſitio ex cōiunctis naſcit̉. Hec ſexti ⁊ ſeptimi ex diſiunctis terminis exiſtit: vt in ſu perioribus patꝫ exemplis. Ex his igitur inquit modis concluſiones innumerabiles naſcuntur vnus enim ꝗli bet hoꝝ modoꝝ infinitis cōcluſionibus aptari poteſt veluti primꝰ ac ſecūdus ī oībꝰ q̄ ſibi cōnexa ſunt: quo rū nullus ē numerꝰ. ſi ꝗs ꝓſequi velit. itēqꝫ repugnā tiū infinita eſt multitudo: in quibꝰ tertiꝰ modus ē vti lis. itē plura diſiuncta ſunt in quibus quartus ⁊ quin tus ⁊ ſextus ⁊ ſeptimus plurimum valent. Atqꝫ in hiſ inquit omnis fere eſt dialectica: ſed ad topicos locos tres primi modi ſunt neceſſarij: ꝗ anteceſſionem con ſecutionem: ⁊ repugnantiam tenet. Reliqui vero cō plende diſputationis magis gratia quā ꝙ ad hanc in ſtitutionem neceſſarij fuerint videntur adiecti. ¶ Proximus eſt locus rerum efficientium: q̄ cau ſe appellantur. Deinde reꝝ effectaꝝ ab efficienti. bus cauſis: harum exempla vt reliquorū locorum pauloante poſui: ⁊ ꝗdē ex iure ciuili. ſed hec patēt latius. Canſarū.n. genera duo ſunt: vnuꝫ qd̓ vi ſua id qd̓ ſub. ea ſubiectum ē: certe efficit vt ignis acce dit. Alteꝝ ꝙ naturā efficiendi non habꝫ ſed fine quo effici non poſſit vt quis es cauſam ſtatue velit dicere ꝙ ſine eo non poſſit effici. huiꝰ generis cau ſarum ſine quo non efficitur. Alia ſunt quieta: ni hil agentia. ſtolida quodāmodo. vt locus tempus: materia: ferram̄ta ⁊ cetera generis eiuſdē. Alia āt precurſionē quādā adhibēt ad efficiendum ⁊ que dam afferunt per ſe adiumenta: ⁊ ſi non neceſſa ria: ut amori congreſſio cām attulerat: amor flagi tio. Ex hoc genere cārū ex eternitate pendentiuꝫ factum a ſtoicis nectitur. atqꝫ vt earum cauſarum ſine quibus effici non poteſt: genera diuiſi: ſic etiā efficientium diuidi poſſunt. Sunt enim alie cauſe que plane efficiant nulla re adiuuante: alie q̄ adiu uari velint: vt ſapientia efficit ſapientes ſola per ſe beatos efficiat: nec ne ſola per ſe. queſtio eſt. ¶ Poſt eū locū qui in cōditione eſt cōſtitutus: ꝯſeq̄ns erat is: qui cōſiderabat̉ ex cauſis. poſt hūc is enūera tus locus eſt qui in effectis cauſaꝝ poſitus argumēta p̄ſtabat. Quoꝝ ꝗdem ſuperiꝰ. M. T. exempla poſuit nūc rōnem latius tractat. Cū igit̉ Ariſtoteles qͣttuor poſuerit cās: quibus vnumquodqꝫ conficit̉. Primaꝫ que mouēdi principiū eſt. ſecundā ex qua fit aliquid: quā materiā vocat. Tertiā rōnem ac ſpēm qͣ vnūqd̓ qꝫ formatur. Quartā finē ꝓpter quē qd̓libet efficitur At vero. M. T. prīcipalē cāꝝ diuiſionē facit ī ea q̄ eſ
ficiant aliꝗd ⁊ in ea ſine quibus effici nequeāt. vt id quod efficit ad eam cauſam cōferatur: in qua motus principium conſtitutū eſt. id vero ſine quo non ſit ali quid: tū ad intellectum materie tranſferatur: vel eoꝝ que cōiuncta materie efficientis adiuuāt facultateꝫ. tum ad reliquas cauſas ducat̉: vt paulo poſterius ap parebit. Eiuſ igit̉ cauſe: que vi ſua id: qd̓ ſub ea ſubie ctū eſt: efficit: tale ponit exemplū. vt ignis accēdit. nā acce̓ſionis ipſius cā ignis eſt. ⁊ id efficere poteſt: atqꝫ illud: qd̓ accendit̉: mouet atqꝫ ꝑmutat. Eā vero cām: ſine qua id qd̓ faciendū ē fieri neꝗt: ab vna eius ꝑte deſignat: veluti cum dicit es cāꝫ eſſe ſtatue: ꝙ ſine eo ſtatua non poſſit exiſtere. Hec aūt vt ꝑ faciēdā diui ſionē clareſcet: non ea ipſa eſt cā ſine qua nō efficitur ſed pars eius eſſe monſtrabit̉. Eā vero cāꝫ ſine qua: id qd̓ faciendū eſt effici non pōt: diuidit hoc mō. Alia enim eius ſunt quieta: nihil agētia: ſtolida quodāmō: ac ꝑ ſe niſi agendi extra motꝰ acceſſerit īmobilia. ho rū exēpla: vt locꝰ: tꝑs: materia: inſtr̄m. Oē.n. qd̓ ſit: locū neceſſe eſt habere ſubiectū: in quo niſi aliꝗd fiat locus ipſe īmobilis eſt ad aliꝗd explicandū. Itēqꝫ ma teria ⁊ inſtrumēta niſi manu moueant̉ artificis: ipſa naturaliter nihil egerīt. tꝑs quoqꝫ oꝑationi ſubiectū eſt: que ſi deſit nihil ip̄m proprie nature rōne ꝑfece rit. Atqꝫ hec quidē ſunt: que nihil ꝑ ſe agunt. tn̄ cauſe ſunt: ſi his efficiens oꝑatio ſuꝑuēiet. Alia v̓o q̄ ī mo tu poſita p̄curſionē quādā ad efficiētiā ac p̄ꝑationeꝫ vident̉ afferre vt amoris cauſa eſt cōgreſſio: que pre ceſſit: ⁊ amor flagitij. Ex his īquit cauſis ſtoica diſpu tatio fatuꝫ cōnectit. Fatū.n. dicūt eſſe p̄cedētiū cau ſaꝝ: ſubſequētiūqꝫ reꝝ ꝑplexionē quandā ⁊ cathene more ꝯtinētiā hoc modo ideo ꝓfectus eſt ꝑegre: qm̄ parentū iracūdiā ferre nō poterat: iccirco parentuꝫ ſucceſſionē nō ferebat: quia amice amore detinebat̉ iccirco amabat: ꝙ ſepe fuerat ante cōgreſſus. id con greſſus eſt: quia aliꝗd vt cōgrederet̉ p̄ceſſit. itaqꝫ or dīe p̄cedētiū cōſequētiūqꝫ reꝝ. Fatū(vt dicit) a ſtoi cis nectit̉. Itē diuidit eā cām: q̄ vi ſua efficit aliquid ī in eā que ad efficiēdū ſibi ſufficiat: eamqꝫ: q̄ extrīſecꝰ adminiculationis indigeat. Sufficit igit̉ ſibi ad effi ciēdū cā: vt ſapientia efficere ſapiētes ꝑ ſe nullo peni tꝰ adiuta ſolet. Sꝫ hec an ſola btōs effice̓ poſſit: q̄rit̉ an ei ſint extrīſecus addenda q̄ iuuēt vel fortune bōa vel corꝑis: itaqꝫ ea: q̄ vi ſua efficit cā aliꝗd: aut tal̓ ē vt ei ſint extrīſecus adiumēta querēda: veluti artifici inſtrumēta quedā: quibꝰ id: qd̓ efficiēdū ē explicet at qꝫ cōformet. Hoꝝ vero oīuꝫ: q̄ tulliª ſtatuit ī alteru tra diuiſione cāꝝ. illa ꝗdē: q̄ vi ſua explicant ea quoꝝ cāe ſt̉: oīa tā ꝑ ſe ad efficiēdū valētia qͣꝫ q̄ q̄ſiti extrī ſecus iuuaminis indigentia. in ea Ariſtotelice diuiſio nis cā locabūtur: que eſt prīcipiū motus. Quāqͣꝫ de ſapientia tali cauſe nō cōueniat exēplū: ſed potius ad rōnē formāqꝫ cōtendat: Nāqꝫ ſapīa rōe quadā: atqꝫ forma efficit ſapiētes. Eius vero cauſe quam Tullius refert: ſine qua nō ſit aliquid: materia quidē tempꝰ ⁊ locus: ideſt ex quo ſit vel in quo fit. que ſunt efficiētis ſubiecta nature: vt vno intellectu cōprehendantur: vel materia ſunt vel materie vice ſuppoſita. inſtr̄a ve ro eius cauſe ſunt: que ad finē ſpectāt: ſed nō ipſa fi nis. qꝛ nō finis inſtr̄a reſpicit: ſed hec finē. Inſtr̄a nā qꝫ ꝓpter aliquē finē parant̉: ſed miꝝ videri pōt cur cō greſſionē amoris cām nō īter ea numerauit. q̄ hn̄t ef ficiēdi vi̓: ſꝫ īter eas poſuerit cās: ſine quibꝰ effici nō poteſt: cū tn̄ agat aliꝗd atqꝫ moueat. nā ipſa cōgreſ ſio aliꝗd videt̉ efficere: ſil̓iſqꝫ eſt ei cāe: que ip̄a ꝗdeꝫ

In Topica Cicero. Cōmentario. lib. v.
habet efficiendi vim: ſed ſine adminiculo non poteſt veluti cum queritur de ſapientia an ſola heatum poſ ſit efficere. Sꝫ Merebaudes rhetor ita diſſeruit ea rum cāꝝ: q̄ efficiendi vim haberent. eam eſſe faculta tem: vt etiam ſi adiumentis extrīſecus indigeāt: effe ctus tn̄ eaꝝ ad id ſpectet: quod efficiendum eſt. at in is que ſunt precurſorie. etiam ſi eis antecedentibꝰ ali quid exiſtit. non tamen id quod exiſtere intelligitur p̄ curſio prīcipaliter operatur. Sed iſta quidem velu ti ſub quadā occaſione p̄currit. illa vero res: que exi ſtere dr̄: alijs operantibꝰ naſcitur: velut in congreſ ſione ſolitum fieri eſt. fortaſſe enim nō ꝓpter amorē ꝗſqꝫ congredit̉. Sed precedente congreſſione amor exiſtit: quem non congreſſio principaliter appetebat Itaqꝫ qm̄ preter cōgreſſionem amor exiſtere non po tuit: recte inter eas cās locata videtur ſine quibꝰ non efficitur. quoniam vero non efficit vi ſua quandoqui dem nec principaliter vt efficiat: ſpectat: ſꝫ tm̄ ea an tecedente aliquid exiſtit: recte inter p̄curſorias: ac nō inter efficientes cauſas eſt collocata. ¶ Quare cum in diſputationeꝫ inciderit cauſa ef ficiens: aliquid neceſſario ſine dubitatione licebit ꝙ efficitur ab ea cauſa concludere. Cum autē talis cauſa erit: vt in ea non ſit efficiendi neceſſitas. ne ceſſaria concluſio non ſequitur. Atqꝫ illud quideꝫ genus cauſarum. qd̓ habet vim: efficiendi neceſſa riam. errorem afferre non fere ſolet. Hoc autem ſine quo non efficitur: ſepe conturbat. Non enim ſi ſine parentibus filii eſſe non poſſunt: propterea cauſa fuit in parentibus gignendi neceſſaria. Hoc igitur ſine quo non ſit: ab eo in quo certe ſit: diligē ter eſt ſeparandum. Illud enim eſt tanquā: vtinaꝫ ne in nemore pelio cecidiſſent abiegne ad terram trabes: niſi eniꝫ cecidiſſent abiegne ad terram tra bes. argo illa facta non eſſet. nec tamē fuit in is tra bibus efficiendi vis neceſſaria. At cum in Aiacis nauem criſpi ſulcans igneum ſulmen iniectum eſt inflammatur nauis neceſſario. ¶ Prima quidem cauſarum diuiſio ẜm Tullium fuit in ea: que efficerent aliquid ⁊ ea ſine quibus effici nō poſſet: atqꝫ illud quidem quod efficeret: in gemīa itē partitus eſt.ſ. in id quod efficiendum aliquid neceſſa riam vim poſſideret: neqꝫ vllius indigeret extrinſecꝰ adiumēti: ⁊ in id: quod niſi alijs adiuuantibus opera ri atqꝫ efficere non poſſet. Ac primum quidē de ea lo quitur cauſa que efficiendi vim tenet. Eius.n. ea pari cui efficiendi neceſſitas adeſt ſtatim ſecum concluſio nem comitē trahit. dicta.n. cauſa: que neceſſario ali quid efficit: effectus etiam neceſſe eſt conſequatur: veluti ſi ſolem affuiſſe quis dixerit: luceꝫ quoqꝫ affui ſe monſtrabit. aut cum alicui adeſſe ſapientiam dixe rimus: ſapientem neceſſe eſt eſſe fateamur. At in his cauſis efficientibus que extra poſitis indigent adiu mentis: non eadem ratio eſt. neqꝫ.n. vt queqꝫ hmōi cā dr̄. ita neceſſe eſt effectū ſeꝗ. Nō.n. hmōi cā neceſ ſario efficit quod vult: niſi extra poſitis auxiliis adiu eitur. idem eſt etiam in ea cauſa: que ipſa quidem ef ficiendi vim non habet: ſed ſine ea prouenit effectus Nam vt tullius quoqꝫ cōmemorat: nullam in efficiē dis rebus adhibet neceſſitateꝫ. atqꝫ ideo dicta cauſa non ſtatim ſequitur effectus. Neqꝫ enim ſi cōgreſſus eſt: mox amauit. nec ſi fuit es: ſtatuaꝫ quoqꝫ fuiſſe ne
ceſſe eſt. ex quo aliarum cauſarum partitio naſcitur. Alie namqꝫ cauſe ſunt neceſſarie: alie minime. Non neceſſariarum alie ſunt efficientes: alie ſine quibꝰ nō efficitur. Neceſſariarum vero cauſaruꝫ concluſio nō ſolet conturbare. vt enim hec cauſa fuerit dicta ſtatꝰ in concluſione ſequuntur effectus. Non neceſſariarū vero: que ſunt partim efficientes: quod nunc tacuit ſꝫ paulo ante predixit: non habent ſubſequentem effe cte rei concluſionē: Neqꝫ enim ſi liberi ſine parentibꝰ non ſunt: iccirco in parentibus efficiendi cauſa neceſ ſaria fuit: cum videamus in hominum eſſe poteſtate ne gignant. Ea vero cauſa. que ipſa quidē non efficit ſed ſine ipſa effici non poteſt: huiuſmodi eſt quēad modum. Enniano verſu declaratur. Niſi eniꝫ cecidiſ ſent abiegne trabes ad terraꝫ: argo illa facta non eēt Ex trabibus namqꝫ argo facta eſt. ſed nulla īerat tra bibus neceſſitas vt ex eis fieret nauis. at vero ea cau ſa: que eſt efficiens: ⁊ que in ſe ſuam continet neceſſi tatem talis eſt. Quale cum in aiacis criſpi nauiꝫ igne um fulmen ſulcans iniectum eſt ſtatim enim accendi neceſſe eſt nauim: quia ignis accendēdi neceſſaria cā eſt: ⁊ ſenſus quidem eſt huiuſmodi. Ordo autem pau lo confuſior eſt: ait enim hoc modo atqꝫ illud quidem genus cauſarum: quod habet vim efficiendi neceſſa riam: errorem afferre non fere ſolet. hoc autem ſine quo non efficitur ſepe conturbat. quod cum dixiſſet: cumqꝫ vel vtriuſqꝫ vel alterius exemplum ponere de buiſſet: nentro conuenientem exemplo ſimilitudineꝫ dedit. Namqꝫ cum vel neceſſariam cauſam efficientē vel eam ſine qua non efficitur: propoſuiſſet: eius cau ſe poſuit exemplum: que efficiat quidem aliquid: ſed non ſine extra poſitis adiumentis hoc modo. Non.n. ſi ſine parentibus filij eſſe non poſſunt. propterea cā fuit in parentibus gignēdi neceſſaria. Parentes. n ⁊ maxime maſculi ſexus efficiens cauſa eſt: ſed non ſ ne femina: ideſt non ſine materia quadam: ⁊ ea cau ſa ſine qua ſieri non poſſit: cum ipſa viꝫ efficiendi nō habeat. itaqꝫ nec cauſe neceſſarie ⁊ efficientis poſuit exemplum. nec eius ſine qua fieri nihil poſſit: ſed effi cientis quidem. non tamen neceſſarie. ſed videtur ta cuiſſe in propoſitione id: cuius poſuit exemplū. ita.n. apertius dici potuiſſet: atqꝫ illud quidem genus cau ſarum: quod habet vim efficiendi neceſſariam erro rē afferre non fere ſolet. hoc autem quod non habet efficiendi vim neceſſariam: vel hoc ſine quo non effi citur. ſepe conturbat. itaqꝫ ſic intelligendum eſt. qua ſi ita ſit dictum. nā de neceſſaria cauſa nulluꝫ poſuit exemplum. Quod vero ſubiecit: vtriſqꝫ cauſis conue nit poſterius enumeratis: tam efficienti non neceſſa rie: qͣꝫ eius ſine qua nihil efficitur. Parentes namqꝫ tam maſculini ſexus qͣꝫ feminini eſſe dicuntur. quori quidem maſculini ſexus ea cauſa eſt: que efficiat: ſed non neceſſaria. feminini vero ea: que non efficiat: ſꝫ ſine qua eſſe nō poſſit. que cū ita ſint diſcernende ſūt cauſe ⁊ preuidenda neceſſitas: nec omnis cauſa p̄mi tenda vt ſubſequatur effectus: ſed ea tantum in qͣ eſt efficiēdi neceſſitas: ēt ſi extrīſecꝰ adiumēta defuerīt ¶ Atqꝫ etiam eſt cauſaruꝫ diſſimilitudo ꝙ alie ſūt vt ſine vlla appetitione animi: ſine voluntate: ſine opiniōe ſuum quaſi opus efficiant: velut oē ītereat qd̓ ortū ē. Alie autē aut volūtate efficiūt. aut ꝑtur batiōe aī. aut habitu: aut natura: aut arte: aut caſu. Uoluntate vt tu cum hunc libellum legis. pertur

In tōpica Ticero. commentarioꝝ lib. V.
batione: vt ſi quis cuentum horum temporum ti meat. habitu vt qui facile ⁊ cito iraſcatur. natura vt vicium in dies creſcat arte. vt bene pingat. Caſu vt proſpere nauiget. nihil horum ſine cauſa. nec ꝗc quā omnino. ſed hmōi cauſe non neceſſarie. Ctacit aliam rurſus cauſarum diuiſionē ita. Cauſarū enim alie ſunt que ſua quadā vi ſine appetitione. ſine voluntate: ſine opinione: vnum atqꝫ eūdē efficiendis rebus ordinem tenēt: vt ē interire oīa: q̄ orta ſūt Nā qꝛ ortū eſt iccirco etiaꝫ neceſſe īterire. nec tamen ipſe ortus vt cetera ītereāt: vel appetitu aliquo vel volun tate: vl̓ opinione efficit. ſed ita eſt ab eterno rerū ſta tu: vt quicquid ortum eſt. qꝛ accepit eſſe: aliquando ēt eſſe deſiſtat. Itē alie ſunt cauſe: que aut ī voluntate: aut in perturbatione animi: aut in habitu: aut in na tura: aut in arte. caſuue conſiſtunt. Uoluntate: vt ſi q̄ rat aliquis cur Trebatius librum legat. reſpondebit̉ quia legendi voluntas eſt. Perturbatione animi: vt ſi quis timore palleſcat. aut vrbem fugiat bellis ciuili bus conturbatus. Habitu: vt ſi iccirco. Trebatius fa cile de iuris ratione reſponderit: quoniam multo vſu conſtantem ciuilis ſcientie habitum tenet: vel ſi quis iccirco iraſcatur facile: quia eius animus per iracun die habitū efferatus eſt. Natura: vt ſi quis iccirco di catur iraſci: quia naturaliter iracundus eſt: idqꝫ ei in dies vicium creſcat. Arte: vt ſi iccirco bene quiſqꝫ pin gat: qꝛ eius artis peritus eſſe proponatur. Caſu vt q̄ in noſtra poteſtate nullo modo ſunt: fiunt tamen: ve lut incerto preſertim tempore proſperitas nauigandi atqꝫ horum omnium nihil cauſa vacuum eſt nec quic quā eſt in rebus. quod nō aliqua cauſa perficiat. Oīa enim que fiunt: habent aliquam rationem: cur facta ſint. quam ſi quis reddere poſſit cauſam quoqꝫ reddi derit. Idem enim eſt cauſa propter quā vnumquod qꝫ ſit. Omnes vero cauſe: que vel ex voluntate: vel ꝑ turbatione animi intelliguntur: ad eam cauſam per tinent: que eſt mouendi principium: vt in Ariſtotelica diximus diuiſione. Hec eniꝫ vt aliquid efficiatur: mo uendi principium ſunt. at in arte vel habitu vel natu ra illa cauſa eſt: que in ratione conſiſtit. Species eniꝫ ac ratio vniuſcuiuſqꝫ efficiende rei in arte ⁊ habitu ⁊ natura poſita ē. Caſus vero exterior cauſa: nec inter principales annumeratur ſecūdū Ariſtotelem. Secū dū vero Marcum Tullium caſus eſt latēs effecte rei cauſa. ꝙ quale ſit paulopoſterius deſignabitur. ¶Omnium autem cauſarum in alijs ineſt conſtan tia: in alijs non ineſt: in natura: ⁊ in arte conſtan tia eſt. In ceteris nulla. Sed tamen earum cauſa rum: que non ſunt conſtantes alie ſunt perſpicue: alie latent. Perſpicue ſunt: que appetitioneꝫ ani mi iudiciumqꝫ tangunt. Latent: que ſubiecte ſunt fortune. Cum enim nihil ſine cauſa fiat. hoc ipſuꝫ ſcilicet fortune euentus obſcura cauſa latenter effi citur. Atqꝫ etiam ea: que fiunt partim ſunt ignora ta: partim volūtaria. Ignorata que neceſſitate fiūt voluntaria que conſilio. Que autē fortuna vel igno rata: vel voluntaria. Nam iacere telum voluntatiſ eſt. Ferire quem nolueris: fortune. Ex quo aries ſubiicitur ille in veſtris actionibus: ſi telum manu fugit magis ꝙͣ iecit. Cadunt etiam in ignorationē atqꝫ imprudentiam perturbationes animi ꝙͣꝙͣ ſūt voluntarie obiurgatione enim ⁊ admonitione deii
ciuntur. tamen habent tantos motus: vt ea que vo luntaria ſunt. aut neceſſaria interdū: aut certe igno rata videantur. ¶ Rurſuſqꝫ cauſarum diuiſionē aliaꝫ clarā ac ꝑſpicuā prodit. Cauſarum namqꝫ alie ſunt conſtantes: alie ve ro inconſtantes. Conſtantes ſunt: quarum nō fere va riatur effectus. Inconſtantes vero: que huc atqꝫ illuc facilioribus mutationibus tranſferuntur. Omnia. igi tur: que ex natura atqꝫ arte deſcendunt: cōſtātia ſūt. Natura quippe atqꝫ ars ſuum ſemꝑ opus efficiūt: ni ſi ſubiecte materie obſtet incertum. Nam quod vnus idēqꝫ artifex ex eadem ſepe materia: non admodum ſimiles ſtatuas format: non eſt hec in arte varietas. Sed tum in artificis manu: que integritatem artis aſ ſequi non poteſt: tum in ipſa materia: que efficientie atqꝫ forme non equaliter cedit. Idem eſt in natura. ſeruat namqꝫ conſtantiam ſuam cum hoīem format ex hoīe. Itaqꝫ ſimilia in ceteris ex ſimilibuſ gignit. at cum monſtruoſum aliquid effertur: non nature vicio ſed materie potius applicatur ex qua id quod efficere contendebat: non ita potuit natura explicare. ſed īter conſtantes cauſas habitus quoqꝫ debuit adiungi. nā quod ex habitu cuiuſqꝫ ſit: id conſtans: nec mutabile eſſe ſolet. Quandoquidem iccirco habitus dicitur: ꝙ diuturnitate habendi in nature ſimilit̓udinem vertit̉ Sꝫ forſitan illud tulliꝰ vidit: ꝙ natura atqꝫ ars non tam in effectibus conſtantes qͣꝫ in propria ratione eē intelliguntur: intantum vt ꝙ ars ac natura delinquit materie ſepius imputetur. habitus vero ipſe conſue tudine quadam collectus eſt: qui non ratione ali quid ⁊ propria ꝯſtantia: ſed vſu facit: atqꝫ iccirco for ſitan habitum: qui inter cetera preter artem vel na turam videbatur eſſe conſtantior: a cauſis conſtanti bus ſegregauit. Ea vero que non ſunt conſtantia: ī ea diuidit que ſunt perſpicua ⁊ in ea que latent. Perſpi cua ſunt: que ab animi quolibet motū vel appetitiōe vel iudicij ratione profecta ſunt. Latent vero: que for tune ſubiacent. Nam quia non ignorat animus: in qͣꝫ partem declinet: qui tam ⁊ ſi boni aliquando iudiciū nunqͣꝫ tamen eius rei quam efficit: notionem relinꝗt preter eos qui funditus mente capiuntur. ⁊ in quibꝰ iam nulla voluntas eſt: neceſſe eſt nota eſſe: que ex vo luntate vel animi iudicio fiunt. Fortuna vero atqꝫ ca ſus ſemper ignotus eſt. Cuius quidem natura eque ī certa eſt: atqꝫ ea: que ipſis caſibus fiunt. Sed. M. T. diffinit eſſe caſum: euentum cauſis latētibus effectū: que non videtur integra diffinitio. Quid enim ſi ad huc lateret quibus cauſis ſolaris defectus ⁊ lunaris ꝯtīgeret: nū iccirco caſu ac fortūa fierēt: q̄ ꝯſtātibꝰ celi motibus adminiſtrantur. An caſus quidem puta retur ab his: qui defectus rationem reperire non poſ ſent. per ſe autem conſideratus nullo quidem modo eſſet caſus Sed Marcus Tullius non qui videretur eſſe caſus his: qui eius naturaꝫ minime perſpexiſſēt ſed quid omnino fortune euentus eſſet. diffinitionis rationem monſtrabat. Euentuꝫ vero latentibus cau ſis Cicero caſum eſſe ita concludit. Cum omnia cer tis de cauſis fiant: quorum ratio cognoſcitur eorum euentus caſu fieri nō putatur. ſed putatur aliquid fie ri caſu eorum: quorum cauſa nulla ratione cognoſci tur. Ex quo venit vt fortune ſit euentus: qui latenti bus cauſis efficitur. Hic igitur in rebus quidem ipſis conſtantiam ponit: caſum vero non re: ſed opinione metitur. Quo ſit vt ſi aliter effecte rei nouerit cauſā

In Topica Ticero. Cōmentario. lib. v.
id quod accidit non ſit fortūe euentus. Idē tamē for tune euentus ſit: ſi rationem aliter ignoret. Quod ve ro omnium rerum cauſas eſſe dicit: non determinat quales. atqꝫ ideo nec de fortuna ipſa quorum euentū cauſa ſit: monſtrat. Nec me ſceue hominum mentes arrogantie notent: ꝙ velut affectata auctoritate tul lianis ſententijs impugnem: cum aduerſus eas ſi ꝗd videbitur non noſtra: ſed ab antiquiſſimis tractata compenſem. ꝙ ſi noſtra quoqꝫ diceremus: oporteret tamen eos non perſonarum vetuſtatem: ſed eorum q̄ proponuntur conſiderare rationem. nec odiſſe potiuſ que aduerſus magni nominis viros dicuntur: quā cō traria ſi poſſent argumentatione reuincere. Nam ſi eis Mar. tullius in diffinitione rerum nimium pla cet: q̄ naͣꝫ eſt inuidia nos quoqꝫ Ariſtotelicaꝫ rationē probare: ꝙ ſi intemperanter moleſtiſſimi eſſe pergūt audiant. M. T. ſecundo tuſculanarum diſputationuꝫ libro adhortantem potius atqꝫ ad certamen vocantē hoc modo. Sed tamen tantum abeſt. vt ſcribi contra nos nolimus: vt id etiam maxime optemus. Ipſa enī grecie philoſophia nunquā in honore tantum fuiſſet niſi doctiſſimorum contentionibus: diſſenſionibuſqꝫ creuiſſet. quamobrē hortor omnes: qui facere id poſ ſunt vt eius quoqꝫ generis laudem iam languēti gre cie eripiant: ⁊ tranſferant in hanc vrbem: ſicut reliqͣs omnes: que quidem erant expetende? ſtudio atqꝫ in duſtria ſua maiores noſtri tranſtulere: ⁊ rurſus nos: qui ſequimur probabilia: nec vltra quam quod veriſi mile occurrit: progredi poſſumus ⁊ refelli ſine perti nacia ⁊ refellere ſine iracundia parati ſumꝰ. quocir ca que malum ratio eſt ipſius. M. T. voluntatem iu diciumqꝫ conuellere: cum eiuſdem contra nos ſenten tijs atqꝫ auctoritate nitantur. ſed ſi cui commētarios noſtros inſpicere vacuum fuerit. ſciat hec nos ex Ari ſtotelis ſecundo phiſicorum volumine aduertiſſe. que tam ⁊ ſī altioris philoſophie diſputationes tangūt nō eſt tamē ſtudijs inuidendū. ſi rethoricis quoqꝫ ac dia lecticis diſputationibus admiſceamus. que ſunt pro fundiora nature. neqꝫ pigreſcere ac dilaſſari animos dignum eſt: quos intentiores ac vegetos ipſa rerum ambignitas ⁊ variarum cognitio ſpeculationum de beret efficere. cum preſertim ea librorum natura ſit: vt ad legendum ſtudioſos teneat: nullum cogat igna uum. Dicamus igitur quid euentus ſit fortune: vel qͣ rum rerum fors cauſa eē dicatur. Omnia igitur fiūt vel immutabiliter: ac ſemper vt ꝙ ſoloritur vel ſepiꝰ vt ꝙ equus quadrupes naſcitur: vel raro: vt ſi equus cum quinqꝫ vel tribus pedibus procreetur: vel eque vt in quibus faciendarum rerum nihil intereſt quo potius voluntatem vergamus. atqꝫ illud quidem qd̓ ſemper ſit: nihil hꝫ oppoſitū: quod vllo modo aliter fiat. Id vero quod ſepe contingit habet aduerſum: id quod rarius euenit. neqꝫ enim ſepius fieret: ac nō ſē per: niſi diuerſum raro quidem: ſed aliquando contin geret. Quod igitur ex fortuna ſit: in ſempiternis nō eſt. Quis enim caſu ſolem dicat oriri: ne in his quidē que frequentius fiunt. Nullus enim caſu equum dixe rit eſſe quadrupedem. Nec vero in his: que fieri equa liter ſolent. Nam que voluntaria ſunt: non videntur eſſe fortuita. Reſtat igitur vt his fortune euentꝰ ſit: que rarius fiunt. Eorum vero que fiunt: partim fineꝫ aliquem ſpectant: partim minime. Quis eniꝫ finis eē poteſt. ſi manum extendam ſi genua complicem. atqꝫ aliquid iacens humi tollam: quod nullis vſibus appli Xcem. At vero ea: que aliquem finem ſpectant partim
voluntatis ſunt partim nature. Uoluntatis: vt ſi quiſ iccirco domo egrediatur vt videat amicum. Nature: vt quod animalibus: Omnia que ab ea fiunt certam animalis reſpiciunt vtilitatem atqꝫ ad huius ſalutem conſeruationemqꝫ omnium membrorum momenta ſunt conſtituta. Caſum igitur ac fortuitos euentus in his eſſe ponimus: que cum rarius fiant: in his tamen ꝑ accidens eueniunt: que propter aliud fiunt. Ueluti quis egreſſus domo vt amicū videret preteriens ca dente deſuper lapide ictus eſt. id igitur quod euenit: in rariore cauſa ponendum eſt. acceſſit vero ei volur tati: que certum reſpiciebat finem. Ea v̓o fuit domo egrediendi cauſa: vt amicuꝫ videret. Rurſus: quoniā lapis naturaliter grauis ē grauitas vero terrā petit. Caſus quidem lapidis propter aliquid naturaliter fa ctus eſt. Ad id enī lapidis natura tendebat: vt in ſuuꝫ locū pondus veniens cōquieſceret. Sed huic natura li intentioni accidit id: quod rarius euēit.ſ. vt ꝑcute ret: quo ſit vt ſit fortuna vel caſus cauſa ꝑ accidēs ra rius euenientium in his rebus que propter aliꝗd fiūt que cum ita ſint: cūqꝫ diffinitio Ariſtotelica a Tullia na plurimū diſcrepet: illud tamen in vtriſqꝫ conſtat: id qd̓ fortune ſubiectū eſt: incertis caſibus ſemper eē ſuppoſitū. Nā licꝫ in his rebus ſepe fortuna ſuos ex periatur actus: que voluntarie ſunt: ⁊ ad aliquē fin referuntur: extra tamen accidit quod fortune eſt: nec ab eo fine venit: quem ſibi animus ante perſtruxerat Sed cum Cicero diuiſiſſet cauſas in eas que ꝑſpicue ſunt: ⁊ in eas que laterent. Cūqꝫ eas que ꝑſpicue ſūt diceret eē. que appetitionem animi: iudiciumqꝫ tan gerent: manifeſtū eſt eum vel arteꝫ: vel voluntatem: vel perturbationem: vel habitum in his cauſis pone re que ꝑſpicue ſunt. Uolūtas quippe atqꝫ animi per turbatio in appetitione ponitur. Sepe enim pertur batione aliꝗd appetimus: artem v̓o vel habitū ī iu dicio. arte nāqꝫ iudicamꝰ. habitus v̓o ad vtrūqꝫ ꝑti net. Nā ⁊ volūtates cōſuetas mīſtrat. ⁊ multo vſu ꝑi tiaqꝫ ſit qͣdā cōſtantia iudicandi. Caſū ī non ꝑſpicui poſuit. De natura incertū ē: vtꝝ īter ꝑſpicuas: an in ter latētes ip̄aꝫ naturā collocet. Nā ſi īter latentes: ip̄aꝫ naturā caſū vdieret̉ putare. Cuiꝰ opiniōis nulla rō ē. Qd̓ ſi īter ꝑſpicuas: q̄ nā appetitio aī: vel iudi ciū ī natura ē. Neqꝫ enī appetēdo aliꝗd vel iudicādo facit natura: niſi forte qm̄ ex ipſa ſepe habilitas q̄dā mētis ⁊ corꝑis exiſtit. Que habilitas ad vnāquāc rē adiuuat volūtatē. id.n. maxime volumꝰ ad qd̓ h. biles ſumus. Natura īter ꝑſpicuas cauſas ponit̉. q̄ ī dicio quoqꝫ cōiūcta ē vt ſi naturaliter ſano quiſqꝫ iu dicio ꝯpoſitus eſt: appetitioni ēt ſi naturaliter aliꝗ aīus petat. his adiūgit aliā cauſaꝝ diuiſionē. Ait.n. alias cās eē volūtarias: alias ignoratas. voluntarias eas: quecūqꝫ ex iudicio veniūt aī. Ignoratas: in ꝗbu neceſſitas domina eſt.i. in ꝗbꝰ aut oīno non volumꝰ aut ne ſi velimꝰ ꝗdē aliter facere poſſumꝰ vt ī natura atqꝫ caſu. Ncceſſitate.n. qͣdā nature grauia deorſū fe rūt̉. neceſſitatē itē factū dicimꝰ. vt aliꝗs ignorās ia cto trāſꝑietē lapide p̄tereūtē hoīeꝫ ꝑemerit: q̄ neceſ ſitas talis ē. nō quo aliter fieri nō potuiſſet. niſi vt la pide iacto ꝑcuteret. ſꝫ qꝛ volūtas defuit: ⁊ nō iccirco q̄ voluit fecit. Prior v̓o neceſſitas talis eſt: in qͣ nul la volūtas ē: vel ea: qͣ eſt ne id quod cupit efficiat: va lidiore neceſſitate conſtrīgit̉. Nā cum lapis deorſum propria grauitate deponitur: nulla voluntas eſt. ſed tantum nature neceſſitas. at ſi homo deorſuꝫ cadat eſt quidē nō cadendi voluntas: ſed ferri quo non vult validior

In tōpica Cicero. cōmentarioꝝ. LiB. Vi. 1 68
validior nature cauſa cōpellit. Uolūtatē v̓o a fortui tis euētibꝰ vno eodemqꝫ aptiſſimo ſecreuit exēplo: ve Inti ſi telum manu iaciat: nolenſqꝫ feriat p̄tereuntē. Nā ieciſſe ex voluntatis prīcipio naſcit̉. Iccirco enī ie cit: qꝛ voluit. Ignorauit vero ꝙ ꝑcuteret. neqꝫ enī ia ceret: ſi ſe ꝑcuſſurū preuidere potuiſſet. Neqꝫ iecit: qꝛ voluit ꝑcutere. Si aūt non ignoraſſet: nō ꝑcutere po miſſet. Unde etiā machinamentū quoddā atqꝫ defe ſio in iuriſꝑitorū reſponſionibꝰ inuēit̉. hoc modo. Si telū manu fugit magis qͣꝫ iecit. Nam ſi quis cedis ac cuſetur. optima ſolet eſſe defenſio. Si alia nō ſupp tit fugiſſe manu teluꝫ: ⁊ magis qͣꝫ voluiſſet ieciſſe: nō volūtati: que ꝯdēnat̉ in culpis: ſed ignorātie factū tribuat̉. De ꝑturbationibus animoꝝ paulo cōfuſius indiciū ē. Dubitari.n. pōt: ex voluntate an neceſſita te an ex ignorātia venerit. quod ꝑturbatiōe peccat̉. vident̉ enim eſſe voluntaria peccata. qm̄ qui ꝑturba tus eſt appetit aliquid. aut fugit. ſed ī hoc ꝑturbatio eiꝰ apparet ꝙ nō fugienda vitat: ⁊ nō appetenda ni miū exoptat. Porro aūt: quoniaꝫ in ꝑturbationibus ſunt cōfuſa iudicia. neqꝫ enī aliter id qd̓ fugiendū eſt ſepe appetūt ꝑturbati niſi obcecato: obſcuratoqꝫ iu dicio. qd̓ v̓o fit aī cōfuſiōe ſepe tal̓ ē: vt nollet admiſiſ ſe ꝗ fecit ⁊ euenit: vt nō īter volūtarias: ſꝫ īter igno ratas vel neceſſarias cās aīoꝝ ꝑturbatio ſit. ī tm̄ v̓o ꝗ ꝑturbatꝰ ē: a vera diſcretione diſcedit: vt in eā poſ ſit ſepe recta bn̄ ꝯſulentiū admonitione reduci. Quo ſit vt aīoꝝ ꝑturbatio iure a cauſis voluntarijs ſegre get̉: ⁊ aut in ignorātia: aut ī neceſſitate ponat̉. Nā ꝙ ait tn̄ hn̄t tantos motus: vt ea que volūtaria ſūt: aut neceſſaria interdū: aut certe ignorata videant̉: ita in telligendū eſt: qm̄ oīs animi paſſio iudicium turbat. Cōfundit v̓o rectam diſcretionē fi acrior fuerit: quā vt rōnis retinaculis temperet̉. ⁊ ſit q̄dā ex ꝑturbatio nibus veluti violenta neceſſitas: vt dubiū ſit vtꝝ is ꝗ aliquid ꝑturbatꝰ aīo facit: ignorās faciat. veluti cuꝫ caſu ignorans delinquit: cū futuꝝ nō ꝓuidet caſum: an ſciēs faciat: ſꝫ neceſſitate ducat̉. Qd̓ igit̉ dixit: aut neceſſaria eē aut ignorata: ⁊ diuiſit a neceſſarijs igno rata: nō pugnat ꝯͣ id qd̓ ſuꝑiꝰ dixit ea q̄ ignorata ſūt eſſe neceſſaria. Nā id qd̓ ē ignoratū ita quodāmō di uidit. Ignoratoꝝ alia quadā neceſſitate fiunt: dū aut nulla voluntas eſt: aut ea qͣ ē neceſſitati neꝗt obſiſte re. Alia caſu cū ī his faciendis: q̄ ignorant̉: nulla volū tas eſt. ꝙ igit̉ dixit ꝑturbatiōes animi aut ī neceſſa rijs cauſis poni: aut in ignoratis: id ſine dubio ſenſiſ ſe intelligit̉: ꝑturbatiōes aī: aut in his eſſe ignoratis: ī ꝗbus ea neceſſitas eſt: vt voluntaſ obſtare nō poſſit aut ī his in quibus nulla volūtas eſt: ſed ſit delictum cecitate iudicij: velut ī his qui īmoderatius amoris cupiditati deſeruiūt: aut enim ꝯfuſo iudicio ab hōe ſtate diſcedūt: ⁊ dum qͣſi bonū appetūt: in malū deci dūt ignorātes: atqꝫ ita in caſu quodā atqꝫ errore po nit̉ āor īmodicꝰ. aut nouit ꝗdē qd̓ appetit eē vitādū ſꝫ maioriſ actu cupiditatis īpedit̉: atqꝫ īter ea neceſſa ria ponitur qͦ: aut nō hn̄t volūtatē: aut eā ita īfirmā ac debilē: vt nullo mō validioribꝰ paſſionibꝰ obnitat̉. ¶ Eiuſdē Boetij ī Ciceronis Topica Cōmēta. lib. vi. Ore quoſdā Patrici Rhetoꝝ peritiſſime n̄ dubitauerī: ꝗ hūc ī Topicis altiorē ex phi loſophia tractatuꝫ varia obtrectatione rep̄ hendant. qꝛ inter logicam diſputatiōeꝫ phy ſicam īterpoſuit. Hi v̓o ſūt: vel ꝗbꝰ hoc to tu philoſophari diſpliceat: vel qui in argumētoꝝ lo cis naturales admiſceri cās oportuiſſe nō exiſtiment.
ſed ꝯͣ priores ꝗdē: ⁊ a. M. T. ⁊ ab ipſa quodāmō hūa na rōne: q̄ in motu poſita aliꝗd ſemꝑ īꝗrit: atqꝫ amo re ſcīe neqꝫ decipi patit̉: neqꝫ vllo mō a veritatis ra tione traduci: ſepe multūqꝫ reſponſū eſt. His v̓o qui ſequeſtrādas ab oratoria facultate ph̓ie diſciplinas putent: rn̄dendū breuiter exiſtimo. rōne quidē reꝑ iri ꝗd pōt. ſed id melius atqꝫ facilius artifex faciet: ſi in oꝑe ꝯſtruendi artis facultatē atqꝫ elegantiam cōpa ret. In argumētis quoqꝫ idem eē māifeſtū eſt. vi nā qꝫ naturalis ingenij argumēta ꝓmūt̉. Sed ars facul tate imitata nature viam quādā rōnemqꝫ reꝑit: qua id̓ effici facilius ac meliꝰ poſſit. In qua re illoꝝ neceſ ſe eſt rep̄hēdat̉ error: qui rhetoricā facultatē natura lē eſſe dixerunt: qm̄ ꝗlibet totius artis alienus ⁊ intē dere in alteꝝ crimen: ⁊ ſeſe purgare ſolet: ⁊ argumē to aliꝗd ꝓbare ꝯtendit. Rep̄hendēdiqꝫ ſunt qui ean dē facultatē in ſola arte poſitam eē dixerūt Oportuit enī eos aīaduertere. Oēm ꝗdē artē ſui materiā effe ctus ex natura ſuſciꝑe: ſed in ea tn̄ rōne ꝓpͥa faculta tem elegātiamqꝫ experiri. Hec itaqꝫ que artiū rō ꝑfi cit: ab imperitis etiam fieri: vt cūqꝫ ꝯtigerit poſſūt. Bn̄ aūt ac facile nemo efficit niſi artis rōne fuerit in ſtructus. Cū igitur totius operis hec ſit intētio: vt ar gumenta qͣ cōfuſa ⁊ veluti clauſa natura ſuppeditat: artificialiter veſtigēt̉: qd̓ ſit ꝑ qd̓ efficere id qd̓ ꝓmit tit ars valeat. ſub exempli notatione demonſtrat. vt enī facilius argumēta reꝑiant̉: illa res efficiet: ſi de monſtrentur loci ī ꝗbus argumenta ſunt collocata. ⁊ enim vt ſi quis aliꝗd querat faciliꝰ id inueſtigare poſ ſit atqꝫ inuenire ſi locus ei monſtret̉ vbi ſit poſitū id quod inquirit. ita etiam cū quis argumentū īuenire conatur: ſi ei locus vbi argumentum ſit poſitū decla retur: facilius argumentū quod q̄rit valeat inuenire ita enim Ariſtoteles ⁊ ita Tullius appellat eas ſedes ī quibus argumēta ſunt collocata. id eſt locos qui ab Ariſtotele Topica vocati ſunt. Sed qm̄ de ſedibꝰ ar gumentorum loqͦuimur hi cuiuſmodi ſint paulo al tius expediamus. Locus enim non vno modo intelli gitur. Ac relinquamus quidē eos locos: quos victori nus fruſtra: atqꝫ incōuenienter interſerit velut eoſ: ꝙ corpora cōcludunt. Ac ſimpliciter intelligamꝰ eos lo cos argumētoꝝ eſſe: qui intra ſe continent argumen ta. in quibus exponendis poſterius quid ſit quod dici mus clarius apparebit. Nunc cōmuniter de tota loco rum rōne deqꝫ argumentatione: ac de queſtionibus ⁊ ꝓpoſitionibus earūqꝫ terminis videtur eſſe tractā dū. Ac primū qm̄ locus qui tractat̉ ī topicis: non cu iuſtibꝫ rei: ſed tantū locus ē argumenti. Expoſito pri us argumenti intellectu deinceps de loci ratione tra ctabimus: Diffinit igitur Tullius argumentum hoc modo. Argumentum eſt ratio: que rei dubie faciat fi dem. Sumpſit igitur rōnē vt genus. Oēs.n. iniurioſi ſunt: qui orationis virtutem a ſapientie rōne ſeiun gunt: aliamqꝫ eſſe dicendi artē velint. aliā intelligen di. Nā ſi nihil oratiōe aliud agimus niſi interius cogi tata vulgamus: que malū ratio eſt: orationis elegan tiā a ſententiarū grauitate ſeponere. que porro ſen tentiarum grauitas eſſe poteſt ſine earum rerum de quibus dicendū ē cōp̄henſione. que vero alia diſcipli na naturā ꝓprietatemqꝫ rerū oīum docet: vel qͥ oīno eoꝝ que intelligi poſſunt ſcientiaꝫ ꝓfitet̉. Niſi hec tā tum ex qua nos pauca preſumpſimꝰ philoſophia: q̄ longe aliter de his ipſis in ꝓprio ſapientium tracta tu diſputare ſolet. Neqꝫ ita curſiꝫ vt nos: q̄ ſi vt. ī illo rū libris ſolet: ꝓlixiꝰ diſſerēda ſūpſiſſē: quis ferret in

In Tōpica Xicero. Cōmentario. lib. vi.
ſolentium hominum temeritatem prouectus ſuoſ cul pare volentium quibus prouectibus proficerēt: ſi ſtu dioſi potius quā queruli eſſe malent. Sed his conten tionibus neqꝫ antiqua caruit etas: nec nos ita delica ti ſumus: vt quibus patientia doctiſſimoruꝫ hominū ſepius obſtitit: ferre nolimus dum ⁊ pluribus prodeſ ſe poſſimus ⁊ ſapientium iudicia conſeqͣmur. ad queꝫ finem hic noſter labor ⁊ totius operis ſumma conten dit. Sed hec hactenus. nunc ſuſcepte expoſitionis or dinem perſequamur. ¶ Toto igitur loco cauſarum explicato: ex earū dif ferentia in magnis quidem cauſis vel oratorū vel philoſophorum magna argumentorū ſuppetit co pia. in veſtris autem ſi non vberior: at fortaſſe ſubti lior: priuata enim iudicia maximarum quidem re rum. In iuriſconſultorum mihi videntur eſſe pru dentia. Nam ⁊ adſunt multum: ⁊ adhibentur ī cō ſilia: ⁊ patrōis diligētibꝰ ad eoꝝ prudētiā cōfugiēti bꝰ haſtas miniſtrāt. In oībꝰ igit̉ iudiciis ī ꝗbꝰ ex fi de bōa ē additū primus cauſarū vſus ē. vt īter bo nos bene agi oportet. In primiſqꝫ in arbitrio rei vxorie: in quo eſt quid melius: equius parati eē de bent. Illi dolum malum. illi fidem bonā. illi equū bonum. illi quid ſocius ſocio. Quid eum qui nego cia aliena curaſſet ei cuius ea negocta fuiſſēt. Quid eum qui mandaſſet: eumue cui mandatū eſſet: alte rum alteri preſtare oporteret. Quid virum vxori. quid vxorem viro tradiderunt. Licebit igitur dili genter cognitis argumentorum locis: non modo oratoribus ⁊ philoſophis. ſed iuris etiam peritis copioſe de conſultationibus ſuis diſputare. ¶ Diuiſio cauſaruꝫ loco atqꝫ ordine ſuis partibus di ſtributo: de loci eiuſdem facultate: quibuſqꝫ vberius quibuſqꝫ anguſtius accommodetur: vti ſepe Cicero ni mos eſt: diſſerit. Primum enim inquit oratoribus ac philoſophis quorum in diſputationibus larga ma teria eſt: multa ex cauſarum loco argumentorum ſuꝑ petit copia. Communis quippe oratoribus ac philoſo phis hic locus eſſe proſpicitur qui ē a cauſis. His na turas rerum quod eſt philoſophie proprium: illis ꝙ oratorie facultatis eſt facta probantibus. Nam ⁊ cuꝫ res quelibet queritur: eius cauſe a philoſophis veſti gari ſolent. Quibus premiſſis vt ſuperius dictum eſt comitatur ſtatim quod concludendum eſt. ⁊ oratores ad ſuſpitionem mouendam detergendamue factorū cauſas requirunt. Hoc quippe ſtabile in hominuꝫ mē tibus manet: quod neqꝫ factum neqꝫ res vlla preter illam omnium principem naturam ſine proprijs cau ſis poſſit exiſtere. quo fit vt vberrimus cauſarum vſus ſit in rhetorum orationibus. philoſophorumqꝫ tractatū. ſed vt hunc libellum. Marcus Tullius ſcri bens pleraqꝫ omnia Trebatio dediſſe videat̉: Hunc locum iuris quoqꝫ conſultis attributum eſſe demon ſtrat dicens. ⁊ ſi non tam vberes oportunitates habe at hic locus in iuriſperitorum reſponſionibꝰ: ſubtili certe atqꝫ acutius pro ipſius artis natura tractari po toſt.ſ. vbertatem que deerat: ſubtilitate que poterat ineſſe compenſans. Habent enim etiam ipſi propriuꝫ campum in quo eorum virtus poſſit enitere. Eſt eniꝫ iuriſconſultorum prouincia priuatarum queſtio cau ſarum: maximeqꝫ in illis negocijs hic cauſarum locus examinabitur: in quibus bone fidei iudicia nectuntur
In his enim qui fuerit animus contrahentium queri ſolet. qui deprehendi vix poterit: niſi precedētibꝰ cau ſis intelligatur. In his igitur iudicijs in quibus addi tur: vt ex bōa fide iudicēt: ideſt vbi ita iudices dāt̉. vt non ſtrictas inter litigantes ſtipulationes ſed bo nam fidem querant. Plurimus cauſarum vſus ē. ac ditur vt inter bonos bene agi oportet. conſiderantur mores inquiruntur conſilia. Statuitur quibus quidqꝫ de cauſis adminiſtratū ſit. In primiſqꝫ in iudicio vxo rie rei vberrimus cauſarum tractatus eſt. Eſt autem iudicium vxorie rei. quotiens poſt diuortium de dote contentio eſt. Dos enim licet matrimonio conſtante ī bonis viri ſit: eſt tamen in vxoris iure ⁊ poſt diuortiū velut res vxoria peti poteſt. Que quidem dos inter dum his conditionibus dari ſolebat: vt ſi inter vi rum vxoremqꝫ diuortium contigiſſet: ꝙ melius equiꝰ eſſet: apud virum remaneret: reliquuꝫ dotis reſtitue retur vxori. ideſt vt quod ex dote iudicatū fuiſſet me lius: equius eſſe vt apud viruꝫ maneret: id vir ſibi r tineret: quod vero non eſſet melius equius apud viꝝ manere: id vxor poſt diuortium reciperet. In quo iu dicio non tantum boni natura ſpectari ſolet. verū ēt comparatio bonorum ſit: vt non tam quod equum: ſꝫ melius equiuſqꝫ eſt id ſequendum ſit. Que omnia ex p̄cedentibꝰ cauſis inueſtigari ſolent. Nā ſi viri culpa diuortium factuꝫ eſt: equius melius eſt nihil apud vi rum manere. Si mulieris eſt culpa: equius melius eſt ſextans retineri. In hiſqꝫ omnibus peritiſſimi iuriſ conſulti eſſe debent. quo ſit vt Trebatiuꝫ quoqꝫ ho tetur ad ſtudium. Multa enim eſſe dicit que eorum operam expectant. illi enim inquit dolum malum il li bonam fidem. illi equum ⁊ bonum. illi etiam quid ſocius ſocio preſtare debeat. quid is qui alienum ī ſe gerendum ſponte negocium ſuſcepiſſet: ei cuius id ne gocium fuerit. quid is qui mandauerit ei cui manda uerit ſuorum negocioruꝫ actiones. quid vir vxori. ge vxor viro tradiderunt. que omnia ad poſteriora cau ſe ſunt atqꝫ exinde iudicia ſumuntur. iccirco enim ve bi gratia quodlibet illud iudex pronunciare debet in vxoris ac viri cauſa. qꝛ virum hoc p̄ſtare oportet vxo ri. iccirco etiam mandator ei cui mandauerit: obliga tus eſſe iudicandus eſt. quia inter mandatorem ſuſce ptoremqꝫ negocij illud eſt obſeruandum. omnia quo qꝫ que quiſqꝫ alteri preſtare debꝫ ea in tractandis iu dicandiſqꝫ negocijs cauſe ſunt. quocirca recte concli ſit diligēter cognitis argumentoꝝ locis ⁊ oratoribꝰ ⁊ ph̓is ⁊ iuriſcōſultis argumentoꝝ copiā nō defuturā ¶ Coniunctus huic cauſarum loco ille locus eſt. efficitur ex cauſis: vt enim cauſa quid ſit effectum indicat: ſic qd̓ effectum eſt: que fuerit cauſa demō ſtrat. hic locus ſuppeditare ſolet oratoribus ⁊ poe tis: ſepe etiam philoſophis. ſed his quis ornate copioſe ⁊ loqui poſſunt: mirabilem copiam dicen di: cum denunciant quid ex quaqꝫ re ſit futurum. Cauſarū enim cognitio cognitionē euentorū facit. COmnia que ad ſe referuntur recte dicuntur eſſe con iuncta ipſa enim relatio rerum efficit coniunctionem ꝙ ſi cauſa alicuius cauſa eſt: non alterius niſi ſui effe ctus eſt cauſa. itemqꝫ ſi eſt aliquis effectus: ex cauſaꝫ principijs venit. iure igitur ab effectis locus. cauſarū loco debet eſſe coniunctus. quoniaꝫ vero ſemper que ad ſe referunt̉ equantur: neceſſe eſt: que vbertas ſit cauſarum: eadem quoqꝫ ſit effectorum. Quoniaꝫ.n. cauſa preter effectum eſſe non poteſt: cuꝫ ſit cauſa ſu per effectū

In tōpica Cicero. Commentarioꝝ li. vl. 9
per effectum: neceſſe eſt vt ex euentibus quoqꝫ atqꝫ effectibus plurima argumenta ſuppetant. ſi quidem ex cauſis etiam plurima contrahuntur. nā ſicut cuiuſ libet effectus poteſt cauſa tractari: ſic ex qualibet cā poteſt: qui ſit euentus oſtendi. recteqꝫ ait cauſarū co gnitio euentorum cognitionem facit. vt enim in pre Iicamentis oſtenditur. ſciri relatiuum aliquod non pōt preter reliqui ſcientiam relatiui. RReliquus ē cōparationis locus: cuius genꝰ ⁊ exē pluꝫ ſupra poſituꝫ ē: ⁊ ceterorum nunc explicanda tractatio ē. Comparantur igit̉ ea que: aut maiora: aut minora: aut paria dicuntur. in quibus expectā tur hec numerus: ſpecies: vis quedā etiaꝫ ad res aliquas affectio. Numero ſi cōparabuntur vt plu ra bona paucioribus bonis anteponātur: pauciora mala malis pluribꝰ. Diuturniora bona breuiori bus. longe ⁊ late ꝑuagata anguſtis: ex quibus plu ra bona ꝓpagentur: queqꝫ plures imitent̉ ⁊ faciāt. Specie autē cōparantur: vt anteponantur: que pro pter ſe expetenda ſunt: his que propter aliud: ⁊ vt innata atqꝫ inſita aſſūptis ⁊ aduentitijs: integra cō taminatis. Iocūda minus iocundis: honeſta ipſis etiā vtilibus. Procliuia laborioſis. neceſſaria nō neceſſarijs. Sua alienis. rara vulgaribus. De ſide rabilia his quibus facile carere poſſis. Perfecta inchoatis. tota partibus. Rōne vtentia ratiōis ex pertibus. voluntaria neceſſarijs. animata inanima tis. naturalia nō naturalibus. artificioſa non artifi cioſis. Uis aūt in comparatione ſic cernitur. Effi ciens cauſa grauior ꝙͣ non efficiens. Que ſeipſis cōtenta ſunt: meliora: ꝙͣ q̄ egent alijs. Que in nr̄a ꝙͣ que in aliorum poteſtate ſunt. Stabilia incertis Que eripi non poſſunt his que poſſunt. Affectio aūt ad res aliquas eſt huiuſmodi. Principuꝫ cō moda maiora: ꝙͣ reliquorum. Itemqꝫ que incun diora: que pluribus probata: que ab optimo quoqꝫ laudata. Atqꝫ vt hec in cōparatione meliora ſunt: ſic deteriora q̄ his ſunt contraria. Parium aūt cō paratio nec elationē hꝫ: nec ſubmiſſionem. eſt.n. eqͣ lis. Multa aūt ſunt: q̄ equalitate ipſa comparētur Que ita fere concludunt̉. Si conſilio iuuare ciueſ ⁊ auxilio equa in laude ponendū eſt: pari gloria de bent eſſe hi: qui conſulunt ⁊ hi qui defendunt at qd̓ primum eſt. quod ſequitur igitur. COmnis comparatio duplex eſt. aut enim equalia ſi bimet comparantur: aut inequalia. ſed in his q̄ ſunt equalia ſemper eadem eſſe notatur equalitas. Ineqͣ lia autem in gemina veluti membra diuiduntur: mi noris ſcilicet atqꝫ maioris. Nam quod minus eſt: nō per ſe minus eſt ſed cōparatione maioris. Itēqꝫ qd̓ maius eſt: minoris comparatiōe dicitur maius. Que cum ita ſint diuidit atqꝫ an̄ oculos ponit oīum com parationum modos. ⁊ qd̓ raro in ſuperioribus locis fecit: ipſas maximas propoſitiones ponit in cōpara tionibus conſtitutas: vt ſi quando loco ſit nobis com parationis vtendum habeamus quoddam: velut in uentionis exemplar: ad quod querentem animū poſ ſimus aduertere. Omnis igitur comparatio aut in nu mero conſtat: aut in ſpecie: aut in vi: aut in aliqua lo cata extrinſecus affectione. Nam quodcūqꝫ conferre
contendimus aut numero comparamus: ⁊ ẜm id ali ud maius: aliud minus eſſe decernimus. aut ſpeciem ipſam intuentes: eamqꝫ alij comparantes de excellē tia iudicium damus. aut aliud conſideramus: ꝗd res queqꝫ poſſit efficere: ⁊ in quantum eius poſſit ꝓgre di natura. aut ex aliorū quodammodo continentia: ⁊ ex circunſtantium affectione rem quam alij conferi mus intuemur. Numero igitur que comparantur: ſ ex eodem ſint genere: plura paucioribus anteponunt̉ velut ſi bona omnia ſint equalia: iure quiſquam plu ra bona paucioribus anteponit. Et eſt hec maxima ꝓ poſitio. Plura bona paucioribus anteponuntur. ⁊ in ceteris quoqꝫ eadem ratio perſpicitur maximaruꝫ ꝓ poſitionum. at ſi oīa in contrario ſint genere: plurali tati paucitas preferenda eſt vt pauca mala pluribus malis. mala vero ipſa bonis nullo modo conferunt̉. Que.n. vllo modo compenſantur: in eodem eſſe gene re debent non in contrario. Nam cū aduerſum ſe cō traria e regione locata ſunt: cōferri comparariqꝫ nō poſſunt: quia ſibi intelliguntur eſſe inimica. Eſt etiaꝫ ſcd̓m numerum comparatio in temporis quoqꝫ ratio ne. Nam cum tempus certis quibuſdam ſpaciis di uidatur: velut hore diei menſis atqꝫ anni. Ex equali bus bonis ea magis eligenda ſunt que diuturnius ꝑ ſeuerant. ꝙ in numero poſitum eſſe nullus ignorat. Ipſa enim diuturnitas plurimos eē vel dies vel mē ſes vel annos fatetur: quibus duret id quod eligitur Longe ⁊ late peruagata bona anguſtis ⁊ in vnuꝫ mi nimum locum coartatis numeri cōparatione p̄cedūt Naꝫ que longe lateqꝫ peruagata ſunt ea in plurimas gentes regioneſqꝫ diffuſa ſunt. pluralitas v̓o cuiuſli bet rei numeruꝫ ſpectat. Iā vero ec quo plura propa gantur bona quis non iudicet eſſe meliora his quo rum eſt inops bonoꝝ contractiorqꝫ fecūditas. Quis ēt bonum qd̓ plures imitētur vt faciant ceteris qua ita non ſint excellere non arbitretur. q̄ in numero cō ſtare quis neſciat: qn̄ ī numero pluralitas ꝯſtat. Spe cie vero cōparantur: qͣ per ſeipſa conſiderata ſue quo dāmodo pulchritudinis merito ceteris anteferūtur. Meliora.n. ſunt que per ſe: quā que ꝑꝑ aliud expetū tur veluti ſalus que per ſe expetitur: medicina ꝓpter ſalutem. Quocirca melior eſt ſalus quam medicina: atqꝫ hec non ad aliquem numeꝝ non poſtremo ad ali quam quantitatē ſed ad ipſam ſpēm ſalutis ac medi cine conſiderationē referentes iudiciū promimus. Il la quoqꝫ que innata atqꝫ inſita ſunt: aſſumptis ⁊ ad uentitiis meliora iudicantur. vn̄ innata moribus gra uitas longe amplius excellit eam: que per imitatio nem affectatur. Integra etiā potius quā contamina ta melioris iudiciuꝫ ferunt. Nam que integra ſunt: ſuam ſpēm ſeruant q̄ cōtaminata ſunt: atqꝫ ex aliqua parte viciata: ſi qua ēt inerat: ſpēi pulchritudinē per diderunt. Iocunda minus iocundis meliora cōmunis oīum animalium natura diiudicat. Honeſta vtilibuſ ſapientes anteponunt. procliuia laborioſis anteferri illa res monſtrat. qd̓ nemo ad eundem finem per la borioſam atqꝫ aſperam viā tendere cupiat: ad quem poſſit procliui: faciliqꝫ itinere peruenire. Labor quip pe omnis iniocundus eſt. iocunda eſt facilitas. Neceſ ſaria etiā non neceſſariis partim preſerri: partim ēt poſtponi debent. Quod Marcus Tullius tacuit. Ne ceſſaria quippe preferuntur his non neceſſariis: que non boni ratione. ſed voluptatis appetitione ſunt cō ſtituta. veluti luxu regio parata conuiuia nullus ſa piens iudicet eſſe meliora his que nature expleant in

In tōpica cicero. commentarioꝝ liber. vi.
digentiam. quedaꝫ vero ſunt que ipſa ſpecie boni: cū non neceſſaria ſint: meliora ſunt neceſſariis. Nā viue re neceſſarium eſt: ⁊ ſine eo ſubſiſtere animal nequit. Philoſophari vero non eſt neceſſarium: melius ta men longeqꝫ excellentius philoſophum viuere: quā tantū viuere. Illud.n. raro pauciſqꝫ etiam vtentibꝰ rōne conceſſum. Illud pecudibus cōe nobiſcum. ſua quoqꝫ alienis iure meliora eſſe dicuntur. veluti hoī bus ratio potius quā voluptatis appetitio illud enī propriū eſt hoīs illud alienū. rara quoqꝫ vulgaribꝰ meliora ſunt. atqꝫ hic locus approbat id: qd̓ ſuꝑius di ctum eſt. philoſophantē vitā ipſa vita eſſe meliorem. Nā qͦ rara ſunt: facile id quod vulgare eſt antecedūt Deſiderabilia ēt his quibus facile carere poſſis. illa res approbat eē meliora: ꝙ maxīe deſiderant̉: ⁊ ſine his anxia vita eſt. veluti ſi ꝗs capillis viſuꝫ conferat. Egrius.n. toleramus carere viſu quā capillis. itaqꝫ ex hoc meliorē eſſe viſuꝫ capillis iudicamus. Qd̓ his facile: illo equo aīo carere non poſſumus. Perfecta ēt imperfectis naͣliter excellunt. illa.n. ſuam formam adepta ſunt. illa minime. Tota ēt partibus eodē mō excellentiora eſſe arbitramur. Nam quod totum eſt: hꝫ natura propriam formam. Quod vero pars eſt ⁊ ad totius nititur perfectionē: nondū ſue pulchritudi nis ſpēm cepit: niſi ad totius integritatem referatur. iā vero ratione vtētia rationis expertibus nullus du bitat eſſe meliora. Uoluntaria quoqꝫ neceſſariis iu re anteponunt̉. Nam q̄ voluntaria ſunt libera ſunt. q̄ neceſſaria quodā nos veluti dōinio neceſſitatis aſtrī gunt. atqꝫ iō meliora eē voluntaria neceſſariis exiſti mamus. quāquā in hoc ēt illud intelligi poſſit quod a nobis ſuꝑius dcm̄ eſt. Non neceſſaria ſepe neceſſa riis anteponi. quandoquidē ea q̄ voluntaria ſunt nō ſunt neceſſaria: voluntaria v̓o meliora ſunt neceſſari is. Non neceſſaria igr̄ ſepe neceſſariis excellunt. aīa ta quoqꝫ inanimatis ipſius aī vegetatione conſidera ta anteponenda eſſe rō perſuadet. Nālia etiam/ non naͣlibꝰ ⁊ artificioſa inartificioſis. Op̄timuſqꝫ hic gra dus eſt: vt naturā arti: artem preferas inertie: ars ꝗp pe imitatur naturam. quo ſit vt id quod in ſe retinet pulchri ex naͣ veniat: cuius imitari ſpeciem cupit lor ge vero poſtrema ſunt: q̄ cū artificio carent: nō a ſpē ſolū nature: verūetiam ab imitatione diſcedunt. atqꝫ hec quidē de ſpecie in comparationibus conſiderant̉ vis āt in eo conſiſtit in quo conſideratur ꝗd vnaq̄qꝫ res poſſit efficere. nam quod queqꝫ res poteſt. ea vis eius rectiſſime dicit̉. efficiens igit̉ cauſa grauiorem vim hꝫ quam ea que nihil efficit velut artifex melior quā materia. illa quippe ſtolida eſt atqꝫ īmota. Nec aliꝗd efficiens: niſi formā ab artifice.i. ab efficiēte cā ſuſceperit. item que ſeipſis contenta ſunt: meliora eē his videntur q̄ egent alijs veluti oīum deus optimꝰ eſt: qꝛ nullo indiget. ⁊ ipſo cuncta ſunt indiga. itē que in noſtra ſunt poteſtate magis eligenda ſunt quam qͥ in aliena manu poſita facile labunt̉. quo ſit vt ſit vir tus melior quam diuitie. Nam virtus eſt in nr̄a pote ſtate: diuitiarum fortuna domina eſt. iam vero ſtabi lia incertis: q̄ eripi non poſſunt his que poſſunt ſi tn̄ bona ſunt ꝗs non intelligat eſſe meliora: quorum tn̄ locoꝝ pars contraria contrarium tenet. inſpectis ꝗp pe his q̄ meliora ſunt ſi horum aduerſa videamus de teriora ſunt. reſtat in affectione poſita comparatio q̄ ita tractat̉ vt non per ſemetipſam res que alij confer tur: ſed ex alterius cuiuſlibet conſideratione penſet̉. velut in tribus quibuſdā rebus ſi due ad ſeinuicē cōparentur eo ꝙ ad tertiā plus minuſue iungāt̉. Sunt .n. duo quedam humanis rebus accōmodata: quarū vna principibus atqꝫ etiam ipſi reipublice accōmoda tior eſt. Hic igit̉ iudicabimus eam rem eſſe melioreꝫ q̄ melioribus prodeſt.i. aut reipublice vel principibꝰ non conſiderantes vt ſeſe res habeat. Sed quantum reipublice vel principibus adiuncta ſit. Hec igit̉ res ex affectiōe eſt cōparata meliuſqꝫ iudicatur id quod principibꝰ comodū eſt quā id ꝙ aliꝗbus priuatis: qm̄ principes reliquoꝝ etiam continent ſtatum. Eodem mō que ſequūtur: vt q̄ iocundiora pluribus: que cla riora inter multos: q̄ pluribus cōprobata ſunt: melio ra ducant̉. Nā etiam ſi minus ipſa huius nature ſint Sꝫ affectione tn̄ vt dictū eſt: eorum quibus vel ioci diora vel inter quos clariora ſunt aut a quibus proba tur: meliora extimanda ſunt. Sed qͣꝫ qͣꝫ id qd̓ a pluri bus bonū ducitur: ſuꝑius in ea cōparationis ꝑte po ſuerat in qua fiebat ẜm numerū comparatio: Nil tn̄ impedit eundē locū ẜm aliam ⁊ aliaꝫ conſiderationē diuerſis generibus ſubdi: velut ala auis cū ſubſtātia ſit eadē tn̄ ad aliꝗd eſſe intelligit̉: ſi ad alatū ꝯſideret̉ Illa quoqꝫ ex affectione vident̉ eſſe meliora qͥ ab eo laudata ſunt ꝯͣ quē dialetica rōne vel rhetorica facul tate diſſerit̉. Nā vt reuincere aduerſariū poſſis ſat ē ſi eū tibi ꝯſenſiſſe monſtraueris: atqꝫ id aliqn̄ velut optimū predicaſſe qd̓ tu meliꝰ re propoſita mōſtrare ꝯtēdas. Dictis igit̉ oībus meliorū locis his oppoſitis q̄ deteriora ſunt ꝯtinebūt. Pariū v̓o nulla diſcreti eſt. Neqꝫ.n. qd̓ par eſt: aut intenſionē ſumere aut re miſſionē pōt. Quibus āt īter ſe maiora minoraqꝫ pe dunt̉: hiſdē inter ſe paria ꝯferunt̉. Nā q̄ vel numero vel ſpē vel vi vel affectiōe fuerint: equa: paria eē di cunt̉. Cōe āt cunctoꝝ exemplū eſt qd̓ Cic. in eqͣlitate ꝯſtituit: q̄ eqͣlitas in cūctis paribus equa eſt. Sꝫ ve numero vel ſpē vel vi vel affectiōe paria ſunt. Naꝫ in eoꝝ cōparatiōe q̄ maiora vel minora ſunt: vna q̄dam qͣlitas eſt: ſꝫ hoꝝ acceſſiōe variant̉. Nā ꝗbus in eao qualitate ē maior numerꝰ pulchrior ſpēs efficatiorqꝫ vis ad p̄cioſiora ꝯiūctior affectio: ea meliora eē eſtīa bunt̉. Que ſi equa fuerint: in eadē qͣlitate paria ſun Exēplū v̓o qd̓ poſuit ad eblandiendū T rebatii aīu valet: cū propriā.i. oratoriā facultatē cuꝫ iuriſperito rū laude ꝯiungit. hoc mō. Si cōſilio iuuare ciues: qd̓ iuriſperitoꝝ eſt: ⁊ auxilio qd̓ oratoꝝ ē: equa in laudo ponēdū eſt: pari gl̓ia debēt eē hi qui cōſulūt.i. ꝑiti in ris: ⁊ hi ꝗ defendūt.i. oratores. at qd̓ primū ē. Ideſt conſilio aūt iuuare ciues ⁊ auxilio equa ī laude pon dū eſt qd̓ ſequit̉ igitur.i. infertur. ea vero concluſio ē per quā dicimus. hi igit̉ qui cōſulunt: ⁊ hi qui defen dunt: pari gloria eſſe debent. Hic aūt breuiter dial cticoꝝ more protulit: qui ſic enunciant. Si dies ē lu cet. at ꝙ primū eſt. id autē tantūdem eſt. ac ſi dicatur At qui dies eſt. in propoſitione.n. que eſt. ſi dies ē luj eſt. prior eſt ꝓpoſitio. dies eſt. concludūt ꝙ ſequit̉. Id eſt igit̉ eſſe lucem. Id.n. in prima parte ꝓpoſitionis que erat: ſi dies eſt: lux eſt ſequebat̉. hic quoqꝫ Cice ro ſic protulit. at ꝙ primum eſt ideſt conſilio ⁊ auxi lio iuuare ciues equa in laude eē ponendū. id.n. erat primū in ea propoſitione que dicebat: ſi conſilio ⁊ au xilio ciues iuuare equa in laude poneretur: pari glo ria eſſe oratores iuriſqꝫ conſultos. ꝙ ſequitur igitur ideſt pari gloria debent eſſe: qui conſulunt ac defen dunt. id enim erat conſequens in ea propoſitiōe que ſtatuebat. ſi conſilio ⁊ auxilio ciues iuuare par eſſet: pares eſſe qui conſulunt ac defendunt. ¶ Igitur

In tōpica Ticero. Commentarioꝝ li. vl. 78
Igitur perfecta eſt oīs argumentoꝝ inueniendo rū pręceptio: vt cū perfectus ſis a diffinitiōe: a par titione: a notatiōe. a cōiugatis. a genere. a formis a ſimilitudine a dr̄ia. a cōtrarijs. ab adiunctis. a cō ſequētibus. ab antecedētibus. a repugnantibus. a cauſis. ab effectis. a Cōparatione maioꝝ. Minoꝝ pariū. nulla preterea ſedes argumenti q̄renda ſit. ¶ Tam ⁊ſi ex his que dicta ſunt intelligit̉: nullū argu menti locū eſſe preteritū: breuiter tn̄ Ciceronis cōclu ſionē: qͣ ſe nihil omiſiſſe cōmemorat: ad ampliorē do ctrine fidē approbandā reor. in his.n. nihil oīno p̄ter mittit̉ q̄ certa rōne tractant̉. Nulla v̓o certior ratio diuiſione. ꝙ.n. ꝗſqꝫ partitur a cōibus ī particularia deducēs: cū rectū iter inſiſtat: labi atqꝫ ad errorē de duci nō pōt. locoꝝ igr̄ oīum prima diuiſio fuit in ea qͣ in ipſis hererent ⁊ ea q̄ aſſumerent̉ extrinſecus. Cui diuiſiōis nihil mediū reꝑiri pōt. aut.n. in ipſo eſt ali ad de quo q̄rit̉: aut extrinſecus neceſſe ē aſſumat̉. vi deamus igit̉ nunc quēadmodū diſputatio ꝑ nihil ob mittentē diuiſionē ferat̉. Eoꝝ igr̄ locoꝝ ꝗ in ipſis ſūt de ꝗbus agit̉ nūc ex toto nūc ex ꝑtibus nunc ex voca bulo: nūc ex affectis ſumit̉ argumentū. In his igr̄ ꝙ nihil relictū ſit ꝑſpicue apparet. In eo.n. ꝙ ꝯiunctuꝫ eſt: duplex diſcretio ē. vna ec eo ipſo qd̓ formatū eſt: atqꝫ ꝯpoſitū: qd̓ totū eſt. In quo ēt diffinitiōes adhi bent̉. alia in eius ꝑtibus inſpiciendis ex ꝗbus cōpoſi ti forma iuncta eſt. Sꝫ qm̄ naͣ hoīum id: qd̓ intelligit voce ſepius ꝓdit: Neceſſe eſt vt nomē quoqꝫ qd̓ ad ī tellectus declarationē adhibet̉ on̄dat aliquā rei quā ſignificat ꝓprietatē. Intellectus ꝗppe qualitatem rei quā intelligit capit. Quocirca nomē quoqꝫ intellectꝰ qualitatē deſignat. Iure igr̄ dcm̄ eſt ꝓpetatē quandā rei vocabulo ſignificari. atqꝫ ita ex eo trahi argumen tū pōt. qd̓ vocat̉ a nota. Hoꝝ v̓o locoꝝ aliaſ partitio nes dedit: qͣs paulopoſt breuius colligemus. affecta vero q̄ vt ſuꝑius dcm̄ eſt: in relatiōe ꝯſiſtunt: ipſa ēt rite diuiſa ſunt. Nā q̄ referunt̉ ad aliꝗd aut ſubſtan tialia: aut accn̄tia. Subſtātialia vt cōiugata. nā iuſto in eo ꝙ iuſtus eſt iuſtitia ſb̓am facit. Nec id dico qd̓ hoī eē ex iuſtitia cōſtituat̉: ſed iuſto ꝗ iuſtitia diſcedē te corrūpit̉. Similis ⁊ de eo qd̓ eſt iuſte aduerbio rō eſt. eſt ēt ſb̓ale genus. ſpēs. dr̄ia. cā. effectus. Accn̄tia vt ꝯͣrium: ſimile: adiunctū: paria: maiora: minora. Cō ſequētia v̓o atqꝫ repugnantia: qm̄ vt ſuꝑius dcm̄ eſt in cōditōe poſita ſūt: nūc ſubſtātialia reperiunt̉. nūc v̓o in accn̄tibus ꝯſiderant̉. Subſtantialia vt cū genꝰ antecedentē ſpēm: accn̄tia v̓o vt cū nigredo p̄ceden tē ſequit̉ eoꝝ. quāqͣꝫ ēt in cauſis aliq̄ antecedētes eē poſſint. De quaꝝ oīum ꝓpetatibus Tullius ſupra diſ ſeruit. atqꝫ vt in breuiſſimā deſcriptionē tota locorū diuiſio colligat̉: erit hoc mō. Oē argumentum aut ex his locis ducit̉: q̄ in ipſo de quo querit̉ inherent. aut extrinſecus aſſumūt̉. is v̓o locus ꝗ in ipſis de ꝗbꝰ am bigit̉ poſitus ē: diuidit̉ in eū locū: ꝗ ē ex toto: ⁊ in eū ꝗ eſt ex ꝑtibus: ⁊ in eū qui eſt ex nota: ⁊ in eū ꝗ eſt ab affectis. is āt qui a toto eſt: a diffinitiōe locus vocat̉. diffinitionū v̓o alie ſunt ꝓprie alie nō ꝓprie. Non ꝓ priaꝝ v̓o alie ſunt q̄ ſingulis noībus denotant̉: alie q̄ orōe pandunt̉. Eaꝝ vero q̄ ſingulis noībus fiūt. Alie ſunt in ꝗbus ꝓ noīe reddit̉ nomen: q̄ dicunt̉ cata an tilexin. alie q̄ exempli gr̄a noī ſubiiciunt̉ q̄ dicūt̉ Ty bi. Eaꝝ vero q̄ orōne declarant̉: alie fiūt a partitione alie a diuiſiōe: alie a differētiis p̄ter genus ꝙ? ppo 1ω μτικη dr̄: alie que ex pluribus qualitatibus fiunt
etiam ſingulis totū id ſignificantibus: ꝙ oīs qualita tū collectio declarat: q̄ vocatur ποίοτησ: alie q̄ ex accidentibus nō ſingulis ſꝫ cunctis vnū aliꝗd efficien tibus conſtāt: alie q̄ ad dr̄iam dant̉: alie que ꝑ trāſla tionē: alie que ex priuatiōe ꝯͣrit. Alie que propriis noī bus aptāt̉ q̄ ēt υποτυπιυρεις dicunt̉. alie ꝑ indigē tiā pleni: alie ꝑ ꝓportionē. alie ꝑ relationē. alie ꝑ cāꝫ Item alia diffinitiōis diuiſio ẜm Tulliū principalis. ꝙ alie corporaliū reꝝ ſint: alie incorporaliū. ⁊ diffini otionis ꝗdē locus ita diuiſus eſt. a ꝑtibus aūt locus di uidit̉ ī ꝑtitionē ⁊ diuiſionē. A nota v̓o locus ſimplex ē ab affectis aūt alij ſunt a cōiugatis. alij a genere. alij a forma. alij a ſimili. alij a dr̄ia. alij a ꝯͣriis. alij ab ad iunctis. alij a cōſequentibꝰ antecedētibus ⁊ repugnā tibus. alij a cā. alij ab effectis. alij a cōparatione pari uꝫ: maioꝝ vel minoꝝ. Genus v̓o diuidit̉ in ſuprema genera: ⁊ in ea q̄ ēt ſpēs eſſe pn̄t. Spēs quoqꝫ diuidit̉ in vltimas ſpēs: ⁊ in ea q̄ ēt genera eſſe pn̄t. Similiū quoqꝫ alia in ſingulis cōſiderant̉ ⁊ vocātur exempla alia in pluribus: ⁊ appellat̉ inductio. alia in ꝯiunctis ⁊ vocat̉ ꝓportio. Itē dr̄iaꝝ: alie ſunt ſubſtantiales: alie ⁊ ſi nō ſubſtātiales inſeꝑabiles tn̄: alie neqꝫ ſub ſtātiales neqꝫ ēſeꝑabiles. cōtrarioꝝ alia dn̄r aduerſa alia priuātia alia negātia: alia relatiua adiūctoꝝ v̓o alia ſunt q̄ an̄ rem exiſtunt: alia q̄ cū re: alia v̓o poſt rem. Locus v̓o cōditionalis diuiditur in an̄cedēs ꝯn̄s ⁊ repugnās. cās quoqꝫ multiplex locus eſt. alie nāqꝫ ſunt: q̄ vi ſua efficiūt: alie ſine ꝗbus effici n̄ pōt. Eaꝝ v̓o qͥ vi ſua efficiūt: alie ſunt neceſſarie nihilo indigē tes: vt efficiant. alie v̓o indigentes vt efficiāt. alie v̓o indigētes ⁊ nō neceſſario Eoꝝ v̓o ſine ꝗbus nō effici tur: alie ſunt mobiles: alie īmobiles. Item cāꝝ alie ſunt nō ſpontanee: ex volūtate: alie ex ꝑturbatione: alie ex habitu: alie ex naͣ: alie ex arte: alie ex caſu Rurſus cāꝝ alie ſunt cōſtantes: alie inconſtātes. Am plius cāꝝ alie ſunt volūtarie: alie ignorate. Ignora taꝝ pars in caſu: ꝑs in neceſſitate ē conſtituta. Neceſ ſariaꝝ pars in vi: pars in ſcitu poſita. ē effecta v̓o in tm̄ diuidi pn̄t: quātū ad ſuꝑius dictas cās referūtur. locus v̓o a comꝑatione minoꝝ pariū atqꝫ maioꝝ di uiditur in numeꝝ ſpēm vim ad res alias affectiones. Que cū ita ſint cūqꝫ nihil ſit in diuiſiōe p̄termiſſum recte. M. T. ꝑtitionē cōcluſit dicens nullā argumen ti ſedē eſſe preteritā. reſtat igr̄ locus ꝗ extrinſecus ſu mitur: quē qm̄ nihil iuris cōſultis ē vtilis. nō Treba tii cā: ſed neꝗd ꝑfecto oꝑi deeſſe videatur adiungit. ¶ Sed qm̄ ita a principio diuiſimꝰ: vt alios locos diceremus in eo ipſo: de quo ambigit̉ herere. de ꝗ ꝗbus ſatis dictū ē: alios aſſumi extrinſecus: de his pauca dicamꝰ: ⁊ ſi ea nihil oīno ad veſtras diſputa tiōes ꝑtinēt. ſꝫ tn̄ totā rē ꝑficiamus qn̄quidē cepi muſ. Neqꝫ.n. tu is es quē nihil niſi ius ciuile dele ctet. Et qm̄ hec ita ad te ſcribunt̉: vt ēt in aliorum manus ſint vētura: det̉ oꝑa vt quāplurimum his: quos recta ſtudia delectant: ꝓdeſſe poſſimus. ¶ Ne locus nihil iuris perito ꝓfuturus negligentē ſui faceret trebatiū: veluti ꝗbuſdam ꝓhemii machinis orator reddit attentū. ait.n. ita ſeſe diuiſiſſe in princi pio: vt alios locoſ in ipſis herere diceret: de ꝗbus age retur: alios extrinſecus aſſumi. Et cū de ſuꝑioribus locis idonee diſputatū ſit: intractatā reliquā parteꝫ nō oportere p̄teriri. Neqꝫ.n. hunc eſſe trebatiū ꝗ ſua arte cōtentus ceteroꝝ ſtudia negligat: veꝝ diligētia y 2

In tōpica cicero. commentarioꝝ liber. vi.
atqꝫ ingenio plurimū valens cuncta ad ſe ꝑtinere di cat: q̄ liberalibus ſtudiis annumerauerūt. ſimul dan dā eſſe oꝑam dicit: qm̄ beniuolo aīo Ciceronis opus trebatiª eſſet editurus: vt cū ī multoꝝ manꝰ veniſſet ꝓdeſſe his in integrū poſſet: ꝗ rectis ſtudiis teneren tur: hoc quoqꝫ trebatio bn̄ficii noīe ꝯcedere: ꝙ ad eū ſcripta: ⁊ per eū edita ꝓfutura plurimis cōſcriberet. ¶ Hec ergo argumētatio: q̄ dr̄ artis expers in teſti monio poſita eſt. Teſtimoniū aūt nūc dicimus eē: qd̓ ab aliqua re externa ſumitur ad faciendāfidē. ¶ Extrinſecus poſitū argumenti locuꝫ: quē. M. T. vo cat artis exꝑtem: in teſtimonio poſitū eſſe ꝓnunciat. Dubitari aūt pōt ꝗd hic locus a ſuꝑioribus differat quos in affectis locauit. Nā vti affecta ſemꝑ in rela tione ſunt ꝯſtituta: ita ēt teſtimonia ad ea quoꝝ ſunt teſtimonia referunt̉. Oē.n. teſtimoniū teſtate rei ē te ſtimoniū. Quocirca cur aut ea: q̄ affecta dudū voca ta ſunt: non extrinſecus collocent̉: aut ea q̄ nunc vocā tur extrinſecus: nō inter affecta ponātur: q̄ri poteſt. Cū preſertim ea q̄ adiuncta eſſe negocio ſuꝑius dixi mus: veluti quoddā teſtimoniū ſepe rebus afferant: cū ex eoꝝ q̄ p̄ceſſerunt: vel cōſecuta ſunt ſignis: quid geſtū ſit ꝯſiderari ſolet. Quoꝝ omnium cōis ſolutio eſt: ꝙ ex affectis argumēta q̄ fiunt ab oratore inueni untur: eiuſqꝫ oꝑe atqꝫ induſtria naſcunt̉. Ea v̓o q̄ ex trinſecus poſita ſunt: rei tm̄ teſtimoniū p̄bent. Nō.n. inueniunt̉ ab oratore: ſed his orator vtit̉ poſitis atqꝫ ante conſtitutis. Nā qͥ a genere: vel a ſpē: vel a cete ris affectis argumenta ſunt: ab ipſo quodāmodo ora tore pariunt̉. Teſtimonia v̓o ſibiipſe non efficit ſꝫ ad cāꝫ vtitur ante p̄paratis: quo ſit vt argumenta ex af fectis in cā ſtatim: atqꝫ ex tꝑe naſcantur: ea vero que in teſtimoniis poſita ſunt an̄ rem p̄currentia: ꝯfirmā do vſum negocio poſterius p̄ſtent. ⁊ in adiunctis ab oratore coniectura colligit̉: ⁊ auditoꝝ mētibꝰ intima tur. Teſtimonia v̓o n̄ in cōiectura: aut in ſuſpitioni bus: ſed in rei geſte narratione ꝯſiſtunt. On̄dit auteꝫ vehemētius ꝗd eſſet teſtimoniū: cum dicit: id a ſe te ſtimoniū vocari: ꝙ ab aliqua externa re ſumit̉. Oī quippe affecta: ab eis ad q̄ affecta ſunt: non vidētu externa. Teſtis v̓o nulla cum re teſtificata cognatio ne coniungit̉ niſi ſola noticia que nihil ad reꝫ q̄ geſta eſt attinet: Cū ſi geſtum negociū nullus agnoſceret: nihilominus tn̄ geſta res eſſet. ſed id poterat ēt ad ſi militudinem duci. Quid.n. minus eſſet aliquid: ſi ei ſi mile nihil reperiret̉: ſed ꝙ ſimile eſt: ei cui ſimile ē ea dem qualitate coniungit̉. Que qualitas vtrūqꝫ cōfor mat. Scīa v̓o qͣꝫuis efficiat teſtē: nulla tn̄ qͣlitate cō iungit̉ cū re: cuius illa noticia eſt. Neqꝫ.n. ſciētis noti cia rei geſte qͣlitas dici pōt: Cum ſi noticia qͣlitas rei poſſet intelligi pereūtibꝰ his ꝗ rē norunt: res vel inte riret: vel mutaret̉: ꝙ neutꝝ euenire neceſſe eſt. Qn̄ ꝙ dē abſūptis ſciētibus res ignorata poterit ꝑmanere. ¶ Perſona autē: nō qualiſcūqꝫ eſt: teſtimonii pon dus hꝫ. Ad fidem.n. faciendam auctoritas queri tur. ſed auctoritatem aut natura: aut tempus affert Nature auctoritas in virtute eſt maxima. In tem pore autem multa ſunt que afferant auctoritatem: ingenium: opes: etas fortuna: ars: vſus: neceſſitas: Concurſio etiā nonnunꝙͣ fortuitarum rerum. ¶ Qm̄ locum artis expertē in teſtimonio eſſe poſituꝫ dixit: In teſtimoniis vero perſonaꝝ fidem ſuā inter ponentiū auctoritas querit̉: neceſſariū fuit: quibꝰ rebus fieri ſoleat auctoritas expedire ⁊cͣ. quidē clariſſi me atqꝫ aꝑtiſſime dicta ſunt. Sꝫ ꝙ auctoritatē ī naͣꝫ tp̄ſqꝫ diuiſit. Cūqꝫ in tꝑe ingeniū. opes. etatē fortunā artē. vſuꝫ. neceſſitatē. concurſionē et non nunqͣꝫ reꝫ fortuitaꝝ locauit queri pōt. Quid.n. attinet ad tp̄s ī geniū. Quid ars. ꝗd vſus. Nā etas atqꝫ opes fortūa: ⁊ fortuitaꝝ reꝝ concurſio ſubiecta ſunt tꝑi. Qm̄ vnū qd̓qꝫ hoꝝ variis tēporum vicibus ꝑmutat̉. Ingeniū vero naͣe potius oportuit tribui. artē atqꝫ vſuꝫ tertiū quoddā: qm̄ neqꝫ tꝑi neqꝫ naͣe ſubiiciuntur. Quāqͣ virtus quoqꝫ ipſa. quā. M. Tͣ. in naͣe rōne cōſtituit o buſdā non naͣlis: ſed tū doctrina tū recta exercitatio ne viuendi videat̉ aſcita. Sꝫ hec ita intelligenda di uiſio eſt: ꝙ oīs auctoritas aut ex magnis atqꝫ excellē tibus rebus ⁊ ꝑ naͣm optimis venit: aut ab his q̄ infe riore loco ſunt cōſtituta fidē non ex naͣe qualitate ſꝫ ex vulgo īſitis opinionibꝰ capit. Et maximas ꝗdē ex cellenteſqꝫ res in naͣ conſtituit. q̄ ſemper vt ipſe Tul lius multis in locis defendit: boni eſt appetens. at v̓o q̄ poſteriora ſunt ſub tꝑe poſuit. Idcirco ꝙ oīa tꝑil ſubiecta principalis boni nō retinēt ſtatū. Uirtus ꝙ dē in deterius flecti nō pōt. Ingeniū vero atqꝫ opes fortuna ⁊ ars. ⁊ vſus ſepe nō recta exercitatiōe dep uant̉. Nā quicꝗd hoꝝ fuerit a virtute ſeiunctū: digr tatē vere laudis amittit. ⁊ d̓ virtute quidē diſtulit d̓ cere. Poſteriorē vero ꝑtem.i. in tꝑe poſite auctorit tis diuiſit: ⁊ euidētiſſimis patefecit exēplis. Nā ⁊ in geniis fides adeſt. atqꝫ ex ea p̄ſto eſt auctoritas pluri ma. Eos ꝗppe ſapiētius loqui hoīes credunt: quoruꝫ ingeniū ad expediēda ꝗ propoſuerint ſufficit. oꝑibus quoqꝫ p̄potentes dignos fide iudicāt. fortuna quoqꝫ ⁊ dignitate p̄claris maieſtatē auctoritatis imꝑtiūt n̄ recte fortaſſe ſꝫ ⁊ iudiciū in negociis ⁊ exiſtimatio vi te opinione hoīum maxime continet̉. q̄ qꝛ mutari nō pōt ad eā cuncta rediget: eāqꝫ ſibi tractandā regen dāqꝫ ꝓponet orator. ars ēt atqꝫ vſus plurimū valēt. In vtriſqꝫ.n. fidē noticia facit. Neceſſitas quoqꝫ qͣſ id ꝙ latebat: extorquēs auctoritate ſubnixa ē. que tū ab aīo: tū a corꝑibus venit. a corꝑibus cū igni ferro ac verberibꝰ veꝝ ꝙ latet aperit̉. ab aīo cū mens qua dā ꝑturbationis vel ignorātie cecitate confunditur Tunc.n. ꝗd dici: quid taceri debeat: minime diſtin guēs veꝝ ꝙ ocultū erat: ꝓdit: atqꝫ effundit in luceꝫ. Nā iracundia ſepe ⁊ q̄libet aī perturbatio: ꝙ occultā dū foret haud cōtinet. q̄ idcirco hn̄t auctoritatē ad f dē: qꝛ ſimpl̓r ꝓdita ſunt: Nec vlla calliditatis arte ꝓ lata. qn ēt ignorātia pueroꝝ: vinolētia: ſomnus q̄dā ſepe produxit in mediū: in ꝗbus ſi iudiciū fuiſſet vllū prolata nō eēnt. Sepe ēt hoīes preter vllā ad pertur bationē īprudentes ꝓpria confeſſiōe obligati ſūt: dū cuncta ſimpl̓r effundūt: q̄ ſibi nocitura non eſtiment: vt ſtaterio eueniſſe ꝓpoſuit: ꝗ interpoſito pariete te ſtibus audiētibus ea cōfeſſus ē imprudēs ſe ab inſidi antibꝰ audiri. ꝗbus vulgatis in iudiciūqꝫ ꝓlatis ca pitali ſnīa condēnatus eſt. atqꝫ hec quidē ignorātia in neceſſitate ē ꝯſtituta. Nā qui neſcit id q. ignorat: ne ſi velit ꝗdē poterit euitare. Que āt neceſſitas ex torquet: ipſa quodāmō vr̄ veritas dicere. atqꝫ iō eis veluti auctoritate ſubnixis fides adhibet̉. Cōcurſio ēt reꝝ fortuitaꝝ facit fidē: q̄ cum aliquotiens falſa deſi gnet: tn̄ ita ē vehemens: vt ſe ab ea veritaſ explicare vix poſſit. qͥle eſt ꝙ de palamēde narrat̉. phryx extin ctus ꝗ qͣſi a priamo miſſus videret̉. reꝑte priami lr̄e phrygia manꝰ imitata: q̄ cōcurrentia fidē facerēt ꝓ ditiōis Hinc dicit. talis ēt fortuitaꝝ reꝝ concurſio ē. ¶ Nam

In cōpica Ticero. Commentarioꝝ li. vl. 71
¶ Nam ⁊ ingenioſos ⁊ opulentos: ⁊ etatis ſpatio probatos dignos quibus credatur putant: non re cte fortaſſe: ſed vulgi opinio mutari vix poteſt: ad eamqꝫ omnia dirigunt: ⁊ qui iudicant. ⁊ qui exiſti mant. Qui enim rebus his quas dixi: excellunt: ipſa virtute videntur excellere. ſed reliquis quoqꝫ rebus: quas modo enumeraui: quamꝙͣ in his nul la ſpecies virtutis eſt: tamen interdum confirma tur fides: ſi fortuna aūt ars quedam adhibetur. Magna eſt enim vis ad perſuadendum ſcientie: aut vſus: plerumqꝫ enim creditur his qui exper ti ſunt. Facit etiam neceſſitas fidem: que tum a corporibus tum ab animis naſcitur. Nam ⁊ ver beribus: tormentis: igni fatigati: que dicunt: ea vi detur veritas ipſa dicere. Ea que etiam a pertur bationibus animi ſunt: dolore: cupiditate: iracun dia: metu: quia neceſſitatis vim habent: afferunt auctoritatem ⁊ fidem. Cuius generis illa etiam ſunt: ex quibus verum nonnunꝙͣ inuenitur: pueri tia: ſomnus: imprudentia: vinolentia: inſania. Naꝫ ⁊ parui ſepe indicauere aliquid quod ꝑtinet igno rari. ⁊ per ſomnum. vinum. inſaniam multa ſepe patefacta ſunt. multi etiam in res odioſas impru denter inciderunt. vt ſtaterio nuper accidit. qui ea locutus eſt bonis viris ſu bauſcultantibus pariete interpoſito quibus patefactis in iudiciumqꝫ pro latis ille rei capitalis iure damnatus eſt. huic ſimi le quoddam de Lacedemonio Pauſania accepi mus. concurſio autem fortuitorum talis eſt. vt ſi in teruentum eſt caſu cum aut ageretur aliquid quod proferendum non eſſet aut diceretur. In hoc ge nere etiam illa eſt in palamedem coniecta ſuſpicio. num proditionis multitudo. Quod genus refuta re interdum veritas uix poteſt. huius etiam gene ris eſt fama vulgi quoddam multitudinis teſtimo nium. Que autem virtute fidem faciunt. ea bipar tita ſunt. ex quibus alterum natura valet. alterum induſtria. Deorum enim virtus natura excellit. hominum autem induſtria. Diuina hec fere ſunt teſtimonia. primum orationis. oracula enim ex eo ipſo appellata ſunt. ꝙ ineſt his deorū oratio. De inde rerum in quibus inſunt quaſi quedam opera diuine. Primum ipſe mundus. eiuſqꝫ omnis or do ⁊ ornatus. Deinceps aerei volatus auiū atqꝫ cantus. Deinde eiuſdem aeris ſonitus ⁊ ardores multarumqꝫ rerum in terra portenta. atqꝫ etiam per exta inuenta preſenſio. a dormientibus quoqꝫ multa ſignificata viſis. Quibus ex locis ſumi in terdum ſolent ad fidem faciendaꝫ teſtimonia deo rum. in homine virtutis opinio valet plurimum. Opinio eſt autem. non modo eos virtutem habe re qui habeant. ſed eos etiam qui habere videan tur. Itaqꝫ quos ingenio: quos ſtudio. quos doctri na preditos vident. quorumqꝫ vitam conſtantem ⁊ probatam. vt Catonis. Lelij. Scipionis. alio rumqꝫ plurium. videntur eis eſſe. quales ſeipſi ve lint. Nec ſolum eos cenſent eſſe tales qui in hono
ribus populi reqꝫ publica verſentur. ſed oratores ⁊ philoſophos ⁊ poetas ⁊ hiſtoricos ex quorum ⁊ dictis ⁊ ſcriptis ſepe auctoritas petitur ad facien dam fidem. Expoſitis omnibus argumentandi locis illud primum intelligendum eſt nec vllā eſſe diſputationem in qua non aliquis locus incurrat nec fere omnes locos incidere in omnem queſtio nem. ⁊ quibuſdam queſtionibus alios quibuſdam alios eſſe aptiores locos. Queſtionum duo ſunt genera. Alterum infinitum. Definitum alteruꝫ. Definitum eſt quod hypotheſim greci. nos cau ſam. infinitum quod Theſin illi appellant. nos propoſitum poſſumus nominare. Cauſa certis perſonis locis temporibus actionibus. Nego cijs cernitur aut in omnibus aut in pleriſqꝫ eorū. propoſitum aut in aliquo eorum aūt pluribus. nec tamen in maximis. Itaqꝫ propoſituꝫ pars eſt cau ſe. ſed omnis queſtio earum aliqua de re eſt qui bus cauſe continentur. aut vna aut pluribus aut nonnunquam omnibus. Queſtionum autem qua cunqꝫ de re ſint. Duo genera ſunt vnum cognitio nis. Alterum actionis. Cognitionis ſunt he qua rum eſt finis. ſcientia vt ſi queratur an a natura ius profectum ſit. an ab aliqua quaſi conditione ho minum ⁊ pactione. Actionis autem huiuſmodi exempla ſunt. Sit ne ſapientis ad rempub. acce dere; Cognitionis Queſtiones tripartite ſunt aut ſit ne. aut quid ſit. aut quale ſit queritur. haruꝫ prima coniectura. ſecūda diffinitione. tertia iuris ⁊ iniurie diſtinctione explicatur. Coniecture ra tio in quattuor partes diſtributa eſt. Quaruꝫ vna eſt cum queritur. Sit ne aliquid. Altera vnde or tum eſt. Tertīa que id cauſa effecerit. Quarta in qua de mutatione rei queritur. Sic nec ne ſit vt quidnam ſit honeſtum. ⁊ quid equum re vera. an hec tantum in opinione ſint. Unde autem ortum ſit. vt cum queritur. natura an doctrina poſſit ef fici virtus. Cauſa autem efficiens ſic queritur qui bus rebus eloquentia efficiatur. De commuta tione ſic. Poſſit ne eloquentia commutatione aliqua conuerti in infantiam. Cum autem quid ſit queritur. notio explicanda eſt ⁊ proprietas ⁊ di uiſio ⁊ partitio. Hec enim ſunt diffinitioni attri buta. additur etiam deſcriptio quam υη τρc φήυ greci vocant. Notio ſic queritur. Sit ne id equum ꝙ ei qui plus poteſt vtile eſt. Proprietas ſic. In hominem ne ſolum cadat. an etiam in be luas egritudo. Diuiſio ⁊ eodem pacto partitio. tria ne genera bonorum ſint. Deſcriptio qualis ſit Auarus. Qualis aſſentator ceteraqꝫ eiuſdem generis in quibus natura et vita deſcribitur. Cum autem queritur. Quale quid ſit aut ſimpli citer queritur aut comparate. Simpliciter expe tenda ne ſit gloria. Comparate preponenda ne ſit diuitijs gloria. Simplicium tria genera. De expetendo fugiendoqꝫ. De equo ⁊ iniquo. de honeſto ⁊ turpi. Comparationum auteꝫ duo vnū

In topica cicero. commentarioꝝ liber. vi.
de eodem et alio alterum de maiore et minore. De expetendo ⁊ fugiendo huiuſmodi. Si expe tende diuitie fugienda paupertas. De equo ⁊ ini quo. equum ne ſit vlciſci a quocunqꝫ iniuriam ac ceperis. de honeſto ⁊ turpi. Honeſtum ne ſit pro patria mori. Ex altero autem genere quod erat bi partitum vnum eſt de eodem ⁊ alio vt ſi queratur. quid interſit inter amicum ⁊ aſſentatorem. Re gem ⁊ Tyrannum. Alterum de maiore ⁊ mino re. vt ſi queratur eloquentia ne pluris ſit. an iuris ciuilis ſcientia. de cognitionis queſtionibus ha ctenus. Actiones relique ſunt. Quarum duo ge nera. Unum ad officium. alterum ad motum ani mi vel gignendum vel ſedandum planeue tollen dum. Ad officium ſic vt cum queritur. Suſcipi endi ne ſint liberi: ad mouendos animos cum fi unt cohortationes ad defendendam rempubli cam ad laudem ad gloriam. Quo ex genere ſunt querele incitationes miſerationeſqꝫ flebiles. rur ſuſqꝫ oratio. tum iracundiam reſtinguens: tum metum eripiens: tum exultantem leticiam com primens: tum egritudinem abſtergens. hec cum in propoſitis queſtionibus genera ſint eadem in cauſis tranſferuntur. Loci autem qui ad quaſqꝫ q̄ ſtiones accōmodati ſunt: deinceps eſt videnduꝫ. Oēs illi quideꝫ ad pleraſqꝫ: ſed alij ad alias: vt di xi aptiores. Ad coniectura igitur maxime apta: q̄ ex cauſis: que ex affectis: q̄ ex coniunctis ſumi poſ ſunt. Ad diffinitionē autem pertinet rō ⁊ ſcientia diffiniendi: atqꝫ huic generi finitimū eſt illud: qd̓ appellari de eodeꝫ ⁊ de altero diximus. Quod ge nus forma quedā diffinitionis eſt. Si.n. queratur Idem ne ſit pertinatia ⁊ perſeuerantia: diffinitio nis iudicandū eſt. Loci aūt conuenient in eius ge neris queſtione: ꝯn̄tis: an̄cedentis: repugnantis: Adiūcti ēt hi qui ſumunt̉ ex cauſis ⁊ effectis. Nā. ſi hanc rem illa ſequitur. hanc aūt non ſequit̉. aut ſi huic rei res illa antecedit: huic non antecedit: aut ſi huic repugnat. illi non repugnat. aut ſi huic rei hec. illius alia cauſa eſt. aut ſi ex alio hoc. ex alio il lud effectuꝫ eſt. Ex quouis horum id de quo que ritur. idēne an illud ſit. inueniri pōt. At tertiuꝫ ge nus queſtionis. in quo quale ſit. queritur. In com paratione ea cadunt. que paulo ante in comparatio nis loco enumerata ſunt. In illud autem genus in quo de expetendo fugiendoqꝫ q̄ritur adhibent̉ ea. q̄ ſunt. aut aī. aut corporis. aut externa vel cōmo da vel incōmoda. Itēqꝫ cum de honeſto turpiqꝫ q̄ritur. ad aī bona aūt mala oīs oratio dirigenda ē. Cum aūt de equo ⁊ iniquo diſſeritur. eꝗtatis loci colligentur. Hi cernuntur bipartite. ⁊ natura ⁊ in ſtitutio. Natura ꝑtes hꝫ duas tuitionē ſui ⁊ vlciſcē di ius. Inſtitutio āt equitatis tripartita ē. vna ꝑs legitima eſt. Altera conueniens. Tertia moris ve tuſtate firmata atqꝫ ēt rurſus equitas tripartita dr̄ eſſe. vna ad ſuperos deos. altera ad manes. tertia ad hoīes pertinere. Prima pietas. ſcd̓a ſanctitas
tertia iuſticia aut equitas noīatur. De propoſito ſa tis multa deinceps de cā pauciora dicenda ſunt pleraqꝫ.n. ſunt ei cum propoſito cōia. Tria igitur ſunt genera cāruꝫ. Iudicij. Deliberationis. Lau dationis: quarū fines ipſi declarant: ꝗbus vtendū locis ſit. Nā iudicii finis eſt ius: ex quo ēt nomen: Iuris autē partes tum expoſite cū equitatis. De liberandi finis vtilitas: cuius he partes: q̄ mō ſunt expoſite rerū expetendarū. Laudationis finis ho neſtas: de qua itē eſt antedictū. Sed diffinite que ſtiones a ſuis quoqꝫ locis: quaſi propriis: inſtituun tur: Que in accuſationē: defenſionēqꝫ partite. In quibus exiſtunt hec genera. vt accuſator perſonaꝫ arguat facti: defenſor aliꝗd opponat de tribus: aut non eſſe factū: aut ſi ſit factū: aliud eius facti nomē eſſe. aut iure eſſe factū. Itaqꝫ: aut inficialis: aut cō iecturalis prima appellet̉. diffinitiua altera. Ter tia ꝙͣuis moleſtum hoc nomen ſit. Iuridicialis vo cetur. Harum cārum propria argumenta ex his ſumpta locis: quos expoſuimus. in preceptis orato riis explicata ſunt. Reſutatio autem accuſationis in qua eſt depulſio criminis: qm̄ grece ſtaſis dicit̉ appelletur latine Status. in quo primum inſiſtit: quaſi ad repugnandum congreſſa defenſio. Atq in deliberationibus ēt ⁊ laudationibus iidem exi ſtunt ſtatus. Nam ⁊ negantur ſepe ea futura: que ab aliquo in ſnīa dicta ſunt fore: ſi aut oīno fieri ne poſſunt: aut ſine ſūma difficultate fieri non poſſint In qua argumentatione ſtatus coniecturalis exi ſtit: aut cum aliquid de vtilitate: honeſtate. equita te diſſeritur. Deqꝫ his rebus que ſunt his contri ric: Incurrunt ſtatus aut iuris: aut nominis: quod idem contingit in laudationibus. Nam aut nega ri poteſt id factum eſſe quod laudetur. aut non eo nomine afficienduꝫ quo laudator affecerit: aut om nino nō eſſe laudabile: ꝙ non recte: nec iure factuꝫ ſit. Quibus generibus vſus eſt nimis impruden ter Ceſar contra Catōnem meū. ſed qͣ ex ſtatu cō tentio efficitur. eā greci έρρό μενον vocant: mihi placet id qm̄ quidem ad te ſcribo qua de re agitur vocari. Quibus autem hoc: qua de re agitur cont netur: hec continentia vocentur: quafi firmamēta defenſionis: quibus ſublatis defenẜio nulla ſit. Sꝫ qm̄ lege firmius in controuerſiis diſceptandis eē nihil debet: danda eſt opera: vt legem adiutricem ⁊ teſtem adhibeant. In qua re alij quaſi ſtatus exi ſtunt noui. ſed appellantur legitime diſceptatiōes tum.n. defenditur: non id legem dicere: quod ac uerſarius velit: ſed aliud: Id autem contingit cuꝫ ſcriptū ambiguū eſt: aut due ſententie differentes accipi poſſunt: tuꝫ opponitur ſcripto voluntas ſcri ptoris: vt queratur verba ne plus: an ſententia va lere debeant. tum legi lex contraria affertur. Ita ſunt tria genera: que controuerſiam in omni ſcri pto facere poſſunt. Ambiguuꝫ. Diſcrepantia ſcri pti: Et voluntati ſcriptura contraria. Iam hoc per ſpicuū eſt: non magis in legibus ꝙͣ in teſtamētis: in ſtipulationibus

Primus. 972
ſtipulationibus: in reliꝗs rebus que ex ſcripto agū tur: poſſe controuerſias eaſdem exiſtere. Horum tractationes in alijs libris explicantur. Nec ſoluꝫ ꝑpetue actiōes: ſed ēt ꝑtes orationis iiſdē locis ad iuuant̉ ꝑtiꝫ ꝓprijs: ꝑtim cōibus. Ut in principiis quibus vt beniuoli. vt dociles. vt attenti ſint qui au diant. efficiendum eſt propriis locis: Itemqꝫ nar rationes. vt ad ſuos fines ſpectent ideſt vt plane ſint: vt breues. vt euidētes. vt credibiles: vt mode rate. vt cum dignitate. Que ꝙͣꝙͣ in tota oratiōe de bent eſſe. magis ſunt propria narrandi. Que autē ſequitur narrationem. fides ea perſuadendo. quo niam perficitur qui ad perſuadendum loci maxi me valeant. Dictum eſt in his. in quibus de omni ratione dicendi. peroratio autem ⁊ alia quedaꝫ ha bet: ⁊ maxime amplificationem. Cuius effectus hic debet eſſe. vt aut perturbentur animi aut tran quillentur. ⁊ ſi ita iam affecti ante ſint. vt augeat eo rum motus. aut ſedet oratio. Huic generi in quo ⁊ miſericordia ⁊ iracundia ⁊ odium ⁊ inuidia ⁊ ce tere animi affectiones perturbantur: pręcepta ſuꝑ peditantur alijs libris quos poteris mecum lege re cum voles. Ad id autem quod te velle ſenſeraꝫ cumulate ſatiſfactuꝫ eſſe debet voluntati tue. Naꝫ ne preteriret aliquid quod ad argumentum in om ni ratione reperiendum pertineret plura quam a te deſiderata erant. ſum complexus. feciqꝫ quod ſepe liberales venditores ſolent. Ut cuꝫ edes fun dumue vendiderint rutis ceſis receptis. Conce dant tamen aliquid emptori quod ornandi cauſa apte. ⁊ loco poſitum eſſe videatur. Sic tibi nos ad id quod quaſi mancipio dare debuimus. ornamen. ta quedam voluimus non debita accedere. Finis Topice. CEiuſdem de differentiis Topicis liber primus. Mnis ratio diſſerendi quā logicen peripateti ci veteres appellauere in duas diſtribuit̉ par tes: vnā inueniendi: al teraꝫ iudicandi: Et ea quidē pars que iudici um purgat: atqꝫ inſtri it: ab illis analytice vo cata eſt: a nobis pōt re ſolutoria nūcupari. Ea vero q̄ inueniendi fa ſcultatē ſubminiſtrat: a grecis topice: a nobis ocalis dr̄. Ac de illa ꝗdem parte q̄ iudicandi magi ſtra eſt: alias diſputabitur. Nunc v̓o conſiliū eſt ape rire ꝗ ſint loci: ⁊ que eoꝝ dr̄ie. ⁊ qui ēt quibꝰ aꝑti ſint ſyllogiſmis. Nec id ſimpl̓r atqꝫ vniformiter vr̄ eſſe fa ciendū: veꝝ duplex eſt tradenda partitio: vna ꝗdem a grecis voluminibus eruta. Altera v̓o ex. M. T. to picis ſumpta. Atqꝫ in his illud ad perfectionē ſpecu lationis eſt aſtruendū: vt ꝗbus vtraqꝫ modis diuiſio differat: ꝗbuſqꝫ conueniat explicet̉ quoqꝫ mō altera
alteram viciſſim poſſit includere. ⁊ nunc quidē nō in ſingulis īmorabimur: ſed de tota diuiſione cōiter diſ ſeremus. Locoꝝ tm̄ ex quibus argumenta naſcuntur diffinitiones: exēpla dr̄iaſqꝫ colligentes. Singula v̓o pro qualitate oꝑis diligentius in his. viii. volumini bus expedita ſunt: ꝗbus Ariſtotelis topica in latinaꝫ vertimus orationē: vel his. vii. quibꝰ. M. Tulli To picis lucē plene expoſitionis infudimus Illic igr̄ cun cta ſunt ꝓpriis atqꝫ enodatis partibus expedita. Hic vero q̄ alias per mēbra patefacta ſunt: cōi ſpeculatio ne tractant̉. Nec dialecticos ſolū locos: ſed ēt rhetori cos quoue hi inter ſe atqꝫ a dialecticis differāt: cura eſt exequēdi: vt oībus vndiqꝫ locis plena cōſideratōe propoſitis eorūqꝫ dr̄iis inter ſe ⁊ coitatibus pernota tis ⁊ argumentoꝝ copia comparetur ⁊ locoꝝ clara poſſit eſſe diſtinctio. Ut igit̉ cuncta perſpicuis rōni bus conſtent: paulo altius ordiendū eſt. ¶ Propoſi tio eſt oratio veꝝ falſumue ſignificans: vt ſi ꝗs dicat celū eſſe volubile. hec ⁊ enunciatio ⁊ proloquiū nūcu ꝑatur. ¶ Queſtio v̓o eſt in dubitationem ambiguita tēqꝫ adducta propoſitio: vt ſi ꝗs querat: an celū ſit vo lubile. ¶ Concluſio eſt argumētis approbata ꝓpoſi C tio: vt ſi ꝗs celum ab alijs rebus probet eē volubile. ¶ Enunciatio ꝗppe ſiue ſui tm̄ cā dr̄: ſiue ad aliud af feratur approbandū ꝓpoſitio eſt: ſi de ipſa q̄ratur q̄ ſtio eſt: ſi ipſa ē approbata cōcluſio eſt. Idē igit̉ eſt ꝓ poſitio q̄ſtio ⁊ concluſio: ſed differunt mō ſupradicto Rgumentum eſt ratio rei dubie faciens fi dē. Nō vero idē eſt argumentū ⁊ argumē tatio. Nam vis ſnīe ratioqꝫ ea q̄ clauditur oratione cū aliquid probat̉ ambiguum ar ℟ gumentū vocatur. Ipſa vero argumenti elocutio: argumentatio dr̄. Quo ſit vt argumentum quidē virtus ⁊ mens argumentationis ſit atqꝫ ſnīa. Argumētatio v̓o argumenti per orationē explicatio. ¶ Locus aūt ſedes argumenti vel id: vn̄ ad propoſitā 9c2 q̄ſtionem conueniens trahitur argumentū. Que cū ita ſint: ſinguloꝝ naͣ diligentius tractāda eſt: eorūqꝫ per ſpēs ac mēbra figuraſqꝫ diuiſio facienda. Ac priª d̓ ꝓpoſitione dicendū eſt. Hanc eſſe diximus orōnem veꝝ vel mendatiū continentē. Huius due ſunt ſpēs affirmatio vna: altera vero negatio. Affirmatio vt ſi quis ſic efferat celum eſſe volubile. Negatio ſi quis ita pronunciet celū volubile non eſſe. Haꝝ vero alie ſūt vniuerſales: alie particulares: alie indefinite: alie ſingulares. vniuerſales vt ſi quis ita ꝓponat. oīs hō iuſtus eſt: nullus hō iuſtus eſt. Particulares vero vt ſi quis hoc mō dicat. Quidā hō iuſtus eſt. Quidam hō iuſtus non eſt. Indefinite hoc mō. homo iuſtus ē. hō iuſtus non eſt. Singulares vero que indiuiduuꝫ: aut quid ſingulare ꝓponunt: vt Cato iuſtus eſt. Ca to inſtus nō eſt. Et.n. Cato indiuiduus eſt ac ſingula ris. Harum vero alias predicatiuas: alias conditio nales. ¶ Predicatiue ſunt que ſimpliciter proponun tur.i. quibus nulla vis conditionis adiungitur: vt ſi quis celum eſſe volubile ſimpliciter dicat. At ſi condi tio huic copulet̉: ſit ex duabus ꝓpoſitionibꝰ vna ꝯdi tionalis hoc modo. Celum ſi rotundū eſt volubile ē. Id enim conditio hec efficit: vt ita demum celum vo lubile eſſe intelligatur ſi ſit rotundum. Quoniaꝫ igi tur alie propoſitiones predicatiue ſunt: alie conditio nales: predicatiuarum partes terminos appellamus hi ſunt predicatus terminus ⁊ ſubiectus. Terminos autem verba voco ⁊ nomina quibus propoſitio con nectitur: vt in ea propoſitione qua dicimus. hnmo iu y 4

Liber.
ſtus eſt. hec duo nomina.i. iuſtus ⁊ hō propoſitionis partes vocamus: eaſdem ēt terminos dicimus. Quo rum quidē alter ſubiectus eſt: alter predicatus. ſubie ym y ¶ 7 7M ctus eſt terminus qui minor eſt: predicatus vero qui A maior ē: vt in ea propoſitiōe qua dr̄ hō iuſtus eſt. hō Noror. an quidē minus eſt qͣꝫ iuſtu. Non.n. in ſolo hoīe eſſe pōt iuſtitia: verum ēt in incorporeis ſubſtātiis diuiniſqꝫ Atqꝫ ideo maior eſt terminus iuſtus hō vero minor. quo ſit vt homo quidem ſubiectus terminus ſit iuſtꝰ vero predicatus. Qm̄ vero hmōi propoſitiones ſim plices alteꝝ habent predicatum terminū: alterū ve ro ſubiectū a maioris priuilegio partis predicatiua propoſitio vocata eſt. Sepe aūt euenit: vt hi termini ſibi inuicem inueniantur equales hoc mō. homo riſi bile eſt. hō nāqꝫ ⁊ riſibile vterqꝫ ſibi equus eſt termi nus. Nā neqꝫ riſibile vltra hoīem porrigitur: neqꝫ hō vltra riſibile. Sed in his neceſſe eſt hoc euenire. vt ſi quidem inequales termini ſint: maior ſemper de ſub iecto predicetur. Si vero equales vterqꝫ conuerſa p̄ dicatione de ſe dicatur: vt vero minor de maiori pre dicetur: in nulla propoſitione contingit. CFieri autē pōt vt propoſitionum partes quas terminos dicimꝰ. non ſolū in noībus: veꝝ in orationibus inueniantur. Nam ſepe oratio de oratione predicatur hoc mō. So crates cum Platōne ⁊ diſcipulis de ph̓ie ratiōe per tractat. hec quippe oratio que eſt cum Platōne ⁊ di ſcipulis ſubiecta eſt. Illa vero que eſt de phie ratiōe pertractat predicatur Rurſus aliquādo nomen ſub iectum eſt: oratio predicatū hoc modo. Socrates de philoſophie ratione pertractat. hic.n. Socrates ſub iectus ſolus eſt: oratio vero qua dicimus de ph̓ie ra tione pertractat predicatur. Euenit ēt vt ſupponatur oratio: ⁊ ſimplex vocabulum predicet̉ hoc modo. Si militudo cum ſuperis diuiniſqꝫ ſubſtantiis iuſtitia ē. hec.n. oratio per quā profertur ſimilitudo cum ſupe ris diuiniſqꝫ ſubſtantiis ſubiicitur: iuſtitia vero predi catur. Sed de huiuſmodi propoſitionibus in his cō mētariis: quos in πέρι έρ μ ῖνειασ Ariſtotelis libro Con tioꝙͣ a l conſcripſimus: diligentius diſſeruimus. ¶ Conditio nalium vero propoſitionum quas greci hypotheti cas vocāt: partes ſunt ſimplices propoſitiones. Qua re propoſitionis hypothetice pars quidē ea q̄ prius dicitur antecedens: que poſterius conſequens appel latur: vt in hac propoſitione que dicit. Si celū rotun eſt volubile eſt. Rotundum eſſe antecedit volubile eſ ſe conſequitur. Harum quoqꝫ alie ſimplices conditio nales: alie vero coniuncte: ſimplices ſunt q̄ predicati uas habent propoſitiones in partibus: vt ea eſt quā ſuperius diximus. Si celum rotundum eſt volubile eſt. Rotundum eſt.n. ⁊ volubile eſt: vtreqꝫ diuiſe ac ſi gillatim intellecte predicatiue ſunt. Coniunctaꝝ ve ro multiplex differentia eſt: de quibus in his volu minibus diligentiſſime perſpeximꝰ: que de hypothe ticis compoſuimus ſyllogiſmis. Simpliciuꝫ vero hy potheticaꝝ propoſitionum quattuor ſunt differētie. aut enim ex duabus affirmatiuis categoricis conſtāt vt ſi rotundum eſt: volubile eſt. vtraqꝫ enim affirma tiua eſt: aut ex duabus negatiuis: vt ſi celum rotun dum non eſt: volubile non eſt. Nam rotundum non eſſe ⁊ volubile non eſſe: vtreqꝫ negationes ſunt: aut ex affirmatiua ⁊ negatiua: vt ſi quadratum eſt volu bile non eſt. Quadratuꝫ enim eſſe affirmatio eſt: vo lubile nō eē negatio eſt. Aut ex negatiua ⁊ affirmati ua: vt ſi rotundum non eſt: ſtabile eſt. Rotundū non eſſe negatio eſt: ſtabile vero eſſe affirmatio. ¶ Propoſitionum quoqꝫ alie ſunt per ſe note: ⁊ quarū pro batio nequeat inueniri: alie quas tam ⁊ſi animus au dientis probet eiſqꝫ conſentiat: tamen poſſunt alijs ſuperioribus approbari. Et ille quidem quarum pro batio nulla eſt: maxime ac principales vocantur: ꝙ his illas neceſſe eſt approbari: que vt demonſtra ri valeant: non recuſant. Eſt autem maxima pro poſitio vt hec: ſi de equalibus equalia demas. equa lia que relinquuntur ſunt. Ita.n. hoc per ſe notū eſt: vt aliud notius quo probari valeat: non poſſit eſſe. Que propoſitiones cū fidem ſui naͣ gerant: non ſoluꝫ alieno ad fidem non egent adiumento: verum cete ris quoqꝫ probationis ſolent eſſe principium. Igitur per ſe note propoſitiones: quibus nihil eſt notius: in demonſtrabiles: ac maxime ⁊ principales vocantur Que vero qͣꝫuis auditoris iudicio comprobētur: hn̄t tn̄ aliquid notius naturaliter: ex quo ſi de eis fiat q̄ ſtio: velut ex alieno fidem capiant: he demonſtrabi les ac minores poſterioreſqꝫ dicuntur. Et de propoſ tionibus quidē iſta ſufficiant. ¶ Queſtio vero dubit bilis eſt propoſitio in qua neceſſe eſt eadē fere oīa cō ſiderari: que duduꝫ in propoſitione dicta ſunt. Alie nāqꝫ ſunt ſimplices: alie cōpoſite. Simplices vt he q̄ ex ſimplici propoſitione deſcendunt hoc mō: vt ſi q̄ ratur: an ſit celum volubile. Hec.n. ab ea venit ꝓpo ſitione q̄ dicit eſſe celum volubile. At ſi ex conditiona li cōpoſita propoſitione principiū ſumat: ipſa erit con ditionalis atqꝫ compoſita hoc mō. an ſi celū rotundū eſt volubile eſt. hec nāqꝫ a conditionali propoſitione ſumpſit initium que eſt. Si celū rotundū eſt: volubi le eſt. Et q̄ſtio ergo alia quidē predicatiua eſt: alia cō ditionalis. Quo ſit vt cedē ſint partes quoqꝫ q̄ſtio nis: q̄ dudum eſſe dicte ſunt propoſitionis. ¶ Predi catiue igitur queſtiones habent terminum predicatū atqꝫ ſubiectum: vt in ea qua dubitatur: an celū ſit vo lubile. Nam volubile predicatur: celū vero ſubiectuꝫ eſt. Maior.n. eſt terminus volubile qͣꝫ celum. Neqꝫ .n. ſolum celū volubile dici pōt: Que vero coniuncta eſt queſtio. habebit partes qd̓ antecedit: ⁊ quod ſea tur: vt in ea que dicit: an ſi celum rotundum eſt volu bile eſt. Antecedit quidē rotundum eſſe. ſequit̉ vero volubile eſſe. Que cum ita ſint: in predicatiua ſola q̄ ſtione dubitatur: an ſubiecto termino predicatus in hereat. In hypotheticis vero q̄ſtionibus id tm̄ que ritur: an illam rem q̇ precedit: comitetur id quod ſe quens eſſe proponitur. Oīa v̓o que de predicatiuis ꝓ poſitionibus dicta ſunt.i. ꝙ alie vniuerſales: alie ꝑ ticulares: alie indefinite: alie ſingulares: eadē dici ēt in predicatiua queſtione conuenit. Hoc.n. tm̄ queſtio a propoſitione diuerſa eſt: ꝙ propoſitio vel enunciati ua ſimpl̓r: vel aliud probans oratio eſt veꝝ: falſūue ſi gnificans. Queſtio v̓o cum ſit ipſa quidem oratio: tn̄ eſt dubitabilis propoſitio. Addita igitur dubitatione que in propoſitione conſiderantur: eadem ēt conue nit in queſtione tractari. ¶ Queſtionis aūt due ſunt ſpecies: vna que dicitur a dialecticis theſis: hec hu iuſmodi eſt: que de re ceteris circūſtantiis nuda que rat ac diſſerat. Quales a dialecticis maxīe ad diſpu tationem ſumuntur: vt voluptas ne ſummū bonū ſit. Ducenda ne vxor: hec a nobis ꝓpoſitio vel propoſi tum dicitur. Altera vero eſt que vocatur a grecis hy potheſis: a nobis dicitur cauſa: hec queſtio eſt perſo nis tꝑibus factis ceteriſqꝫ circunſtātiis implicita ea eſt hmōi. Iure ne Cicero in exilium dubio. R. P. tēpore detrudat̉ quia iniuſſu Ro. populi ciues. Ro manos

Primus.
17 30
manos necauerit. Huius autem duplicis queſtionis ſubdiuiſiones alias eſſe neceſſe eſt: ⁊ theſis quidem philoſophis: hypotheſis vero oratoribus attributa ē Sed eius quidem queſtionis que eſt hypotheſis po ſterius diuiſiones dabo. ¶ Nunc vero de theſeos di uiſione pertractabo que ī quatuor diuiditur ſpecies In omni enim dialetica queſtione predicatiua dubi tatur: an ei quod ſubiectum eſt: id quod predicatur ī hereat. Cum vero aliquid alicui īeſſe proponitur: id ant maius erit eo de quo predicatur eiqꝫ ſubſtantiali ter ineſſe contenditur. Aut maius ꝗdē eo erit: ſed nō de eius ſubſtantia predicabitur: aut ei erit equale: ⁊ ī ſubſtantia pradicabitur: aut ei erit equale: ⁊ minime eius ſubſtantiam continebit. Nā vt id quod minus ē de eo qd̓ maiꝰ ē: p̄dicemᵈ fieri nō poteſt. Sꝫ ſi tale eſt qd̓ in qͣſtiōe ꝓponit̉ vt ſubiecto ſit maiꝰ: ⁊ de ſubiecti ſubſtantia p̄dicet̉ erit genꝰ. omne enim genus eſt ma ius eo de quo predicatur: ⁊ de ſubſtantia eius dici tur: vt animal hominis. At ſi maius quidem fuerit: ſed minime de ſubſtantia eius predicetur: erit acci dens: vt album homini ꝙ ſi equale quidem ſit: ſꝫ ſub ſtantiale: ſubiecti erit diffinitio: vt animal rationale mortale homini: hec nāqꝫ conuertitur: ⁊ ſubiecti.i. hominis ſubſtantiam monſtrat. ꝙ ſi equale quidē ſit ſed a ratione ſubſtātie ſeiunctum erit propriuꝫ: vt ri ſibile homini. Itaqꝫ dialectice ſimplices queſtiones: aut de genere: aut de accidēti: aut de diffinitiōe: aut de proprio ſunt. Poſſunt v̓o fieri etiā de differentia: cum queritur celeſtia corpora an rationalia ſint nec ne: vel cum dubitatur ea ne ſit tyrāni ac prīcipis dif ferentia ꝙ hic legibus ſumpſit imperium: Ille violē ta dominatione populum premit. Sed tātūdē eſt de differentia querere: quantum ſi de genere dubitetur Aut enim conſtitutiua erit differentia: aut diuiſibilis Sed ſi conſtitutiua fuerit: quaſi generis obtinet lo cum vt rationabilitas homini: vel ſi ratione degunt celeſtia corpora: celeſtibus quoqꝫ corporibus. At ſi diº uiſibilis velut ſpēs conſideratur: omnis enim ſpecies cum diuiſibili differentia eſt: ꝙ ſi differentia nunc ꝗ dem generis: nūc vero ſpeciei loco eſt: ambigi nō po teſt: cuꝫ de ea querit̉ de genere dubitari. ¶ Accidere vero poteſt vt aliquid in certamen comparatione du catur: velut cum ambigitur: an melior ſit fortitudo iuſtitia. Sed hec queſtio in accidentis neceſſe eſt du bitatione ponatur. Namqꝫ ad comparationem nihil niſi accidens venit: hoc enim ſolum recipit magis et minus. ¶ Rurſus poteſt fieri de eo quod eſt idē cer tamē: vt an idem ſit vtile quod honeſtum. Sꝫ hec q̄ ſtio diffinitioni eſt agreganda. Quarum enim reruꝫ eadē ē diffinitio: ipſe quoqꝫ ſunt eedē. Quarum ꝟo diuerſa ſubſtātie ratio ē: ipſe etiam ſunt diuerſe. Igi tur ſimplicis dialectice q̄ſtionis recte quatuor ſpēs eē dicūtur: de ꝗbus ſufficiēter dictū ē. ¶ Nūc igitur de conditionalibꝰ q̄ſtionibus tractanduꝫ eſt: quarū ꝗdē alie cōſtant ex affirmatiuis duabus: alie ex dua bus negatiuis: alie ex affirmatiōe ⁊ negatiōe: alie ex negatiōe ⁊ affirmatiōe. Si igit̉ ex duabꝰ affirmatiōi bus conditionalis conſtat ꝓpoſitio: id querit̉ an affir matio affirmationē ſequat̉. ꝙ ſi ex duabꝰ negationi bus ꝓpoſitio iūcta ſit: id in decertatiōe ē: an negatio negationē comitet̉. ꝙ ſi ex affirmatōe ⁊ negatiōe: vl̓ negatiōe ⁊ affirmatione copulet̉ id ābigit̉: an affir mationē negatio: an affirmatio negationeꝫ comitet̉. Ac prius quidē eius queſtionis diuiſio faciēda ē: in qͣ diſceptat̉: an affirmationē affirmatio cōſequat̉ que
predicatiuarū queſtionū nō effugit diuiſioneꝫ. Nam vt precedat aliquid ⁊ aliud cōſequat̉: ī his fere rebꝰ euenire ſolet qͣs paulo ſuperiꝰ cōmemoraui. Spēm quippe ſequit̉ genus vel differentia vel diffinitio vel propriū vel inſeparabile accidēs. Item propriuꝫ aut diffinitionē ſequit̉ ſpecies. proprium vero ſequit̉ dif ferētia ⁊ diffinitio: ⁊ diffinitioneꝫ ſequit̉ propriū vel differētia hoc modo. Nā ſi homo ē aīal ē. ⁊ ſi homo eſt rationale ē. ⁊ ſi homo ē: aīal rōnale ⁊ mortale. eſt ⁊ ſi homo ē riſibile ē. Si etiops ē niger eſt. Si riſibile eſt homo ē: ſi aīal rationale mortale ē: homo ē. Si ri ſibile rationale ē. Si riſibile eſt aīal rōnale mortale eſt. Si animal rationale mortale ē: riſibile vl̓ bipes ē Preter hec auteꝫ alias quidē effectus cauſā: alias ꝗ dē effectū cauſa ſequit̉: effectꝰ cauſā ita. Si ſol preſto ē lucet: effectum cauſa hoc modo. Si quid exuſtum ē ignis affuit: vel ſic. Si ſol videtur lucet. Itē totuꝫ ſe quuntur partes: vt ſi integra domus eſt: ⁊ tectum et parietes ⁊ fundamentum conſiſtunt. Modus etiā ſe quitur nomen principale: vt ſi iuſtitia bona eſt: ⁊ qd̓ iuſte bonum eſt. Nomen etiam principale ſequit̉ mo dum: vt ſi quod iuſte eſt bonum eſt: ⁊ iuſtitia bona ē. Accidentia quoqꝫ comitatur id quod ſubiectū eſt: vt ſi album eſt corpus eſt. Que cum ita ſint: conditiona lis quoqꝫ ſimplicis ex duabus affirmationibus copu late illa fere diuiſio eſt queſtionis ꝙ in ea vel de ge nere vel de proprio vel de diffinitione vel de accidē ti: vel de cā ateꝫ effectu vel toto ac partibꝰ vel de mō ac pͥncipali nomē dubitetur. Atqꝫ hec de ea queſtio ne ītelligēda ſunt: que cū ſit hypothetica ſimplex: ex puabꝰ tamē iūgitur affirmatiuis. In hiſdeꝫ ēt diffe rētijs illas quoqꝫ cōſiſtere neceſſe ē queſtiones: que ab his veniūt ꝓpoſitiōibꝰ que ex vtraqꝫ negatiōe cō ſiſtūt. Nā ſi genus nō eſt ſpēs non eſt. Itē ſi differen tia vel diffinitio vel proprium non ſit: ſpēs non erit. Et de ceteris ꝗdē que ſuperius dicta ſunt: eodeꝫ mo do cōſiderandū ē. Quicquid enim antecedit vt aliud cōſequatur: ſi id qd̓ ſequitur non fuerit: nec illud eſt qd̓ antecedit. Eaꝝ v̓o q̄ſtionū que ex affirmatione et negatione cōſiſtūt/ illa fere diuiſio eſt: ꝙ vel ī diuer ſis generibꝰ vel ī diuerſis ſpeciebꝰ vel ī cōtrarijs: vel ī priuatiōe atqꝫ habitu cōtinētur: vt eniꝫ affirmatio nē negatio cōſequatur: aut diuerſū ponitur genꝰ: vt ꝙ ab eo diuerſuꝫ ē abnuatur hoc mō. Si homo ē al bedo non eſt: vel ſi ſubſtātia ē qͣlitas non ē: vel ſi ſub eodē genere diuerſe ſpēs proponant̉ hoc modo. Si homo eſt equus nō eſt: vel ſi cōtraria: ſi albū ē nigrū nō ē: vel ſi priuationes: ſi cecus ē non videt: ⁊ poſtre mo in omnibꝰ: quecūqꝫ eadeꝫ nō ſūt euenit. Si vnuꝫ ē alterū non eſt. Ita vt propoſitā affirmationē nega tio comitetur: aut diuerſa erunt genera: aut diuerſe ſpēs: aut cōtraria: aut priuātia: vel quolibet alio mō ſibi īuicē īcōueniētia. Ut aūt negationeꝫ affirmatio cōſequatur que erat quarta cōditionalis propoſitio nis differētia fieri nō pōt niſi in his cōtrarijs q̄ me dio carent: ⁊ quorū alterū ſemꝑ ineſſe neceſſe ē hoc modo. Si dies nō ē nox eſt. Si tenebre non ſūt lux ē. Cfacta igitur predicatiuarū queſtionū ac cōditiona lium diuiſione illud inſuper videtur eſſe addendū: ꝙ oīs queſtio vel ex ratione diſſerēdi vel ex naturali vl̓ ex mortali trahitur ſpeculatione. Ex diſſerendi rōne hoc mō an affirmatio ⁊ negatio ſpēs ſint enunciatio nis. Ex naͣli ita an celū rotundū ſit. Ex morali ſic: an virtus ad btītudinē ſola ſufficiat. Preterea q̄ſtio oīs vel ſimplex vel compoſita ē. Simplex affirmatione ⁊

Liber.
negatione diuidit̉ ita vt totuꝫ alteri affirmare alteri negare neceſſe ſit hoc mō an celū rotūdū ſit nec ne hic enī vna ꝑs queſtionis affirmationē tenet alia ne gationē. Nā cū alter eſſe defendit affirmat: alter v̓o negat cū nō eſſe cōtēdit. Compoſita v̓o q̄ſtio eſt que in plures diſtrahit̉ affirmationes hoc mō. vtrū celū rotundū ſit an quadratū an longū an cuiuſlibet alte rius forme. hic enī plures affirmatiōes ꝓbare neceſ ſe eſt: qui diuerſa defēdūt. Et de queſtione ꝗdē quā tū ad preſēs negociū pertinebat ſufficiēter dictuꝫ eſt ¶ Concluſio v̓o ē argumētis approbata propoſitio: de qua eadē fere dici poſſūt que de ꝓpoſitione. Que quoniā diligēter ſuperiꝰ explicata ſūt: de argumnēto deinceps tractādum videt̉. ¶ Argumētum eſt ratio rei dubie faciens fidem. Hanc ſemper notiorem que ſtione eſſe neceſſe eſt. Nam ſi ignota notis probantur argumentum ꝟo rem dubiam probat: neceſſe eſt vt ꝙ ad fidem queſtionis affertur: ſit ipſa notius que ſtione. ¶ Argumentorum vero omnium alia ſunt pro babilia ⁊ neceſſaria: alia ꝟo probabilia ⁊ non neceſ ſaria: alia ſunt neceſſaria ſed non probabilia: alia nec probabilia nec neceſſaria. Probabile ꝟo eſt qd̓ vi detur vel omnibus vel pluribus vel ſapientibus: et his vel omnibus vel pluribus vel maxime notis atqꝫ precipuis: vel quod vnicuiqꝫ artifici ẜm propriam fa cultatem: vt de medicina medico: gubernatori de na uibus gubernādis: ⁊ p̄terea quod videtur ei cū quo ſermo conſeritur: vel ipſi qui iudicat. In quo nihil: at tinet an verum falſumue ſit argumētū: ſi tamē veri ſimilitudinē tenet. Neceſſariū v̓o eſt quod vt dicitur ita ē atqꝫ aliter eſſe nō pōt. Et ꝓbabile ac neceſſariū eſt: vt hoc eſt ſi quid cuilibet rei ſit additū totum ma ius efficitur. Neqꝫ.n. quiſqͣꝫ ab hac propoſitione diſ ſentiet: ⁊ ita ſeſe habere neceſſe eſt. Probabilia vero ac nō neceſſaria ſūt: quibus facile animꝰ acquieſcit: ſꝫ veritatis non tenent firmitatem: vt hoc. Si mater eſt diligit filium: neceſſaria ꝟo ſunt ac non probabi lia: que ita ſeſe vt dicuntur habere neceſſe eſt: ſꝫ his cAbxob Mꝙ facile nō cōſētit auditor: vt ē hoc obiectu lunaris cor poris ſolis euenire defectū. Neqꝫ neceſſaria ꝟo neqꝫ probabilia ſūt que neqꝫ ī opinione hominū neqꝫ ī ve ritate cōſiſtūt: vt hoc habere que nō ꝑdiderit cornuaᵉ Diogenē. Quoniā habet id quiſqꝫ quod non ꝑdide rit. Que quidē nec argumēta dici poſſunt. Argumē ta enim rei dubie faciunt fidē. Ex his autem nulla ſi des eſt que neqꝫ ī opinione hominū neqꝫ in veritate ſūt conſtituta. Dici autē pōt nec illa quidem eē argu menta que cum ſint neceſſaria: minime tamē audien tibus approbantur. Nā ſi rei dubie ſit fides: cogēdus ē animus auditoris ꝑ ea quibꝰ ipſe acquieſcit: vt con cluſiōi quoqꝫ quā nōdū probat poſſit accedere. Qd̓ ſi que tm̄ neceſſaria ſunt ac nō ꝓbabilia: nō probat il le ꝗ iudicat: neceſſe eſt: vt ne illud quidem probet: qd̓ ex huiuſmodi ratione cōficitur. Itaqꝫ euenit ex huiuſ modi ratione que tm̄ neceſſaria ſunt ac non probabi lia: non eſſe argumenta. Sed non eſt ita atqꝫ hec īter pretatio non recte probabilitatis intelligentiam te net. Ea ſunt enim probabilia: quibus ſponte atqꝫ vl tro conſenſus adiungitur ſcilicet vt mox audita ſunt approbentur. Que vero neceſſaria ſunt ac non pro babilia: alijs probabilibus ac neceſſarijs argumen tis antea demonſtrantur. Cognitaqꝫ ⁊ credita ad al terius rei de qua dubitat̉: fidē trahūtur: vt ſūt ſpecu lationes oēs.i. theoremata que ī geometria cōſiderā tur. Nā que illic proponūt̉ nō ſūt talia: vt his ſponte
animus diſcentis accedat. Sed quoniam demonſtrā tur alijs argum̄tis: illa quoqꝫ ſcita ⁊ cognita ad alia rum ſpeculationum fidem ducuntur. Itaqꝫ que pro babilia non ſunt ſed neceſſaria: his quidem auditori bus: quibus nondum demonſtrata ſunt: ad aliud ali quid approbandum argumenta eſſe nō poſſunt. His autem qui prioribus rationibus eorum: quibus non acquieſcebant fidem ceperunt poſſunt ea ſi quid am bigunt ad argumentum vocare. ¶ Sed quia quatuor facultatibus diſſerendi omne artificium continetur: dicendum eſt: que quibus vti nouerit argumentis vt cui potiſſimum diſcipline locorum atqꝫ argumento rum paretur vbertas euidenter appareat. Quatuor igit̉ facultatibus earumqꝫ velut opificibus diſſeren di oīs rō ſubiecta.i. dialectico: oratori: philoſopho ſo phiſte. Quorū quidē dialeticus atqꝫ orator in cōmu ni argumētorum materia verſantur. Uterqꝫ enī ſiue ſint neceſſaria ſiue minime: ꝓbabilia tamen argumē ta ſequitur. His igitur ille due ſpecies argumēti fa mulātur q̄ ſūt ꝓbabile ac neceſſariū: ꝓbabile ac non neceſſarium. Philoſophus vero ac demōſtrator de ſola ꝟitate pertractat: atqꝫ ideo ſiue ſint probabilia ſiue nō: nihil refertdū mō ſint neceſſaria. His quoqꝫ duabus ſpēbus vtit̉ argumēti q̄ ſūt ꝓbabile ac nece ſariuꝫ: neceſſariū ac nō ꝓbabile. Patet igitur ī quo philoſophus ab oratore ac dialectico ī ꝓpria ꝯſidera tiōe diſſideat in eo ſcilicet ꝙ illis probabilitatē huic ꝟitatē ꝯſtat eē ꝓpoſitā. Quarta ꝟo ſpēs argumēti: que neqꝫ argumētū quidē recte dici pōt: vt mōſtraui mus ſupra: ſophiſticis ſolis attributa ē. Topicorum v̓o ītentio eſt veriſimilium argumētorum copiā de monſtrare. Deſignatis eniꝫ locis ex quibꝰ probabilia argumēta ducūtur: habūdās ⁊ copioſa neceſſe ē fiat maͣ diſſerēdi. Sed qm̄(vt ſupra dictū ē) probabiliuꝫ argumētorū alia ſunt neceſſaria alia non neceſſaria cum loca probabilium argumentorum dicuntur: eue nit vt neceſſariorum quoqꝫ dicant̉. Quo ſit vt orato ribus quidē ac dialecticis hec principaliter facultat paretur. Secundo vero loco philoſophis. Naꝫ ī quo probabilia quidē oīa cōquirūtur: dialectici atqꝫ ora tores iuuātur. In quibꝰ vero ꝓbabilia ac neceſſaria docētur philoſophie demōſtratiōi miniſtratur vber tas. Nō mō igitur dialeticus atqꝫ orator: verū ēt de mōſtrator: ac vere argumētatiōis effector hēt quod expoſitis locis poſſit aſſumere cū īter argumentoruꝫ ꝓbabiliū locos neceſſarioꝝ quoqꝫ pͥncipia traditu mixta cōtineat. Illa vero argumēta: q̄ neceſſaria ꝙ dē ſūt: ſed nō ꝓbabilia: atqꝫ illud vltimū genꝰ.ſ. nec probabile nec neceſſariū: a propoſiti operis cōſidera tione ſeiūctū ē: niſi quod īterdū quidam ſophiſtici lo ci exercendi gratia lectoribus adhibebuntur. Quo circa topicorum pariter vtilitas intentioqꝫ patefacta eſt. His enim ⁊ dicendi facultas ⁊ īueſtigatio verita tis augetur. Nam ꝙ dialeticos atqꝫ oratores locoruꝫ iuuat agnitio: orationi per inuentionem copiam pre ſtat: ꝙ vero neceſſariorum doctrinam locorum phi loſophis tradit: viam quodāmodo veritatis illuſtrat Quo magis perueſtiganda eſt rimandaqꝫ īterius di ſciplina: eaqꝫ cū cognitiōe percepta ſit: vſu atqꝫ exer citatiōe firmāda. Magnū eniꝫ aliꝗd locoꝝ cōſidera tio pollicetur.ſ. inueniēdi vias. Quod quidē hi ꝗ ſūt huius rationis expertes: ſoli prorſus deputāt ingenio neqꝫ ītelligūt quātum hac cōſideratiōe queratur q̄ artē redigit vim ⁊ poteſtateꝫ nature. Sed de his ha ctenus. Nunc de reliquis explicemus. ¶ De differentijs

Secundus. 17ª 4
¶ De differentijs Topicis. Liber ſecundus. ¶ Mnia que ſuperioris ſerie voluminis AA expedita ſunt: minus forſitan eruditis ſuꝑuacanea quodāmō ⁊ qͣſi depēdentia videbūt̉. Nā cū de differētijs topicis li Albroꝝ titulū legerit: omiſſis doctrīe gra Iipꝰ ſtatiꝫ ad finē oꝑis tēdūt. Mihi autem vl̓ neceſſa rium videtur quod niſi ſit precognitum: ad vlteriora piſcentis animus peruenire non poſſit hi quoqꝫ qui nunc omnem primi voluminis diſputationem ſuper ſluam putanc: ſi cuncta perlegant contextionēqꝫ ope ris mente ac ratione colluſtrent: deſinent profecto iu dicare ſuperpluum: quod neceſſario viderint in par te operis collocatum. Atqꝫ hec hactenus: ſed quoniā de his que antea poſuimus: ideſt de propoſitione q̄ ſtione concluſione argumento ſufficienter dictum ē: nunc de argumentatione tractemus. ¶ Argumenta tio eſt per orationem argumenti explicatio. Huius autem ſpecies due ſunt: vna quidem que ſyllogiſmꝰ: altera que vocatur inductio. ¶ Syllogiſmus eſt ora tio in qua quibuſdam poſitis ⁊ conceſſis: aliud quid dam per ipſa que conceſſa ſunt: euenire neceſſe eſt qͣꝫ ſint ipſa que conceſſa ſunt. Huius diffinitionis ratio nem ſecundus quidem liber eorum: quibus inſtitutio nem ī categoricos ſcripſimus ſyllogiſmos plene con tinet. Sed propter intellectus facilitatem idem bre uiter aperiemꝰ exēplo. Sit enim ſyllogiſmus hic. Omnis homo animal eſt. Omne animal ſubſtantia eſt. Igitur. Omnis homo ſubſtantia eſt. Totum igitur hoc oratio eſt: in qͣ poſitis ꝗbuſdā et cōceſſis.i. duabus propoſitionibꝰ que ſunt: oīs homo aīal eſt: oē alal ſubſtātia eſt: per ea ipſa que conceſſa ſūt: efficitur aliꝗd id.ſ. qd̓ ē cōcluſio: oīs hō ſubſtātia ē: ꝑ ꝓpoſitiōes eniꝫ que cōceſſe ſūt: cōſequētia neceſ ſario cōcluſiōis. īfertur. Sūt aūt ꝓpoſitiōes: oīs hō ē: ⁊ oē aīal ſubſtātia ē: atqꝫ ex his efficit̉ alid̓ ꝗd ͣꝫ ſūt ipſa que cōceſſa ſūt. Cōcludit̉.n. oīs homo ſubſtātia ē. Quod lōge diuerſū ē: ⁊ ab ea ꝓpoſitione que dicit: oīs hō aīal ē: ⁊ ab ea q̄ proponit: omne aīal eē ſubſtātiā. ¶ Syllogiſmorū vero alij p̄dicatiui ſūt: qui categorici vocantur: alij cōditiōales: quos hypo theticos dicimus. ¶ Et p̄dicatiui quidē ſūt: qui ex oī bus p̄dicatiuis ꝓpoſitionibꝰ cōnectūtur: vt is quē exē pli gratia ſuperiꝰ annotaui. oībus eniꝫ p̄dicatiuis pro poſitionibꝰ texitur. MHypothetici vero ſunt: quoruꝫ propoſitiones conditione nectuntur. vt hic. Si dies eſt lux eſt. Eſt autem dies. Igitur. Lux eſt. ¶ Propoſitio eniꝫ prima cōditionē tenet hāc quoniā lux ē ſi dies eſt. Atqꝫ ideo ſyllogiſmus hic hypotheti cus: ideſt conditionalis vocatur. ¶ Inductio v̓o eſt or̄o per quā fit a particularibꝰ ad vniuerſalia ꝓgreſ ſio hoc mō. Si ī regēdis nauibus nō ſorte ſꝫ arte eli gitur gubernator: ſi ī regendis equis auriga nō ſor tis euētu ſꝫ artis cōmēdatiōe aſſumitur. Si ī admini ſtrāda republica nō ſors pͥncipē facit: ſed ꝑitia mode randi: ſimiliaqꝫ ī pluribꝰ cōquirūtur: quibus īfertur ⁊ in oī quoqꝫ re quam quiſqꝫ regi atqꝫ adminiſtrari grauiter volet: non ſorte accomodat ſed arte rectorē vides igitur quomodo ꝑ ſingulas res currat oratio:
vt ad vniuerſale ꝑueniat. Nam cum nō ſorte regi na uim ſed arte curruꝫ rēpublicā collegiſſet quaſi ī cete ris quoqꝫ ita ſe hēat qd̓ vniuerſale erat cōcludit hoc mō. In oībus quoqꝫ rebꝰ nō ſorte ductū ſed arte pͥn cipē debere p̄poni. ¶ Sepe ātenultorū collecta par ticularitas aliud ꝗddā particulare demonſtrat: vt ſi ꝗs dicat. Si neqꝫ nauibꝰ neqꝫ curribꝰ neqꝫ agris ſor te p̄ponūtur rectores: neqꝫ rebus quidē publicisⁱ re ctores ſorte ducēdi ſūt. Qd̓ argumētationis genꝰ ma xime ſolet eē ꝓbabile: ⁊ ſi nō equā ſyllogiſmo habeat firmitatē. Syllogiſmus nāqꝫ ab vniuerſalibꝰ in par ticularia decurrit: eſtqꝫ ī eo ſi veris ꝓpoſitionibꝰ cō texat̉: firma atqꝫ īcōmutabilis ꝟitas. At ꝗ inductio hēt maximā ꝓbabilitatē: ſed īterduꝫ veritate deficit vt in hac. Qui ſcit canere cantor eſt: ⁊ qui luctari lu etator ē: quiqꝫ edificare edificator ē. Quibus multis ſimili ratione collectis īferri pōt: qui ſcit igitur ma lū: malus ē: qd̓ nō ꝓcedit. Mali ꝗppe notitia deeſſe nō pōt bono: virtus eniꝫ ſeſe diligit ⁊ aſpernatur cō traria: nec vitare vitiū niſi cognitū queat. His igitur duobus velut pͥncipijs ⁊ generibꝰ argumētādi: duo quidē alij deprehēdūtur argumētatiōis modi: vnus quidē ſyllogiſmo: alter ꝟo īductiōi ſuppoſitus: In quibus quidē prōptū ſit cōſiderare: ꝙ ille quidem a ſyllogiſmo: ille v̓o ab īductione ducat exordium: nō tn̄ aut hic ſyllogiſmum: aut ille īpleat īductiōeꝫ. Hi āt ſūt entimema: atqꝫ exēplū. Ent̉imema ꝗppe ē im perfectus ſyllogiſmus: ideſt or̄o in qua nō oībus an tea ꝓpoſitionibꝰ cōſtitutis īfertur feſtinata cōcluſio vt ſi ꝗs ita dicat. hō animal ē: ſubſtātia igitur eſt: pre termiſit eniꝫ alterā ꝓpoſitionē qua ꝓponitur: omne aīal ē ſubſtātia. Ergo qm entimema ab vniuerſalibꝰ ad particularia probanda contendit: quaſi ſimile ſyl logiſmo eſt: ꝙ vero omnibus que conueniunt ſyllo giſmo non vtitur propoſitionibus a ſyllogiſmi rōne diſcedit atqꝫ iō īperfectꝰ vocatꝰ ē ſyllogiſmus. Exem plū quoqꝫ īductioni ſimili rōne copulat̉ ⁊ ab ea diſſi det. Eſt enī exēplū quod ꝑ particulare ꝓpoſitū: par ticulare quoddā cōtendit oſtēdere hoc modo. Opor tet a Tullio conſule necari Catilinā: cū a Scipione graccus fuerit īteremptꝰ. Approbatū ē enī Catilinā a Cicerone debere perimi ꝙ a Scipiōe graccꝰ īterē ptus ē. Que vtraqꝫ ꝑticularia eē ac nō vl̓ia ſingula riū deſignat īterpoſitio ꝑſonarū. Qm̄ igit̉ pars par te approbat̉ quaſi īductiōis ſimilitudinē tenet id qd̓ exemplum vocamus: ꝙ ꝟo non plures quibus id ef ficiat: colligit partes ab īductione diſcedit. Ita igit̉ due ſūt argumentandi ſpecies pͥncipales: vna q̄ dicit̉ ſyllogiſmꝰ: altera q̄ vocat̉ īductio. Sub his aut: ve lut ex his manātia entimema atqꝫ exēplū. Que qui deꝫ omnia ex ſyllogiſmo ducunt̉: ⁊ ex ſyllogiſmo vi res accipiūt. ſiue enī entimema: ſiue īductio: ſiue exē plū ex ſyllogiſmo qͣꝫ maxime fidē capit. Quod in po ribus reſolutorijs q̄ ab Ariſtotele trāſtulimꝰ: demō ſtratū ē. Quocirca ſatis ē de ſyllogiſmo diſſerere qͣſi principali ⁊ ceteras argumētationis ſpecies cōtinēte ¶ Reſtat nūc ꝗd ſit locꝰ aperire. Locꝰ nāqꝫ(vt. M. Tullio placet) ſedes argumēti eſt. Cuiꝰ diffinitionis que ſit vis: paucis abſoluā. Argumēti enī ſedes pa tiꝫ maxima ꝓpoſitio ītelligi poteſt: ꝑtī maxime ꝓpo ſitionis differētia. Nā cū ſint alie ꝓpoſitiones q̄ cum per ſe note ſint: tamē nihil vlterius habeant quo de mōſtrarent̉: atqꝫ maxime ⁊ pͥncipales vocētur: ſintqꝫ alieqͣrū fidē pͥme ac maxime ſuppleāt propoſitiones neceſſe eſt: vt omnium que dubitantur: ille antiquiſſi

Liber.
mam teneāt probationē: q̄ ita alijs facere fide̓ poſſūt vt ipſis nihil notius queat īueniri. Nā ſi argumentū ē qd̓ rei dubie facit fidē: idqꝫ notius ē: ⁊ ꝓbabiliꝰ eē opꝫ qͣꝫ illud ē qd̓ ꝓbat̉ neceſſe ē vt argumētis oībus illa maximā fidē tribuant: q̄ ita ꝑ ſe nota ſūt: vt alie na probatione nō egeat. Sed huiuſmōi ꝓpoſitio ꝗdē aliquotiēs ītra ābitū argumēti cōtinet̉: aliquotiens vero extra poſita argumēti vires ſupplet ac perficit. Exēplum quidem eſt eiꝰ argumēti quod maximam ꝓ poſitionem tenet huiuſmodi. Sit enim queſtio an ſit regnum melius conſulatu. Ita igitur dicemus. Regnū diuturniꝰ ē qͣꝫ cōſulatꝰ: cū vtrūqꝫ ſit bonum. At vero quod diuturnius eſt bonum eo quod parui temporis eſt: melius eſt. Regnum igitur melius eſt qͣꝫ conſulatus. Huic igit̉ argumētatōi maxima ꝓpoſitio.i. locꝰ īſertꝰ ē: illa.ſ. ꝙ q̄ ſūt diuturniora bona: melioris ſūt meriti qͣꝫ ea q̄ parui tꝑis ſūt: hoc.n. ita notū ē: vt extrīſecus ꝓbatiōe nō egeat: ⁊ ip̄ꝫ alijs poſſit eē ꝓbatio. Atqꝫ iō ꝓpoſitio hec totā cōtinet ꝓbationē: ⁊ cū īde naſcitur argumētū: recte locꝰ.i. argumēti ſedes vocat̉. Vt v̓o extra poſita ꝓpoſitio maxīa vires afferat argumēto: tale ſit exemplum. Sit propoſitum demonſtrare: quo niam inuidus ſapiens non eſt. Qui enim inuidus eſt: alienis affligitur bonis. Sapiens autem bonis non affligitur alienis. Inuidus igitur ſapiens non eſt. Inhac igit̉ argumētatōe ꝓpoſitio ꝗdē maxīa nō vi detur īcluſa: ſꝫ argumētatōi vires ip̄a maxīa ꝓpoſi tio ſubminiſtrat. Eſt.n. ſyllogiſmo fides ex ea ꝓpoſi tiōe ꝑ quā cognoſcimꝰ. Quorū diuerſa eſt diffinitio: ip̄a quoqꝫ eē diuerſa. Et aūt ī diffinitione īuidi alie nis bonis tabeſcere. Qd̓ qm̄ nō venit ī ſapiētē: idcir co īuidus a ſapiēte ſeiūgitur. Eſt igit̉ vno ꝗdē mō lo cus(vt dictū ē) maxima ⁊ vl̓is ⁊ pͥncipalis ⁊ indemō ſtrabilis: atqꝫ ꝑ ſe nota ꝓpoſitio: q̄ ī argumētatiōibꝰ vel īter ipſas ꝓpoſitiōes vel extrīſecijs poſita: viꝫ tn̄ argumētis ⁊ cōcluſiōibꝰ ſubminiſtrat. Io aūt vniuer ſales ⁊ maxīe ꝓpoſitōeſ loci ſūt dicte: qm̄ ip̄e ſūt q̄ ꝯti nēt ceteras ꝓpoſitiōes: ⁊ ꝑ eas ſit cōſequēs ⁊ rata con cluſio. Ac ſicut locus ī ſe corporis ꝯtinet quātitatem: ita heꝓpoſitiōes q̄ ſūt maxīe: ītra ſe oēꝫ viꝫ poſterio rū atqꝫ ip̄ius cōcluſiōis cōſequētiā tenēt. ⁊ vno ꝗdeꝫ mō locꝰ.i. argumēti ſedes dicit̉ maxīa pͥncipaliſqꝫ ꝓ poſitio fidē ceteris ſubminiſtrās. Alio v̓o mō loci vo cātur maxīarū differētie ꝓpoſitiōum: q̄.ſ. ab his du cunt̉ terminis ꝗ ī qōne ſūt cōſtituti. De ꝗbꝰ deinceps diſſerēdū ē. Cū.n. ſint plurime ꝓpoſitiōes q̄ maxime vocātur: heqꝫ īter ſe diſſimiles: ꝗbuſcūqꝫ differētijs īter ſe diſcrepēt: eas oēs locos vocamꝰ: Nā ſi ipſe pro poſitōes maxīe argumētoꝝ loci ſūt: ⁊ differētias eaꝝ argumētoꝝ locos eē neceſſe ē. Nā vniuſcuiuſqꝫ ſub ſtantia ꝓprijs differētijs cōſtat: vt hominis ex ratio nalitate q̄ eius ē differētia. Et hi loci ꝗ ſūt differētia ꝓpoſitionū ip̄is ꝓpoſitionibꝰ vniuerſaliores exiſtūt: velut vniuerſalior ē rōalitas hoīe. Atqꝫ iō pauciores hi loci eē dephēdunt̉ ꝗ ī differētijs poſiti ſūt qͣꝫ ꝓpo ſitiōes ip̄e quaꝝ ſūt differētie. Oīa.n. q̄ vniuerſalio ra ſūt pauciora eē cōtingit. Et iō facile ſub ſciētiā ca dere pn̄t: quoꝝ taꝫ multus numerus nō eſt: vt cito a memoria diſcentis elabātur. Que v̓o ſūt he differen tie melius diuiſiōe ꝓducit̉. In p̄dicatiuis aūt qōnibꝰ vnus ꝗdē ſubiectus terminus dicit̉ alius p̄dicatus. Nilqꝫ in predicatiuis queſtionibus aliud queritur ni ſi an ſubiecto predicatus inhereat. Quod ſi ineſſe cōſtiterit: queritur ita ne inſit vt genus aut vt accidens aut vt proprium: aut vt diffinitio. Nam ſi oſtenditur non ineſſe: nil de queſtione relinquitur. Nam quod oratio non ineſt: nec vt accidens: nec vt diffinitio: nec vt genus: nec vt proprium ineſſe poteſt: ꝙ ſi ineſſe cō ſtiterit reſtat queſtio quis nam modus ſit de quatuor inherendi. Solum vero īeſſe ad accidens maxime ꝑ tinet. Nūc neqꝫ vt genꝰ: neqꝫ vt diffinitio: neqꝫ vt ꝓ prium ineſt: ſed tamen ineſt vt accidens ineſſe neceſ ſe ē. Que cum ita ſint eorum locorum quos in maxi marum propoſitionū differentia cōſtituimꝰ faciēda diuiſio eſt. Per ſingula v̓o queqꝫ currentibus mani feſtius apparebit exemplis: quibus maxime propoſi tiones a ſuis differentijs diſtent. Etenim queſtiones argumēta ⁊ ꝓpoſitiōes maximas ac principales: ea rumqꝫ locos: ideſt differentias per vnumquodqꝫ da bimus exēplū. Oēs igit̉ loci.i. maximarū differentie propoſitionū aūt ab his ducātur neceſſe ē terminis: ꝗ ī queſtione ſūt poſiti: predicato.ſ. atqꝫ ſubiecto: aut ex trinſecus aſſumātur: aut horū medij: qui īter vtroſqꝫ verſantur. Eoꝝ v̓o locoꝝ qui ab his ducutur termi nis: de ꝗbꝰ in queſtione dubitatur: duplex modus eſt vnus quidē ab eorū ſubſtātia. Alter ꝟo ab his que eoꝝ ſubſtantiam conſequūtur. Hi v̓o ꝙ a ſubſtātia ſunt: in ſola diffinitione cōſiſtūt. Diffinitio enim ſub ſtantiā mōſtrat: ⁊ ſubſtātie ītegra demoſtratio diffi nitio eſt. Sed id quod dicimꝰ patefaciamus exēplis: vt oīs q̄ſtionum vel argumentationum vel locorum ratio colliqueſcat. Age enī queratur: an arbores ani malia ſint: fiatqꝫ huiuſmodi ſyllogiſmus. Animal eſt ſubſtantia animata ſenſibilis. Arbor v̓o ſubſtātia animata ſenſibilis non eſt. Arbor igitur animal non eſt. Hec qō ē de genere: vtrū enī arbores ſub aīaliū ge nere ſint ponēde q̄rit̉. Locꝰ ꝗ in vniuerſali ꝓpoſitiōe cōſiſtit: hic ē cui diffinitio generis nō ꝯuenit: id eiꝰ cu igit̉ vt tota dubitatio queſtiōis ſyllogiſmi argumen tatione tracta ſit per cōueniētes ⁊ cōgruas ꝓpoſitio nes que vim ſuā ex prima ꝓpoſitione cuſtodiūt ex ea ſcilicet q̄ negat eē ſpēm: cui nō cōuenit generis diffi nitio: atqꝫ ipſa vniuerſalis ꝓpoſitio a ſubſtātia tracta ē vniꝰ eoꝝ termini ꝗ ī q̄ſtione locati ſūt: vt animalis ideſt ab eius diffinitiōe: que eſt ſubſtantia animata ſenſibilis. Ita igitur ī ceteris queſtionibꝰ ſtrictim ac breuiter locorum differētijs cōmemoratis opꝫ vniuſ cuiuſqꝫ proprietatem vigilātis animi alacritate per cipere. Huiꝰ aūt loci ꝗ a ſubſtātia ducit̉: duplex ē mo dus: partim nāqꝫ a diffinitiōe: partim a deſcriptiōe argumēta ducūtur. ¶ Differt āt diffinitio a deſcrip tione: ꝙ diffinitio genus ⁊ differētias ſumit. Deſcri ptio ſubiecti ītelligētiā claudit ꝗbuſdā vel accidenti bus efficientibus vnā ꝓprietatē vel ſubſtātialibꝰ dif ferētijs preter genus cōueniens aggregatis. Sed he diffinitiones que ab accidētibus fiunt: tam etſi vidē tur nullo mō ſubſtātiā demōſtrare: tn̄ qm̄ ſepe vere diffinitionis vice ponunt̉ que ſubſtātiā demoſtrat: ille etiā propoſitōes que a deſcriptōe ſumūtur: a ſub ſtātie loco vident̉ aſſumi: huiꝰ v̓o tale ſit exēplū: q̄ra tur enim an albedo ſubſtātia ſit: hic q̄ritur an albedo ſubſtātie velut generi ſupponat̉. Dicimus igitur. Subſtātia ē: q̄ oībus accidētibꝰ poſſit eē ſubiectum. Albedo autem nullis accidentibus ſubiacet. Albēdo igitur ſubſtantia non eſt. Locus

Secundus. 175
Locus ideſt maxima ꝓpoſitio eadeꝫ q̄ ſuperius. Cuiꝰ eniꝫ diffinitio vel deſcriptio ei qd̓ dicit ſpecies eſſe nō conuenit id eius qd̓ eē ſpēs perhibet̉ genus non ē Deſcriptio vero ſubſtātie albedini nō cōuenit: albe do igitur ſubſtātia non ē. Loci differētia ſuperior a deſcriptione quā dudū locauimus in ratione ſubſtā tie. Sunt etiam diffinitiones que non a rei ſubſtan tia: ſed a nominis ſignificatiōe ducuntur: atqꝫ ita rei de qua queritur applicantur: vt ſi queratur vtꝝ phi loſophie ſtudendum ſit: erit argumentatio talis. Philoſophia amor ſapientie eſt. Huic ſtudendum nemo dubitat. Studendum igitur eſt philoſophie. Hic.n. n̄ diffinitio rei: ſꝫ noīs īterp̄tatio argumētum dedit quo ⁊ Tullius ī Hortēſio ī eiuſdē philoſophie vſus ē defēſiōe: ⁊ vocat̉ grece ꝗdē οῦο ματικοσ o ροσ. Latine āt nominis diffinitio. Ac de his quideꝫ argumētis que ex ſubſtātia terminoꝝ ī q̄ſtione poſi torū aſſumūtur claris(vt arbitror) pate fecimꝰ exem plis. CNūc de his dicēdū ē ꝗ terminoꝝ ſubſtātiam cōſequūtur. Horū multifaria ē diuiſio: plura ſūt.n. que ſingularibꝰ ſubſtātijs adhereſcūt. Ab his igitur que cuiuſlibet ſubſtātiā comitātur argumenta duci ſolēt: aut ex toto: aut ex partibꝰ: aut ex cauſis vel effi cientibus vel maͣ vel forma vel fine: ⁊ ē efficiēs qui dē cauſa que mouet atqꝫ oꝑatur: vt aliꝗd explicet̉. Ma vero ex qua fit aliꝗd: vel in qua fit. Finis ꝓpter qd̓ fit. Sūt ēt īter eos locos qui ex his ſumūtur que ſubſtātiā cōſequūtur: aut ab effectibus: aut a corrup tionibus: aut ab vſibus: aut p̄ter hos oēs a cōmuni ter accidētibus. Que cū ita ſint eum prius locuꝫ qui a toto ſit īſpiciamus. Totum duobus modis dici ſo let: aut vt genus: aut vt id qd̓ ītegrū ex pluribꝰ par tibus cōſtat. Et illud quidem quod vt genus totuꝫ ē: hoc modo ſepe queſtionibus argumenta ſuppeditat: vt ſi ſit queſtio: an iuſtitia vtilis ſit: ſit ſyllogiſmus. Omnis virtus vtilis eſt. Hec queſtio de accidē Iuſtitia auteꝫ virtus ē. ti: ideſt an accidat iu ſtitie vtilitas: locꝰ his Iuſtitia igitur vtilis ē. qui ī maxima propoſitōe cōſiſtit eſt: que generi adſūt ⁊ ſpeciei adſūt: huius ſuperior locus eſt a toto ideſt a genere virtute.ſ. que iuſtitie genus ē. Rurſus ſit que ſtio: an humane res prouidentia regant̉. Dicimꝰ ſic. Mundus prouidentia regitur. Hominis autem partes mundi ſunt. Humane igitur res prouidentia reguntur. Queſtio de accidenti: locus quod toti conuenit id cō gruit ēt parti. Supremus locus a toto.i. ab integro quod ꝑtibꝰ cōſtat. Id ꝟo ē mūdꝰ ꝗ hoībꝰ totū ē. ¶ A ꝑtibus etiā duobꝰ modis argumēta naſcūtur: aut.n. a generis ꝑtibꝰ que ſūt ſpēs: aut ab ītegri ideſt totius q̄ ꝑtes tm̄ ꝓpo vocabulo nūcupātur: ⁊ de his ꝗdē ꝑti bus q̄ ſpēs ſūt hoc mō ſit q̄ſtio: an virtꝰ mentis bene conſtitute ſit habitus. Queſtio de diffinitione: ideſt an habitus mentis bene conſtitute ſit virtutis diffini tio. Faciemꝰ itaqꝫ a ſpeciebꝰ argumētationem ſic. Si iuſtitia fortitudo: moderatio: atqꝫ prudentia ha bitus mentis bene conſtitute ſunt. Hec āt qͣtuor vni virtuti velut generi ſubijciuntur. Uirtꝰ ergo mētis bn̄ ꝯſtitute ē hītꝰ: maxīa ꝓpoſitio Qd̓ enī ſingulis ꝑtibꝰ īeſt: id toti ineſſe neceſſe ē. Ar gumētū ꝟo a ꝑtibꝰ.i. a generis ꝑtibꝰ que ſpēs nuncu pantur. Iuſtitiā eniꝫ fortitudo: modeſtia: ⁊ prudētia Vtutis ſpēs ſūt. Itē ab his ꝑtibꝰ que ītegri partes eē dicūtur ſit queſtio: an ſit vtilis medicina: hec ī accide̓
tis dubitatione conſtituta eſt. Dicimus igitur. Si depelli morbos ſalutemqꝫ ſeruari mederiqꝫ vul neribus vtile eſt: vtilis medicina eſt. At depelli morbos: ſalutemqꝫ ſeruari: mederiqꝫ vul neribus vtile eſt. Utilis igitur medicina eſt. Sepe āt ⁊ vna q̄libet ꝑs valet: vt argumētatiōis fir mitas cōſtet hoc mō: vt ſi de aliquo dubitet̉: an ſit li ber factꝰ. ſi eū vl̓ cēſu vel teſtō vl̓ vīdicta manumiſ ſū eē mōſtremꝰ: liber factꝰ on̄ſus ē: atqꝫ he ꝑtes erāt dāde libertatis. Ul̓ rurſus ſi dubitet̉ an ſit domꝰ: qd̓ emimꝰ ꝓſpicit̉. Dicemꝰ qm̄ n̄ ē. Nā vl̓ tectū vl̓ parie tes vl̓ fūdamēta ei deſūt ab vna rurſus ꝑte factū eſt argumētū. CLicet āt ī ſubſtātijs nō ſolū: verū ēt in mō tꝑibꝰ qͣntitatibꝰ ī loco totū ꝑteſqꝫ reſpice̓. Id enī qd̓ dicimꝰ ſemꝑ ī tꝑe totū ē. Id qd̓ dicimꝰ aliqn̄: ī tē pore ꝑs ē. Rurſus ſi ſimpl̓r aliꝗd ꝓponamꝰ: ī modo totū ē. Si cū adiectiōe aliqͣ pars ſit ī mō. Item ſi oīa dicimꝰ ī quātitate totuꝫ dicimꝰ. Si ꝟo aliꝗd quāti tatis excerpſimus quātitatis ponimus ꝑtē. Eodē mō ⁊ ī loco qd̓ vbiqꝫ ē: totū ē: qd̓ alicubi ꝑs. Horū auteꝫ oīum hec cōſequēter dētur exēpla: a toto ad ꝑte ẜm tēpus. Si deus ſemꝑ ē ⁊ nūc ē: a ꝑte ad totū ẜm mo dū. Si aīa aliquo mō mouet̉: ⁊ ſimpliciter mouetur. Mouet̉ aūt cū iraſcit̉: vniuerſaliter igr̄ ⁊ ſimpliciter mouet̉. Rurſum āt a toto ad ꝑtes ī qͣntitate. Si ve rus ē appolloj oībꝰ vates: veꝝ erit Pirrhū roma nos ſuꝑare. Rurſus ī loco: ſi deꝰ vbiqꝫ ē ⁊ hic ē. ¶ Se ꝗtur igit̉ locª ꝗ nūcupat̉ a cauſis: ſūt ꝟo plures cau ſe.i. que pͥncipiū motꝰ p̄ſtāt atqꝫ efficiūt: vel ſpērum formas ſubiecte ſuſcipiat: vel ꝑꝑ eas aliꝗd fit: vel q̄ cuiuſlibet forma ē. Argumētum igit̉ ab efficiēte cau ſa: vt ſi ꝗs iuſtitiā naͣlem eſſe velit oſtendere dicat. Congregatio hominum naturalis eſt. Iuſtitiam vero fecit congregatio hominum. Iuſtitia igitur naturalis eſt. Queſtio de acen̄ti: maxima ꝓpoſitio quoꝝ efficiētes cauſe ſūt naͣles: ip̄a quoqꝫ ſūt naͣlia: locꝰ ab efficiēti bus cauſis. Qd̓.n. cā vniuſcuiuſqꝫ id efficit eā re: cu ius cauſa ē. Rurſus ſi quis mauros nō habere arma cōtēdat: dicet idcirco armis minime eos vti ꝙ ferrū deeſt illis maxima ꝓpoſitio vbi materia deeſt: ⁊ qd̓ ex materia efficit̉ deſit locꝰ a materia. Utrūqꝫ v̓o ab efficiētibꝰ ⁊ a materia vno noīe a cauſa nūcupat̉. eq̄ enī id qd̓ efficit: atqꝫ id qd̓ operātis actū ſuſcipit: eiꝰ rei q̄ efficit̉ cauſe ſūt. Rurſus a fine ſit ꝓpoſitū ſic: an iuſtitia bona ſit: fiet argumētatio talis. ſi beatū eē bonū ē: ⁊ iuſtitia bona ē. hic enī eſt iuſtitie finis: vt ſi quis ẜm iuſtitiā viuat: ad beatitudinē ꝑducatur. ma xima ꝓpoſitio cuius finis bonꝰ ē: ipſuꝫ quoqꝫ bonuꝫ eſt. locꝰ a fine. Ab eo v̓o qd̓ cuiuſlibet forma ē ita: nō potuiſſe volare dedalū: quoniā nullas naturali for ma pēnas habuiſſꝫ. maxima ꝓpoſitio tātū quēqꝫ poſ ſe qͣꝫtū forma naͣlis ſua ꝑmiſit locꝰ a forma. ¶ Ab ef fectibꝰ ꝟo ⁊ corruptionibꝰ ⁊ vſibꝰ hoc modo. Naꝫ ſi domꝰ bonū ē: ⁊ conſtructio domꝰ bonū ē: ⁊ ſi bonū ē cōſtructio domus: bonū eſt domus. Rurſus ſi deſtru ctio domꝰ maluꝫ eſt: bonuꝫ eſt domus: ⁊ ſi bona ē do mus: maluꝫ eſt deſtructio domꝰ. Et ſi bonū equitare eſt: bonus equus eſt. ⁊ ſi bonus eſt equus: bonū ē eꝗ tare. Eſt autē primuꝫ quidē exempluꝫ a generationi bus: quod idē ab effectibꝰ vocari poteſt. Secūdū a corruptionibus. Tertiuꝫ ab vſibus. omniū auteꝫ ma xime ꝓpoſitiones: cuiꝰ effectio bona ē: ipſū quoqꝫ bo nuꝫ ē: ⁊ ecōuerſo. Cuiꝰ corruptio mala ē ipſū quoqꝫ

Liber.
bonū eſt ⁊ econuerſo. Et cuius vſus bonus eſt: ipſum quoqꝫ bonū eſt: ⁊ econuerſo. ¶ A conmuniter accidē tibus argumenta fiunt quotiens ea ſumunt̉ acciden tia: que relinquere ſubiectum vl̓ non poſſunt vel non ſolent: vt ſi quis hoc modo dicat. Sapiente̓ non peni tebit. penitētia enī malū factū ſequit̉. Quod ꝗa in ſa piēte nō cōuenit: nec penitētia ꝗdē. Queſtio de acci dēti. Maxima ꝓpoſitio cui nō īeſt aliꝗd ei nec illd̓ qd̓ eius ē cōſequēs īeſſe poteſt. Locꝰ a cōmuniter ac cidētibꝰ. ¶ Expeditis igit̉ locis his ꝗ ab ipſis termi nis in q̄ſtione poſitis aſſumunt̉: nūc de his dicēdū ē: qui lꝫ extrinſecus poſiti: argumenta tamē q̄ſtionibꝰ ſubminiſtrāt. Hi v̓o ſūt vl̓ ex rei iudicio: vl̓ ex ſimili bus: vl̓ ex maiore: vl̓ a minore: vl̓ a ꝓportione: vel ex oppoſitis: vl̓ ex trāſumptione. Et ille ꝗdē locus qui rei iuditiū tenet: ē huiuſmodi: vt ſi dicamꝰ id eſſe qd̓ vl̓ omnes iudicāt vl̓ plures: ⁊ hi vel ſapiētes: vl̓ ẜm vnamquamqꝫ artiū penitus eruditi. Huius exēplū ē celū eē volubile: ꝙ ita ſapiētes atqꝫ aſtrologi doctiſ ſimi iudicauerūt. Queſtio de accidēti. Maxima ꝓpͥo ſitio quod omnibus vl̓ pluribꝰ vl̓ fapiētibꝰ homini bus videt̉: ei cōtradici nō oportere. Locus a rei iudi tio. ¶ A ſimilibꝰ v̓o hoc modo. Si dubitet̉ an homi nis ſit proprium bipedem eſſe dicimus. Similiter ineſt equo quadrupes: vt homini bipes. Non eſt autem equo quadrupes proprium. Non eſt igitur homini bibes proprium Queſtio de proprio. Maxima ꝓpoſitio: ſi qd̓ ſimiliter ineſt nō ē ꝓpriū: nec id de quo querit̉ eſſe proprium poteſt. Locus a ſimilibus. Hic ꝟo ī gemina diuiditur hec.n. ſimilitudo aūt ī qͣlitato at ī quātitate cōſiſtit ſed ī quātitate paritas nuncupatur. In qualitate ſi militudo. ¶ Rurſus ab eo qd̓ ē magis. Si q̄ratur an ſit aīalis diffinitio: qd̓ ex ſe moueri poſſit: dicimꝰ ſic. Magis oportet animalis diffinitionem eſſe ꝙ natu raliter viuat quā ꝙ ex ſe moueri poſſit. Non ē aūt diffinitio aīalis ꝙ naturaliter viuat. Nec quidem igitur que minus videt̉ diffinitio eſſe ꝙ ex ſe moueri poſſit: aīalis diffinitio putanda eſt. Queſtio de diffinitione. Maxima propoſitio: ſi id qd̓ magis videtur ineſſe non ineſt: nec id quod minus. videbitur ineſſe inerit. Locus ab eo ꝙ magis eſt. ¶ A minoribꝰ v̓o conuerſo modo. Nā ſi hominis dif finitio eſt aīal greſſibile bipes: cūqꝫ videat̉ minꝰ eſſe diffinitio hominis qͣꝫ aīal ratōale mortale: erit diffi nitio hoīs aīal rationale mortale. Queſtio de diffi nitione. Maxima propoſitio. ſi id qd̓ minus videt̉ in eſſe: īeſt: id quod magis videbitur īeſſe: īerit. Multe aūt diuerſitates locorū ſūt ab eo quod ē magis ⁊ mi nus argumenta miniſtrātiū: qd̓ ī expoſitione topico rum Ariſtotelis diligentius perſequuti ſumus. ¶ Itē ex ꝓportione vt ſi q̄rat̉: an ſint ſorte eligendi ī ciuita tibus magiſtratus: dicimus minime: qꝛ nec ī nauibus quidem ſorte gubernator preficit̉: eſt enim proportio. Nam vt ſeſe gubernator habet ad nauim: ita magi ſtratus ad ciuitatem. Hic aut locus diſtat ab eo ꝙ a ſil̓ibus ducitur. Ibi enim vna res vnicuilibet alij cō paratur. In ꝓportiōe ꝟo nō ē ſimilitudo rerum: ſꝫ q̄dā habitudinis cōparatio. Queſtio d̓ accidēti. Ma xima ꝓpoſitio: quod ī vnaquaqꝫ re euenit id ī eiꝰ pro portionali euenire neceſſe ē. Locus a ꝓportiōe. ¶ Ex oppoſitis ꝟo multiplex ē locus. Quattuor enim ſibi met opponūt̉ modis: aut enī vt cōtraria aduerſo ſeſe loco cōſtituta reſpiciūt: aut vt pͥuatio ⁊ habitus: aut vt relatio: aut vt affirmatio ⁊ negatio. Quorū diſcre
tiones in eo libro qui de decem predicamētis ſcriptꝰ eſt: cōmemorate ſunt: ab his hoc modo argumenta naſcuntur. ¶ Acontrarijs ſi queratur an ſit virtutis proprium laudari: dicam non quia nec vitij quidem vituperari. Queſtio de proprio. Maxima propoſitio contraria contrarijs conueniunt. Locus ab oppoſitis ideſt ex contrario. ¶ Rurſus in queſtione ſit poſituꝫ an proprium ſit oculos habentium videre. Dicaꝫ nō eos nāqꝫ qui vident: alias cecos eſſe contingit. Nam in quibus eſt habitus: in eiſdem poterit eſſe priuatio ⁊ quod eſt proprium non poteſt a ſubiecto diſcedere. Et quoniam veniente cecitate viſus abſcedit: non eē proprium habentiū oculos videre conuincitur. Que ſtio de proprio. Maxima propoſitio vbi priuatio ab eſſe poteſt: habitus proprium non eſt. Locus ab op poſitis ẜm habitum ⁊ priuationē. ¶ Rurſus ſit ī que ſtione propoſitum: an patris ſit proprium procreato rem eſſe. Dicam recte videri quia filij eſt proprium procreatum eſſe: vt enim ſeſe habet pater ad filiuꝫ: ita procreator ad procreatum. Queſtio de proprio. Maxima ꝓpoſitio oppoſitorū ad ſe relatiuoruꝫ pro pria ⁊ ipſa ad ſe referunt̉. Locꝰ a relatiuis oppoſitis. ¶ Itē ſit ī queſtione propoſitū: an ſit animalis ꝓpͥuꝫ moueri. Neget̉ quia nec īanimati quidē ē propriū nō moueri. Queſtio de proprio. Maxima propoſitio: op poſitoruꝫ propria oppoſita eſſe oportet. Locus ab op poſitis ẜm affirmationē ⁊ negationē. Moueri enī et nō moueri ẜm affirmationē ⁊ negationē ſibimet op ponuntur. ¶ Ex trāſumptione ꝟo argumentuꝫ hoc modo ſit: cū ex his terminis ī ꝗbus queſtio cōſtitut. ē: ad aliud ꝗddā notius dubitatio tranſfert̉: ⁊ ex ei ꝓbatione ea que in queſtione ſunt poſita cōfirmant̉: vt Socrātes cū quia poſſet ī vnoquoqꝫ iuſtitia q̄re ret omnē tractatū ad reipublice trāſtulit magnitudi nē: atqꝫ ex eo qd̓ illic efficeret: in ſingulis etiā valere cōfirmauit. Qui locus a toto forſitā eſſe videt̉. Sed quoniā non inheret his de ꝗbus proponit̉ terminis ſꝫ extra poſita res hoc tātū: ꝗa notior videt̉ aſſumit̉ Idcirco ex tranſūptione locꝰ hic cōueniēti vocabulo nuncupatus eſt. Fit v̓o hec trāſūptio ⁊ ī nomine: quo tiēs ab obſcuro vocabulo ad notiꝰ argumētatio trāſ fert̉ hoc modo: vt ſi q̄ratur an philoſophus īuideat ſitqꝫ īcognitū: ꝗd philoſophi ſignificet nomen. Dici mus ad vocabuluꝫ trāſferentes notiꝰ non inuidere quia ſapiens ſit. Notiꝰ v̓o eſt ſapientis vocabuluꝫ qͣꝫ philoſophi. Ac de his ꝗdem locis qui extrīſecꝰ aſſu muntur: id dictuꝫ eſt. Nunc de medijs diſputabitur ¶ Medij auteꝫ loci ſumunt̉ vel ex caſu: vel ex coniu gatis: vel ex diuiſione naſcētes. ¶ Caſus ē alicuiꝰ no minis pͥncipalis inflexio in aduerbiuꝫ: vt a iuſtitia in flectit̉ iuſte. Caſus eſt igit̉ a iuſtitia id quod dicimus iuſte. ¶ Coniugata vero dicunt̉ que ab eodē diuerſo modo deducta fluxerunt: vt a iuſtitia iuſtū iuſtꝰ. hec igit̉ inter ſe ⁊ cū ipſa iuſtitia cōiugata dicuntur: ex ę bus omnibꝰ prompta ſūt argumēta. Nam ſi id quod iuſte eſt bonū eſt: ⁊ quod iuſtū eſt bonū eſt: ⁊ ſi qui iu ſtus eſt bonus eſt: ⁊ iuſtitia bonū eſt. Hec igit̉ ẜmꝓ prij nominis ſimilitudinē cōſequunt̉. ¶ Medij vero loci appellant̉: quoniā ſi de iuſtitia querit̉: ⁊ a caſu: vel a cōiugatis argumēta ducunt̉: neqꝫ ab ipſa ſub ſtātia ꝓprie atqꝫ cōiuncte: neqꝫ ab his q̄ ſunt extrin ſecꝰ poſita vident̉ tradi: ſed ex ipſorū caſibꝰ ideſt qͣdā ex ipſis leui mutatiōe deductis. Iure igit̉ hi loci me dij inter illos ꝗ ab ipſis ⁊ eos ꝗ ſunt extrinſecus col locant̉. ¶ Reſtat locꝰ a diuiſiōe ꝗ tractat̉ hoc modo. Omnis

Secundus. 26
Omnis diuiſio vel negatiōe ſit vel partitione. Nega tione ſit vt ſi ꝗs ita ꝓnūciet. Oē animal aūt habꝫ pe des aut nō hēt. Partitione ꝟo velut ſi ꝗs diuidat: Oīs homo aut eſt ſanus aut eger. Fit autem vniuer ſa diuiſio vel generis ī ſpēs: vel totius in partes: vel vocis ī ſignificationes proprias: vel accidētis ī ſubie cta: vel ſubiecti in accidētia: vel accidētis ī accidētia Quorum omniū rationē ī eo libro diligentius expli cui quem de diuiſione cōpoſui. Atqꝫ idcirco inde ad hoꝝ cognitionē cōgrua petātur exēpla. Fiunt autem argumētationes ꝑ diuiſionē: tū ea ſegregatione que ꝑ negatiōem ſit: tū ea que ꝑ partitionē. Sed qui his diuiſionibꝰ vtuntur: aut directa ratiocinatione contē. dunt: aut ī aliquod īpoſſibile atqꝫ īcōueniēs ducunt: atqꝫ ita id quod reliquerant: rurſus aſſumunt. Que facilius quiſqꝫ cognoſcet: ſi prioribus analeticis oꝑaꝫ dederit. Horū tamē in preſens talia preſtabunt exē pla notitiā: ſit ī queſtione ꝓpoſitum: an vlla origo tē poris fuerit. Quod ꝗ negare volet: id nimirū ratio cinatione firmabit nullo modo eē ortū: idqꝫ directa rōcinatione hoc modo mōſtrabit. tempus aut origi nem hꝫ aut non. Sed qm̄ mundus eternus ē(id eniꝫ pauliſper argumēti gratia cōcedatur) mundus v̓o ſi ne tempore eē nō potuit: tēpus quoqꝫ eternū ē: ſꝫ qd̓ eternum ē caret origine: tēpus igitur originem non habet. At ſi per īpoſſibilitatem ideꝫ deſideretur oſtē di: dicet̉ hoc mō: tēpus aūt originē hēt aut non: ſed ſi tēpus habet originē nō fuit ſemꝑ. Tempus aūt hēt originē: fuit igitur quādo non fuit tempus: ſed fuiſſe tempus eſt ſignificatio temporis: fuit igitur tempus quādo nō fuit tēpus qd̓ fieri non pōt. Nō eſt igitur vllū principium temporis: poſito nāqꝫ vt ab vllo prin cipiū ceperit: īconueniens quoddā atqꝫ īpoſſibile cō tingit fuiſſe tempus quando non fuerit tēpus. Red ditur itaqꝫ ad alteram parteꝫ ꝙ origine careat. Que vero ex negatione diuiſio ē: cum ꝑ eam quelibet ar gumēta ſumūtur: fieri nequit vt vtrūqꝫ ſit qd̓ affir matiōe ⁊ negatiōe diuiditur. Itaqꝫ ſublato vno alte rū manet: poſito altero reliquū tollitur: vocaturqꝫ hic a diuiſiōe locus mediꝰ īter eos ꝗ ab ipſo duci ſo lēt: atqꝫ eos qui extrīſecus aſſumuntur. Cum enī que rit̉: an aliqͣ tēporis ſit origo: ſumit̉ ꝗdē eē origineꝫ: ⁊ ex ip̄o ꝑ ꝓpriā conſequentiaꝫ de re ipſa que queritur ſit īpoſſibilitatis ſyllogiſmus. Quo cōcluſo redit̉ ad prius quod verū eſſe neceſſe ē. Siquidē id quod ei op poſitū eſt: ad īpoſſibile aliquod inconuenienſqꝫ ꝓdu cit̉. Itaqꝫ quoniā ex ipſa re: de qua querit̉ fieri ſyllo giſinus ſolet qͣſi ab ipſis locus eſt deductus: quoniaꝫ vero nan in eo permanet: ſꝫ ad oppoſitū redit: qͣſi ex trīſecꝰ ſumit̉. Idcirco hic a diuiſiōe locus īter vtrūqꝫ medius collocat̉. ¶ At v̓o qui ex partitiōe ſumuntur duplici fiūt modo. Aliquotiens eniꝫ que diuiduntur ſimul eē poſſūt: vt ſi vocē in ſignificationes diuidamꝰ omnes ſimul eſſe poſſunt: veluti cuꝫ dicimª āplector aut actionē ſignificat: aut paſſionē: ſiml̓ vtrūqꝫ ſigni ficare poteſt. Aliquotiēs veluti negationis mō q̄ di uidūtur ſimul eē nō poſſunt: vt aut ſanus ē aut eger Fit autē ratiocinatio in pͥore quidē modo diuiſionis: tuꝫ quia omnibus adeſt quod q̄rit̉ vel non adeſt: tuꝫ v̓o alicui adeſſe vl̓ nō adeſſe qd̓ alijs adſit aut mini me. Nec in his explicādis diutius laboramꝰ: ſi pͥores reſolutorij vl̓ topica Ariſtotelis diligētis animū le ctoris īſtruxerit. Nam ſi querat̉: vtrū canis ſubſtātia ſit atqꝫ hāc diuiſionē faciat collocutor canis vl̓ latra bilis aīalis vl̓ marine belue: vl̓ celeſtis ſyderis nomē
eſt: demōſtretqꝫ ꝑ fingula ⁊ caneꝫ latrabileꝫ ſubſtan tiā eſſe: marinaꝫ quoqꝫ beluā ⁊ ſydus ſubſtantie poſ ſe ſupponi: monſtrauit canē ſubſtātiā eſſe. Atqꝫ hic quidē ex ipſis in queſtione propoſitis videbitur argu mēta traxiſſe. At in talibꝰ ſyllogiſmis aut ſanꝰ ē: aut eger: ſꝫ ſanꝰ eſt: nō igit̉ eſt eger: ſed ſanꝰ nō eſt eger igit̉ eſt: vel ita: ſꝫ eger eſt: ſanus igitur non ē: vel ita: ſed eger nō ē: ſanꝰ igit̉ eſt. Ab his que ſūt extrīſecus ſumptus eſt ſyllogiſmus ideſt ab oppoſitis. Idcirco ergo totꝰ hic a diuiſione locus īter vtroſqꝫ mediꝰ eē perhibetur qui in negatione ſit cōſtitutꝰ: aliquo mō quidē ex ipſis ſumit̉: aliquo modo v̓o ab exterioribꝰ venit. Si v̓o a partitione ducant̉ argumēta: nūc qui deꝫ ab ipſis: nunc v̓o ab exterioribꝰ copiaꝫ preſtant. ¶ Et greci vidē̓. Themiſtij diligētiſſimi ſcriptoris ac lucidi: ⁊ oīa ad facilitatē ītelligētie reuocantis talis locorū videt̉ eſſe partitio. Que cuꝫ ita ſint: breuiter mihi locorū diuiſio commemorāda eſt: vt nihil p̄ter eaꝫ monſtretur eſſe relictuꝫ: quod non ītra eaꝫ pro betur incluſuꝫ. De quo eniꝫ in qualibet queſtione du bitat̉: id ita firmabit̉ argumētis: vt ea vel ex ipſis ſu mantur que in queſtione ſūt cōſtituta: vel extrīſecus ducant̉: vel quaſi in confinio horum poſita veſtigent̉ At preter hanc diffinitionē nihil extra īueniri poteſt. Sed ſi ab ipſis ſumitur argumētuꝫ: aut ab ipſorū ne ceſſe ē ſubſtātia ſumatur: aut ab his que eaꝫ cōſequū tur: aut ab his q̄ īſeparabiliter accidūt: vl̓ his adhe rent: ⁊ ab eorū ſubſtātia ſeparari ſeiūgiqꝫ nō poſſūt: vel nō ſolēt. Quecumqꝫ v̓o ab eoruꝫ ſubſtantia du cuntur ea aut in deſcriptione: aut in diffinitione ſūt: ⁊ p̄ter hec a nominis īterpretatione. Que v̓o ea velut ſubſtantiaꝫ continentia cōſequunt̉: talia ſūt vt vl̓ ge neris vl̓ differētie: vel ītegri vel ſpecierū: vel parti uꝫ loco circa ea que īquirunt̉ aſſiſtāt. Itē vel cauſe vel efficiētis: vl̓ materie: vl̓ forme: vl̓ finis: vl̓ effectꝰ vel corruptionis: vel vſus: vel quantitatis: vl̓ tēporis vl̓ modi. Quod v̓o ꝓpͥuꝫ inſeparabile vl̓ ad adherēs accidēs nūcupat̉: id in cōmuniter accidētibus nume rabit̉. Et preter hec quideꝫ alid̓ quod cuiqͣꝫ īeſſe poſ ſit nō poteſt īueniri. Quibus ita poſitis īſpiciamus ceos locos nūc quos dudū extrinſecꝰ ꝓnunciabamus aſſumi. Ea enī que extrinſecus aſſumūtur: nō ſūt ita ſeparata atqꝫ diſiūcta: vt nō aliquo mō qͣſi ex regiōe quadam ea que queruntur aſpiciāt. Nā ⁊ ſimilitudi nes ⁊ oppoſita ad ea ſine dubio referunt̉ ꝗbꝰ ſimilia vel oppoſita ſūt lꝫ iure atqꝫ ordine videant̉ extrīſecꝰ collocata. Sūt autē hec ſimilitudo: oppoſitio maius minꝰ rei iudiciū. In ſimilitudine enī: tu rei ſimilitu do tū ꝓportionis ratio cōtinet̉. Omnia enim ſimili tudinē tenēt. Oppoſita v̓o in contrarijs: in priuatio nibus: in relationibus: in negationibus cōſtat. Com paratio v̓o maioris ad minꝰ: quedā quaſi ſimiliū re rū diſſimilitudo eſt. Rerū enī per ſe ſimiliuꝫ in quā titate diſcretio maius ac minꝰ facit. Quod eniꝫ oī qͣ litate: omniqꝫ ratione diuiſū ē: id nullo mō poterit cōparari. Ex rei vero iudicio que ſunt argumēta qͣſi teſtimoniū prebēt ⁊ ſūt inartificiales loci: atqꝫ omni no diſiuncti: nec rē potius qͣꝫ oppinionē iudiciūqꝫ ſe ctantes. Tranſūptionis vero locus nunc ꝗdē in equa litate: nūc v̓o in maioris minoriſue cōparatione cōſi ſtit. Aut enim ad id qd̓ eſt ſimile: aut ad id qd̓ maius ac minus fit argumentoruꝫ rationumqꝫ trāſūptio hi vero loci quos mixtos eſſe p̄diximꝰ: aut ex caſibꝰ: aut ex coniugatis: aut ex diuiſione naſcunt̉. In ꝗbꝰ oīn nibus conſequentia ⁊ repugnātia cuſtodit̉. Sꝫ ea ꝗ

Liber.
dem que ex diffinitione: vel genere: vel differentia: vel cauſis argumenta ducuntur demonſtratiuis ma xime ſyllogiſmis vires atqꝫ ordinem ſubminiſtrāt: re liqua vero veriſimilibus ac dialecticis. Atqꝫ hi loci qui maxime ī eorū ſubſtātia ſūt: de quibꝰ ī qōne dubi tatur ad p̄dicatiuos ac ſimplices: reliqui ꝟo ad hy potheticos ⁊ cōditionales reſpiciūt ſyllogiſmos. ¶ Expeditis igit̉ locis ⁊ diligēter tā diffinitiōe qͣꝫ exē ploꝝ luce pate factis dicēdū videt̉ qūo hi loci maxi marū ſint differentie propoſitionū idqꝫ breuiter neqꝫ enim longa diſputatione res eget. Omnes enim ma xime propoſitiōes vel diffinitionē continēt vel deſcri ptionē: vel noīs īterp̄tationē: vel totū: vel genus: vel partes: vel ſpecies: vel cetera: quibus differūt īter ſe maxime ꝓpoſitiones. Nam in eo ꝙ ſunt maxime non differunt: ſed ī eo ꝙ hec a diffinitione quidem. Illa v̓o a genere: alie vero veniunt ab alijs locis: ⁊ his iu re differre: hiqꝫ earum differentie eſſe dicuntur: ſed quoniā diuiſio Themiſtij patefacta eſt: nūc ad Mar ci Tullij diuiſionem tranſeamus. ¶ De differentijs Topicis. Liber tertius. Uod locoruꝫ differentias multipliciter varieqꝫ tractamus: nihil mirum diligē tibus īgenijs videri debet: cū manifeſtū ſitvnāquāqꝫ rē multis ſepe differētijs A atqꝫ in varias diuiſionis figuras poſſe ꝑ tiri. Nā ꝗa ſingulas res nō vna: ſꝫ plures ſepe diffe rētie cōprehēdūt neceſſe ē: vt ſecūduꝫ differētiarum varietatē fiat etiā diuerſitas diuiſionū: vt ⁊ numeri nūc eas colligimus differētias: ꝙ alij pares alij ꝟo impares: nunc v̓o ꝙ alij pͥmi: atqꝫ īcōpoſiti: alij ſcd̓i atqꝫ cōpoſiti. Triāgulorum etiaꝫ multis modis fieri partitionē geometrice diſcipline tenor oſtendit: iam tamē ī oībꝰ prouidēdū ē: vt nihil extra ī qͣlibet diui ſionis forma relinquatur: nihil vltra ſuperfluū ac p̄ ter qd̓ neceſſe ē: aggregetur: qua ī re quid mirum vi deri debet: ſi cū antea ẜm Themiſtium locorū diffe rentias dederimus: nunc diuerſas ẜꝫ Marcū Tulliū depromamus. Cuiꝰ ꝓpoſita breuiter partitione: atqꝫ exēplis cōueniētibꝰ expedita: tū demum quo differat vel quo congruat ſuperius digeſte diuiſioni: quomō ⁊ altera cōcludat alteram: cōmemorabo. Nam cum Marcus Tullius omnem logicam facultatē: quā ra tionē diligentem diſſerendi dixit: duas habere par tes propoſuerit vnam īueniēdi: alteram iudicandi: ⁊ cum locos eſſe diffinierit argumenti ſedes a quibus ſcilicet argumenta promuntur: argumentum etiā ra tione: que rei dubie faciat fidē diuiſionē locorū oīuꝫ hoc modo fecit. Ex his inquit locis: ī quibus argumē ta incluſa ſunt: alij ī ipſo herent: de quo agitur: alij aſſumuntur extrinſecus. Duas igit̉ locorū ſpēs fecit. alios.n. ī ipſis queſtionum terminis herere propo ſuit: alios extrīſecus aſſumi: atqꝫ eos quidē: qui ī ip̄is herēt de quibus q̄ritur: tali diuiſiōe partitur: ī i īquit: tū ex toto: tum ex partibus eius: tū ex nota: ex his rebus: que quodāmodo effecte ſūt ad id: d̓ quo queritur. Extrīſecus autē ea dicunt̉: que abſunt lon geqꝫ diſiuncta ſunt: poſt hec eum locum: qui ab effe ctis ducitur: ī conuenientia membra partitus eſt. hoc modo. Alia enī īquit ſūt cōiugata alia ex genere: alia ex forma: alia ex ſimilitudine: alia ex differentia: alia ex cōtrario: alia ex cōiunctis: alia ex antecedētibus: alia ex conſequentibus: alia ex repugnātibus: alia ex
cauſis: alia ex effectis: alia ex comparatione maioruꝫ aut minorum aut parium. Quorum quidem omniuꝫ ⁊ natura breuiter attingenda ē extra ponēda. Eorum igitur locorū qui ī ipſo de quo agitur herent: primū eē dixit a toto. Totum vniuſcuiuſqꝫ rei ī diffinitione conſtat. Omnis enim diffinitio rei: quam diffinit ade quatur: ꝙ ſi vnaqueqꝫ res tota eſt(nihil enim inte grum eſſe niſi totum pōt.) diffinitionē quoqꝫ totuꝫ eē neceſſe ē: ideſt que totā rei: quam diffinit ſubſtan tiam claudit. Diffinitio vero ē oratio: q̄ vniuſcuiuſqꝫ rei quidē eſſe deſignat. Ab hac ita ducit̉ argumētum vt ſi ſit queſtio: an arbores ſint animalia: dicam. Animal eſt ſubſtantia animata ſenſibilis. At arbor n̄ ē ſubſtātia aīata ſēſibilis. tum claudā. Non ſunt igitur arbores animalia. Queſtio de genere: maxima propoſitio: vnde diffini tio abeſt: īde illud quoqꝫ abeſſe: quod diffinitur locꝰ a diffinitione. ¶ Partes nō ſunt: quarum conuentu efficitur totū. Partes etiā vocant̉ que diuidūt totū hee autē ſpecies: vel forme nuncupari ſolēt. A quibꝰ hoc modo ſumitur argumētū. Ab his quidē partibꝰ quarū cōiunctione cōponitur totum hoc modo: vt ſi ſit dubitatio: an anima ſit corporea: partiemur aīam velut his tribus partibus: ꝙ vel vegetabileꝫ viꝫ vel ſenſibilē: vel ītelligibilem preſtet at neqꝫ ipſum ve getare: neqꝫ ſētire: neqꝫ ītelligere corporale ē. Cūqꝫ nulla pars ſit corporalis aīe oīno aīa corporalis non eē mōſtrata ē. Queſtio de genere ideſt an anima cor pori ſubijciatur vt generi. Maxima ꝓpoſitio: a ꝗbus partes abſunt: totum quoqꝫ abeſſe: locus a partibus totum coniūgentibus. Itē ab his partibus: que to tū diuidūt hoc mō: ſit ī queſtione an aīa ſecundū lo cum moueatur. Dicā motus ſecūdū locum tres ſpēs ſunt: cremētū: diminutio: ꝑmutatio: anima vero neqꝫ augetur: neqꝫ minuitur: neqꝫ ab alio loco tranſit ad aliū: nō igit̉ mouet̉: Queſtio de accidēti. Maxima ꝓ poſitio eadē q̄ ſuꝑius: locus a partibus totū diuiden tibus. ¶ A nota vero argumētū ē. quotiēs ab īterpre tatione noīs: rei dubie fides q̄rit̉: hoc mō: vt ſi dubi tetur: an philoſophia ſit bonum. Dicemus. Hic igit̉ rem Philoſophia eſt amor ſapientie. non diffini At id bonum eſt. mus: ſed no Philoſophia igitur bonum eſt. men diffinitione prodimus. Queſtio de genere. Ma xima propoſitio: nominis īterpretationē rem declara re. locus a notatione. ¶ Coniugata ſunt: que ab eodē noīe flectunt̉ vt a iuſtitia iuſtum iuſte. Ab his ita ca pitur argumentum: vt ſi queratur: an ridere gaude re ſit. Dicemus: ſi riſus gaudium eſt: ⁊ ridere. gaude re eſt. Queſtio de accidenti: maxima propoſitio: con iugatorum eandem eſſe naturam locus a coniugatis. ¶ Genus eſt quod de pluribus ſpecie differentibusᶠ eo ꝙ quid ſit predicatur. Ab hoc ita ducitur argumē tum vt ſi queratur: vtrum anima numerus ſit ſeip̄m mouens vt xenocrati placuit. Dicemus. Queſtio de Anima ſubſtantia eſt. diffinitione Numerus vero ſubſtantia non eſt. locus a ge Igitur anima numerus non eſt. nere maxima propoſitio. Quorum diuerſa ſunt gene nera: ipſa quoqꝫ ſunt diuerſa. CForma eſt quod de pluribus numero differentibus in eo: ꝙ quid ſit dicatur. Ab hac ſit argumentum hoc modo: vt ſi que ratur: an color in ſubiecto ſit: id approbabimꝰ eo: quo niam album vel nigrum in ſubiecto ſunt. A ſpecie ſci licet ad genus deducentes: queſtio de genere. Nam in ſubiecto

Tertius I7
in ſubiecto eſſe vel non eſſe: accidens vel ſubſtantiā ſignificat: que ſunt prima rerum genera. Maxima propoſitio. In formis ſpectari generum proprietateꝫ locus a forma. ¶ Similitudo eſt rerum differentium eadem qualitas. Ab hac ita fieri argumentum videt̉ vt ſi queratur: ſorte an electione rectores ciuitatibus pandi ſunt negetur quoniam nec in naui quidem ſor te: ſed electione peritus rector eligitur. Similis ē na nis quidem ciuitati. gubernator autem magiſtratui. Queſtio de accidenti. locus a ſimili. Maxima propoſi tio. de fimilibus idem eſt iudicium. ¶ Item a differē tia: vt ſi queratur: an idem ſit rex quod tyrannus. di cemus minime. nāqꝫ in rege eſt pietas. iuſtitia: man ſuetudo: in tyrāno cūcta diuerſa ſunt. queſtio de dif finitione. locus a differentia. Maxima propoſitio. dif ferentium rerum non idem eſſe iudicium. CCōtraria vero que Cicero appellat quatuor diuidū tur modis. aut enim aduerſa ſunt: vt album nigruꝫ. aut priuātia ut iuſtitia iniuſtitia: aut relatiua: ut do minus: ſeruus: aut negatiua: vt videre ⁊ n̄ videre. ab his omnibus ita argumenta ducuntur. ab aduerſis ſi bona eſt ſanitas: mala eſt egritudo. a priuantibus. ſi iniuſtitiam fugimus ſequamur iuſtitiaꝫ. a relatiuꝭ quidem quiſquis pater vult eſſe habeat filium. a ne gantibus Non me accuſas feciſſe: quod me non feciſ ſe defendis. Queſtiones de accidentibus. Maxima propoſitio: in aduerſis: priuantibus: ⁊ negantibus cō traria ſibi conuenire non poſſe. In relatiuis abſqꝫ ſe relatiua eſſe non poſſunt. Locus a contrariis: que me lius oppoſita vocarentur. ¶ Adiuncta ſunt: que fini timum tenent locum: ita: vt temporibus quidem tuꝫ antecedāt: vt amorem congreſſio: tum rei cui adiun cta ſunt hereant: vt ambulationi pedumīſtrepitª: tū conſequantur: vt atrox facinus mētis trepidatio. ne qꝫ hec neceſſaria ſunt: ſed frequenter eueniunt. Naꝫ neqꝫ qui congreſſus eſt: modis omnibus amauit: ⁊ ꝙ congreſſus non eſt: vno ſemel aſpectu in amorem in cidit. ⁊ ambulante quo poteſt non eſſe ſtrepitꝰ pedū ⁊ non ambulante pedes ſtrepere: ſi conſiſtens vno eo demqꝫ loco pedes moueat. ei trepidareqꝫ: cum nihil atrox fecerit: ⁊ non trepidare qui fecerit. ab hiſ duce tur argumentuꝫ: vel cum amare aliqueꝫ ſuſpicamur qꝛ fuerit ante congreſſus. vel ambulaſſe aliquem in locum cum pedum ſtrepitus fuit auditus: vel atrox facinus commiſiſſe: quem trepidare videamuſ. atqꝫ in his queſtiones de accidentibus Locus ab adiūctꝰ maxima propoſitio: ex adiunctis adiuncta perpendi ¶ Antecedentia v̓o ſunt: quibus poſitis ſtatim neceſſe eſt aliud conſequatur. velut cum dicimus ſi homo eſt animal eſt. Neqꝫ in his temporum ratio: nec rerum neceſſitas varia eſt: ſed ſtatim ut dictuꝫ fuerit id qd̓ antecedit. comitatur id quod eſt ꝯn̄s. Hic v̓o locus to tius in conditione eſt ꝯſtitutꝰ. poſita enī conditione: ſi ſit antecedēs. eē neceſſe ē: qd̓ conſequitur. hoc mo do. Si peperit cum viro cōcubuit. antecedens eſt pe ꝑiſſe: cū viro ꝯcubuiſſe ꝯſequēs. nā neqꝫ illud querit̉ quid prius tēpore ſit quid poſterius ⁊ ſepe ita variā tur. vt id quod poſterius eſt tempore: antecedens eē videatur in propoſitione: vt peperiſſe poſterius eſt: quam concubuiſſe. Tamen ſi peperit modis omnibꝰ cum viro concubuit. ⁊ hoc precedente: ⁊ prius poſito neceſſe eſt illud intelligatur. aliquotiēs vero ſimul ſūt vt ſi ſol ortus eſt: dies eſt. aliquotiens quod precedit: prius eſt poſterius v̓o qd̓ conſequitur. vt ſi arrogās eſt: odioſuſ: eſt ex arrogantia enim quiſqꝫ ſit odioſus
ex antecedenti igitur argumentum ſumimus ſi pe perit: cuꝫ viro concubuit: ſumo quod antecedit. at pe perit concludo quod ſequitur. cum viro igitur concu buit. a conſequentibus ita ſumo. quod conſequitur. at non concubuit cum viro. concludo quod antecedit non igitur peperit. Queſtio eſt de accidenti. locꝰ ab antecedentibus: ⁊ conſequentibus. maxime propoſi tiones poſito antecedenti comitari id quod conſequi tur. perempto conſequenti perimi quod antecedit. ¶ Repugnantia v̓o ſunt contrariorum conſequētia. vt vigilare dormire contraria ſunt. ſtertere dormien tibus adiunctum eſt. Stertere igitur ac vigilare re pugnantia ſunt. ab his ita ſit argumentum. Te ne eū vigilare dicit: qui ſtertat queſtio de accidenti. argu mentum a repugnantibus: maxima propoſitio. repu gnantia ſibi conuenire non poſſe. ¶ Cauſa eſt efficiēs que quamlibet rem efficit precedens non ſemper tē pore ſed proprietate nature. vt ſol dieꝫ. ab hac ita ſu mimus argumentum. Cur eſſe dubites diem: cum ſolem in celo eſſe aſpicias. Queſtio de accidenti. naꝫ diem eſſe accidit aeri. id eſt eſſe per ſolem lucidum. ar gumentum ab efficientibus cauſis maxima propoſi tio: vbi cauſa ē: effectū hinc abeſſe non poſſe. ¶ Effe ctum eſt: quod efficit cauſa. ab hoc ita ſumitur argu mentum: an tu dubitas amaſſe. quam rapuit. Que ſtio de accidenti. argumentum ab effectis. maxima propoſitio vbi effectum eſt: cauſam abeſſe non poſſe. veluti non abfuit amor: ꝗ fuit cauſa: cur rapuerit: qd̓ eſt effectum. ¶ Comparatō vero maioris eſt: quotiēs id quod minuſ eſt: maiori comparatur. ab hoc loco ſu mitur ita arguinentum ſi is: qui patriam bello perſe cutus eſt tandem veniam meruit a ciuibus: cur non is quoqꝫ mereatur. qui ob ſeditionem motam actus eſt in exilium Queſtio de accidenti: argumentum a comparatione maioris. maxima propoſitio. quod in re maiore valet valeat in minore. ¶ Hīoriſ ē ꝯpara tio: quotiens maior res confertur minori. atqꝫ ex ea capitur argumentum hoc modo. S. C. Gracchū. me diocriter labe factantem ſtatum rei pub. ſcipio priua tus interfecit. cur non catilinam orbem terre cede: at qꝫ incendio vaſtare cupientem conſules perſequun tur: Queſtio de accidenti. argumētuꝫ a comparatio ne minoris: maxima propoſitio: quod in re minore va let: valeat in maiore. ¶ Paria ſunt: que eiuſdem quā titatis ſunt. ⁊ ſemper paritas ſimilitudo eſt quantita tis. Ab hoc ita ſit argumentū. Si demoſthenē ꝗs lau dare deſideret: cur vituperet tulliū. Queſtio de acci denti argumentum a comparatione pariuꝫ. maxima propoſitio. Parium idem eſſe iudicium. ¶ Reſtat is locus quem extrinſecus dixit aſſumi hic iudicio nitit̉ ⁊ auctoritate: ⁊ totus probabilis eſt nihil continens neceſſarium. Probabile autem eſt quod videtur vel omnibus: vel pluribus: vel doctis: vel ſapientibus: ⁊ inter hos famoſis atqꝫ preſtantibus: vel his qui ſecū dum vnamquamqꝫ artem peritiaꝫ conſecuti ſunt. vt medico in medicina: geometre in geometria: ab hoc loco tale eſt argumentum veluti ſi dicam Difficile ē cum carthaginenſibus bellum gerere: quoniam id. P. ſcipio cornelius affricanus dixit: qui ſepe fuerat expertus. Hic vero locus extrinſecus dicitur conſtitu tus: quoniam non de his: qui predicati vel ſubiecti ſunt termini ſumitur. ſed ab extrīſecus poſito iudicio venit. hic etiaꝫ inartificialis: et artis expers vocatur quoniam non ſibi hinc ipſe conficit argumentum ora tor: ſed preparatis poſitiſqꝫ vtitur teſtimonijs. ¶ Ex

Liber
peditis igitur Marci tulli differentiius quibus ipſe a ſe maximas propoſitiones: quas locos eſſe diximus ſeparauit pertractanda beruiter mihi videtur ſu perius digeſta partitio: vt ea que ſimilia videntur: a ſemetipſis ratione congrua ſegregentur. Similiſ enī videtur locus a toto: ei: qui eſt nota. vterqꝫ enim in diffinitione eſt conſtitutus. Nam interpretatio nomi nis quedam ipſius nominis diffinitio eſt. Sed illa eo rum maxima eſt differentia: qꝛ locus a toto rem diffi nit a nota vero rem non diffinit: ſed nomen interpre tatur. Diuerſa v̓o ſunt res. ac nomen. Hoc eniꝫ ſigni ficat illud v̓o ſignificatur. ¶ Item locus a partiū enu meratione conſimilis videtur eſſe ei: qui eſt a forma. Nam ⁊ forma pars eſt: ⁊ qui genus diuidit: enume rat partes. neqꝫ enim aliter fieri ex forma. argumen tum poteſt niſi diuidatur a genere ſumi enim omni no forma non poteſt: niſi per diuiſioneꝫ Sed hic quo qꝫ multa eſt differentia. nam partium enumeratio neceſſe eſt: ut diuidat totas partes. eaſqꝫ vniuerſas ad fidem argumentatiōis aſſumat: ſiue ille ꝑtes: ſiue ſpecies ſint. vt genus quidem ſpeciebus. totum vero partibus approbetur. In forma vero ſufficit ad de monſtrandum quod de genere dicitur vna quelibet: ¶ Iteꝫ locus. a contrario ⁊ repugnantibus videtur eē conſimilis: ſed habet differentiaꝫ: quia contraria pri mis ſibimet frontibus opponuntur. Repugnātia v̓o per coniunctionem contrariorum ſibi probantur ad uerſa: vt dormure ac vigilare ſtatiꝫ ſibi contraria ſūt Stertere vero repugnat vigilatiōi iccirco qꝛ ſomno coniungitur. ¶ Adiuncta vero ⁊ antecedentia ⁊ con ſequentia quaſi finitima ſunt. Sed diſtant. quoniam in adiunctis nulla eſt neceſſitas in antecedentibus ve ro. et conſequentibus maxinia. in adiūctis vero tem pora nimium valent. Nam quod adiunctum eſt: id p̄ cedere rem ſolet vel cum ea vno eodemqꝫ tempore eſſe vel ſubſequi poſterius. At in antecedentibus ni hil horum eſt: ſed non habita temporis ratione mox vt fuerit antecedens: conſequens eſſe neceſſe eſt: ⁊ ſi conſequens non fuerit antecedēs neceſſe eſt interire ¶ Ac de Marci Tullii locis ſufficienter dictuꝫ eſt. nūc ad themiſtii diuiſionem redeamus. et quomodo ſu perius partitiones digeſte ſibi conſentire poſſint bre uiter explicemus. ac primum quidem totius partitio nis differentias colligamus communiter. Superior autem diuiſio themiſtii docuit alios eſſe locos: qui in ipſis terminis de quibus queritur inſunt alioſ qui ex trīſecus aſſumūtur: alios ꝗ inter vtroſqꝫ verſant̉. vt hic trina intelligatur diuiſio. At Marci tullii diuiſio locos bifariam oſtendit: Alios eniꝫ in eo ipſo. de quo agitur herere propōit: alios extrinſecus aſſumi. Hic igitur omnes eos locos: quos medios themiſtius pro poſuit. his applicauit: atqꝫ cōiunxit: qui ſunt in ipſis de quibus agitur: terminis conſtituti: ⁊ communiter quidem talis diuiſionum differentia eſt: que clarius apparebit ſi ſingula perſequamur. ¶ Eos igit̉ locos qui poſiti ſunt in terminis: de quibuſ in queſtione du bitatur. priore partitione Themiſtius: tum in ſubſtā tia poſuit: tum in ſubſtantie conſequentia. In ſubſtā tia ſunt diffinitio: deſcriptio: nominis interpretatio. Subſtantie vero conſequentia ſunt: genus: totum: pars: ſpecies: cauſa: efficiēs: materia: forma: effectuꝫ corruptio: finis: vſus: communiter accidētia. Eos ve ro qui extrinſecus aſſumuntur: tum in iudicio: tum in ſimilitudine: tum in quantitatis comparatione. tum in oppoſitione: tum in proportione. tum in tranſumptiōe ſeparauit. Quoſ vero inter vtroſqꝫ poſuit: hos in caſibus et coniugatis: ⁊ diuiſione conſtituit. Sed Marcus tullius eos: qui in ipſo ſunt: de quo queritur tum ex toto: tum ex partibus eius: tum ex nota: tum ex his rebus: que quodammodo affecte ſunt ad id de quo queritur poſuit. ipſa v̓o que affecta ſunt multifa ria diuiſione partitus eſt. ſolum vero iudicium extrin ſecus ſegregauit. plureſqꝫ partes eorum: que in diui ſione themiſtii poſita ſunt ſubſtantie conſequentia. Itemqꝫ locos medios inter affecta numerauit. In tā vero varia diuiſiōe neceſſe eſt. vt vtreqꝫ ſibi non ea dem parte conueniant. Id vero in cunctis multiplici ter diuiſis fieri poteſt: velut ſi quis diuidat triangulo rum formas ſic. Triangulorum alie ſunt equilatere forme: alie duo tantuꝫ latera habentes equalia: alie vero totis ī equalibꝰ lateribus iuncte. Rurſus ſit iſta diuiſio vt alias dicat aliquis rectum habentes angu lum. que ortogonie nuncupantur. alias dicat tribus acutis angulis contineri: que ſunt oxigonie: alias in obtuſum angulum tendi: que ſunt abligonie. Neceſſe eſt igitur: vt vtreqꝫ ſibi diuerſa partium ratione con ueniant. Nam quod eſt ortogonium: id ſemꝑ vel duo bus lateribus equalibus continetur: vel tribꝰ inequa libus. Sed quod non eſt abligonium: id vel duobus lateribus continetur: equalibus vel tribus inequali bus. Sed quod eſt exigonium: id vel tribus lateribꝰ equalibus: vel duobus: continetur. Rurſus id quod eſt equilaterum ſemper eſt exigonium. id vero quod duobus lateribus equalibus continetur: vel ortogo nium vel abligonium vel exigonium eſſe poteſt. Qd̓ vero tribus inequalibus continetur lateribus: vel or togonium: vel abligonium eſſe neceſſe eſt. Secundi igitur hunc modum cunctam Marci tulli atqꝫ the miſtij diuiſionem a principio pariter ordientes: inui cem ſibimet clauſam eſſe monſtremuſ: inquibꝰ omni bus ⁊ exemplorum: ⁊ intelligentie ſuperius expedite preſens debet eſſe memoria. Diſponamꝰ igitur oēm themiſtij diuiſionem: ⁊ poſt hanc ſubijciatur Tullia na partitio: vt ea que dicēda ſūt: apertius oculis ſube cta clareſcant: Themiſtij diuiſio. Tori
In ipſo Extrīſecus Medij a ſuba A ꝯſequētibꝰ A rei iudicio A caſibꝰ. A definitōe A toto vl̓ gene A ſimilibꝰ A ꝯiugatꝭ A deſcpͥtiōe nere vl̓ ītegro A maiore. A diuiſiōe A noīs in A ꝑtibꝰ generꝭ A minore. terp̄tatiōe vel integri. Ex oppoſitis vel A cauſis effi contrariis vel re ciētibus latiuis vel ſecun A materia dum priuatio A forma nem ⁊ habitum A fine vel per affirma A gnͣatiōibus tionem ⁊ nega A corruptōibꝰ tionem Ab vſibus A proportione.

Tertius
In ipſo Extrinſecus A iudicio ⁊ Ab adiunctis A toto auctoritate Ab antecedentibus A partibus A conſequentibus. A tota Ab affectis. i. A repugnantibus A coniugatis A cauſis A genere Ab effectis A comparatione A forma Uel maiorum. A ſil̓itudine A differētia Uel minorum A contrario Uel parium. ¶ Quibus ita deſcriptis nunc quemadmoduꝫ Marci tulli diuiſio themiſtii partitiōi conueniat explicemꝰ cum igitur locum quem cicero dixit a toto: a ſubſtan tia Themiſtius eſſe propoſuit. Uterqꝫ eniꝫ in diffini tione conſiſtit: ſiue illa ſubſtantialiſſit: ſiue deſcriptio A partium enumeratione locus ex Ciceroniſ. topicis poſitus idem eſt: qui in themiſtii diuiſione inter me dios a diuiſione nominatus eſt. Quotiens eniꝫ aliꝗd eſſe vel non eſſe monſtrare contendimus: ſi fidem a partium enumeratione capiamus id ex diuiſione ne ceſſario faciendum eſt. Diuiſio v̓o aut formarum ꝓ ceſſit. aut partiuꝫ. Locus quoqꝫ qui ex diuiſione a the miſtio inter medios collocatus eſt: a cicerone in gene ris tractatione ponitur. ait enim tullius cuꝫ de gene re loqueretur. hoc modo. Commode etiam trac̓tatur hec argumentatio. que ex genere ſumitur: cum ex to to partes perſequare. hoc modo: ſi dolus malus eſt: cum aliud agitur: ⁊ aliud ſimulatur. enumerare licet quibus modis id fiat: deinde in eorum aliquem id qd̓ arguas dolo malo eē factuꝫ includere. Quod genus argumenti in primis firmum videri ſolet. A nota tione tullii locus is qui themiſtii eſt a nominis interp̄ tatione. A coniugatis communis eſt locus: cum the miſtius in medios collocauit. A genere. M. Tul. po ſuit a todo themiſtius. A forma cice. a parte.i. ſpecie themi. a ſimilitudine cōis quidem eſt: niſi ꝙ Marcꝰ tullius ſub ea proportioneꝫ ꝯprehendit. A differētia tullii: vela gnͣe: vel a toto in themiſtii diuiſiōe: vel a parte intelligi poteſt. A genere vel a toto quidem: ſi ſit conſtitutiua differentia de qua ſumitur argumen tum a parte v̓o ſi ſit diuiſibilis. A contrario ideꝫ locꝰ eſt: qui a themiſtio ab oppoſitis dictus eſt ⁊ extrinſe cus conſtitutus. ab adiunctis ille eſt: qui in themiſtii pertitione a cōiter accidentibus dicitur inter conſe quentia ſb̓e noīatus Ab antecedentibus: ⁊ conſequen tibus locus multifariam ſpargitur. Nam ⁊ diffinitio ⁊ deſcriptio et antecedere rem ⁊ cōſequi poſſunt. itē qꝫ nominis interpretatio. Item ſpecies antecedit: ge nus ſequit̉. Cauſa ēt efficiēs antecedit: ⁊ ſeꝗt̉ effectꝰ maꝫ v̓o ſeꝗt̉ effectꝰ: Cōiter accidētia quoqꝫ ſi inſepa rabilia ſint: neceſſe eſt: vt conſequantur. Coniungata
autē ſeſe vel antecedunt: vel conſequuntur. itaqꝫ hic locus pluribus mixtus eſt: non tam in rebus ab alijs omnibus. quam tractatione diuerſus. ipſa enim con ditio conſequentie locum alium facit: cum ipſa con ditio cōſequentie vel in diffinitione: vel in deſcriptio ne: vel in forma: vel ī cā vel in ceteris poſita ſit. Re pugnātia v̓o oppoſitiſ aggregāt̉ efficiētia cauſis effi cientibus vel materia. effecta illi ſunt conſimilia loco quem Themiſtius poſuit a fine Nam cauſarum effe ctus finis eſt. A comparatiōe maioris vel minorꝭ idē locus eſt: qui apud Themiſtium inter extrinſecus lo cos ponitur vel minore. vel a comparatione parium inter eos ꝗ a ſimili ducuntur eſſe putandus eſt. Di ctum eſt enim in quantitate ſimilitudinem eſſe pa ritatem. Reſtat locus vtriſqꝫ communis: qui extrin ſecus collocatus eſt: quem Cicero: ſicut Themiſtius rei iudicio eſſe propoſuit. Et Mar. Tullii quidem di uiſio ſuperiori Themiſtii partitioni tali modo pote rit includi: qd̓ licet in ſubiecta deſcriptione ꝓſpicere. Tulliana diuiſio. Themiſtii diuiſio. A ſubſtantia. A toto A partiū enumeratione A diuiſione. A notatione A noīs īterp̄tatiōe A coniugatis. Aconiugatis. A genere A genere vl̓ a toto A ꝑte vel ſpecie. A forma A ſimili. A ſimilitudine A toto vel a parte. A differentia Ab oppoſitis. A contrario A cōiter accidētibꝰ Ab adiunctis A diffinitione vel Ab antecedentibus vel deſcriptiōe: vel in A conſequentibus terpretatione: vel ſpecie: vel cauſa: vl̓ materia: vel com muniter accidenti bus vel cōiugatis. Ab oppoſitis. A repugnantibus A cauſis. Ab efficientibus A fine. Ab effectis a comparatione.
a maiore. Uel maiorum a minore. Uel minorum a ſimilibus. Uel parium Omnis quidem. M. Tulli partitio locoruꝫ in The miſtii diuiſione ſuperioris deſcriptiōis formula vide tur concluſa. Nunc Themiſtii duiſio ad marci Tullil diuiſionē reducenda eſt. Cuius quidem multa ꝑs Ci ceroni conuenit: ſicut prior etiam deſcriptio docet Quod vero ex Themiſtii ſupereſt diuiſione: id ſi ad Tulli partitionis ordinem referatur: facili compen dio quemadmodum ad ſeinuicem partitiones redu cantur oſtenditur. Nam continue marci Tullii diui ſioni ex themiſtii locis hi ſuperiore deſcriptione con uenerant Ciceronis quidem a toto themiſtij a ſub ſtantia. a partiuꝫ enūeratione Cicerōis diuiſiōe the miſtij. A notatōe Cicerōiſ ab interp̄tatiōe themiſtij a coniugatis vtrorumqꝫ cōmunis. a genere Cicero. a toto themiſt. a forma Cicero. a parte.i. ſpē Themiſ. a ſimilitudine communis a differentia Cicero. a toto

Liber
vel a parte Themiſt. A contrario Cicero. idem apud themiſ. ab oppoſitis. ⁊ ab iunctis Cicero. eundem a communiter accidentibus Themiſt. dixit. ab ante cedentibus ⁊ conſequentibus mixti cum pluribus. a repugnātibus Cice. idem a Themiſtio. ab oppoſitis dicitur. ab efficientibus Cicero. a cauſis themiſt: ab effectis Cicero. a fine themiſt. a comparatione maio ris ac minoris. M. Tul. idem ſunt a maiore ac mino re themiſt. a comparatione parium Cicero. a ſimili bus Temiſt. ¶ Cū igitur Marci Tulli plena diuiſio aliquibus membris themiſtiane diuiſionis aꝑtetur: fieri non poteſt: vt nō membra Themiſtiane diuiſio nis ſtatim ad tulliane conuenientia reducantur. Quo circa ſi quid reliquum eſt in themiſtii diuiſione: quod ſuperiori formale non videatur aſcriptuꝫ plene mar ci Tullii diuiſioni ſic poterimus aptare. Inuicem igi tur diuiſiones alterna reciprocatione coniuncte ſunt Reſtant autem ex Themiſtii locis hi: ab vſibus ab effectibus ⁊ corruptionibus: ⁊ proportiōe ⁊ trāſump tione. Quorum quidem ab vſibꝰ. ſi vſus alicuius rei ſemper effector eſt: ei loco ciceronis adhibendus eſt: qui ab efficientibus nuncupatur Quod ſi ipſe vſus efficitur. ei loco ciceronis aptandus eſt qui ab effectꝭ vocatur. ab effectibus vero. ſi quidem efficit aliquid effectus: ab efficientibus cauſis eſt: ſi v̓o ipſe effectꝰ plenum aliquid confectumqꝫ demonſtrat. Is locus ē quem ab effectis. Tullius dixit. a corruptionibus v̓o ab efficientibus dici poteſt. Nam cum omnis gene ratio efficiat aliquid ideſt ſubſtantiam forme corru ptio rurſus ipſa quoqꝫ efficit quiddam ideſt ſubſtan tiali forma ſpoliat ac priuat: velut mors facit corpo ris diſſolutionem. a proportione v̓o idem eſt: quem Tullius a ſimilibus dixit nam multorum in multis ſi militudo eſt proportio. Tranſumptio vero ſi quideꝫ ad maiora ſit: locus a maiorum comparatione eſt. ſin vero ad minora: locus eſt a minorum comparatiōe ꝙ ſi ad paria: locus eſt a pariū comparatione. atqꝫ in his omnibus reducendis tale ſatis eſt deſcriptionis exemplum. ab vſibus Si ipſe vſus aliꝗd efficit a cauſis Si ipſe vſus efficit̉ ab effectis. ab effectibus Si effectꝰ aliꝗd efficit. a cauſis. Si effectus efficitur ab effectis. a corruptionibus a cauſis. a proportione a ſimilibus. Si ſit ad maius a ꝯꝑatōe maioꝝ. a trāſſumptiōe Si ſit ad minus Minorum. Si ſit ad par Parium. ¶ Ac de dialecticis quidem locis: quantum propoſiti operis ratio poſtulabat explicuimus. Nunc vero de Rhetoricis dicenduꝫʸ eſt quid ſint: vel quid a dialecti cis diſcrepare videātur. Ad cuiuſ plenā diſputationē ¶ De differentiis Topicis. Liber quartus. I quis operis titulum diligens exami nator inſpiciat: cum de topicis diffe rentiis conſcribamus: non id a nobis tantum expectare debebit: vt locoruꝫ inter ſe dialecticorum: vel etiaꝫ retho t. ricorum differentias demus. veruꝫ id multo magis vt dialecticos locos a rethoricis ſegre gemus: qd̓ nos efficatius aggredi poſſe arbitramur
ſi ab ipſa facultatum natura diſputādi ſumamus ex ordium. Oſtenſa enim dialectice: ac rethorice ſimilitu dine ac diſſimilitudine ab ipſarum facultatum ne ceſſe eſt formis etiam locorum qui eiſdem facultati bus deſeruiunt cōitates diſcrepantiaſqꝫ dicamꝰ. dia lectica igitur theſim tm̄ cōſiderat. Theſis v̓o eſt ſine circunſtantiis queſtio. rethorica v̓o de hypoteſibus. i. de quęſtionibus circunſtantiarum multitudine in cluſis tractat: ⁊ diſſerit. Circunſtantie v̓o ſunt quis. quid. vbi. quādo: quomodo. quibus adminiculis. Rui ſus dialectica quidem ſi qn̄ circunſtantias: veluti per ſonam factum ve aliquod ad diſputationem ſumit: non principaliter: ſed omnem eius vim ad theſin: de qua diſſerit trāſfert. Rhetorica v̓o ſi theſim aſſum pſerit ad hypotheſim trahit: ⁊ vtraqꝫ ſuam materiā quidem tractat: ſed alterius quidem ſumit: vt pronio re in ſua materia facultate nitatur. Rurſus dialecti ca interrogatione: ac reſponſiōe cōſtricta eſt. Retho rica rem propoſitam perpetua oratione decurrit. itē dialectica perfectis vtitur ſyllogiſmis Rethorica en thimematum breuitate contenta eſt. illud etiam dif ferentiam facit: ꝙ Rethor habet alium p̄ter aduer ſarium iudicem: qui inter vtroſqꝫ diſceptat. Dialeēt co vero ille fert ſententiam: qui aduerſarius ſedet. a aduerſario enim reſponſio veluti quedam ſententia ſubtilitate interrogationis elicitur. Que cum ita ſint omnis earum differentia vel in materia. vel in vſu vl̓ ī fine ē cōſtituta. In materia qꝛ theſis atqꝫ hypotho ſis materia quidē vtriſqꝫ ſubiecta eſt. in vſibꝰ ꝙ hec interrogatione illa perpetua oratione diſceptat: vel ꝙ hec integris ſillogiſmis. illa vero enthimematibus gaudet. In fine v̓o ꝙ hec perſuadere iudici: illa quod vult ab aduerſario extorquere conatur: Quibꝰ ita p̄ cognitis paulo poſterius ⁊ queſtiones Rhetoricas q in conſtitutionibus poſite ſunt: ⁊ propria generis enu merabimus locos. Nūc pauliſper mihi videt̉ de tota admodum breuiter facultate tractandū magnū opꝰ atqꝫ difficile. qͣꝫta enī ſibimet ars Rethorica cogna tione iungat̉: non facile conſiderari pōt: vixqꝫ eſt ēt vt auditu animaduerti queat: neduꝫ ſit facile reꝑtū. De cuius quidē rei traditione nihil ab antiquis prece ptoribꝰ accepimus. De vnoquoqꝫ enī p̄cipiunt nihil de communi laborantes. Quā partē doctrine vacuā vt poſſumus aggrediamur. Dicemus igit̉ de gene re artis: ⁊ ſpeciebus ⁊ ma ⁊ partibus: ⁊ inſtrumento inſtrumētiqꝫ partibus: oꝑe etiā officioqꝫ actoris ⁊ fi ne: poſt hec de queſtiōibꝰ ac de locis. Quocirca qd̓ communi ſpeculandū eſt hīc diſſerēdi ſumamꝰ exor dium. Rethorice igit̉ genus eſt facultas. Species v̓o tres iudiciale demōſtratiuū: deliberatiuū. ⁊ genuse dem id eſſe: qd̓ diximꝰ patet. Species autem iccirce ſunt: quas enumerauimus ſuperius: quoniam in his ē tota facultas. Rhetorice ī iudiciali genere cārū inte gra eſt. Itē in demōſtratiuo: vel deliberatiuo. ſꝫ hec genera ſūt cauſaꝝ. Omnes enī cauſe vel ſpeciales ve indiuidue ſub horum triū generū vno cadūt: vt ſub iudiciali quidē ſpeciales vt maieſtatis: vel repetūda rum. Sub deliberatiuo v̓o cadunt quecūqꝫ cāe con ſultationē hn̄t: vt ſi ſpecialiter accipias de bello vl̓ pa ce. Eodem modo etiaꝫ in demōſtratiuis quecūqꝫ vēi unt in laudem: aut vituperationeꝫ: ſpāl̓r quidem vt laus viri fortis. Indiuidue v̓o vt laus ſcipiōis ſub d̓ monſtratiuo ponūtur. Materia v̓o huius facultatꝭ ē omnis res quidem ꝓpoſita ad dictionem. Fere āt eſt ciuilis queſtio. In hāc ſpēꝫ a Rhetorica veniētes qͣſi quedaꝫ

Tertius 1 79
quedam forme capiunt ſibi materiam: ⁊ triplici infor matam tenent figura quod poſterius liquebit. vt ciui lis queſtio: que adhuc informis ſecundū ſpecies erat: fiat accepto fine vnicuiqꝫ ſpecierum Rethorice ſub iecta: vt informis adhuc ciuilis queſtio cum acceperit ex iudiciali finem iuſti fiat ipſa ciuilis queſtio in iudi ciali genere conſtituta. Cum v̓o ex deliberatiuo ſum pſerit vtile vel honeſtum tunc fiat ipſa ciuilis queſtio in deliberatiuo cauſarum genere conſtituta. Si vero ex demonſtratione ſumſperit bonum tunc ſit demon ſtratiua ciuilis queſtio. veniunt autem in materiam ſpecies ex Rethorica iccirco: ꝙ aliter in materia ſua quelibet facultas nō poteſt operari: quā ſi ſuas adhi beat partes. Abſentibus enim cunctis partibus. ſuis Rethorica quoqꝫ ipſa eſt abſens. ſed quoniam de ſpē bus dictum eſt Rhetorice. quoniā ſunt genera cauſa rum. ita ſunt: vt omnium negociorum que in ciuili q̄ ſtione conſtituta ſunt accepto fine iuſti: iudiciale ſit genus. omnium v̓o que conſtituta ſunt in ciuili que ſtione: honeſtum vel vtilem finem ceperunt. Delibe ratiuum ſit genus: omnium quoqꝫ que in ciuili que ſtione poſita finem honeſti tantum boni ve ſumpſe runt. ſit demonſtratiuum genus. ſed de his hacte nus. Nunc de partibus Rethorice prouidēdum eſt. Partes autem Rethorice ſunt quīqꝫ. inuentio. diſ poſitio. elocutio. memoratio. pronunciatio. Partes autem vocātur iccirco: ꝙ ſi aliquid harum defuerit oratori imperfecta facultas eſt. atqꝫ ideo que vniuer ſam formant oratoriam facultatem ea partes facul tatis eius dicere ius eſt: Sed he partes quoniam Re thorice facultatis ſunt: totamqꝫ Rethoricam faculta tem componunt. neceſſe igitur eſt: vt vbi fuerit Re thorica integra: ipſe quoqꝫ partes conſequantur in propriis ſpeciebus: omnes igitur: Rethorice partes inerunt rethorice ſpeciebus. Quocirca ciuilibus ne gociis tractandis adhibentur: que a predictis ſpecie bus Rethorice informantur. eque igitur in iudiciali negocio: ⁊ in deliberatiuo: ⁊ in demonſtratiuo: inuen tio: diſpoſitio: elocutio: memoria: pronunciatioqꝫ cō ueniunt. Quoniam v̓o omnis fere facultas inſtrumē to vtitur ad faciendum quod poteſt erit etiā Retho rice facultatis aliquod inſtrumentum. hoc vero ē ora tio: que partim in ciuiſi genere verſatur. partim mi nime. De ea autem oratione nunc loquimur: que ali quam habet queſtionem: vel que ad finem expedien de queſtiōis accommodatur. ea vero oratio: que in ci uili genere verſatur: continue decurrit. Ea vero que non eſt in ciuilibꝰ: cāis interrogatiōe ⁊ reſponſiōe ex plicatur. ſed prior rethorica. ſecunda Dialectica nun cupatur: que hoc a ſuperiore differt. primum ꝙ illa ciuilis hypotheſin: hec theſin ꝯſiderat: dehinc ꝙ hec interciſa oratione: illa continua peragitur: ⁊ ꝙ Re thorica oratio habet preter aduerſarium iudicē. Dia lectica vero eodē iudice: quo aduerſario vtitur. Hec igitur Rethorica oratio habet partes ſex: prehemiū quod exordium eſt: narrationem: partitionem confir mationem: reprehenſionem: perorationem: que ſunt partes inſtrumenti Rethorice facultatis: ⁊ quoniam Rethorica in omnibus ſuis ſpetiebus ineſt: eiſdem in erunt. Nec potius inerunt: quam eiſdem ea que pera gunt: adminiſtrabunt. Itaqꝫ etiam in iudiciali gene re cauſaruꝫ neceſſarius eſt ordo prohemii ⁊ narratio nis: atqꝫ ceterorum: ⁊ in demonſtratiuo deliberati uoqꝫ neceſſaria ſunt. ¶ Opus autem rethorice facul tatis eſt docere mouereqꝫ: quod nihilominus eiſdem
partibus fere ſex inſtrumenti. id eſt orationis portibꝰ adminiſtratur. Partes autem Rethorice: quoniam partes ſūt facultatis: ipſe quoqꝫ ſunt facultates. quo circa ipſe quoqꝫ orationis partibus: quaſi inſtrumen tis vtentur in partem atqꝫ. vt his operentur eiſdem inerit. Nā in exordiis niſi quinqꝫ ſint predicte partes Rethorice: vt inueniat: diſponat: eloquat̉ meminerit pronunciet. nihil agat orator. eodem quoqꝫ modo ⁊ relique fere partes inſtrumenti niſi habeant omnes Rethorice partes: fruſtra ſunt. ¶ Huius auteꝫ facul tatis effector eſt orator: cuius eſt officium dicere op poſite ad perſuaſionem. Finis autem tum in ipſo tum in altero. In ipſo quidem benedixiſſe. id eſt dixiſſe ap poſite ad perſuaſionem. In altero v̓o perſuaſiſſe. ne qꝫ enim ſi qua impediunt oratorem quo minus per ſuadeat: officio facto finis non eſt conſecutus. ſed is ꝙ dem: qui officio fuit contiguus: ⁊ cognatus. conſeꝗ tur: facto officio. is vero qui extra eſt: ſepe non conſe quitur neqꝫ tamen Rethoricam ſuo fine contentam honore vacuauit. hec quidem ita ſunt mixta: vt Rhe torica inſit ſpeciebus: ſpecies v̓o inſunt cauſis. Cauſa rum vero partes ſtatus eſſe dicuntur: quos etiā alijs nominibus: tum conſtitutiones: tum queſtiones no minare licet. qui quidem diuiduntur ita: vt rerū quo qꝫ natura diuiſa eſt. Sed a principio queſtionum diſ ferentias ordiamur: quoniam rhetorice queſtiōes cir cunſtantiis inuolute ſunt. omnes aūt inſcripti alicui controuerſia vorſant̉: aut preter ſcriptuꝫ ex re ipſa ſu mūt cōtentiōis exordiū. ⁊ ille ꝗdeꝫ q̄ſtiōes que in ſcri pto ſunt: quīqꝫ modis fieri poſſunt: vno quidem cum hic ſcriptoris verba defendat. ille ſententiā Atqꝫ hoc appellat̉ ſcriptum ⁊ voluntas. Alio v̓o mō: ſi inter ſe leges qͣdaꝫ ꝯrietate diſſētiant: quas cū ex diuerſa ꝑte defendūt faciūt ꝯtrouerſiā. Atqꝫ hic vocat̉ ſtatus le gis ꝯtrarie. Tertio cum ſriptum: de quo contenditur ſententiam claudit ambiguam. hec ſuo nomine ambi guitas nuncupatur. Quarto v̓o cum ex eo: quod eſt ſcriptum aliud non ſcriptum intelligitur: quod qꝛ per ratiocinationem: ⁊ quandā ſyllogiſmi ꝯſequentiā in ueſtigatur ratiocinatio: vel ſyllogimus dicitur. Quin to v̓o ꝙ cum ſermo eſt ſcriptus: cuius non facile vis: ⁊ natura clareſcat: niſi diffinitione detecta ſit: hic v̓o dicatur finis vel inſcriptio. Quos omnes a ſe differē tias non eſt noſtri operis: verum rethorici demōſtra re. hec enim ſpeculanda doctis non rudibus diſcenda proponimus: quāuis de eoꝝ differentia in topicoꝫ comentis per tranſitum diſſeruimus. Earū aūt cōſti tutionum: que preter ſcriptum ipſarum rerū ꝯtētio ne ſūt poſite: ita differētia ſegregātur: vt reꝝ quoqꝫ ipſarum diuerſa eſt naͣ. In omni eniꝫ rethorica qͥſtio ne dubitatur: an ſit: quid ſit: qͣle ſit: ⁊ p̄ter hec an iure an more poſſit exercere iudiciuꝫ. Sꝫ ſi fatū: vel res q̄ intenditur ab aduerſario neget̉: queſtio ē vtꝝ ſit ea que coniecturalis conſtitutio nominatur. Qd̓ ſi factū eſſe conſtiterit quid v̓o ſit id quod factū ē ignoretur qm̄ vis eius diffinitione monſtranda eſt: diffinitiua dicitur conſtitutio. Ac ſi et eē ꝯſtiterit: ⁊ de re de di finitione conueniat. ſed quale ſit īquiratur: tūc qꝛ cui generi ſubici debeat: ambigit̉ generalis qͣlitas nūcu patur. In hac vero qōne ⁊ qualitatis ⁊ quantitatis: comparationis ratio verſat̉. Sed qm̄ de genere que ſtio eſt: ẜm generis formā in plura neceſſe ē hāc cōſti tutionē mēbra diſtribui. omnis igit̉ queſtio genera lis ideſt cuꝫ de genere ⁊ qualitate ⁊ quātitate q̄ritur facti: in duas diſtribuitur partes. Nā aūt in p̄teritū

Liber
quia de qualitate propoſiti. aut in preſens. aut in futu rum. ſi in preteritum iuridicialis conſtitutio nuncupa tur. Si preſentis vel futuri temporis teneat queſtio nem. negocialis dicitur. Iuridicialis vero: cuius inꝗ ſitio preteritum reſpicit: duabus partibus ſegregat̉ aut enim in ipſo facto vis defenſionis ineſt: ⁊ abſolu ta qualitas nuncupatur: aut extrinſecus aſſumitur: ⁊ aſſumptiua dicitur conſtitutio: Sed hec in quattuor partes deriuatur. Aut enim conceditur crimē: aut re mouetur: aut refertur: aut quod eſt vltimum compa ratur. Conceditur crimen: cum nulla introducitur fa cti defenſio: ſed venia poſtulatur: Id fieri duobꝰ mo dis poteſt: ſi depreceris: aut purges. Deprecaris cuꝫ nihil excuſationis attuleris: purgas cum facti culpa his aſcribatur: quibus obſiſti: obuiariqꝫ non poſſit. neqꝫ tamen perſone ſint: id enim in aliam conſtitutio nem cadet. Sunt vero hec imprudentia: caſus: atqꝫ neceſſitas. Remouetur v̓o crimen: cum ab eo: qui in ceſſitur: tranfertur in alium. Sed remotio criminis duobus modis fieri poteſt. ſi aut cā referatur: aut fa ctum. Cauſa refertur: cuꝫ aliena poteſtate aliquid fa ctum eſſe contenditur. Factum vero: cuꝫ alius aut po tuiſſe: aut debuiſſe facere demonſtrater. Atqꝫ hec in his maxime valent: ſi eius nominis in nos intēdatur actio: ꝙ non fecerimus id quod oportuit fieri. Refer tur crimen cum iuſte in aliquem facinus commiſſum eſſe contenditus: quoniam is in quem commiſſum ſit iniuriꝰ ſepe fuerit atqꝫ id quod intēditur meruit pa ti. Comparatio eſt: cum propter meliorem vtiliorem ve factum quod aduerſarius arguit commiſſum eſſe defenditur. Horum vero omnium ſunt ꝓprie diffe rentie: atqꝫ adeo minutiſſime diuiſiones quas Rhe torū in his docendis explicādiſqꝫ cōſcripti libri diligē tius continent. Nos hec a. M. Tullio ſumpſiſſe ſuffi ciat. Ad aliud enim tota operis feſtinat intentio. De quibus omnibus hoc modo inſpiciendum eſt. M. enī Tullius cauſarum partes conſtitutiones eē demon ſtrat eo loco quo contra Hermagoram nititur dicēs ꝙ ſi generis cauſe nō poſſūt recte partes putari mul to minus recte partꝭ cauſe partes putabūtur. Pars autem cauſe conſtitutio omnis eſt. partes cauſe cōſti tutiones eſſe deſignans. Qua de re multa queſtio ē quomodo enim partes eſſe putabantur cauſe. Si enī ita partes: vt ſpecies quomodo fieri poteſt: vt in vna cauſa plures conſtitutiones ſint. Nam ſpecies ſibiin uicem impermixte ſunt. At veniunt in cauſam pluri me conſtitutiones: non ſunt igitur partes cauſarum: velut ſpecies ſtatus. Illud quoqꝫ: ꝙ nulla ſpecies aliā ſibi ſpēm oppoſitā ad ſub̓aꝫ iuuat. Cōſtitutio v̓o ꝯſti tutionem confirmat ad fidem. Nec v̓o fieri poteſt. vt ita ſint cauſarum: quaſi totius partes. nullum enim compoſitum ex vna parte totum. atqꝫ integrum eſſe poteſt. Ac in cauſa conſtitutio vna idonea eſt conſti tuere cauſaꝫ. Quid igitur eſt dicendum: patet via ra tioni. Neqꝫ enim cauſe eius pars dicitur eſſe conſtitu tio: que in controuerſiam venit. ⁊ quaꝫ ſtatus conſti tuit: cū preſertim qui additur ad cauſam ſtatus: vna iam conſtitutione firmata: non ſit principalis: ſed ac cidentalis atqꝫ in vno negotio tot veniant controuer ſie quot ſunt ꝯſtitutiōes. ſꝫ quot cōtrouerſie: tot cau ſe et licet eas vnum contineat negocium: cauſe tamē impermixte ſibi variantur: vt qui iuueneꝫ de lupana ri exeuntem vidit: paulo poſt de eodem loco vxorem ſuam vidit egreſſam: accuſat iuuenem adulterii. hic vnum negocium hoc quod vertitur eſt. cauſe autem
due vna: cōiecturalis: ſi neget ſe feciſſe. Altera diffi nitiua: ſi in lupanari concubituꝫ dicat non poſſe adul terium putari. Sed neqꝫ neganti pars eiuſdem con trouerſie coniecturalis ſtatus: neqꝫ diffinienti diffini tio. totam enim continet cauſam: cauſam autem vo co non generaliter: ſed controuerſiam conſtitutione aliqua formatam. ſunt autem conſtitutiones partes cauſe: generalis hoc modo. Si enim omnis cauſa cō iecturalis eſſet: nec alius ſtatus inueniretur. non eſſet ſtatus coniecturalis cauſe pars: ſed ipſa cauſa eſſet ſi ne dubio coniectura. ſed quoniam partim coniectu ra: partim ſine: partim qualitate: partim tranſlatio ne cauſe omnes tenentur: pars eſt conſtitutio cāe nō eius: quam tenendo informat: ſed eius quam diuidit generalis: cuius ſcilicet quaſi membrum aliquod ab ſcidens ſuum facit vnumqꝫ conſtitutio. Sunt igitur partes vt ſpecies conſtitutiones cauſe generalis non eius: quam vnaqueqꝫ tenens informauerit. Quare genus eſt Rethorice facultas. Rhetorice vero ſpe cies tres iudiciale: demonſtratiuum: deliberatiuum. Materia auteꝫ ciuilis queſtio: que dr̄ cauſa. ꝑtes hu ius materie cōſtitutiōes. rethorice partes inuentio: diſpoſitio: elocutio: memoria pronunciatio: inſtrumē tum oratio. inſtrumenti partes exordium: narratio: partitio: confirmatio: reprehenſio: peroratio: opus ē docere ⁊ mouere. actor eſt orator. officium benedice re. Finis tum benedixiſſe: tum perſuadere. eſt vero to ta Rhetorica in ſpēbus. Species vero ita totam ma teriam informant: vt tamen viciſſim totam ſibi ven dicent. quod ex hoc intelligi poteſt: quoniam omnes materie partes ſingule ſpecies tenent. Nam in iudi ciali quattuor conſtitutioneſ inuenies: ⁊ in deliberati uo: demonſtratiuoqꝫ eaſdem quattuor inuenire que as. Unde oſtenditur: ſi omnes partes cauſe generalis que eſt ciuilis queſtio: ſingule ſpecies habent. omnes vero partes cauſa ipſa eſt. cauſam ideſt ciuilem que ſtionem a ſpeciebus viciſſim vendicari totam eodem modo: quo vox vno tempore ad plurimorum aures ꝑ uenit cuꝫ ſuis integra partibus ideſt elementis: nam eodem tempore tota cauſa ad diuerſas ſpecies cum ſuis ꝑtibus trāſit. Sed cū ſpēs in materiā venerint ideſt in ciuilem queſtionē: ⁊ eam cum ſuis obtinuerīt ꝑtibus inferunt ſecum ēt ipſam Rhetoricam facul tatem. Quare ēt Rhetorice partes in ſingulis conſti tutionibus inerunt. Sed illata materia Rhetorica in ſert ſecum inſtrumentū ſuū: infert igitur ſecum ora tionem: ⁊ hec etiam proprias partes: eritqꝫ in cōſti tutionibus tractandis exordium: ⁊ cetera. Sed cum inſtrumentum venerit in ciuilem queſtionem: ꝯperā quoqꝫ ſuam ſimul infert. Hec docebit igitur: ac ꝑſua debit in omni conſtitutione. ſed hec per ſe venire nō poterunt: niſi ſit: qui hec moueat velut artifex atqꝫ architectus. Hic autem eſt orator: qui cum ad cauſaꝫ acceſſerit: faciat officium ſuum. bene igitur dicet ⁊ in omni genere cauſaꝝ: ⁊ in omni conſtitutione ora tor: faciat etiam finem: tuꝫ ut benedixerit in omni cō ſtitutione: tum ut perſuaſerit. De ſingulis igit̉ nunc quidem in cōmune tractauimus. De vnoquoqꝫ vero ſeparatim poſt ſi erit ocium: commodum diſſeremꝰ Atqꝫ hec hactenus nunc de inuentione tractandum ē. ⁊ enim prius quidem dialecticos dedimus. nūc rhe toricos promimus locos. quos ex attributis ꝑſone ac negocio venire neceſſe eſt: ꝑſona eſt q̄ ī iudiciū voca tur: cuiꝰ dictū: factū ve reprehendit̉. Negociuꝫ factū dictum ve perſone ꝑꝑ quod in iudiciū vocat̉. Itaqꝫ in his

Tertius
in his duobus omnis locorum ratio conſtituta eſt que enim habent reprehenſionis occaſionem. eadeꝫ niſi omnino ad inexcuſabilem partem vergunt: defē ſionis copiam ſubminiſtrant: ex eiſdem eniꝫ locis oīs accuſatio defenſioqꝫ conſiſtit. Si igitur perſona ī iu dicium vocatur: neqꝫ factum dictum ve vllum repre henditur: cauſa eſſe non poterit. Nec v̓o factum: di ctum ve aliquid in iudicium proferri poteſt: ſi perſo na non extet. itaqꝫ in his duobus omnis iudiciorum ratio verſatur in perſona atqꝫ negocio. Sed(vt dcm̄ eſt) perſona eſt que in iudicium vocatur: negociuꝫ fa ctum dictuꝫ ve perſone: proper quod reus ſtatuitur. perſona igitur ⁊ negocium ſuggerere argumenta nō poſſunt. De ipſis enim queſtio eſt. De quibus autem dubitatur ea dubitationi facere fidem nequeūt argu mentum v̓o erat ratio rei dubie faciens fideꝫ: faciūt autem negocio fidem ea que ſunt perſonis: ac nego ciis attributa. Ac ſi quando perſona negocio faciat fi dem: veluti ſi queratur contra remp. ſēſiſſe catilinam quoniam porſona eſt viciorum turpitudine denotata tunc non in eo ꝙ perſona eſt: ⁊ in iudicium vocatur: fidem negocio facit: ſed in eo ꝙ ex attributis perſone quandam ſuſcipit qualitatem. Sed vt rerum ordo cla rius colliqueſcat: de circunſtantiis arbitror eſſe dicen dum. Circunſtantie ſunt. que cōuenientes ſubſtantiā queſtionis efficiunt. Niſi enim ſit qui fecerit: ⁊ quod fecerit: eamqꝫ cur fecerit: locus: tempuſqꝫ: quo fece rit: modus etiam facultatesqꝫ ſi deſunt cauſa non ſta bit. Has igitur circunſtantias in gemina cicero parti tur: ut eam que eſt quis circunſtantiam in attributis perſone ponat. Reliquas v̓o circūſtantias in attribu tis negocio cōſtituat: ⁊ primam quidem circūſtātiaꝫ eam: que eſt quis: quoniam perſone attribuit. ſecat in. xi. partes: nomē vt verres naturā vt barbarꝰ. vi ctum: vt amicus: nobiliū ſtudiuꝫ: vt geomēter: fortu nam: vt diues: caſum vt exul. affectionē vt amās: ha bitum: vt ſapiens: conſilio: vt īmo age care pater cer uici imponere noſtre facta. ⁊ orationes. ea que extra illud factum: dictumqꝫ ſunt: quod nūc in iudicium de uocatur. Reliquas v̓o circūſtātias: que ſunt quid: cur quomō: quibus auxiliis. vbi: quādo: in attributis ne gocio ponit. Quid ⁊ cur dicens continentia cum ipſo negocio. Cur in cauſa conſtituēs. ea enī cauſa eſt vni uſcuiuſqꝫ facti. propter quam factū eſt. Quid v̓o ſe cat in quattuor partes in ſummā facti: vt parentꝭ oc ciſio ex hac maxime locus ſumitur amplificationis. Ante factum: vt concitus gladium rapuit. dum ſit ve hementer percuſſit. poſt factum in abdito ſepeliuit. ¶ Quegum omnia ſint facta: tn̄ quoniam ad geſtum negotium. de quo queritur pertinent: non ſunt facta que in attributis perſone numerata ſunt: illa enim extra negocium: de quo agitur poſita perſonaꝫ infor mantia fidem ei negocio preſtant: de quo verſatur in tentio Hec v̓o facta. q̄ continētia ſunt cuꝫ ipſo nego cio: ad ipſum negocium: de quo queritur pertinent. Poſtremas v̓o quattuor circūſtantiaſ: Cicero ponit in geſtione negocii: que eſt ſecunda pars attributorū negociis: ⁊ eam quidem circunſtantiam: que eſt quan do: diuidit in tempus: vt nocte fecit. ⁊ in occaſionem vt cūctis dormientibus: eam vero circunſtātiam que eſt vbi. locum dicit: vt in cubiculo fecit. quomodo v̓o ex circunſtantiis modum: vt clam fecim. Quibus au xiliiſ circunſtantiarum facultateꝫ appellat: ut cū mul to exercitu. Quorum quidem locorum ⁊ ſi ex circun ſtantiarum natura diſcretio data eſt: nos tamen be1 80 niuolentius faciemus ſi vberius eorum a ſe differen tias oſtendamus. Nam cum ex circunſtātiis alia Tul lius poſuerit eſſe continentia cum ipſo negocio. alia v̓o in geſtione negocii. Atqꝫ in continentibusⁱ cum ip ſo negocio illum enumerauit locum: queꝫ appellauit dum ſit: ex ipſa prolatiōis ſignificatione ideꝫ videtur eſſe locus hic: dum ſit ei qui eſt in geſtione negocii. ſꝫ non ita eſt. qꝛ dum ſit illud eſt: quod eo tempore ad miſſum eſt: dum facinus perpetratur: vt percuſſit. In geſtione vero negocii ea ſunt: que ante factum: ⁊ duꝫ ſit: ⁊ poſt factum quod geſtum eſt: continent. in omnibus enim tempus: locus: occaſio modus: facul tas inquiritur. Rurſus duꝫ ſit factum eſt: quo admi niſtratum eſt negocium: que igitur ſunt in geſtione negocii: non ſunt facta: ſed facto adherentia. nullus enim tempus: occaſionem: locum: modū facultatem facta eſſe conſenſerit: ſed(vt dictuꝫ eſt) que cuilibet facto adherentia ſunt. atqꝫ id nullo modo relinquūt quadam ratione ſubiecta ſunt ipſi quod geſtum eſt negocio. Item ea que ſunt in geſtiōe negocii: ſine his que ſunt continentia cum ipſo negocio eſſe poſſunt. Poteſt enim ⁊ locus: ⁊ tempus: ⁊ occaſio: et modus ⁊ facultas facti cuiuſlibet intelligi etiam ſi nemo fa ciat: ꝙ illo in loco vel tempore: vel occaſione: vel mō vel facultate fieri poſſet. itaqꝫ ea: que ſunt in geſtiōe negocii ſine his que continentia cum ipſo negocio eē poſſunt: illa v̓o ſine his eſſe non poſſunt factum eniꝫ preter locum: tempus: occaſionem. modū: facultatēqꝫ eſſe non poterit: atqꝫ hec ſunt que in attributis ꝑſo ne: ac negocio conſtant: veluti in dialecticis locis ea que in ipſis herent: de quibus queritur. Reliqua v̓o que vel ſunt adiuncta negocio: vel geſtum negocium conſequūtur talia ſunt: qualia in dialecticis locis ea: q̄ ẜm Themiſtium partim rei ſubſtantiam conſequun tur: partim ſunt extrinſecus: partim verſantur in me diis ẜm Ciceronem uero inter affecta numerata ſunt vel extrinſecus poſita. Sunt enim adiuncta negocio ipſa etiam que fideꝫ faciunt queſtioni affecta quodā modo ad id: de quo queritur: ⁊ reſpicientia negociū: de quo agitur hoc modo. Nam circunſtantie ſeptem in attributis perſone: vel negocio numerate ſunt: he cū ceperint cōparari. ⁊ qͣſi in relationeꝫ uenire: ſi ꝗd ad ſe continēs referatur: vel ad id quod continet̉ ſit: aut ſpēs: aut genus. at ſi ad id referatur. quod ab eo lōgiſſime diſtet contrarium eſt: at ſi ad finē ſuū atqꝫ exitum referatur: euentus eſt. eodeꝫ quoqꝫ modo ma iora: ad minora: ⁊ paria comparantur. Atqꝫ omnino tales loci in hiſ: que ſunt ad aliquid conſiderantur. nā maius: aut minus: aut ſimile: aut eque magnum: aut diſperatum accidunt circunſtantijs: que in attribu tis negocio. atqꝫ perſone numerate ſunt. vt duꝫ ipſe circunſtantie alijs comparantur. fiat ex his argumē tum dicti. facti ve. quod in iudicium trahit̉. Diſtant autem a ſuperioribus: ꝙ ſuperiores loci uel facta continebant: vel factis ita adherebant: ut ſeparari non poſſint: vt locus. tempus: ⁊ cetera que geſtum ne gocium non relinquunt. hec uero: que ſunt adiuncta negocio non adherent ipſi negocio: ſed accidunt cir cunſtantijs: ⁊ tunc demum argumentum preſtāt. cū ad comparationem venerint. Sumuntur v̓o argu menta non ex contrarietate: ſed ex contrario: ⁊ nō ex ſimilitudine: ſed ex ſimili: ut appareat non ex relatōe ſumi argumenta: ſed ex adiunctis negocio: ⁊ ea eſſe adiuncta negocio: que ſunt ad ipſum de quo agitur negocium affecta. ¶ Conſecutio uero que pars quar 3 4

L iber
ta eorum que negoclis attributa ſunt: neqꝫ in ipſis in eſt rebus: neqꝫ rerum ſubſtantiam non relinquit: ne qꝫ ex comparatione reperitur: ſed rem geſtam vel antecedit: vel etiam conſequitur. Atqꝫ hic totus locꝰ extrinſecus eſt. primum enim in eo queritur id quod factum eſt: quo nomine appellari cōueniat. in quo nō de re: ſed de vocabulo laboratur: qui deinde actores eius facti. ⁊ inuentionis comprobatores: atqꝫ emuli fuerunt. Id totum ex iudicio: ⁊ quodam teſtimonio extrinſecus poſito ad ſubſidium confluit argumenti. deinde ⁊ que eius rei ſit lex: cōſuetudo. actio: iudiciū ſententia: artificium. Deinde querit̉: ſi natura eiꝰ eue nire vulgo ſoleat. an inſolenter ⁊ raro vtrum hominē id ſua autoritate comprobare. an offendere in his cō ſueuerint: ⁊ cetera: que factum aliquod ſimiliter con feſtim: aut interuallo ſolent conſequi que neceſſe eſt extrinſecus poſita ad opinionem magis tendere: qͣꝫ ad ipſam rerum naturaꝫ. Itaqꝫ in his quattuor licet negociis attributa diuidere: vt ſint partim continen tia cum ipſo negocio: que facta eſſe ſuperius dictum eſt: partim in geſtione negocii: que nō eſſe facta. ſed factis adherentia dudum monſtrauimus: partim ad iuncta negocio. hec(vt dictum eſt) in relatione ponū tur. partim geſtum negocium conſequuntur. horum fides extrinſecus ſumitur. Ac de rhetoricis ꝗdē locis ſatis dictuꝫ eſt. nunc illud eſt explicanduꝫ que ſit his ſimilitudo cum oialecticis. que vero diuerſitas. quod cum idonee conuenienterqꝫ monſtrauero: propoſiti operis explicabitur intentio. primo adeo vt in diale cticis locis(ſicut themiſtio placet) alij ſunt qui in ip ſis herent. de quibus queritur: alij aſſumuntur ex trinſecus: alij v̓o medii inter vtroſqꝫ locati ſunt. ſic in rhetoricis quoqꝫ locis alij in prima: atqꝫ negocio conſiſtunt de quibus ex diuerſa parte certatur: alij vero extrinſecus: vt hi. qui geſtum negocium conſe quuntur. alij vero medii: Quorum quidem proximi negocio ſunt hi qui ex circunſtātiis ſicut reliqui in ge ſtione negocii ꝯſiderantur. Illi v̓o: qui in adiunctꝭ ne gocio collocantur. ipſi quoqꝫ inter medios locos poſi ti ſunt: quoniam negocium: de quo agitur: quadaꝫ af fectione reſpiciunt. vel ſi quis ea quideꝫ que perſoniſ attributa ſunt: vel que continentia ſunt cum ipſo gocio: vel que in geſtione negocii conſiderantur: ſimilia locis dicat: qui ab ipſis in dialectica trahūtur de quibus in queſtione dubitatur. Conſequentia v̓o negociuꝫ ponat extrinſecus: adiūcta vero inter vtrū qꝫ conſtituat. Ciceroniſ vero diuiſioni hoc modo fiet ſimilis: Nam ea que continentia ſunt cum ipſo nego cio: vel ea que in geſtione negocii cōſiderantur: in ip ſis herent de quibus queritur. ea v̓o que iuncta ſunt inter affecta ponuntur. ſed ea que geſtum negocium conſequuntur: extrinſecus locata ſunt: vel ſi quis ea ꝗ dem que continentia ſunt cum ipſo negocio: in ipſis herere arbitretur. affecta v̓o eſſe ea que ſunt in ge ſtione negocij vel adiuncta negocio: extrinſecus vero ea: que geſtum negocium conſequūtur. iaꝫ vero ſunt ille proſpicue communitates. ꝙ quidem ipſi pene in vtriſqꝫ facultatibus verſantur loci: ut genꝰ: vt pars:
vt ſimilitudo: vt contrarium: vt maius: ac minus De communitatibus ſatis dictuꝫ eſt. ¶ Differentie vero ille ſunt: ꝙ dialectici theſibus apti ſunt Rhetorici tā tum ad hypotheſes.i. ad queſtiones informandas cir cunſtantiis aſſumuntur. naꝫ ſicut ipſe facultates a ſe metipſis vniuerſalitate ⁊ particularitate diſtīcte ſūt ita etiam eorum loci ambitu et contractione diſcreti ſunt. Nam dialecticorum locorum maior eſt ambitꝰ: ⁊ quoniaꝫ preter circunſtantias: ſunt: que ſingulares faciunt cauſas: non modo ad theſes vtiles ſunt: verū etiam ad argumenta: que in hypotheſibus poſita ſūt eorumqꝫ locos: qui ex circunſtantiis conſtant claudūt atqꝫ ambiunt. itaqꝫ ſit: vt ſemper exeat Rhetor diale cticis locis. Dialecticus v̓o ſuis poſſit eſſe contentus Rhetor enim: quoniam cauſas ex circunſtantiis tra ctat: ex eiſdem circunſtantiis argumenta preſumet: q̄ neceſſe eſt ab vniuerſalibus ⁊ ſimplicibus confirma ri: qui ſunt dialectici. Dialecticus vero: qui prior eſt: poſteriore non eget: niſi aliquando inciderit queſtio perſone. vt cum ſit incidens. Dialectico ad probandā ſuam theſin cauſa circunſtantiis incluſa: tum demun rhetoricis vtatur locis. Itaqꝫ in dialecticis locis: ſi ita contingat a genere argumenta ſumuntur.i. ab ip ſa generis natura. Sed in rhetoricis ab eo genere: quod: illic genus eſt: de quo agitur. nec nature gene ris: ſed de re.ſ. ipſa: que genus eſt. Sed vt progredia tur: ratio ex eo pendet: ꝙ natura generis ante preco gnita eſt: ut ſi dubitetur: an fuerit aliquis ebrius. Di cetur ſi refellere velimus: non fuiſſe: quoniam nulla in eo luxuries anteceſſerit: iccirco nimirum: quia cuꝫ luxuries ebrietatis ſit quafi quoddam genus: cum lu xuries nulla fuerit: nec ebrietas quideꝫ fuit. Sed hoc pendet ex altero. Cuꝫ enim luxuries nō fuit: ebrietas eſſe nō potuit. Ex natura generis demonſtratur. qd̓ dialectica ratio ſubminiſtrat: Unde enī genus abeſt Inde etiam ſpecies abeſſe neceſſe eſt: quoniam genꝰ ſpecies non relinquit. ⁊ de ſimilibus quidem. ⁊ de con trarijs eodem modo: in quibus maxima diſſimilitu do in rhetoricos ac dialecticos locos. Dialectica euiꝫ ex ipſis qualitatibus. Rhetorica ex qualitate ſuſcipiē tibus rebus argumenta veſtigat. vt dialecticus ex genere. ideſt ex ipſa generiſ natura. Rhetor ex ea re: que genus eſt. Dialecticus ex ſimilitudīe Rhetor ex ſimili.i. ex ea re. que ſimilitudinem cepit. Eodem mo do ille ex contrarietate hic ex contrario. Oībus igit̉: que ſuperius propoſuimus expeditis. illud arbitror apponendum: ꝙ. Mar. Tullius Topica que ad. C. T rebatium peritum iuris edidit. non eo modo: quo de ipſis diſputari poſſit diſſeruit: ſed quemadnodū Rhetorice facultatis argumenta ducerētur: quod in his cōmentarijs diligentius expediuimus: qui a no bis in eiuſdeꝫ Ciceronis Topica conſcripti ſūt. Quo autem modo de his dialecticis rationibus diſputet̉: in his cōmentariis: quos in ariſtotelis topica a nobis tranſlata conſcripſimus expeditum eſt.

Primus
¶E iuſdeꝫ Boetij de ſillogiſmo categorico liber primꝰ Ulta greci veteres po ſteris ſuis inconſultiſſi SC mis reliquere tractatibꝰ in quibuſdam priuſqͣꝫ ad Coy res denſa caligantes ob ſcuritate venirent: quaſi quadam intelligentie lu IS ctatione preludunt. hinc per introductionem ē fa F 8 cilior diſcibiliorqꝫ doctri M MLxpone Idm tu̓a vocant na: hinc per ea que illi. Tſ nos predicta vel predicē da poſſumus dicere: ad intelligentiaꝫ promptior via munitur. hanc igitur prouidentiam nō exoſus ſtatui ego quoqꝫ in res obſcuriſſimas aliquem quodāmodo pontem ponere mediocriter quidqꝫ delibans: ita vt ſi quid breuius dictum ſit: id nos dilatatione ad intel ligentiam porrigimus. ſi quid ſuo more ariſtoteles no minum verborumqꝫ mutatione turbauit: nos intelli gentie ſeruientes ad conſuetum vocabulum reduca mus: ſiquid vero vt ad doctos ſcribens ſumma tantū tangens deſignatione monſtrauit nos id introductio nis modo aliqua in eas res tractatione diſpoſita per quiramus. ſed ſi qui ad hoc opus legendum acceſſerit ab his petitum ſit: ne in his que nunqͣꝫ attigerint: ſta tim audeant iudicare: neue ſi quid in puerilibus di ſciplinis: acceperint: id ſacroſanctuꝫ iudicent̉. quādo quideꝫ res teneris auribus accommodatas ſepe phi loſophie ſenior tractatus eliminat. ſi quid vero ī his non videbitur ne ſtatim obſtrepant: ſed ratione con ſulta quid ipſi opinentur: quidue nos ponimus: verio re mentis acumine ⁊ ſubtiliore pertractata ratio ne diiudicent. Et hi quidem ſi nos(vt arbitror) non ſufficimus: eos commentarios de quibus hec protuli mus: deguſtent blando fortaſſe ſapore ſubtilitatis eli citi: quamuis infreni ⁊ indomiti certatores ſint: vete rum virorum inexpugnabilibus auctoritatibus acꝗe ſcent: ſi quiſ vero grece orationis expers eſt in his: vl̓ ſi qua horum ſunt ſimilia: deſuadebit? Itaqꝫ hec hu ius prohemij lex erit: vt forum noſtrum nemo non in tellecturus: ⁊ ob hoc culpaturus inſpiciat. ſed ne pro hemij tempus nihil afferentibus teratur: inchoandū nobis eſt illo prius depulſo periculo: ne a quoqꝫ ſtilo culpetur oratio. Non enim eloquentie compoſitiones ſed planiciem conſectamur. Quod ſi hoc efficimus q̄ libet incompoſite loquentes intentio quoqꝫ noſtra no bis perfecta eſt. Sed quoniam ſyllogiſmorum prima eſt propoſitio: de propoſitionibus hoc libello tractatꝰ habebitur. Et quoniam propoſitionis partes ſunt no men ⁊ verbū: ꝑs autē ab eo cuius pars ē pͥor eſt: de noīe ⁊ verbo: que prima ſunt: diſputatio prima pona tur. ¶ Nomen eſt vox deſignatiua ad placitum ſine tempore cuius nulla pars extra deſignatiua eſt: vox autem dictum eſt quia vox nominum genus eſt. Oīs autem diffinitio a genere trahitur: vt ſi diffinias ho minem: animal dicis. ideſt genus. Poſt vero rationa le ideſt differentiaꝫ. deſignatiua vero eſt dicta: quia ſunt voces quedam: que nihil ſignificant vt ſunt ſylla be. Nomen vero deſignat id cuius nomen eſt. Ad pla citum vero quiaᶠ nullum nomen aliquid per ſe ſignifi cat: ſed ad ponentis placitum. Illud enim vnaqueqꝫ res dicitur: quod ei placuit: qui primus nomen illud
impreſſit. Sunt enim voces naturaliter ſignificantes vt canum latratus iras canum ſignificat. ſed nō ſunt nomina: quia noͣn ſunt ad placitum ſignificantes: ſed natura. ſine tempore vero: quod verba quidem voceſ ſunt ⁊ deſignatiue ⁊ ſecundum placitum: ſed diſtant quod nomina quidem ſine tempore ſunt: verba cum tempore. Cuius vero nulla pars extra deſignatiua eſt quod oratio ⁊ ipſa vox eſt: ⁊ deſignatiua: ⁊ ſecundum placitum: ⁊ aliquotiens ſine tempore eſt: ſed oratiōis partes ſignificant: nominis vero partes nihil ſignifi cant. In ciceronis enim nomine nulla extra pars deſi gnatiua eſt: neqꝫ ci neqꝫ ce neqꝫ rō. Neqꝫ ſi ex duobꝰ integris nomina ſint. Quod enim in vno conſignifi cat: id extra non ſignificat. In nomine eniꝫ magiſter magis ⁊ ter conſignificāt: quia eſt magiſter. ſublatuꝫ ter ⁊ magis non erit alicuius ſignificatio: niſi tibi hoc alij nomen dare placuerit. Omnia enim nomina non naturaliter ſunt. ſed ad placitum ponuntur. Sed de hoc in commentario libri. πέρίερμηνξιασ Ariſtote lis dictum eſt: ⁊ maior eius rei tractatus eſt: quaꝫ vt nunc queat expediri. Reuertamur igitur ad nomen. ſed quoniam ſunt quedam voces: que ⁊ deſignatiue ſunt: ⁊ ẜm placitum ⁊ ſine tempore: quaruꝫ dubia ſit natura. id eſt non homo: hoc enim ſignificat equidem quiddam ⁊ ſecundum placitum: appoſitum eſt enim ſed dubium eſt: cui ſubdi poſſit: nomini enim non po teſt. Omne enim nomen ſignificat aliquid definitum Non homo autem quod definituꝫ eſt perimit. oratio vero dici non poteſt. Omnis eniꝫ oratio ex nominibꝰ ⁊ verbis conſtat. Non homo auteꝫ neqꝫ ex nominibꝰ conſtat neqꝫ ex verbis. ſod multo magis eſſe non po teſt verbum. Omne enim verbum cum tempore eſt. non homo ſine tempore eſt. quid ſit ergo ita vidēdū eſt. Et quoniam non homo vox ſignificat equidem quiddam: quid autem ſignificet in homine ipſo non continetur. Poteſt enim non homo ⁊ equus eſſe ⁊ la V hapis. ⁊ domus: ⁊ quicquid homo non fuerit: quoniam 7 n ea que ſignificare poteſt infinita ſunt: infinitum no men vocatur Et quoniam ſunt quedam voces ⁊ deſi gnatiue ⁊ ad placitum ⁊ definite ⁊ quarum partes ex ctra nihil ſignificant: vt ſunt caſus nominum vt cicero nis vel cicerone. ⁊c. hec nomina non erunt. COmne enim nomen iunctum cum eſt verbo aut verum aut falſum demonſtrat. vt ſi dicas dieſ eſt: hoc v̓o aut ve rū aut falſum eſt. ſi vero caſus iūgas neqꝫ verū neqꝫ falſum efficis. Si enim dicas diei eſt nihil quid ſit aut non ſit demonſtraſti. Itaqꝫ nihil ex hoc neqꝫ ve rum neqꝫ falſum efficies. Et merito dictum videtur. Quod enim primo vocabulum nomina rebus impo nentes dixerint. id ſolum nomen vocabitur merito. Qui enim primus circo circum nomen impoſuit ita 5 74 dixiſſe videtur. dicatur hoc circus. Atqꝫ ideo primus 77772 hic caſus nominatiuus vocatur: quod nomen ſit. Alijs vero nominibus non nominis ceteros caſus ap pellauere. Ergo a capite reuoluendum eſt vocem di ctam quod vox nominum genus ſit deſignatiuam ve ro: vt ab his vocibus ſeꝑaretur: que nihil ſignificant Ad placitum vero: vt ab his ſeꝑaretur: que naturali ter ſignificant: vt ſunt pecudum. Cuius vero nulla pars extra ſignificat: vt diuideretur: ab oratione: cu ius partes nomina ſunt ⁊ verba: que ſignificanti ſine tempore vero dictum eſt ad diuiſionē verbi: quod cū tēpore eſt. Finitaꝫ vero vt ab infinitis ſeꝑaret̉. Rectā vero. vt a caſibus deſtīgueret̉. Et in verbo eadē fere oīa conueniunt. Eſt eniꝫ verbuꝫ vox ſignificatiua ad

Liber
placitum cum tempore cuius pars nulla extra ſigni ficatiua eſt. ⁊ quia quedam vox ſignificatiua ad placi 7 tum cum tempore cuius pars nihil ſignificat vt non albet. Non albet enim quod cum non iunctum conſi gnificat: ſolum non ſignificat: ⁊ quidem nihil defini tum monſtrat. Quod enim non albet: poteſt ⁊ rube re: poteſt ⁊ nigreſcere: poteſt: ⁊ pallere ⁊ quicquid n̄ non albet: ideo infinitum verbum vocatum eſt. facie bat autem ⁊ facturus: vt ſuperius in nomine non ver ba: ſed caſus verborum ſunt. Repetendum eſt igitur. ab initio verbum eſſe vocem dictum a genere ſignifi catiua vero: vt ab non ſignificatiuis vocibus diuide retur. Ad placitum vero vt ab illis que natura ſunt ſignificatiue vocibus ſepararetur. Cum tempore ve ro vt a nomine diuideretur. Preſens vero aliquid ſignificare: vt a verbi caſibus diſiungeretur. fi nita vero. vt ab infinitis determinaretur. Reſtat er go quid ſit oratio dicere. Hec enim ex nomine ⁊ ver bo componi videtur: ſed prius vtrum nomen ⁊ ver bum ſole partes orationis ſint conſideremus. alie ſex vt grammaticorum opinio fert: an aliquis ex his in 7 7 77 A verbi ⁊ nominis iura vertantur: quod niſi prius con ſtitutum ſit tota propoſitionum: ac drinceps ea ipſa que ex propoſitionibus componitur ſillogiſmorum ra 779 5 Nę tio turbabitur. Nam ſi ex quo ſint genere termini ne ſciatur totum ignorabitur. Nomen ⁊ verbū due ſunt partes putanoe: cetere enim non partes ſed oratio nis ſupplementa ſunt: non etiam partes vt ēnim qua drigarum frena vel lora non partes ſed quedam quo dammodo ligature ſunt: ⁊ vt dictum eſt ſupple menta non etiam partes ſiccroniunctiones ⁊ prepoſi arcep rn Ationes ⁊ alia huiuſmodi non partes orationis ſunt: ſꝫ quedam colligamenta. Participiuꝫ vero quod voca tur verbi loco ponatur quoniam temporis demōſtra tiuum eſt. Aduerbium vero nomen eſt. cuiuſdam enī definite ſignificationis eſt ſine tempore: quod ſſi per caſus non flectitur nihil impedit. Non enim eſt pro priū nominis flecti per caſus. ſunt enim quedam no mina que flecti non poſſunt que a grammaticis mo noy tota nominantur ſed hoc grammatice magiſ qͣꝫ huius conſiderationis eſt. ¶ Oratio eſt vox deſignati ua ad placitum cuius partes aliquid extra ſignificāt vt dictio nō vt affirmatio. Et orationi eſt commune cum nomīe ⁊ verbo: quod vox eſt ⁊ deſignatiua: ⁊ ad placitum. Cuius enim partes ad placitū ſunt ea que qꝫ ipſa ad placitum eſt. Orationis autem partes ſūt nomen ⁊ verbum. Sed hec ad placitum. oratio igit̉ ad placitum eſt. Termini vero orationis a dialecticis nomina ⁊ verba. Termini vero dicti ſunt quod vſqꝫ ad verbum ⁊ nomen reſolutio partium orationis fiat neqꝫ orationem vſqꝫ ad ſillabas nominum vel verbo rum temꝑtet reſoluere: que iam deſignatiue non ſūt. Diſtat autem a nomine vel verbo oratio quod illius partes extra ſignificāt: verbi ⁊ nominiſ partes extra non deſignant. Eſt autem dictio vnius ſimplex voca buli nuncupatio: vel ſimplex affirmatio. Atqꝫ ideo di ctum eſt orationis partes ſignificare: vt dictionem.i. vt ſimplicem vocabuli nuncupationem. In oratione enim ſocrates ambulat: vtraqꝫ extra ſignificat tantū quantum ſimplex vocabuli nuncupatio deſignare q̄ at. Quomodo autem vt affirmatio ſimplex non ſigni ficari in commentario periermenias explicui. Quid autem ſit affirmatio ⁊ negatio paulopoſt explicabi mus: ſunt uero ſpecies orationis in anguſtiſſima diui ſione. v. interrogatiua: ut putaſne anima immortalis eſt. Imperatiua ut accipe codicem. Optatiua uel dep̄catiua et faciat deus. Uocatiua ut adeſto deus. Enunciatiua uero ut ſocrates ambulat. ſed neqꝫ ī il lis quattuor ueritas eſt: neqꝫ falſitas. Enunciatiua ue ro ſola: aut uerum aut falſum continet. Atqꝫ hinc pro poſitiones oriuntur. Enunciatio autem in duas par tes ſecabitur: in affirmationem ⁊ negationem. Affir matio eſt enunciatio alicuius ad aliquid. Negatio eſt enūciatio alicuius ab aliquo. Et eſt affirmatio: ut puta plato philoſophus eſt. ¶ Negatio plato philoſo phus non eſt. Affirmatio enim ad platōnem philoſo phiam enunciat aliquam. ideſt platōnem eſſe philoſo phum. Negatio uero ab aliquo platōne aliquā philo ſophiam enunciando tollit. ideſt enunciat platōnem non eſſe philoſophū. Enūciatiuarum igit̉ orationū: alie ſunt ſimplices alie nō ſimplices. Simplices ſūt ut ſi dicas dies ē. nō ſimplices vt ſi dies ē lux ē. Affirma tiones uero ⁊ negationes: alie ſunt uniuerſales: alie ſunt particulares: alie indefinite. uniuerſales ſunt q̄ aut omne affirmāt: ut oīs homo animal eſt: aut om ne negāt: ut nullus homo animal eſt. particulares v̓o que aliquē affirmant ⁊ aliquē negant: ut aliquis hō animal eſt. aliquis homo animal non eſt. īdefinite ue ro que neqꝫ uniuerſaliter affirmant: aut negāt: neqꝫ particulariter: ut homo animal eſt: homo animal nō eſt. Diuidit̉ autem ſimplex propoſitio in duas partes in ſubiectū ⁊ predicatum: ut hō aīal eſt: homo ſubie ctū aīal predicatum de homine: hec auteꝫ partes ter mini nominant̉. Quos diffinimus ſic: termini ſūt par tes ſimplicis propoſitionis in quibus diuiditur princi paliter propoſitio. Eſt enim ſimplicis ꝓpoſitionis uni uerſalis: ſecunda diuiſio ut in propoſitione omnis hō animal ē. oīs hō unus terminus. alius uero ſit anīal eſt. Sed hoc ſecundo loco illud uero principaliter. nā primi termini ſunt ſb̓m ⁊ p̄dicatum. Eſt enim ⁊ nō ē non magis termini quā affirmationis uel negatiōis deſignatiua ſunt: ⁊ oīs uel nullꝰ uel aliquis non ma gis ſunt termini quā diffinitionum utrum particula riter an uniuerſaliter dictum ſit deſignatiua ſunt. di uiditur ergo ut dictū ē ꝓpoſitio ī id qd̓ ſb̓m ē: ⁊ in id qd̓ p̄dicat̉. Dico aūt ſb̓m ut in oīs hō aīal eſt ꝓpoſi tione hominē. id v̓o quod predicatur animal. ⁊ ſemꝑ quod predicatur: aut abundat: aut ſupereſt ſubiecto aut equatur. Minus autem predicatū a ſb̓o nūqͣꝫ re peritur. Sed id quod diuerſis demonſtramus exēpliſ ſubiecto p̄dicatū habūdat quotiēs genꝰ aliqd̓ de ali quo predicatur: ut ſi dicas oīs homo anīal eſt. Nō.n. poteſt conuertere. oē aīal hō ē qꝛ animal ab homine plus eſt ⁊ abundat. Equatur aūt predicatū ſubiecto quotiens ꝓprium ꝗddā cuipiam p̄dicatur: ut omnis homo riſibile eſt: pōt cōuertere oē riſibile homo eſt ut aūt minus ſit id ꝙ p̄dicatur: fieri neꝗt. Dicit̉. ēt j cedere predicatum: ſequi quod ſubiectū eſt idoneior eſt enim p̄dicatio conſtituere ꝓpoſitionem: qͣꝫ id qd̓ ſubiectū eſt. Simplicium autem ꝓpoſitionū alie ſumt in nullo ſibi participantes ut ſunt: omnis homo aīa eſt. Et uirtꝰ bōa ē: ⁊ alie huiuſmodi ꝓpoſitiones. alie v̓o q̄ participant. Participantiū alie ſunt: que ī utro qꝫ termino ꝑticipant: alie q̄ in altero. ⁊ altero termi no ꝑticipāt tribꝰ modis vtroqꝫ v̓o duobꝰ. on̄damꝰ er go exemplis: quomodo altero tribus modis partici pant cōmunis.n. terminus ē: cū in una ſub̓tus ſit: ī al tera p̄dicat̉: ut eſt oīs homo animal eſt. ⁊ oē animal animatum: in priore enim propoſitione animal predi catur ad hominem: in poſteriore predicatur ad anīal aīatū O4 420 A Q ax A

Primus
animatum ⁊ ſit alias ſubiectuꝫ. Et eſt hic primus mo dus de eis que altero participant. Secundus v̓o mo dus in quo in vtriſqꝫ communis terminus predicat̉: vt ſi quis dicat. omnis nix candida: ⁊ omnis margari ta candida. Et enim in prima ⁊ ſecunda propoſitione candida predicatur: in prima ad niuem in ſecunda ad margaritam. Et hic ſecundus modus altero termino participantium. Tertius modus eſt: quotiens ī vtriſ qꝫ propoſitionibus communis terminus ſubiectus ē vt ſi dicas. Uirtus bonum eſt. virtus. iuſtitia eſt: in vtriſqꝫ enim ad iuſtitiam ⁊ ad bonum virtus ſubie cta eſt: ſunt igitur participantes ad alterum termi num his tribus modis. aut cuꝫ in vna communis ter minus predicatur: in illa ſubiectus eſt: aut in vtriſqꝫ predicatur: aut cum in vtriſqꝫ ſubiectus eſt. Earum vero que ad vtroſqꝫ participant terminos duo ſunt modi. Alie enim ad cundem ordinem: alie ad ordinis commutationem. Ad eundem ſunt: que de eodē ideꝫ demonſtrāt vel affirmatiue vel negatiue: vel vniuer ſaliter: vel particulariter. omnis voluptas bonum ē Nulla voluptas bonum eſt: ⁊ rurſus particulariter: q̄ dam voluptas bonum eſt. quedam voluptas bonum non eſt. Ad ordinis vero commutationem: quotiens qui in altera ſubiectus eſt terminꝰ in alia predicatur vt omne bonum iuſtum eſt: ⁊ omne iuſtum bonum. Nam in priore bonum ſubiectum eſt: iuſtum predica tum: in ſecunda iuſtum ſubiectum eſt: bonum predi catum. Nunc ergo quoniam alie ad eundem ordinem alie ad ordinis commutationem ſunt: prius dicemus de his: que ad eundem ordinem vtroqꝫ termino par ticipant. ⁊ quoniam ſunt propoſitiones alie affirma tiue alie negatiue: alie vniuerſales alie particulares: alie inde finite: due ſunt ex his: que qualitatē differūt ali tres que quantitate differunt. Et ſunt que qualitate differunt: affirmatiua ⁊ negatiua: ad quantitatem q̄ vero differunt: ſunt vniuerſales: particulares: indefi nite: in affirmatiuis enim ⁊ negatiuis quale quid ſit aut non ſit oſtenditur. In vniuerſali particulari inde finita de omnium vel nullorum vel nō nullorū quanti tate monſtratur. Ex his ergo quinqꝫ differentijs. id eſt vniuerſali particulari indefinita: affirmatiua: ne gatiua: ſex coniunctiones fiunt: ita vt tribus que ad quantitatem dicuntur: due que ad qualitatem dicun tur aptentur: ⁊ ſit vniuerſalis affirmatiua: ⁊ vniuer ſalis negatiua: vt omnis homo iuſtus eſt: nullus ho mo animal eſt: ⁊ particularis affirmatiua: ⁊ particu laris negatiua: quidam homo iuſtus eſt: quidam ho mo iuſtus non eſt: ⁊ indefinita affirmatiua: ⁊ negati ua: vt homo iuſtus eſt: homo iuſtus non eſt fiunt er go duabus que ſunt ad qualitatem: tribus que ſūt ad quantitatem iunctis ſex coniunctiones. de quibus in definitas affirmatiuas: ⁊ negatiuas ſeꝑaremus: ⁊ de ſolis vniuerſalibus: ⁊ particularibus tractatus ha beatur ſubſcribantur etiam earum participantium que ad eundem ordinem vtroqꝫ termino participant due vniuerſales propoſitiones: vna affirmatiua: ⁊ al tera negatiua: ⁊ ſit affirmatiua vniuerſalis omnis ho mo iuſtus eſt: ⁊ contra ipſam vniuerſalis negatiua nullus homo iuſtus eſt. Item ſub his ponantur par ticularis affirmatio: ⁊ particularis negatio ita vt ſub vniuerſali affirmatiua ponatur particularis affirma tiua: ⁊ ſub vniuerſali negatiua ponatur particularis negatiua: ⁊ ſit particularis affirmatiua quidā homo iuſtus ē: ⁊ cōtra ipſam ꝑticularis negatiua ꝗdā ho mo iuſtus non ē: ꝙ monſtrat ſubiecta deſcriptio.
nullꝰ hō iu. e oīs hō in. e cōtrarie 8 ſubꝯͣrie adā h. in. fi ē ad. hō. iu. ē ¶ In ſuperiori igitur deſcriptiōe vniuerſalis affirma tiua ⁊ vniuerſalis negatiua cōtrarie ſunt. ſubcōtrarie vero particularis affirmatiua ⁊ particularis negati ua. ſubalterne v̓o dicūtur vl̓is affirmatiua ⁊ ꝑticula ris affirmatiua: ⁊ iteꝝ vl̓is negatiua: ⁊ particularis negatiua contraiacētes ſunt angulares. id eſt vniuer ſalis affirmatiua ⁊ particularis negatiua. ⁊ iteꝝ vl̓is negatiua ⁊ particularis affirmatiua: vt ſunt oīs hō iuſtus eſt. Quidam homo iuſtus non eſt. Nullus hō iuſtus eſt. Quidaꝫ homo iuſtus ē. ⁊ ſunt que hoc mō diffiniri poſſūt. Cōtrarie ſunt que vniuerſaliter eidē idē hec affirmat hec negat. ſubcōtrarie ſunt que ꝑti culariter eidē idē h̓ affirmat: h̓ negat ſubalterne ſūt que eidē idem aFirmant: vel negant hec ꝑticulariter illa vl̓r: cōtraiacentes ſunt quando eidem candem rē hec affirmat hec negat: vel hec negat. hec affirmat il la generaliter: illa ꝑticulariter ⁊ vocant̉ contrarie qꝛ qd̓ affirmatio vl̓r ponit. negatio vniuerſaliter tollit. Subalterne v̓o: qm̄ qd̓ illa vl̓r ponit ⁊ hec ꝑticulari ter ponit ſub contrarie vero dicte ſunt: vel ꝙ natura liter ſubipſis contrarijs poſite ſunt: vt deſcriptio do cet: vel a contrarijs diuerſe ſunt: ⁊ ipſis ꝯtrarijs quo dāmodo cōtrarie. Nā cōtrarie vt vtreqꝫ ſil̓ ſint fieri nō pōt: vt vtreqꝫ oīno non ſint fieri poteſt. cōtrariā vim obtinebūt ſubcontrarie. Naꝫ vt vtreqꝫ oīno nō ſint fieri non poteſt. vt vtreqꝫ ſil̓ ſint fieri pōt. Qd̓ in ſequentibus melius explicabit̉ cōtraiacētes nō dn̄r. m̄ vniuerſalis affirmatio vel negatio ꝑticularem af firmationē vel negationem angulariter reſpiciunt. Cū autem ſingule propoſitiones habeant duas diffe Sx rētias: vnā ad qualitatem: alterā ad quātitatē: vt q̄ vniuerſalis affirmatiua eſt habeat differentiam ad quātitatē qꝛ vniuerſalis eſt ⁊ aliā ad qualitatē ꝙ af firmatiua eſt. Eodē mō cetere ꝓpoſitiōes. habeāt bi nas differētias vnā ẜm qualitatē: alteraꝫ ẜm quātita tē. Subalterne que ſūt: vna tātū differētia diſtāt qͣꝫ titatis: ꝙ hec ꝑticularis: illa vl̓is eſt. Nam qualitatis differentiam nullam retinet. vtreqꝫ enim affirmati ue ſunt. ille v̓o alie.i. cōtrarie ⁊ ſubcontrarie ad quali tatem: ꝙ illa affirmatiua: illa negatiua eſt. nā ad qͣꝫ ti tatē nihil differunt. vtreqꝫ.n. contrarie vniuerſales. vtreqꝫ ſubcontrarie particulares ſunt. ille autem que cōtraiacentes dicuntur. vtriſqꝫ differētijs differunt. Nā ⁊ illa vniuerſalis affirmatio ē hec ꝑticularis ne gatio: ⁊ illa vl̓is negatio ē hec ꝑticularis affirmatio. nunc quoniam que ẜm qualitatem: vel ẜm quantita tem: vel qūo dictū ē differūt eaꝝ ꝓprietates: q̄ ẜꝫ veꝝ falſumqꝫ ſunt explicemꝰ. igit̉ eaꝝ q̄ ſubalterne ſunt: ſi fuerit vera affirmatio vl̓is vera erit particu laris affirmatio. Si enim omnis homo iuſtus ē: uera ē v̓a erit: ⁊ q̄ dicit aliꝗs hō iuſtus eſt. Nam ſi omnis homo iuſtus eſt: ⁊ quidā. Et eodem modo negatiue

Liber
ſubalterne. nā ſi vniuerſalis negatiua v̓a fuerit erit etiam vera negatiua particularis vt ſi nullusⁱ homo iuſtus eſt: vera fuerit erit etiam vera quidam homo iuſtus non eſt. nam ſi nullus homo iuſtus eſt: nec qui dam: Conuerti autem non poteſt. nam ſi particula ris vera fuerit: non neceſſe erit veram eſſe etiaꝫ vni uerſalem. vt ſi quidam homo iuſtus eſt: vera ſit non neceſſe erit veram eſſe: omnis homo iuſtus eſt poſ ſunt enim eſſe non omnes. Et eodem modo de nega tiua. Nam ſi particularis negatiua vera fuerit: vt eſt quidam homo non eſt iuſtus non neceſſe erit vniuer ſalem nullus homo iuſtus eſt veram eſſe. Poteſt enī fieri vt quidam ſint iuſti. Ergo dicimus in ſubalter nis propoſitionibus ſi vniuerſales vere ſint: veras eē neceſſe eſt particulares. ſed non conuertitur. Nam ſi particulares vere ſint: non neceſſe eſt eſſe veras etiā vniuerſales. Particulares vero ad vniuerſales con trariam conuerſionem habent. nam(vt ſuperius) ſi vniuerſales vere eſſent: vere eſſent etiam particula res: ⁊ ſi particulares vere eſſent non omnino vere eſ ſent etiam vniuerſales. in particularibus ſi particula res falſe ſint: falſe erunt etiam vniuerſales. naꝫ ſi par ticularis quidaꝫ homo iuſtus eſt: falſa fuerit: vniuer ſalis etiam omnis homo iuſtus eſt: erit falſa. nam ſi ꝙ dam homo iuſtus eſt: falſa eſt: vera eſt nullus homo iuſtus eſt. ſi vera eſt nullus homo iuſtus eſt falſa eſt omnis homo tuſtus eſt. Falſa igitur varticulari falſa erit vniuerſalis. Item ſi negatiua particularis falſa ſit que eſt quidam homo iuſtus non eſt: falſa erit ēt nullus homo iuſtus eſt. nam ſi falſum eſt quidam ho mo iuſtus nō eſt: vera eſt quia omnis homo iuſtus ē: ſi vera eſt hec falſa eſt. nullus homo iuſtus eſt. falſa igitur particulari falſa erit ⁊ vniuerſalis. Sꝫ non cō uertitur: vt ſi vniuerſales falſe ſint: falſas eſſe neceſſe ſit particulares. nam ſi vniuerſalis. omnis homo iu ſtus eſt falſa fuerit: non neceſſe eſt particularem qui dam homo iuſtus eſt: falſam eſſe. Poteſt enim fieri vt ſi omnis homo iuſtus non fuerit: ſit quidam iuſtꝰ. ⁊ iterum ſi vniuerſalis negatiua nullus homo iuſtus eſt: falſa fuerit: non neceſſe erit quidam homo non ē iuſtus: falſam eſſe. nam ſi falſa eſt nullus homo iuſtꝰ eſt: verum eſt eſſe aliquos iuſtos: vera eſt etiam que dicit: quidā homo iuſtus nō eſt: ꝙ ſint quidam etiā non iuſti. Repetens igitur a capite dicat ꝙ in ſubal ternis ſi vniuerſales vere fuerint vere erunt etiā par ticulares. Sed non conuertitur. item ſi particulares falſe fuerint: falſe erunt etiam vniuerſales ſed non conuertitur. contrarie ſimul eſſe vere nunqͣꝫ poſſunt Poteſt autē fieri: vt alias vtreqꝫ falſe ſint: alias vna vera: ⁊ alia falſa. vtreqꝫ falſe ſunt: vt ſi quis dicat. oīſ homo grammaticus eſt falſa eſt. nam non omnis ho mo. nullus homo grammaticus eſt falſa eſt. nam nō nullus. eſt autem vna vera alia falſa: vt ſi quis ſic di cat. omnis homo bipes eſt: hec affirmatiua vera eſt: nullus homo bipes eſt. hec negatiua falſa eſt. Et iteꝝ omnis hō quadrupes eſt hec affirmatiua falſa eſt. Nullus homo quadrupes eſt hec negatiua vera eſt. Sunt ergo contrarie aliquotiens vtreqꝫ falſe. aliquo tiens inter ſe verum: falſumqꝫ diuidentes: vt vtreqꝫ autem vere ſint fieri nunqͣꝫ poteſt. ſubcontrarie ve ro contraria patiuntur. Nam falſe nūqͣꝫ reperiri que unt. Sed alias vere vtreqꝫ ſunt: vt eſt quidam homo grammaticus eſt vera eſt: ⁊ quidam homo gramma ticus non eſt ⁊ hec vera eſt. Poteſt enim alius eſſe grammaticus ⁊ alius non eſſe. Alias vna vera eſt. altera falſa. vera eſt enim affirmatio. quidaꝫ homo bi pes eſt. falſa eſt autē negatio quidaꝫ homo bipes nō eſt. item falſa eſt affiriatio quidam homo quadru pes eſt. vera negatio quidam homo quadrupeſ non ē vt vero vtreqꝫ falſe ſint. fieri nunqͣꝫ poteſt. ¶ Reſtat igitur vt de contraiacentibus dicamus que neqꝫ fal ſe ſimul aliquando eſſe poſſunt neqꝫ vere: ſed ſemper vna falſa vera eſt altera. quod faciliusⁱ liquet ſi quis ſibi quecunqꝫ fingat exempla. Res admonet: vt q̄dā de indefinitis propoſitionibus conſideremus. indefi nite etenim propoſitiones equam vim retinent parti cularibus propoſitionibus. Dictum eſt enim quod ſi vniuerſalis vel affirmatiue: vel negatiue in ſubalter nis propoſitionibus eſſent vere: eſſent quoqꝫ vere ēt particulares. Nunc vero dicimus: ꝙ ſi vniuerſales ꝓ poſitiones vere fuerint: vere erunt etiam indefinite. Nam ſi vera eſt. Omnis homo bipes eſt: vera eſt ēt ꝙ dam homo bipes eſt. vera erit etiam indefinita: ho mo bipes eſt. hoc etiam dictum eſt ꝙ ſi particulares falſe eſſent: falſe eſſent etiam vniuerſales. nunc vero dicendum eſt ꝙ ſi īdefinita falſa fuerit falſa erit etiā vniuerſalis. Nam ſi falſa eſt que dicit. Homo qͣdru pes eſt: falſa erit ēt qͥ dicit. quidā homo quadrupes ē Atqꝫ idē hoc etiā in negatiuis conuenire videt̉. Un de conſtat ꝙ oēs indefinite equam vim particulari bus retinent propoſitionibus. Rurſus dictum eſt ꝙ ſubcōtrarie q̄ ꝑticulares affirmatiue ⁊ negatiue ſūt ſimul vere eē poſſūt: diuidere ēt verū falſūqꝫ valēt: ſi mul vero falſas eſſe non poſſe. hoc idem indefinitis ꝓ poſitionibus expectandum eſt. Nam diuidunt verum falſumqꝫ īter ſe: vt ſi quis dicat hō bipes eſt v̓a ē ho mo bipes non eſt falſa eſt: ⁊ iterū homo quadrupes ē falſa ē. hō quadrupes non eſt vera eſt. vere autem ſueniri poſſunt vt ſi quis dicat homo grāmaticus ē: ſi ꝗs hoc dicat de donato: vera ē. Item homo gram maticus nō ē ſi hoc dicat de Catōne veꝝ ē: vt ſimul falſe ſint nūqͣꝫ reperiemus. Hic quoqꝫ oſtendit̉ īdefi nitas cū ꝑticularibꝰ equali eē potentia. āplius qd̓ di ctum ē cōtraiacentes.i. vl̓em affirmatiua ⁊ particu larē negatiuā ⁊ iterū vniuerſalem negatiuam ⁊ par ticularē affirmatiuā neqꝫ veras ſimul eſſe neqꝫ falſaſ Sed īter ſe diuidere veꝝ falſūqꝫ. idem hoc euenit in inde finitis. Nam vniuerſalis affirmatiua ⁊ īdefinita negatiua: vel īdefinita affirmatiua ⁊ vniuerſalis ne gatiua neqꝫ v̓e ſil̓ eſſe poſſūt: neqꝫ ſil̓ falſe. Diuidūt̉ inter ſe veꝝ falſūqꝫ. nam ſi dixeris: omnis homo bi pes ē: vera ē: ⁊ ſi dicas hō nō eſt bipes falſa ē. Itē ſi dixeris hō quadrupes ē falſa ē: ſi dixeris: nullꝰ homo quadrupes ē: vera ē. vnde hinc quoqꝫ colligere licet oēs īdefinitas poteſtate: ⁊ vi equales eē ꝑticularibꝰ. Sūt ēt quedā ꝓpoſitiōes: que diuidūt ꝗdē ⁊ ipſe ve rum ⁊ falſum: vt deus fulminat deus non fulminat. Sed iſte tunc diuidūt inter ſe veꝝ ⁊ falſum: cum idē tempus: idem ſubiectum: idem predicatum ſit. quod autem dico tale eſt. ſi equiuocum ſubiectuꝫ fuerit: nō diuidunt verum ⁊ falſum. Si quis enim dicat cato ſe vtice occidit: ⁊ reſpondeatur cato ſe vtice non occidit vtreqꝫ vere ſūt: Nā ⁊ cato minor ſe peremit: cato cen ſorinus ſe vtice non occidit. Sed hoc iccirco euenit: ꝙ Catōnis nomē eꝗuoce dr̄. Dr̄.n. maior Cato cēſo rinus ⁊ mīor vticēſis. itē ſi equoca fuerit ī ꝓpoſitiōe p̄dicatio verū īter ſe affirmatio negatioqꝫ non. diui dunt. Si quis enim ſic dicat in nocte lucet. ⁊ reſpon deatur in nocte non lucet. fieri poteſt vt vtreqꝫ vere ſint. Nam in nocte lucerna lucere poteſt: ⁊ ſol lucere

Primus
non poteſt. hoc autem dico euenire: ꝙ lucere equiuo ce ⁊ ad lucerne lumen: ⁊ ad ſoliſ dicitur. āplius ſi alid̓ ⁊ aliud in ſubiectis ⁊ predicatis tempuſ fuerit: veruꝫ falſumqꝫ inter ſe affirmatio negatioqꝫ non diuidunt nam ſi quis dicat ſocrates ambulat ⁊ reſpondeatur ſocrates non ambulat poſſunt vtreqꝫ vere eē. poteſt fieri enim vt ſocrates alio tempore ambulet: alio tem pore non ambulet: ſed aut ſtet aut ſedeat: aut quodli bet aliud. in talibus ergo propoſitionibus quales ſūt: ſocrates ambulat. Socrates non ambulat: ille inter ſe verum falſumqꝫ diuidunt que ad idem ſubiectum ad idem predicatum ad idem tempus dicuntur. Sūt etiaꝫ alie que contradictorie dicuntur que ſunt huiuſ modi: quotiens affirmationem vniuerſalem tollit ne gatio particularis: vt eſt omnis homo iuſtus eſt: non eſt omnis homo iuſtus: ⁊ rurſus nullus homo iuſtus eſt: ⁊ quidam homo iuſtus eſt. in his enim vniuerſa lis determinatio tollitur. ſed de his alias. Et quoniā dictum eſt ⁊ de his que eodem ordine participant: di camus nūc de his que ad ordinis commutationē par ticipant. Earum quoqꝫ propoſitionum: que ad cōmu tationem ordinis participant duplex modus eſt. Eſt enim per contrapoſitionem conuerſio: ut ſi dicas om nis homo animal eſt. omne non animal non homo ē. ſimplex conuerſio eſt vt ſi dicas. omnis homo riſibile ⁊ omne riſibile homo. ſed in illis terminorum tantuꝫ commutatio conuerſionem facit: ī quibus neqꝫ predi catum ſubiecto: neqꝫ ſubiectum predicato habundat In hac enim propoſitione que dicit omnis homo riſi bile. homo ſubiectum riſibile predicatum equam viꝫ habent ⁊ ideo conuerti poteſt: vt riſibile ſit ſubiectū ⁊ homo predicatum: ⁊ dicatur omne riſibile homo. ī quibus vnus terminus alio habundauerit: conuerti propoſitio non poteſt. Nam ſi dicas omnis homo ani mal eſt vera eſt: non tamen poteſt fieri: vt conuerſa hec propoſitio terminis cōmutatis vera ſit. falſum ē. enim dicere omne animal homo. Sed hoc cur euenit quia homine animal habundat. Illa vero conuerſio: que per contrapoſitionem ſit: hoc modo fit. quotiēs quod in affirmatiua ſubiectum fuerit: idem mutatuꝫ ⁊ factum predicatum ad negatiuam particulam poni tur vt eſt omnis homo animal eſt. Hic homo ſubie ctum eſt ⁊ ad hoc animal predicatur. Si vero quis ꝑ contrapoſitionem cōuertat: ⁊ faciat animal ſubiectū hominem predicatum: ⁊ ad hominem particulam ne gatiuam ponat hoc modo faciet. Omne. non animal non homo eſt: ⁊ erit iſta conuerſio omnis homo ani mal eſt: omne non animal nō homo eſt. ſed de his po ſterius tractabimus: nunc ad ſimplices reuertamur. Cum igitur ſint quattuor propoſitiones. quarum due vniuerſales ſūt ideſt affirmatiua ⁊ negatiua: due ve ro particulares ideſt affirmatiua ⁊ negatiua particu laris affirmatiua ⁊ vniuerſalis negatiua commutatiſ terminis ſibi ipſa conuertitur. Cōuertuntur autē ille vt dictum eſt) quotiens commutatis terminis: vel ſi mul vere ſunt: vel ſimul falſe. Naꝫ ſi quis dicat quidā homo animal eſt vera eſt: Conuerſio vero eius: que eſt quoddam animal homo eſt vera eſt. Item quidā homo lapis eſt falſa eſt quemadmoduꝫ conuerſio eiꝰ quidam lapis homo eſt: ⁊ iſta falſa eſt. Et igitur par ticularis affirmatiua que commutatis terminis ſibi ipſa conuertitur. Idem vero patitur vniuerſalis ne gatio. Si quis enim dicat nullus homo lapis eſt vera eſt Poteſt conuerti nullus lapis homo. nam ⁊ iſta ve ra eſt. Item nullus homo rhetor eſt: falſa eſt: ⁊ eiꝰ cō
uerſio nullus rhetor homo eſt. falſa ē. In quatuor igi tur his propoſitionibus due tantum contraiacentes ſibi ipſe conuertuntur. id eſt particularis affirmatiua ⁊ vniuerſalis negatiua. Alie vero due ſibi ipſis nō cō uertuntur. Naꝫ neqꝫ vniuerſalis affirmatio: neqꝫ ꝑti cullaris negatio ſibi ipſa conuertitur. Si quis eniꝫ di cat. Omnis homo animal eſt vera eſt. Si quis vero conuertat. omne animal homo: falſum eſt. Non igit̉ ſibi ipſi conuerti poteſt. quoniam conuerſa prioris ve ritatem non recipit. Neqꝫ vero particularis negatio ſibi ipſi conuertitur. Naꝫ ſi quis dicat quidam homo grammaticus non eſt: vera eſt. ſi vero conuertat: qui dam grammaticus homo nō eſt falſa eſt. Omnis enī grammaticus homo eſt. Repetendum eſt igitur a ca pite: ꝙ cū qͣttuor propoſitiōes ſint affirmatio vniuer ſalis: negatio vniuerſalis: affirmatio particularis: ne gatio particularis: particularis affirmatio: ⁊ vniuer ſalis negatio que contraiacētes ſunt. ſibi ipſis cōuer ti poſſunt. Uniuerſalis vero affirmatio ⁊ particula ris negatio: que ipſe contraiacentes ſunt nunquā poſ ſunt. Nec hoc nos turbet ꝙ quedam affirmationes vniuerſales: ⁊ quedam particulares negationes con uerti poſſunt. Poteſt eniꝫ dici omnis homo riſibilis eſt: omne riſibile homo eſt. ⁊ vtreqꝫ vere ſunt. Et ite rum omnis homo hinnibilis eſt. falſa eſt. ⁊ omne hin nibile homo. hec quoqꝫ falſa eſt. Iteꝫ in particulari negatione. quidam homo nō eſt lapis: vera eſt: ⁊ qui dam lapis non eſt homo: vera eſt. Item quidam ho mo non eſt riſibile falſa eſt: quidam riſibile homo nō ē rurſus hec quoqꝫ falſa eſt. ergo videntur poſſe vni uerſales affirmationes ⁊ particulares negationes cō uerti ⁊ conuertuntur quidem: ſed non vniuerſaliter. Generaliter autem dico propoſitiones poſſe conuer ti. quotiens vniuerſaliter in omnibus conuertuntur. Iſte autem in duabus ſolis materiebus conuerti poſ ſunt. Si quis enim propriuꝫ cuiuſlibet ſpeciei ad ip̄aꝫ ſpeciem cuius eſt proprium velut ad ſubiectum predi cet. poteſt conuertere. Nam quia riſibile proprium ē homini: ſi predices riſibile ⁊ ſubijcias hominem: vt eſt omnis homo riſibile eſt: potes iterum ſubijcere ri oſibile ⁊ hominem predicare: vt ſi dicas omne riſibile homo. In illis vero ſimul falſe ſunt generalium affit mationum conuerſiones in quibus id quod predicat̉ ad ſubiectum nullo tempore dici poteſt. vt ſi quis di cat omnis homo lapis eſt falſa eſt. Et iterum omnis lapis homo eſt falſa eſt hec. Quoniam nullo tempo re neqꝫ homo lapis neqꝫ lapis homo predicabitur. in particularibus negatiuis contrarium eſt. nam cū fal ſe ſunt: cū propriuꝫ ſubiectum eſt aut predicatū: vt ſi quis dicat. Quidam homo riſibile non eſt: falſum eſt Item quoddam riſibile homo nō eſt. ⁊ hec quoqꝫ fal ſa eſt. In illis vere ſunt: quando id quod affirmando nullo tempore vere predicari poteſt ad ſubiectum pre dicant. vt ſi dicas quidam homo lapis non eſt vera ē. Iterum quidam lapis homo non eſt vera eſt. Ergo vniuerſales affirmationes tum ſibi conuertuntur. vt vere ſint: cū ꝓpriū p̄dicāt: tū ſibi cōuertuntur: vt fal ſe ſint cum id quod nullo tempore ad ſubiectum vere dici poteſt predicat̉. Itē ī particularibus negatiuis: tū falſe ſunt: cum ꝓpriū predicant: tum vere: cum id quod nullo tēpore vere dici pōt: predicant. In his er go ſolis conuerti poſſunt iſte. In alijs v̓o cōuerti nō poſſunt. Atqꝫ iō vniuerſal̓r nō cōuertuntur remanet ergo ī alijs rebus oībus vt ſuperius dictum eſt: non conuertuntur: hoc vero ꝑſpiciendū eſt. qd̓ particula

Liber
ris affirmatio que ſibi ipſi conuertitur. vniuerſali af firmationi que ſibi non conuertitur per accidens con uerti poteſt. Et item contraiacens vniuerſali affirma tioni particularis negatio: que ſibi ipſi non conuertit̉ conuerti poteſt per accidenſ negationi vniuerſali: qͣ ſibi ipſi conuertitur: Sed quomodo particularis affir matio ⁊ vniuerſalis negatio ſibi ipſis conuertāt̉ oſtē dimus. Nunc vero quomodo particularis affirmatio vniuerſali affirmationi per accidens: vel quomodo particularis negatio vniuerſali negationi per accidēſ conuertantur demonſtrandum eſt. Dictum eſt ſupe rius: ꝙ ſi vera eſt vniuerſalis affirmatio: vera eſt ēt particularis: ⁊ ſequeretur particularis vniuerſalem. Nam ſi vera eſt omnis homo animal eſt: vera eſt ēt quidam homo animal eſt. Si enim omnis ⁊ qui dam ſed particularis affirmatio ſibi ipſi conuerti tur. conuertitur etiam vniuerſali affirmationi. Nā ſi omnis homo animal eſt ⁊ quidam homo animal eſt. Sed iſta ſibi conuertitur. hoc modo ſi dicas: quidam homo animal eſt. Poteſt igitur conuerti ad omnis homo animal eſt vniuerſalem affirmationem particularis affirmatio: que eſt quidā homo animal eſt: vt dicas quoddaꝫ animal homo. vreqꝫ enim ve re ſūt ⁊ que dicit omnis homo animal eſt: ⁊ que dicit quoddā aīal hō eſt. ꝑ accn̄s autē cōuerti dicitur par ticularis affirmatio vniuerſali affirmationi: quia par ticularis affirmatio ſibi ipſi particulariter conuertit̉. Secundo vero loco vniuerſali affirmationi conuerti tur. Reſtat igitur: vt hoc monſtremus. Quomodo particularis negatio que ſibi nō conuertitur: vniuer ſali negationi que ſibi conuertitur: per accidens con uertatur ⁊ hec eadem ratio eſt. Nam quoniam vni uerſalis negatio ſi vera eſt: vera eſt etiam particula ris vniuerſalis vero negatio ſibi ipſi conuertitur: po teſt vniuerſali negationi conuerſe particularis con uerti negatio. Age enim vniuerſalem negationem.i. nullus homo hinnibilis eſt: conuertamus: vt ſit nul lum hinnibile homo. Sed iſtam propoſitionem ideſt vniuerſalem negatiuam: que eſt nullus homo hinni bilis eſt ſequitur particularis negatio: quidam homo non eſt hinnibilis. Conuerte igitur vniuerſalem: que. eſt nullus homo hinnibilis eſt: ⁊ fac nullum hinnibile homo. conuerte huic particularem negatiuam que ē quidam homo non eſt hinnibilis: ⁊ fac quoddam hin nibile non eſt homo. vtreqꝫ ergo vere ſunt. Nam nul lum hinibile homo eſt que eſt vniuerſalis conuerſio negationis vera eſt: ⁊ quoddam hinnibile non eſt ho mo: que conuerſio particularis negatiōis eſt. Cur au tem per accidens conuerti dicatur: ſuperius dictum eſt. Liquet igitur talis conuerſio per accidens: quod igitur habet vniuerſalis affirmatio. hoc habet eī con traiacens particularis negatio. vtreqꝫ enim ſibi con uerti non poſſunt quod autem habet vniuerſalis ne gatio. hoc habet ei contraiacens affirmatio particu laris. vtreqꝫ enim ſibi conuerti poſſunt. Iuncte ergo que ſibi conuerti poſſunt: ⁊ que ſibi conuerti non poſ ſunt: vt que ſibi conuerti poteſt iungatur ei que ſibi conuerti non poteſt: ⁊ que ſibi conuerti non poteſt: iū gatur ei que ſibi conuerti poteſt: fecerunt per accidēſ conuerſiones que ſuperius demonſtrate ſunt. Reſtat vt de his conuerſionibus dicamus que per contrapo ſitionem fiunt: ⁊ primuꝫ earum ſit diſpoſitio ſcriptio ne ſubiecta. generalis enim affirmationis: que dicit omnis homo animal eſt: conuerſio per contrapoſitio nem eſt que dicit: omne non animal non homo eſt.
Item generalis negationis que dicit. nullꝰ homo ani mal eſt. Conuerſio per contrapoſitionem nullum nō animal non homo eſt. Item particularis affirmatio nis que dicit: quidam homo animal eſt. conuerſio per contrapoſitionem eſt: que dicit quoddaꝫ non anima non homo eſt. Item particularis negationis que di cit. quidam homo animal non eſt conuerſio per cōtra poſitionem eſt quoddam non animal non homo eſt: ꝙ monſtrat ſubiecta deſcriptio. Oīs homo aīal eſt Nullus homo aīal eſt Quidam hō aīal eſt Quidā hō aīal non eſt Omne nō aīal nō hō eſt Nullū nō aīal nō hō eſt. Quoddā non aīal nō hō ē Qd̓dā nō aīal nō hō nō ē. ¶ His ergo ita poſitis quomodo dictum eſt ſuperius in ſimplici terminorum conuerſione: ꝙ particularis affirmatio: ⁊ generalis negatio ſibi ipſis conuertent̉ Generalis vero affirmatio: ⁊ particularis negatio ſi bi ipſis non conuertuntur: hic per contrapoſitionem conuerſionibus contra eſt. Naꝫ generalis affirmatio per contrapoſitionem conuertitur ſibipſi ⁊ particula ris negatio ſibi ipiſi conuertitur. Generalis vero ne gatio ⁊ particularis affirmatio. per contrapoſitionē ſibi non conuertitur. Quod ita eſſe his exemplis pro babimus. Si enim vera ſit affirmatio generalis que dicit. Omnis homo animal eſt vera erit eius per con trapoſitionem conuerſio que dicit. Omne nō anima non homo eſt. Quod enim animal non fuerit id ho mo non erit. Et ſi falſa fuerit generalis affirmatio que dicit: omne animal homo eſt: falſa erit etiam ei per contrapoſitionem conuerſio que dicit: omnis nō homo non animal eſt. poteſt enim fieri vt quod ho mo non eſt animal ſit. Illa enim negat eſſe animal ꝙ homo non fuerit. Quod ſi cum vera eſt generalis af firmatiua: vera eſt eiuſ per contrapoſitionem conuer ſio: ⁊ ſi cum falſa eſt generalis affirmatio falſa eſt eiꝰ per contrapoſitionem conuerſio: non eſt dubiuꝫ quin generalis affirmatio poſſit ſibi ipſi conuerti. Itē nūc oſtendendum eſt: quomodo particularis negatio ſibi ipſi per contrapoſitionem conuertitur. Nam. ſi falſa ē que dicit. quidaꝫ homo animal non ē: falſa erit etiā eius per contrapoſitionem conuerſio que dicit. quod dam non animal non homo eſt. Hoc enim videtur hec propoſitio dicere: ac ſi diceret quedam res que animal non eſt homo eſt. qui enim dicit non homo n̄ eſt: hominem eſſe ſignificat quod animal nō ſit. Hoc vero aperte falſum eſt. Omnis enim homo animal ē ⁊ ſi vera fuerit particularis negatio. que dicit. quod dam animal homo non eſt: vera eſt eius per contra poſitionem conuerſio. que dicit. quidam nō homo nō aīal non eſt. Equale eſt enim ac ſi diceret. res que hō non eſt: nō ē nō aīal. ſed eſt anīal vt equusⁱ ⁊ bos hō non eſt: ⁊ non eſt non animal. Ergo ſi cum particula ris negatio: falſa eſt: falſa eſt etiam eius per cōtrapo ſitionē ꝯuerſio: ⁊ ſi cū particularis negatio vera ē va eſt eius per contrapoſitionem conuerſio. Nō ē dubiū quia

Secundus
185
qꝛ ꝑticularis negatio poſſit per contrapoſitioneꝫ ſibi ipſa cōuerti. Nuc quoniā oſtenſum generalem affir matiuā: ⁊ ꝑticularem negatiuam per cōtrapoſitionē poſſe conuerti. Oſtendamus generalem negatiuam: ⁊ particularem affirmatiuam per contrapoſitioneꝫ ſibi non poſſe conuerti. Et primo de generali nega tione dicendum eſt. Nam ſi generalis negatio vera eſt: non neceſſe erit per contrapoſitionem ſibi con uerſam veram eſſe. Sed ſi falſa fuerit ſibi per con trapoſitionem conuerſam falſam eſſe neceſſe eſt. Nam ſi falſa eſt que dicit. Nullus homo animal ē fal ſa erit fortaſſe eius per cōtrapoſitionem conuerſio: q̄ dicit: nullum non animal non homo eſt. Equale eſt.n. ac ſi diceret nulla res eſt que non ſit animal: ⁊ non ſit homo. quod eſt omnis res que animam nō habet: ho mo eſt qd̓ aperte falſū eſt. Itē ſi vera fuerit genera lis negatio. falſa erit eius per contrapoſitionem con uerſio. Nam ſi vera eſt nullus homo ē lapis. falſa erit eius per contrapoſitionem conuerſio que dicit. nulluſ non lapis non homo eſt. Equale eſt enim ac ſi dicat. nulla res eſt que cum non ſit lapis nō homo eſt. quod eſt omnis res quecūqꝫ lapis non fuerit homo eſt. qd̓ falſum eſt. Innumerabilia enim inuenies: que nō ſūt lapides: quoniam homines non ſunt ergo qm̄ ſi gene ralis negatio vera vel falſa fuerit: falſa erit eius ꝑ cō trapoſitionem conuerſio: non eſt dubium generalem negationem ſibi non poſſe conuerti. quod enim in ali quo fallit generaliter colligi nō poteſt. Reſtat igitur vt id quod reliquum eſt monſtremus particulareꝫ af firmationem per contrapoſitionem ſibi non poſſe cō uerti. Cum enim fuerit particularis affirmatio vera vera erit eius per contrapoſitionē conuerſio. Nam ſi vera eſt. que dicit. quidaꝫ hō aīal eſt: vera eſt eiꝰ per contrapoſitionem conuerſio: quoddam nō animal nō homo eſt. Equale eſt enim ac ſi dicat quedā res: que animam non habet: homo non eſt: quod verum eſt. Lapis enim animam non habet: ⁊ tamen homo non eſt. Item ſi particularis affirmatio. Que dicit quidā lapis homo eſt: falſa eſt: vera erit eius per contrapoſi tionem conuerſio: que dicit quidam non hō nō lapis eſt. Equale enim eſt ac ſi diceret quedam res que ho mo non fuerit lapis non eſt: quod verum eſt. Equus enim hō nō eſt. Et tamen lapis non eſt ergo ſi cum ī quibuſdam particularis affirmatio vera fuerit vera erit eius per contrapoſitionem conuerſio: ⁊ ſi cum in quibuſdam falſa fuerit particularis affirmatio. vera erit eius per contrapoſitionem conuerſio non eſt du bium particulares affirmationes per contrapoſitio nem non poſſe conuerti. Generalis v̓o negatio ⁊ par ticularis affirmatio: que contraiacentes ſunt: in per contrapoſitionem conuerſionibus cōtraria patiunt̉. Nam in generalibus negatiuis ſiue generales nega tiue vere fuerint ſiue falſe per contrapoſitionem con uerſiones ſemper falſe ſunt. in particularibus autem affirmatiuis: ſiue particularis affirmatio vera fuerit ſiue falſa: eius per contrapoſitionem conuerſio vera eſt. Repetendum eſt igitur a ſuperioribus ⁊ confir mandum ꝙ in ſimplicibus terminorum conuerſioni bus particularis affirmatio: ⁊ generalis negatio ſibi conuerti poſſunt. Generalis vero affirmatio ⁊ parti cularis negatio ſibi conuerti non poſſunt. in his vero conuerſionibus: que per contrapoſitionem fiunt con tra eſt. Nam generalis affirmatio ⁊ particulariſ affir matio per contrapoſitionem ſibi ipſis cōuerti poſſūt Generalis vero negatio: ⁊ particularis affirmatio ꝑ
contrapoſitionem ſibi ipſis conuerti non poſſunt. Et generalis negatio ⁊ particulariſ affirmatio: que ſunt contraiacentes in veri falſiqꝫ diſtantia(vt demōſtra tum eſt) ſibiipſis inuicem contraria patiuntur hec de cathegoricorum ſyllogiſmorum cathegoricis propoſi tionibus dicta ſufficiant. Si qua vero his pretermiſ ſa ſunt in periermenias. Ariſtotelis commentario di ligentius ſubtiliuſqꝫ tractata ſunt. ¶ De ſyllogiſmno cathegorico. Liber Secundus Uperioris ſeries voluminis quod ad Nl cathegoricorum ſyllogiſinorum propo ſitiones attinebat explicuit. Nunc autē quantum introductionis patitur tem peramentum de ipſa cathegoricorum ſyllogiſinorum ratione tractabitur. ⁊ quoniam omnium compoſitorum firmitudo vel viti tium: aut in his maxime reperitur ex quibus eſt com poſitum: aut penes bonam malam compoſitionē eiuſ laus vituperatioqꝫ tenetur. Namqꝫ domꝰ ſi ſit forti bus lapidibꝰ debilibus ue ꝯſtructa: ipſa quoqꝫ ē for tis aut debilis. Porro autem ſi artificis compoſitio nem equabilem ſolertemqꝫ fuerit nacta: ipſa quoqꝫ conſtructio merito ſtabilis erit: ⁊ laudabile fundamē tuꝫ. Si vero inſolertior cōpoſitio fiat: tota quoqꝫ quā uis ex bonis ordinata lapidibus: nulla ſeſe gerens fa brica ſtabilitate nutabit. Nos quoqꝫ hanc eandē ima ginem ſecuti prl̓us de his quibus ipſe ſyllogiſmus cō ſtat ideſt propoſitionibus explicuimus. Nunc de ipſa inter ſe ſyllogiſmorum coniunctione oppoſitiōeqꝫ tra ctabimus. Illud vero meminiſſe debebis introducen dis hic me preſtitiſſe inchoantibus non introductis. Et primum quid ſit eſſe in omni vel non eſſe paucis oſtendam. Si qua enim res alterius generis fuerit: omnem intra ſe ſpeciem continebit: ⁊ in toto ſpecies genere illa eſſe dicetur. Sit enim genus animal. ho mo vero ſpecies. homo ergo quoniā minus ē quā ani mal: in toto animali eſſe dicitur. Omnis enim homo animal eſt: Si quis ergo ſic dicat aliquam rem de oī alia re predicari. conuerſa vice nihil intereſt. Nam ſi cut in toto animali homo eſt: ſic etiam animal de oī homine predicatur. in toto vero non eſſe eſt. quotiēs alia res ab alia re omni diſiuncta eſt. vt ſi dicas ani mal in nullo lapide eſt. nullus enim lapis animal eſt: ⁊ ſi dicas animal de nullo lapide predicat̉. de nullo.n. lapide animal dicitur. Diffinimuſ ergo in toto eē vel in toto nō eē ſic in toto eſſe: vel de toto p̄dicari dicit̉ quotiens non poteſt inueniri aliquid ſubiecti: ad ꝙ il lud ꝙ predicatur dici non poſſit. Nam nihil hominis anuenitur: ad quod animal dici non poſſit. In toto ve ro non eſſe: vel de nullo predicari dicitur: quotiens ni hil ſubiecti poterit inueniri ad ꝙ illud quod predica tur dici poſſit. Nihil enim lapidis inueniri poteſt: de poſſit animal predicari. Illud ſane notandum eſt ꝙ eſſe in toto verſa vice dicitur. Nam ſi aliquid de ali quo omni predicatur: illud de quo illud predicatur in toto illo eſſe dicitur quod predicatur: vt animal de oī homine dicitur. Homo non in toto eſt animali velut quedā pars intra totum animal latet. ſi quid in alio omni fuerit: in eo toto illa res de qua ſuperius dice bat̉ eē dr̄: vt idē aīal cū ī oī ſit homine: ⁊ de eo omni predicetur. Homo eſt in toto animali. His igitur po ſitis quotiēſcūqꝫ ita dicimꝰ: vt litteras pro terminis diſponamꝰ: pro breuitate hoc. ⁊ pro cōpēdio facimꝰ: id ꝙ per litteras d̓mōſtrare volumꝰ vniuerſaliter de mōſtramꝰ. Nā fortaſſe ī terminis aliquibꝰ falſum in

Liber
gerendum neceſſe ſit. In litteris vero nūqͣꝫ fallimur quoniam ad hoc vtimur litteris quaſi terminos pone remus. In litteris vero ipſis niſi terminorum coniun ctio per ſe firma valenſqꝫ fuerit: vlla neqꝫ veritas. ne qꝫ falſitas reperietur. Quotiens igitur aliud de alio omni predicari volumus oſtendere: ſic ponimus: Sit primus terminus. a. Secundus. b. ⁊ predicatur. a. de omni. b. Hoc autem ita accepto tanqꝫ ſi poſuerimus a. animal. b. hominem. Eodem modo ⁊ de negatiuis Nam ſi dicamus. a. de nullo. b. predicatur: tale eſt ac ſi dicamus a. ꝙ eſt animal de nullo lapide predicatur ꝙ eſt. b. ⁊ alia quecunqꝫ huius conſimilia. Omnis au tem ſyllogiſmus ſimplex tribus terminis demonſtra tur atqꝫ concluditur. Sed prius ipſorum ſyllogiſmo rum figuras aſpiciamus. Poſt vero de modis ordi nibuſqꝫ eorum tractabimus. Tribus igitur terminis ita poſitis: vt prope ſe ſibi connexi ſint tres non vltra fieri complexiones neceſſe eſt hoc modo. Sit enim. a. ſit. b. ſit. c. aut eniꝫ. a. de. b. predicabitur. ⁊. b. de. c. aut certe. a. ⁊. de. b. predicabitur. ⁊. de. c. vel iſdeꝫ ipſis. a. terminus videbitur eſſe ſubiectus. Sit enim. a. bonū ſit. b. iuſtum ſit. c. virtus. aut enim. a. i. bonum erit in omni. b. i. iuſtum ⁊ dicetur. omne iuſtum bonum eſt ⁊ item. b. iuſtum. In omni. c. virtute. ⁊ dicetur. omniſ virtus iuſta eſt. Et erunt huiuſmodi propoſitiones. Omne iuſtum bonum eſt. ⁊ omnis virtus iuſta ē. aut a. i. bonum. de. b. ꝙ iuſtum eſt. ⁊ de. x. ꝙ virtus eſt pre dicabitur. vt ſit. omne iuſtum bonum eſt. Omnis vir tus bona eſt: aut certe. a. bonum. b. iuſto ⁊ virtuti. c. ſubiacebit. Ut dicatur. omne bonum iuſtuꝫ eſt. oē bo num virtus eſt. In hac enim complexiōe. b. ⁊. c. de ſo lo. a. termino predicātur. Ubi vero. a. de omni. b. ter mino. ⁊. b. item predicatur de omni. c. Hanc figuram voco primam que diffinitur ſic. Prima figura eſt: in qua is qui ſubiectus ē: de alio predicatur. Namqꝫ. b. quidem. a. termino ſubiectum eſt. ad. c. item terminu predicatur. Extremitates vero dico huius figure qd̓ predicatur ⁊ ꝙ ſubiectum eſt. i. a. c. Namqꝫ. a predica tur. de. b. termino. c. vero terminus b. termino ſubia cet. Medium vero voco illud quod alij ſubiacet. ⁊ de alio predicatur.i. b. Nam. b. terminus. a. termino ſub iacet. de. c. vero termino predicatur. Maior vero ex tremitas eſt: que prima predicatur.i. a. Namqꝫ idem a. de. b. termino predicatur. Minor vero que medio termino ſubijcitur. i. c. Namqꝫ. c. terminus medio ter mino. i. b. ſubiectus eſt. de eo enim. b. medius termi nus dicitur. Maior vero terminus. a. vocatus. eſt. i. qui predicatur: quoniam omne predicatum ab eo de quo predicatur maius eſt: Et in concluſione ſicut ī pri ma propoſitione ſemper. a. terminus predicatur. a. n. bonum predicatur. de. b. iuſto. Et dicitur omne iuſtū bonum eſt. b. vero mediꝰ terminus predicatur de. c. ⁊ dicitur omnis virtus iuſta eſt. ¶ Ex his igitur con cluditur in ſyllogiſmo. omnis virtus bonum eſt. ⁊ a bonum nominabitur de. c. virtute. atqꝫ ideo a nobis maior extremitas appellatur. Id vero meminiſſe de bemus: ꝙ ea que paria ſūt: retorqueri poſſunt ⁊ ad ſe inuicem predicari: ⁊ ſicut id quod predicatur in eo qd̓ ſubiectum eſt omni eſt ita rurſus conuerſum ꝙ fue rat ſubiectum: in eo ꝙ antea predicabatur omni erit Naꝫ ſi. f. ⁊. g. duo termini ita ſibi ſint equales: vt neu ter neutro maior ſit cum predicaueris f. de omni. g. erit.ſ. terminus in omni. g. termino: Si vero cōuer tas ⁊ predicas. g. terminum de.ſ. termino: erit ve rū. g. terminum in omni. f. termino eſſe. ſit enim..f. ri
ſibile. g. homo. Ergo ſi predicas.f. riſibile. ⁊. g. homi nem ſubijcias.f. riſibile in omni. g. inuenitur. Omnis enim homo riſibilis eſt. Si vero predicas. g. homineꝫ ad f. riſibile. g. homo in omni f. riſibili reperitur. Oe enim riſibile homo eſt. Quid autem termini ſint: ve quid predicatio: aut quid ſubiectio priori de propoſi tionibus libro ſatis dictum eſt. Sed ne forte errem ꝙ videtur vniuerſalis affirmatio: conuerſa. Nam de hoc quoqꝫ ſuperius dictum eſt. Medio vero hoc ſolū monſtrare volumus: quod que ſunt in toto paria ſola conuertantur. Hoc tamen prodeſt ad oſtenſioneꝫ ſyl logiſmorum que ſit in circulo quam in analyticis dixi mus. De prima cātegoricorum figura expeditum eſt. Secunda vero figura eſt quotiēs. a. terminꝰ de vtriſ qꝫ. b. ⁊. c. terminis predicatur hoc modo. Si.n. dicas a. bonuꝫ de omni. b. iuſto vt ſit hoc modo propoſitio Omne iuſtum bonum eſt. Et ita. a. bonuꝫ de oī. c. vir tute: vt ſi dicas. Omnis virtus bonum eſt ſolum. a. de vtriſqꝫ. b. ⁊. c. terminis predicaſti: ⁊ erit ſecunda figu ra. Mediuſ autem terminus in hac figura erit qui de vtriſqꝫ predicatur.i. a. Extremitates vero ea que ſu biecta ſūt..i. b. ⁊. c. Maior vero extremitas eſt de qua primo. a. terminus appellatur. i. b. iuſtum. vel ſi ad. c. Primo predicabitur. c. terminus maior terminus in uenitur. iccirco ꝙ ea extremitas: de qua medius ter minus primo predicatur: in concluſione ipſa quoqꝫ p̄ dicabitur. vt ſuperius demonſtratum eſt. Minor ve ro extremitas erit ad ꝙ medius terminus poſterius predicabitur ¶ Tertia vero figura erit quotiens: a. ⁊ b. termini de vno. c. predicantur. Si quis enim predi cet. a. i. bonum de. c. i. virtute: vt ſit huiuſmodi propo ſitio. Omnis virtus bonum eſt. Itē. b. predicatur de c. vt ſit omnis virtus iuſtum eſt. Tertiam figuraꝫ fa cit. In hac vero figura medius terminꝰ erit qui vtriſ qꝫ ſubiectus eſt. i. c. Namqꝫ de. c. termino. a. ⁊. b. ter mini predicantur. Maior vero extremitas eſt que pri mo predicatur.i. a. Minor vero que poſtea. i. b. vel ſi quem libuerit. b. prius. a. poſterius predicare ẜm prio rem poſterioremqꝫ predicationeꝫ maior minorue ex tremitas inuenietur: ⁊ hic quoqꝫ maior extremitas in concluſionibuſ ſicut in ſuperioribus alijs figuris de minore predicatur. ¶ Expeditis igitur tribus ſyllogi morum figuris dicendum eſt: quia perfectus ſyllogiſ mus eſt: cui ad integram probatamqꝫ concluſionē ex ſuperius ſumptis ⁊ propoſitis nihil deeſt. Sed modo atqꝫ ordine facta concluſio nihil de habens per ea q̄ antea propoſuit terminatur. Imperfectus vero ſyllo giſmus eſt: cui: nihil eque ad perfectionem deeſt. Uerumtamen in his que in propoſitionibus ſumpta ſunt: aliqua deſunt: cur ita eſſe videtur: ſed ⁊ he dif finitiones omnes poſterius liquebunt. Nunc au tem vnde he figure naſcantur: breuiter explicandum eſt. Quoniam vnde naſcantur: in eadem iterum reſoſ uuntur. Sed ſecunda ⁊ tertia figura de prima figura naſci ⁊ procreari videntur: Sit enim. a. terminus in omni. b. termino. ⁊ de omni eo predicatur. b. vero ter minus de omni. c. termino predicatur. hec vt dictum eſt prima ſyllogiſmorum figura eſt. Si quis igit̉ ma iorem extremitatem propoſitionemqꝫ conuertat: ⁊ ꝙ fuerat antea predicatum faciat eſſe ſubiectum ſecun dam faciet figuram. Nam quemadmodum. a. termi nus predicatur de. b. termino ita. b. de. c. Si ergo con uertat̉ ⁊ fiat vt. b. terminꝰ de. a. termīo p̄dicet̉. Inue nitur. b. terminus qui antea medius fuerat: ⁊ a. ter mīo ſubiectꝰ. de. c. vero termīo p̄dicatur: ad vtroſqꝫ terminos

Secundus.
terminos p̄dicatiuꝰ. Age enī quoniā. a. bonuꝫ de. b. iuſto p̄dicabat̉. b. v̓o iuſtū d̓. c. ꝟtute p̄dicabat̉: erat propoſitio. omne iuſtū bonū eſt. omnis virtus iuſta ē manēte ꝓpoſitione que eſt. omnis virtus iuſta eſt. pri ma ꝓpoſitio. omne iuſtū bonū eſt cōuertat̉ ⁊ fiat om ne bonum iuſtum eſt. Inueniuntur igitur propoſitio nes ſic. omne bonuꝫ iuſtuꝫ eſt. omnis virtus iuſta eſt iuſtuꝫ..i. b. de. a. ⁊. c. terminis p̄dicabit̉. Conuerſa igi tur maiore pͥoris figure extremitate ſecūda ſyllogiſ morū figura ꝓcreat̉. Tertia ꝟo figura naſcit̉ mino ri ꝓpoſitione cōuerſa. Naꝫ ſi. a. bonū predicat̉ de. b. iuſto: vt dicatur. omne iuſtuꝫ bonuꝫ eſt. b. vero iuſtū predicatur de. c. virtute vt dicat̉. omnis virtꝰ iuſta ē ſi priore propoſitione manente.i. omne iuſtū bonū eſt Secunda que ē. omnis virtus iuſta eſt. Conuertat̉ ⁊ fiat. omne iuſtuꝫ virtus eſt. Inueniant̉ omnes propo ſitiones ſic. Omne iuſtuꝫ bonū eſt. Omne iuſtum vir tus. ⁊ de. b. iuſto. a. ⁊. c. termini p̄dicant̉ ⁊ ſit tertie fi gure cōnexio. Conuerſis igit̉ primis poſteriſqꝫ extre mitatibus prime figure: tertia vel ſecunda figura na ſcunt̉. At ꝟo vnaqueqꝫ harū triū figuraꝝ hēt ſub ſe plures ſyllogiſmorū modos: vt modi ſub figuris ita ſint: vt ſunt ſpēs ſub ſuis generibꝰ. Habet enim pri ma figura ſub ſe Ariſtotele auctore modos qͣtuor: ſꝫ Theophraſtus: vel Eudemus ſuꝑ hos quatuor qnqꝫ alios modos addūt Ariſtotele dante principium ſecū do priorū analyticorum volumine ꝙ melius poſtmo dum explicabitur. Secūda vero figura habet ſub ſe qͣtuor modos. Tertia vero auctore Ariſtotele ſex ad dunt etiā alij vnū ſicut ipſe Porphirius ſuperiores .ſ. ſequēs. Et qm̄(vt ſuꝑiore libro dictū ē) alie ꝓpoſi tiōes affirmatiue ſunt alie negatiue ⁊ earū alie vni uerſales: alie vero ꝑticulares ẜm eas ip̄as propoſitio nes ſyllogiſmorum cōcluſioneſqꝫ iunguntur. ¶Nāqꝫ pͥme figure primus modus ē ꝗ ſit ex duabus vniuerſalibꝰ affirmatiuis: vniuerſalem affirmatiuaꝫ colligēs. Si eniꝫ. a. terminus fuerit ī oī. b. termino: ⁊ ſi. b. terminus: de oī. c. termino fuerit p̄dicatus. a. ter minus de omni. c. termino p̄dicatur. Nāqꝫ. a. bonū ſi p̄dicetur de. b. iuſto: vt ſit: omne iuſtum bonum ē. b. vero iuſtum: ſi predicet̉ de. c. virtute: vt ſit oīs virtus iuſtū ē: neceſſario cōcludit̉ extremitatibꝰ ad ſe inuicē p̄dicatis.i. a. ⁊. c. vt ſit: omnis virtus bonū ē. Sūt igi tur huiuſmodi ꝓpoſitiōes: atqꝫ cōcluſio. Si. a. ī omni .b. fuerit ⁊. b. in omni. c. fuerit. a. terminus de omni .c. predicabitur.i. Omne iuſtum bonum eſt. Omnis virtus iuſta eſt: ⁊ concluſio. Omnis igitur virtus bo num eſt: ⁊ hic prime figure modus primus. ¶ Secun dus vero modus prime figure eſt quotiens ex prima vniuerſali negatiua ⁊ ſecunda vniuerſali affirmati ua: concluſio vniuerſali negatione colligitur. Si enī ſit. a. malum. b. bonum. c. iuſtum. a. terminus de nul lo. b. termino p̄dicabit̉. Nullū enī bonū malum ē. b. vero terminus de oī. c. termino predicabitur. Omne enim iuſtū bonū ē. Quare colligit̉ nullū iuſtū malū eſt: ⁊ hoc modo ē. Si. a. terminus de nullo. b. termi no predicatur. b. vero terminus de oī. c. termino fue rit predicatus. a. terminus de nullo. c. predicabitur: vt eſt. Nullum bonum malum eſt. Omne iuſtum bo num eſt. Nullum igitur iuſtum malum eſt. ¶ Tertiꝰ vero modus prime figure eſt: quotiens ex vniuerſali affirmatiua: ⁊ particulari affirmatiua: particularis affirmatiua colligitur. Nam ſi. a. virtus de oī. b. ideſt bono predicetur. ⁊. b. de quodam. c. ideſt iuſto fuerit p̄dicatū ꝑticulariter: erit quoqꝫ cōcluſio particulari
ter huiuſmodi: vt. a. virtus de quodā. c. iuſto particu lariter p̄dicetur. Si igitur fuerit. a. terminus ī oī. b. ⁊ .b. terminus in aliquo. c. particulariter: erit. a. termi nus in aliquo. c. particulariter: vt ſit. Omne bonum virtus eſt. Quoddam iuſtum bonum eſt. Quoddam igitur iuſtum virtus eſt. ¶ Quartus modus prime figure eſt talis: quotieus ex vniuerſali negatione: ⁊ particulari affirmatione par ticularis negatiua colligitur. Nam ſi. a. terminus: de nullo. b. termino predicetur. b. vero terminus de quo dā. c. termino p̄dicet̉. a. terminꝰ de quodā. c. termino nō p̄dicabit̉: qd̓ monſtrat ſubiecta deſcriptio. Nam ſunt huiuſmodi propoſitiones. Nullum bonum malum eſt. Quoddam iuſtum bonum eſt. Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. ¶ Hos ergo quatuor. In prima figura modos in ana lyticis ſuis Ariſtoteles poſuit. Ceteros vero quinqꝫ modos Theophraſtus vel Eudemus addiderunt ꝗ bus Porphirius grauiſſime vir Auctoritatis viſus ē cōſenſiſſe ꝗ ſūt huiuſmodi. Nam qm̄ particularis affirmatiua ſibi ipſi conuertitur: quiſꝗs oſtenderit in concluſiōe. a. terminuꝫ de quodā. c. termino ꝑticula riter p̄dicari. In eadē ipſa cōcluſione monſtrauit. ꝙ c. terminus de. a. termino rurſus ꝑticulariter p̄dicet̉ Naꝫ ſibi ꝑticularis ꝓpoſitio cōcluſione conuertitur. Si. a terminꝰ in quodā. c. termino fuerit. c. terminꝰ de quodam. a. termino p̄dicabit̉. Item quiſquis vni uerſalē negatiuā in concluſione probauerit: neceſſe ē euꝫ ipſius quoqꝫ conuerſioneꝫ in eadeꝫ concluſiōe ꝓ baſſe. Uniuerſalis enī negatio ſemper ſibi cōuertit̉. Naꝫ ſi quis probauit ꝙ. a. terminꝰ de nullo. c. termi no p̄dicet̉: nō eſt dubiuꝫ quin in hac concluſiōe illud quoqꝫ probatuꝫ ſit. ꝙ. c. terminus de nullo. a. termi no predicetur. Sēper enī(vt dictū ē) vniuerſalis ne gatiua ſibi jpſi conuertitur. vniuerſalis quoqꝫ affir matiua duplici cōcluſiōe cōtinetur. Nā quiſquis on̄ dit. a. terminū de oī. c. termino p̄dicari. Illud quoqꝫ on̄dit ꝙ. c. terminꝰ de quodā. a. termino ꝑticulariter p̄dicet̉. Si ꝗs.n. ꝓbauerit aīal de oī hoīe poſſe p̄di cari ita dicēs. Oīs hō aīal eſt: illud quoqꝫ neceſſario mōſtrauit particulariter: qm̄ quoddā aīal hō ē. Ita ſemꝑ vniuerſalis negatiua ⁊ vniuerſalis affirmatiua vel particularis affirmatiua dupliciter cōcludūtur. Alie enī ſibijpſis cōuertūtur: q̄ ꝑticularis ē ꝑticulari ter q̄ vniuerſalis vniuerſaliter. Alia ꝟo cū ip̄a vl̓ is ſit ꝑticulariter ſibijpſi cōuertit̉. Particularis āt ne gatiua nūqͣꝫ ſibijpſi cōuertit̉. Atqꝫ iō ſimplicē ī ſe re tinet cōcluſionē. Hoc āt qd̓ nuꝑ diximꝰ ī ſecūdo pͥmo rum analyticoꝝ libro ab Ariſtotele mōſtrat̉. Qd̓ ſoli Theophraſtus ⁊ Eudemus pͥncipiū capiētes ad ali os ī pͥma figura ſyllogiſmos adijciendos animū adie cere ꝗ ſūt huiuſmōi ꝗ καταάήακλασιη vocant̉.i. ꝑ refractionē quādā cōuerſionēqꝫ ꝓpoſitiōis. Et eſt ꝗnqꝫ modus ex duabꝰ vniuerſalibꝰ affirmationibus ꝑticularē colligēs affirmatiuā hoc mō. Si. a. fuerit ī oī. b. ⁊. b. fuerit ī oī. c. poſſet equidē cōcludi ꝙ. a. eēt in omni. c. Sed qm̄ iſta vniuerſalis propoſitio(vt di ctum ē) particulariter cōuertitur p̄termiſſo eo ꝙ. a. terminus de oī. c. termino p̄dicat̉: cōcluſio eſſe dicit̉ ꝙ. c. terminus de quodam. a. termino p̄dicatur: qd̓ hoc exēplo monſtrādū ē. Si enim ſint ꝓpoſitiōes ſic omne iuſtuꝫ bonū ē: omnis virtus iuſtum eſt: poſſet etiam concludi ꝙ omnis virtus bonum ē. Sꝫ qm̄ ita

Liber.
propoſitio ſibi conuertitur vt ſit quoddam bonū vir tus ē particulariter: particularis ſyllogiſmus cōclu ſioqꝫ colligit̉ ex duabª vl̓ibus affirmatiuis. Eius ꝟo forma talis ē. A. terminus ī oī. b. ⁊. b. terminus ī oī. c. igitur. c. terminus in quodam. a. vt eſt. Omne iuſtum bonum eſt. Omnis virtus iuſta eſt. Quoddam bonum virtus eſt. Per cōuerſionē v̓o refractionēqꝫ dicunt̉: qm̄ ꝙ vni uerſaliter colligebat̉ cōuerſū ꝑticulariter collectū ē. ¶ Sextus modꝰ ē pͥme figure qui ſit ex vl̓i negatiua: ⁊ vl̓i affirmatiua vniuerſalē cōcluſionē ꝑ cōuerſionem colligēs. Nā ſi. a. terminꝰ ī nullo. b. fuerit. b. v̓o ter minus: ī omni. c. termino fuerit poſſet equidē colligi qm̄ terminꝰ. a. ī nullo. c. termino ē. Sed qm̄ vniuer ſalis negatiua conuertitur dicimus quoniam. c. termi nus in nullo. a. termino eſt: vt ſit hoc modo. Nullum bonum malum eſt. Omne iuſtum bonum eſt: poſſet colligi Nullum iuſtum malum eſt. ſed ex his per conuerſio nem colligimus. Nullum malum iuſtum eſt. ¶ Septimus modus eſt prime figure qui ex vniuerſa li affirmatiua ⁊ particulari affirmatiua per cōuerſio nē particularē colligit affirmatiuā. Si enī fuerit. a. terminus in oī. b. ⁊. b. terminus de quodā. c. termino predicet̉. poteſt. a. terminus de quodā. c. termino pre dicari. Sed qm̄ particulare affirmatiuū ſibi ipſi con uertit̉ ꝑ cōuerſionē ſit cōcluſio: ⁊ dicetur. c. terminuꝫ de quoddā. a. termino p̄dicari: vt ſit ſic. Omne bonū virtus eſt: quoddā iuſtū bonū ē. Poſſet etiā conclu di qm̄ quoddā iuſtū virtus ē. Sed qm̄ particulare af firmatiuū cōuertitur: dicimus qm̄ quedā virtꝰ iuſta eſt. ¶ Octauus modus ē pͥme figure: quotiēs ex vni uerſali affirmatiua: ⁊ vniuerſali nagatiua particula riter colligitur. Si enī. a. terminus de oī. b. termino p̄dicatus fuerit. b. ꝟo terminus de nullo. c. termino p̄dicetur: nō poſſet colligi qm̄. a. terminus de nullo .c. termino p̄dicat̉. Cū āt nō poſſit ī reſolutorijs dictū ē. Sꝫ qm̄ vl̓is negatiua ſibi ipſa cōuertit̉. Pōt dici ⁊ cōuerti: qm̄. c. terminꝰ de nullo. b. termino predicat̉ .b. ꝟo terminꝰ de quodā. a. termīo dicit̉: qm̄ vniuer ſalis affirmatiua particulariter ſibi ipſa cōuertit̉: qͣre .c. terminꝰ de quodā. a. termino n̄ p̄dicabit̉: vt ſit ſic. oē bonū iuſtū ē: nullū malū bonū ē: nō poſſet colligi qm̄ nullū malum iuſtum ē. Sed conuertitur ſic. Nullum bonum malum eſt. Quoddam iuſtum bonum eſt. Quoddam igitur malum non eſt. ¶ Nonꝰ modꝰ ē pͥme figure ꝗ ex particulari affirmati ua ⁊ vniuerſali negatiua ꝑticularē colligit negatiuā ꝑ cōuerſionē. Si enim. a. terminꝰ de quodā. b. termi no. b. ꝟo terminꝰ de nullo. c. termino p̄dicat̉: nō pōt ꝗdē dici quoniam. a. terminus de quodam. e. termi no non predicetur. Cur aūt nō poſſit hoc quoqꝫ: ī re ſolutorijs diximꝰ: ſed qm̄ vniuerſalis negatiua ꝯuer ti pōt: dicetur qm̄. c. terminꝰ de nullo. b. termino p̄ dicatur: ⁊. b. terminus de quodā. a. predicatur. c. igit̉ terminus de quodam a. nō p̄dicabitur: vt ſit ſic. Quoddam bonum iuſtum eſt. Nullum malum bonum eſt. Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. ¶ Expeditis igitur nouem prime figure modis ad ſecū de figure quatuor modos veniamus. Illud tm̄ cōſtet ꝙ quēadmodum in prima figura per nouem ſupradi ctos modos ⁊ affirmatiua vl̓is: ⁊ negatiua vl̓is: ⁊ affirmatiua particularis: ⁊ negatiua particularis: ī cō cluſione colligit̉. In ſecūda figura affirmatiuā neqꝫ generalē: neqꝫ particularem poſſe colligi. ſed tm̄ vel particulariter vel vniuerſaliter ſolas colligi negati uas. Nullus lapis ſenſibilis ē: cōuerſa: nullū ſenſibi le lapis eſt. Omne animal ſenſibile eſt. Manet: omne aīal ſenſibile ē. Nullū animal lapis eſt. Manet: nul lū animal lapis ē. Eſt aūt ſecūde figure modus pͥmꝰ hic quotiēs ex vniuerſali negatiua: ⁊ vniuerſali affir matiua vniuerſalis negatiua colligitur. ſi eniꝫ. a. ter minus de nullo. b. termino ⁊ de oī. c. termino p̄dicet̉ .b. terminꝰ de nullo. c. termino predicabit̉. Sit enim .a. bonū: ſit. b. malū. c. iuſtū. Si quis igitur ſic dicat: nullū malū bonū ē. Oē iuſtū bonū ē: cōcludit: nullū iuſtū malū ē. Liquet igit̉ maiorē extremitatē de mi nore ī cōcluſiōe p̄dicari. Sꝫ oēs: ſecūde figure ſyllo giſmi qͣꝫuis veri ſint ex ſeipſis nō ꝓbant̉: ſed ex pͥme figure modis īplētur. Nāqꝫ ſi. a. terminꝰ de nullo. b. termino p̄dicet̉ ⁊ oī. c. termīo ſit: nōdū ꝓbatū ē: qm̄ oī. b. terminꝰ de nullo. c. termino p̄dicet̉. Sꝫ ſi ꝗs ex iſto ſecūde figure mō pͥmo ẜꝫ modū faciat ꝑ ꝯuerſio nē totꝰ ſyllogiſmꝰ cōcluſioqꝫ ꝓbata ē. Si ꝗs.n. ī hoc ſyllogiſmo ꝗ ē. a. terminus ī nullo. b. ⁊ idē. a. termi nus de oī. c. p̄dicat̉. a. b. ꝓpōnē ꝯuertat: vt faciat eē .b. a. Nā oīs vl̓is negatiua ꝯuertit̉. Si ꝗs igit̉ dicat qm̄. a. terminꝰ de nullo. b. termino p̄dicat̉: ⁊. b. igit̉ de nullo. a. termino p̄dicabit̉. Sꝫ. a. de oī. c. termino p̄dicabit̉. Fit igit̉ pͥme figure ſecūdꝰ modꝰ ex vl̓ i nega tiua: ⁊ vl̓i affirmatiua: vl̓em colligēs negatiuā: vt ſit cōcluſio. De nullo igit̉. c. termino. b. p̄dicabit̉. His igit̉ cōuerſiōibꝰ oīs ſecūde ⁊ tertie figure ſyllogiſinꝰ cōcluſioqꝫ colligit̉ ⁊ ꝓbat̉. Atqꝫ iō qm̄ ex ſeip̄is non ſūt ꝓbati niſi ex ſuꝑioribꝰ cōprobēt̉.i. pͥme figure mo dis: ꝗcūqꝫ ī ſecūda vel tertia figura inuentus fuerit imperfectus vocatur ſyllogiſmꝰ. ¶ Secūdus v̓o mo dus ſcd̓e figure ē quotiēs ex vniuerſali affirmatiua ⁊ vniuerſali negatiua cōmutatis ordinibꝰ vniuerſali bus rurſus negatiua cōcludit̉. Si enī. a. terminꝰ in oī. b. termino fuerit ⁊ de nullo. c. termino p̄dicet̉. b. terminꝰ de nullo. c. termino p̄dicabit̉. Sit enī. a. bo nū. b. iuſtū. c. malū. Si ꝗs igit̉ ſic dicat. Omne iuſtū bonū eſt. nullū malū bonuꝫ. concludit nulluꝫ igitur malū iuſtū ē. Sꝫ hec cōplexio cōiūctioqꝫ ꝓpōnū du pliceꝫ cōuerſioneꝫ habet. Oſtendit̉ eniꝫ de ſecundo pͥ me figure mō ſic Naꝫ ſi. a. terminꝰ in omni. b. termi no ē ⁊ de nullo. c. termino p̄dicabit̉: hec vl̓is negati ua cōuertit̉. Erit igit̉ vt. c. terminꝰ de nullo. a. termi nō p̄dicet̉ ꝙ ſi ita ē: erit huiuſmodi ſyllogiſmꝰ. c. ter minꝰ de nullo. a. termino p̄dicat̉. a. terminꝰ in omni b. termino ē. c. igit̉ terminus de nullo. b. termino pre dicabit̉. Ecce vna cōuerſio facta ē ꝓpoſitionis negati ue. Sꝫ qm̄ diximꝰ concludi nō. c. in nullo. b. ſed. b. in nullo. c. termino hic vl̓is cōcluſio negatiua cōuertit̉. Et ſicut cōcluſū eſt. c. terminū de nullo. b. termino p̄ dicari: ita cōcludit̉ de nullo. c. termino. b. terminū p dicari. ¶ Tertiꝰ modꝰ ſecūde figure ē: quotiēs ex vl̓ ī negatiua ⁊ particulari affirmatiua ꝑticularis nega tiua colligit̉. Si enī. a. terminꝰ de nullo. b. termino p̄dicet̉ ⁊ in quodaꝫ. c. termino fuerit. b. terminus de quodā. c. termīo nō p̄dicabit̉. Sit enī. a. bonū. b. ma lū. c. iuſtū. Si ꝗs igit̉ ſic dicat. nullū malū bonū eſt. quodā iuſtū bonū ē: ꝯcludat neceſſe ē: quoddā iuſtū malū nō ē. Hic quoqꝫ ſyllogiſmus ꝑ cōuerſionē hoc mō ꝓbat̉. Nā ſi. a. terminꝰ de nullo. b. termino p̄di cat̉. ⁊. b. terminꝰ de nullo. a. termīo p̄dicabit̉. Sꝫ. a. terminus

Secundus.
terminus de quodā. c. termino p̄dicat̉. Redit igit̉ pͥ me figure modꝰ qͣrtus ex vl̓i negatiua ⁊ ꝑticulari af firmatiua ꝑticulareꝫ.ſ. colligens negatiuaꝫ. vt in hoc quoqꝫ ſyllogiſmo. Nā hic quoqꝫ ꝑticularē negatiuā colligit ideſt. b. terminū de quodā. c. termino nō p̄di cari. ¶ Quartus modꝰ eſt ſecunde figure ꝗ ex vniuer ſali affirmatiua ⁊ ꝑticulari negatiua ꝑticularē colli git negatiuā. Nā ſi. a. terminꝰ in oī. b. termino ſit de quodā. c. termino nō predicatur. b. terminus de quo daꝫ. c. termino non predicabitur. Sit eniꝫ. a. bonū. b. iuſtū. c. malū. Si ꝗs igit̉ dicat oē iuſtū bonū ē: qd̓dā malū bonū nō ē. cōcludit quoddā igitur malū iuſtuꝫ nō ē. Hec ꝟo cōplexio atqꝫ ordo ꝓpoſitionū ꝑ ꝯuer ſionē nō pōt approbari. Generalis enim affirmatiua ſibi ipſi cōuerti nō pōt. Monſtratur igitur iſte ſyllo giſmus ex prima figura nō per cōuerſionē ſed ꝑ im poſſibilitatē: qm̄ ſi ꝑticularis cōcluſio negatiua ī hoc ſyllogiſmo nō cōcluditur: aliquod īcōueniēs īpoſſibi leqꝫ cōtingit. Sed hic impoſſibilitas ꝑ primā figurā demōſtrabitur. Dico enī qm̄ ſi. a. terminus de omni .b. termino predicetur: ⁊ in aliquo. c. termino non ſit: talē colligi cōcluſionē: vt. b. terminꝰ de aliquo. c. ter mino n̄ p̄dicetur. Nā ſi falſū ē huic cōtraiacēs propo ſitio vera erit. Particularibꝰ aūt negatiuis vl̓es af firmatiue cōtraiacētes ſunt vt in ſuperiore libro do cuimus: ſi igitur hic particularis negatiua nō ē cōclu ſio: erit generalis affirmatiua. Sit affirmatiua gene ralis ⁊. b. terminꝰ de oī. c. termino predicet̉: ſed. a. ter minꝰ de oī. b. termino predicat̉. b. v̓o terminꝰ de oī. c. termino p̄dicari dicit̉. A. igitur terminus de oī. c. ter mino p̄dicatur ꝙ fieri non pōt. Ita enim. a. c. ꝓpoſi tionē ꝓpoſuimus prius: vt diceremus. a. terminū de quodā. c. termino nō p̄dicari. Hoc igit̉ on̄ſuꝫ ē ꝑ pri mū modū pͥme figure. Quare ī ſecūda figura oīs ſyl logiſmus imperfectus eſt: ⁊ eius ꝓbatio aut ꝑ ꝯuer ſionē ī prima figura reducit̉: aut ex hypothetica diſ poſitione ꝑ īpoſſibilitatem: ⁊ primā figurā aliter fie. ri nō poſſe mōſtrat̉: ⁊ alij ꝗdē oēs ꝑ īpoſſibile ꝓban tur: ꝙ paulopoſt demōſtrabitur. Reſtat vt tertie fi gure modos atqꝫ ordines explicemꝰ. Illud prius vidē dū eſt: ꝙ in tertie figure modis nunqͣꝫ cōcluſio colli gitur vniuerſalis. Sed ſi vel negatiue vel affirmati ue fuerint collectiones: particulares ſemper āt nūqͣꝫ ēt generales. Eſt āt tertie figure pͥmus modus hic ꝙ ex duabꝰ vniuerſalibꝰ affirmationibꝰ particularē co ligit affirmatiuam. Nam ſi. a. ⁊. b. termini de omni .c. termino predicant̉. a. terminus de quodā. b. termi nō predicabitur ꝑ cōuerſionē. Nā ſi. b. terminus d̓ oī .c. termino p̄dicat̉: ⁊ vl̓ is affirmatiua ꝑticulariter ſi bi conuertitur. c. terminus de quodā. b. termino pre dicatur. Quod ſi ita eſt ſit tertius prime figure modꝰ ꝗ eſt ex vl̓i ⁊ particulari affirmatiua ⁊ colligit. a. ter minū de quodā. b. termino. Sit enim. a. iuſtum. b. vir tus. c. bonum. Si quis enim ſic dicat. Omne bonum iuſtum eſt. Omne bonum virtus eſt ſit concluſio. Quedam virtus iuſta eſt. Mutant alij terminos: ⁊ volūt facere ẜm modū: vt fit. a. v̓tus. b. iuſtū. c. bonū: vt ſit talis ſyllogiſmus. Omne bonum virtus eſt. Omne bonum iuſtum eſt: ⁊ concludatur. Quoddam iuſtum virtus eſt. Sed hoc Ariſtoteles a ſuperiore non diuidit ⁊ hos duos vnū modū putat: ⁊ idcirco nos ſeptē tertie figu re eſſe diximus modos dubitātes: ſed magis Ariſtoteles ſequēdus ē: atqꝫ ideo aliū modū dicamꝰ eſſe ꝙ poſſit ītegre videri ſecūdus. ¶ Secūdus ꝟo modus tertie figure eſt: quotiens ex vl̓i negatiua: ⁊ vniuerſa li affirmatiua negatiua colligitur ꝑticularis. Si enī a. terminus de nullo. c. termino. b. v̓o de oī. c. termi nō p̄dicat̉. a. terminus de quodā. b. termino non pre dicabit̉. Nā ſi. a. terminus de nullo. c. termino p̄dica tur. b. v̓o de omni. c. ⁊. c. terminus de quodā. b. ter mino p̄dicabitur. Particulariter enī ſibi vniuerſa lis affirmatiua cōuertit̉. Cōcludit̉ igit̉ ī quarto mō pͥme figure. a. terminū de quoddā. b. termino nō p̄ dicari. Sit enī. a. malum. b. iuſtum. c. bonū. Si ꝗs ſic dicat. Nullū bonū malū eſt. omne bonū iuſtum eſt concludat neceſſe eſt. quoddā igit̉ iuſtū malū non eſt Ex quo conſiderandū eſt maiorē extremitatē in con cluſione p̄dicari. ¶ Tertius modꝰ tertie figure ē quo tiens ex ꝑticulari ⁊ vniuerſali affirmatiua ꝑticularis affirmatiua cōcludit̉. Si eniꝫ. a. terminus de quodā .c. ⁊. b. terminus de oī. c. termino p̄dicat̉ concluditur .a. terminū de quodā. b. termino predicari ꝑ duplicē cōuerſionē. Qm̄ eniꝫ. b. terminus de oī. c. termino p̄ dicatur: ⁊. a. terminꝰ de quodā. c. termino predicatur ⁊ particularis affirmatiua ſemper ſibijpſi ꝯuertit̉. c. terminus de qͦuodā. a. termino predicabitur. Sūt igi tur ꝓpoſitōes ſic. b. terminꝰ de oī. c. termino. c. v̓o ter minus de quodā. a. termino p̄dicatur: quod ſi ita eſt: colligitur ī pͥme figure mō tertiot o. terminū d̓ quo dā. a. termīo pædicari. Atqꝫ ita particuſaris affirma tiua cōuertit̉: ⁊. a. terminꝰ d̓ quodā. b. termino predi cabitur: erūtqꝫ duplices cōuerſiones vna ꝓpoſitiōis alia ꝟo cōcluſionis. Sit enim. a. iuſtū. b. virtus. c. bo nū. Si quis igit̉ ſic dicat: quoddā bonū iuſtū ē omne bonū virtus eſt: cōcludiat neceſſe ē quedā virtus iu ſta ē. ¶ Quartus modus tertie figure ē: quotiens ex vniuerſali affirmatiua ⁊ particulari affirmatiua: af firmatiua particularis colligitur. Nam ſi. a. terminꝰ de oī. c. termino predicat̉. b. ꝟo terminus ī quodam .c. termino ſit: concluditur. A. terminum de quodaꝫ .b. termino p̄dicari ꝑ cōuerſionē. Si eniꝫ. b. terminꝰ de quodā. c. termino p̄dicetur ⁊. c. terminꝰ de quodaꝫ .b. p̄dicat̉ qm̄ ꝑticularis affirmatiua ſibijpſi ꝯuertit̉: ⁊ fit ſyllogiſmꝰ ī pͥine figure tertio mō ꝗ ſit ex vl̓i af firmatiua ⁊ ꝑticulari affirmatiua ꝑticularē colligēs affirmatiuā: vt ſit ſyllogiſmus hoc mō. a. terminꝰ ī oī .c. ⁊. c. terminꝰ ī quodā. b. Igit̉. a. terminus ī quodaꝫ .b. ſit. a. virtus. b. iuſtū. c. bonū: ſi quis igitur ſic dicat. Omne bonum virtus eſt. Quoddam bonum iuſtum eſt: concludet quoniaꝫ. Quoddam iuſtum virtus eſt. ¶ Quintus modus ē tertie figure quotiēs ex particu lari negatiōe: ⁊ vniuerſali affirmatiōe: particularis colligitur negatiua. Sꝫ hic modus ꝑ cōuerſionē pro bari nō pōt: ſꝫ ꝑ īpoſſibilitatē ſicut qͣrtus ſecūde fi gure ꝓbatus eſt modꝰ. Si enim. a. terminꝰ de quodā .c. termino nō p̄dicet̉. b. ꝟo terminus de oī. c. termīo predicetur. a. terminꝰ de quodā. b. termino non p̄di cabitur: nā ſi nō ita eſt: erit illud verū. a. terminuꝫ de oī. b. termino predicari: ſed. b. terminus de oī. c. ter mino p̄dicatur. a. igitur terminus de omni. c. termīo p̄dicabitur ꝙ fieri non pōt. Prius enī ita poſitus eſt .a. terminus vt de quodā. c. termino non predicaret̉ qd̓ ſi generalis affirmatio in cōcluſiōe ſyllogiſmi nō ē: vt ſit. a. terminꝰ ī oī. b. termino erit huic cōtraiacēs particularis negatio: vt. a. terminꝰ de quodā. b. ter mino non predicetur. Sit enim. a. malum. b. iuſtū. c. ⁊ 2

Liber.
bonum. ſi quis igitur ſic dicat. Quoddam bonum malum non eſt. Omne bonum iuſtum eſt: concludat neceſſe eſt. Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. ¶ Sextus modus tertie figure eſt quotiens ex vl̓i ne gatiua ⁊ particulari affirmatiua particularis nega tio colligitur ꝑ cōuerſionē. Nam ſi. a. terminus ī nul lo. c. termino ſit. b. ꝟo terminus de quodā. c. termino p̄dicetur: ſit cōcluſio. a. terminuꝫ de quodā. b. termi nō nō predicari. Nā ſi. a. terminus de nullo. c. termi no p̄dicabitur. b. vero terminus de quodā. c. termino p̄dicatur: ⁊. c. terminus de quodā. b. predicabit̉: qm̄ particularis affirmatiua poteſt cōuerti. Fit igitur ta lis ſyllogiſmus: vt. a. terminus de nullo. c. termino p̄ dicet̉. c. terminꝰ de quodā. b. termino p̄dicet̉: ⁊ a. ter minus de quodā. b. termino nō predicet̉. Sit. a. ma lum. b. iuſtum. c. bonum. ſi quis igitur dicat. Nullum bonum malum eſt. Quoddam bonum iuſtum eſt: concludit. Quoddam iuſtum malum non eſt. ¶ His igitur expeditis ꝗd ſyllogiſmus ſit: diffiniēduꝫ eſt. Diffinitur āt ſic: ſyllogiſmus eſt oratio in qua po ſitis quibuſdā ⁊ cōceſſis aliud ꝗddā qͣꝫ ſint ea q̄ poſi ta ⁊ cōceſſa ſunt: neceſſario cōtingit per ipſa que con ceſſa ſūt. Or̄onē diximꝰ eē ſyllogiſmū idcirco: qm̄ oīs diffinitio a generali trahitur. Genus āt ſyllogiſmi ē or̄o: qd̓ āt dictū ī qua poſitis quibuſdā ⁊ cōceſſis: ita intelligēdū ē quaſi ſic dictum eſſet ẜm quā poſitis: et cōceſſis: vt enī ſyllogiſmꝰ fiat: ante aliquid a ꝓponē te dicitur: ꝙ audiens concedat: quod ſi ille cōceſſerit: cōcludit ⁊ perficit ſyllogiſmum: idcirco ꝙ res dubie ꝑ quedam cōceſſa ⁊ probata monſtrantur: cōceditur autem equaliter ⁊ affirmatio ⁊ negatio vera. Cetera v̓o ī ſyllogiſmi diffinitione talia ſunt que non ītegre diſpoſitos ſyllogiſmos a ſyllogiſmorum veroruꝫ dif finitione diſcernāt. Nā ꝙ dictū eſt in que poſitis ꝗ buſdaꝫ ſumptoruꝫ ſcꝫ ⁊ ꝓpoſitionū multitudo mon ſtrat̉. Sūt enī qui putātur eē huiuſmodi ſyllogiſmi: ī ꝗbus tm̄ vna propoſitio ē ⁊ vna cōcluſio. Qualis ē hic vides viuis igit̉ hō es: animal igit̉ es. Et alia hu iuſmodi quos ſcꝫ veteres ī ſyllogiſmis nō acceperūt ſyllogiſmus enī ē aliquoꝝ collectio. At ꝟo collectioᶜ nō niſi plurimoꝝ ē: ⁊ quicūqꝫ vnā poſuit ꝓpoſitionē ille non colligit. Nullū igit̉ faciet ſyllogiſmum. De bet enim ſyllogiſmus vt anguſtiſſimꝰ ſit: duabª ꝓpo ſitionibꝰ cōprobari. Qd̓ aūt dictū ē aliud ꝗddam ne ceſſario euenire: quam ſunt ipſa que cōceſſa ſunt: qm̄ frequēter tales ab aliꝗbus fiūt ſyllogiſmi: vt ea que ꝓpoſuerūt: ip̄a etiā ī ꝯcluſiōe ꝯcludāt vt ē hic. ſi ho mo es: homo es: homo autē es: homo igitur es. Idē enim cōcluſit ꝙ ante ꝓpoſuit. Atqꝫ ideo ad iſtorum diſcretionē: aliud quiddā cōtingere debere dictū eſt: quā ſūt ea que cōceſſa ſūt: vt ī ſuperioribꝰ omnibꝰ ſyl logiſmis quos in triū figuraꝝ modis ⁊ demonſtrati uę poſuimꝰ. Tales v̓o ſyllogiſmi quales nūc dicti ſūt ꝑ ridiculi ſūt: ꝙ id ꝙ an̄ cōceſſuꝫ ē quaſi dubiū quid dā ī ea cōcluſione colligit̉. Nā ꝙ ꝓpoſitū ē neceſſa rio contingere: ad hoc pertinet qm̄ frequēter addu ctione vere q̄dā ꝓpōnes ſūt: qͣruꝫ cōcluſio nullo mo do vera ē: vt ſi ꝗs ſic dicat. Qui muſicā nouit muſicꝰ eſt ⁊ cōcedatur. Et ꝗ arithmeticam arithmeticus eſt ⁊ qui medicinā medicus eſt: ⁊ qui bonum bonus eſt. Cum igitur hec omnia conceſſa ſunt dicat ⁊ qui ma lum malus eſt. Qd̓ quaſi ſuperioribꝰ ſimile videtur: ſed oīno falſū eſt. Boni enī hoīes non aliter cauēt ni
ſi mala nouerint. Atqꝫ ideo propter has cōcluſiones que ſūt ꝑ eas ꝓpoſitiones que per īductioneꝫ dicunt̉ additū ē cōcluſiones ī ſyllogiſmis neceſſarias. Cōtin gere ideſt ex neceſſitate contingere. Eſt etiā alia ex poſitio: ſed in analyticis noſtris iam dicta eſt. Illuc vero ꝙ dictū ē ꝑ ipſa que poſita ſūt: hoc ꝓpter eos di ctū ē ꝗ tales faciūt ſyllogiſmos: in quibus aut minus aliquid: aut plus: aut aliud propoſitū ē qͣꝫ ꝓponi de buerat. Fiūt aūt huiuſmodi ſyllogiſmi. Si quis enim ita dicat. Socrates homo eſt: omnis homo animal ē ⁊ cōcludat. Socrates igitur animatum eſt minus ꝓ poſuit ꝙ non dixit. Omne animal eſſe animatū. Nuc ſi ſic ꝓpoſuiſſet. Socratem recte animatum eſſe con cluderet ita dicendo. Socrates homo eſt. Oīs homo animal eſt: ⁊ omne animal animatū eſt. Socrates igi tur animatus ē. Plus āt ꝓponere hoc eſt: vt ſi ꝗs ſic dicat: oīs homo animal eſt. Oē aīal aīatuꝫ ē: ſꝫ ⁊ ſol in ariete eſt: oīs igitur homo animatus ē: hic vero ſu perfluū eſt ꝙ ſolem in ariete eſſe interpoſuit: alid̓ āt quē neceſſe eſt quidā proponūt hoc modo: vt ſi quis ſic dicat: omnis homo animal eſt: virtus auteꝫ bonū eſt: oīs igitur homo animatum eſt: nulla igitur harū propoſitionū ad rem pertinet ꝙ cōcludere cupiebat. ¶ Expedita igitur ſyllogiſmi diffinitione ad priorum modorum naturam reſolutionemqꝫ veniamꝰ: ⁊ pri omnes in ordinem diſponantur. primꝰ Omne iuſtū bonum eſt. oīs ꝟtus iuſta eſt. Omnis igitur virtus bona eſt. ſecūdꝰ Nullū bonum malū ē. omne iuſtū bonuꝫ ē. Nullum igitur iuſtum malum eſt. tertiꝰ Omne bonū v̓tus ē. Qd̓dā iuſtū bonum eſt Quoddam igitur iuſtum virtus eſt. quartꝰ Nullū bonū malū ē. Qd̓dā iuſtum bonū ē. Quoddā igitur iuſtū malum non eſt. Omne iuſtum bonū ē. oīs virtus iuſta eſt. oquintꝰ Quoddam igitur bonum virtus eſt. ſextus Nullū bonū malū eſt: omne iuſtum bonū ē. Nullum igitur malum iuſtum eſt. ſeptimꝰ Omne bonū v̓tꝰ eſt. Qd̓dā iuſtum bonuꝫ ē. Quedam igitur virtus iuſta eſt. octau? Omne bonū iuſtū eſt. Nullū maluꝫ bonū ē. Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. nonus Quoddā bonū iuſtū ē. Nullū malū bonū ē. Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. Primus modus ſecūde figure. Nullum malum bonum eſt. omne iuſtum bonuꝫ eſt. Nullum igitur iuſtum malum eſt. Omne iuſtuꝫ bonum eſt. Nullum malum bonuꝫ eſt. Nullum igitur malum iuſtum eſt. Nullū malum bonum eſt. Quoddaꝫ iuſtum bonū ē. Quoddaꝫ igitur iuſtum malum non eſt. Omne iuſtuꝫ bonū eſt. Quoddā malū bonū non eſt. Quoddam igitur maluꝫ iuſtuꝫ non eſt. Primus tertie figure. Omne bonum iuſtum eſt. omne bonum virtus eſt. Quedam igitur virtus iuſta eſt. Omne bonum virtus eſt. omne bonuꝫ iuſtum eſt. Quoddam igitur iuſtum virtus eſt. Nullum bonum malum eſt. omne bonum iuſtuꝫ eſt. Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. Quoddam bonum iuſtuꝫ eſt. omne bonū virtus eſt. Quedam igitur virtus iuſta eſt. Omne bonū virtus eſt. quoddam bonum iuſtum eſt.

Secundus. 18 7
Quoddam igitur iuſtum virtus eſt. Quoddam bonuꝫ malū nō eſt. omnē bonū iuſtū eſt. Quoddam igitur iuſtum maluꝫ non eſt. Nulluꝫ bonuꝫ maluꝫ eſt. quoddam bonuꝫ iuſtuꝫ eſt. Quoddam igitur iuſtum malum non eſt. ¶ Hi ſūt igit̉ omnes triū figuraꝝ modi quoꝝ pͥme fi gure qͣttuor pͥmi īdemōſtrabiles noīant̉ ⁊ directi.i. ſine aliqͣ cōuerſiōe demōſtrati. īdemōſtrabiles autē qm̄ nō ꝑ alios demōſtrant̉: ⁊ ꝑfecti dicunt̉: qm̄ ꝑ ſe ipſos cōprobant̉. Et pͥmi qm̄ ꝓpōne: ⁊ naͣ pͥmi ſūt: ⁊ in eos oēs ceteri reſoluunt̉. Illi quoqꝫ ꝗnqꝫ pͥme figu re modi īꝑfecti ⁊ ꝑ cōuerſionē ſūt. Scd̓e v̓o figure: vl̓ tertie omnes īperfecti ſūt: qm̄ ꝑ pͥmos pͥme figure mōs qͣttuor cōprobant̉. Nāqꝫ in ipſos reſoluunt̉: vtᶜ eos ꝑ cōuerſionē reſoluamꝰ ⁊ ꝑ īpoſſibilitatē illiꝰ ſu periꝰ demōſtrati ſūt. cōſideremꝰ igitur eoꝝ pͥncipia: qm̄ vn̄ naſcunt̉ in idipſū reſoluunt̉. Quintꝰ igit̉ pͥme figure modꝰ. de pͥme figure mō ꝓcreat̉. Binis enī ꝓ poſitionibus prioribus manētibus ꝯcluſio primi mo di particulariter conuerſa quintum efficit ſyllogiſ mum ꝙ in ſubiecta declaratur deſcriptione. Primus. Quintus modus. Omne iuſtū bonū ē. Manet oē iuſtū bonum eſt Oīs virtus iuſta eſt. Manet omnis virtꝰ iuſta ē. Omnis ꝟtꝰ bona ē. vniuerſalis affirmatiua parti culariter cōuerſa. Quoddā bonum virtus eſt. ¶ Sextꝰ v̓o prime modus de ſecūdo prime figure mō capit principiū. Manentibus enim duabus prioribꝰ propoſitionibus ſecūdi modi vniuerſali concluſione vniuerſaliter conuerſa. Sextus naſcitur ſyllogiſmꝰ vt ſubiecta docet deſcriptio. Sęcundus. Nullū bonū malū ē. Manet Nullū bonū malū ē Omne iuſtū bonū ē. Manet omne iuſtū bonū ē. Nullū iuſtū malū ē. vl̓is negatiua vl̓iter cōuerſa Nullum malum iuſtum eſt. ¶ Septimꝰ modꝰ prime figure de tertio prime figureᶜ naſcitur mō. Manentibus enim binis propoſitiōibꝰ prioribus particulari affirmatiua in concluſiōe con uerſa ſeptimi modi collocatio procreatur. Septimus. Tertius. Omne bonū virtꝰ ē. Manet omne bonū virtus ē Qd̓dā iuſtū bonū ē. Manet qd̓dā iuſtū bonū ē. Qd̓dā iuſtū virtꝰ ē. Particl̓aris affirmatiua par ticulariter conuerſa. Quedam virtus iuſta eſt. I Etauus vero ⁊ nonus prime figure modꝰ in quartū prime figure modū reſoluūtur: non etiā initiū ſumūt: octauus reſoluitur in quartū hoc modo: prima enī quarti ī ſe cūdam octaui vniuerſaliter cōuerſa. ⁊ pri ma ꝓ pōne octaui modi ꝑticulariter ī ſecūdā qͣrti mo di cōuerſa eadē cōcluſio colligit̉.i. negatio ꝑticularis Nullū bonū malū eſt: negatio vniuerſalis. Quoddā iuſtū bonū ē: particularis affirmatio. Uniuerſaliter conuerſa omne bonum iuſtum eſt. Uniuerſaliter cōuerſa nullū malum bonum eſt. Quoddā iuſtū malū non eſt. Eadem concluſio. Quoddam iuſtum malum non eſt. Onus ꝟo modus ī quartum modum re ſoluitur ſic: prima quarti in ſecundam n ni ꝓpoſitionē vniuerſaliter conuertatur ⁊ ſecūda qͣrti ꝑticulariter ī primā noni: et eadē cōcluſio maneat negatio ꝑticularis. Quartus. Nullū bonū malum eſt vniuerſalis negatiua.
Qd̓dā iuſtum bonum eſt particularis affirmatiua. Nonus. Particulariter cōuerſa. Qd̓dam bonū iuſtum eſt. Uniuerſaliter cōuerſa. Nullum malum bonum eſt. Quoddam iuſtum malum non eſt: eadem concluſio. Quoddam iuſtum malum non eſt. ¶ Reſolutis igitur quinqꝫ prime figure modis in qua tuor ſuperioribus: ſecunde figure quatuor modos in prioris figure modos quatuor reſoluamus: quoꝝ tres per conuerſionem probantur. Quartus vero per ſo lam impoſſibilitatem. At ꝟo primus. ⁊ ſecunde figu re ſecundus modus in ſecundum prioris figure modū reſoluuntur ⁊ reſoluitur ſic primus. Conuerſa eniꝫ pͥ ma vl̓i negatione vl̓r: ⁊ manente ſecunda vniuerſali affirmatione eadem concluſio vtrorūqꝫ naſcitur. Primus ſecūde Primus prime. Nullū bonū malū ē. cōuerſa vl̓r. nullū malū bonū ē Oē iuſtū bonū ē. Manet. Oē iuſtum bonum eſt. Nullū iuſtū malū ē. eadē ꝯcl̓o. Nullū iuſtū malū ē Secūde figure ſecundus modus in prime figure ſecū dū modū reſoluit̉ ſic. Conuerſa vniuerſaliter prima ⁊ ſecūda ꝓpoſitione: ⁊ ſecūda prima manēte vniuer ſaliter ſit cōuerſa concluſio ſecunde figure. Nullū bonū malū ē. vl̓iter ⁊net Oē iuſtū bonuꝫ ē. Omne iuſtuꝫ bonuꝫ ē. ma ⁊ ꝯuerſa. nl̓ lū ma. bo. ē. Nulluꝫ iuſtū malū ē. cōuerſa vl̓r. nullū malū iuſtū ē Tertius v̓o ſecunde modꝰ figure de quarto pͥme figu re ꝓcreatur. Ut.n. vl̓is negatio ī pͥma ꝓpōnē vniuer ſaliter ꝯuertat̉: ⁊ ſcd̓e ꝓpōnes maneāt ideſt ſyllogiſ mi terminus propoſitioqꝫ colligitur hoc modo. Nullū bonū malū ē. ꝯuerſa vl̓r. nullū ma. bonū ē Qd̓dē iuſtū bonū ē. Manet. qd̓dā iuſtū bonū ē Qd̓dā iuſtū malū n̄ ē. Manet. qd̓dā iuſtū ma. n̄ ē Quartus modus ſecūde figure qn̄diā pͥmo cū factū ē per cōuerſionē ī ſuperioris pͥme figure modū retor queri nō poterat. ſed ꝑ impoſſibile demōſtratur: hic quoqꝫ ꝑ īpoſſibile ad ſuꝑiores reducit̉ modos: ⁊ qm̄ oēs ſecunde figure ꝑ īpoſſibile monſtrantur: idcirco nos quoqꝫ inchoantes a quarto omnes per impoſſibi le reſoluamus. Nā quartus ſecūde figure modus in primum prime figure reſoluitur ꝑ impoſſibilitatem. Tertius in ſecunduꝫ. ſecundus in tertiuꝫ. primus in quartū. ꝙ hoc modo liquebit. ſi quis ergo duas iſtas conceſſerit propoſitiones ideſt omne bonuꝫ virtus ē. ⁊ quoddaꝫ iuſtuꝫ virtus non eſt. neceſſe eſt quoqꝫ con cluſioneꝫ concedat que eſt. Quiddaꝫ igitur iuſtuꝫ bo nuꝫ non eſt. Nam ſi hec falſa ē: erit eī contraiacens vera que eſt. Omne iuſtum bonuꝫ eſt. ſed illaꝫ conceſ ſit que eſt prima quarti modi ideſt omne bonum vir tus eſt. Ex his igitur concludat. omne igitur iuſtum virtus eſt. Sed prius conceſſit quarti modi ſecundā propoſitioneꝫ que eſt. Quiddaꝫ iuſtū virtus non eſt. Nunc vero concedit. Omne iuſtum virtus eſt: duas ſi bi contraiacentes ſimul concluſurus eſt ꝙ fieri non poteſt. Hoc autē idcirco euenit: quia concluſio quar ti modi in primi modi ſecūdam propoſitionem con uerſa eſt. ꝙ ſi ſecunda propoſitio primi modi in quar ti concluſione non colligitur: quarti concluſio ideſt particularis negatio permanebit. Sed ne forte con turbet ꝙ alios terminos in reſoluendo modo poſui mus qͣꝫ ſuperius in diſponendo. non eniꝫ modo inter minis laboramus: ſed in figuris ⁊ modis ⁊ comple xionibus conſtruendis atqꝫ reſoluendis operam con ſumimus. Eodem modo ⁊ ceteri ſecunde figure in primis quattuor ſoluuntur. ⁊ 3

Liber.
Quartus ſecunde Primus prime. Omne bonū virtus eſt. Conceſſe in vtriſqꝫ. Omne bo num virtus eſt. Quiddam iuſtuꝫ virtus non eſt. Con tra. contraiacentes: omne iuſtuꝫ bonuꝫ ē quiddā igi tur iuſtum bonū nō eſt ꝑmutare: iacētes: omne igit̉ iuſtū virtus ē. Tertius ſecūde figure modus infecun do prime figure ſic reſoluitur. Si ꝗs duas pͥmas ter tij modi cōceſſerit: ꝑticularē quoqꝫ negationē cōclu det que eſt: ꝗddā igit̉ iuſtū bonū non eſt. ¶ Nā ſi hec falſa ē: vera erit cōtraiacēs que eſt: omne iuſtū bo nū ē. Sed ⁊ iam illā conceſſa ē: que eſt nullū bonum malū ē. Ex his igitur colligitur. Nullū igitur iuſtum malum ē. Sed prius cōceſſa erat. Quiddā iuſtuꝫ ma lū ē. Nunc vero nullū iuſtū malū ē: duas ſibi cōtraia cētes vno tēpore cōcedit qd̓ non pōt. Sublata igitur. vniuerſali concluſione que eſt: omne iuſtum bonuꝫ ē remanebit ꝑticularis negatiuaᵉ que eſt quiddam iu ſtum bonum non eſt. Nullum bonum malum eſt. Conceſſe in vtriſqꝫ. nullum bonum malum eſt. ꝗddā iuſtū malū ē. cōtra K ꝯͣiacēteſ. oē iuſtū bo. ē qd̓ igit̉ bonū n̄ ē. ꝑmutate Fiacētes. nl̓ū gͦ. iu. ma. ē ¶ Secūdus ſecunde figure in tertio prime figure mo do ſic reſoluitur: ſi quis duas ſecunde figure propoſi tiones cōceſſerit. Cōcluſionē quoqꝫ concedit que ē ni hil igit̉ bonum ē. ¶ Naꝫ ſi hec falſa eſt: erit vera con traiacēs ei particularis affirmatio: quiddam iuſtum bonū ē. Sed idē cōceſſit illā que eſt: omne bonū vir tus eſt: cōcludat neceſſe eſt: quiddam iſſtū virtus ē. Qui iā an̄ cōceſſerat ſecūdam ſecūdi modi que eſt. Nullum iuſtum virtus eſt. duas contraiacentes vno tempore concedit: ꝙ fieri non poteſt. Oē bonū ꝟtꝰ ē. cōceſſe ī vtriſqꝫ. Oē bonū v̓tꝰ ē Nihil iuſtū v̓tꝰ ē. ꝯͣ ¶ ꝯͣiacētes. qd̓dā igr̄ iu. bo. ē. nl̓lū iu. bo. ē ꝑmutate ⁊iacētes. qd̓dā igr̄ iuſtū v̓tꝰ ē. ¶ Primus item ſecunde figure in quartum prime fi gure ſic reſoluitur qui concedit duas primi modi pro poſitiones: concedat neceſſe eſt ⁊ concluſionē. Naꝫ fi illa falſa eſt: erit vera contraiacens ei particularis af firmatiua que ē ꝗddā iuſtū bonū ē. Sed idē conceſſit illaꝫ que eſt: nullum bonū malū. ē: cōcludat neceſſe ē Quoddam igitur iuſtum maluꝫ non eſt: qui ante cō ceſſerat illā queē. Oē iuſtū malū ē: vno tꝑe duas cō traiacētes ꝙ fieri nō pōt. Sublatū igitur particula ri affirmatione que ē: ꝗddā igitur iuſtū bonū ē. rema netilla que ē: nihil iuſtum bonum eſt. Nullū bonū malū ē. ꝯceſſe ī vtriſqꝫ. nullū bo. ma. ē. oē iuſtū malū ē. ꝯͣ ¶ ꝯͣiacētes. qd̓dā iuſtū bonū ē nl̓lū iu. bo. ē ꝑmuta. Fiacētes. qd̓dā igr̄ iu. ma. n̄ ē. ¶ Sequit̉ vt tertie figure modos ad primos quatuor quorum quinqꝫ per conuerſionem ⁊ per impoſſibili tatem ad primos quatuor reſoluunt̉: vnus ꝟo ſolus ⁊ ꝗntus ꝑ īpoſſibilitatē ſolā ī pͥores reſoluitur. pͥmus tertie modus figure in tertium prime figure modum hoc modo reſoluitur. ſi enī prima ꝓpoſitio tertij mo di prime figure maneat: ⁊ ſecunda propoſitio vniuer ſaliter ꝯuertat̉ ⁊ ſit ſecūda ꝓpoſitio pͥmi modi tertie figure. eadē ꝯcluſio. Colligit̉ affirmatio ꝑticularis. Modꝰ tertiꝰ pͥme figure. Primꝰ modꝰ tertie figure. Oē bonū iuſtū ē. Manet Omne bonū iuſtū eſt. q̄dā ꝟtꝰ bona ē. ꝑticularis affirmatio. oē bonū v̓tꝰ ē Quedā virtꝰ iuſta ē. Manet. Quedā v̓tꝰ iuſta ē Uel certe ſic quia ſuperius talem ſyllogiſmum dixi mus terminis cōmutatis quē Ariſtoteles diſſimilem non putat. Omne bonum virtus eſt. Manet. Omne bonum virtus ē. Quoddam iuſtum ꝟtus ē. particu
lari affirmatiua. Omne bonum iuſtum ē. Quoddaꝫ iuſtum virtus ē. Manet. Quoddam iuſtum virtus ē. ¶ Secundus modus vero tertie figure in quartuꝫ mo dum prime figure hoc modo reſoluitur. Si enim pri me propoſitiones ſecundi tertie figure modi: ⁊ quar ti modi prime figure maneāt: quarti vero modi pͥme figure ſcd̓a ꝓpoſitio vl̓iter ꝯuertat̉: ⁊ ſcd̓a ſit ꝓpoſi tio ſecūdi modi tertie figure: eadē cōcluſio procreat̉. Nullū bonū malū ē. Manēt. Nullū bonū malū ē. Quoddā iuſtū bonū ē. ꝯuerſa vl̓r. oē bonū iuſtuꝫ ē. Qd̓dā iuſtū malū n̄ ē. Manēt. ꝗddā iuſtū malū n̄ ē. ¶ Tertius modus tertie figure in tertium modum pͥ me figure reſoluitur. Si enim propoſitio prima ter tij prime figure modi: ⁊ ſecunda propoſitio tertij mo di tertie figure maneant: ⁊ ſecunda propoſitio tertij modi primefigure particularis par ticulariter con uertatur: ⁊ ſit prima tertij modi tertie figure: cōuer ſa particulariter concluſio naſcitur. Omne bonum virtus ē. Quoddā bonuꝫ iuſtum ē Quoddā iuſtū bonuꝫ ē. Omne bonum virtus ē. Quoddam iuſtum virtus ē. Cōuerſa particulariter Quedam virtus iuſta eſt ¶ Quartus modus tertie figure in tertium moduꝫ pͥ me figure reſoluitur: ſi enim vtrorumqꝫ prime ma neant propoſitiones: ⁊ ſecunde particulares particu lariter conuertantur eedem cōcluſiones naſcuntur. Omne bonū virtus ē. Manēt. Oē bonū virtꝰ ē. Quoddam iuſtum bonum eſt. Conuerſa ꝑticulariter Quoddam bonum iuſtum ē. Qd̓dā iuſtū ꝟtꝰ ē. Manet. Qd̓dam iuſtū ꝟtus ē. ¶ Reliquus ſextus ſyllogiſmus tertie figure de pͥme figure quarto procreatur: manētibus eniꝫ primis eo rum propoſitionibus atqꝫ ſecūdis particulariter im mutatis particulis in vtroqꝫ manebit concluſio. Nullū bonū malū ē. Manēt. Nullū bonū malū ē Quoddam iuſtum bonum ē. particulariter cōuerſa. Quoddam bonum iuſtum eſt. Quoddam iuſtuꝫ ma lum non ē. Manent. Quoddā iuſtū malum non ē. ¶ Quintus autē qui reſtat ſicut ante ꝑ īpoſſibile. ꝓba tur: ita etiā nūc ꝑ īpoſſibilitatē reſoluit̉. Sꝫ quēad modū vnꝰ fuerit reſolutꝰ: eodē ordine oēs reſoluēdi ſūt. Reſoluit̉ autē ſextus tertie figure modꝰ in tertiū prime figure moduꝫ. Quintꝰ modus tertie figure re ſoluit̉ in pͥmū prime figure. Quartꝰ tertie figure mo dus reſoluit̉ in quartū pͥme figure modū. Tertiꝰ ter tie figure modus reſoluit̉ in ſcd̓m pͥme figure modū. Primi tertie figure modi reſoluunt̉ in ſecundos pri me figure modos. Reſoluit̉ autē per īpoſſibilitateꝫ ſextus tertie figure modus in pͥme figure modū terti uꝫ hoc modo. Si ꝗs igitur duas ꝓpoſitiōes ſexti mo di tertie figure ꝯceſſerit. Concedat etiam neceſſe eſt concluſioneꝫ que eſt. quiddam iuſtum malum non ē. Nam ſi hec falſa eſt: erit vera ꝯtraiacens ei prime fi gure tertij modi prima ꝓpoſitio que eſt. omne iuſtuꝫ malum eſt. Sed iaꝫ conceſſit propoſitioneꝫ ſecundaꝫ que eſt. quoddam bonuꝫ iuſtuꝫ eſt. Ex his igitur con cedat neceſſe eſt. Quoddam bonum malum: quia ante conceſſerat primaꝫ propoſitioneꝫ ſexti modi ter tie figure que eſt nulluꝫ bonum maluꝫ eſt. vno tem pore duas ſibi contraiacentes ꝙ fieri nō poſſe deſcri ptio declarat. Nullū bonū malū ē. ꝯtra& ꝯͣiacētes. oē iuſtūma. ē Qd̓dā bonū iuſtū ē. ꝯceſſe ¶ Qd̓dā bonū iuſtū eſt. qd̓dā iuſtū ma. n̄ ē. ꝑmuta. ⁊iacentes. quoddā bo num malum eſt. ¶ Hoc

Secundus. 18 8
¶ Hoc modo ceteri modi tertie figure in primos mo dos pͥme figure referuntur quod ſubiecta deſcriptio declarat: in qua prior quintus quiper conuerſioneꝫ reſolui non potuit: per impoſſibilitateꝫ reſolutus ē. Qd̓dā bo. malū nō ē ꝯͣ ¶ꝯͣiacētes. oē iuſtū malū ē. Oē bonū iuſtū ē. ꝯceſſe ℟ ī vtriſqꝫ. Oē bonū iuſtū ē. Qd̓dā iu. ma. n̄ ē. ꝑmu. I iacētes. Oē bonū malū ē. Oē bonuꝫ ꝟtꝰ ē. cōtra ꝯͣiacētes. nullū iuſtū v̓tꝰ ē Qd̓dā bo. iuſt. ē ꝯceſſe. ℟ ī vtriſqꝫ. qd̓dā bonū iu. ē. Qd̓dā iu. v̓tꝰ ē. ꝑmuta. Iiacētes. Nullū bonū v̓tꝰ ē Qd̓dā bonū iuſtū ē. ꝯͣ7 ꝯiacētes. nulla ꝟtꝰ iuſta ē Oē bonū ꝟtꝰ ē. cōceſſe ⁊ ī vtriſqꝫ. Oē bonū ꝟtus ē q̄dā v̓tꝰ iuſta ē. ꝑmutate I iacēteſ. nullū bonū iuſtū ē ¶ In reſolutione modi ſecūdi tertie figure in pͥmū mo dū pͥme hec poſſibilitas euenit: ꝙ duas ꝯͣrias vno tē pore cōcedit ꝙ fieri nequit. Nūqͣꝫ enim due cōtrarie vno tēpore in vna propoſitione ſimul vere inueniēter. Nullū bonū malū ē. ꝯͣ. ꝯͣiacētes. Oē iuſtū malū ē Oē bonū iuſtū ē. ꝯceſſe ℟ ī vtriſqꝫ. Oē bonū iuſtū ē. qd̓dā iu. ma. n̄ ē. ꝑmut. Irie. Oē bonū malum eſt. Et in ſequenti quoqꝫ ſyllogiſmo duas concedit ꝙ im poſſibile eſt. Oē bonū iuſtū ē. cōtra ꝯͣiacētes. nulla ꝟtꝰ iuſta ē Oē bonū v̓tꝰ ē. cōceſſe. Iī vtriſqꝫ. oē bonum ꝟtꝰ ē. q̄dā ꝟtꝰ iuſta ē. ꝑmut. Irie. Nullū bonū iuſtum ē: Nec nos illud turbet ꝙ ī ꝗbuſdā cōtraria ꝓpoſitio ⁊ cōcluſio īuenit̉: ī ꝗbuſdā v̓o cōtraiacēs. Nāqꝫ equali ter peccabit ꝗ vtraſqꝫ ꝯͣrias cōceſſerit: tā ſi vtraſqꝫ ꝯiacētes. Nā quo modo cōtraiacentes vno tempore eſſe non poſſunt vnqͣꝫ: etiam contrarie. Oē bonū v̓tus ē. cōtra ꝯͣiacētes. nullū iuſtū v̓tꝰ ē Oē bonū iuſtū ē. cōceſſe ℟ī vtriſqꝫ. Oē bonū iuſtū ē. qd̓dā iuſtū ꝟtꝰ ē. ꝑmu. Irie. Nullū bonū v̓tus eſt. ¶ Hec de categoricorum ſyllogiſmoruꝫ introductione Ariſtotelem plurimū ſequens: ⁊ aliqua de theophra ſto vel Porphyrio mutuatus quantum parcitas in troducendi permitebat expreſſi. Si qua vero deſinte in analyticis noſtris calcatius exprimemus. Nunc ve ro quantum ad ſolam categoricorum ſyllogimorum formam expectabat perfectum hac nobis eſt: ⁊ ad cu mulū introductionis elaboratū. Nec hoc nos pertur bet: ſi que hic ꝓpoſitiones ⁊ cōcluſiones falſe ſūt: qn̄ quidē non v̓itates rerū ſꝫ cōnexiones ſyllogiſmoꝝ fi guras ⁊ mōs ſuſcepimꝰ diſſerēdos. Nā his cognitis ſi quos ad factū ſtudiuꝫ logice diſcipline diſputationis ſubtilitas traxerit pͥus de ābiguis diſputatiōibꝰ di ſcāt. poſt ab his v̓itas in rebꝰ mēdaciūqꝫ meditabit̉. ¶ De ſyllogiſmo hypothetico liber primus. Um in omnibuus philoſophie diſciplinis ediſcendis atqꝫ tractandis ſumum in vita poſitum ſolemnem exiſtimem: tum iocui I dius: ⁊ veluti cum quodam fructu etiaꝫ la boris arripio: que tecuꝫ cōmunicanda com dono. Nam ⁊ ipſa ſpeculatio veritatis ſua quadam ſpecie ſecunda eſt: ſit tamen amabilior cuꝫ in cōmune deducitur. Nulluꝫ enim bonuꝫ eſt ꝙ non pulchrius eluceſcat: ſi plurimorum noticia comprobetur. Nam quod alias taciturnitate eſt compreſſuꝫ etiam iamqꝫ ſilentio perituꝝ lacius excreſcit: ⁊ obliuionis interitu ſcientium participatione defenditur: ſitqꝫ iocundior diſciplina. Cuꝫ inter eiuſdeꝫ ſapientie conſcios iubet eſſe ſapienteꝫ. ꝙ ſi accedat(vt totum mihi nunc res eſt) ea que ſponte iocunda ſunt: in amicitie participa tionem deduci: neceſſe eſt ſtudij ſuauitatem quodaꝫ veluti dulciſſimo caritatis ſapore condiri. Nam cum
id in ſe optineat amicitia ꝓprium munus: vt nolit ha bere ſolitarias cogitationes tunc ꝙ honeſte quiſqꝫ cogitat nulli promptius niſi quem diligit conſitetur. Quo factum eſt etiam ſi inmenſus labor cepto ope ri viaꝫ negabat animus tamen ad efficiendum quod aggreſſus fuerat tui cōtemplatione ſufficeret. Quid enim magnum ſtudioſus tui amor efficeret: ſi intra facilitatis terminos conſtitiſſet: Quod igitur apud ſcriptores quidem grecos perqͣꝫ rariſſimos ſtrictim atqꝫ confuſe apud latinos vero nullos reperi: id tue ſcientie dedicatuꝫ noſter ⁊ ſi diuturnius cepti tamen labor efficax excoluit. Nam cum cātegoricorum ſyllo giſmorum pleniſſime noticiam percepiſſes: de hypo theticis ſyllogiſmis ſepe querebas in quibus ab Ari ſtotele nihil eſt conſcriptum. Teophraſtus vero vir omnis doctrine capax rerum tantum ſūmas exequi tur. Eudemus latiorem docendi graditur viam: ſed ita vt veluti quedam ſeminaria ſparſiſſe: nullum ta men frugis videatur extulliſſe prouentum. Hos igit̉ quantum ingenij viribus ⁊ amicitie tue ſtudio ſuffici mus: q̄ ab illis vl̓ dicta breuiter vl̓ fūditꝰ omiſſa ſūt: elucidāda diligētur ⁊ ſubtiliter ꝑſequēda ſuſcepimꝰ. ī qͣ re ſuꝑate difficultatis p̄miū fero: ſi tibi munꝰ īpleſ ſe videar amicitie ⁊ ſi n̄ videar ſatiſfeciſſe doctrīe. oīs ſyllogiſmus certis ⁊ conuenienter poſitis propoſitio nibus continetur. propoſitio vero omnis aut cātego rica ē q̄ p̄dicatiua d̓r aūt hypothetica ē q̄ cōditiōalis vocat̉: p̄dicatiua ē ī qͣ aliꝗd p̄dicat̉ de alio hoc mō. hō aīal ē. Hic.n. aīal de hoīe p̄dicatū ē. Hypotheti ca ē qͣ cū qͣdā cōditōe denūciat eē aliꝗd ſi fuerit aliud veluti ſi ita dicimꝰ. Si dies ē. lux ē. Hypothetice pro poſitiōes ex categoricis cōſtāt: qd̓ paulo poſteriꝰ ap parebit quo ſit: vt ſyllogiſmꝰ ꝗ ex caregoricis ꝓpōni bus iūctus ē: cātegoricꝰ appellet̉.i. p̄dicatiuꝰ: ꝗ v̓o ex hypotethicis ꝓponibꝰ coſtāt dicūt̉ hypothetici.i. cō ditionales: vt ergo hoꝝ ſyllogiſmoꝝ differētia videa tur: ſpectāda pͥus ē eoꝝ ī ꝓpoſitionū naͣ diſcretio. vi det̉.n. ī aliꝗbus ꝓpōnibꝰ nihil differre p̄dicatiua pro poſitio a cōditionali niſi tm̄ quodā or̄onis mō. Uelut ſi ꝗs ita ꝓponat. Hō aīal ē. Id ita ſi rurſus enūciet: ſi hō ē: aīal ē. He ꝓpōnes or̄onis quodā mō diuerſe ſūt. Rē v̓o n̄ vidēt̉ ſignificaſſe diuerſā. Primū igit̉ dicē̓dū ē ꝙ p̄dicatiua ꝓpō viꝫ ſuā n̄ ī cōditiōe: ſꝫ ī ſo la p̄dicatiōe cōſtituit. In cōditionali v̓o cōſeq̄ntie rō ex cōditiōe ſuſcipit̉. Rurſus p̄dicatiua ſimplex ē pro poſitio. Cōditiōalis v̓o eē n̄ poterit niſi ex p̄dicatiuis ꝓpōnibꝰ cōiūgat̉: vt cū dicimꝰ ſi dies ē: luxē: dies eſt atqꝫ lux ē: due ſunt ꝓpōnes p̄dicatiue.i. ſimplices ad hoc illd̓ ē quo maxīe declarat̉ vtrarūqꝫ ꝓpetas ꝙ p̄di catiua ꝗdē ꝓpō hꝫ vnū ſubiectū terminū alteꝝ p̄di catū: ⁊ id ꝙ ī p̄dicatiua ꝓpōne ſubijcit̉ illiꝰ ſuſciꝑe vi det̉ nomē ꝙ ī eadē ꝓpone p̄dicat̉ hoc mō vt cū dici mūs: hō aīal ē: hō ſubiectū ē: aīal p̄dicatū: ⁊ hō aīa lis ſuſcipit nomē: cū ip̄e hō aīal eē ꝓponit̉. ¶ At ī his ꝓpōnibꝰ qͣ cōditiōales dicūt̉: n̄ idē p̄dicatōis ē modꝰ Neqꝫ.n. oīno alteꝝ de altero p̄dicat̉: ſꝫ id tm̄ dr̄ eē al terū: ſi alteꝝ fuerit: veluti cū dicimꝰ: ſi peperit: cū vi ro cōcubuit. nō.n. tūc dr̄ ipſuꝫ peperiſſe id eē: ꝙ cum viro cōcūbere: ſꝫ id tantū ꝓponit̉ ꝙ partus nūqͣꝫ eē potuiſſet: niſi fuiſſet cū viro cōcubitꝰ ꝙ ſi qn̄ ī vna ea dēqꝫ ꝓpōnū ꝓprietas īcurrerit: tūc ẜm nomen enun ciate ꝓpōnis ītelligēdi ratio variabit̉ hoc mō. Nā cū dicimꝰ hō aīal eſt: ꝓpōnē facimꝰ p̄dicatiuaꝫ: ac ſi ita proponamꝰ ſi hō eſt. aīal eſt. In cōditionalē vertit̉ enūciationeꝫ. In p̄dicatiua igit̉ id ſpectabimꝰ ꝙ ipſe ⁊ 4

Liber.
homa animal ſit: ideſt nomē in ſe ſuſcipiat animalis. In cōditionali ꝟo illd̓ ītelligimꝰ ꝙ ſi fuerit aliqͣ res que hō eſſe dicat̉: neceſſe ſit aliqua res q̄ aīal eē nun cupetur. Itaqꝫ ꝓpō p̄dicatiua rē quā ſubijcit p̄dicate rei ſuſcipere nomē declarat. Cōditiōalis v̓o ꝓpōnis hec ſētētia ē: vt ita ſit aliꝗd ſi fuerit alterū: ⁊ ſi neu trū nomē alteriꝰ ſuſcipiat. Ita igit̉ ꝓpōnibꝰ diſgre gatis exenūtiationū ꝓpetate ſyllogiſmi quoqꝫ voca bulū ſuſcepere: vt alij dicant̉ p̄dicatiui: alij cōdictōa les. Naꝫ in ꝗbꝰ ꝓpōnes p̄dicatiue ſūt: eos p̄dicatiuos ſyllogiſmos vocamꝰ. In ꝗbꝰ vero hypotetica ꝓpoſi tio pͥma eſt(Poteſt nāqꝫ ⁊ aſſumptio ⁊ cōcluſio eſſe predicatiua) hi tantū ꝑ vniꝰ hypothetice ꝓpōnis na turā hypothetici ⁊ cōditiōales vocāt̉. At de ſimplici bus ꝗdē ideſt d̓ p̄dicatiuis ſyllogiſmis duobꝰ libellis explicuimꝰ quos de eorū cōſtructiōe cōfecimꝰ. Poſt ſyllogiſmorum vero ſimpliciū diſputationeꝫ ordo ē. vt de nō ſimplicibꝰ diſſeramꝰ. Nō ſimplices v̓o ſyllo giſmi ſūt: qui hypothetici dicuntur quos latino noīe cōditiōales vocamꝰ. Nō ſimplices ꝟo dicuntur: qm̄ ex ſimplicibꝰ cōſtāt: atqꝫ in eoſdē vltimos reſoluunt̉. Cum p̄ſertī prime eoꝝ ꝓpōnes vim ꝓpe ꝯn̄tie ex cate goricis.i. ex ſimplicibꝰ capiāt ſyllogiſmis. nāqꝫ pͥma propoſitio hypothetici ſyllogiſmi ſi dubitat̉ an vera ſit p̄dicatiua cōcluſione demoſtrabit̉. Aſſūptio v̓o in pluribꝰ modis taliū ſyllogiſmoꝝ p̄dicatiua eſſe ꝑſpi citur. Itēqꝫ cōcluſſo veluti cū dicimꝰ: ſi dies ē: lucet. At qui dies eſt: hec aſſumptio p̄dicatiua eſt: ſi q̄ratur predicatiuo ꝓbat̉ ſyllogiſmo lucet igit̉ cōſequuta ē rurſus predicatiua cōcluſio ſuper hec omnis cōditio nalis ꝓpō ex p̄dicatiuis(vt dictū ē) iūgit̉ ꝙ ſi ex his ⁊ fidem capiunt: ⁊ ordinē partium ſortiuntur: neceſſe ē cathegoricos ſyllogiſmos hypotheticis viꝫ ꝯcluſiōis miniſtrare: ſed quoniam de hypotheticis loquimur quid ſignificet hypotheſis predicandum eſt: hepothe ſis nāqꝫ: vnde hypothetici ſyllogiſmi acceperunt vo cabulum duobus(vt Eudemo placet) modis dicitur Aut enim tale aliquid ad quieſcitur per quandam ī ter ſe conſentientiū conditionē ꝙ fieri nullo mō poſ ſit: vt ad ſuum terminum ratio perducatur: aut in cō ditione poſita conſequentia vi coniunctiōis vel diſiū ctionis oſtenditur. Ac prioris quidem propoſitionisᵈ exemplum eſt: veluti cum res omnes corporales ma teriei formeqꝫ concurſu demonſtremus ſubſiſtere. Tunc enim quod per rerum naturam fieri non po teſt ponimus.i. omnem forme naturā a ſubiecta ma teria ſi non re ſaltē cogitatione ſeparamꝰ: ⁊ qm̄ nihil ex rebus corporeis reliquū ſit demonſtratū: atqꝫ oſtē ſum putamus eiſdem conuenientibus corporaliuꝫ re rum ſubſtantiam confici: quibus a ſe diſiunctis ac di ſcedentibus interimatur. In hoc igitur exemplo po ſita cōſentiendi conditione: vt id pauliſper fieri ītelli gatur ꝙ fieri non poteſt: vt forme a materia ſeparen tur quid conſequatur intendimus perire.ſ. corpora: vt eadem eiſdem conſiſtere comprobemus. Nam quo niā interitus corporalium rerum ſequitur iure dici mus res oēs corporeas ex forma ⁊ materia conſiſtere Sed huiuſmodi ꝓpōnes que ⁊ conſentiētiū conditio ne ꝓueniūt: nihil his differunt quas ſimplices cate gorice īſtitutiōis pͥmi libri tractatꝰ on̄dit. que vero a ſimplicibus differūt ille ſūt: qn̄ aliꝗd dicitur eē: vl̓ n̄ eē. Si ꝗd fuerit vel nō fuerit. He ſemꝑ cū ꝯiūctōibꝰ ꝓponūtur: vt cū dicimꝰ: ſi hō ē: aīal ē. Si ternariꝰ eſt ip̄ar ē: vel cetera huiuſmodi: he enī ita ꝓponuntur: vt ſi qd̓ libet illud fuerit: aliud cōſequat̉: vel cū dicimus ſi homo ē: equus nō ē. Rurſus eodē mō ꝓponit̉ in negatiōe quo ſuperiꝰ ī affirmatiōe ꝓponebat̉. hic eniꝫ dicit̉: Si hoc eſt: illud nō eſt. Et ad hūc modū ce tere poſſūt: aut aliqn̄ hoc enūciari modo cū hoc ſit: illud eſt: veluti cū dicimꝰ. cū homo eſt: aīal eſt vl̓ cū homo eſt: equus nō eſt: que enūciatio ꝓpōnis eiuſdē poteſtatis eſt: cuius ea que hoc modo ꝓponit̉. Si hō eſt: aīal eſt. Si hō eſt equus nō eſt. Fiunt ēt ꝓpoſitio nes hypothetice ꝑ diſiūctionē ita: aut hoc ē: aut illd̓ eſt. Hec eadeꝫ videri debet hec ꝓpō que ſic enūciat̉. Si hoc eſt: illud non ē. Hec enī nō eſt ꝑ diſiūctiōeꝫ: ſed per negationē. Negatio v̓o oīs īfinita ē: atqꝫ ideo ⁊ in cōtrarijs: ⁊ in cōtrarioꝝ medietatibꝰ: ⁊ in diſpa ratis fieri pōt. Diſparata autē ea voco: q̄ tātū a ſe di uerſa ſūt ſꝫ nulla cōtrarietate pugnātia: veluti terra veſtis ignis: ⁊ cetera Nā ſi albu ē: nigrū nō ē. Si di ſciplina ē: hō nō ē. At in ea q̄ ꝑ diſiūctionē ſit: alterā ſemꝑ poni neceſſe ē hoc mō: aut dies: aut nox. ꝙ ſi ea cūcta q̄ ꝑ negationē dici cōuenit: ad dſiūctionē trāſ feramꝰ: ratio non ꝓcedit. Quid enī ſi quis dicat: aut albū eſt: aut nigrū. Aut albū eſt: aut rubeū aut diſci plina eſt: aut ho. fieri enī pōt vt nihil ſit hoꝝ. Igitur qm̄ ꝑ diſiūctionē ꝓpoſitio in certis rebꝰ tm̄ in quibꝰ alteꝝ eoꝝ euenire neceſſe ē ponit̉. hec autē per neg. tionē ſeparatio in omnibꝰ etiā his que ſuam inuiceꝫ naturaꝫ perimunt poni pōt aꝑta ratione diſcreta ē. Omnis igit̉ hypothetica ꝓpoſitio vl̓ ꝑ cōnexionem ſit(ꝑ ꝯnexionē v̓o illū quoqꝫ modū qui ꝑ negationē ſit eſſe ꝓnūcio) vel ꝑ diſiūctionē. vterqꝫ enī modus ex ſimplicibus ꝓpoſitionibus cōparatur. Simplices autem ſunt quas predicatiuas primo inſtitutionis ca tegorice libro diximꝰ. He ꝟo ſūt: cuꝫ aliquid de ali quo p̄dicat̉ vel affirmando vel negādo: vt dies ē: lux eſt. At ſi his media ꝯditio īterueniat fiat. Si dies ē: lux eſt: ſitqꝫ vna hypothetica ꝓpoſitio ex duabꝰ cāte goricis iūcta. Sꝫ qm̄ omnis ſimplex ꝓpoſitio vl̓ affir matiua vl̓ negatiua ē. qͣttuor modis ꝑ cōnexionē fieri hypothetice ꝓpoſitiōes poſſūt. aut enī ex duabꝰ affir matiuis: aut ex duabꝰ negatiuis: aut ex affirmatiua ⁊ negatiua: aut ex negatiua ⁊ affirmatiua. Haꝝ auteꝫ omniū exēpla ſubdēda ſūt: quo id qd̓ dicimꝰ clariꝰ īno teſcat. ex duabꝰ affirmatiuis. Si dies ē: lux ē. Ex dua bus negatiuis: ſi nō ē aīal: nō ē hō. ex affirmatiua ⁊ negatiua. ſi dies ē: nox nō ē: ex negatiua ⁊ affirmati ua. ſi dies nō ē: nox ē. Sꝫ qm̄ dictū ē idē ſignificari ſi cōiūctiōe ⁊ qn̄ cū hypotheticis ꝓpoſitiōibꝰ ꝓponit̉ duobꝰ modis cōditiōes fieri poſſūt. Uno ẜm accidēs altero vt habeāt ali quā nature cōſequētiā. Scd̓m accidēs hoc mō: vt cū dicimꝰ. cū ignis calidꝰ ſit: celū rotūdū eſt. Non enī ꝗa ignis calidꝰ eſt: celū rotundū eſt. ſed id hec ꝓpoſitio deſignat: ꝗa quo temꝑe ignis calidꝰ eſt: eodē tꝑe celū quoqꝫ rotūdū eſt. Sūt auteꝫ alie q̄ habēt ad ſe ꝯſequētiā nature: haꝝ quoqꝫ du plex modꝰ ē: vnꝰ cū neceſſe ē cōſequi: ea tamē ipſa cō ſequētia nō ꝑ terminorū poſitionem ſit: alius ꝟo cuꝫ ſit cōſequētia ꝑ terminorū poſitionē. Ac prioris ꝗdeꝫ modi exēplū ē vt ita dicamꝰ: cū homo ſit animal eſt: hec eniꝫ cōſequētia ē ſubnixa incōcuſſa veritate. Nō enī idcirco animal ē qꝛ homo ē. generis.n. cauſa ſpēs non eſt: ſed fortaſſe a genere principium ducitur: ma giſqꝫ eſſentie cauſa ex vniuerſalibus trahi poteſt: vt idcirco ſit homo quia animal eſt. Cauſa enim ſpecier genꝰ ē: vt ꝗ dicit cū hō ſit aīal ē: rectā ac neceſſariam cōſeq̄ntiā facit. ꝑ termīorū ꝟo poſitionē talis ꝯſeq̄n tia n̄ ꝓcedit. Sūt āt alie hypothetice ꝓpōnes: ī qui bus etiaꝫ

Primus. 18 5
bus ēt cōſequentia neceſſaria reperit̉: ⁊ ipſius ꝯn̄tie cām terminoꝝ poſitio facit hoc mō. Si terre fuerit obiectꝰ: defectio lune conſeꝗt̉: qꝛ terre īteruenit obie ctꝰ. Iſte igr̄ ſunt ꝓpōnes certe atqꝫ vtiles ad demō ſtrationē. partimur āt ꝓpōnes hypotheticas in ſuas ac ſimplices ꝓpōnes: ⁊ primā ꝗdeꝫ cui ꝯiunctio ꝓpo nitur precedentē dicimꝰ. Scd̓am v̓o ꝯn̄tiam vt ī hac ſi dies ē: lux ē: p̄cedentē dicimꝰ eā q̄ dicit: ſi dies. Cōſe quentē v̓o ꝑtem lux eſt. in diſiunctiuis v̓o ꝓpoſitioni bus ordo enunciādi precedentem vel ꝯn̄tem facit: vt aut dies ē: aut nox eſt. Nā q̄ prima ꝓponitur p̄cedēs q̄ poſterior conſequens appellat̉. Ac de ꝑtibus ꝗdem hypotheticaꝝ propoſitionum iſta ſufficiunt. ¶ Illud v̓o expediendū vr̄: ꝙ ēt ab Ariſtotele dr̄. Idē cum ſit ⁊ non ſit: non neceſſe eſt idē eſſe: veluti cū ſit. a. Si idcirco neceſſe ē eſſe. b. a. ſi non ſit: non neceſſe ē eſſe. b. Idcirco qm̄ non eſt. a. Ad hmōi v̓o rei demon ſtrationē impoſſibilitatis diffinitio premittenda ē: q̄ eſt hmōi. Impoſſibile eſt quo poſito aliꝗd falſū atqꝫ impoſſibile comitat̉ eo noīe quo impoſſibile primitꝰ propoſitū fuit. Sit igit̉ poſitum cū ſit. a. eſſe. b. i. hāc inter. a. ⁊. b eſſe conſequentiā: vt ſi conceſſuꝫ fuerit eē a. neceſſe ſit cōcedere eſſe. b. Itaqꝫ ꝓponat̉ ſi. a. eſt. b. eſt. dico qꝛ ſi. a. non fuerit: non neceſſe eſt eē. b. Ac pri mū que ſit propoſitionū conſequentia cōſideremꝰ. Si .n. fuerit tale coniunctū vt ſi ſit. a. ēt. b. eſſe neceſſe ſit Si. b. non fuerit ēt. a. non eſſe neceſſe eſt. Ex tali de monſtratione cognoſcit̉ ſi ſit. a. neceſſe ſit eſſe. b. dico qꝛ ſi. b. non ſit. a. nō erit. Ponat̉.n. eſſe. b. ⁊ ſit ſi fieri pōt. a. Sꝫ dcm̄ eſt ſi ſit. a. neceſſario cōcedit̉ eē. b. Cū ſit igr̄. b. non erit. b. Nā qꝛ ponimus n̄ eſſe. b. non erit .b. qꝛ vero ponimus. a. erit. b. erit igit̉. b. ac nō erit ꝙ fieri non pōt. Impoſſibile eſt igit̉ non eſſe. b. ⁊. eē. a. Et demonſtratione quidē firma ſic vtimur. Exemplo vero id clarius. Nam ſi eſt hō: eſt aīal. Si nō eſt aīal: non eſt homo. Nō vero ſi homo fuerit animal non ē Multa.n. ſunt animalia que hoīes nō ſunt. Itaqꝫ in ꝯn̄tia ꝓpōnis coniuncte ſi eſt primū ſcd̓m eſſe neceſſe eſt. Si ſcd̓m non fuerit: non erit primum. At vero ſi primū non fuerit: non neceſſe eſt vt non ſit ſcd̓m nec vero neceſſe eſt vt ſit. Id.n. demonſtrandū eē duduꝫ nobis ꝓpoſitum fuit. Sit. n. a. idqꝫ cum ſit neceſſe ſit eſſe. b. dico qꝛ ſi non fuerit. a. non neceſſe ē eſſe. b. nec id dico quoniā ſi nō fuerit. a. neceſſe eſt non eſſe. b. ſed tm̄ non neceſſe eſt eſſe. b. Nam qꝛ paulo ante demon ſtratum eſt ſi. b. non fuerit non eſſe. a. fi eundeꝫ. b. ter minum non eē contingerit non erit. a. Sed ſi cū non ſit. a. neceſſe eſt eē. b. idem. b. ex neceſſitate erit. ac nō erit. Nam qꝛ. b. terminū non eē contingit: non erit. Quia v̓o ſi. a. non fuerit. b. eē neceſſe ē erit. Idē igit̉. b. terminus erit ac non erit ꝙ eſt īpoſſibile. ¶ Ex his igitur demonſtratum eē arbitror in coniuncta hypo thetica propoſitione ſi ſit primū conſequi vt ſit ſcd̓m: ſi non ſit ſcd̓m: conſequi vt non ſit primū. Si v̓o non ſit primū: non conſequi: vt ſit vel nō ſit ſcd̓m. Nam ⁊ illud apparet ſi ſit ſcd̓m: non conſequi vt ſit vel nō ſit primū. vt in ea propoſitione q̄ eſt: ſi hō eſt: aīal eſt: ſi animal ſit: non conſequit̉ vt ſit hō vel non ſit. ꝙ ſi pri mū non ſit: non conſeꝗtur vt neceſſario ſit vel nō ſit ſcd̓m: velut in eadē propoſitione. ſi hō non fuerit: nō neceſſe eſt vt aut ſit aīal: aut non ſit. Ex oībus igitur ſole due conſequentie ſtabiles ſunt ⁊ īmutabiliter cō ſtant ſi ſit primū: vt cōſequat̉ vt ſit ſcd̓m. Si ſcd̓m n̄ fuerit: neceſſario conſequi: vt nō ſit primū. His itaqꝫ determinatis illud adiungā qm̄ cum oīs hypothetica propoſitio ſimplex non ſit: atqꝫ ex alijs ꝓpōnibus coniungant̉: ſunt tn̄ hypothetice quedā que ſi reliꝗs. conditionalibus cōparentur ſimplices exiſtimentur. Omnis.n. conditionalis ꝓpō aut connexa eſt: aut diſi uncta. he v̓o qm̄ ex predicatiuis copulantur: in cōne xis ꝓpōnibus quattuor fieri neceſſe eſt huius copula tionis modos. Nāqꝫ hypothetica ꝓpoſitio aut ex dua bus ſimplicibus cōiuncta ē: ⁊ vocatur ſimplex hypo thetica: vt hec. Si. a. eſt. b. ē veluti cuꝫ dicimus. ſi hō eſt: animal eſt. homo.n. eſt ⁊ aīal eſt due ſunt ſimpli ces ꝓpōnes. aut ex duabus hypotheticis copulatur: ⁊ dr̄ compoſita veluti cum dicimus. Si cū. a. eſt. b. ē. cum ſit. c. eſt. d. veluti cū tali ꝓpōne enūciamus. ſi cū homo eſt animal eſt: cum ſit corpus erit ſubiecta. Et enim ſi cum homo eſt. animal eſt: vna eſt hypotheti ca. Alia vero cū ſit corpꝰ ſubiecta ē ex quibus ꝯiūgit̉ vna propoſitio que compoſita nuncupat̉. Aut ex vna ſimplici: ⁊ ex vna hypothetica copulatur: velut hec. Si. a. ē cum ſit. b. eſt. c. veluti cum dicimus. ſi homo ē cum ſit aīal eſt ſubiecta. Nāqꝫ nō eſt ſimplex ꝓpō. cū ſit animal eſſe ſub̓am hypothetica ex ipſa cōſeq̄ntia conditionis on̄dit̉. Aut ex priore hypothetica ⁊ ſim plici poſteriore comitatur: vt cum dicimus: ſi cum ſit a. eſt. b. erit ⁊. c. veluti hoc modo. ſi cum ſit hō: anīal̓ eſt ⁊ corpus: hypothetica nāqꝫ eſt ea que proponitur ſi cum ſit homo aīal eſt. Simplex poſterior que hanc hypotheticā. propoſitionem ſequitur.i. corpꝰ eſſe: he quoqꝫ qm̄ nocex ſimplicibus copulate ſunt: compoſite dicūtur. Sed pͥores quidem q̄ ex ſimplicibꝰ ꝓpoſitio nibus cōſtant ⁊ ſimplices hypothetice nuncupātur: in duobus terminis cōſtitute ſūt. Terminos autem minime ꝑtes ꝓpōnis ſimplices quibus iunguntur appello. Que v̓o cōpoſite hypothetice ſunt: ille qui dem q̄ ex duabus hypotheticis conſtant quatuor ter minis copulate ſūt. Ille v̓o que ex hypothetica ⁊ ſim plici: vl̓ ex ſimplici atqꝫ hypothetica ꝯiūcte ſūt he tri bus terminis cōiūcte ſunt. Haꝝ igit̉ que ſunt hypo thetice ſimplices vel compoſite: dr̄ie ſimilitudineſqꝫ dicēde ſūt. Nā que ex ſimplicibꝰ copulātur: ſi ad eas q̄ ex hypotheticis duabus iuncte ſunt comparent̉. cō ſequētia ꝗdē eadē ē ⁊ ꝓpoſitio manet tm̄ termini du plicant̉. Nā quē locū in his ꝓpōnibus hypotheticis q̄ ex ſimplicibꝰ conſtant ip̄e ſimplices ꝓpones tenēt eundē in his ꝓpōnibus q̄ ſunt hypothetice ex hypo theticis conſtantes: ille cōditiōes tenent: quibus ille propoſitiones inter ſe iuncte ⁊ copulate eſſe dicuntur Nā in hac propoſttione que dicit: ſi eſt. a. eſt. b. ⁊ ī ea que dicit ſi cum ſit. a. eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. queꝫ locuꝫ in ea que ex duabus ſimplicibus continetur tenet ea que prior eſt: ſi eſt. a. eundem locum tenet. In ea pro poſitione que ex duabus hypotheticis propoſitionibꝰ copulatur ea que prior eſt: ſi cum eſt. a. eſt. b. hic nāqꝫ duarum inter ſe propoſitionum coniunctionis condi tione facta eſt conſequentia. Itemqꝫ quā vim ꝯtinēt ex vtriſqꝫ propoſitionibus cōpulate hypothetice ſe quens portio que infertur ideſt. eſſe. b. eandem vim tenet in propoſitione ex hypotheticis iūcta ea que ſe quitur ideſt cum ſit. c. eſſe. d. atqꝫ id tm̄ differt: quia cum in prima propoſitione ex ſimplicibus iuncta ꝓpo ſitio ꝓpōnem ſequat̉: In ſecunda ꝓpōne ex hypothe ticis iucta cōditio cōſequētie cōditionis cōſequētiam comitat̉. Nihil.n. eſt aliud dicere fi. a. eſt. b. eſt. quē ei ꝓpoſitioni ꝑ quē dicimꝰ eē. a. illam eē comitem per quē. b. eē p̄dicamus. at ī ea ꝓpōne q̄ ex hypotheticis iūcta ē cū dicimꝰ. Si cuꝫ fit. a. eſt. b. cum fit. c. eſſe. d.

Liber.
illud dr̄ ei cōſequentie q̄ inter. a. ⁊. b. ē eā eē ꝯn̄tiam comitē q̄ ē inter. c. ⁊. d. ita vt ſicut ſeꝗt̉ poſito. a. eē. b. cōſeqͣt̉ ſine dubio. c. poſito eē. d. ¶ At in his ꝓpōnibꝰ q̄ ex ſimplici ⁊ hypothetica conſiſtunt illa rōne condi tio conſequētie ſequat̉ vel conditione conſequētie ꝓ poſitio comitat̉. Nā cum dicimus ſi ē. a. cum ſit. b. eē c. id intelligi volumꝰ ei ꝓpōni ꝑ quā dicimus. ſi ē. a. conſeꝗ eā conditionē per quā dicimus cū ſit. b. eē. c. i. vt ſi ē. a. neceſſe ſit. b. termino comitē eē. c. terminū cū v̓o dicimꝰ ſi cū ē. a. b. eſt. c. eē nihil aliud intelligi volumus niſi duaꝝ inter ſe cōſequētiā ꝓpōnū alteri us ꝓpōnis conſeꝗ veritatē: vt ſi habeāt inter ſe cōſe quentiā. a. atqꝫ. b. neceſſe ſit hāc conditionē cōſequē tie ꝓpōnis eiꝰ ꝑ quē dicimus eē. c. conſequi veritatē .i. ſi neceſſe ē. a. poſito eē. b. neceſſe ē ēt. c. eē. Similes. igr̄ ſyllogiſmi fient eaꝝ ꝓpōnum q̄ ex ſimplicibus et eaꝝ q̄ nō ex ſimplicibus vtriſqꝫ iungunt̉. Eaꝝ vero q̄ ex vna ſimplici ⁊ ex altera hypothetica copulant̉. di uerſi ꝗdē a ſuꝑioribus ipſi tn̄ īter ſe ſimiles fiūt. nec ī ter ē vtꝝ prima hypothetica: ſcd̓a ſit ſimplex an econ uerſo prīa ſimplex ſcd̓a hypothetica ad ſyllogiſmorū modos niſi forſitā ad ipſiꝰ tm̄ ordinis ꝯmutationē. cū igr̄ demōſtrata fuerit eaꝝ ꝓpōnū q̄ ex ſimplicibꝰ cō ſtant rō ſyllogiſmoꝝ demōſtrata vr̄ eē eaꝝ quoqꝫ ꝓ poſitionū q̄ hypotheticis cōmittunt̉: ⁊ cum quarū li bet eaꝝ ꝓpoſitionū q̨̄ ex ſimplici ⁊ hypothetica ꝯſtāt ſyllogiſmoꝝ naͣ perſpecta ē etiam conuerſi ordinis ꝓ poſitionū naͣ quales faciat ſyllogiſmoo on̄dit̉. Eſt ēt ſpēs aliaꝝ ꝓpoſitionū in cōnexione poſitaꝝ: q̄ media quodāmodo ſit eaꝝ propoſitionū q̄ ex hypotheticis ſimplicibuſqꝫ ꝯiungunt̉: ⁊ eaꝝ q̄ ex duabus hypothe ticis copulant̉. Nā ſi ad numeꝝ reſpicias propoſitio nū quaſi ex tribus terminis cōſtant ⁊ ſi ad cōditiona les aīum referas quaſi ex duabus cōditionalibus vi dent̉ eē cōpoſite q̄ medietas euenit. idcirco qm̄ vnus in his terminus cōis vtriſqꝫ ꝯditionalibꝰ inuenitur. Proponūt̉ v̓o he vel ꝑ primā figurā vel per ſcd̓am vel per tertiā. Per primā hoc mō. Si eſt. a. eſt. b. ⁊ ſi ē. b. eſt. c. igit̉. b. in vtriſqꝫ numerat̉ ⁊ ſunt ꝗdeꝫ tres termini hī eſt. a. eſt. b. eſt. c. due v̓o conditionales hoc mō. ſi eſt. a. ē. b. ſi ē. b. ē. c. Nāqꝫ. b. vtriſqꝫ cōis ē atqꝫ ideo inter has ꝓpōnes q̄ ex tribus terminis: ⁊ eas q̄ ex quattuor componunt̉ medie ſunt hmōi ꝓpōnes. Per ſcd̓am v̓o figuram proponit̉ hoc mō. Si eſt. a. ē b. ſi nō eſt. a. eſt. c. Per tertiā figurā ſic ſi eſt. b. eſt. a. ſi eſt. c. non ē. a. Ac de connexis quideꝫ iſta ſufficiant. ¶ Diſiunctiue vero propoſitiones ſemper ex cōtrariis conſtāt: vt hoc. aut eſt. a. aut. b. eſt. altero.n. poſito al teruꝫ tollitur ⁊ interempto altero alteꝝ ponitur. Nā ſi eſt. a. non eſt. b. Si non eſt. a. eſt. b. Eodem modo ēt ſi ſit. b. non erit. a. ſi non ſit. b. erit. a. ¶ His igitur expeditis ad cōnexas reuertamur ī illis .n. ꝓpo ꝓpōnem: vel cōditio cōditionē: vel ꝓpoſitio conditionē: vel cōditio ꝓpōnem ſequitur. dicendū ē igit̉ q̄ ꝓpōnes quaꝝ ꝓponum cōſequentes eſſe viden tur qͥ contrarietatis mō qͣꝫ longiſſime a ſe differant. Que v̓o oppoſitionis ꝯͣdictione diſſentiant: Simpli cium nāqꝫ.i. predicatiuaꝝ propoſitionū alie p̄ter mo dū proponunt̉. alie cū modo. preter modū vero q̄ pu rum eſſe ſignificant hoc mō dies eſt. Socrates phus eſt: ⁊ que ſimiliter proponunt̉. q̄ vero cū mō ſunt ita ꝓponūtur. Socrates vere phus eſt. Hic.n. vere mo dus eſt ꝓpoſitionis ſed maximas ſyllogiſmoꝝ faciūt dr̄ias: he ꝓpoſitiones cum mō enunciate: ꝗbus neceſ ſitatis aut poſſibilitatis nomen adiungit̉ neceſſitatis
cum dicimus hoc modo. ignem neceſſe eſt calere. poſ ſibilitatis vt cū ita proponimus poſſibile eſt a grecis ſuꝑari troianos. Quo ſit vt oīs propoſitio aut ineſſe ſignificet: aut ineſſe neceſſario: aut cum non ſit aliꝗd: tn̄ enunciet poſſe contingere. quaꝝ quidem ea que in eſſe ſignificat ſimplex eſt: neqꝫ in vllas partes alias deduci poteſt. Ea v̓o que ex neceſſitate aliꝗd ineſſe ſi gnificat: tribꝰ dr̄ modis. vno ꝗdē quo ei ſimilis eſt ꝓ poſitioni q̄ ineſſe ſignificat: vt cū dicimus neceſſe eſt Socratē ſedere: dū ſedet. Hec.n. eandē vim obtinet ei q̄ dicit Socrātes ſedet. Alia v̓o neceſſitatis ſignifi catio eſt: cum hoc mō proponimus: hoīem neceſſe eſt cor hēre dum eſt atqꝫ viuit. hoc.n. ſignificare vr̄ hec dictio non: qm̄ eum neceſſe eſt tādiu habere quādiu fuerit ille qui hꝫ. Alia vero neceſſitatis ſignificatio ē vniuerſalis ⁊ propria que abſolute predicat neceſſita tem: vt cū dicimus: neceſſe eſt deum immortalem eē: nulla conditione determinationis appoſita. poſſibile aūt idem tribus dr̄ modis. Aut.n. qd̓ eſt poſſibile eē dr̄: vt poſſibile eſt Socratem ſedere duꝫ ſedet: aut qd̓ omni tꝑe contingere pōt: dum ea res ꝑmanet cui ali quid cōtingere poſſe proponit̉: vt poſſibile eſt Socra tē legere. Quādiu.n. Socrates eſt pōt legere. Item poſſibile eſt ꝙ abſolute omni tꝑe contingere pōt: vt auem volare. Ex his igr̄ apparet alias propoſitiones eſſe ineſſe ſignificantes alias neceſſarias: alias contin gentes atqꝫ poſſibiles. quaꝝ neceſſariaꝝ contingen tiumqꝫ cū ſit trina partitio ſingulare ex hiſdē parti tionibus ad eas q̄ ineſſe ſignificant referunt̉. Reſtāt igit̉ due neceſſarie ⁊ due contingentes: q̄ cum ea q̄ in eſſe ſignificat numerate. 5. oēs propoſitionū faciunt dr̄ias. Oīum vero haꝝ propoſitionū alie ſunt affir matiue: alie negatiue. Affirmatiua ineſſe ſignificans eſt q̄ dicit Socrates eſt. Negatiua que proponit. So crates non ē. Neceſſariaꝝ v̓o propoſitionū affirmati uaꝝ due vident̉ eē negatiōes vna ꝯͣria: altera v̓o op poſita. Eius nāqꝫ q̄ dicit neceſſe eſt eē. a. quolibet mō ex vtriſqꝫ qui dicti ſunt: aut ea eſt negatio qͥ dicit: ne ceſſe eſt nō eē. a. aut ea q̄ dicit nō neceſſe ē eē. a. Qua rū quidē ea q̄ dicit: neceſſe eſt nō eē. a. ꝯͣria eſt ei q̄ di cit: neceſſe eſt eē. a. Utreqꝫ.n. falſe poterunt inueniri: veluti cū dicimus neceſſe eſt Socratē legere: neceſſe eſt Socratem non legere vtraqꝫ mentit̉. Nam ⁊ cuꝫ legit non ex neceſſitate legit: ⁊ cū non legat nulla ne legat neceſſitate conſtringit̉. Sed eſt vtrūqꝫ poſſibi le. At v̓o ei q̄ dicit nō neceſſe eē. a. oppoſita eſt ei que proponit neceſſe eſt eē. a. vna. nō. ſemꝑ vera eſt ſem per falſa altera reperit̉. In cōtingentibus v̓o atqꝫ ī poſſibilibus eadē ratio eſt. huic.n. que dicit contingit eſſe. a. tū ea videt̉ obiecta que dicit: contingit nō eē. a. tum ea q̄ proponit non contingere eſſe. a. Atqꝫ ea quidē que dicit contingit non eſſe. a. cōtingens nega tio nuncupat̉ vtraqꝫ eē pōt cuꝫ ea affirmatione que dicit. contingit eſſe. a. veluti cū dicimꝰ cōtingit ſedere Socratem: contingit nō ſedere Socratem: Et he ꝗ dem non dicuntur eſſe ꝯͣrie qm̄ ſimul vere eſſe pn̄t. At v̓o oppoſite ſunt quotiēs ip̄m cōtingens negatur: vt ſi aduerſus eam q̄ dicit cōtingit. eē. a. ea opponat̉ qͥ dicit non contingit eſſe. a. Id.n. iſta ſignificat oīno non poſſe cōtingere. q̄ cum ita ſint cūqꝫ ineſſe ſignifi cantes ꝓpoſitiones preter vllum dicunt̉ moduꝫ: his ad eſſe iuncto aduerbio negatiuo negatio plena ꝑfici tur. Que v̓o cū modo ꝓferūtur ſi neceſſarie ſūt ⁊ ad eē negatio iungat̉: vt ea q̄ ⁊ neceſſe ē non eē: ſit neceſ ſaria negatio. Si vero ipſi neceſſario negatio prepo natur:

19 0
Primus.
natur: ſit neceſſarii negatio affirmatiōi vehementer oppoſita: vt ea q̄ dicit nō neceſſe ē eē. Itē in ꝯtingēti bus ſi ad eē negatio ponat̉: ſit ꝯtingens negatio vt ea q̄ dicit contingit nō eſſe. a. Si v̓o ipſi cōtingēti nega tio iungat̉: ſit ꝯtingētis negatio ꝯtingēti affirmatiōi vehemēter oppoſita: vt ea q̄ dicit nō ꝯtingit eē. Sed qm̄ oīs ꝓpoſitio aut vniuerſalis eſt: aut particularis aut īdefinita: aut ſingularis: ꝓpōit̉ hoc mō vniuerſa lis. Oīs hō legit. ꝑticularis ſic. Socrates legit: neceſ ſe ē: vt ſicut in categoricoꝝ ſyllogiſmoꝝ īſtitutōe mō ſtratū ē ille ſibi maxīe videant̉ oppoſite quecūqꝫ vel vniuerſaliter affirmāt: ſi ꝑticulariter denegat̉: vl̓ vni uerſaliter denegēt ſi ꝑticulariter affirmet̉: ⁊ q̄ ſingu lares ſūt: ſi illa ꝗdē ī affirmatōe poſita: illa v̓o ī nega tione: q̄ cū vera ſint: ſi hec eadem rō ad cōtingentes ⁊ neceſſarias referat̉: idē in neceſſariis ⁊ ꝯtingentibꝰ inuenit̉: vt ſi quis dicat oēm. a. terminum eſſe neceſſe eſt: aliuſqꝫ negat dicens non neceſſe ē oēꝫ. a. terminū eſſe. fecit oppoſitā negationē. Et ſi dicat aliꝗs contin git oēm a. terminū eſſe: itaqꝫ aliquis neget: nō cōtin git oēm a. terminum eſſe: fecit oppoſitam negationē In vtriſqꝫ.n. ⁊ modū remouet ⁊ ſignificationem vni uerſalitatis extinguit. Atqꝫ hoc ꝗdē in ſimplicibus ⁊ categoricis ꝓpoſitionibꝰ euenire eſt: de quaꝝ naͣ dili gentius ꝑſecuti ſumus in his voluminibus: q̄ in ſcd̓e editiōis expoſitione ⁊ έρι ἕρμηνείασ inſcripſimus. Si ꝗs igit̉ ꝓpōnum oīum conditionaliū numeruꝫ q̄ rat ex categoricis poterit inuenire. Ac primū in cōne ris ex duabus ſimplicibus inquirendus eſt hoc mō. Nā qm̄ ꝓpoſitio ſimplex hypothetica ex categoricis duobꝰ iugit̉ vna eaꝝ vel ineſſe ſignificabit: vel ꝯtīge re eē ſimpl̓r: vel neceſſe eē dupliciter. ꝙ ſi ſūt affirma tiue ꝗnquies affirmatiua enijciatione ꝓponēt̉. Sed qm̄ oīs affirmatio hꝫ oppoſitā negationem. rurſus ꝗnquies negatiua enūciatio poterit ꝓnunciari. Erūt igit̉ in prīa ꝓpoſitōe q̄ vna ꝑs ē hypothetice ꝓpōnes in negatiōe. ⁊ affirmatione cōſtitute modoꝝ ꝓpōnes. decē. Scd̓a ēt ꝓpoſitio que pars eſt hypothetice to tidē affirmationibꝰ ⁊ negationibꝰ ꝓponipōt. Erunt igit̉ eius quoqꝫ enunciatiōis decē. Sed cuꝫ prima ꝓ poſitio ſcd̓e ꝓpoſitioni quadā cōſequentia copulet̉: vt vna hypothetica fiat oēs decē affirmatiue: ⁊ nega tiue ꝓpōnes oībus decē affirmatiuis negatiuiſqꝫ ꝓ poſitionibus applicabunt̉. Itaqꝫ complexe centū oēs efficiūt ꝓpōnes he que connexe ex ſimplicibꝰ coniū gunt̉. Scd̓m hunc modū pōt ꝓpoſitionum numerꝰ inueniri in his ꝓpōnibus que ex categorica ⁊ hypo thetica copulant̉: vel q̄ ex duabus conditionalibus fi unt. Nā q̄ ex cōditionali ⁊ categorica cōſtant: vel e di uerſo ex tribꝰ categoricis iūcte ſūt. ꝙ ſi duaꝝ īter ſe p̄ dicatiuaꝝ affirmatiōe vel negatione cōplexio vel eſſe vel neceſſario: vel ꝯtingēter eē ꝗnqꝫ modos centū ef ficit ꝯpl̓ones: qm̄ tertia ꝓpoſitio vel affirmatiua erit vel negatiua: ⁊ ſi affirmatiua ꝗnqꝫ modis vel ineſſe ſignificās: vl̓ neceſſario ineſſe dupl̓r vel ꝯtingēter in eſſe dupl̓r. Itēqꝫ totidē negabitur modis ſimul n̄ am plius qͣꝫ decies ꝓponet̉. Quo ſit vt tertia ꝓpoſitio cū duabꝰ ſuꝑioribus centū inter ſe modis copulatis atqꝫ ꝯplexis iūcta atqꝫ cōmiſſa mille oēs faciat ꝯpl̓ones. Centū nāqꝫ duaꝝ propoſitionum modi cum decē mo dis tertie propoſitionis cōplicat mille modos perfici unt. Decies.n. centū mille ſunt. Rurſus qm̄ duabus hypotheticis iuncta conditionalis quattuor categori cis copulat̉: ⁊ due inter ſe prime categorice centu cō plexionibꝰ iungebāt̉: neceſſe eſt vt poſteriores quoqꝫ
due centū ꝯplexionibus connectantur. ꝙ ſi centuꝫ ſu perioꝝ propoſitionū categoricaruꝫ modi centu poſte rioꝝ categoricaꝝ modis complicent̉: fient decē milia modi cōplexionū. In illis autem ꝓpoſitionibus que tribus variant̉ figuris: ſiquidē medius terminꝰ ſimi liter ⁊ in prīa ⁊ ī ſcd̓a hypothetica proponatur: mille erunt cōplexiones ad earum ſimilitudineꝫ: q̄ ex tribꝰ categoricis cōnectuntur. Tunc.n. vnus atqꝫ idē ter minus in vtriſqꝫ tres neqꝫ ampliꝰ faciet enunciatōes Simil̓r.n. in vtriſqꝫ proponitur hoc modo. ſi eſt. a. ē. b. ſi eſt. b. eſt. c. hic. n. b. terminus ⁊ ad. a. terminum ⁊ ad. c. poſitus eſt ineſſe ſignificās. Idē in neceſſariis ⁊ contingētibus intelligendū ē. at ſi ita proponat̉. ſi eſt a. eſt. b. ⁊ ſi neceſſe eſt eſſe. b. eſt. vel non eſt. c. due pro poſitiōes cōditionales.i. qͣttuor p̄dicatiue fiūt. Quo ſit vt ẜm eas q̄ ex p̄dicatiuis quattuor connectuntur: decē milia faciunt ꝯplexiones atqꝫ hi numeri tam in prima qͣꝫ in ſcd̓a vel tertia ſunt inſpiciendi figura. Et nos ꝗdē quātus eē ꝓpoſitionū numerus poſſet aſcri pſimus nunqͣꝫ tn̄ diſſimiliter terminus medius enun ciatur. Nāqꝫ vt fiat extremoꝝ concluſio mediꝰ termi nus intercedit: cuius cōitas extrema coniungit. Qd̓ ſi mediꝰ diuerſis modis in vtraqꝫ ꝓpoſitione dicat̉: nec cōnectuntur extrema. atqꝫ ideo nec ſyllogiſmus ꝗdeꝫ fieri vllus pōt: cū preſertim nec vna quidē propoſitio dici poſſit in qͣ medius terminꝰ diſſimiliter enunciat̉ Longe āt multiplex numerus propoſitionū exiſteret ſi ineſſe ſignificātes ⁊ neceſſarias ⁊ ꝯtingentes affir matiuas negatiuaſqꝫ ꝓpōnes per vniuerſales ⁊ ꝑti culares vel oppoſitas: vel ſubalternas variemꝰ. ſꝫ id nō conuenit qꝛ conditionaliū termini propoſitionum indefinito maxīe enunctantur mō. Atqꝫ ideo ſuperua cuū iudicaui determinataꝝ ẜm quantitatem propoſi tionū q̄rere multitudinē: cum determinate cōditiona les poni nō ſoleāt: fere aūt hypothetice propoſitiōes nec ꝑ neceſſitatē quidē vel per contingens enunciāt̉ ſed ille maxime in vſū collocutionis ducūt̉: q̄ ineſſe ſi gnificant. Oēs v̓o neceſſariam conſequentiaꝫ tenere volunt: ⁊ q̄ ineſſe ſignificant: ⁊ ꝗbus neceſſitas addit̉ ⁊ ꝗbus predicatio poſſibilitatis aptatur. hec.n. termi nis applicatur. Neceſſitas v̓o hypothetice ꝓpōnis ⁊ ratio eaꝝ propoſitionū: ex quibus iungunt̉ inter ſe cō nexiones conſequentiā q̄rit: vt cum dico. Si Socra tes ſedet ⁊ viuit: neqꝫ ſedere eū: neqꝫ viuere neceſſe ē Sꝫ ſi ſedet: neceſſe ē viuere. Itē cū dicimꝰ ſi ſol moue tur: neceſſario venit ad occaſū: tātūdē ſignificat qͣꝫtū ſi ſol mouet̉ veniat occaſum. Neceſſitas.n. propoſitio nis in conſequentie immutabilitate conſiſtit. Itē cuꝫ dicimus ſi poſſibile ē legi libꝝ: poſſibile eſt ad tertiū verſuꝫ ꝑuenire. Rurſus neceſſitas conſequētie ſerua ta eſt. Nā ſi poſſibile eſt legi libꝝ neceſſe eſt id poſſibi le eē: vt ad tertiū verſuꝫ perueniatur. Opponūt̉ aūt hypotheticis ꝓpoſitionibus ille ſole q̄ earuꝫ ſubſtan tiā perimunt. Subſtātia v̓o propoſitionū hypothe ticarum in eo eſt: vt eaꝝ conſequentie neceſſitas vale at ꝑmanere. Si ꝗs ergo recte conditionali repugna bit: id efficit vt eaꝝ deſtruat ꝯſequentiā: veluti cū ita dicimus. fi eſt. a. eſt. b. nō in ea repugnabit ſi mōſtret aut nō eē. a. aut nō eē. b. ſed poſito quidē. a. on̄dit nō ſtatiꝫ conſeꝗ eē. b. ſꝫ poſſe eē. a. etiā ſi. b. terminꝰ non ſit: ſꝫ ſi negatio ſit: conditionalis eodem deſtruet̉ mō vt cū dicimus ſi eſt. a. b. non eſt. Non on̄dendum eſt aut nō eē. a. aut. b. eē ſed cū ſit. a. poſſe eē. b. terminū Sunt āt hypothetice propoſitiones alie quidem af firmatiue: alie negatiue: ſꝫ de his nūc loquor q̄ in cō

Liber.
ſequentia poſite in connexione eſſe dicūtur. Affirma tiua quidē vt cum dicimus. ſi eſt. a. eſt. b. ſi. a. non eſt. b. eſt. Negatiua ſi eſt. a. non eſt. b. Si non eſt. a. non ē. b. Ad conſequentem.n. propoſitionem reſpiciendum eſt: vt an affirmatiua an negatiua ſit propoſitio iudi cetur. Idē de cōpoſitis propoſitionibus conditionali bus intelligi oportebit. De his aūt propoſitionibus que in diſiunctione ſunt poſite: cum de earuꝫ ſyllogiſ mis tractauero. cōmodius atqꝫ liberius dicaꝫ. Quod partibus conſtent hypothetici ſyllogiſmi. ypotheticos ſyllogiſmos quos latine condi tionales vocamꝰ: alij ꝗnqꝫ alij quatuor alij tribus conſtare ꝑtibus arbitrantur: quoꝝ Amox controuerſiam diiudicabo: ſi prius ꝗ bus noībus taliū partes ſyllogiſmorum ap pellentur oſtendero. Qm̄.n. omnis ſyllogiſmus ex ꝓ poſitionibuſ texitur prima vel propoſitio vel ſumptū vocatur. Sd̓a vero dicitur aſſumptio his que infert̉ concluſio nuncupatur. Cum.n. ita dicimus. ſi homo ē animal eſt. Homo autem eſt: animal igitur eſt. ea ꝗ dem enunciatio per quā dicimus. ſi homo eſt: aīal ē. propoſitio vel ſumptū vocatur. ea v̓o quā huic adiū ximus. eſt aūt homo aſſumptio dicit̉ tertia concluſio noīatur per quā on̄dimus eſſe aīal qui homo fuerit. Sꝫ qm̄ ſepe euenit: vt ꝓpoſitiōis enunciate cōſequē tia nō ſit veriſimilis ꝓpoſitioni ſepe adiungit̉ appro batio per quā id ꝙ eſt propoſitū: verum eē monſtret̉ Aſſumptio quoqꝫ ſepe ad fideꝫ per ſe non vr̄ idonea huic quoqꝫ iuuamē probationis adiungit̉: vt vera eē videat̉. Quo ſit vt ſepe ꝗnqꝫ partes: ſepe quattuor. Interdū tres hypotheticos ſyllogiſmos hēre contin gat. Nā ꝗnqꝫ conſtabit partibus ſi ⁊ ꝓpoſitio ⁊ aſſū ptio probatiōibus indigebūt. ꝙ ſiue ꝓpoſitio ſiue aſ ſumptio probationū indigebit: qͣdripartitª ē ſyllogiſ mus. Qd̓ ſi neutra ē approbāda: tripartitus relinꝗt̉ In hac v̓o ſnīa ⁊. M. Tullius eſſe deprehendit̉. In rethoricis.n. ſyllogiſmos quoſdam ꝗnqꝫ partitos eē: quadri partitos alios confirmat. Quibus v̓o talium ſyllogiſmoꝝ non placet ꝑtes vltra ternarium nume rū propagari. Hi propoſitionū probatiōes: atqꝫ aſſū ptionū non putant in ſyllogiſmi ꝑtibus eſſe ponēdas Neqꝫ propoſitionē eſſe: de qua ſyllogiſmus pōt exi ſtere: cui nō cōſentit auditor. ꝙ ſi ꝑ ſe dubia eſt: ea q̄ ꝓpoſitioni dubie adiungit̉ faciens fidem eidē cui ad iungitur ꝓpoſitioni: facit vt idonea ſit ſyllogiſmo: ac ꝑ hoc tūc incipit eē ſyllogiſmi ꝓpoſitio cū talis ꝑ pro bationē reddit̉: vt ex ea aliquid colligi poſſit. tūc v̓o aliquid ex ea colligi pōt: cū probationis auxilio pote rit ab auditore cōcedi. Quocirca mēbꝝ quoddā: ⁊ qͣ ſi fulcimentū dubie ꝓpoſitionis: vel aſſūptionis pro batio eē vr̄ non pars ēt ſyllogiſmi. Sed nr̄a ſnīa his potius accedit qui tribus partibus eum conſtare ꝓ nunciat. Etenim quelibet probatio que vel propoſi tioni vel aſſumptioni copulat̉: propoſitionis eē: vl̓ aſ ſumptionis probatio dr̄. Cuꝫ igitur non ad ſyllogiſ mū ſed ad propoſitionē vel aſſumptioneꝫ referat̉. cu ius eſt probatio: non opꝫ eā ſyllogiſmi proprie parteꝫ videri. Nā illud ꝙ obiici pōt: nullus ignorat ꝙ par tium ꝑtes ēt totius eē partes dicantur. Sed plurimū refert vtrum ipſe ſint primitus partes totius. An in ſecundaꝝ partiū poſtremitate ponantur. Amplius ſi ſit per ſe nota probabilis propoſitio totus ſyllogiſmꝰ ꝓbatione nō indiget. Qd̓ ſi ꝑ ſe propoſitionis nulla fides eſt: neceſſe eſt vt ea ꝓpoſitio quodā velut teſtīo nio ꝓbationis indigeat. Non igit̉ ſyllogiſmus ꝓbatione in eo ꝙ ſyllogiſmus eſt indigebit: ſed ꝓpoſitio ſi fide propriā deſtituta ſit. Idē ēt de aſſumptione di ci pōt. Quare manifeſtū eſt eoꝝ ſnīam preponendaꝫ ꝙ ſyllogiſmus tribus partibus tm̄ iungitur. Prete rea ſi q̄ propoſitio probationis indigeat. vt eam vera fides ſeqͣtur: aliquo demōſtrabitur ſyllogiſmo. Quo circa quidem fieri poteſt: vt recte ſyllogiſmus pars ſyllogiſmi ſimplicis eſſe dicatur. Ipſam.n. probatio nem propoſitiōis ſyllogiſmum vel ex ſyllogiſmo eſſe neceſſe eſt. His igitur terminatis de his protinus ſyl logiſmis: quorum propoſitiones in connexione poſite duobus terminis conſtant exemplificandum vide tur. Horum autem multiplex forma eſt. quattuor.n. ſunt per precedentis propoſitionis affirmationē qui ſunt primi hypothetici atqꝫ perfecti. quattuor vero ꝑ ſequentis negationē ꝗ cuꝫ demonſtratione indigeant non vident̉ eē ꝑfecti. Prioris vero negatiōe: ⁊ ſequē tis poſitione nullus oīno ſyllogiſmus efficit̉. Oīum igit̉ taliū propoſitionum primum numerus explicet̉: vt qui fiant ex his ſyllogiſmi: facilis acꝗrat̉ agnitio Sunt āt quatuor. ſi eſt. a. eſt. b. ſi eſt. a. nō eſt. b. ſi nō eſt. a. eſt. b. nō eſt. a. nō eſt. b. Ac de prioribus quideꝫ ſyllogiſmis atqꝫ ꝑfectis primo loco dicēdū eſt. Horū .n. primus modus eſt hic a prima veniens ꝓpoſitione ſi eſt. a. eſt. b. At ꝗ eſt. a. Eſt igit̉. b. cum.n. prima ꝓpo ſitio eam conditionem preponat: vt ſi ſit. a. neceſſe ſit conſequi eſſentiaꝫ. b. termini id aſſumptio qd̓ p̄cedit aſſumit: ac ponit: dicitqꝫ. At ꝗ ē. a. Cōſequitur igitur vt ſit. b. Id.n. ex conſequentia prime propoſitionis ef fectū eſt: At ſi id ꝙ ſequit̉ aſſumendo ponamus: nul lus efficit̉ ſyllogiſmus. Age.n. ſit hmōi conſequentia vt ſi ſit. a. ſit. b. aſſumaturqꝫ ꝙ ſequitur hoc mō. At ē b. nō cōſequitur vt ſit vel non ſit. a. Id vero clarius fiet exemplo. ſit.n. propoſitio. ſi homo eſt: animal ē: a ſumaturqꝫ eſſe aīal.ſ. qd̓ ſequitur: nō neceſſe erit ho minem vel eē: vel non eē. Scd̓us vero modus eſt eo rum in ꝗbus prior ꝓpoſitionis pars in aſſumptione reperit̉ ꝗ venit ex ſcd̓a ꝓpoſitione ſuperius digeſta. hoc mō. ſi eſt. a. non eſt. b. at eſt. a. nō eſt igit̉. b. id.n. propoſitū fuerat ſi eēt. a. non eē. b. Sumpto igit̉ p̄ce dente ꝯſequentis eſt facta concluſio. qd̓ ſi ꝯn̄s ſumaſ nullus vr̄ fieri ſyllogiſmus: qꝛ nec conſequit̉ vlla ne ceſſitas hoc mō. ſi eſt. a. non ē. b. at non ē. b. non neceſ ſe eſt eē. a. vel non eē. Age.n. ſit propoſitio. ſi ē nigruꝫ non ē albū: ⁊ id ꝙ ſequitur aſſumatur. at non ē albū non neceſſe erit eſſe nigꝝ vel non eē: qꝛ cum non ſit album poterit eſſe medium. ¶ Tertius vero modus eſt taliū ſyllogiſmoꝝ qui venit ex tertia ꝓpoſitione quorum in aſſumptione ponitur id qd̓ precedit hoc modo. ſi non eſt. a. eſt. b. at nō eſt. a. eſt igitur. b. igit̉ hec concluſio rurſus ex conditione propoſitionis eue nit. id.n. fuerat ꝓpoſitum vt ſi non eēt. a. eēt. b. ꝙ ſi conuertas ⁊ ſumas eē. b. i. ꝙ conſequitur: non neceſſe erit eē: vel non eē id qd̓ precedit. Sed huius exēpluꝫ non pōt inueniri eo ꝙ ſi ita ꝓponatur vt cū non ſit. a ſit. b. nihil eē mediū videat̉ inter. a. atqꝫ. b. Sꝫ in his ſi alteꝝ nō fuerit: ſtatiꝫ neceſſe eſt eē alteꝝ. ⁊ ſi alteꝝ fuerit: ſtatim neceſſe eſt alteꝝ non eē vr̄ ergo quodā mō ex cōſequenti poſito in his fieri ſyllogiſmꝰ. Sed quātū ad rei naͣm ita eſt. Quātū v̓o ad propoſitiōis ipſiꝰ ꝑtinet ꝯditionē: minime conſequit̉. Qd̓ ꝗdē ex his patet qͥ ſuperius dicta ſunt. In vtriſqꝫ ſuꝑioribꝰ modis ꝯſequēti poſito nihil ex neceſſitate collectū ē. hic v̓o tertiꝰ modus quātū ad cōplexionē ꝓpōnuꝫ ꝑ tinet in quo ſi id ponendo ꝙ ſequebat̉ aſſumit̉: nullū

Primus.
efficit ſyllogiſmū. Quātū v̓o ad reꝝ naͣm: in ꝗbus ſo lis he ꝓpōnes enunciari poſſunt: vr̄ eē neceſſaria cō ſequentia hoc mō. vt ſi dies non ē: nox ſit. ſi nox ſit: di es non ſit ex neceſſitate conſequit̉. ſimileſqꝫ ſunt ſyllo giſmi his ꝗ in diſiunctione ſunt ꝯſtituti: de ꝗbus pau lo poſteriꝰ ꝯmemorabo: quorūqꝫ ad illos ⁊ dr̄ias ⁊ ſi militudines dabo. ¶ Quartus modus ē ex quarta ꝓ poſitione: cū ita ꝓponitur. ſi. a. non ē. b. nō ē. at nō ē. a. nō ē igit̉. b. Rurſus.n. id conſeꝗ ex ꝓpoſitiōe mon ſtrat̉: q̄ ꝓpoſuit nō fore. b. ſi. a. prior terminꝰ nō fuiſ ſet. At ſi id qd̓ ſeꝗt̉ aſſumamus: nulla vr̄ fieri poſſe ne ceſſitas: veluti ſi ita dicamꝰ. nō ē āt. b. nō neceſſe erit eē: vel non eē. a. Age.n. ꝓponat̉: ſi aīal nō ē: nō eē ho minē aſſumaturqꝫ. at nō ē hō: nō neceſſe ē vt vel ſit: vl̓ nō ſit aīal. Demōſtratū igr̄ ē ī hmōi ſyllogiſmis ſi id qd̓ p̄cedit ponēdo aſſumit̉. ꝑfectos atqꝫ ex ipſis ꝓ poſitionibꝰ ꝓbabiles: ⁊ neceſſarios fieri ſyllogiſmos Si v̓o id ꝙ ſeꝗtur ponendo aſſumatur: nullā fieri ne ceſſitatē p̄ter in tertio mō: ꝗ cū ſit ſimilis his ſyllogiſ mis. qui per diſiunctionē ꝓpoſitis enunciationibꝰ fi unt: vr̄ in rebus de ꝗbus proponi pōt: ſeruare neceſ ſitatē: cū in cōplexione non ſeruet: ꝙ ex ceteris tribꝰ modis arguitur primo: ſecundo atqꝫ quarto: in qui bus ſumpta ſequente ponende propoſitionis parte ni hil ex neceſſitate conficitur: ac de his quidem ſyllo giſinis: qui duobus terminis iunguntur: quorum pri ma pars propoſitionis ponendo aſſumitur: quantuꝫ ad inſtitutionis pertinet modum ſufficienter expreſſi mus. Nunc vero dicendū eſt de his quoꝝ conſequēs propoſitionis ita ſumitur: vt perimatur. Ex his quat tuor fiunt modi: cum prior propoſitionis ꝑs nō poſſit in aſſumptione perimi. vt vlla ſyllogiſmi neceſſitas conſequitur. eſt igitur primus modus talium ſyllogiſ morū a prima propoſitione. veniens hic. Si eſt. a. eſt. b. at nō eſt. b. non eſt igr̄. a. hic igitur. b. terminus ꝗ ī prima ꝓpoſitione conſequens fuerat: in aſſumptiōe eſt interēptus: vt. a. terminus ꝗ propoſitionis prima ꝑs fuerat interimeret̉: eaqꝫ neceſſitas tali rōne ꝓba bitur. propoſitū nāqꝫ eſt. ſi. a. ſit. b. eſſe. Et aſſumptio facta eſt vt ꝯſequens ꝑs propoſitionis interimeret̉. i. non eſſe. b. Dico qꝛ conſequitur non eſſe. a. nā ſi pōt eſſe. a. cum non ſit. b. fruſtra erit propoſitio: que ait ſi a. ſit eſſe. b. at qui ea propoſitio valet. cū igitur ſit. a. ē b. Qd̓ ſi cū non ſit. b. ſit. a. quod.ſ. ex aſſumptione ꝓ ponitur: idē. b. erit: ⁊ non erit. nō erit: qꝛ. b. non eē ꝓ ponit aſſumptio: erit aūt: quia ſi eſt. a. erit. b. quod fi eri nō pōt. Non igit̉ ſi. b. nō fuerit erit. a. hic ē ergo primus modus taliū ſyllogiſmoꝝ: qui ex interēpta ꝑ te conſequenti propoſitionis fiūt: ꝗ non ſunt perfecti neqꝫ ex ſe cogniti: ſꝫ indigent quā ſuperius propoſui: vel alterius cuiuſlibet ꝓbationis: vt veri eē mōſtrēt̉ Qd̓ ſi prima pars ꝓpoſitionis interimat̉: non erit ſyl logiſmus. age.n. ita dicamus. ſi eſt. a. eſt. b. at nō eſt. a non ſequit̉: vt ſit vel nō ſit. b. vt ēt demonſtremꝰ exē plo. Sit.n. propoſitio ſi homo eſt: animal eſt. Si hō non eſt non neceſſe eſt eē vel non eſſe aīal. Secundus modus per contradictionē aſſumptionis: ꝗ a ſcd̓a ꝓ poſitione deſcendit: ille eſt cū ita proponimus. ſi eſt. a. non eſt. b. At qui. b. eſt. igitur. a. nō eſt. Hic.n. rur ſus cum ſcd̓a ꝑs ꝓpoſitionis. b. nō eē diceret ſi. a. fuiſ ſet aſſumptio. b. eſſe. ꝓnunciat. Affirmatio autē peri mit negationē: per aſſumptionē conſequit̉ vt. a. non ſit hoc mō. Sit.n. propoſitio. ſi. a. eſt. b. nō. ē: ⁊ ſit. b. Dico qꝛ non erit. a. nā ſi erit. a. cū ſit. b. idem. b. erit. ⁊ non erit. Nō erit ꝗdem ex prima propoſitione q̄ dicit
ſi eſt. a. non eſt. b. erit autem per aſſumptioſeꝫ: ergo dicimus eſſe. b. At ſi precedens pars propoſitionis. auferatur non fiet vlla neceſſitas. Age.n. in hmōi propoſitione. Si. a. eſt. b. non eſt. ita dicamus. At qui non eſt. a. non conſequit̉ vt ſit vel non ſit. b. Id vero tali arguitur exemplo. Dicemus.n. ſi nigrum eſt: al bum non eſt. Aſſumamuſqꝫ non eſſe nigrū: non ſtatiꝫ conſequitur: vt vel album ſit vel non ſit. Pōt.n. eſſe aliquid mediorum. Tertius modus ille eſt ex tertia ꝓ poſitione deduetus: cū ita proponit̉. Si. a. non eſt. b. eſt. b. autē non eſt. a. igitur eſt. Hic quoqꝫ conſequēs pars propoſitionis aſſumpta eſt: ⁊ cum in propoſitio ne affirmaretur: in aſſumptione negata eſt: ⁊ eſt rata conſequentia perficiens ſyllogiſmum hoc mō. Nam ſi verum eſt: cū non ſit. a. eſſe. b. dico qꝛ ſi. b. non ſit ē. a. nā ſi poterit cū. b. non ſit nō eſſe. a. fruſtra ē prīa ꝓ poſitio q̄ dicit. cum nō ſit. a. eſſe. b. eritqꝫ. b. ac nō erit Non erit quidē ex ea aſſumptione: q̄ proponit non eē b. erit autem quia ſi. a. terminus eſſe negabitur poſi to non eſſe. b. termino cū non ſit. a. erit. b. ꝙ eſt īpoſſi bile. Non igitur poteſt fieri: vt cū non ſit. b. ſit. a. Cō ſequitur igitur: vt cum nō ſit. b. ſit. a. quod ſi prior ꝑs propoſitionis que precedens eſt auferatur: nullus eſt ſyllogiſmus hoc modo: vt cum dicemus ſi. a. non eſt eſſe. b. ſi aſſumamus. At qui eſt. a. nihil euenit neceſ ſario: vt vel ſit. b. vel non ſit ſecundū ipſius. ꝯplexio nis naturā. nam hic quoqꝫ vt in his in quibus in aſ ſumptione ſecundus terminus ponebatur: dicendum eſt ſcd̓m ipſius quidē cōplexionis naͣm nullū fieri ſyl logiſmum. Scd̓m terminos vero in quibus ſolis dici poteſt: neceſſe eſt. ſi. a. fuerit. b. non eſſe. in contrariis enim tantū ⁊ immediatis.i. medium non habētibus hic ſola propoſitio vere poterit predicari: velut cū di cimus: ſi dies non eſt: nox eſt: ſiue non fuerit dies nox erit: ſiue non fuerit nox dies erit. ſiue dies fuerit nox non erit: ſiue nox fuerit dies nō erit. Quartus modꝰ eſt horum ſyllogiſmorum ex quarta ꝓpoſitione deſcē dens: cuius hec prima propoſitio eſt: ſi nō eſt. a. non ē. b. eſt aūt. b. erit. igitur. a. hic quoqꝫ ſecundo pars pro poſitionis aſſumpta eſt: ⁊ qm̄ in negatione eadē fue rat poſita aſſirmatiōe eſt interempta. Affirmatio.n. vim negationis interomit. hic quoqꝫ eodē modo ſyl logiſmi neceſſitas cōtinetur. nā ſi poſito cū non ſit. a nō eſſe. b. aſſumatur eſſe. b. dico qꝛ conſequens ē ēt. a. eſſe. nam ſi poteſt cum ſit. b. non eſſe. a. fruſtra eſt prima propoſitio: que cum a non ſit. b. non eſſe ꝓnun ciat. fiet igitur rurſus vt idem. b. ſit. ac nō ſit. Ex aſſū ptione namqꝫ erit. b. ita enim dicitur at. b. eſt. Si ve ro hoc poſito poſſit non eſſe. a. rurſus. b. non erit qꝛ prima propoſitio ait. ſi non ſit. a. non eſt. b. quod eſt ī poſſibile. quod ſi ea portio propoſitionis que prece dens eſt: auferatur: nihil euenit neceſſarium. Age.n. ita dicamus. ſi non eſt. a. nō eſt. b. Aſſumamuſqꝫ at o eſt. a. non conſequitur: vt vel eſſe vel non eſſe neceſſa rio. Concludatur vt in hoc ſyllogiſmo: ſi non eſt aīal non eſt homo: at qui eſt animal: non neceſſe eſt eē ho minē vel non eſſe. hi igitur quattuor ſyllogiſmi imꝑ fecti dicuntur: idcirco qm̄ per ſe non hn̄t apertā atqꝫ perſpicuam conſequentie neceſſitatem: eaqꝫ illis ex ꝓ latione conficitur. vt igitur breuiter cōcludendum ſit in hypotheticis ſimplicibus ſyllogiſmis connexas ha bentibus propoſitiones. quoquomodo factis ſi quidē prima pars propoſitionis aſſumitur. ſi ea proponitur ſiūt quatuor ſyllogiſmi per ſe cogniti atqꝫ ꝑfecti. Si vero id quod cōſequitur aſſumatur nulla eſt ſyllogiſ

Liber.
ini neceſſitas: niſi in tertio tantūmō qui non ꝓpter ꝯplexionis naͣm: ſed ꝑꝑ terminoꝝ contrarietatē: in ꝗ bus ſolis dici pōt: vr̄ concluſionis neceſſitatē tenere. itaqꝫ ſi quidā in aſſumptione ex his q̄ in propoſitione ſunt pronunciata: ponāt̉. quattuor: vel ꝗn̄qꝫ neceſſe ē fieri ꝑfectos ſyllogiſmos. Perfectos qͣtuor: vbi pri ma pars propoſitiōis. v. v̓o vbi ſcd̓a pars propoſitio nis ponēdo aſſumit̉. ſi non ad cōplexionis naͣm: ſꝫ ad terminos aſpiciamus. ſi quidē vero ex his in aſſūptio ne: q̄ prima ꝓpoſitio enūciat: auferat̉ ſi q̄ eſt conſe quens ꝑs propoſitionis auferat̉ ſient imperfecti ꝓba tione indigētes quattuor ſyllogiſmi: Si v̓o prior pro poſitiōis ꝑs auferat̉: nulla erit neceſſitas ſyllogiſmi: niſi in tertio tm̄: vbi nō facit neceſſitatē cōplexio: ſed terminoꝝ naͣ. quocirca hic quoqꝫ quattuor vel qnqꝫ. fiunt ſyllogiſmi. quattuor quidē. ſi ſcd̓a ꝑs propoſitio nis fuerit interēpta. Quintus v̓o ſi eū non cōplexiōis na. ſed terminoꝝ ꝓprietas metiatur. Quocirca ſi ex duobus terminis ꝓpoſitio prīa cōſtat. viii. ſunt vel. x. nec amplius ſyllogiſmi. ac de his quidē conditionali bus ſyllogiſmis quoꝝ ꝓpōnes cōnexe ſunt ⁊ ex dua bus p̄dicatiuis ſimplicibus ꝯſtant: ſufficienter expedi tū eſt. Nūc de his ſyll̓is dicendū eſt: ꝗ ex p̄dicatiua ⁊ hypothetica p̄dicatiuāqꝫ ꝯnectunt̉. Hoꝝ āt facile cō plexiones oīum ſyllogiſmoꝝ apparebunt: ſi prius ea rū numerus exponat̉. Sūt igit̉ priores quidē: q̄ ex p̄ dicatiuā atqꝫ hypothetica conectunt̉ he. Si ſit. a. cuꝫ ſit. b. eſt. c. ſi ſit. a. cū ſit. b. non eſt. c. ſi ſina. cū non ſit. b. eſt. c. ſi ſit. a. cū nō ſit. b. nō eſt. c. Si nō ſit. a. cū ſit. b eſt. c. ſi non ſit. a. cū ſit. b. non eſt. c. Si nō ſit. a. cū non ſit. b. eſt. c. ſi nō ſit. a. cū non ſit. b. nō eſt. c. Ac primū qͥ ſit eaꝝ naͣ: videbitur eſſe tractandū. Neqꝫ ēt quoquo mō conditio ponat̉: conditionalis propoſitio fiet: ſꝫ ſi illa conſequentia ꝑꝑ poſitam veniet conditionē. nam ſi quis ita dicat. ſi hō eſt: cū ſit animal: animatum eſt non vr̄ facere appoſita conditio conſequentie neceſſi tatē. Nam etiam ſi non ſit homo: nihilominus tamē: cū ſit animal: animatum eſt. at ſi ita ponatur: ſi ſit hō cū ſit aīatum eſt animal videtur. Conſequentie ratio in conditione conſiſtere. Neqꝫ enim neceſſe eſt cū aīa tum ſit aīal eſſe: niſi hō vel aliquid tale fuerit: ꝙ aīa tum eſſe proponitur. Tunc.n. ꝙ animatuꝫ eſt animal eſſe neceſſe eſt: homo namqꝫ vel quodlibet aliud tale aīatuꝫ eſt. Per ſingulas igit̉ propoſitiones eundum eſt ⁊ ſpectanda eaꝝ ſingulaꝝ natura hoc modo. Pri ma propoſitio ꝙ quū enūciat̉. Si eſt. a. cū ſit. b. eſt. c. talis eſſe debet. vt. b. quidē poſſit eſſe ēt preter. a. ſi tn̄ a. fuerit. b. non eſſe non poſſit. Rurſus idem. b. termi nus poſſit etiā eſſe: cum non eſt. c. nec ſit neceſſe. vt. b. poſito ſit etiam. c. ſed tunc tantū neceſſe ſit eſſe. c. qn̄ b. terminus. a. terminū ſequit̉: vt ſi ſit. a. homo. b. ani matum. c. aīal. animatū enim ⁊ preter hominē: ⁊ ani mal eſſe pōt. Si vero ſit homo: animatū neceſſe ē eē ⁊ cum animatū hoīs eſſentiam conſequit̉: conſequit̉ vt ipſum aīatum ſit animal. ¶ Item ſecundā propoſi tionē: que ait: ſi eſt. a. cū ſit. b. non eſt. c. hmōi eē opor tebit. vt. b. quidē preter. a. eſſe poſſit. ſed cum fuerit. a etiam. b. neceſſe eſt eē. at vero. c. tale ſit vt ſimul ꝗdeꝫ cum. a. eſſe non poſſit. cū. b. v̓o eſſe poſſit. ⁊ nō eē. ſed tunc tantū. c. cū. b. eſſe non poſſit: qn̄. b. terminus. a. terminū ſequitur. vt ſi ſit. a. hō. b. animatum. c. inſen ſibile. Namqꝫ aīatū preter hominem eſſe poteſt. at fi homo ſit: vt ſit aīatum neceſſe eſt inſenſibile vero po teſt eſſe aīatum ⁊ nō eſſe. Sed tunc inſenſible: ⁊ aīa tum non cōueniunt: cum idcirco eſt aīatum: cum hō
eſſe predictus eſt. Tertia vero propoſitio. a. quidē ter minum debet hēre: qui nunquā ſimul eſſe poſſit. cū. b termino. c. v̓o terminū talē eſſe oportebit: vt poſſit eē quidē ⁊ non eſſe: ſi non fuerit. b. ſed tunc tantū neceſ ſe ſit eſſe. c. terminū. ſi. b. terminus non ſit: ſi idcirco n̄ eſt. b. qm̄. a. terminus eē predictus eſt. vt ſi ſit. a. hō. b inanimatū. c. ſenſibile. Nam ſi eſt homo: non eſt ina nimatū ſenſibile vero eē pōt ſimul ⁊ non eē: cum ina nimatū non ſit. Poſſunt.n. eſſe: q̄ nec inanimata ſūt: nec ſenſibilia: vt arbores. Idem tn̄ ſenſibile neceſſe ē eſſe: cū etiaꝫ inanimatum ſit: ſi idcirco inanimatū nō eſt. qꝛ homo eſſe predictus eſt. Rurſus quarta propo ſitio huius eē debet proprietatis: vt. b. quidē termi nus nullo mō eē poſſit. ſi fuerit. a. at vero. c. poſſit eē ⁊ nō eē ſi non fuerit. b. Sed tunc tm̄. c. cum non ſit. b nō eſſe neceſſe ſit: ſi. b. terminus nō ſit. qꝛ. a. terminus prius eē ꝓpoſitus eſt. vt ſi ſit. a. hō. b. inanimatum. c. inſenſibile. inanimatum non erit ſi fuerit hō. inſenſibi le vero pōt eē ⁊ non eē. ſi non ſit inanimatum. Tunc tn̄ inſenſibile non eē neceſſe eſt cum inanimatum non ſit cū idcirco inanimatū non eſt: qꝛ homo eē predictꝰ eſt. ¶ Quinta vero propoſitio tales habere terminos debet: vt. a. quidē ſi nō ſit neceſſe ſit eē. b. ſed. b. termi nus ſit: poſſit ⁊ eē ⁊ non eē. c. Tunc. tn̄. c. eē neceſſe ſit cū fuerit. b. cū idcirco ē. b. quia. a. terminus eē nega tus eſt: vt ſi ſit. a. quidē aīatum. b. vero inſenſibile. c. ī uitale. igit̉ ſi non ſit aīatum: ſtatiꝫ conſequit̉: vt ſit in ſenſibile. inuitale aūt pōt eē: ſi ſit inſenſibile: vt lapis Pōt vero non eē inuitale: ſi ſit inſenſibile: vt ſūt ar bores. Sed tunc tm̄ poſito inſenſibili conſequit̉: vt īui tale eē neceſſe ſit: cū idcirco eſt inſenſibile: qꝛ nō ē ani matū. ¶ Sexta vero ꝓpoſitio tales hēre terminos de ſiderat. vt. h. quidē eē neceſſe ſit: ſi non fuerit. a. at v̓o c. terminus ſi ſit. b. vel eē. vel non eē poſſit. Tunc tn̄. c non eē neceſſe ſit. Cū ſit. b. qn̄ idcirco eſt. b. quia. a. ter minus non eē poſiaus eſt. veluti ſi ſit. a. aīatum. b. in ſenſibile. c. vitale. Nā neceſſe ē eē inſenſibile: ſi nō fu erit aīatum. cuꝫ vero ſit inſenſibile: fieri quidem pōt vt non viuat veluti lapis: fieri aūt poteſt vt viuat ve luti arbor. Tunc tn̄ neceſſe ē non viuere: cū ſit inſenſi bile: qn̄ idcirco eſt inſenſibile: qꝛ animatuꝫ non eē ꝓ poſitū eſt. Septimus modus talibus terminis debet eē contextus: vt. b. quidem ſine. a. eſſe non poſſit. c. āt ſi non ſit. b. eſſe ⁊ non eſſe poſſit. Tunc tn̄ neceſſe ſit. c. terminum eē: ſi non ſit. b. cum idcirco. b. non eē poſi tum eſt: qm̄ fuerit. a. ante denegatū. Sit. n. a. anima tum quidē. b. vero ſenſibile. c. inuitale. Senſibile igit̉ eē non poteſt niſi fuerit animatum. Si igitur non fu erit aīatum: non erit ſenſibile: ſi vero non ſit ſenſibile pōt eē inuitale: velut in lapidibus idem poteſt non eē velut in arboribus. Tunc tn̄ ſenſibili denegato inuita le neceſſe eſt eē: cū idcirco non eſt ſenſibile. qꝛ anima tum non eē poſitū eſt. ¶ Octaua ꝓpoſitio his termi nis concordanda eſt: vt. b. terminus eē nō poſſit: ſi n̄ fuerit. a. cū v̓o non ſit. b. terminus. c. ⁊ nō eē ⁊ eē poſ ſit. Sꝫ tūc neceſſe ſit. c. terminū non eē cū non fuerit. b. Cū idcirco non eſt. b. qꝛ. a. terminus prius eſſe ne gatus vt eſt. ſi ſit. a. quidē aīatum. b. vero ſenſibile. c. vitale. ſenſibile igitur eē non pōt niſi fuerit aīatum. Idem tn̄ ſenſibile ſi non ſit: ⁊ eſſe ⁊ non eē vitale pōt non eē vt lapides ⁊ eē vitale vt arbores. Tunc tn̄ ne ceſſe eſt vitale non eē: ſi non ſit ſenſibile cum idcirco ſenſibile non eſt qꝛ prius aīatum eſſe negatum eſt. Ex his igitur cōſtat. c. terminū quoquomodo fuerit. b. ī conditionalibus ꝓpoſitionibus q̄ in tota enunciatio ne poſt

Primus.
19 2º
ne poſt predicatiuas locant̉ poſſe: tā loco affirmatio nis quā loco negationis aſſumi: Ex ꝗbus aſſūptioni bus fiunt ꝯplexiones varie ſyllogiſmoꝝ. His ita ex peditis de oībus in cōe precipiendū videtur. nā cum ſint octo propoſitiōes: que ex predicatiua hypotheti caqꝫ connectuntur: q̄ ſuperius aſcripte ſunt: eaꝝ qua tuor ita faciūt ꝯſequentiā: ſi. a. terminus ſit. Quatu or v̓o ita cōditionem proponūt. vt. a. terminus nō ſit Fiunt v̓o ex his ſyllogiſmi hoc mō ex prima propoſi tione. ſi eſt. a. cū ſit. b. eſt. c. At qui eſt. a. cū igitur ſit. b eſt. c. vel ſic. At cū ſit. b. nō eſt. c. non eſt igr̄. a. Poſſe āt huiuſmodi eſſe aſſumptionē ex ſuperius deſcripta propoſitionum naͣ cognoſcitur. ¶ Ex ſecunda propoſi tione ſi eſt. a. cū ſit. b. nō eſt. c. At qui eſt. a. Cu igitur ſit. b. non eſt. c. vel ita. At ꝗ cū ſit. b. eſt. c. non eſt igit̉ a. ¶ Ex tertia ſi eſt. a. cuꝫ nō ſit. b. ē. c. at qui eſt. a. cuꝫ igit̉ non ſit. b. eſt. c. vel ita. at qui cū non ſit. b. non eſt c. non eſt igr̄. a. ¶ Ex quarta ſi eſt. a. cū non ſit. b. non eſt. c. At ꝗ eſt. a. cuꝫ igitur non ſit. b. non eſt. c. vel ita. At ꝗ cū non ſit. b. eſt. c. non eſt igit̉. a. In his igitur qͣ tuor propoſitionibus in ꝗbus. a. terminus eē proponi tur ſi aſſumptū fuerit eundē. a. terminū eē. c. terminū vel eē vel non eē monſtrat̉. idē vero. c. terminus ſi aſ ſumatur: ſi quidē cū eſt non eē: vel cū non eſt eē aſſu matur. a. terminus nō eē monſtrabit̉. ¶ Ex ꝗnta etiā propoſitione ita ſyllogiſmi fiunt. ſi non eſt. a. cum ſit. b. eſt. c. At ꝗ non eſt. a. cum igit̉ ſit. b. eſt. c. vel ita. At qui eſt. a. cum igit̉ ſit. b. non eſt. c. vel ita. at qui cū ſit b. non eſt. c. eſt igit̉. a. vel ita. at qui cū ſit. b. eſt. c. non eſt igitur. a. Quod idcirco euenit vt hmōi propoſitio quattuor colligat ſyllogiſmos. qꝛ in his tm̄ ſi non ſit aliꝗd: aliud eē proponi pōt: in ꝗbus ꝯͣria medietati bus carēt. in his.n. vel interempto altero alteꝝ ponit̉ vel poſito altero alteꝝ ꝑimit̉. ¶ Ex ſexta ſi n̄ ſit. a. cū ſit. b. nō eſt. c. at nō eſt. a. cū igr̄ ſit. b. nō eſt. c. vel ita. At qui cū ſit. b. eſt. c. igit̉ eſt. a. ¶ Ex ſeptima ſi non eſt a. cū non ſit. b. eſt. c. At non eſt. a. cuꝫ igitur nō ſit. b. ē c. vel ita. At qui eſt. a. cū igit̉ non ſit. b. non eſt. c. vel ita. At qui cū non ſit. b. non eſt. c. ē igitur. a. vel ita. at qui cū non ſit. b. eſt. c. non ē igitur. a. in hac quoqꝫ cō plexione propter eandē cauſam quatuor cōplexiones fiunt. ¶ Ex octaua. Si nō ē. a. cum non ſit. b. non eſt c. At ꝗ non eſt. a. cū igitur non ſit. b. non eſt. c. vel ita. At qui cū nō ſit. b. eſt. c. eſt igitur. a. In his quattuor quoqꝫ ꝓpoſitionibus ſi quidē. a. non eſſe aſſumat̉. c. terminus vel eē vel non eſſe ꝯcluditur. ſi vero. c. cū ē non eſſe: vel cū nō eſt eſſe aſſumat̉. a. terminus ſemꝑ eſſe cōcluditur: niſi in ꝗnto ⁊ ſeptimo tantum modis vbi cū. 5. eſſe aſſumitur. a. non eſſe monſtrat̉. Oīum vero cōis eſt ratio preter quintū ⁊ ſeptimū modū vt fi. a. terminus ita aſſumatur: qūo qn̄ in prima enun ciatione propoſitus eſt: conditio q̄ ſequit̉: in conclu ſione firmetur. Si vero cōditio que ſeꝗtur contrario mō atqꝫ in enunciatione propoſita eſt aſſumat̉: cathe gorica ꝓpoſitio prima eſt in terminat̉. In ſeptimo ve ro vel ꝗnto mō quoqꝫ rōne ſit aſſumptū alterum: in vtriſqꝫ ꝑtibus faciet ꝯcluſionē itaqꝫ. x. ⁊. viii. vel. xx. fi unt ſyllogiſmi potius. Octo quidē ſi. a. terminus vt ē ꝓpoſitus. viii. v̓o ſi. c. terminus conuerſo mō atqꝫ in propoſitiōe eſt poſitus: aſſumat̉. Quattuor vero ex ſe ptimo vel ꝗnto modis vtrobiqꝫ facientibus cōcluſio nē. Reliquis vero cōplexionibus nulla eſt conſequē tia neceſſitatis. vt aūt planior intellectus fieret: ip̄as ꝓpoſitiones cū ſuis terminis poſitas annotaui: vt.ſ. predictos aſſumptionū modos non rōne ſolū demōſtratio fieret: veꝝ etiā per exemplum currentibus do ctrina clarior eluceret ſi eſt. a. hō. cum ſit. b. anīatum. eſt. c. animal. Si eſt. a. hō. cum ſit. b. animatū: non eſt. c. inſenſibile. Si eſt. a. hō. cuꝫ non ſit. b. inanimatū ē: c. ſenſibile. Si eſt. a. hō. cum non ſit. b. inanimatum: non ē. c. inſenſibile. Si non eſt. a. aīatum: cum ſit. b. ī ſenſibile: eſt. c. inuitale. Si non eſt. a. animatum: cum ſit. b. inſenſibile: non eſt. c. viuens. Si non eſt. a. aīatū cum non ſit. b. ſenſibile: eſt. c. inuitale. Si non eſt. a. aīatum: cum non ſit. b. ſenſibile nō eſt. c. vitale. Expe ditis igit̉ his ſyllogiſmis: ꝗ ex talibus propoſitionibꝰ fiunt: que ex prima predicatiua: ⁊ ſecunda hypotheti ca copulant̉: nunc ad eos tranſitū faciamus: ꝗ ex pri ma conditionali. ſcd̓a vero predicatiua nectūt̉ quaꝝ coīum numerus ponendus eſt: vt de ꝗbus loquimur: lector agnoſcat: Si cū ſit. a. eſt. b. eſt. c. Si cū ſit. a. eſt b. non ē. c. ſi cū ſit. a. non eſt. b. eſt. c. ſi cuꝫ ſit. a. non ē. b. non eſt. c. ſi cū non ſit. a. ē. b. eſt. c. ſi cū non ſit. a. eſt b. non ē. c. ſi cū non ſit. a. non eſt. b. eſt. c. ſi cum nō ſit. a. non ē. b. non ē. c. Prima igitur propoſitio tales hē re terminos debet: vt. a. quidē poſſit eſſe preter. b. ⁊. c. Sꝫ tunc ſi. a. fuerit. c. eē neceſſe ſit: cū. a. terminum b. terminus ſubſeꝗtur: vt ſi ſit. a. quidē aīatum. b. hō c. aīal. aīatum namqꝫ ⁊ preter hoīem ⁊ preter anīal̓ eſſe pōt. Tunc vero id qd̓ aīatum eſt: eſſe animal ne ceſſe ē: ſi id quod eſt aīatum homo ē. Secunda ꝓpo ſitio talibus terminis cōtexenda ē: vo. a. quidē preter b. ⁊ preter. c. ccū eiſdem eſſe poſſit. Tunc tn̄ neceſſe ſit non eſſe. c. cū ē. a. ſi poſito. a. b. ſequat̉: vt ſi. a. ſit aīatum. b. hō. c. equus. Aīatum quippe: vt ⁊ homo: vel equus ſit fieri pōt. Tunc vero neceſſe eſt id quod aīatū ē non eſſe equum: ſi id ipſum quod aīatū eſt ho mo fuerit. Tertia propoſitio his terminis copulat̉: vt a. quidē cū. b. ⁊. c. vel eſſe: vel non eſſe poſſit: tunc tn̄ neceſſe ſit ſimul eſſe cū. c. ſi poſito. a. termino. b termi nus abnuat̉: vt ſi ſit. a. aīatum. b. animal. c. inſenſibi le. Nam ꝙ aīatum eſt: vel aīal: vel non animal: vel in ſenſibile: vel non inſenſibile eſſe pōt. ſed tunc neceſſe eſt id qd̓ aīatum ē eſſe inſenſibile: ſi aīato poſito aīal abnuatur. Quarte propoſitionis hi termini ſunt vt. a quidē cū. b. ⁊ cum. c. eſſe: ⁊ non eſſe poſſit. Tunc vero ab eo. c. modis oībus ſeꝑetur: ſi poſito. a. termino. b. terminus abnuat̉ vt ſi ſit. a. quidē aīatū. b. aīal. c. hō Nam quod aīatum eſt: ⁊ animal eſſe: ⁊ non eſſe itēqꝫ homo eſſe ⁊ non eſſe poteſt: tunc tn̄ neceſſe ē vt cū ſit aīatum non ſit homo. Cum poſito aīato eſſe animal denegatur. Quinta vero propoſitio his terminis cō nectitur: vt ſi nō ſit. a poſſit eē ⁊ non eſſe. b. ⁊. c. Tunc tn̄ cum non ſit. a. c. terminū eſſe neceſſe ſit: ſi poſito n̄ eſſe. a. eſſe. b. terminū conſequat̉: vt ſi ſit. a. quidē īui tale. b. hō. c. animal. Naꝫ ſi non ſit inuitale: tūc poſſit hō ⁊ animal eē vel non eſſe. at tunc neceſſe eē eſt a ni mal negato inuitali: ſi cū inuitale negabit̉ eē hoīem ſubſequat̉. Sextā vero propoſitionē talia debent mē bra contingere: vt ſi non ſit. a. terminus. b. vel. c. ⁊ eē vel nō eē poſſint. Tūc vero. a. termino. c. nō eē neceſ ſe ſit cū negationē. a. termini. b. termini affirmatio co mitabit̉: vt ſi ſit. a. inuitalis. b. hō. c. equus. Nā ꝙ nō ē inuitale: pōt vel homo vel equus eē vel non eſſe. ſꝫ neceſſe ē nō eſſe equū inuitali denegato: ſi negationē inuitalis: hoīs poſitio ſubſequatur. ¶ Septime pro poſitiōis hos eſſe terminos oportebit: vt ſi n̄ ſit. a. ter minis. b. ⁊. c. ⁊ eē: ⁊ nō eē poſſint. Sed tunc neceſſe ſit eſſe. c. terminū: ſi negationē. a. termini. b. termini ne gatio ſubſequatur. vt ſi ſit. a. animal. b. aīatū. c. inui

Liber.
tale. aſimal quidem ſi non ſit animatū ⁊ inuitale eſſe ⁊ non eſſe poſſit. Tunc vero neceſſe eſt ſi aīal nō ſit in uitale eſſe: qn̄ ſi aīal non ſit: non erit animatum. Octa ua propoſitio eſt. cum negato. a. termino poſſunt eſſe ⁊ non eſſe. b. atqꝫ. c. termini. Sed tunc neceſſe eſt ſi. a. terminus abnuatur non eſſe. c. terminū. cum negatio nem. a. termini. b. termini negatio ſubſequetur. vt ſi ſit. a. inuitale. b. aīal. c. homo. Si igitur non ſit inuita le: pōt eſſe ⁊ non eē animal ⁊ hō. ¶ His igitur expedi tis illud in cōe dicendū eſt: ꝙ ſupertores quattuor ꝓ poſitiones ita faciunt conditionem: ſi fuerit. a. Poſte riores vero ſi non fuerit: ex quibus oībus ſyllogiſmi tali ratione naſcuntur. ¶ Ex prima propoſitione. Si cum ſit. a. eſt. b. eſt. c. At cum ſit a. eſt. b. eſt igitur. c. vl̓ ita. at non eſt. c. cum igit̉ ſit. a. non eſt. b. Poſſe veroᶜ fieri tales concluſiones. ex ſuperius deſcriptarum ꝓ poſitionū natura cognoſcimus. poterat.n. a terminꝰ eſſe: ⁊ non eſſe cum. b. ¶ Item ex ſecunda. ſi cum ſit. a eſt. b. non eſt. c. At cum ſit. a. eſt. b. non eſt igit̉. c. vel ita. atqꝫ eſt. c. cum igitur ſit. a. non eſt. b. ¶ Ex tertia vero vtrobiqꝫ aſſumptis terminis collectiones fiunt vt ſi cum eſt. a. non eſt. b. eſt. c. At cuꝫ ſit. a. non eſt. b. eſt igitur. c. vel ita. At cum ſit. a. eſt. b. non eſt igitur. c vel ita. At non eſt.n. cum igitur ſit. a. eſt. b. vel ſic. at qui eſt. c. cum igitur ſit. a. non eſt. b. que idcirco facta eſt. Collectio vtrobiqꝫ. qm̄ in his terminis he propoʳ ſitiones poterant poni: in quibus immediata contra ria reperiebant̉. In illis.n. alterius propoſitio alteru truꝫ perimebat: ⁊ alterius interēptio ponebat alteꝝ. ¶ Ex quarta ſi cū ſit. a. non eſt. b. non eſt. c. At qui cuꝫ ſit. a. non eſt. b. non eſt igitur. o vel ita. at eſt. c. cū igit̉ ſit. a. eſt. b. ¶ Ex ꝗnta ſi cum non ſit. a. eſt. b. eſt. c. At cum non ſit. a. eſt. h. eſt igit̉. c. vel ſic. at non eſt. c. cum igitur non ſit. a. non eſt. b. ¶ Ex ſexta ſi cum non ſit. a eſt. b. non eſt. c. At cum non ſit. a. eſt. b. non eſt igitur. c. vel ſic. At. c. eſt. cum igit̉ non ſit. a. b. non eſt. ¶ Ex ſe ptima vtrobiqꝫ colligitur hoc mō. ſi cuꝫ non ſit. a. nō eſt. b. eſt. c. At cū non eſt. a. non eſt. b. eſt igit̉. c. vl̓ ita. At cum non ſit. a. eſt. b. non eſt igitur. c. vel ita. at nō eſt. c. cum igitur nō ſit. a. eſt. b. vel ſic. at. c. eſt cum igi tur non ſit. a. b. non eſt. Hic quoqꝫ propter eandē cau ſam ēt aſſumptione alterutra ſyllogiſmus fiet. Nam eſſe aliquid cū aliud non ſit in immediatis tm̄ ꝯͣriis dicebat̉. ¶ Ex octaua ſi cū non ſit. a. non eſt. b. non ē. c. at cū non ē. a. non eſt. b. nō eſt igitur. c. vel ita. at. c. eſt cū igitur nō ſit. a. b. eſt. In oībus igitur ſuꝑius de ſcriptis ſyllogiſmis rō eſt. vt ſi. b. terminus aſſumat̉ ita vt in propoſitione eſt poſitus: ita. c. terminū cōclu dat: vt ēt eadem propoſitione fuerit collocatus. At ſi c. terminus contrario mō aſſumatur qͣꝫ in propoſitio ne fuerit poſitus. Contrario mō. b. terminus in cōclu ſione monſtrabitur preter tertium: ⁊ ſeptimū modū in quibus etiam ſi. b. terminus contrario mō atqꝫ in propoſitione ē poſitus aſſumatur: ſimili mō. c. termi num concludit. vt in eadem propoſitione. b. idē fue rat collocatus. qꝛ ſedecim quidē vel. xx. fiunt ſyllogiſ mi. Aſſumptis nāqꝫ primis hypotheticis propoſitio nibus fiunt. viii. viii. vero ſi ſcd̓e predicatiue aſſuman tur quattuor aūt his adiungunt̉ ex tertio ⁊ ſeptimo modo vtrobiqꝫ colligentibus: vt oēs ēt in his propo ſitionū. cōplexiōibus fiant. xvi. vel. xx. ſyllogiſmi. quo quo vero alio modo aſſumptiones verteris nihil eue nit neceſſariū. vt aūt oīs propoſitionum ⁊ ſyllogiſmo rum ratio colliqueſcat exempla ſubiecimus: quibus facilius id ꝙ ſuperius docuimus: declaretur: ſi cū ſit
a. animatum eſt. b. homo eſt. c. animal. ſi cuꝫ eſt. a aīa tum eſt. b. homo: non eſt. c. equus. ſi cum ſit. a. anima tum non eſt. b. animal: non eſt. c. inſenſibile ſi cum ſit. a. aīatum non eſt. b. aīal non eſt. c. hō. ſi cum non ſit. a inuitale: eſt. b. homo: eſt. c. animal. ſi cum non ſit. a. in uitale: eſt. b. homo: non eſt. c. equus. ſi cuꝫ n̄ ſit. a aīal nō eſt. b. aīatum. eſt. c. inuitale. ſi cum non ſit. a inuita le: non eſt. b. animal. non eſt. c. homo. ac de his quidē ſyllogiſmis: qui talibus propoſitionibus nectuntur q̄ ec hypothetica predicatiuaqꝫ conſiſtunt: ſufficiēter dictum eſt. Nunc de his dicendū eſt ſyllogiſmis quo rum propoſitiones. ita tribus terminis contineantur vt medie ſint eaꝝ que ex hypothetica predicatiuaqꝫ: ⁊ eaꝝ q̄ ex duabus hypotheticis connectuntur: quas idcirco hoc loco ꝓponimus: qꝛ vt ſuperiores: ita hec quoqꝫ tribus terminis continent̉: ⁊ a ſimilibus ad ſi milia tractatus fiet facilior. harum vero ſunt multi plices ſyllogiſmi: quoꝝ nullus poterit eſſe perfectus cū nec per ſe perſpicui ſint: ⁊ vt his fides debeat ac cōmodari: adiuncto extrinſecus poſite propoſitionis indigeant: eſt auteꝫ probatio taliū ſyllogiſmoꝝ alio conſtitutus ordine ſyllogiſmus: fiunt aūt tum per pri mā: tum per ſecundā(vt dictū eſt) Tum vero per ter tiam figurā. Sunt aūt prime propoſitionis he figure Si eſt. a. eſt. b. ſi eſt. b. eſt. c. ſi eſt. a. eſt. b. ſi eſt. b. nō ē. c. ſi eſt. a. non eſt. b. ſi non eſt. b. eſt. c. ſi eſt. a. non eſt. b. ſi non eſt. b. non eſt. c. Si non eſt. a. eſt. b. ſi eſt. b. eſt. c. Si non ē. a. eſt. b. ſi eſt. b. non eſt. c. Si non eſt. a. nō ē b. ſi n̄ ē. b. eſt. c. Si n̄ ē. a. n̄ ē. b. ſi nō ē. b. n̄ eſt. c. Ergo ſi ratio colligentie talis ſit: vt conſtituat ⁊ confirmet aſſumptio: quod enunciatio prima pronunciat. xvi. ne ceſſe eſt fieri complexiones: ex quibus octo tantū ſer uant: conſequentie neceſſitatē: Relique vero octo ni hilidoneū videntur hēre ad fidem: Rurſus ſi id qd̓ prima ꝓpoſitio conſtituit: euertat aſſūptio: ſic quoqꝫ xvi. neceſſe eſt fieri complexiones quaꝝ octo firma ne ceſſitas tenet: Octo vero reliquas infida ſepius veri tas tenet: Fiunt vero ſyllogiſmi: tum in prima figura tum in ſecunda: tum vero in tertia. Oēs trium figura rum modos a prima ordientes: vt nihil ſubterfugiat explicemus: Eſt.n. prime figure modus primus a pri ma veniens propoſitione: cum ita proponimus: Si ē a. eſt. b. ſi eſt. b. neceſſe eſt eſſe. c. Tunc enim ſi. a. eſt ⁊. c. eſſe neceſſe eſt: cuius hec demonſtratio eſt: nam ſi eſt. a. conſequitur vt ſit. b. id enim proponit prima conditio ſi ſit. a. eſſe. b. at ſi. b. fuerit. c. eſt: ꝙ ſecunda pars propoſitionis pronunciat ſi ſit. b. conſequi neceſ ſario vt ſit. c. Quibus ita conceſſis euenit: vt cum ſit. a. ēt. c. eſſe neceſſe ſit. imperfectuꝫ vero dicimus hūc ſyllogiſmum: quia teſtimonio probationis indiguit. Probatio vero ea fuit per ſyllogiſmū demonſtratio ita namqꝫ firmauit talis conſequentie neceſſitatē de monſtratio. Cū enim ita ꝓponeret̉: Si eſt. a. eſt. b. ⁊ ſi eſt. b. neceſſe eſt vt ſit. c. proponeretqꝫ aſſumptio id quod affirmatio conſtituerat eſſe. a. eamqꝫ ſequi aſ ſumptionē talis concluſio diceretur: quod neceſſario eſſet. c. nec id eſſet ex ipſius ſyllogiſmi natura ⁊ pro prietate perſpicuum: addita eſt probatio per ſyllogiſ mum hoc modo: Si eſt. a. ē. b. ⁊ ſi ē. b. eſt. c. Si igitur eſt. a. neceſſe eſt vt ſit. c. Et in reliquis quidem eandē rationem expectari oportere manifeſtum eſt. Et hec complexio quidem ea eſt: que id ꝙ primo in propoſi tione poſitum fuerat aſſumit atqꝫ conſtituit quod ſi id ponendo quis ꝙ ſeq̄batur aſſumat: nulla eſt neceſ ſitas ſyllogiſmi. valet cum dicimus. Si eſt. a. eſt. b ⁊ ſi eſt. b.

Secundus
ſi eſt. b. neceſſe eſt eſſe. c. at qui eſt. c. Non neceſſe eſt eſſe. b. vel non eſſe. Sed cum non ſit neceſſe. b. eē vel non eſſe: nō erit neceſſe. a. eſſe vel non eſſe. idē quoqꝫ tale firmabit exemplū. Si eſt homo: animal ē: ⁊ ſi eſt aīal erit corpus animatū. at ꝗ eſt corpus animatum Nō neceſſe erit animal eē. quocirca nec hoīeꝫ quoqꝫ ¶ Secundus quoqꝫ modus eſt hic prime figure: cū ita proponimus. ſi eſt. a. eſt. b. ⁊ ſi eſt. b. neceſſe ē nō eē. c. at vero eſt. a. Nō eſt igitur. c. huiꝰ demōſtratio talis eſt. Naꝫ ſi eſt. a. eſt. b. Id enim prima cōditio mōſtra bat: que ē ſi ſit. a. eē. b. Cū vero ſit. b. neceſſe ē nō eē c. Id enī conſequētia preferebat in qua pronūciabat̉ ſi eſt. b. cōſequi ex neceſſitate: vt nō eēt. c. ſi igit̉ ſit. a: non erit. c. quod ſi id quod propoſitio vltimū cōſtituit ponat aſſumptio.i. non eſſe. c. nullus ē hic ſyllogiſmꝰ Nam ſi de aliqua re ita proponatur. ſi hō ſit. eſt aīal ⁊ ſi eſt aīal non eſt lapis: at non eſt lapis: non neceſſe erit aūt eſſe aut non eſſe animal. Eodē mō nec homi nem. poteſt enim ſi lapis non ſit eſſe lignū vel cetera que nec amimalia ſunt: nec inter homines numerant̉ ¶ Tertius modus eſt prime figure: cū id aſſumptio cō ſtituit ꝙ propoſitio prima pōebat: cuiuſ ex tertia ꝓpo ſitione principium eſt: cū proponimus. ſi eſt. a. non ē. b. ſi nō eſt. b. neceſſe ē eē. c. Hic enī rurſuſ ſi. a. termi nus aſſumatur ita vt in prima enunciatiōe ē poſitus. ita dicit. at qui ē. a. eſt igit̉. c. Probatio v̓o ſimilis ē ſuperioribus. Nam qꝛ eſt. a. non eſt. b. ⁊ qꝛ non eſt. b. eſt. c. quia igit̉ eſt. a. eſt. c. quod ſi. c. terminus aſſuma tur nihil neceſſariuꝫ fiet. Ut ſi ita proponimus ſi hō eſt: non eſt inſenſibile. ſi non eſt inſenſibile eſt aīal. eſt autem animal: non neceſſe eſt eſſe homineꝫ. ¶ Quar tus modus qui ex quarta propoſitione principium ca pit: eſt qui ex tali propoſitione formatur. ſi eſt. a. non eſt. b. ſi non eſt. b. non eſt etiaꝫ. c. Hic enī fi. a. ē: neceſ ſe eſt non eē. c. Demōſtratio v̓o eadeꝫ eſt que in ſupe rioribus modis. ⁊ fi nō eē. c. aſſumat̉: nulla erit neceſ ſitas complexionis hoc modo. Age enim proponat̉. ſi eſt hō: non eſt irrationale: ⁊ ſi non eſt irrationale: nō eſt inanimatum. At qui non eſt inanimatū. Nō neceſ ſe eſt eſſe hominem. ¶ Quintus modus eſt ex quīta enunciatione procedens. Cuius prima talis eſt ꝓpoſi tio. ſi nō eſt. a. eſt. b. ſi eſt. b. etiā neceſſe eſt. c. eē. at nō eſt. a. c. igitur neceſſe eſt eē. Hic quoqꝫ priꝰ dicta ꝯdi tio facit conſequentiā neceſſitatis. at ſi id qd̓ ē. c. aſſu matur: nulla neceſſitas euenit. Sit.n. propoſitum. ſi non eſt irrationale ratiōale eſt. ſed ſi ratiōale eſt. aīal eſt. ⁊ aſſumamus: ſed ē aīal: nō neceſſe erit vel eē vel non eſſe irrationale. ¶ Sextus modus eſt ita propoſi tus: quē ſexta propoſitio facit. ſi nō eſt. a. eſt. b. ⁊ ſi ē. b. non eſt. c. at. qui nō eſt. a. non eſt igit̉. c. Similis ve ro ſuperioribus eſt demōſtratio. at ſi. c. aſſumat̉ eodē mō nullus eſt ſyllogiſmus. Naꝫ ſi ſit propoſitio. ſi. ani matū nō eſt. inanimatū eſt ⁊ ſi inanimatū ē: ſenſibile non eſt. ſi aſſumamꝰ. at nō ē ſenſibile: nō neceſſe erit vel eē vel non eſſe animatū. ¶ Septimꝰ modꝰ eſt ꝗ ex ſeptima ꝓpoſitione eſt. ſi. a. non eſt. b. non ē. ⁊ ſi nō ē. b. neceſſe eſt eē. c. at non eſt. a. neceſſe eſt igit̉ eē. c. qd̓ ſi. c. aſſumatur. nihil fit neceſſariuꝫ. nā ſi ꝓponimꝰ. ſi non eſt animatū: non eſt aīal: ⁊ ſi animal nō ſit inſenſi bile eſt: aſſumamuſqꝫ. at eſt inſenſibile: nō neceſſe eſt vel eſſe vel non eſſe animatū. ¶ Octauus modus eſt: ꝗ ita ꝓponit̉. ſi non eſt. a. non eſt. b. ⁊ ſi nō ē. b. nec̄e ē nō eē. c. at ꝗ nō ē. a. nō eſt igit̉. c. qd̓ ſi. c. aſſumat̉ nul la erit nec̄itas. age.n. ita ꝓponamꝰ. ſi nō ē aīatū nō ē aīal ⁊ ſi nō ē aīal neceſſe ē nō eē ſenſibile. at nō ē ſenſi
1 93 bile non neceſſe erit nō eē aīatū: vt arbores herbas: ⁊ ꝗcꝗd vitali tm̄ aīa nō etiā ſenſibili vegetat̉. In pri ma igit̉ figura ex tribꝰ termīs fiāt hypothetice. xvi. cōplexiones: ita vt id qd̓ ꝓpoſitū ē ī propōne: id ī aſ ſumptiōe quoqꝫ ponat̉. Octo quidē ſi. a. terminꝰ in aſ ſūptiōe ponat̉. Octo v̓o ſi. c. ꝙ ſi. a. terminus ponen do aſſumat̉: erunt octo neceſſarij ſillogiſmi. ſi v̓o. c. terminꝰ ponēdo aſſumat̉ nullꝰ ſillogiſmꝰ ē. Eodē quo qꝫ mō ſill̓moꝝ ꝯplexionūqꝫ ordo cōſtabit ſi id ī aſſū ptiōe qd̓ ī propone poſitū fuerat auferat̉. Fiūt quoqꝫ ſexdecī cōplexiones: quaꝝ octo quidē vbi id qd̓ ſeꝗt̉ aufert̉ ītegra neceſſitate ꝑdurāt. octo v̓o ī ꝗbꝰ id qd̓ p̄cedit aufert̉: neceſſitatē nō eadē rōne cōſeruāt: ho rū v̓o oīum ſubdāt̉ exēpla. Primꝰ igit̉ modꝰ ē hic ſi eſt. a. ē. b. ⁊ ſi ē. b. ēt. c. eē neceſſe ē. at nō ē. c. igit̉. a. nō eſt. qd̓ ſi aſſumamꝰ at nō ē. a. nihil euenit neceſſariū. Sit.n. ꝓpō hec. ſi hō ē aīal ē: ⁊ ſi aīal ē aīatū eē neceſ ſe ē. atꝗ nō ē hō. nō igit̉ neceſſe erit: vt ſit vel non ſit aīatū. Scd̓s modꝰ ē. ſi. ē. a. ē. b. ⁊ ſi ē. b. n̄ eē. c. neceſſe ē at. c. ē igit̉. a. nō erit. qd̓ ſi aſſumamꝰ ita. at nō ē. a. n̄ neceſſe erit eē. c. vel nō eē. nā ſi ſit ꝓpō. ſi hō ē aīal eſt ⁊ ſi alal ē lapis nō ē: ſi aflumamꝰ at nō eſt homo non neceſſe ē lapide̓ eē vel nō eē. Tertiꝰ modꝰ ē. ſi ē. a. nō ē b. ⁊ ſi nō ē. b. neceſſe ē eē. c. at nō ē. c. neceſſe ē igit̉ nō eē. a. qd̓ ſi. a. terminū tollat aſſumptio: nihil euenit ne ceſſariū. Age.n. ſit ꝓpō. ſi hō ē: nō ē īaīatꝰ: ⁊ ſi inanīa tū nō ē: aīatū eō neceſſe eſt: at non eſt homo. non ne ceſſe ē eē vel nō eē aīatū. Quartus ſi ē. a. nō ē. b. ⁊ ſi non eſt. b. neceſſe ē nō eē. c. At ē. c. igit̉. a. nō erit. qd̓ ſi aſſumamus nō eē. a. nulla neceſſitas cōplexionis īue nitur. nā ſi ſit ꝓpō. ſi hō ē. nō eſt irrationale. ſi irratio nale non ē: inanimatū nō eē neceſſe eſt. At non ē ho mo: nō neceſſe ē eē: vel nō eē īanimatū. Quītus ſi. a. nō ē. b. ē ⁊ ſi. b. ē: etiā. c. eē neceſſe ē. at n̄ ē. c. igit̉. a. eſ ſe neceſſe ē. qd̓ ſi. a. terminꝰ aſſumat̉: nullus fiet ſillo giſmꝰ. ſit enī propoſitio: ſi irrationale nō ē: rationale ē: ⁊ ſi rōnale ē: alal ē: atqꝫ irratiōale ē. nō neceſſe erit eē: vel nō eē aīal. Sextus. ſi nō ē. a. eſt. h. ⁊ ſi eſt. b. ne ceſſe eſt nō eſſe. c. At qui ē. c. igit̉. a. eē neceſſe ē. qd̓ fi a. terminū ſumā nulla neceſſitas īuenit̉. ſit.n. ꝓ pō ta lis ſi aīatum non ſit: inanimatū ē. ⁊ ſi īanimatū eſt ſē ſibile non eſt. at qui aīatū eſt. non erit neceſſe eſſe vel nō eē ſenſibile. Septimus ſi nō ē. a. non eſt. b. ⁊ ſi nō eſt. b. neceſſe eſt eē. c. at. c. nō eſt igit̉. a. eſſe neceſſe ē qd̓ ſi. a. terminū ſūpſerimus cōplexio nullam facit ne ceſſitatē. ſit vero ꝓpp talis. ſi aīal nō ſit: nō ē rōale ſi rationale non ē: irratiōale eſt. ⁊ ſi aſſumo. at qui aīal ē. nō neceſſe eſt vel eē rationale: vel non eē. Octauus modus ē qui hac ꝓpōne format̉. ſi nō eſt. a. non ē. b. ⁊ ſi. h. non eſt. c. non eſſe neceſſe eſt. at qui eſt. c. igit̉ a. eē neceſſe ē. Quod ſi. a. terminū ſūpſeris: nulla fiet neceſſitas. ſit enī propoſitum. ſi non eſt animal non ē homo: ⁊ ſi non eſt homo: neceſſe eſt non eſſe riſibile. At qui eſt animal: non neceſſe erit eē vel non eſſe riſi bile: ac de prima quidem figura ſatis dictum eſt: ſe quenti vero volumine de ſecunda tractabitur. ¶ De ſillogiſmo hypothetico. Liber Secundus Onditionalium propoſitionum: que tri bus terminis conſtant: ſecunda figura: ē quotiens cum aliquid dicitur vel eſſe: vel non eſſe: ſequitur vt duo quedam vel eē vel non eſſe dicantur. variantur autem ī ipſis propoſitionibus: vel etiam in con cluſionibus ẜm aſſumptionis ordinem multis modis quod vt facilius innoteſcat: prius cuncte propoſitiōes

Liber primus
in ordine digerant̉ in quibus illud eſt p̄dicendum: ꝙ ſepe equimode propoſitiones ponuntur. ſepe vero nō ac de equimodis quidē nullus eſt ſillogiſmꝰ. Equimo da enim propoſitio eſt: ſi ita dicamus. ſi. a. eſt. b. eſt ⁊ ſi eſt. a. non eſt. c. ac ſi ſint inequimode faciūt ſillogiſ mū. in equimoda vero ſecunde figure propoſitio eſt ī his ſillogiſmis hypotheticis: quoꝝ enūciationes tri bꝰ terminis cōponūt̉: veluti cū ita proponimꝰ. Si. ē. a. ē. b. ſi nō ē. a. ē. c. huiꝰ ꝓpōnis tale ītelligat̉ exēplū. ſi aīal ē: aīatū eſt ſi animal nō eſt īſenſibile eſt. hic igi tur aīal: qd̓ eſt. a. nō ē. vno modo propoſitum in vtriſ qꝫ: ſed ad. h. quidē affirmatiue ad. c. vero negatiue cō iungitur: ⁊ id vocatur nō equimode predicari quod ſi in vtriſqꝫ. a. eē vel nō eē poneret̉ equimoda predica tio diceret̉. Diſponāt̉ igit̉(vt dictum eſt) omnes nō equimode propoſitiones hoc mō. Si eſt. a. ē. b. ſi non eſt. a. eſt. c. ſi eſt. a. eſt. b. ſi non eſt. a. non eſt. c. ſi eſt. a. non eſt. b. ſi non eſt. a. eſt. c. ſi eſt. a. non eſt. b. ſi nō ē. a. non eſt. c. Nunc igitur. a. quidē eē poſitū ē cum. b. nō eē vero cum. c. Rurſus. a. non eē ponamꝰ cū. b. eē ve ro cū. c. ſi non eſt. a. eſt. b. ſi eſt. a. eſt. c. ſi nō ē. a. ē. b. ſi eſt. a. nō ē. c. ſi nō ē. a. nō ē. b. ſi eſt. a. eſt. c. ſi non ē. a. n̄ eſt. b. ſi eſt. a. non eſt. c. ſi igit̉ non ſit equimoda ꝓpō: aſſumpto quidem. b. fiunt. ſedecim cōplexiones quaꝝ ſunt tātū octo ſillogiſmi. Rurſus ſi aſſumat̉. c. ſic quo qꝫ. xvi. cōplexiones ſed ī octo tātū ſillogiſmoꝝ depre hendit̉ firma neceſſitas. ſit igit̉ primꝰ nodus ſcd̓e fi gure hic ex prīa veniēs ꝓpōne. ſi eſt. a. e. b. ſi autē n̄ ē a. eſt. c. Dico qm̄ ſi nō eſt. b. eſt. c. qm̄ enim ſi ē. a. eſt. b. ẜꝫ ordinē conſequētie ſi nō eſt. b. non erit. a. at ſi nō eēt. a. eēt. c. ſi igit̉ non ſitⁱ b. erit. c. ꝙ ſi id. b. eē ꝓpona tur nihil euenit neceſſariū. Age.n. ſit. b. nō neceſſe eſt eē vel nō eē. a. iibil igitur ſequit̉ neceſſariū: vt ſit vl̓ nō ſit. c. vt ſi ſit. animal. b. aīatū. c. inſenſibile. nam ſi ē aīal: eſt animatū. Si vero non eſt animal: īſenſibile ē At qui ſit aīatū: nō neceſſe ē eē aīal: vel non eē. non ē igitur neceſſe eē inſenſibile vel nō eē. quod ſi. c. termi nꝰ aſſumatur: ſi ꝗdē non eē ponat̉: erit neceſſario. b. Si vero eē: nullꝰ erit ſillogiſmus. nā ſi nō ē. c. eſt. a. at ſi eſt. a. ē. b. ſi igit̉ nō ē. c. eſt. b. quod ſi eſt. c. nō neceſ ſe erit eē. a. aut fortaſſe neceſſe ſit non eē. Hec enimꝰ ꝓpoſitio idē ſi non ē. a. ē. c. ī talibus tantū euenit: in ꝗ bus alteꝝ eoꝝ eē neceſſe ē. qd̓ ſi ē. c. non erit. a. ſi nō ē a. nihil ad. b. veluti ſi eſt inſenſibile: nō erit aīal. at ſi n̄ eſt animal: nihil aīatū: eē vel nō eē neceſſe erit. ¶ Ex ſecūda rurſus ꝓpōne ſit ſillogiſmus cū ita ꝓponimꝰ: ſi eſt. a. eſt. b. ſi non eſt. a. non. c. Dico qꝛ ſi non eſt. b. n̄ eſt. c. propoſitum quippe eſt ſi eſt. a. eſt. b. Ordo vero conſequentie. ſi non eſt. b. non eſt. a. quod ſi non eſt. a. non eſt. c. ſi igitur non eſt. b. nō eſt. c. quod ſi fuerit. b. nō neceſſe ē eē. c. ſit. n. a. animal. b. animatū. c. rōnale ⁊ proponatur. ſi animal eſt: aīatū ē. ſi animal non eſt. rationale non ē. At qui eſt animatū: non neceſſe ē eſ ſe aīal quo ſit vt nec rationale quidē. qd̓ ſi. c. terminū dicat aſſumptio: ſi quidem affirmatus fuerit: erit. b. qd̓ ſi idē. c. terminus abnuat̉: nullꝰ ē ſillogiſmus. nam qm̄ ſi eſt. a. erit. b. ſi non eſt. a. non erit. c. ſi ē. c. erit. a. At cuꝫ eſt. a. eſt. b. ſi eſt igitur. c. erit. b. quod ſi nō. c. nihil eſt neceſſariū. nam in hac ꝓpoſitione: que dicit: ſi animal eſt anīatū ē: ſi aīal nō ē rōnale nō ē: ſi aſſu mamus. At ꝗ nō ē rōnale: nō neceſſe erit vel eē: vel n̄ eſſe animal. quocirca nec aīatū quidē C. Itē ex tertia ꝓpoſitione talis eſt ſillogiſmꝰ ſi ē. a. nō eſt. bº. ⁊ ſi non ē. a. eſt. c. Dico qꝛ ſi. b. eſt. c. eſt. nā qm̄ ita ꝓpoſitum eſt. ſi eſt. a. nō eſt. b. neceſſe eſt conſequi: vt ſi ſit. b. nō
ſit. a. At ſi nō ſit. a. erit. c. ſi igitur. b. ſit erit. c. quod ſi nō eſt. b. nihil eſt neceſſariū. ſit.n. a. aīal. b. inanima tū. c. inſenſibile in hac propoſitiōe que dicit. ſi ē aīal: nō ē inaīatū ſi nō ē aīal: eſt inſenſibile: ſi aſſumamꝰ. n̄ ē inanimatū: nō neceſſe erit aīal eē: vel nō eē. qꝛ nec inſenſibile quidem. Si vero. a. c. termino fiat aſſum ptio ſi ꝗdē nō ſit. c. nō erit. b. Si v̓o. c. ſit nulla neceſ ſitas erit concluſionis. Nam qm̄ ita propoſituꝫ eſt. vt ſi ſit. a. non ſit. b. ſi vero non ſit. a. ſit. c. ea rerum eſt. Conſequentia vt ſi non ſit. c. ſit. a. In his.n. tantū ter minis dici pōt ꝗ medietate priuati ſūt. At ſi ſit. a. nō eſt. b. Si. n. nō ſit. c. non erit. b. quod ſi ſit. c. nullus eſt ſillogiſmus. Nā ī hac ꝓpoſitione. q̄ dicit. ſi eſt animal non eſt inanimatū ſi v̓o nō ē aīal: inſenſibile eſt. Aſſu mat aliquis eſſe īſenſibile: ſequit̉ quidē vt nō ſit aīal ſed no ſequitur vt ſit vel non ſit īanimatū. ¶ Ex quar ta propoſitione eſt ſillogiſmus ita. Si eſt. a. nō eſt. b. ſi nō eſt. a. non eſt. c. Dico qꝛ ſi eſt. b. non eſt. c. nā ip̄ꝫ ita ꝓpoſitū ē. ſi eſt. a. non eſt. b. ea reꝝ conſequentia ē vt ſi ſit. b. non ſit. a. Atqꝫ cum nō ſit. a. poſitū fuerat nō eſſe. c. Si igit̉ ſit. b. non eſt. c. quod ſi. b. non eſſe aſ ſumatur: nullus erit ſillogiſmus. Age.n. ſit. a. aīal. b. ī animatū. c. rōnale ⁊ ſit hec propoſitio. Si eſt aīal nō eſt inaīatū. ſi non eſt aīal nō eſt rationale. aſſumamꝰ igit̉ non eē inanimatū: nō neceſſe erit eē aīal. quocit ca nec rationale. Rurſus ſi. c. terminus aſſumat̉ ſi ꝗ dem eſſe ponat̉: neceſſe erit nō eſſe b. At ſi non eſt. c. nullꝰ eſt ſillogiſmus. nā qm̄ ꝓpoſitū ē ſi. a. ſit nō eſſe b. ſi. a. nō ſit: nō eē. c. nec̄e erit eſt vt cū ſit. c. ſit. ēt. a. at ſi ſit. a. non ſit. b. ſi igit̉ ſit. c. nō erit. b. quod ſi. c. nō eſſe ponatur: nullus eſt ſillogiſmus: veluti in hac pro poſitione. ſi ē aīal non eſt īaīatū. ſi non eſt animal: nō eſt rationale. Si quis igit̉ aſſumat nō eē rōnale: non neceſſe erit eē: vel nō eē aīal: quocirca ne īaīatū qui dē eſſe: vel nō eſſe. atqꝫ ī his ꝗdē qͣttuor ꝓpoſitiōibꝰ ita. a. terminꝰ poſitꝰ ē: vt ad. b. ꝗdē eſſe diceret̉: ad. c. v̓o nō eē. quod ſi ordo mutet̉: rurſus qͣttuor erūt alij ſillogiſmi. ſi. b. terminus aſſumatur. Quattuor etiam alij ſic: ex vtraqꝫ aūt ꝑte qͣterne cōplexiōis erūt que nullos faciūt ſillogiſmos. Sit.n. vera ꝓpoſitio. ſi non ē. a. ē. b. ſi eſt. a. eſt. c. Dico qꝛ ſi nō eſt. b. erit. c. Aſſu mant. n. atqꝫ nō ē. b. erit igit̉. a. hic enī ꝯn̄tie ratus or do conſtabat. Sed cum eſt. a. eſt. c. ſi igit̉ nō ē. b. erit c. quod ſi. b. eſſe ponatur: nihil ſit neceſſariū. ſi eniꝫ ē. b. nō erit. a. quod ſi. a. non eſt nihil ad. c. quocirco nullus ē ſillogiſmus. Nō eſſe aūt. a. ſi. b. ſit ea propoſi tio demonſtrat: ꝑ quā dicimus: ſi nō eſt. a. eſt. b. Hoc enim in īmediatis tm̄ ꝯtrarijs euenit. Age.n. ſit. a. ꝙ dē animal. b. vero inſenſibile. c. vero animatūʳ ⁊ ꝓpo natur. Si aīal non ē. inſenſibile eſt. Si animal ē aīa tū eſt ⁊ ponatur eē inſenſibile neceſſe eſt nō eſſe aīal Sed non aīatū ꝗdem eſſe vel nō eſſe neceſſe ē. qd̓ ſi c. terminus aſſumat̉ ſi quidem negatiue: faciet ſillo giſmum affirmatiue vero nullo modo. nam ſi non eſt c. non eſt. a. Quod ſi non ē. a. eſt. b. ſi igitur. c. non eſt. b. quod ſi ſit. c. Non neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe. a. quo ſit vt ne. b. ꝗdem eſſe vel non eſſe neceſſe ſit. nam ſi ē animatum: non neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe animal. cū vero animal nō ſit: nō neceſſe ē īſenſibile vel eſſe: vl̓ nō eē. Propoſitio vero eadē eſt ſuperiori. ¶ Rurſus ex ſexta ꝓpoſitione ſit ſillogiſmus hoc modo ſi. nō. ē a. eſt. b. ⁊ ſi eſt. a. non eſt. c. Dico qꝛ ſi nō eſt. b. nō erit c. ſi. enim non eſt. b. ē. a. at ſi eſt. a. non eſt. c. ſi igitur n̄ eſt. b. non erit. c. quod fi. b. terminuꝫ ponat aſſumptio nulla eſt concluſionis neceſſitas. ſi enim eſt. b. nō ē. a.

Secundus
id ex ſuperioribus manifeſtum eſt: at ſi non eſt. a. ni hil ad. c. Tunc enim. c. non erit ſi eſſet. a. exemplū v̓o hoc eſt: vt ſi ſit. a. animal. b. inſenſibile. c. inanimatū. Si igitur ſit propoſitio talis. ſi nō eſt animal eſt inſē ſibile ſi eſt aīal: nō ē īanimatū. At ꝗ eſt inſenſibile. nō igitur eſt animal. ſed non ſequit̉ vt ſit: vel non ſit in animatū. quod ſi. c. terminū ſumpſeris: ſiquidē affir mes facies ſillogiſmū. nam ſi eſt. c. nō erit. a. qd̓. ſi. a. n̄ ſit. erit. b. Si igit̉. c. fuerit: erit. b. At ſi negaueris. c. nihil ē neceſſariuꝫ. ſi enim aſſumamus: at non eſt. c. n̄ neceſſe erit vel eſſe: vel non eſſe. a. quocirca ne. b. qui dē. Nā ſi inanimatū negaueris: non neceſſe ē eſſe vel nō eſſe aīal quocirca ne inſenſibile quidē eſſe vel non eſſe. ¶ Ex ſeptima ꝓpoſitione cōcluſio eſt cum ita ꝓ ponimus. ſi non eſt. a. nō eſt. b. ſi eſt. a. eſt. c. Dico qꝛ ſi eſt. b. erit. c. nam qm̄ ita ꝓpoſitū eſt. ſi non eſſet. a. nō eē. b. erit. a. ſi ſit. b. At ſi ſit. a. erit. c. Si igit̉ ſit. b. erit. c. quod ſi. b. terminuꝫ negat aſſumptio nulla erit in concluſiōe neceſſitas. nā ſi nō ſit. b. nihil erit neceſ ſariū eſſe vel nō eſſe. a. quocirca. ne. c. quidē velut in his terminis ſi enim ſit. a. aīatū. b. aīal. c. viuere. ſi ſic enūciemus. ſi nō eſt aīatū: nō ē aīal. ſi eſt aīatū viuit ſi igit̉ aſſumamus: at non eſt aīal nō neceſſe eſt eſſe: vel nō eſſe animatū. quocirca nec viuere. quod ſi aſſu mamus. c. terminū. ſi quidē negemus: erit ſillogiſmi neceſſitas perfecta. ſi vero affirmemus: nulla ē cōclu ſio. nam ſi nō eſt. c. nō erit. a. ⁊ ſi nō eſt. a. non eſt. b. ſi igit̉ non ſit. c. nō eſt. b. quod ſi affirmetur. c. nihil eſt neceſſariū. ſiue enī neceſſe eſt eſſe: ſiue non neceſſe eſt eē. a. nihil ad. b. vt in ſuperioribus termīs poterit on̄ di ſi. enim viuit: ⁊ ſi neceſſe eſt eē aīatū: non neceſſe ē eſſe aīal: vel nō eſſe. quod ſi nō eſt neceſſe eſſe aīatū: nō neceſſe ē eē vel non eſſe aīal: vt neceſſe ſit non eſſe aīatuꝫ: fieri non pōt. ¶ Ex octaua propoſitione con cluſio talis eſt: cuꝫ ita proponitur ſi non eſt. a. nō eſt. b. ⁊ ſi eſt. a. non eſt. c. Dico qm̄ ſi eſt. b. non eſt. c. nā ſi eſt. b. eſt. a. quod ſi eſt. a. non eſt. c. ſi igit̉ eſt. b. nō erit c. quod ſi. b. terminuꝫ aſſumptio neget: nihil ē neceſ ſariuꝫ: ſi.n. nō ſit. b. non neceſſe erit. a. eſſe vel non eē quo ſit vt nec. c. quidē: velut in his terminis ſi ſit. a. animatuꝫ. b. animal. c. inanimatuꝫ. ſi igit̉ proponamꝰ ſi nō eſt animatuꝫ nō ē aīal: ſi eſt aīatuꝫ non eſt inani matuꝫ. ⁊ aſſumamus. ſed nō eſt aīal nō neceſſe ē eſſe: vel non eſſe anīatuꝫ quocirca ne īaīatuꝫ ꝗdē. at ſi. c. terminus aſſumatur: ſi ꝗdē cum affirmatione ponat̉. erit neceſſitas ſillogiſmi. nā ſi eſt. c. non eſt. a. quod ſi non eſt. a. nō eſt. b. ſi igitur eſt. c. non eſt. b. at ſi. c. ter minum negat aſſumptio. nihil eſt neceſſariuꝫ. nā ſi n̄ eſt. c. non neceſſe erit eſſe vel non eſſe. a. quo ſit vt ne b. quidē. nā ſi non eſt inaīatuꝫ fortaſſe ꝗdē neceſſe ſit eē aīatuꝫ: ſed non neceſſe ſit aīal eē. Inuenient̉ autē termini. in quibus nō neceſſe ſit eſſe. a. veluti ſi pona mus. c. nigrū. a. album negato nigro n̄ conſeꝗt̉. vt af firmetur album: ⁊ ſecunde figure ꝗdē in equimodas cōplexiones oēs(vt arbitror) explicuimus. ſi vero eꝗ mode ſint: nullus oīno ſit ſillogiſmꝰ. equimode vero fiunt hoc modo. quotienſcūqꝫ enim. a. terminꝰ ad. b. ⁊ ſimul eſſe ⁊ non eſſe ponitur quoquo modo. b. atqꝫ c. termini varient̉. MHarum igitur que equimode eē dicuntur complexiones: nulla eſt collectibilis. Sunt autem omnes equimode complexiones he. Si ē. a. ē. h. ſi ē. a. eſt. c. ſi eſt. a. eſt. b. ſi eſt. a. non eſt. c. Si ē. a. nō ē. b. ſi eſt. a. eſt. c. ſi eſt. a. n̄ ē. b. ſi ē. a. n̄ ē. c. Si non eſt. a. eſt. b. ſi nō ē. a. eſt. c. ſi non eſt. a. eſt. b. Si nō ē. a. nō ē. c. ſi nō eſt. a. nō eſt. b. ſi non eſt. a. ē. c.
1 9 4 Si non eſt. a. non eſt. b. ſi nō eſt. a. non eſt. c. ¶ Quaꝝ ībecillā cōcluſionē: atqꝫ oī carentē neceſſitate: ex aſſū ptionibus quoquomodo factis inueniamus necnō ſu perius ẜm deſcriptos modos etiā terminos facilime reꝑire poterimus: per quos demonſtretur nullā in talibus cōplexionibus inueniri poſſe cōſtantiā. ¶ Ac de ſecunda ꝗdē figura: quanti ſint ⁊ quot modis fiāt ſillogiſmi diligenter oſtendimus. Fiunt āt ſi ineꝗmo de ꝗdem cōplexiones fuerīt. b. termīo aſſumpto ſillo giſmi octo totidēqꝫ. ſi. c. terminꝰ aſſumatur. ſunt igit̉ ſcd̓e figure. xvi. ſillogiſmi: totidē. b. atqꝫ. c. termīo nō ita vt oꝑꝫ aſſumptis complexiones fiunt: ꝗbꝰ nihil ad moduꝫ colligat̉. Nunc igit̉ de tertia figura dicenduꝫ eſt: In qua quidē totidē cōplexiones fiunt. ⁊ totidē ſil logiſmi ſed ita vt nō eꝗmode ꝓpoſitiōes ponāt̉. qd̓ ſi equimode fuerint: nullus oīno(vt in ſcd̓a figura di ctuꝫ) fiet ſillogiſmus. Exponamus igit̉ oēs figure ter tie in equimodas propoſitiones. ſi ē. b. eſt. a. ſi eſt. c. ſi eſt. a. ſi eſt. b. eſt. a. ſi nō eſt. c. non eſt. a. ſi non eſt. b. ē. a. ſi eſt. c. nō eſt. a. ſi non eſt. b. ē. a. ſi nō eſt. c. nō eſt. a. Et nunc quidē. a. cuꝫ. b. eſſe. cuꝫ. c. vero nō eſſe eſt ꝓ poſituꝫ. Rurſus v̓o. a. ꝗdē cum. b. non eē. cuꝫ. c. v̓o eē ꝓponatur. Si eſt. b. nō ē. a. ſi eſt. c. ē. a. ſi eſt. b. non eſt .a. ſi non eſt. c. eſt. a. ſi nō ē. b. non eſt. a. ſi eſt. c. eſt. a. ſi nō eſt. b. non eſt. a. ſi non eſt. c. eſt. a. ¶ Tertie igit̉ figure primus modus eſt hmōi. ſi eſt. b. eſt. a. ſi eſt. c. non eſt. a. qui quidem diuerſus ē a ſecunde figure pri mo mō. Illic. n. ſi. a. eēt vel non eſſet. b. c. eſſe dicebā tur. Nunc v̓o ſi. b. vel. c. fuerint. a. eſſe vel nō eſſe pro ponit̉. Equimode āt ꝓpoſitiōes non ſunt: que in alia ꝑte. a. eſſe: in alia nō eſſe conſtituūt: velut ī ſuperius cōprehenſa ꝓpoſitiōe. Nā ſi ē. b. ē. a. ſi eſt. c. nō eſt. a. Quibus ita poſitis dico: qꝛ ſi eſt. b. non eſſe. c. neceſſe eſt. Si.n. eſt. b. eſt. a. qd̓ ſi eſt. a. non eſt. c. ſi igit̉ eſt. b. non eſt. c. quod ſi. b. terminus abnuat̉: nullꝰ ē ſillogiſ mus. ſi enim. b. non ſit: non neceſſe erit vel eſſe vel nō eſſe. a. Nec. c. igit̉ neceſſe erit vel eſſe vel non eſſe: ve lut in hoc exemplo. ſi ſit aīal. b. a. aīatuꝫ. c. mortuum: ⁊ ꝓponat̉. ſi aīal eſt animatuꝫ ē. ſi mortuum eſt: anīa tuꝫ non ē. At non ē animal: non neceſſe ē eē: vel nō eē aīatuꝫ. Que.n. nō ſunt aīalia: poſſunt eē aīata: vt ar boreſ: poſſūt eē n̄ aīata vt lapides. Quocirca ſi aīal n̄ fuerit: nec mortuuꝫ ꝗdē eſſe: vel non eſſe neceſſe ē. Plura.n. n̄ ſunt aīalia: que mortua etiā ſūt: vt lapi des. ita.n. mortua dicuntur: que aliqn̄ vixerunt. Ab aſſumptione v̓o. c. termini affirmatio faciet ſyllogiſ mum. Nā ſi. c. ē. b. non erit. ſi. n. c. eſt non eſt. a. At ſi n̄ ſit. a. nō erit. b. ſi igit̉ eſt. c. b. non erit. Negatio v̓o. c. nihil explicat neceſſitatis. Nam ſi non eſt. c. non neceſ ſe ē eſſe vel non eſſe. a. Quo ſit vt ne. b. quidem. nam ſi non ſit mortuum non eſt neceſſe eſſe animatū vel n̄ eſſe. Quedam enim que nō ſunt mortua: animata ſūt vt arbores. Quedā v̓o cum mortua non ſint: nō ſunt animata: vt lapides: quo ſit vt ne animal̓ quidem eē vel non eſſe neceſſe ſit: ſi mortuum deſtruat̉ ¶ Ex ſe cunda v̓o ꝓpoſitione hic modus eſt colligendi. ſi ē. b. eſt. a. ſi non eſt. c. non eſt. a. Dico. qꝛ ſi eſt. b. erit. Nā ſi eſt. b. ē. a. ſi cum eſt. a. ē. c. Ita enim conuertitur ta lis ꝓpoſitio: que ait. ſi non eſt. c. non eſt. a. ſi igit̉ eſt. b. ē. c. Qd̓ ſi. b. terminus negetur: nulla fit neceſſitas ſyllogiſmi. Nam ſi non eſt. b non neceſſe eſt eē vel n̄ eē. a. Quocirca nec quidem ꝓueniet vlla neceſſitas: vt ī his terminis ſi ſit. b. aīal. a. aīatuꝫ. c. corporeum ⁊ enunciet̉ ſic. eſt aīal eſt aīatuꝫ ſi non ē corporeum: non ē aīatuꝫ ⁊ aſſumatur. At qui non eſt animal: non ꝯ 2

Liber
neceſſe ē eē: vel nō eē corporeū. C. v̓o terminus ſi ne get̉: erit neceſſitas ſyllogiſmi. Nā ſi nō ē. c. non eſt. a. Qd̓ ſi non eſt. a. non eſt. b. Ita enim cōuerti pōt. Si igit̉ non erit. c. non erit. b. Si affirmet̉. c. nulla eſt ne ceſſitas. nā ſi eſt corporeum: non neceſſe eſt animatū eſſe vel non eſſe. Quocirca nec aīal quidē eſſe vel nō eſſe neceſſe eſt. ¶ Tertia ꝓpoſitio talē recipit conclu ſionē. Si non eſt. b. eſt. a. ſi eſt. c. etiā eſt. a. dico qꝛ ſi n̄ eſt. b. non eſt. c. ſi nō eſt. b. eſt. a. Qd̓ ſi ſit. a. nō erit. c. ita enim poterat cōuerti ea pars ꝓpoſitōis. que ſi eēt c. terminus. c. terminū non eſſe dicebat. Fit igit̉ vt ſi non ſit. b. non ſit. c. qd̓ ſi affirmēt eſſe. b. terminū: nul la eſt neceſſitas concluſionis. Nam ſi ſit. b. neceſſe ē ꝙ dē nō eē. a. ſed non neceſſe eſt eſſe. c. vt in his termi nis ſi ſit. b. aīatū. a. inanimatū. c. animal. Si igitur ꝗſ ponat ſic. ſi non eſt aīatuꝫ: inaīatum eſt. ſi eſt animal non eſt inanimatum. Si igitur ponamus eē aīatū: ſe quit̉ quidem vt non ſit inanimatū: ſed nō neceſſe eſt: vt ſit anſinal. C. v̓o terminꝰ ſi affirmetur: fiet neceſſa rio cōcluſio hoc modo. Nam ſi eſt. c. non eſt. a. ſi non ē a. eſt. b. Id enim ſequebat̉ eam ꝓpoſitionē: que ſi non eſſet. b. terminus. a. terminū eē dicebat. Si igit̉ ſit. c. eſt. b. qd̓ ſi idē. c. terminus abnuat̉: nullus eſt ſyllogiſ mus. Nam ſi non ſit. c. nō neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe. a quo fit. vt ne. b. quidem. Nam ſi non eſt animal: nō ne ceſſe eſt eē: vel nō eē inanimatū. Quocirca ne aīatuꝫ quidem. ¶ Ex quarta ꝓpoſitione talis eſt ſyllogiſmus ſi non eſt. b. eſt. a. ſi non eſt. c. non eſt. a. Dico qꝛ ſi non ē. b. ē. c. Nam ſi non eſt. b. eſt. a. ſi v̓o. a. fuerit: neceſſe eſt eſſe. c. Id enim ſeꝗt̉ eam ꝓpoſitionis partem que ait. ſi non eſt. b. c. nō eſt. a. S igitur nō ſit. b. eſt. c. At ſi. b. terminus affirmet̉: nullus ē ſyllogiſmus. Sequit̉ eniꝫ vt non ſit. a. ſed non ſequit̉: vt ſit vel non ſit. c. ve lut in his terminis. Nam ſi ſit. b. quidē inſenſibile. a. animal. c. aīatuꝫ: ⁊ ꝓponat̉ ſi non ē inſenſibile eſt aīal ſi non eſt animatū non eſt aīal. ſi ſit inſenſibile: non ē animal: ſed non neceſſe eſt eſſe: vel non eſſe aīatū. C. v̓o terminus ſi neget̉. fiat ꝓtinus ſyllogiſmus. Nam ſi non eſt. c. non eſt. a. ſi non eſt. a. erit. b. Id enim con ſeꝗt̉ eam ꝓpoſitiōis ꝑtē: que dicit: ſi non eſt. b. eſt. a Si igit̉ non ſit. c. erit. b. qd̓ ſi Et. c. nō eſt neceſſe eē vl̓ non eſſe. a. Quo ſit vt ne. b. quidem. Nam ſi ē aīatuꝫ: non neceſſe ē eē aīal vel nō eſſe. Quo ſit vt ne inſenſi bile quidem eſſe vel nō eē neceſſe ſit. Et hactenus ꝗ dē quattuor modoſ ita diſpoſuimus: vt ad. h. terminū quoquo ſe modo hꝫ. a. terminꝰ eſte poneret̉. ad. c. v̓o non eſſe. Nunc ita ſtatuamus: vt. a. terminꝰ ad. b. ter minū non eſſe dicat̉: ad. c. v̓o eſſe ordine.ſ. cōmutato. Omnes v̓o eſſe non equimodas ꝓpoſitiones illud on̄ dit ꝙ. a. quidē affirmatiuus ad. b. eſt: ad. c. negatiue ꝓpōit̉ aut ſi negatiue ad. b. affirmatiuā ad. c. retinet enūciationē. ¶ Quinta igit̉ ꝓpō talē facit ſyllogiſmū cū talis eſt ꝓpō. Si eſt. b. non eſt. a. ſi ē. c. eſt. a. Dico qꝛ ſi eſt. b. non eſt. c. nam ſi eſt. b. non eſt. a. Si v̓o nō ſit. a. non eſt. c. Id.n. talē ꝓpōnē cōſequebat̉: q̄ ſi eēt c. terminus. a. quoqꝫ eſſe dicebat. ſi eſt igit̉. b. nō ē. c. At ſi neget̉. b. nullus eſt ſyllogiſmus. ſi enim nō ſit. b. non neceſſe eſt eſſe. d. Quo ſit vt nec ad. c. quidē vlla neceſſitas ꝑueniat: ⁊ in terminis idem patet. nā ſi ſit. b. quidem mortuum. a. aīatū. c. aīal. ⁊ ſit ita ꝓpō: ſi ē mortuū non eſt animatū: ſi eſt aīal animatū eſt ⁊ aſſu mamus non eſſe mortuum: non neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe animatū. naꝫ q̄ adhuc aīata ſūt: ⁊ q̄ nūqͣꝫ fuerūt non ſūt mortua. quocirca non ſequit̉: vt ſit vel non ſit animal. Qd̓.n. mortuū non eſt poteſt eſſe animal: vt
canis viuens: ⁊ nō eē vt lapis. At ſi. c. terminus affir metur: erit perfecta cōcluſio nō eē. b. nā ſi ſit. c. eſt. a. ſi v̓o ſit. a. non erit̓. b. Id. n. conſeꝗt̉ ſuꝑius poſitū pro poſitiōis modū. ſi igit̉ ſit. c. nō erit. b. at ſi neget̉. c. ne qꝫ ad. a. neqꝫ ad. b. neceſſitas vlla ꝑducet̉. velut in his terminis. nam ſi nō eſt aīal. neqꝫ aīatuꝫ: neqꝫ mortuū vel eē: vel nō eſſe neceſſe ē. ¶ Sexte ꝓpoſitiōis hec ē cōcluſio. ſi eſt. b. non eſt. a. ſi nō eſt. c. eſt. a. Dico qꝛ ſi eſt. b. erit. c. nam ſi eſt. b. non eſt. a. ſi non ſit. a. erit. c. Talis enim in hac ꝑte ꝓpoſitionis cōſequētia eſt. Si igit̉ ſit. b. erit. c. quod ſi. b. terminꝰ abnuatur nihil ne ceſſarium fiet. nam ſi non ſit. b. nec. a. nec. c. termino rū vel ad eē vl̓ nō ad eſſe ſeꝗt̉ vlla neceſſitas: vt ī ter minis patet. nā ſi ſit. b. mortuū. a. aīatū. c. īaīatū ⁊ ꝓ ponat̉: ſi mortuū eſt: non eſt aīatuꝫ: ſi non ē inaīatuꝫ eſt aīatuꝫ: ſi non ſit mortuuꝫ non neceſſe ē eē: vel no eſſe aīatuꝫ. Quocirca ne īaīatū quidē. at ſi. c. terminꝰ aſſumatur: ſi quidē in negatione ſit poſitus fiet rata concluſio non eſſe. b. terminū. nam qm̄ non eſt. c. ē. a. at ſi ſit. a. non eſt. b. ſi igit̉ non ſit. c. non erit. b. quod ſi affirmet̉. c. terminꝰ nihil eſt neceſſariū. neqꝫ enī ſi ſit c. qͣꝫuis. a. nō eē neceſſe ſit. ad. b. terminuꝫ neceſſitas vlla ꝑueniet: vt ēt in terminis patet. nam ſi ſit inaīa tum neceſſe eſt non eſſe aīatū ſed non neceſſe eſt eſſe mortuuꝫ. ¶ Septime ꝓpoſitionis talis eſt. ſyllogiſmꝰ Enunciat̉ enim ſi nō eſt. b. non eſt. a. ſi eſt. c. eſt. a. di co qꝛ ſi non eſt. b. non eſt. c. ſi non ſit. b. non erit. a. qd̓ ſi. a. non fuerit. c. non erit. Id.n. ſeq̄bat̉ eā ꝓpoſitio ne qua dicebat̉ ſi eſſet. c. terminus. a. quoqꝫ conſequi vt eēt. ſi igit̉ non ſit. b. nō erit. c. qd̓ ſi affirmetur. b. nihil ē neceſſariuꝫ. neqꝫ.n. ſi ſit. b. uel. a. vel. c. eſſe: aut nō eſſe neceſſe eſt vt in terminis patet. nā ſi ſit. b. aīa tū. a. aīal. c. ſenſibile ⁊ ſit propoſitio. Si aīatū non eſt non eſt aīal: ſi ſenſibile eſt aīal eſt. ſi aſſumatur eē ani matuꝫ: neqꝫ aīal neceſſe eſt eſſe: neqꝫ ſenſibile. At ſi ꝑ c. terminuꝫ fiat aſſumptio: ſi quidē affirmabitur. erit firma concluſio: ſi negatur nullus eſt ſyllogiſmus. nā ſi eſt. c. ē. a. ſi ſit. a. erit. b. Id enī conſequebatur eam propoſitionem. que ait. ſi non ſit. b. non eſſe. a. ſi igit̉ ſit. c. erit. b. At ſi idem. terminus abnuatur nihil ē ne ceſſariuꝫ. nam ſi non ſit. c. neqꝫ ad. a. neqꝫ ad. b. termi nuꝫ neceſſitas vlla contingit. velut ſi non ſit ſenſibile non ſit forſitan aīal: ſed non neceſſe eſt eſſe animatuꝫ Reperiuntur v̓o termini in quibus ne. a. quidem nō eē. neceſſe ē. ¶ Octauus modus eſt in quo ita proponi tur ſi non eſt. b. nō eſt. a. ⁊ ſi nō eſt. c. eſt. a. Dico qꝛ ſi nō ē. b. eſt. c. ſi enim non ſit. b. non erit. a. qd̓ ſi non ſit a. erit. c. id. n. conſequebat̉ eā partē ꝓpoſitionis: que dicebat. ſi non eſt. c. ē. a. Si igit̉ nō ſit. b. erit. c. quod ſi. b. terminus affirmetur: nihil ē neceſſariuꝫ. nā ſi ſit b. neqꝫ eſſe: neqꝫ non eſſe neceſſe eſt. a. terminuꝫ quo ſit vt ne. c. ꝗdē. Id v̓o tali liquet exemplo ſi ſit. b. aīa tuꝫ. a. aīal. c. inſenſibile ⁊ proponatur: ſi nō ſit aīatuꝫ non eſt animal: ſi non ſit inſenſibile: ē animal. Si igit̉ affirmemus in aſſumptione. b. terminum: ⁊ dicamꝰ at qui eſt animatum non neceſſe eſt eſſe: vel non eſſe animal vel inſenſibile. Quocirca nullꝰ eſt ſyllogiſmꝰ at ſi. c. terminꝰ abnuatur: fiet protinuſ ſyllogiſmꝰ. nā ſi non eſt. c. eſt. a. ſi v̓o eſt. a. erit. b. ſi igitur non ſit. c. erit. b. qd̓ ſi. c. terminus affirmetur nihil ē neceſſariū nam ⁊ ſi. a. terminum non eſſe neceſſe eſt: nihil neceſ ſarium cadit quātum ad. b. terminum. id v̓o tali de monſtrat̉ exemplo ſi ſit inſenſibile: nō eſt animal: qd̓ ſi non eſt animal: nō neceſſe eſt eſſe vel nō eſſe aīatuꝫ in non equimodis igit̉ propoſitionibus ſiue. b. ſiue. c. terminus

Secundus
terminus aſſumat̉. viii. neceſſe eſt ex vtraqꝫ parte fie ri ſyllogiſmos. Relique v̓o ex vtraqꝫ parte octene cō plexiones neceſſitate priuate ſunt. At ſi ſint equimo de: nullus omnino eſt ſyllogiſmus Equimode v̓o dicū tur quotiēs. a. terminus ad vtroſqꝫ vel eſſe vel nō eē proponitur. oēs aūt equimode ꝓpoſitiones ſūt hmōi Si eſt. b. eſt. a. ſi eſt. c. eſt. a. ſi eſt. b. eſt. a. ſi nō eſt. c. ē. a. ſi non eſt. b. eſt. a. ſi eſt. c. eſt. a. ſi nō eſt. b. eſt. a. ſi nō eſt. c. eſt. a. ſi eſt. b. non eſt. a. ſi eſt. c. non eſt. a. ſi eſt. b. non eſt. a. ſi non eſt. c. non eſt. a. ſi non eſt. b. non eſt. a. ſi eſt. c. non eſt. a. ſi non eſt. b. non eſt. a. ſi non eſt. c. nō eſt. a. in quibus ⁊ per conſequentiam proponam ſu perius deſcriptam: ⁊ per exempla currētes poſſumꝰ lucide ⁊ conſtanter agnoſcere: nullā omnīo in ſyllogiſ mis fieri neceſſitateꝫ. Quocirca cū tribꝰ terminis te xitur propoſitio: ⁊ ex prima quidē figura fiūt ſyllogiſ mi. xvi. ex ſecunda ſyllogiſmi. xvi. ex tertia etiam to tidē colliguntur: oēs ex tribus terminis ſyllogiſmi qͣ dragīta octo ſunt. ¶ Reſtat v̓o vt de his ſyllogiſmis dicamus qui duabus hypotheticis cōnectunt̉. quoꝝ quidem conſequētie ſimilis modus eſt: vt in his ꝓpo ſitionibus que duabus categoricis: ac ſimplicibꝰ effi ciebātur. In oībus enim ſiquidem velimus aſtruere primā totius propōnis partem. ſi v̓o in cōcluſione ali ꝗd eſt deſtruendum: ſcd̓a negabitur. Siue aūt prīa deneget̉: ſiue poſterior affirmetur: nulla fit oīno ne ceſſitas: niſi in quinta: ſeptima: terti adecima ⁊ quīta decima propoſitione. In quibꝰ non cōplexionis natu ra: ſed terminoꝝ proprietas cōſequētiā facit: ſicut in his ſyllogiſmis fieri docuimꝰ: qui in his propoſitioni bus conſtant: que duabus ſimplicibus cōtinent̉. hoꝝ autem omnium qui ex duabus hypothethicis cōſtāt propoſitiones appoſui: quarū differentias cum lector agnouerit: ad earum exempla neceſſe eſt vertatur: q̄ ex ſimplicibus ⁊ cathegoricis iuncte ſunt. Sūt autem omnes ꝓpoſitionū differentie: que ex duabꝰ hypothe ticis copulantur huiuſmodi. Si cum eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. Si cum eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. Si cum eſt. a. eſt. b. cum nō ſit. c. eſt. d. Si cum eſt a. eſt. b. cum non ſit. c. non eſt. d. Si cum ſit. a. non eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. Si cum ſit. a. non eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. Si cum ſit. a. non eſt. b. cum non ſit. c. eſt. d. Si cum ſit. a. non eſt. b. cum non ſit. c. non eſt. d. Si cum non ſit. a. eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. Si cum non ſit. a. eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. Si cum non ſit. a. eſt. b. cum non ſit. c. eſt. d. Si cum non ſit. a. eſt. b. cum non ſit. c. non eſt. d. Si cum non ſit. a. non eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. Si cum non ſit. a. non eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. Si cum non ſit. a. non eſt. b. cum non ſit. c. eſt. d. Si cum non ſit. a. non eſt. b. cum non ſit. c. non eſt. d. ¶ In his quoqꝫ propoſitionibus illud inſpicienduꝫ eſt ꝙ cū ſedecī ſint: octo quidē ita variant̉: vt tn̄ in oībꝰ a. terminus eſſe ponat̉: octo v̓o ita: vt idem a. termi minꝰ nō eē dicat̉. Nō v̓o quoquomodo poſite fuerīt habebunt vim cōditionaliū ꝓpoſitionum ex duabus hypotheticis conſtantium. Nam ſi quis ſic dicat: ſi cū hō eſt: aīal ē cū ſit aīatuꝫ: corpus eſt: non fecit eam ꝓ poſitionē que ex duabus conditionalibus conſtat. Ne qꝫ iccirco aīatū corpus eſt: qꝛ hō aīal eſt nec conditio ſeꝗt̉ conditionē: ſed ſi eas ſeꝑares: per ſeqꝫ pronūcieſ vtraqꝫ hꝫ in terminorum conſequentia neceſſitateꝫ. Nam ⁊ qui homo eſt aīal eſt: ⁊ ꝙ animatum eſt corpus eſt: ⁊ per ſe iſte propoſitiones vere ſunt necͣ cōdi tione iungunt̉: vt igit̉ ſingularū naturaᵇ clareſcat de vnaquaqꝫ eſt diſſerendū. ¶ Prima igit̉ ꝓpoſitio ta lis eſſe debet: vt ſi ſit. a. poſitum. b. terminus non con tinuo ſubſequatur. Itemqꝫ ſi. c. ponatur non neceſſe ſit. d. terminum conſequi: ſed poſito. a. quidē termīo. c. terminum. poſito v̓o. b. terminum. d. eſſe neceſſe. ſit Tūc.n. euēiet: vt ſi poſito. a fuerit. b. neceſſe ſit. c. po ſito ſubſeꝗ. d. vt ſi ſint termini. a. homo. b. medicꝰ. c. aīatū. d. artifex. Poſito.n. hoīe non neceſſe ē vt me dicus ſit: ⁊ cum ſit aīatū non neceſſe eſt vt ſit artifex. At ſi hō ſit: neceſſe eſt vt ſit animatū: ⁊ ſi medicus ſit: neceſſe ē vt artifex ſit. Hoc itaqꝫ poſito eueniet: vt ſi cū hō ſit medicus eſt: cū ſit animatum: ſit artifex. ¶ Scd̓a propoſitio ita eſſe dꝫ. vt. a. atqꝫ. b. itē. c. atqꝫ. d. preter ſe eſſe poſſint: ſed. a. p̄ter. c. eſſe nō poſſit. b. āt atqꝫ. d. ſimul eē nō poſſint. Tūc enim eueniet vt ſi poſito. a. termino. b. fuerit conſequitur: poſito. c. non eſſe. d. neceſſe ſit: vt ſi ſit. a. hō. b. nigꝝ. c. aīatū. d. al bū hō nāqꝫ p̄ter nigꝝ: ⁊ aīatū p̄ter albuꝫ. ⁊ eſſe ⁊ nō eſſe poteſt. homo v̓o p̄ter animatum: nigrum v̓o cū albo eſſe non poſſit: euenitqꝫ: vt cum ſit hō: ſit nigrū cum ſit animatus: non ſit albus. ¶ Item tertie propo ſitionis tales terminos eſſe oportebit. vt. a. p̄ter. b. eē poſſit. c. v̓o vel cum. a. val cum. d. eſſe non poſſit. quo circa euenit: vt ſi poſito. a. termino ſit. b. negato. c. ter mino. d. eſſe neceſſe ſit. vt ſi ſit. a. quidem animatum b. medicus. c. inanimatum. d. artifex. animatum eniꝫ p̄ter medicū eſſe pōt. inanimatū v̓o neqꝫ cum anīato neqꝫ cum artifici iungi poteſt. itaqꝫ ſi cum animatuꝫ eſt medicus eſt: cum inanimatum non ſit artifex eſt. ¶ Quarta propoſitio his terminis contexenda eſt: vt. a. quidē cum. b. termino. c. aūt cum d. vel eſſe vel nō eſſe poſſit. Neqꝫ v̓o. a. cum. c. neqꝫ. b. cuꝫ. d. Ullo mō eē poſſibile ſit. Tunc enim euēit: vt ſi. a. poſito. b. ſub ſequatur: negato. c. negetur etiaꝫ. d. vt ſi ſit. a. homo b. nigꝝ. c. inanimatum. d. album. homo ꝗdē p̄ter ni grum inanimatum v̓o p̄ter album ⁊ eſſe ⁊ nō eē pōt: neqꝫ tn̄ hō cum inanimato. neqꝫ nigrum cum albo eē poſſibile eſt: ſi tn̄ cū hō ſit: niger eſt ſequitur: vt cum nō ſit inanimatū: nō ſit albū. ¶ Quinte propoſitiōis hec membra ſint: vt. a. preter. b. ⁊. c. preter. d. ⁊ eſſe ⁊ nō eſſe poſſint: ſed. a. p̄ter. c. eſſe nō poſſit. b. atqꝫ. d. nūqͣꝫ ſimul eſſe poſſint: ita vt ſi alteꝝ non ſit: alteꝝ eē neceſſe ſit: tūc eueniet vt. ſi. a. poſito. b. neget̉. c. poſi to. d. ſequatur vt ſi ſit. a. quidem homo. b. eger. c. aīa tū. d. ſanus. hō ꝗdē p̄ter egritudinē: aīatū v̓o preter ſanitatē ⁊ eſſe ⁊ non eſſe pōt: ſed ſi homo ſit. aīatum eſſe neceſſe eſt: ⁊ ſi non ſit eger ſanuꝫ eſſe neceſſe eſt: itaqꝫ fiet vt ſi cum ſit hō: non ſit eger: cum ſit anima tus: ſit ſanus. ¶ Sexta propoſitio hoſ terminos habe re deſiderat: vt. a. preter. b. ⁊. c. preter. d. eſſe ⁊ non eē poſſit. Idē v̓o. a. p̄ter. c. ⁊. d. p̄ter. b. eſſe nō poſſit. tūc enī eueniet vt ſi. a. poſito non eſt. b. poſito. c. nō ſit. d. vt ſi ſit. a homo. b. artifex. c. aīatum. d. medicus. hō enim preter artificium: ⁊ animatum p̄ter medicinaꝫ eſſe ⁊ nō eē pōt. neqꝫ v̓o hō p̄ter animatuꝫ: neqꝫ me dicus p̄ter artificium eſſe poteſt. Quo ſit vt ſi cū hō ē artifex non eſt: cum ſit animatū: non eſt medicus. ¶ Septime propoſitionis hi termini ſunt: vt. a. quidē p̄ter. b. eſſe poſſit. c. vero neqꝫ cū. d. neqꝫ cum. a. eſſe poſſit. b. etiam cum. c. ſimul eſſe non poſſit: ita nāqꝫ euēit: vt ſi poſito. a. b. etiam denegetur: negato. c. ter mīo. d. etiam ſequat̉: vt ſi. a. quidem ſit aīatū. b. ſanū c. inanimatum. d. egꝝ. Aīatū quidē p̄ter ſanitatē ⁊ eē

Liber
⁊ non eſſe poteſt. Inanimatum vero neqꝫ cū anima to: neqꝫ cum egro conuenire poteſt. Quo ſit vt ſi cuꝫ aīatum eſt: ſanū non ē: Cū non ſit inanimatū: egrum ſit. ¶ Itē octaua ꝓpoſitio his terminis copulanda eſt vt. a. quidem p̄ter. b. terminum eſſe vel non eſſe poſ ſit. c. v̓o neqꝫ cum. a. neqꝫ cuꝫ. d. eſſe poſſit: ſed. d. p̄ter b. eſſe non poſſit. Hoc enim pacto eueniet: vt ſi. a. po ſito. b. deneget̉. denegato. c. termino. d. terminus nō ſit: vt ſi ſit. a. animatū. b. artifex. c. inanimatū. d. me dicus. Animatū.n. p̄ter artificium ⁊ eſſe ⁊ nō eſſe po teſt. Inanimatū v̓o neqꝫ cū animato: neqꝫ cū medi co euenit. Medicus v̓o p̄ter artificium eſſe non pōt. vnde euenit vt ſi cū aīatū ē: nō ſit artifex cum non ſit inaīatū: nō ſit medicus. ¶ Nona propoſitio fiet. ſi. a dē atqꝫ. b. ſimul eſſe non poſſint. c. v̓o poſſit eſſe p̄ter d. cū. a. v̓o eſſe nō poſſit. Tūc.n. eueniet: vt ſi negato. a. b. eſſe conſequatur. c. poſito. d. ſequatur: vt ſi ſit. a. quidē inaīatū. b. medicus. c. animatuꝫ. b. artifex. In animatuꝫ ꝗppe medicus eſſe non poteſt. aīatuꝫ vero pōt non eſſe artifex. inanimatum vero atqꝫ animatū ſimul eſſe non poteſt. Quo ſit vt ſi cum non eſt inani matuꝫ: medicus ſit: cū ſit animatum ſit artifex. ¶ Decimam ꝓpoſitionē tales termini cōpulabunt. vt. a. quidē preter. b. at vero. c. preter. d. eſſe poſſit. ſꝫ. a. cum. c. ⁊. b. cum. d. eſſe non poſſit. ita eniꝫ ꝑueniet: vt ſi negato. a. eſſe. b. conſequatur: poſito. c. termino. d. n̄ eſſe neceſſe ſit: vt ſi ſit. a. inanimatū. Enigꝝ. c. aīatuꝫ d. album. Inanimatuꝫ ꝗppe p̄ter nigrum: ⁊ animatū preter album ⁊ eſſe ⁊ non eſſe poſſunt. Sed īaīatum cum animato ⁊ nigrum cum albo eſſe non poſſunt ſi mul. Sed ſi negatum fuerit tanimatum ⁊ conſequu tum ſit nigruꝫ poſito aīato album eſſe negabit̉. ¶ Item vndecima ꝓpoſitio ea ſit: vt neqꝫ. a. cū. b. neqꝫ c. cum. d. ſimul eſſe poſſit. a. vero ſine. c. ⁊. b. ſine. d. eē nō poſſit. ita enim ſi cum ſit. a negatum. b. ſequatur. cum. a. negabit̉. d. eſſe neceſſe eſt: ut ſi ſit. a. inanima tij. b. medicus. c. inuitale. d. artifex. inaīatus quidem medicus eſſe non pōt. Quocirca ne inuitale ꝗdē arti fex ſed ꝙ īaīatuꝫ eſt non poteſt non eſſe īuitale. itēqꝫ qui medicus eſt non pōt non eſſe artifex. Si igit̉ īala tū neget̉ ⁊ medicum eſſe conſequatur: cum negabit̉ᵈ eſſe inuitale: artifex eſſe conſequetur. ¶ Duodecima propoſitio eſt quā talibus terminis conſtare oporte tebit: vt. a. quidem preter. b. at vero. c. preter. d. vel eſ ſe vel non eē poſſit. A. v̓o ſine. c. ⁊. b. cu. d. eſſe nō poſ ſint. ita.n. cadet vt ſi. a. negato. beſequatur. c. negato. d. etrā neget̉: vt ſi fuerit. a. inanimatuꝫ. b. albuꝫ. c. in uitale. d. nigruꝫ. inanimatuꝫ ꝗdē p̄ter album: inuita le āt p̄ter nigruꝫ vel eē vel non eſſe pōt. Si tn̄ inīatū homo ſit: ⁊ ſit albū: cuꝫ īuitale non ſit non erit nigrū ¶ Tertiadecima ꝓpoſitio his terminis cōnectenda eſt vt. a. ꝗdē p̄ter. b. at vero. c. p̄ter. d. eſſe poſſit. a. vero atqꝫ. c. ⁊. b. atqꝫ. d. ita ſimul eſſe non poſſint: vt ſi alte rū eorum non fuerit alterum eſſe neceſſe ſit: ita nam qꝫ fiet: vt cum. a. negatum ſit. b. neget̉. cum. c. affir matum ſit. d. affirmet̉: vt ſi ſit. a. irrationabile. b. egꝝ c. rationabile. d. ſanum. Irrationabile nāqꝫ p̄ter egꝝ ⁊ rationabile preter ſanitatē eſſe pōt: irratiōabile ve ro atqꝫ rationabile: ⁊ egrum atqꝫ ſanum ſimul eē nō poſſunt: ſi tn̄ alteꝝ eoꝝ non fuerit: alterū eſſe neceſſe eſt. itaqꝫ ſit vt ſi irrationabili denegato egꝝ deneget̉ rationali poſito ſanum ponatur. ¶ Quartadecima ꝓ poſitio his texenda membris eſt: vt. a. quidem p̄ter. b. ⁊. c. p̄ter. d. eſſe poſſint. Sed. a. atqꝫ. c. ſimul eſſe nō poſſint ita vt cuꝫ alteruꝫ non fuerit alteꝝ eſſe neceſſe
ſit. D. vero preter. b. eſſe non poſſit. Fit igit̉ vt ſi cuꝫ ſit. a. denegatum. b. deneget̉. cuꝫ ſit. c. non ſit. d. vt ſi ſit. a. inanimatum. b. artifex. c. animatum. d. medicus Inanimatuꝫ ꝗddē p̄ter artificē: animatuꝫ vero p̄ter medicum eē poteſt. īanimatuꝫ vero cuꝫ aīato nō eue nit: medicꝰ ab artifice nullo modo ſeparatur. Fit igi tur vt ſi cum nō ē īanimatū: non artifex ſit: cuꝫ ſit ani matuꝫ nō ſit medicus. ¶ Quītadecima ꝓpoſitio hos terminos habere debet vt. a. quidem ſi non ſit. c. non eſſe neceſſe ſit. G. v̓o atqꝫ. d. talia ſint vt altero eoruꝫ negato alteꝝ eoꝝ eē neceſſe ſit. Ita nāqꝫ fiet: vt ſi cū ſit. a. denegatum. b. negetur cuꝫ negabitur. c. affirme tur. d. vt ſi ſit. a. quidem irrōnale. b. ſanuꝫ. c. inanima tuꝫ. d. egꝝ. irrationale quidem ſi non ſit: non eſt īani matuꝫ: ſanuꝫ āt atqꝫ egꝝ ſimul eē non poſſunt: ⁊ ꝗ ſa nuꝫ negauerit egrum neceſſe eſt affirmet. Itemqꝫ⁊ diuerſo eſt igitur vt ſi negato irrationabili neget̉ ſa nuꝫ: negato inanimato egꝝ ponat̉. ¶ Sextadecima ꝓ poſitio ē: que his terminis cōſtat: vt. a. quidē p̄ter. c. at. v̓o. d. preter. b. eſſe non poſſit. a. v̓o cuꝫ. b. ⁊. c. eſſe nullo modo poſſint. Euenit igit̉ vt ſi. a. quidem nega to negabit̉. b. denegato. c. d. terminus abnuatur: vt ſi ſit. a. inanimatuꝫ. b. artifex. c. inuitale. d. medicus: ī animatuꝫ preter inuitale ⁊ medicꝰ preter artificem eē non poteſt: inanimatuꝫ v̓o cū artifice ⁊ inuitale cum medico eē non poterit. Si igitur negato īanimato ne get̉ artifex: negato inuitali neget̉ medicꝰ ¶ Atqꝫ hec quidem ratio ꝓpoſitionum quarum ſuperius exēpla deſcripſimus: iccirco intelligatur aſſumpta: vt earuꝫ natura clareſceret: nō quo aliter termini īter ſe eē nō poſſint. Nā vt ſuperius dictū ē: non ſufficit quolibet modo iungere terminos: vt fiāt hypothetice ꝓpoſi tiones ex duabus conditionalibꝰ cōiuncte. Neqꝫ.n. ſi quis dicat ſi cuꝫ hō eſt: aīal ē: cuꝫ dies eſt lucet: talē fecerit ꝓpoſitionē que duabus conditionalibus con oſtet: iccirco qꝛ prior conditio non eſt ſecunde cā condi tionis. hoc igitur ſuperius poſitarum propoſitionuꝫ rō demōſtrat: quēadmoduꝫ ſit: vt ꝯditio cōditioneꝫ conſequatur. Que cuꝫ ita ſint de eaꝝ dicendū eſt ſil logiſmis. CFit igit̉ ex prīa ꝓpoſitione ſillogiſmꝰ hoc modo. Si cum eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. At qui cum ſit. a. eſt. b. cum igitur ſit. c. erit. d. vel ita atqui cum ſit. c. non eſt. d. cum igitur ſit. a. non eſt. b. Poſſe ve ro hanc eſſe aſſumptionem ſuperius deſcripta ꝓpoſi tionuꝫ natura demōſtrat. ¶ Item ex ſcd̓a ꝓpōne. ſi cum eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. at qui cum ſit. a. e. b. Cuꝫ igit̉ ſit. c. non eſt. d. vel ita. atꝗ cū ſit. c. eſt. d. cum igitur ſit. a. non eſt. b. ¶ Ex tertia. Si cum ſit. a. ē b. cuꝫ non ſit. c. eſt. d. atqui cuꝫ ſit. a. eſt. b. cuꝫ igit̉ nō ſit. c. eſt. d. vel ita. atqui cum non ſit. c. nō ē. d. cuꝫ igit̉ ſit. a. non eſt. b. ¶ Item ex quarta ſi cū ſit. a. eſt. b. cuꝫ non ſit. c. non eſt. d. Sed cum eſt. a. eſt. b. Cum igitur non ſit. c. non eſt. d. vel ita. Atqui cum non ſit. c. eſt. d. cum igitur ſit. a. non eſt. b. ¶ Ex ꝗnta propoſitōe fiūt quattuor collectiōes. ita nāqꝫ termini ponūt̉: vt vtro biqꝫ fiat rata concluſio hoc modo. Si cū eſt. a. non ē b. cum ſit. c. eſt. d. At qui cuꝫ ſit. a. non eſt. b. cum igit̉ ſit. c. eſt. d. vel ita. Atqui cum ſit. a. eſt. b. cum igit̉ ſit. c. et eſt. d. vel ita. atqui cum ſit. c. non eſt. d. cum igit̉ ſit. a eſt. b. vel ita. atqui cum ſit. c. eſt. d. cuꝫ igit̉ ſit. a. non eſt. b. ¶ Ex fexta ſi cum eſt. a. non ē. b. cū ſit. c. nō eſt. d. ſed cum eſt. a. non eſt. b. Cum igitur ſit. c. non ē. d. vel ita. Atqui cum ſit. c. non eſt. d. Cum igitur ſit. a. eſt. b. ¶ Ex ſeptima iteꝫ fiunt quattuor ſillogiſmi hoc modo. ſi cum eſt. a. non eſt. b. cuꝫ nō ſit. c. eſt. d. Atqui cū eſt.

Secundus
cū eſt. a. non eſt. b. Cum igitur non ſit. c. eſt. d. vel ita Atꝗ cum ſit. a. eſt. b. cum igit̉ nō ſit. c. nō eſt. d. vel ita Atꝗ cum non ſit. c. nō eſt. d. cum igitur ſit. a. eſt. b. vl̓ ita. Atqui cum ſit. c. ē. d. Cum igitur. a. ſit non eſt. b. ¶ Ex octaua propoſitione: ſi cum ē. a. non eſt. b. cuꝫ nō ſit. c. non eſt. d. at cum eſt. a. non eſt. b. cum igitur non ſit. c. nō ē. d. vel ita. at cū non ſit. c. eſt. d. cum igit̉ ſit. a. eſt. b. Hactenus ꝗdē de hmōi ꝓpoſitionibus: que. a. eſſe proponebant: atqꝫ ita ceteros termīos affirmā do negandoqꝫ variabant oſtēdimꝰ ꝗ fierēt ſillogiſmi Hinc ex his ꝓpoſitionibus qui nā ſillogiſmi fiant di cendū eſt que ita ceteros terminos variant: vt. a. ꝗdē non eſſe proponant. ¶ Ex nona.n. propoſitiōe ſit ſillo giſmus ita. ſi cum non eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. atꝗ cum non ſit. a. eſt. b. cum igit̉ ſit. c. eſt. d. vel ita at cuꝫ ſit. c. non eſt. d. cum igitur non ſit. a. non eſt. b. ¶ Iteꝫ ex decima. ſi cum non eſt. a. eſt. b. cum ſit. c. non eſt. d. at cum non eſt. a. eſt. b. cum igit̉ ſit. c. non eſt. d. vel ita. at cum eſt. c. eſt. d. cum non ſit. a. igit̉ non ē. b. ¶ Ex vndecima. ſi cum non eſt. a. eſt. b. cum non ſit. c. ē d. at cum nō ſit. a. eſt. b. cum igit̉ non ſit. c. ē. d. vel ita at cum nō ſit. c. non eſt. d. cum igit̉ non ſit. a. non ē. b. ¶ Ex duodecima: ſi cum non ſit. a. ſit. b. cum non ſit. c. non eſt. d. at. cum non ſit. a. eſt. b. cum igitur nō ſit. c. non eſt. d: vel ita. at cuꝫ non ſit. c. ē. d. cuꝫ igit̉ nō ſit. a. nō ē. b. ¶ Ex tertiadecīa q̄ qͣttuor colligit ſyllogiſmos hoc modo. Si cum non eſt. a. non eſt. b. cum ſit. c. eſt. d. at cum non eſt. a. non eſt. b. Cum igit̉ ſit. c. eſt. d. vel ita at cum nō ſit. a. ē. b. cum igit̉ ſit. c. non ē. d. vel ita at cum ſit. c. eſt. d. cum igitur non ſit. a. nō ē. b. vel ita at cum ſit. c. non eſt. d. cum igit̉ non ſit. a. eſt. b. ¶ Item ex quartadecima: ſi non eſt. a. nō eſt. b. cum ſit a. non ē. d. At cum non eſt. a. non eſt. b. Cum igit̉ ſit. c. nō ē. d. vel ita. At cum ſit. s. eſt. d. cuꝫ igit̉ nō ſit. a. ē b. ¶ Quintadecima rurſus quattuor colligit ſillogiſ mos. hoc mō. Si cuꝫ non eſt. a. non ē. h. cū n̄ ſit. c. eſt d. at cum non eſt. a. non eſt. b. cum non ſit. c. eſt. d. vel ita. atqui cum non ſit. a. eſt. b. cum igit̉ non ſit. a. ē. d. vel ita. Cū non ſit. c. nō eſt. d. cū igit̉ non ſit. a. eſt. b. vel ita at cum non ſit. a. eſt. d. cum igit̉ non ſit. a. n̄ eſt b. ¶ Ex ſextadecima propoſitione. Si cum non ſit. a. non eſt. b. cū non ſit. c. non eſt. d. at qui cuꝫ nō ſit. a nō eſt. b. cuꝫ igit̉ non ſit. c. non eſt. d. vel ita. atqui cuꝫ nō ſit. c. eſt. d. Cum igit̉ non ſit. a. eſt. b. Ex quibus oībus quadraginta concluſiones fiunt. Sexdeciꝫ quidem aſ ſumpta prima conditione ita vt in prima propoſitio ne eſt poſita. Sexdecī v̓o aſſumpta ſecūda conditiōe cōtrario modo atqꝫ in ꝓpoſitiōe eſt collecta. Octo v̓o ex ꝗma ſeptima: tertiadecima ⁊ quītadecima ꝓpoſi tionibus ſiunt aſſūptis primis ꝗdē cōditionibꝰ cōtra rio modo atqꝫ in ꝓpoſitione ꝓferebant̉. ſecūdis v̓o conditionibus eodē mō aſſumptis vt in propoſitione fuerant collocate: vt igit̉ oīum propoſitionum con cluſionumqꝫ ratio clareſcat: omnes huiuſmōi enūcia tiones cum proprijs propoſuimus exemplis. Si cum ſit. a. homo eſt. b. medicus cum ſit. c. animatꝰ eſt. d. artifex. Si cuꝫ ſit. a. hō eſt. b. niger. cū ſit. c. aīatus n̄ ē. d. albꝰ Si cum ſit. a. animatum eſt. b. medicus cuꝫ non ſit. c. inanimatum eſt. d. artifex. Si cum ſit. a. homo eſt. b. nigrum: cum non ſit. c. in animatus non eſt. d. album. Si cū ſit. a. hō non eſt. b. eger cū ſit. c. aīatꝰ ē. d. ſanꝰ Si cum ſit. a. homo non eſt. b. artifex cuꝫ ſit. c. anima tus: non eſt. d. medicus.
Si cum ſit. a. anim al non eſt. b. ſanus: cum non ſit. c. ī animatus eſt. d. eger. Si cum ſit. a. animatus non eſt. b. artifex cum non ſit c. inanimatus non eſt. d. medicus Si cum non ſit. a. inanimatum: eſt. b. medicus cū ſit. c. animatum eſt. d. artifex. Si cum non ſit. a. inanimatum eſt. b. nigrum cum ſit. c. inanimatum non eſt. d. album. Si cum non ſit. a. inanimatus eſt. b. medicus cum nō ſit. c. inuitale eſt a. artifex. Si cum non ſit. a. inanimatum eſt. b. album cum non ſit. c. inuitale non eſt. d. nigrum. Si cum non ſit. a. irrationale non eſt. b. eger: cum ſit. c. rationale eſt. d. ſanum. Si cum non ſit. a. inanimatum non eſt. b. artifex cū ſit c. animatum non eſt. d. medicus. Si cum non eſt. a. irrationale non eſt. b. ſanum: cum non ſit. c. inanimatum eſt. d. egrum. Si cum non ſit. a. inanimatum non eſt. b. artifex ⁊ cū non ſit. c. inuitale: non eſt. d. medicus. ¶ Ac de his ꝗdē qui ꝑ cōnexionē fiunt hec dicta ſūt hi v̓o qui in diſiunctione ſunt poſiti: illis vident̉ adiun cti: eorūqꝫ modos: formaſqꝫ ſuſcipiunt quos ſuperius in cōnexione poſitos ex his propoſitionibus fieri dixi mus: que duabus ſimplicibus iungerent̉. Si igitur ī diſiunctione propoſitarum propoſitionuꝫ ad cauſaꝝ ſimilitudinē demonſtrauero: que in connexione poſi te ex ſimplicibus copulate ſunt: quot modi: qͣleſqꝫ cō cluſiones ſunt in vnaquaqꝫ illarum: que per cōnexio nē fiunt ꝓpōnuꝫ: tot ēt in his eſſe neceſſe eſt que per diſiūctionē: pronūciate eādē vim cōnexis habere mō ſtrantur. Quattuor igit̉ ſuperiꝰ differentias per con nexionē enūciataꝝ propoſitionum eſſe diximus: ſi ex ſimplicibus propoſitionibus copularent̉ hoc modo. ſi eſt. a. eſt. b. ſi non eſt. a. non eſt. b. ſi ē. a. nō ē. b. ſi non eſt. a. eſt. b. Per diſiunctionem quoqꝫ propoſitiones quattuor tenent differentias hoc modo. Aut ē. a. aut eſt. b. aut non eſt. a. aut non ē. b. aut ē. a. aut n̄ ē. b. aut nō eſt. a. aut ē. b. Quarum quidem ea que prima ē ꝓ ponit aut ē. a. aut ē. b. In his tm̄ dici pōt: in quibus alteꝝ eoꝝ eē neceſſe ē velut ī cōtrarijs medietate ca rentibus ſimiliſqꝫ ei ē ꝙpoſitioni: que dicit. Si non ē. a. eſt. b. Que enim ꝓponit aut ē. a. aut ē. b. id ītelligit neqꝫ ſimul vtraqꝫ eſſe poſſe: ⁊ ſi alterum non fuerit: conſequi vt ſit alterum. Itaqꝫ ſi non ſit. a. erit. b. ſed hoc vna eſt eaꝝ propoſitionum: q̄ in hiſ que per cōne xionē. fiunt ſuperius numerauimus. Quicūqꝫ igit̉ ſil logiſmi in ea ꝓpoſitione fiunt: que eſt ſi non ē. a. ē. b. Hi etiam in ea faciendi ſunt: q̄ ꝑ diſiunctionē propo nitur: vt cum dicimus aut eſt. a. aut ē. b. Fiunt autem ī ſuperiore quattuor modis. Quālibet enim ꝑtē ꝓpoſi tionis aſſumpſeris: ſiue precedentem: ſiue etiam con ſequentem. ſiue negatiuo modo: ſiue affirmatiuo fa ciet ſillogiſmum. Nam ſi hec ꝓpoſitio ſit ſi non eſt. a. eſt. b. ſiue non ſit. a. erit. b. ſiue ſit. a. non erit. b. ſiue n̄ ſit. b. erit. a. ſiue ſit. b. non erit. a. In ꝓpoſitione quidē diſiunctiua idē ē. Nam cum dicitur aut eſt. a. aut eſt. b. ſi quidem. a. fuerit. b. non erit ꝙ ſi. a. non fuerit. b. erit: ⁊ ſi. b. non ſit erit. a. ſi. b. fuerit nō erit. a. Id quo qꝫ tali declaratur exemplo. Nam ſi ſit propoſitio: aut eger eſt aut ſanus: quicquid hoꝝ. in aſſumptione aſ ſumptum fuerit vel negatum alteri pars vel affirma bit̉ vel negabit̉ hoc modo. Nam ſi ſanus ē nō ē eger ſi nō ē ſanus: eſt eger: ſi eger eſt non eſt ſanus. ſi non eſt eger eſt ſanus. Itē ea diſiunctiua qua ꝓponebat̉

De trinitate
aut. anon ē aut. b. nō ē ſit quidē de his: que quolibet modo ſimul eſſe non pn̄t ⁊ ſi nō alterum eorum eē ne ceſſe ſit: ſimiliſqꝫ ē ei propoſitioni comexe per quā ita ꝓponit̉: ſi ē. a. non ē. b. Que.n. ſic enuntiat: aut non ē .a. aut non eſt. b. id nimirum ſentit ꝙ ſi. a. ſit. b. eſſe n̄ poſſit. id ita probatur. Cum enim proponitur hoc mo do: aut non eſt. a. aut non eſt b. ſi aſſumatur eē. a. nō erit. b. Quocirca ei ꝓpoſitioni cōnexe ſimilis eſt que ita enunciat ſi ſit. a. non eſſe. b. In hac v̓o propoſitiōe due tm̄ complexiones ſillogiſmos creabant. Naꝫ ſi eſ ſet. a. non erat. b. ⁊ ſi eſſet. b. nō erit. a. Si cum nō eēt a. non neceſſe erat eſſe vel non eſſe. b. Siue: autem nō eſſet. b. non neceſſe erat eſſe vel non eſſe. a. Quocirca ⁊ in diſiunctiua ꝓpoſitione totidem ſyllogiſmos eē ne ceſſe eſt: totidem v̓o incollectibiles complexiones. nā cum ita ꝓponitur: aut non eſt. a. aut non eſt. b. ita di citur ſi ſit. a. non erit. b. ſi ſit. b. non erit. a. Siue auteꝫ non ſit. a. non neceſſe erit eē vel nō eſſe. b. ſiue nō ſit. b. non neceſſe erit vel eſſe vel nō eē. a. velut in his ap paret exemplis. Si enim quis dicat: aut nō eſt albū: aut nō ē nigꝝ: ſed aſſumat. At qui eſt albū nō erit ni grum: vel rurſus atqui eſt nigꝝ: non erit albū. Siue autē albū non eſſe aſſumpſeret: non neceſſe erit eē vl̓ non eſſe nigrum ſiue nigꝝ non eſſe aſſumpſerit vt ſit vel non ſit album: nullā faciet neceſſitatē. ¶ Item ea propoſitio per quā ita proponit̉: aut eſt. a. aut non eſt b. dicitur quidē deſinet adherentibus proponiturqꝫ ī his propoſitionibꝰ que a maioribus ad minora tēdūt ſimiliſqꝫ eſt ei propoſitioni cōnexe: que dicit. Si nō ē a. non eſt. b. Nā qͣꝫdiu dicit: aut eſt. a. aut non eſt. b. non aſſumat atqui nō eſt. a. modis oībus non erit. b. Si igitur non ſit. a. non erit. b. Id.n. hec diſiunctio p̄ mittebat. in hac v̓o ſiquidē. a. negaret̉ vel affirmare tur: hoc fiebat aliquis ſillogiſmus. Siue aūt. a. affir maret̉ ſiue. b. negaretur: nulla erat in concluſione ne ceſſitas. idē ꝓuenit in diſiunctis. Nam cum ꝓponitur aut ē. a. aut non eſt. b. ſiquidē non ſit. a. non erit. b. Si v̓o ſit. b. erit. a. ꝙ ſi ſit. a. vel non ſit. b. nihil eſt neceſ ſarium. id. v̓o ī his terminis approbat̉: ſi quis ita pro ponat: aut aīal eſt aut nō ho. ſi nō ſit aīal non erit hō ſi hō ſit aīal ē: ſiue autē aīal ſit non neceſſe eſt eē ho minē ſiue hō non ſit non neceſſe eſt aīal interire. Ea v̓o ꝓpoſitio que dicit: aut nō eſt. a. aut eſt. b. in his q̄ ſibi adherent propoſitioni pōt ⁊ a mīoribus ad maio ra contēdit ⁊ eſt ſil̓is ei propoſitioni cōnexe que dicit Si eſt. a. eſt. b. Nam cum ita quis enunciet ſiquidem aſſumatur eē. a. ſtatim conſequitur vt ſit. b. Sꝫ ī hac propoſitiōe ſiꝗdē affirmet̉ eſſe. a. ꝯſequetur vt ſit. b. Quod ſi negaret̉. b. ſequebat̉ vt non eēt. a. Siue aūt negaret̉. a. ſiue affirmaret̉. b. nihil neceſſarium vide bitur accidere. Et in ea igit̉ ꝓpoſitione diſiuncta q̄ di cit: aut nō eſt. a. aut eſt. b. ſiquidē fuerit. a. erit. b. ſi n̄ fuerit. b. non erit. a. Siue aūt non ſit. a. ſiue ſit. b. nul la eſt neceſſitas ſillogiſmi. vt in hoc declaratur exem plo: aut nō eſt hō: aut aīal eſt. Si igitur aſſumamus atꝗ eſt homo erit aīal. Si negenius eſſe aīal: non erit homo ſi autē hoīem negemus: vel animal affirmemꝰ nihil neceſſarium euenit. Quocirca ex his que ſuperi us dicta ſunt declaratur: quot diſiunctarum propoſi tionum ſyllogiſmi ſunt: vel quibus ab his que cōnexe ſūt differentijs ſegregent̉. Que enim cōnexe ſunt ꝗ dam in eo ꝙ eſt eē vel nō eē ꝯſequētiā mōſtrant. que v̓o per diſiunctioneꝫ proponūtur: ita ſunt vt ſibimet conſentire non poſſint. Inuenias quoqꝫ ꝑ cōnexionē propoſitiones: que id ītelligi volūt: vt a ſe nequeāt ſe
parari vt cum ita proponimus. ſi eſt. a. eſt. b: Id nimi rū hec propoſitio ītelligit ꝙ ſi eē poterit: a. ſtatim cō ſeqͣt̉ vt ſit etiā. b. Nulla vero earum que in diſiunctio ne ſunt ita ꝓponitur: vt ſimul eſſe videant̉. Cum enī dicimꝰ aut eſt. a. aut. b. eſt. aut eaſdē ꝓpoſitiōes quo libet mō alio variamus: id aūt cōiunctio que diſiun ctiua ponit̉: ſentit ſil̓ eas eſſe nō poſſe. Et cū late eaꝝ pateat differentia: iccirco nunc de eiſdē pauca ſubiū ximꝰ: qm̄ totidem ſyllogiſmos fieri dicebamus. ī his ꝓpoſitionibꝰ que ꝑ diſiūctionē fierent: quot etiam fie rent in cōnexis. Et qm̄ de oībꝰ quoquomodo poſſint fieri hypotheticis ſyllogiſmis ſufficienter dictum eſt Explicit. Hic operis lōgitudinē terminemus. ¶ Incipit liber Boetij ad Simachū quo mō trinitas eſt vnus deus ⁊ non tres dij. ¶ Prologus. Nueſtigatam diutiſſime qōnem quātuꝫ nr̄e mentis igniculum lux diuina digna ta ē formatā rōnibꝰ litteriſqꝫ mandatā offerendā vobis cōicandāqꝫ curaui: tam veſtri cupidus iudicij: qͣꝫ noſtri ſtudio us iuenti. Qua in re ꝗd mihi ſit animi quotiēs ſtilo excogitata cōmendo: tum ex ipſa mate rie difficultate: tū ex eo qd̓ cariſ..i. vobiſ tm̄ qd̓ loquor ītelligi pōt. Neqꝫ enim fame iactatione ⁊ īanibus vul gi clamoribus excitamur. Sꝫ ſi quis eſt fructus exte rior: hic nō aliā pōt niſi materies ſil̓eꝫ ſperare ſnīam Quocūqꝫ igit̉ a vobis deieci oculos. Partī ignaua ſegnities: partī callidꝰ liuor occurrit: vt cōtumeliā vi dear diuinis tractatibus irrogare: qui talibus homi nū mōſtris non agnoſcenda hic potiuſqͣꝫ ꝓculcāda ꝓ iecerim. Iccirco ſtilū breuitate cōtraho ⁊ ex ītimis ſū pta ph̓ie diſciplinis: nouoꝝ verboꝝ ſignificatiōibus volo. Ut hec mihi tm̄ vabiſqꝫ ſi qn̄ ad ea conuertitis oculos colloquātur. Ceteros v̓o ita ſubmouimus: vt qui capere intellectu nequiuerint ad ea etiā legenda videant̉ indigni. Sed nec tm̄ a nobis queri oportet. quāto humane rōnis ītuitus ad diuinitatis valet cel ſa conſcendere. Nā ceteris quoqꝫ artibus idē quaſi ꝙ dā finis eſt conſtitutus: quouſqꝫ pōt via rōnis accede re. Neqꝫ enī medicina ſemꝑ egris affert ſalutē: ſꝫ nul la erit culpa medētis. ſi nihil eoꝝ que fieri oportebat omiſerit. Idemqꝫ ſit in ceteris. Ac quātū hec diffici lior queſtio eſt: tā facilior debet eſſe ad veniā. Uobis tn̄ ēt illud īſpiciendū eſt: an ex beati auguſtini ſcripti ſcīa rōnū aliquos in nos veniēs fructus intulerit. ac de propoſita queſtione hinc ſumamus initium. ¶ Explicit prologꝰ Incipit liber primus de trinitate Hriſtiane religionis reuerētiā pluras vſur pāt: ſed ea fides pollet maxīe ac ſolitarie ⁊ que tū ꝑꝑ vl̓iuꝫ p̄cepta regulaꝝ quibꝰ eiuſ dē religionis intelligatur auctoritas. Tum x propterea ꝙ eius cultus per oēs pene mun di terminos emanauit catholica vel vniuerſalis voca tur. Cuius h de trinitatis vnitate ſentētiā pater inꝗ unt deus filius deus ſpiritus ſanctuſ deus. Igit̉ pater filius ſpirituſſanctus vnus deus: non tres dij. Cuiꝰ cō iunctiōis ratio eſt in differentia: eos enim differētia. comitat̉: qui vel augent vel minuunt: vt arriani. Qui gradibus meritorum trinitatē variantes diſtrahunt atqꝫ in pluralitatē deducūt. Principium.n. pluralita tis alteritas ē: p̄ter alteritatē enim nec pluralitas ꝗd ſit ītelligi pōt. Trium nāqꝫ rerū in quolibet tum ge nere tū ſpecie: tum numero diuerſitas conſtat. Quo tiens idē dicit̉ totiens diuerſum etiam predicat̉. Idē

Liber
vo dr̄ tribus modis. Aut genere vt idem hō ꝙ equꝰ qꝛ idem genus vt aīal: vel ſpē vt idem Cato qd̓ Cice ro qꝛ eadē ſpēs vt hō vel numero vt Tullius ⁊ Cice ro qꝛ vnū eſt numero. Quare diuerſum etiā vel gn̓e vel ſpē vel numero dr̄: ſed numero differentiam acci dentiū varietas facit. nam tres hoīes neqꝫ gn̄e neqꝫ ſpē. ſꝫ ſuis accidentibus diſtant. Nā vel ſi aīo cuncta ab his accidentia ſeꝑaremus: tū locꝰ cūctis diuerſus eſt: quē vnū fingere nullo mō poſſumus. Duos enim corpora vnū locū non optinebūt: qui eſt accidēs atqꝫ ideo ſunt numero plures: qm̄ accidētibꝰ plures fiūt: ¶ Capl̓m ſecundum Ge igit̉ īgrediamur ⁊ vnūqd̓qꝫ vt ītelligi atqꝫ capi pōt diſcutiamꝰ. nā ſic̄ optīe dcm̄ vr̄ eruditi ē hoīs vnūqd̓qꝫ vt ipſū ē ita de M eo fidem capere ⁊ tentare. Nā cū tres ſint ſpeculatiue partes naͣlis in motu ī abſtracta ibidē Conſiderat enim corpoꝝ formas cuꝫ maͣ que corporibuſ actu ſeparari nō poſſūt Que corpora in motū ſūt vt cū terra deorſū igniſ ſurſū fert̉: hētqꝫ motuꝫ forma mae ꝯiuncta. Mathematica ſine motu in abſtracta. Hec.n. formas corpoꝝ ſpeculat̉ ſine maͣ ac ꝑ hoc ſine motu. Que forme cū ī ma ſint ab his ſe parari nō poſſūt. Theologia ſine motu abſtracta at qꝫ ſeꝑabilis. Nā dei ſub̓a ⁊ ma ⁊ motu caret. In naͣli bus igit̉ rōnaliter: in mathematicis diſciplinaliter: in diuinis ītellectualiter verſari oportebit. Neqꝫ deduci ad imagines: ſꝫ potius ipſam inſpicere formā q̄ vere forma: neqꝫ imago eſt: ⁊ que eē ipſū ē: ⁊ ex qua eē ē. ¶ Capl̓m tertium. Mne nāqꝫ eē ex forma eſt. Statua enī nō ſcd̓m es qd̓ eſt maͣ. ſed ſcd̓m formā q̄ in eo A inſignita eſt effigies aīalis dicit̉: ip̄mqꝫ es A non ſcd̓m terrā q eiꝰ maͣ: ſꝫ dr̄ ſcd̓m eris figurā: Terra quoqꝫ ip̄a nō ſcd̓m maͣm dr̄: ſed ſcd̓m ficcitatē grauitatēqꝫ q̄ ſunt forme: Nihil igitur ſcd̓m maͣm eſſe dicit̉: ſed ſcd̓m ꝓpriam formā. Sed diuinaº ſub̓a ſine materia forma eſt: atqꝫ ideo vnum: ⁊ eſt id qd̓ eſt. reliqua enim non ſunt. id qd̓ ſūt. Unūqd̓qꝫ.n. hꝫ eē ſuum ex his ex quibus eſt ideſt ex ꝑtibus ſuis ⁊ eſt hoc atqꝫ h̓.i. ꝑtes ſue cōiūcte: ſed non hͨ vel h̓ ſin gulariter: vt cum hō terrenus cōſtet ex aīa ⁊ corpore corpus ⁊ aīa ē: non vel corpus vel aīa. Igit̉ in ꝑte nō eſt id qd̓ eſt: qd̓ v̓o non eſt ex h̓ atqꝫ hoc: ſꝫ tm̄ ē hoc. Illud v̓o eſt id qd̓ ⁊ ē pulcherrimum fortiſſimūqꝫ: qꝛ nullo nitit̉ Quocirca hoc vere vnū ī quo nullꝰ nuerꝰ nullū in eo aliud p̄terqͣꝫ id qd̓ eſt: neqꝫ.n. ſubiectuꝫ fi eri pōt forma enī eſt. forme v̓o ſubiecte eſſe non pn̄t Nam ꝙ cetere forme: ſubiecte accidentibus ſint vt humanitas: non ita accidentia ſuſcipit in eo qd̓ ip̄a eſt: ſed eo qd̓ maͣ ei ſub̓a eſt. dum enim maͣ ſub̓a hu manitati ſuſcipit qd̓libet accidēs: ipſa hoc ſuſcipere videt̉ humanitas. forma v̓o que eſt ſine maͣ non pote rit eſſe ſubiectum: nec non v̓o ineſſe materie. Neqꝫ enī eſſe ⁊ forma: ſed imago. Ex his enī formis q̄ pre ter mam ſunt iſte forme venerunt. q̄ ſunt in ma ⁊ cor pus efficiunt. Nā ceteras que in corporibus ſunt abu timur formas vocantes: dū imagines ſint. Aſſimilan tur enim formis his que nō ſunt in materia ꝯſtitute. ¶ Capl̓m quartum. Ulla igit̉ in eo diuerſitas: nulla ex diuerſi tate pluralitas: nulla ex accidētibꝰ multitu Ado. atqꝫ iccirco nec numerus. Deus. v̓o a deo nullo differt nec vel accidentibus vel ſubſtātialibꝰ differētijs in ſub̓o poſitis diſtat: vbi v̓o
primus nulla eſt differētia nulla ē oīno pluralitaſ. Quore nec numerus. Igit̉ vnitas tm̄. Nā cū tertio repetit̉ deꝰ: cū pater ⁊ filius ⁊ ſpirituſſāctus nuncupat̉ tres vnita tes non faciunt pluralitatem numeri in eo qd̓ ipſe ſūt Si aduertamus ad res numerabiles: ac non ad ip̄m nūerū. Illic.n. vnitatū repetitio nūerū facit. Tres.n. vnitates ternariū faciūt: qꝛ ipſe numerus ex vnitati bus collectus eſt. In eo aūt nūero qui in rebuſ naͣlibꝰ cōſtat: repetitio vnitatū atqꝫ pluralitas minīe facit numerabiliū rerū numeroſā diuerſitatem. Numerꝰ enī duplex eſt: Unus quidē quo nūeramus: alter v̓o ꝗ in rebus numerabilibus ꝯſtat. Etenim vnū res eſt vnitas qua vnū dicimꝰ. Duo rurſus in rebus ſūt: vt hoīes vel lapides dualia mihi: ſed tn̄ dualitas: qͣ duo hoīes vel lapides fiūt duo: ⁊ in ceterꝭ eodē mō. ergo in nūero quo numeramꝰ repetitio vnitatū facit plu ralitatē: in reꝝ v̓o numero nō facit pluralitatē vnita tū repetitio: vel vt ſi de eodē dicam. Gladius vnus Mucro vnꝰ: Enſis vnus: pōt enim vnus tot vocabu lis gladiꝰ agnoſci. Hec enī vnitatū repetitio: iteratio potius eſt qͣꝫ nūeratio. velut ſi ita dicamꝰ: enſis: mu cro: gladius: repetito quedā eſt eiuſdē nō numeratio diuerſoꝝ. Uelut ſi dicā ſol: ſol: ſol: non tres ſoles effe cerim. Sed vno totiens predicaueriꝫ. Non igit̉ ſi de patre ⁊ filio ⁊ ſpirituſancto. tertio p̄dicat̉ deꝰ iccirco trīa numeratio numerū facit. hoc enī illis vt. dictū ē īminet: qui inter eos diſtātiā faciūt meritoꝝ. Catho licis v̓o nihil ip differentia conſtituentibꝰ: ipſāqꝫ for mā vt eſt eē ponentibus: neqꝫ aliud eē quā eſt ip̄m ꝙ eſt opinantibus. Repetitio recte de eodem: qͣꝫ enūa ratio diuerſa vr̄ cū dicit̉ deꝰ pater: deus filius: deus ſpirituſſanctus. Atqꝫ hec trinitas eſt vnus deꝰ: velut enſis atqꝫ mucro vnꝰ gͦladius. velut ſol ſol ſol vnꝰ ſol Sed hic interim ad ea dcm̄ ſit ſignificationē mōſtra tionēqꝫ qua oſtēdit̉ nō omnē vnitatū repetitionē: nu merū pluralitatēqꝫ perficere. Nō v̓o ita dr̄ pater ⁊ fi lius ⁊ ſpirituſſanctus quaſi multiuocū ꝗddā. Nā mu cro ⁊ enſis ⁊ ip̄ie eſt ⁊ idē. Pater v̓o ac filius ⁊ ſpiri tuſſanctus idem eꝗdē eſt nō v̓o ipſe in qua re pauliſꝑ conſiderādū eſt: requirentibꝰ enī ipſe eſt pater ꝗ filiꝰ minīe inꝗūt. Rurſuſ idē alter ꝗ alter negat̉: nō ē igit̉ inter eos in re oī in differentia. Qua ſubintrat queꝫ numerus ex ſubiectoꝝ diuerſitate confici ſuperius ex planatū ē: De qͣ re breuiter ꝯſiderabimꝰ ſi priꝰ illud quēadmodū de deo vnūquodqꝫ p̄dicat̉ p̄miſerimus. ¶ Capitulum quintum. Ecem oīno predicamenta traduntur: q̄ de rebus oībus vniuerſaliter predicant̉.i. ſub ſtātia: qualitas: qͣꝫtitas: ad aliꝗd: vbi quan do habere: ſitum: facere: pati. Hec igitur talia ſunt qͣ lia ſubiecta permiſerint. ¶ Capitulum ſextum. Am pars eoꝝ in reliquaꝝ reꝝ p̄dicatione ſub̓a eſt: ꝑs in accidentiuꝫ numero eſt. Ad hec cū ꝗs in diuinaꝫ verterit predicatiōeꝫ ☞cuncta mutātur q p̄dicari poſſunt: aliquid v̓o oīno nō p̄t p̄dicari. Nam ſub̓a in illo non eſt vere ſubſtantia: ſed vltra ſubſtantiā. Itē qualitas ⁊ cetera que euenire queunt quoꝝ vt amplior fiat intellectus. Exēpla ſubdēda ſūt. Nā cū dicimus deus: ſubſtantiā quidē ſignificare videmur: ſed eā q̄ ſit: vltra ſub̓am: ¶ Capitulum ſeptimum. Um vero iuſtꝰ qualitatē quidem: ſꝫ nō ac Mx cidentē: ſed eā que ſit ſubſtantia. Sꝫ vltra ſubſtantiā. Neqꝫ enim aliud eſt ꝙ ē aliud

Liber primus
eſt ꝙ iuſtus eſt: ſed idē eſt eſſe deo ꝙ iuſtꝰ. itē cū dr̄ magnus vel maximus quātitatē quidē ſignificare vi demur: ſꝫ eam que ſit ipſa ſubſtantia tulis qualem eē dixintus vltra ſubſtantiā. Idē eſt eniꝫ eſſe deo ꝙ ma gnus: de forma enim eius ſuperiꝰ demōſtratū ē: qm̄ his ſit forma ⁊ vnū vere nec: vlla pluralitas. Sed hec predicamenta talia ſunt: vt in quo ſint ipſuꝫ eē faciāt ꝙ dicitur diuiſe quidē in ceteris: in deo cōiūcte atqꝫ copulate hoc mō. Nam cuꝫ dicimus ſubſtātia vt hō vel deus ita dicitur quaſi illud de quo predicatur ip̄ꝫ ſit ſubſtantia: vt ſubſtantia hō vel deus. Sed diſtat. Quoniā homo non integre ipſū hō eſt: ac ꝑ hoc nec ſub̓a Qd̓ enim eſt alijs dꝫ: que non ſunt hō. Deuſ v̓o hoc ipſum qd̓ eſt deus eſt. Nec enim aliud eſt niſi qd̓ eſt: ac per hoc ipſum deus eſt. ¶ Capitulum octauum. Urſus iuſtus quod eſt qualitas: ita dicitur quaſi ipſe hoc ſit de quo p̄dicatur: ideſt ſi AS dicamus homo iuſtus: vel deus iuſtus ip ſum hominem vel deum iuſtus eſſe propo nimus: ſed differunt ꝙ homo alter alter ē iuſtus: deus v̓o eſt idem ipſum eſt qd̓ iuſtū. Magnꝰ etiam hō vel deus dicitur atqꝫ ita qua ipſe ſit homo magnus: vel deus magnus. Sed hō tm̄ magnus: deꝰ v̓o ipſuꝫ magnus exiſtit: reliqua v̓o neqꝫ de deo neqꝫ de ceteris predicantur. ¶ Capitulum nonum Am vbi vl̓ de deo vel de hoſe p̄dicare pōt De hoīe vt in foro: de deo vt vtiqꝫ. Sꝫ ita vt non quaſi ipſa ſit res id qd̓ predicat̉ de qua dr̄. Nō enī ita hō dr̄ eſſe in foro: quē admodū eſſe albꝰ vel longus: nec quaſi cir cunfuſus: ⁊ determinatus proprietate aliqͣ qͣ deſigna ri ſe poſſit: ſꝫ tm̄ qd̓ ſit illud alijs īformatū rebꝰ ꝑ hāc predicationē oſtenditur de deo v̓o non ita. Nā quod vbiqꝫ eſt ita dici videtur nō ꝙ in oī ſit loco. Oīno.n. in loco eſſe non pōt: ſed quod ei omnis locus adſit ad eum capiendū. cum ipſe non ſuſcipiatur in loco. Atqꝫ ideo nuſqͣꝫ in loco eſſe dicit̉: qm̄ vbiqꝫ ē: ſꝫ nō in loco Qn̄ v̓o eodem predicatur modo vt de homine heri venit: de deo vero ſemper eſt hoc quoqꝫ non quaſi eē aliquid dicitur illud ipſum: de quo heſternus dr̄ aduē tus: ſed quod ei ẜm tempus acceſſit predicat̉. Qd̓ v̓o de deo dicitur ſemper eſt: vnū quidem ſignificat qͣſi oī preterito fuerit: omni quoquomodo ſit preſenti: oī futuro erit qd̓ de celo ⁊ de ceteris īmortalibꝰ corpo ribus ẜm ph̓os dici poteſt. At de deo nō ita. Semꝑ enī eſt qm̄ ſemper preſentis eſt in eo tempuſ. Tātūqꝫ inter noſtrarum rerū preſens qd̓ eſt nūc intereſt ac diuinaruꝫ: ꝙ noſtrum nunc quaſi currens tēpus facit ſempiternitatem. Diuinum v̓o nunc permanēs neqꝫ mouens ſeſe atqꝫ conſiſtens: ⁊ eternitatem facit. Cui nomini ſi adiicias ſemper facies eius ꝙ eſt nunc iu gem indefeſſumqꝫ ac per hoc perpetuum facies cur ſum quod eſt ſempiternitas. ¶ Capitulum decimum. Urſus habere vel facere eodem mō. Dici mus enī currit veſtitus de homine de deo ¶AA cuncta poſſidens regit. Rurſus nihil de eo ꝙ eſt eſſe de vtriſqꝫ dictum eſt. Sed hec Q omnis predicatio exterioribus dat̉ omnia qꝫ hic quodāmodo referantur ad aliud. Cuius predi cationis differentiam ſic facilius inter nos ſcimꝰ. qui hō eſt vel deus refertur ad ſubſtantiaꝫ quā eſt aliꝗd ideſt hō vel deus. Qui iuſtꝰ eſt refertur ad qualitatē
qua.ſ. eſt aliquid.i. iuſtus. Qui magnus ad quātitatē qua eſt aliquid.i. magnus: Nam in ceteris p̄dicatiōi bus nihil tale eſt. Qui enī dicit eſſe aliquē in foro vl̓ vbiqꝫ refert quidē ad predicamentū quod eſt vbi: ſꝫ non in quo aliquid eſt velut iuſtitia iuſtus. Itē cū di co currit vel regit vel nunc ē vel ſemper eſt refert̉ ꝗ dem vel ad facere vel ad tempus. Si tamen interī di uinuꝫ illud ſemper tempus dici poteſt. Sed nō ī quo aliquo aliquid eſt velut magnitudine magnum. Naꝫ ſcitum paſſionēqꝫ requiri non opꝫ in deo. Neqꝫ enim ſūt. iā ne patet que ſit differētia ꝑditionū ⁊ patet ꝙ alie ꝗdē quaſi rem monſtrent. Alie v̓o quaſi circūſtā tias rei. Quodqꝫ illa que ita predicantur vt eſſe aliꝗd rem oſtendant. Illa v̓o vt non eſſe: ſed potius extrin ſecus aliquid quodāmodo affigant. Illa igit̉ q̄ aliꝗd eſſe deſignat ẜm rem predicationes vocētur: q̄ cū de rebus ſubectis dicuntur vocantur accidentia ẜm reꝫ. Cum vero de deo qui ſubiectus nō eſt ẜm ſubſtantiā rei predicatio nuncupatur. ¶ Capitulum vndecimum. Ge nūc de relatiuis ſpeculemur ꝓ ꝗbꝰ eē quod dictum eſt ſumpſimus ad diſputatio I nem. Maxime enim hic non videntur ẜm ſe facere predicationem: que perſpicue ex alieno aduentū conſtare perſpiciuntur. Age enim qm̄ dominus ⁊ ſeruus relatiua ſunt videa mus vtrum ne ita ſit vt ẜm ſe ſit predicatio an mini me. Atqꝫ ſi auferas ſeruuꝫ abſtuleris quoqꝫ dominū Ac non etiam ſi auferas albedinem abſtuleris quoqꝫ album Sed intereſt ꝙ albedo accidit albo: qͣ ſublata ꝑit nimirū albū. At in domino ſi ſeruum auferas ꝑit vocabulū quo dominus vocabatur. Sed non accidit ſeruus domīo vt albedo albo: ſed poteſtas q̄dā qͣ ſer uus coercetur: Que qm̄ ſublato deperit ẜuo. cōſtat non eam per ſe domino accidere ſed per ſeruorū quo dāmodo extrinſecum acceſſum. Non igitur dici pōt ꝑ predicationem relatiuam quicqͣꝫ rei de qua dicitur ẜꝫ ſe addere vel minuere vel mutare: que tota non in eo qd̓ ē eſſe ꝯſiſtit. Sꝫ ī eo ꝙ ē ī cōꝑatiōe aliquo mō ſe habere. Nec ſemper ad aliud: ſed aliquotiēs ad idē Age.n. ſtet quiſqͣꝫ: igit̉ ſi accedā dexter ero ei ſiniſter Ille ad me comparatus erit dexter non ꝙ ita ſit ꝑ ſe dexter velut longus aut albꝰ. ſed quod ego dexter ac ceſſerim. Rurſus ego ſiniſter accedo. Item erit ille dexter: nō ꝙ ille ſit ꝑ ſe dexter velut albꝰ ac lōgꝰ: ſꝫ ꝙ me accn̄te ſit dexter: atqꝫ id ꝙ ē a me ⁊ ex me ē: mini me vero ex ſe. Quare ẜm rei alicuiꝰ que in eo qd̓ ip̄a ē ꝓprietatē non faciunt predicationē nihil alternare vel mutare queunt: nullāqꝫ omnino eſſentiā variare Quocirca ſi pater ac filius ad aliꝗd dicūtur: nihilqꝫ aliud vt dictū ē differt niſi ſola relatiōe. Relatio v̓o non predicat̉ ad id de quo predicat̉ quaſi ip̄a ſit ⁊ ẜꝫ rem de qua dicit̉ nā faciet alteritatē rei de qua dici tur. Sed ſi dici pōt quo quidem modo id qd̓ vix intel ligi potuit interpretatum eſt perſonarum. ¶ Capitulum duodecimum. Mnino enī magna regula ē veritas ī rebꝰ incorporalibꝰ diſtātias effici differētiiſ nō locis. neqꝫ acceſſiſſe dici p̄t aliꝗd deo vt pr̄ fieret: n̄ enī cepit eē vnqͣꝫ pater eo ꝙ ſub̓a lis quidē ei ē productio filii. Relatiua v̓o predicatio patris ac ſi meminimus omnium ī prioribꝰ de deo ſē tentiarum. Ita cogitemus proceſſiſſe quidem ex deo patre

De trinitate
patre filium dictum ⁊ ex vtriſqꝫ ſpiritumſanctū: hos quoniam incorporales ſint minime locis diſtare quo niā vero pater deus ⁊ filius deus ⁊ ſpirituſſanctꝰ deꝰ Deus vero quoniā nullas hꝫ differentias quibus dif ferat a deo a nullo eorum differt. Differentie v̓o vbi abſūt abeſt pluralitas: vbi abeſt pluralitas: adeſt vni tas. Nihil aūt aliud gigni potuit ex deo niſi deus ⁊ in rebus numerabilibus repetitio vnitatū nō facit mo dis oībus pluralitatē. Triū igit̉ idonee conſtituta eſt vnitas. Sed quoniam nulla relatio ad ſeipſum refer ri poteſt: iccirco ꝙ ea ẜm ſeipſum eſt p̄dicatio que re latione caret. facta quideꝫ eſt trinitatis numeroſitaſ in eo ꝙ eſt predicatio relationis: ſed ſeruata eſt ſub ſtantie vnitas in eo ꝙ eſt in differentia vel ſubſtātie uel oꝑationis uel oīno eius que ẜm ſe dicit̉ p̄dicatio nis. Ita igitur ſubſtantia continet vnitatē relatio ml̓ tiplicat trinitatem: atqꝫ ideo ſola ſigillatim ꝓferunt̉ atqꝫ ſeparatim que relationis ſūt. Nā idē pater qui fi lius non eſt: nec idem vterqꝫ qui ſpirituſſanctus. Idē tn̄ deus eſt pater ⁊ filius ⁊ ſpirituſſanctus: idem iuſtꝰ idē bonus: idem magnus: idē oīa que ẜm ſe poterūt p̄dicari. Sane ſciendū eſt nō ſemꝑ talē eſſe relatiuaꝫ predicationem vt ſemper ad differens predicet̉ vt eſt ſeruus ad dn̄m: differt enim. Nā oē equale eqͣli eqͣle eſt: ⁊ ſimile ſimili ſimile eſt: ⁊ idē ei qd̓ eſt idem idem eſt: ⁊ ſimilis eſt in trinitate relatio patris ad filium ⁊ vtriuſqꝫ ad ſpiritumſanctum vt eius quod eſt idē ad id qd̓ eſt idē. Quod ſi in cunctis alijs rebus nō pōt in ueniri: facit hoc cognata caducis rebus alteritaſ. nos v̓o nulla imaginatione deduci ſed ſimplici intellectu erigi ⁊ vt qd̓qꝫ ītelligi poteſt: ita aggrēdi etiā intelle ctu oportet. Sed de propoſita queſtione ſatis dictū ē Nūc veſtri normā iudicij expectat ſubtilitas queſtio nis: que vtꝝ recte diuerſa ſit an minime veſtra ſta tuat pronūciationis auctoritas. Quod ſi ſententie fi dei fundamentis ſponte firmiſſima opitulante gratia diuina idonea argumentorum adinuenta preſtitimꝰ. illuc perfecti operis letitia remanebit vnde venit af fectus. Quod ſi vltra ſe humanitas nequiuit aſcēde re quantum imbecillitas ſubtrahit vota ſupplebunt. ¶ Explicit liber primus. ¶ Incipit ſecundus eiuſdem ad Ioannem diaconum eccleſie Romane vtrum pater ⁊ filius: ac ſpirituſſan ctus de diuinitate ſubſtantialiter predicentur. Uero an pater ⁊ filius ac ſpirituſſanctꝰ de diuinitate ſubſtantialiter predicent̉: an alio quoqꝫ modo. viamqꝫ indaginis hinc arbitror eſſe ſumendam vnde rerū omnium manifeſtum conſtat exordiuꝫ: Iideſt ab ipſis catholice fidei fundamen tis. Si igitur interrogem an qui dicitur pater ſubſtā tia ſit: reſpondetur eſſe ſubſtantia. Quod ſi queram an filius ſubſtantia ſit ideꝫ dicitur. Spiritumſanctū quoqꝫ ſubſtantiam eſſe nemo dubitauerit. Sed cum rurſus colligo patrem filium ſpiritū ſanctum non plu res ſed vna occurrit eſſe: vna igit̉ ſubſtantia triū nec ſeparari vllo modo aut diſiungi poteſt: nec velut par tibus in vnum coniuncta eſt: ſed eſt vna ſimpliciter. ⁊ Quecunqꝫ igitur de diuina ſubſtantia predicant̉ ea tribus oportet eſſe communia idqꝫ erit ſigni que ſint que de diuinitatis ſubſtantia predicētur. Quod que cunqꝫ hoc modo dicuntur de ſingulis in vnum colle ctis tribꝰ ſingulariter predicabitur hoc modo. Si di cimus pater deus eſt: filius deus eſt: ſpirituſſanctus deus ē: pater filius ac ſpirituſſanctus vnꝰ deꝰ. Si igi
tur eorum vna deitas vna ſubſtantia eſt: lꝫ dei nomē de diuinitate ſubſtantialiter predicari. Itaº pater ve ritas eſt: filius veritas eſt ſpirituſſanctuſ veritas ē. pater filius ſpirituſſanctus. Non tres veritates ſed vna veritas eſt. Si igitur vna in his ſubſtantia vna eſt veritas neceſſe eſt veritateꝫ ſubſtantialiter predi cari: de bonitate de incommutabilitate: de iuſtitia: d̓ omnipotentia ac de ceteris omnibus que tam de ſin gulis qͣꝫ de omnibus ſingulariter predicamuſ. mani feſtum eſt ſubſtantialiter dici. Unde apparet ea que cum in ſingulis ſeparatim dici conuenit: nec tamen in omnibus dici queunt non ſubſtantialiter predicari ſed alio modo. Qui vero iſte ſit poſterius queram. Nam qui pater eſt hoc vocabulum nō tranſmittit ad filium neqꝫ ad ſpiritumſanctum. Quod ſit vt non ſit ſubſtantiale nomen hoc indictum. Nam ſi ſubſtantia le eſt vt deꝰ: vt veritas: vt iuſtitia vt ipſa quoqꝫ ſub ſtantia de ceteris diceretur. Item filius ſolus hoc re cipit nomen. Neqꝫ enim cū alijs iungitur: ſicut ī deo ſicut in veritate: ſicut in ceteris ſuperius dīxi. ſpiri tus quoqꝫ ſanctus non eſt idem qui pater ac filius. Ex his igitur intelligimus patrem filium ac ſpirituꝫ ſanctum: non de ipſa diuinitate ſubſtantialiter dici: ſed alio quodam modo. Si enim ſubſtantialiter pre dicaretur ⁊ de ſingulis ⁊ de omnibus ſingulariter di ceretur. Hec vero ad aliquid dici manifeſtum eſt. nā ⁊ pater alicuius pater eſt: ⁊ filius alicuius filius eſt ⁊ ſpiritus alicuis ſpiritus. Quo ſit vt nec trinitas ſub ſtantialiter de deo predicetur. non enim pater trini tas qui enim pater eſt filius ac ſpirituſſanctus non ē: nec trinitas filius nec trinitas ſpirituſſanctus ẜm eū dem modum. Sed trinitas quidem in perſonarū plu ralitate conſiſtit: vnitas vero in ſubſtantie ſimplicita te. Quod ſi perſone diuiſe ſunt: ſubſtantia vero diui ſa ſit neceſſe eſt ꝙ vocabulum ex perſonis origineꝫ ca pit id ad ſubſtantiam non pertinere ad trinitatem ꝑ ſonarum diuerſitas facit. trinitas igitur nō pertinet ad ſubſtantiam. Quo ſit vt neqꝫ pater neqꝫ filius ne qꝫ ſpirituſſanctus nec trinitas de deo ſubſtantialiter predicentur. Sed vt dictum eſt ad aliquid. Deus ve ro veritas: iuſtitia: bonitas: omnipotentia ſubſtantia immutabilitas virtus ſapientia ⁊ quicquid huiuſmo di excogitari poteſt ſubſtantialiter de diuinitate dici tur. Hec ſi recte ſe ex fide habent: vt me inſtruas pe to. Aut ſi aliqua re forte diuerſus es diligētius intue re que dcā ſūt ⁊ fidē ſi poteris rationemqꝫ coniunge ¶ Explicit̓ liber ſecundus de trinitate. ¶ Incipit prologus in librum de hebdomadibus. Oſtulas vt ex hebdomadibus noſtris eiꝰ queſtionis obſcuritatem que continet mo dū quo ſubſtantie in eo qd̓ ſint: bone ſint: H cum vero ſint ſubſtantialia bona digeraꝫ ⁊ paulo euidentius monſtrem. Idqꝫ eo dicis eſſe faciendum: ꝙ non ſit omnibus notum iter huiuſmodi ſcriptionum. Tuus vero teſtis ipſe ſum qͣꝫ hic viuaciter fueris ante complexus. Hebdoma das vero ego ipſe mihi cōmētor potiuſqꝫ ad memo riā mihi ſpeculata conſeruo qͣꝫ cuiqͣꝫ participo: quo rum laſciuia ac petulantia nihil a ioco riſuqꝫ patitur eſſe coniunctum. pro hinc tu ne ſis obſcuritatibꝰ bre uitatis aduerſus: que cum ſint archani fida cuſtodia tamen id habent cōmodi. ꝙ cum his ſolis qui digni ſunt colloquuntur. Ubi igitur in mathematica fieri ſolet ceteriſqꝫ etiam diſciplinis prepoſui terminos re gulaſqꝫ quibus cuncta que ſequuntur efficiam.

De hebdomadibus
¶ Incipit liber de hebdomadibus. Cap. i. ⁊ ꝓpō. prīa. Ommunis animi cōceptio eſt enūciatio ꝗſ qꝫ quā probat auditam. Varū duplex mo A dus eſt. Nam vna ita communis vt ē oīuꝫ hominū ſit veluti ſi proponaꝫ hāc. Si duo bus equalibus equalia auferas que relin quātur e qualia eſſe nullus id intelligens neget. alia v̓o eſt doctorū tm̄ que tamen ex talibus cōmunis aī cōceptionibus venit vt eſt. Que in corporalia ſunt in loco nō eſſe ⁊c̄. que tamē vulgus ſed docti cōprobant ij. ¶ Diuerſum eſt eſſe ⁊ id ꝙ eſt. Ip̄m.n. eē nōdū eſt at v̓o qd̓ eſt accepta eſſendi forma eſt atqꝫ ꝯſiſtit. iii. ¶ Quod eſt participare aliquo poteſt. Sed ip̄m eſſe nullo modo aliquo ꝑticipat: ſit enim ꝑticipatio cum aliquid iā ē: eſt aūt aliꝗd cū eſſe ſuſceperit. iiii. ¶ Id quod eſt habere aliꝗd preter qͣꝫ quod ipſum eſt pōt ipſum vero eſſe nihil aliud preter ſe habet admixtū. v. ¶ Diuerſū eſt autem eſſe aliquid ⁊ eſſe aliquid ī eo quod eſt: illic.n. accidēs hac ſb̓a ſignificatur. vj. ¶ Oē quod ē ꝑticipat eo qd̓ ē eſſe vt ſit. alio v̓o ꝑticipat vt aliquid ſit. At per hoc id quod eſt participat eo quod eſt eſſe vt ſit. Eſt vero vt particeps alio quolibet oē ſimplex eſſe ſuum ⁊ id qd̓ eſt. vnū habet. vij. ¶ Oī cō poſito aliud eſt eſſe aliud ipſum eſt. viij. ¶ Oīs di uerſitas eſt diſcors ſimilitudo vero quedā appetenda eſt. Et qd̓ appetit aliud tale ip̄m eſſe naturaliter on̄ dit̉ quale ē aliud hoc ip̄ꝫ qd̓ appetit. Sufficiunt igit̉ que premiſimus a prudente vero rōnis īterp̄te ſuis vnumquodqꝫ aptabitur argumentis. ¶ Capitulum ſecundum. Ueſtio vero huiuſmodi eſt. ea que ſunt bo na ſūt. Tenet eniꝫ cōis ſnīa doctoꝝ oē qd̓ eſt ad bonum tendere. Oē autem tendit ad ſimile: que igitur ad bonum tendunt bona ipſa ſunt. Sed quemadmodum bona ſunt inquirēdū eſt vtrum ne participatione an ſubſtantia. Si partici patione per ſeipſa nullo modo bona ſunt: nam quod participatione album eſt per ſe: in ea quod ip̄ꝫ eſt al bū non eſt: ⁊ de ceteris qualitatibus eodeꝫ modo. Si igitur participatione ſunt bona ipſa per ſe nullo mo do bona ſunt: non igitur ad bona tendunt. Sed con ceſſū ē: non igitur participatione ſunt bona: ſed ſub ſtantia. Quoꝝ vero ſubſtantia bona eſt id quod ſunt bōa ſūt: id qd̓ ſunt ante hn̄t ex eo quod eſt eſſe. Eſſe igit̉ ipſorum bonoꝝ eſt: oīum igit̉ reꝝ ipſū eſſe bonū eſt. Sed ſi eſſe bonum eſt: ea que ſunt in eo ꝙ ſūt bo na ſunt: idemqꝫ illud eſt eſſe quod bonum eſſe. Sub ſtantialia igitur bona ſunt quoniā non participāt bo nitate. Qd̓ ſi ipſuꝫ eſſe in eis bonum eſt: non ē dubiū quin etiam ſubſtantialia cū ſint bōa primo ſint bono ſimilia ac per hoc ip̄ꝫ bōa erūt: nihil eſt illi p̄ter ſeip̄ꝫ ſimile eſt: exquo ſit vt omnia que ſunt deuſ ſint: qd̓ di ctu nephas eſt. Non ſunt igitur ſubſtātialia bona: ac per hoc non in his eſt eſſe bonum. Nō ſunt igitur in eo qd̓ ſunt bona: ſed nec participant bonitatē: nullo .n. modo ad bonū tenderēt: nullo igit̉ modo ſunt bo na. Huic queſtiōi talis poterit adhiberi ſolutio. mul ta ſunt que cum ſeparari actu non poſſunt: animo ta mē ⁊ cogitatione ſeparantur. Ut cum trianguluꝫ vel cetera ſubiecta materie nullꝰ actꝰ ſeparat: mēte tn̄ ſe gregans ip̄m triangulū ꝓprietatūqꝫ eius preter ma teriam ſpeculatur: amoueamus igit̉ primi boni preſē tiam pauliſper ex aīo quod eſſe quidem contingit: id qꝫ oīuꝫ doctoꝝ indoctorūqꝫ ſententia: barbaraꝝ quo qꝫ gentium religionibus cognoſci poteſt. Hoc igitur
pauliſ per amoto: ponamus oīa eſſe que ſunt bona: at qꝫ ea conſideremus quemadmoduꝫ bona eſſe poſſēt: ſi a prīo bono minime defluxiſſent. Hinc intueor alid̓ in eis eſſe quod bona ſunt aliud quod ſunt. Ponatur enī vna eadēqꝫ ſubſtantia bona eſſe alba: grauis: ro tunda: tunc aliud eſſet ipſa illa ſubſtantia: aliud eiꝰ ro tunditas: aliud color: aliud bonitas. Nam ſcilicet ſin gula idem eſſent quod ipſa ſubſtantia: idem eſſet gra uitas quod color: quod bonum: ⁊ bonum quod graui tas: qd̓ fieri natura non ſinit. Aliud igit̉ tūc ī eis eēt eē: aliud aliquid eſſe: ac tunc bona quidē eēt: eſſe tn̄ ip̄ꝫ minime haberent bonū. Igitur ſi nullo modo eſ ſent: nō a bono ac bona eēt ac nō idē eēt qd̓ bona: ſed eis aliud eſt eē: aliud bona eſſe. Qd̓ ſi nihil oīno aliud eſſent niſi bōa: neqꝫ grauia: neqꝫ colorata: neqꝫ ſpacij dimenſione diſtenta nec nulla in eis qualitaſ eſ ſet: niſi tm̄ bona eſſent: tunc non res ſed reꝝ videren tur eſſe principiū: nec potius viderent̉ ſed videret̉. Unū.n. ſolūqꝫ eſt huiuſmodi qd̓ tn̄ bonū nihil aliud qꝫ ſit. Que non ſunt ſimplicia nec eſſe oīno poterāt: niſi ea id quod ſolum bonum eſt eſſe voluiſſet. Iccir co quoniā eſſe eoꝝ a boni voluntate defluxit: bona eē dicuntur: primum enim bonum quoniā eſt eo quod ē bonum eſt ſin. vero bonum quoniam ex eo fluxit cuiꝰ ipſum eſſe bonum eſt ip̄m quoqꝫ bonū ē: ſed ip̄m eſſe oīum rerum ex eo fluxit quod eſt primum bonum: ⁊ qd̓ bonū tale eſt: vt recte dicat̉ in eo qd̓ eſt eē bonum Ipſum igitur eſſe eoꝝ bonum eſt. Tunc enim in eo quod eſſent non eſſent bona: ſi a primo bono minime defluxiſſent. Qua in re ſoluta queſtio eſt. iccirco eniꝫ lꝫ in eo ꝙ ſint bona ſint: non ſunt tamen ſimilia prīo bono. Qm̄ non quoquomodo ſint res ipſum eſſe eaꝝ bonum eſt. Sed quoniam non poteſt eſſe ipſum eſſe rerum: non a primo eſſe defluxerit.i. a bono: iccirco ipſum eſſe bonum eſt: nec ſimile ei a quo eſt. Illud.n. quoquomodo ſit bonum eſt in eo quod eſt: non enim aliud eſt preterqͣꝫ quod bonum ē: hoc autem non ab illo niſi eēt bonū fortaſſe eſſe poſſet. Sed bonū in eo quod eſt eſſe non poſſet. Tunc enim participaret for ſitan bono: ip̄m v̓o eſſe quod non haberēt a bono: bo nū habere nō poſſent. Igit̉ ſublato ab his primo bo no mente ⁊ cogitatione: iſta licet eēt bona: tn̄ in eo quod eſſent: bona eſſe non poſſent. Et quoniam actu non potuere exiſtere niſi illud ea ꝙ vere bonū eſt ꝓ duxiſſet: iccirco ⁊ eſſe eorum bonum eſt: ⁊ non eſt ſil̓e ſubſtantiali bone id quod ab eo fluxit. ⁊ niſi ab eo flu xiſſent licet eſſent bona tamen in eo quod ſunt bona eſſe non poſſent: quoniam ⁊ p̄ter bonum ⁊ nō ex bo nō eēnt cū illud ip̄m bonū primū ē ⁊ ip̄ꝫ eſſe ſit: ⁊ ip̄ꝫ bonū ⁊ ip̄m eſſe honū. Aut non etiā alba in eo ꝙ ſūt alba eſſe oportebit ea que alba ſunt quoniā ex volun tate dei fluxerunt vt eſſent alba minime. Aliud eſt.n. eſſe ⁊ aliud alba eē: hec ideo qm̄ qui ea vt eſſent effe cit: bonus quideꝫ eſt minime vero albus. Uoluntatē igitur boni comitata ſunt vt eſſent bona in eo ꝙ ſūt. Uoluntatem vero albi non ſunt comitata vt talis eiꝰ eſſet ꝓprietas vt eſſet album in eo quod eſt: neqꝫ.n. ex albi voluntate defluxerunt. Itaqꝫ qꝛ voluit eſſe ea alba ꝗ erat non albus ſunt alba tantum. Quia vero voluit eſſe ea bona qui bonus erat: ſunt bōa in eo qd̓ ſunt. Secūdū hanc igit̉ rōnem: cuncta oportet eē iu ſta quoniam ipſe iuſtus eſt: quia ea eſſe voluit. ne hec quidem. nam bonum eſſe ad eſſentiam. Iuſtum vero eſſe ad actum reſpicit. Idem autem eſt in eo eſſe qd̓ agerent: idem igitur bonum eſſe quod iuſtum: nobis vero

De vnitate ⁊ uno
vero non eſt idem eſſe quod agere. Non enim ſimpli ces ſumus: non eſt igitur nobis idem bonos eſſe ꝙ iu ſtos: ſed idem eſſe eſt nobis omnibus in eo quod ſu mus: bona igitur omnia ſunt non etiaꝫ iuſta. Ampliꝰ bonum quidem generale eſt: iuſtum vero non ſpecia le: nec ſpecies deſcendit in omnia. Iccirco alia quideꝫ iuſta: alia non. omnia vero bona. ¶ Explicit liber de hebdomadibus. ¶ De vnitate ⁊ vno. Nitas eſt qua vnaqueqꝫ res dicitur eē vna ſiue eniꝫ ſit ſimplex ſiue compoſita ſiue ſpi ritualis ſiue corporea res vnitate vna eſt: nec poteſt eſſe vna niſi vnitate: ſicut alba niſi albedine: nec quanta niſi quantitate. Non ſolum autem vnitate vna eſt: ſed etiam tandiu eſt quicquid id quod eſt qͣꝫdiu in ſe vnitas eſt. Cum autem deſinit eſſe vnum: deſinit eſſe id quod eſt. vn de eſt hoc. Quicquid eſt ideo ē ꝙ vnū eſt. qd̓ ſic oſtē ditur. Oē.n. eſſe ex forma eſt in rebus creatis: ſꝫ nul lum eſſe ex forma: ſed niſi cum forma materie vnitas eſt. Eſſe enim non eſt niſi ex coniunctione forme cum materia. Unde philoſophi dicūt illud deſcribentes. Eſſe eſt exiſtentia forme in materia. Cum autem for ma materie vnitur ex coniunctiōe vtriuſqꝫ neceſſario aliquid vnum conſtituitur. In qua conſtitutione il lud vnum non permanet: niſi quandiū vnitas formā cum materia tenet. Sed deſtructio rei non eſt aliud qͣꝫ ſeparatio forme a materia: ſed ſeparatio ⁊ vnitio contraria ſunt. igitur ſeparatione ſi res deſtruitur ꝓ fecto in ſuo eſſe non niſi in vnitate conſeruatur. Uni tio autem non ſit vnitate qͣ eſt ab vnitio qͣꝫ erat vnū diſſoluitur. Soluta autem vnione deſtruitur eſſentia eius: quod ex earum vnitione prouenerat ⁊ ſit non vnum. Quapropter ſicut vnitate res ad eſſe ducitur: ſic ⁊ in illo eſſe cuſtoditur. Unum eſſe ⁊ vnum inſeꝑa rabiliter commitantur ſe ⁊ videntur ſimul natura quia enim creator vnus eſt: ideo rebus quas condi dit hoc in munere dedit: vt vnaqueqꝫ eſſet etiaꝫ vna Ac per hoc ex quo reſ habet eſſe vna eſt: ideo motus ſubſtantiarum eſt ad vnum ⁊ propter vnum: ⁊ nihil eorum que ſunt appetit eſſe: ſed omnia ſicut appe tunt. Habere autem eſſe non poſſunt niſi vnum. ideo omnia ad vnum tendunt. Unitas enim eſt que vnit omnia: ⁊ tenet omnia diffuſa in omnibus que ſunt. Quapropter quia materia nō habet eſſe niſi ꝑ vnio nem ſui cum forma. forma autem non tenet vnitatē cuꝫ materia niſi vnitas ſit: ideo materia egēt vnitate ad vniendum ſe: ⁊ de natura ſua habet multiplicari diuidi ⁊ ſpargi. Unitas vero retinet: vnit: ⁊ colligit: ac per hec ne materia diuidatur ⁊ ſpargatur: neceſſe eſt ut ab vnitate retineatur. Quicquid autem per ſe non vnitur per ſe vtiqꝫ ſpargitur: quia omnis que fa cit aliquam rem contrariam agenti facit contrariam facte rei. Contrariorum eniꝫ contrarii ſunt effectus: quia vnitas facit vnum ꝓfecto: materia facit diuiſio nem ac per hoc vnitas per ſe retinet materiam. Sed quicquid per ſe retinet non poteſt facere ſeꝑa rationem. forma ergo exiſtens in materia eſt que ꝑ ficit ⁊ cuſtodit eſſentiam cuiuſlibet rei. Unitas eſt de ſcendens a prima vnitate que creauit eam Prīa enī ⁊ vna vnitas que eſt vnitas ſibi ipſi creauit aliam vni tatem que eſt infra eam. Sed quia omne creatum di uerſuꝫ eſt a quo creatum ꝓfecto creata vnitas a creā te vnitate omnino diuerſa eſſe debuit ⁊ quaſi oppoſi ta. Sed quia creatrix vnitas non habet principiū ne
199 qꝫ finem: nec permutationem: nec diuerſitateꝫ. Ideo create vnitati accidit multiplicitas: diuerſitas ⁊ mu tabilitas: ita vt in quadam materia ſit habens prī cipium vt in generatis ⁊ finem: in quodam vero vt in creatis principium ⁊ finem: quia in quibuſdaꝫ ſub iacet permutationi ⁊ corruptioni. In quibuſdam eniꝫ materia eſt ſubtilis: ſimplex remota a contrarietate ⁊ ſeparatione. perficitur autem ei vnitas ⁊ vnitur cū ea ſicut hec ⁊ illa. Sicut non diuiſibile in actu. fictu in celeſtibus corporibus in quibuſdam vnitas a materia inſeparabilis eſt: ⁊ ideo carent fine quia perpetua ſūt In quibuſdaꝫ vero materia fuerit ſpiſſa debilis ⁊ nō adequatur eis vnitas: ſed debilitatur in vniendo eo rum eſſentiam. ⁊ ob hoc diſſoluitur eſſentia eorum quia non retinetur ab vnitato ſicut in generatis que habent principium ⁊ finem. Quanto enim vnaque qꝫ vnitas propinquior fuerit prime ⁊ vere vnitati. tanto materia formata per illā erit magis vna ⁊ ſim plex: ⁊ econuerſo: quanto remotior fuerita prima vnitate tanto erit multiplicior ⁊ compoſitior. ⁊ ob hoc vnitas que duxit ad eſſe materiam intelligentie eſt magis vna ⁊ ſimplex ⁊ nō multiplex nec diuiſibi lis eſſet aliter ſed ſi diuiſibilis eſt hoc ſi quidem acci dentaliter eſt. ⁊ iō hec vnitas ſimplicior ⁊ magis vna eſt omnibus vnitatibus que ducunt ad eſſe ceteras ſubſtantias: eo ꝙ immediate adheret prime vnitati que creauit eā Sed qꝛ vnitas ſubſiſtēs in materia in telligentie eſt vnitas ſimplicitatꝭ: ideo neceſſario vni tas ſubſiſtens in materia anime: quia infra eam eſt creſcit ⁊ multiplicatur ⁊ accidit ei mutatio ⁊ diuerſi tas: ⁊ ſic paulatim deſcondendo a ſuperiori per vnuꝫ gradum materie inferior vnitas auget̉: ⁊ multiplica tur quouſqꝫ peruenietur ad materiam que ſubſtinet quantitatem ſcilicet ſubſtantiaꝫ huius que quia a pri ma vnitate remotiſſima eſt: ⁊ propter ſpiſſitudinem groſſitudinem ſua oppoſita ſubſtantie ſuperiori que eſt ſubtilis ⁊ ſimplex: quoniam illa eſt ſubiectum prin cipij ⁊ initii vnitatis. ¶ Finis v̓o multum diſtat a prī cipio quoniam finis non eſt dictus niſi defectus vir tutis principij ⁊ terminis. Unde ẜm deſcenſum vni otatis a ſuperiore ad inferius ſit degeneratio ſiue ſim plicitatis ⁊ minorationis ſue virtutis ad ſimilitudi nem aque que in ortu ſuo ſubtilis ⁊ clara naſcitur: ſed paulatim deorſum defluens in paludibus ⁊ ſtagnis inſpiſſatur ⁊ obſcuratur: ſic paulatiꝫ variatur vnitas propter varie materie que ſubſtinet eam. Nam quia aliquid eſt materie ſpirituale ⁊ aliquid corporale: ad eius purum ⁊ lucidum ⁊ aliquid eius ſpiſſum ⁊ obſcu rum: ⁊ hec ꝓpter quantitatem eius partes in aliꝗbus ſunt rariores: vt ī aere. In aliquibuſ vero ſtrictiores vt in lapide. Ideo vnaqueqꝫ res materie ẜm graduꝫ ſue elongationis: a prima vnitatis origine recipit vni tatem: que dignior eſt ex ſua aptitudine inde eſt ꝙ vi demus partes ignis nimis vnitas ſimplices: ⁊ equaleſ adeo ꝙ forma eius videtur vna non habens in ſe di uerſitatem. Partes vero aeris ⁊ aque inuenimꝰ ma gis. diuerſificatas ⁊ ſeparatas: adeo ꝙ partes eorum ⁊ vnitates diſcerni poſſunt. In duris autem corpori bus ⁊ ſpiſſis vnitatis iam maior diuerſitas ⁊ obſcuri tas. ¶ Quia igitur materia in ſupremis formata eſt intelligentie forma: ⁊ forma rationalis anime deinde poſtea forma anime ſenſibilis: deinde forma anime vegetabilis: deinde forma nature. Ad vltimum auteꝫ finis forma corꝑis: h nō accidit ex diuerſitate v̓tutis agentis: ſed ex aptitudine maͣe ſuſcipiētis. forma.n.

De duabus naturis chriſti
eſt qͣſrlumē: eo ꝙ ſicut ꝑ lumē res videt̉: ſic per for mā cognitio ⁊ ſcientia rei habet̉: nō per mam: ſed h̓ lumen in ꝗbuſdā eſt clariꝰ: in quibuſdā obſcurius ꝓ ut maͣ cui infundit̉ forma ē clarior ⁊ obſcurior. Quo enī maͣ fuerit ſublimioo ſit ſubtilior ⁊ penetrat̉ tota a lumine: ⁊ iō ſub̓a ipſa ſapientior ⁊ perfectior: ſicut intelligentia ⁊ rōnalis aīa. Et econuerſo quo maͣ fue rit inferior ſit ſpiſſior ⁊ obſcurior: ⁊ nō ita penetrat̉ a lumine: quo maͣ magis deſcēdit: ſicut iā ſupradictum eſt cōſtringit̉ ⁊ ſpiſſat̉ ⁊ corpulentatur: ⁊ ꝑtes eiꝰ me die ꝓhibent vltimas ꝑfecte penetraria lumine. Non enī ē poſſibile ut tantū luminis penetret ſcd̓aꝫ qͣꝫtū primā: nec ad tertiā tantū luminis ꝑueniat quātū ad mediā: ⁊ ſic paulatim dōec perueniet̉ vſqꝫ ad parteꝫ mae īfimā Que qꝛ remotiſſima ē a fonte luminis: lu mē debilitat̉ in illa: nec tn̄ h̓ ſicut dictū eſt ꝑꝑ lumen in ſe: ſed ꝑꝑ multā debilitatē ⁊ obſcuritatē mae in ſe. Quēadmodū lumē ſolis cū admiſcet̉ tenebroſo aeri non eſt illius virtutꝭ cuius eſt admixtū claro aeri. vl̓ quēadmodū pānus albª tenuiſſimꝰ cū induitur a cor pore nigro occultat̉ candor eiꝰ ꝑꝑ abūdātiā nigredi nis. Uel quēadmodū ſi tres vl̓ plures feneſtre vitree vna poſt aliam recte ꝯͣ tadiū ſolis diſponant̉ in ordi ne: conſtat ſiꝗdē ꝙ ſecūda minꝰ recipit luminis qͣꝫ pͥ ma. ⁊ tertia minus qͣꝫ ſecūda. Et ſic vſqꝫ ad vltimam ſit defectꝰ luminis nō ꝑꝑ lumē in ſe: ſed ꝑꝑ elōgatio nē feneſtre vitroe a lumīe: ita vt lumē forme vnitatis qd̓ infuſum eſt mae deſcēdēdo ſit debie ⁊ obſcurū: ita primū eius multū diſcrepet a medio: ⁊ mediū ab vltīo; ⁊ ꝑꝑ hāc diuerſitatē formā vnitatꝭ nō vno mō ſed pluribus dicitur aliꝗd ab vnitate vnū. ¶ Capitulum. ſecūdum. Num enī aliud eſt eēntie ſimplicitate vnū vt deꝰ. Aliud ſimpliciū cognitiōe vnū: vt angelꝰ ⁊ aīa. quoꝝ vnūqd̓qꝫ ē vnū cōiūctio ¶☞nē maͣe ⁊ forme. Aliud ē ꝯtinuitate vnū vt arbor ⁊ petra. Aliud ē ꝯpoſitione vnū: vt ex multꝭ ta bulis vna archa vel ex multis partibus vna domus Alia dicūtur vnū aggregatiōe: vt populus grex con geries lapidū vel aceruus tritici. Alia dicūtur ꝓpōne vnū ut rector nauis ⁊ gubernator ciuitatꝭ dicuntur vnū ſimilitudine officii. Alia dicūtur vnū accidēte vt diuerſa ſubiecta eiuſdē qͣlitatis dicūt̉ vnū in ea quali tate: ſic̄ nix ⁊ cignꝰ vnū ſūt albedie. Alia dicūt̉ vnū numero vt diuerſa accidētia q̄ eidē ſubiecto inſūt di cuntur vnū nūero.i. in nūerādo: vt h̓ dulce ⁊ h̓ ceru leū vel hoc longū vel h̓ latū. Alia dicūt̉ vnū rōne: ſꝫ hoc duobus modis: qꝛ rōe ꝯſortii vt ens intellectus ⁊ res aliꝗd ⁊ vocabulū vnū genꝰ: vel rōne vnius ſacra mēti: vt ſpūs aqua ⁊ ſanguis dicunt̉ vnū: alia dicūt̉ naͣ vnū vt participatiōe ſpēi: plures hoīes vnꝰ. Alia dicuntur vnū natiōe vel lingua: vt multi hoīes dicūt̉ vna gens vel vna tribꝰ. Alia dicūt̉ vnū more: ſꝫ hoc duobus modis vel qꝛ ẜm conſenſū virtutis ⁊ dilectio nis: vt multitudinis credentiū erat cor vnū ⁊ aīa. Ul̓ ẜm conſenſum eiuſdē vitij. plures hoīes dicūtur: vnū vt ꝗ adheret meretrici vnū corpꝰ efficit̉. Sic oīa vni tateꝫ appetūt: vt etiam ea multa ſunt que vnum di ci volunt. Quecūqꝫ enim ſunt idē qd̓ ſūt vt vera vni tate eſſe nitūtur aut eā ſimilando nitūt̉. ¶ Quicꝗd enī eſt vel eſt vnū vel eſt plura: Pluralitas āt nō eſt niſi ex aggregatiōe vnitatū q̄ vnitates ſi ſunt diſgre gate faciunt multitudinē. Si v̓o fuerint continueⁱ in materia: faciūt magnitudinē Quaꝑꝑ inter vnitateſ quātitatis diſcrete: ⁊ vnitates qͣꝫtitatis cōtinue ſubſi
ſtētis in maͣ nihil intereſt: qꝛ ille diſgregate ſunt ⁊ il le cōtinue; Cōtinuū genꝰ nō eſt. niſi ex diſcreto: qꝛ in tellectꝰ cōtinuitatis nō eſt in cōtinuo: niſi cōtinuatio diſgregatoꝝ. Ac ꝑꝑ hoc neceſſe ē vt cōtinua qͣꝫ titas nō adueniat in ſub̓a niſi ex vnitatibꝰ. Qn̄.n. partē qͣꝫ titatis ſignaueris neceſſe eſt vt ſit vnū vel plura. Sꝫ oīs pluralitas(vt dictū eſt) ex vnitatibꝰ ē. Un̄ aꝑte datur ītelligi: ꝙ diſcrete ⁊ ꝯtinue qͣꝫtitatꝭ radix vna eſt: eo ꝙ cōpoſita ſūt ex vna re: ⁊ reſoluūtur ad vnū. Et ēt qꝛ corporis partes quo magis fuerint ſibi cōiun cte ⁊ conſtricte ip̄m corpus erit ſpiſſius ⁊ magis quā tuꝫ vt lapidis ⁊ econuerſo: quo magis fuerīt ꝑtes cor poris diſſolute: ⁊ iure ipſum erit ſubtillꝰ ⁊ leuiꝰ ⁊ mi nus quantū ut aer. Ueꝝ eſt igit̉ ꝙ continua qͣꝫtitas nō venit in ſub̓am: niſi ex ꝯiunctiōe ⁊ ꝯſtructiōe vni tatuꝫ in illa. Unitas igit̉ eſt qua vnaqueqꝫ res vna ē ⁊ eſt id qd̓ eſt ¶ Explicit tractatꝰ de vnitate ⁊ vno. ¶ Anitii Manlii Seuerini Boetij ꝯͣ Eutychen ⁊ Ne ſtoriuꝫ de duabꝰ naturis ⁊ vna ꝑſona xp̄i libellus Nxie te quideꝫ diuqꝫ ſuſtinui: vt de ea que in cōuentu mota eſt: queſtiōe loqueremur Sed quoniā ⁊ tu quo minus venires: occu patione diſtractus es: Et ego in craſtinuꝫ II conſtitutus negocijs implicabor: mando lit teris que corā loquendo ſeruauera. Meminiſti.n. cuꝫ inconcilio legeret̉ epiſtola: recitatuꝫ. Eutychianos ex duabꝰ naturis xp̄m conſiſtere confiteri: ī duabus ne gare. Catholicos vero ⁊ ex duabus eū naturis conſi ſtere: ⁊ ī duabꝰ eqͣliter credi. Cuiꝰ dicti nouitate ꝑcul ſus: haꝝ cōiunctionū: que ex duabꝰ naturis vel ī dua bus ꝯſiſterent: differentiaſ inquirebā. multuꝫ.ſ. refer re ratus nec inerti negligentia pretereundum. Qd̓ epiſcopꝰ ſcriptor epl̓e tāqͣꝫ valde neceſſariuꝫ p̄terire noluiſſet. Hic oēs apertā eſſe differētiā: nec quicqͣꝫ ī eo eē caliginis confuſumqꝫ ſtrepere. Nec vllꝰ ī tanto tumultū: qui leuiter attingeret queſtionē: nedū qui ex pediret inuentus eſt. Abſederā ego ab eo: quē maxīe ītueri cupiebā: longius atqꝫ ab eo: ſi ſituꝫ ſedentiū re corderis: auerſus pluribuſqꝫ oppoſitis. nec ſi ꝗdē cu perē: vultū nutūqꝫ eiꝰ aſpicere poterā. Ex quo mihi aliqua eius darent̉ ſigna iudicij. Atqꝫ ego quidem ni hil ceteris amplius afferebam: immo v̓o aliquid etiā minus. Nā de re ꝓpoſita eque nihil ceteris ſentiebā Minus v̓o quā ceteri ipſe afferebā: falſe.ſ. ſcientie p̄ ſumptionē. Tuli egerime fateor: ꝯpreſſuſqꝫ ī doctoꝝ grege conticui. Metuens ne iure viderer inſanꝰ: ſi ſa nus īter furioſos habere cōtenderē. Meditabar igit̉ de hinc oēs animo queſtiones. Nec deglutiebam qd̓ acceperā: ſed frequentis cōſilii iteratiōe rumigabā. Tandē igit̉ patuere pulſanti aīo fores: ⁊ veritas in uenta querēti oēs nebulas. Eutychiani recluſit erro ris: Unde mihi maxīe ſubiit admirari: que na hec ī doctoruꝫ hoīuꝫ eēt audatia qui inſciētie vitiuꝫ p̄ſum ptionis atqꝫ impudentie nube conent̉ obducere. Cū nō inodo ſepe id quod proponatur inorent: verum in huiuſmodi contentionibus ne id quidem quod ipſi lo quantur intelligant: quaſi non deterior fiat in ſciētie cauſa: dum tegitur. ſed ab illis ad te tranſeo cui hoc quantulumcunqꝫ eſt. examinandum prius perpendē dumqꝫ tranſmitto. Quod ſi recte ſe habere pronūcia ueris: peto vt mei nominis hoc quoqꝫ īſeras chartis. ſin vero vel minuendum aliquid vel addendum vel liqua mutatione variandum eſt. Id quoqꝫ poſtulo re mitti meis exemplaribꝰ: ita vt ad te reuertat̉ trāſcri benduꝫ. Que vbi ad calce̓ ducta ꝯſtiterīt: tū demū eius

De duabus naturis chriſti
eius cuius ſoleo iudicio cēſenda tranſmittā. Sed qm̄ ſemel res a collocutione tranſfertur ad ſtilū: prius ex tremi ſibiqꝫ ꝯtrarii Neſtorii atqꝫ Eutychis ſūmoue antur errores. Poſt v̓o adiuuāte deo xp̄iane medie tatē fidei tēperabo. Qm̄ v̓o in tota qōne cōtrarium ſibimet hereſeon. De ꝑſonis dubitatur atqꝫ naturꝭ hec primitus differentiis ſegreganda. Nā igitur aut de ſolis corporibus aut de ſolis predicat̉ ſubſtantiis: Ideſt corporeis ⁊ incorporeis: aut de oībus rebꝰ que quocunqꝫ mō eſſe dicuntur. Cū igit̉ tribus modis naͣ dici poſſit: tribus modis ſine dubio definienda ē. Nā ſi de oībus rebus naͣm dici placet: talis definitio da bit̉. q̄ res oēs q̄ ſunt poſſit includere: erit ergo hmōiº Nā eſt earū reꝝ que cū ſint: quoquomō intellectu ca pi poſſunt. In hac igit̉ definitione ⁊ accidētia ⁊ ſub̓e definiuntur. Hec enī oīa intellectu capi poſſunt. Addi tum v̓o quoquomodo: qm̄ deꝰ ⁊ maͣ integro ꝑfecto qꝫ intellectu intelligi nō poſſunt: ſed aliquo tm̄ mō ce ter aꝝ rerum priuatione capiunt̉. Iccirco v̓o adiunxi mus que cū ſint: qm̄ ēt ipſum nihil ſignificat aliꝗd ſꝫ nō naͣꝫ. Neqꝫ enī qd̓ ſit aliꝗd: ſed potius n̄ eē ſignifi cat. Oīs v̓o naͣ eſt. Et ſi de oībus quideꝫ rebus naͣm dici placet: hec ſit nature definitio: quā ſuperiꝰ ꝓpo ſuimus. Sin v̓o de ſolis ſubſtantiis naͣ dicit̉: qm̄ ſub ſtantie oēs aut corporee ſunt: aut incorporec. Dabi mus definitionē naͣe ſubſtantias ſignificanti hmōi. Natura eſt qd̓ facere vel quod pati poſſit. Pati qui dem ac facere vt oīa corporea atqꝫ corporeorū aīa. Hec enim in corpore ⁊ a corpore ⁊ facit ⁊ patitur. Fa cere v̓o tātum vt deus: ceteraqꝫ diuina. Habes igi tur definitōeꝫ eius quoqꝫ ſignificationis nature: que tātū ſubſtātiiſ applicabitur. Qua ī re ſubſtātie quo qꝫ eſt reddita definitio. Nā ſi oēm naͣ ſub̓am mōſtrat cū naͣm deſcripſimus: ſubſtātie quoqꝫ reddita eſt de ſcriptio. Qd̓ ſi nature nomē relictis incorporeis ſub ſtantiis ad corporales vſqꝫ contrahit̉: vt corporee tāº tū ſub̓e naturam habere videant̉: ſicut Ariſtoteles ce teriqꝫ ⁊ eiuſmōi ⁊ multimode philoſophie ſectatoreſ putant. Definiemus eā vt hii etiam: qui nam nō niſi in corporibus eſſe poſuerunt. Eſt autem eiꝰ definitio hoc mō. Nā eſt per ſe motus principium: motus pͥn cipiū dixi: hoc eſt. Qm̄ corpus oē hꝫ propriū motū: vt ignis ſurſum: terra deorſum. Itē qd̓ per ſe princi pium motꝰ naturā eſſe propoſui: ⁊ n̄ per accidēs: tale eſt qm̄ lectum quoqꝫ ligneū deorſum ferri neceſſe ē: ſed deorſuꝫ per accidenſ fertur. Iccirco enī qꝛ lignū eſt: qd̓ eſt terra: pondere ⁊ grauitate deducit̉. Nō.n. qꝛ lectus eſt deorſum cadit: ſed qꝛ terra eſt.i. qꝛ terre contigit vt lectus eſſet. Un̄ ſit ut lignū naͣliter eſſe di camus: lectū v̓o artificialiter. Eſt etiam alia ſignifica tio nature ꝑ quā dicimus diuerſaꝫ eē naͣm auri atqꝫ argenti: in hoc proprietatē reꝝ monſtrare cupiētes. Que ſignificatio naͣe definietur hoc mō. Nā eſt vnā quāqꝫ rē īformās ſpecifica differētia. Cū igit̉ tot mo dis vl̓ dicat̉ vel definiat̉ naͣ. Tā catholici quā Neſto rius ẜm vltimā definitionē duas in xp̄o naͣs eſſe con ſtituūt. Neqꝫ enī eaſdem in deū atqꝫ hoīem differen tias conuenire. Sed de perſona maxime dubitari p̄t que nā definitio poſſit aptari Si enim oīs hꝫ natura perſonam: indiſſolubilis nodus eſt. Que nā inter na turaꝫ perſonāqꝫ poſſit eſſe diſcretio. Aut ſi non equa tur perſona nature: ſed infra terminū ſpaciūqꝫ naͣe ꝑ ſona ſubſiſtit. Difficile dictū eſt: ad quas vſqꝫ naͣs ꝑ ſona perueniat: ideſt quas naturas conuēiat habere perſonā. quas a ꝑſone vocabulo ſegregari. Nā illud
quidē manifeſtū eſt perſonam ſubiectam eſſe nature nec preter naturā perſonam poſſe predicari. Ueſtigā da ſunt igitur hec inquirētibus hoc mō. Qm̄ preter nam nō poteſt eſſe perſona. Qm̄ que nature alie ſūt ſub̓e. alie accidentes: ⁊ videmus ꝑſonā in accidētibꝰ non poſſe conſtitui. Quis enim dicat vllam albediniſ vel nigredinis vel magnitudinis eſſe perſonam: Re linquit̉ ergo vt perſonam in ſubſtantiis dici conuēiat ſed ſubſtantiarum alie ſunt corporee: alie incorporee Corporearum v̓o alie ſunt viuentes: alie minime. Ui uentiuꝫ alie ſunt ſenſibiles: alie minime. Senſibiliū alie rationales: alie irrationales. Rationaliuꝫ v̓o alia eſt īmutabilis atqꝫ imꝑaſſibilis per naͣm: vt deꝰ: alia per creationem mutabilis atqꝫ paſſibilis: niſi impaſſi bilis gratia ſubſtātie ad impaſſibilitatis firmitudinē mutet̉: vt angelorum atqꝫ aīe. Ex quibus oībus neqꝫ in nō viuuentibus corporibus perſonā poſſe dici māi feſtū eſt. Nullus enim lapidis vllā dicit eſſę perſonā. Neqꝫ rurſus eoꝝ viuentium que ſenſu carent. Neqꝫ enim vlla ꝑſona eſt arboris: neqꝫ v̓o eius que intelle ctu ac rōe deſeritur. Nulla enī eſt ꝑſona equi vel bo uis: ceterorūqꝫ animalium: que muta ac ſine ratiōe vitam ſolis ſenſibꝰ degunt. At hoīs dicimꝰ eē ꝑſonā dicimus dei: dicimus angeli. Rurſus ſubſtantiarum alie ſūt vl̓es: alie particulares. Ul̓es ſūt. que de ſingu lis predicātur: vt hō: aīal: lapis: lignū: ceteraqꝫ hmōi que vel genera vel ſpēs ſunt. Nā ⁊ hō de ſingulis ho minibus: ⁊ aīal de ſingulis aīalibꝰ: lapiſqꝫ ac lignum de ſingulis lapidibus ac lignis dicūtur. Particularia v̓o ſunt: que de alijs minime p̄dicant̉: vt Cicero: pla to: hoc es vn̄ hec Achillis ſtatua facta eſt. Lignū hoc vnde hec menſa compoſita eſt. Sed in his oībus nuſ quā in vl̓ibus perſona dici poteſt: ſed in ſingularibꝰ tm̄ atqꝫ in indiuiduis: Aīalis enī vel gnͣalis hoīs nul la perſona ē: Sed vel Ciceronis vel Platōnis vel ſin gulorū indiuiduorū ꝑſone ſingule nucuꝑant̉. Quocir ca ſi perſona in ſolis ſubſtantiis eſt atqꝫ in his rōnali bus: ſub̓aqꝫ oīs naͣ eſt: Nec in vniuerſalibus ſꝫ in īdi uiduis ꝯſtat: reperta eſt ꝑſone difinitio: nature rōna bilis indiuidua ſubſtantia. ſed nos hec definitioneᵉ eā quā greci ήποστάσiή dicūt terminauimꝰ. nomē.n. perſone videtur aliunde traductum. Ex his.ſ. perſo nis q̄ in comediis tragediiſqꝫ eos quoꝝ intereſt ho mineſ repreſentabant. Perſona v̓o dicta ē a ꝑſonā do circunflexa penultīa. Quod ſi acuat̉ antepenultīa aꝑtiſſime a ſono dicta videbit̉. Iccirco aūt a ſono qꝛ concauitate ipſa maior neceſſe ē voluatur ſonꝰ greci quoqꝫ has ꝑſonas proſopa vocāt ab eo qd̓ ꝑſonāt̉ in facie atqꝫ an̄ oculos obtegāt vultū πάράτοῦ προσ τασ οπασ τίθξσται ſed qm̄ perſonis inductis hi ſtriones indiuiduos homineſ: quoꝝ ītererat: ī trage dia vel comedia(vt dictū eſt) rep̄ſentabāt..i. Heccu bam vel Medeā vel ſimonem vel Chremetē. Iccirco ceteros quoqꝫ homines: quoꝝ certa ꝓ ſui forma eēt agnitio: ⁊ latini perſonas ⁊ Greci ꝓſopa nuncupaue runt. Longe vero illi ſignatius naͣe rationabilis indi uiduā ſubſtātiā υπξοσ τασέοσ nomīe uocauere. noſ vero per inopiā ſignificantiū vocū tranſlatitiā reti nuimª nuncupationē eā: quā illi υποστασιν dicunt ꝑſonā vocātes: ſꝫ ꝑitior grecia ſermonum ύποσ τα σiri vocat indiuiduā ſubſiſtētiā: atqꝫ vti greca vtar oratione in rebus: q̄ a grecis agitate latīa īterp̄tatio ne trāſlate ſūt. ἄίοῦσιαίέν μεήτοίσκαθολ ίκοίσ ξίνιαι δίναήται: ενδε γοίσ κἄτἄμέροσ. μo νίσ ῦφίστἄήτάι Ideſt eēntie in vl̓ibus quidē eſſe

Libellus
poſſunt: in ſolis v̓o indiuiduis ⁊ particularibꝰ ſubſtāt Intellectus enim vniuerſaliuꝫ reruꝫ ex particularibꝰ ſumptus eſt Quocirca cū ipſe ſubſtantie in vniuerſa libus quidē ſint: in particularibus v̓o capiant ſubſtan tiā: iure ſub̓as ꝑticulariter ſubſiſtantes υπορ τα5⁊ 15 appellauerunt. Neqꝫ.n. penſius ſubtiliuſqꝫ ītuen ti idē videbitur eſſe ſubſiſtentia quod ſubſtantia. nā quod greci ὀύξῖοσιν vel οῦσίωρται dicūt: id nos ſubſiſtentiā vel ſubſiſtere appellamꝰ. Quod vero illi υποσ τάξιν vel ῦφίρ ταστάι ad nos ſubſtantiam vel ſubſtare interpretamur. Subſiſtit enim quod ip̄ꝫ accidentibus vt poſſit eſſe non indiget. Subſtat aūt id quod alijs accidentibus ſubiectum quoddā: vt eē valeant: ſūminiſtrat. Sub illis enim ſtat: dum ſubie ctū ē accidentibus. itaqꝫ genera vel ſpecies ſubſiſtūt tantum: neqꝫ enī accidētia generibus ſpeciebuſue cō tingūt. Indiuidua v̓o nō mō ſubſiſtunt. Nā neqꝫ ip̄a indigent accidentibus: vt ſint. Informata.n. ſunt iaꝫ ꝓpriis ⁊ ſpecificis differentiis: ⁊ accidentibus vt eſſe poſſint: miniſtrant: dum ſunt ſcilicet ſubiecta: quocir ca ἕιήαι atqꝫ ούFιωσγα l v̓o ſubſtare intelligitur. neqꝫ enī verboꝝ inops grecia: vt. M. Tulliꝰ alludit: ſed eēntiā ſubſiſtētiā perſona totidē nōībus reddit. Eſſentiā ꝗdē ὀῦσιαη Subſiſtentiā vo ουςίοσιη. Subſtātiā υπορτας iνι. Perſonā πρωξωπόν ap pellans. ideo aūt υπορταςε ίρ greci indiuiduas ſub ſtātias vocauerūt: qm̄ ceteris ſubſunt. Et quibuſdam quaſi accidētibus ſuppoſite ſubiecteqꝫ ſunt. Atqꝫ ic circo nos quoqꝫ eas ſubſtātias nuncupamꝰ quaſi ſup poſitas: quas υπορτασέ 15. Cūqꝫ etiā ꝓ ſꝑa nuncu pent eaſdē ſubſtantias: poſſumus nos quoqꝫ nūcupa re ꝑſonas. Idē ē igit̉ ούριαν eſſe qd̓ eēntiā. Idē oυ 51ο5iν qd̓ ſubſiſtentiā. Idē υποσταριν quod ſub ſtātiā. Idē πρω5οπον qd̓ perſonā. Quare aūt de irratiōalibus aīalibꝰ grecꝰ υποσ τασίν non dicat. ſi cut nos de eiſdē nomē ſubſtātie predicamus. hec ra tio eſt: qm̄ nomē hoc melioris applicatū eſt. vt aliqua id qd̓ eſt excellētiꝰ tā etſi nō deſcriptione nature ẜm id qd̓ ύφίςταρται atqꝫ ſubſtare eſt: at certe υπος ταρεος vel ſubſtātie vocabulis diſcerneretur. Eſt igit̉ ⁊ hoīs quidē eſſentia idefooῦFiα ⁊ ſubſiſtentia: ideſt ουριō5ε5 Etυπὀςτά5 5. i. ſubſtātia. Et ꝓſo pon.i. ꝑſona. ουςί α quidē atqꝫ eſſentia: qm̄ ē: ουριω 5515 v̓o atqꝫ ſubſtantia: qm̄ ī nullo ſubiecto eſt. υπο 57gS15 vero atqꝫ ſubſtantia quoniam ſubeſt ceteris que ſubſiſtentie nō ſunt ideſt ούριωσ ί5 προςωπον atqꝫ perſona: quoniam eſt rationabile indiuiduū. De us quoqꝫ ⁊ ούρια eſt ⁊ eſſentia. Eſt enim ⁊ maxime ipſe eſt: a quo oīuꝫ eſſe proficiſcitur. Eſt υπο τασείς ideſt ſubſiſtētia. Subſiſtit enī nullo indigens. Unde etiam dicim̉ vnā eſſe ουρίανι vel ούρίοςειη. i. eēn tiā vel ſubſiſtētiā deitatis. Sꝫ tres ούριω(ίν ideſt tres ſb̓as. Et quidē ẜm hūc modū dixere vnā trinita tis eēntiā tres ſubſtātias treſqꝫ ꝑſonas. niſi.n. tres in deo ſubſtantias eccleſiaſticus loquendi vſus exclude ret: videretur iccirco de deo dici ſubſtantia. Non qd̓ ipſe ceteris rebꝰ quaſi ſubiectū ſupponeret̉. ſed quod idē oībus vti preeſſet: ita ēt quaſi principiuꝫ ſubeſſet rebꝰ: dū eis oībꝰ όῦσίροται vl̓ ſubſiſter ſubmīſtrat Sed hec oīa iccirco ſint dicta: vt differentia nature atqꝫ ꝑſone.i. oύ5ία5 atqꝫ υπόςταξεοσ monſtrare mus. Quo vero nomine vnūquodqꝫ oporteat appel lari eccleſiaſtice ſit locutionis arbitrium. Hoc interiꝫ conſtet quod inter naturam perſonāqꝫ differri p̄dixi mus. Quoniā natura eſt cuiuſlibet ſubſtantie ſpecifi
cata ꝓprietas ꝑſona v̓o rōabilis nature īdiuidua ſub ſiſtentia. Hanc in chriſto Neſtorius duplicem eſſe cō ſtituit: eo.ſ. traductus errore: quod putauerit in oībꝰ naturis dici poſſe perſonam. Hoc enim preſumpto: qm̄ in chriſto duplicem naͣm eſſe cenſebat: duplicem quoqꝫ perſonā eſſe confeſſus eſt. Qua in re eū falſū eſſe cuꝫ definitio ſuperius dicta cōuincat. Tū hec ar gumentatio euidēter eius declarauit errorē: ſi ent nō eſt chriſti vna perſona: duaſqꝫ naturas eſſe māifeſtū eſt hominis.ſ. atqꝫ dei. Nec tā erit inſipiens quiſqͣꝫ. vt qui vtram earuꝫ a rōne ſeiungat. Sequit̉ vt due videant̉ eſſe perſone. Eſt enim perſona(vt dictū ē nature rationabilis indiuidua ſubſiſtentia: que ē igit̉ facta hominis deiqꝫ cōiunctio. Nū ita quaſi cuꝫ duo corpora ſibimet apponūtur: vt tantū locis iūcta ſint: ⁊ nihil in alterū ex alterius qualitate ꝑueniat. Quem cōiūctiōis greci modū κααπάραόἕσιν vocāt ſed ſi ita diuinitas humanitati coniuncta eſt nihil hoꝝ ex vtriſqꝫ confectū eſt: ac per hoc nihil eſt chriſtus. No men ꝗppe ipſum vnū quiddā ſignificat ſingularitate vocabuli. At ſi duabus perſonis manentibus ea con iunctio qualem ſuperius diximus: facta eſt naturaꝝ: vnū ex duobus effici nihil potuit Oīno enim ex dua bus perſonis nihil vnqͣꝫ fieri p̄t. Nihil igit̉ vnū ẜm. neſtorium chriſtus eſt: ac per hoc oīno nihil. Qd̓ enī non eſt vnū. nec eſſe oīno poteſt. Eſſe enī atqꝫ vnū cō uertitur. Et quodcunqꝫ vnū eſt: eſt Etiam ea que ex pluribus coniunguntur: vt aceruus chorus: vnum tn̄ ſunt: ſed eſſe chriſtum manifeſte ac veraciter confite mur. Unum igit̉ eſſe dicimus chriſtū ꝙ ſi ita eſt vnā quoqꝫ chriſti ſine dubitatione ꝑſonam eſſe neceſſe ē. nā ſi due perſone eſſent: vnus eſſe non poſſet. Duos v̓o eſſe chriſtos nihil eſt aliud niſi precipitate mentis inſania. Cur enim oīno duos audeat chriſtos vocare vnum hominē: alium deum: Uel cur eum qui deus ē chriſtum vocat: ſi eum quoqꝫ homo eſt chriſtū eſt ap pellaturus. Cum nihil ſimile nihil habeant ex cōpula tione coniunctū: cur ſimili nomine diuerſiſſimis ab utatur naturis: cū ſi xp̄m definire cogitur vtriſqꝫ(vt ipſe dicit) chriſtis non poſſit vnam definitionis ad hibere ſubam. ſi enim dei atqꝫ hoīs diuerſa ſubſtan tia eſt: vnumqꝫ in vtriſqꝫ chriſti nomen: nec diuerſa ruꝫ coniunctio ſubſtantiarum vnam creditur feciſſe perſonam: equiuocum nomen eſt chriſti: ⁊ nulla po teſt definitione concludi. Quibus autem vnqͣꝫ ſcri pturis nomē xp̄i geminat̉: Quid v̓o noui ꝑ aduentū ſaluatoris effectū eſt. nā catholicis ⁊ fidei veritas ⁊ raritas miraculi cōſtat. Quā enim magnū eſt: quāqꝫ nouū: qd̓ ſemel: nec vllo alio ſeculo poſſit euēire: vt eiꝰ ꝗ ſolus eſt deus. nā cū hūana q̄ ab eo erat diuer ſiſſima conueniret: atqꝫ ita ex diſtātibꝰ naturis vna fieret copulatione perſone. Scd̓m neſtorii v̓o ſenten tiam ꝗd cōtingit noui: ſeruat inquit ꝓprias humani tas diuinitaſqꝫ perſonas. Qn̄ enī non fuit diuinitatꝭ ꝓpa: humanitatiſqꝫ perſona: Qn̄ v̓o non erit: vel ꝗd amplius in Ieſu gn̓atione cōtingit: quā in cuiuſlibet alterius. Si diſcretis vtriſqꝫ perſonis diſcrete̓ ēt fue re nature. Ita enim perſonis manētibus illic nulla na turarum potuit eē cōiunctio: vt in quolibet hoīe: cu ius cum propria perſona ſubſiſtat: nulla eſt ei excellē tiſſime ſub̓e cōiuncta diuinitas: ſed fortaſſe Ieſuꝫ id eſt perſonam hominis iccirco chriſtuꝫ vocet: quoniā per eam mira quedā ſit operata diuinitas. Eſto vero deum ipſum chriſti appellatiōe cur vocet. Cur v̓o nō elemēta quoqꝫ ip̄a ſimili audeat apellare vocabulo ꝑ

De duabus naturis chriſti
que deus mira quedā quotidianis motibus operatur An qꝛ irrationabiles ſubſtantie nō poſſunt habere ꝑ ſonam: que chriſti vocabuluꝫ excipere poſſint. Nōne in ſanctis hoībus ac pietate cōſpicuis apertꝰ diuini tatis actus agnoſcitur: Nihil enī intererit: cur nō ſan ctos quoqꝫ viros eadem appellatione dignetur: ſi in aſumptione humanitatis: non eſt vna ex coniunctiōe ꝑſona. Sꝫ dicat forſitan: illos quoqꝫ chriſtos vocari: fateor: ſed ad imaginē veri chriſti. Qd̓ ſi nulla ex ho mine atqꝫ deo vna perſona coniuncͣta eſt. Oēs ita ve ros chriſtos arbitrabimur: vt hūc ꝗ ex virgine gēitꝰ creditur. Nulla ꝗppe in hoc adū̓ata ꝑſona eſt ex dei atqꝫ hoīs copulatione. Sicut nec in eis ꝗ dei ſpiritu de venturo chriſto predicabāt. Propter qd̓ etiā ipſi quoqꝫ appellati ſunt chriſti. Iā v̓o ſeꝗtur: vt ꝑſonis manentibus nullo mō a diuinitate humanitas creda tur aſſumpta. Omnino enī diſiuncta ſūt: que eque ꝑ ſonis naturiſqꝫ ſeparātur: prorſus inquā diſiūcta ſūt Nec magis inter ſe hoīes boueſqꝫ diſiūcti: quā diui nitas in chriſto hūanitaſqꝫ diſcreta eſt: ſi manſere ꝑ ſone. Hoīes quippe ac boues vna aīalis cōmunitate iungūtur. Eſt enim illis ẜm genus cōmunis ſub̓a: ea demqꝫ in vl̓itatis collectiōe natura. Deo v̓o atqꝫ hoī quid non erit diuerſa ratione diſiunctū: ſi ſub diuerſi tate nature ꝑſonarū quoqꝫ credatur manſiſſe diſcre tio: Non eſt igitur ſaluatum genus humanū: nulla in nos ſalus chriſti in gn̄atione proceſſit. Tot propheta rum ſcripture populū illuſere credenteꝫ. Oīs veteris teſtamenti ſpernat̉ auctoritas: ꝑ quam ſalus mundo chriſti gnͣatione promittitur. non aūt proueniſſe ma nifeſtum eſt: ſi eadē in perſona eſt: que in natura di uerſitas: Eundem ꝗppe ſaluū fecit: quē creditur aſ ſumpſiſſe. nulla v̓o intelligi aſſumptio pōt: ſi manet eque naͣe perſoneqꝫ deſcretio. Igitur qui aſſumi ma nente perſona non potuit: iure non videbit̉ ꝑ chriſt gn̓ationē potuiſſe ſaluari. nō eſt igit̉ ꝑ gn̓ationē chri ſti hominum ſaluata naͣ: qd̓ credi nefas eſt. Sꝫ quā qͣꝫ permulta ſint que hunc ſenſuꝫ impugnare valeāt atqꝫ perfringere. De argumentorum copia tn̄ hec in terim libaſſe ſufficiant. ¶ Tranſeundū quippe eſt ad Eutychen: qui cū a veterum orbitis eſſet euagatus in contrarium cucurrit errorem. Aſſerens tantū ab eſſe: vt in xp̄o gemina perſona credat̉: vt ne naͣm qui dem in eo duplicem oporteat cōfiteri. Ita ꝗppe eſſe aſſumptū hoīem: vt ea ſit adunatio facta cum deo: vt naͣ humana non manſerit. Huius error ex eodem quo neſtorii fonte prolabitur: nam ſicut: neſtorius ar bitratus non poſſe eſſe naͣm duplicem: quin perſona fieret duplex: atqꝫ iō cum in xp̄o naͣm duplicem cōfi teretur: duplicem credidit eſſe perſonaꝫ: Ita quoqꝫ Eutyches nō putauit naͣm duplice̓ eē ſine duplicatō ne perſone; Et cum non confiteret̉ duplicem eē ꝑſo nā: arbitratus ē cōſequēſ: vt vna videret̉ eſſe naͣ. Ita qꝫ neſtorius recte tenens dupliceꝫ in xp̄o eſſe naͣm ſa crilege confitet̉ duas eſſe p̄ſonas. Eutyches v̓o recte tenens vnaꝫ eē perſonā: impie credit vnā quoqꝫ eſſe nam Qui conuictus euidentia reꝝ qn̄ quidem māife ſtum eſt aliā naͣm eē hoīs aliam dei. Ait duas ſe con fiteri in xp̄o naturas ante adunationem: vnā v̓o poſt adū̓ationeꝫ. Que ſententia nō aperte qd̓ vult eloqui tur: vt tn̄ eius dementiam perſcrutemur. Adunatio hec aut tēpore gn̓ationis facta ē. aut tꝑe reſurrectio nis. Sed ſi tempore gn̓ationiſ facta eſt: videt̉ putare ⁊ ante gn̓ationem fuiſſe humanam carnem nō a ma ria ſumptā: ſed aliquo mō alio preparatā. Mariā v̓o
20 6 virgineꝫ appoſitā: ex qua caro naſceretur: que ab ea. ſumpta non eſſet. Illam v̓o carnem que ante fuerit. eſſe ⁊ diuiſam atqꝫ a diuinitatis ſub̓a ſeparataꝫ. Cuꝫ ex virgine natus eſt: adunatam eſſe deo: vt vna vide retur eſſe facta natura: vel ſi hec eius ſententia non eſt: illa eē poterit dicentis. Duas ante adunationem: vnam poſt adunationem. ſi adunatio gn̓atione perfe cta eſt. vt corpus ꝗdē a maria ſumpſerit: ſed anteqͣꝫ ſumeret diuerſam deitatis diuinitatiſqꝫ fuiſſe nam Sumpta v̓o vnā factā atqꝫ in diuinitatis ceſſiſſe ſub ſtantiā. Qd̓ ſi hanc adunationē non putat gn̄eratōe ſed reſurrectione factā. Rurſus id duobus fieri arbi trabitur modis. Aut enim genito xp̄o ⁊ non aſſumē te de Maria corpus: aut aſſumente ab eadē carnem vſqꝫ dum reſurgeret quideꝫ duas eē naturas poſt re ſurrectionem vnā factā. De ꝗbus illud diſiunctū na ſcitur: qd̓ interogabimus hoc modo. natus ex Maria chriſtus: aut ab ea carnem humanam traxit: aut mi nime: ſi non confitetur ex ea traxiſſe: dicat quo hoīe indutus aduenerit. Utrū ne eo qui deciderat preua ricatione peccati. an alio: Si eo de cuius ſemine du ctus eſt hō: qē veſtita diuinitas eſt. nā ſi ex ſemine Abrahe atqꝫ Dauid: ⁊ poſtremo Marie nō fuit caro illa qua natus ē. Oſtēdat ex cuius hoīs ſit carne deri uatꝰ. Qm̄ poſt primū hoīem caro oīs hūana ex hūa na carne deducitur. Sꝫ ſi que dixerit hominē: a quo gn̓atio ſumpta ſit ſaluatoris preter Mariā virgineꝫ: ⁊ ipſe errore confundet̉: ⁊ aſcribere mēdacii notam ſūme diuinitati illuſus ipſe videbit̉. Qn̄ quidē Abra he atqꝫ Dauid promittitur in ſanctꝭ diuinationibus vt ex eoꝝ ſemine totisnundo ſalus oriatur. Cū p̄ſerti ſi hūana caro ſumpta eſt: nō ab alio ſumi potuerit: ni ſi vnde ēt ꝓcreabatur. Si igit̉ a Maria non eſt ſum ptū corpꝰ hūanū: ſꝫ a quolibet alio: ꝑ Mariā tn̄ ē ꝓ creatum qd̓ fuerat preuaricatione corruptū: ſuperiꝰ dicto repellit̉ argumēto. Qd̓ ſi nō eo homine chriſtꝰ indutus eſt: ꝗ pro peccati pena ſuſtinuerat mortē. Il lud eueniet ex nullius hominis ſemine talem potuiſ ſe naſci: qui fuerit ſine originalis pēa peccati. Ex nul lo igitur talis ſumpta eſt caro: vnde ſit vt nouiter vi deatur eſſe formata. Sed hec aut ita hominū viſa ē oculis: vt humanum putaretur corpus: quod re vera non eſſet humanum quippe quod nulli originali ſub iaceret pene. Aut noua quedā vera nec pene peccati ſubiacens originalis ad tempus hominis natura for mata eſt. ſi vero hominis corpus non fuit: aperte ar guitur mentita diuinitas: que oſtenderet hominibus corpus. Quod cum verum non eſſet tum fallerentur hi ꝗ verū eſſe arbitrarentur. At ſi noua veraqꝫ non ex homine ſumpta caro formata eſt. Quo tanta tra gedia generationis: vbi ambitus paſſionis. Ego quippe ne in homine quidem non ſtulte fieri puto quod inutiliter factuꝫ ē. Ad quā v̓o vtilitatem facta probabitur tanta humilitas diuinitatis. Si homo ꝙ periit generatione a paſſione chriſti ſaluatus nō eſt: qm̄ negatur aſſumptus. Rurſus igit̉ ſicut ab eodem neſtorii fonte Eutichis error principium ſumpſit: ita ad eundem finē relabitur. Ut ſcd̓m Eutychen quoqꝫ nō ſit ſaluatum genus humanum. Qm̄ non is ꝗ eger eſſet ⁊ ſaluatione curaqꝫ egeret: aſſumptꝰ ē. Traxiſſe autem hanc ſententiam videtur. ſi tamē huiꝰ errori fuit. vt crederet non fuiſſe corpꝰ chriſti vere ex hoīe ſed extra atqꝫ a deo in celo formatū: quoniam cū eo in celum creditur aſcendiſſe. Quod exēplū cōtinet tā le. non aſcendit in celū niſi qui de celo deſcēdit. Sed

Libellus
ſatis de ea parte dictū videt̉: ſi corpus quod xp̄s ex cepit: ex maria non credātur aſſumptum: ſi v̓o aſſum ptū eſt ex Maria neqꝫ permanſit perfecta hūana di uinaqꝫ naͣ: id tribus effiti potuit modis. Aut enī diui nitas in humanitatē tranſlata eſt: aut humanitas in diuinitatē: aut vtraqꝫ in ſe ita tēperate ſunt atqꝫ com mixte: vt neutra ſubſtātia propriam formā teneret. Sed ſi diuinitas in humanitatē tranſlata eſt. factum eſt: qd̓ credi nefaſ eſt: vt hūanitate īmnutabili ſb̓a per manente diuinitas verteret̉. Et quod paſſibile atqꝫ mutabile naͣliter exiſteret: id īmutabile permaneret Qd̓ v̓o īmutabile atqꝫ impaſſibile naͣliter creditur: id in rem mutabilem verteretur. Hoc igit̉ fieri nul la ratione contingit: ſed humana forſitan naͣ in deita. tem videatur eſſe conuerſa: hoc v̓o qui fieri poteſt: diuinitas in gn̓atione chriſti ⁊ humanam aīam ſuſce pit ⁊ corpus. Non enim omnis res in rem omnē ver ti ac tranſmutari pōt. Nā cū ſubſtantiarum alie ſint corporee: alie incorporee: neqꝫ corporea in incorporeā Neqꝫ īcorporea in eā que corpus eſt: mutari poteſt. Nec v̓o incorporea in ſe inuicē formas proprias mu tāt. Sola enim mutari tranſformariqꝫ in ſe poſſunt que hn̄t vniꝰ materie cōe ſubiectū. Nec hec oīa ſꝫ ea q̄ in ſe facere ⁊ pati poſſūt. Id v̓o ꝓbat̉ hoc mō. Ne qꝫ eniꝫ poteſt es in lapidē ꝑmutari: nec v̓o idē es in herbā. Nec qd̓libet aliud corpus in qd̓libet aliud trā ſfigurari poteſt. Niſi ⁊ eadem ſit ma rerum in ſe trā ſeūtiū: ⁊ a ſe ⁊ facere ⁊ pati poſſint: vt cum vinū atqꝫ aqua miſcent̉: vtraqꝫ ſunt alia: que actū ſibi paſſionē qꝫ cōmunicent. Poteſt enim aque qualitas a vini qͣ litate aliquid pati. Poteſt item vini ab aque qualita te aliquid pati. Atqꝫ iccirco ſi multū quideꝫ fuerit aq̄ vini v̓o paululum: nō dicūt̉ īmixta: ſed alterū alteriꝰ qualitate corrumpitur. Si quis enim vinum fun dat in mare non mixtuꝫ eſt mari vinum ſed in mare corruptum. Iccirco quoniam qualitas aque multi tudine ſui corporis nihil paſſa eſt a qualitate vini: ſꝫ potius in ſeipſam vini qualitatē propria multitudine cōmutauit. Si v̓o ſint mediocres: ſibiqꝫ equales: vel paulo inequales nature: q̄ a ſe facere ⁊ pati poſſunt ille miſcentur: ⁊ mediocribꝰ inter ſe qualitatibus tē ꝑant̉. Atqꝫ hec ꝗdē incorporibus neqꝫ his oībus ſed tm̄ que a ſe(vt dictū ē) ⁊ facere ⁊ pati poſſūt: cōmu ni atqꝫ eadem ma ſubiecta. Oē enim corpus qd̓ in ge neratione ⁊ corruptione ſubſiſtit: cōmunem videtur habere maͣm: ſed non oē ab omni vel in oī vel facere aliquid vel pati poteſt. Corpora v̓o in īcorporea nulla ratione poterunt permutari. Quoniā nulla cōmuni materia ſubiecta participant. Que ſuſceptis qualita tibus in alterutrā permutetur. Oīs eniꝫ natura incor poree ſub̓e nullo materie nitit̉ fundamēto. Nullū v̓o corpus eſt: cui non ſit materia ſubiecta. Quod cū ita ſit: cūqꝫ ne ea ꝗdē que cōmunē materiā naͣliter hn̄t: ī ſe tranſeāt: niſi illis adſit poteſtas in ſe ⁊ a ſe facien di ac patiendi. Multomagiſ ī ſe nō permutabūt̉: ꝗbꝰ non mō cōmunis materia non eſt: ſꝫ cū alia res mate rie fundamento nititur ut corpus. Alia oīno mae ſub iecto non egeat vt incorporeū. Non igit̉ fieri poteſt vt corpꝰ ī īcorporalē ſpēm ꝑmutet̉. Nec v̓o fieri p̄t: vt incorporalia in ſeſe cōmixtione aliqua ꝑmutent̉. Quoꝝ enī cōmūis nulla materia ē: nec ī ſe verti: nec ꝑmutari queūt. Nulla aūt eſt incorporalibꝰ maͣ rebª non poterunt in ſe igitur inuicem permutari. Sꝫ aīa ⁊ deus incorporee ſubſtantie recte credantur. Non ē igitur humana aīa in diuinitatem: a qua aſſumpta ē
permutata. Qd̓ ſi neqꝫ corpus neqꝫ aīa in diuinitatē potuit verti: nullo mō fieri potuit: vt humanitas con uerteret̉ in deū. Multomagis v̓o credi pōt vt vtra qꝫ in ſeſe confunderēt̉: qm̄ neqꝫ incorporalitas tranſi re ad corpꝰ p̄t: neqꝫ rurſus econuerſo corpus ad īcor poralitatem: qn̄ quideꝫ nulla his materia ſubiecta cō munis eſt: que alterutris ſubſtantiaꝝ qualitatibus ꝑ mutetur. At ita aiunt. Ex duabus quidē naturis chri ſtum cōſiſtere: in duabuſ v̓o minime. Hoc.ſ. intendē tes: qm̄ qd̓ ex duabus conſiſtit: ita vnū fieri pōt: vt il la ex ꝗbus dr̄ conſtare nō maneant: veluti cū niel aq̄ ꝯfūdit̉: neutꝝ māet:: ſꝫ alteꝝ alteriꝰ copulatōe corru ptū ꝗddā tertiū fecit. ita illd̓ ꝗdē quod ex melle atqꝫ aqua tertiuꝫ ſit: conſtare ex vtriſqꝫ dr̄: in vtriſqꝫ v̓o negatur. Non enī poterit in vtriſqꝫ conſtare. qn̄ vtrū qꝫ naͣ non permanet. Ex vtriſqꝫ conſtare poteſt: licet ea ex quibus cōiungitur: alterutra qualitate corrupta ſint. in vtriſqꝫ v̓o hmōi ꝯſtare nō poterit: qm̄ ea q̄ in ſe tranſfuſa ſunt non manent: ac non ſunt vtraqꝫ: in ꝗ bus conſtare videatur: cum ex vtriſqꝫ conſtent in ſe inuicē qualitatuꝫ mutatione tranſfuſis. Catholici v̓o vtrumqꝫ rōnabiliter confitentur. Nā ⁊ ex vtriſqꝫ cō ſiſtere: ſed id qͣ ratione dicat̉ paulo poſterius explica bo. Nunc illud manifeſtum eſt conuictaꝫ eē Eutichis ſententiā: eo nomine: qd̓ cum tribus modis fieri poſ ſit: vt ex duabꝰ naturꝭ vt ſubſiſtat: vna aut diuinitas in humanitatē tranſlata ſit: aut humanitas in diuini tatem: aut vtraqꝫ permixta ſint. Nullum horū modū fieri potuiſſe ſuperius dicta argumētatiōe daclarat̉. Reſtat vt quēadmodū catholica fides dicat ⁊ ī vtriſ qꝫ naturꝭ xp̄ꝫ ⁊ ex vtriſqꝫ ꝯſiſtere doceamꝰ. ex vtriſ qꝫ naturis aliꝗd cōſiſtere duo ſignificat: vnū ꝗdē cuꝫ ita dicimꝰ aliquid ex duabꝰ naturꝭ iūgi: ſicut ex mel le atqꝫ aqua. Id āt ē vt ex quolibet mō cōfuſis vel ſi vna vertatur in alterā: vel ſi vtreqꝫ in ſe miſceant̉ in uicem: nullo mō tn̄ vtreqꝫ premaneant: ſecūdum hūc modū Eutyches ait ex vtriſqꝫ naturꝭ xp̄m conſiſtere Alter v̓o modus ex vtriſqꝫ conſiſtendi. qd̓ ita ex dua bus iunctū ē: vt illa tn̄ ex ꝗbꝰ iunctuꝫ eē dr̄ maneāt. Nec in alterutra vertant̉: vt cuꝫ dicimꝰ coronā ex au ro gēmiſqꝫ ꝯpoſitā: Hic neqꝫ auꝝ ī gēmas trāſlatuꝫ eſt: neqꝫ in auꝝ gēma ꝯuerſa: ſꝫ vtraqꝫ ꝑmanēt: nec formā ꝓpaꝫ derelīquūt. Talia ergo ex aliꝗbꝰ ꝯſtātia ⁊ in his cōſtare dicimꝰ: in ꝗbus conſiſtere predicāt̉. Tunc enī poſſumus dicere coronā gēmis auroqꝫ cō ſiſtere. Sunt enī gēme atqꝫ auruꝫ in ꝗbꝫ corona cōſi ſtat. Nā in priore mō nō ē mel atqꝫ aqua: in ꝗbꝰ illud qd̓ ex vtriſqꝫ iungit̉ cōſtet. Cuꝫ igit̉ vtraſqꝫ manere naturas in chriſto fides catholica cōfiteatur. ꝑfectaſ qꝫ eaſdem perſiſtere: nec alterā in alterā trāſmutari iure dicit. Et ī vtriſqꝫ naturis chriſtum: ⁊ ex vtriſqꝫ conſiſtere. In vtriſqꝫ quidem qꝛ manent vtreqꝫ. Ex vtriſqꝫ v̓o qꝛ vtrarumqꝫ adunatiōe manentiuꝫ vna perſona ſit chriſti. Non autē ẜm eaꝫ ſignificationē ex vtriſqꝫ naturis chriſtuꝫ iunctuꝫ eē. fides catholica te net: ſꝫ quā Eutyches pronunciat. Nam ille talem ſi gnificationē coniunctionis ex vtyaqꝫ naͣ ſumit. Ut nō cōfiteat̉ in vtriſqꝫ ꝯſiſtere: neqꝫ enī vtraſqꝫ manere. Catholicus v̓o eā ſignificationē ex vtriſqꝫ conſiſten di ſumit: que illi ſit proxima: eāqꝫ ꝯſeruet: q̄ ī vtriſqꝫ conſiſtere conſitet̉: equiuocuꝫ igit̉ ex vtriſqꝫ cōſiſtere ac potius āphiboluꝫ ⁊ gemīa ſignificatiōe diuerſa d̓ ſignans: vna ꝗdē ſignificatione non manere ſubſtan tias ex ꝗbus illud qd̓ cōpulatum eſt dicatur eſſe con iunctum. Aliomodo ſignificans ita vtriſqꝫ cōiunctuꝫ. vt vtraqꝫ

De trinitate
vt: vtraqꝫ ꝑmaneat. Hoc igit̉ expedito equiuocatio nis atqꝫ ambiguitatꝭ nodo nihil ē vltra qd̓ poſſit op poni quin id ſit qd̓ firma veraqꝫ fides catholica cōti net eundē chriſtū hoīem eē ꝑfectū: eundē deū eundē qꝫ qui hō ſit ꝑfectus atqꝫ deus. Unū eſſe deū ac dei filiū: nec qͣternitatē trinitatis aſtrui: dū hō addit̉ ſu pra ꝑfectū deū: ſed vnā eandēqꝫ perſonam numerū trinitatis explere. Ut cū hūanitas paſſa ſit: deus tn̄ paſſus eſſe dicat̉. Nō quo ipſa deitas hūanitas facta ſit: ſed qd̓ a deitate fuerit aſſumpta. Itē ꝗ hō eſt dei filius appellatur: non ſub̓a diuinitatis ſꝫ humanitatiſ Que tn̄ diuinitati naͣli vnitate coniūcta eſt. Et cum hec ita intelligentia diſcernantur ꝑmiſceanturqꝫ: tn̄ vnus idēqꝫ ⁊ hō perfectus ſit ⁊ deus. Deus quidē qd̓ ipſe ſit ex patris ſub̓a genitus: hō v̓o qd̓ ex maria ſit virgine procreatus. Itēqꝫ ꝗ hō deꝰ: eo qd̓ a deo fue rit aſſumptus: ⁊ qui deus hō: qm̄ veſtituſ hoīe ſit. cū qꝫ ī eadē perſona aliud ſit diuinitas: q̄ ſuſcepit: aliud quā ſuſcepit hūanitas: idē tn̄ deus atqꝫ hō eſt. Nā ſi hominē ītelligas: idē hō eſt atqꝫ deus. Qm̄ hō ex naͣ deus aſſumptione: ſi v̓o deū ītelligas idē deꝰ eſt atqꝫ hō: qm̄ deꝰ eſt naͣ: hō aſſumptiōe: ſitqꝫ in eo gemina naͣ: geminaqꝫ ſub̓a: qm̄ hō deuſ vnaqꝫ ꝑſona: qm̄ idē hō atqꝫ deus: mediaqꝫ eſt hec inter duas hereſes via Sicut virtutes quoqꝫ mediū tenent. Oīs.n. virtus in medio reꝝ decore locata ꝯſiſtit. Siꝗdē vel vltra vel infra quā oportuerit fiat: a virtute diſcedit̉. medieta tē igit̉ virtꝰ tenet. Quocirta ſi qͣttuor hec neqꝫ vltra eſſe poſſūt: vt ī chriſto aut due naͣe ſint: dueqꝫ: ꝑſone vt neſtoriꝰ ait: aut vna ꝑſona vnaqꝫ naͣ: vt Eutyches ait: aut due naͣe ſꝫ vna ꝑſōa: vt catholica fides credit aut vna naͣ dueqꝫ ꝑſone. Cūqꝫ duas quidē naͣs duaſ qꝫ ꝑſonas in ea: que cōtra Neſtorium dicta eſt: reſpō ſione cōuicerimus. Unā v̓o perſonā vnāqꝫ naͣm eſſe non poſſe Eutyche prepōente mōſtrauimꝰ. Neqꝫ tn̄ tam amens quiſquā hucuſqꝫ extitit: vt vnā in eo nam. crederet ſed geminas eſſe perſonas. Reſtat vt ea ſit vera: quā fides catholica pronūciat: geminā ſub̓aꝫ ſꝫ vnam eſſe ꝑſonā. Quia vero paulo ante diximus Eu tychen confiteri duas ꝗdē in chriſto ante adūationē naturas. Unā v̓o poſt adunationē. Cūqꝫ hūc errorē duplicē interpretamur. celare ſententiam: vt hec adu natio aut gn̓atione fieret: cū ex maria corpꝰ hoīs mi nime ſumeret̉: aut ſumptū quidē ex maria ꝑ reſurre ctionē fieret adu̓atio. De vtriſqꝫ ꝗdē partibꝰ idonee (vt arbitror) diſputatū ē. ¶ Nūc querēdū ē quomo do fieri potuerit vt due naͣe in vnā ſub̓am miſcerent̉ Uerū tn̄ eſt ēt nunc ⁊ alia queſtio: que ab his inferri poteſt: qui corpus humanū ex maria ſumptū eſſe nō credunt. Sꝫ alias fuiſſe ſequeſtratū preparatūqꝫ qd̓ in adunatione ex marie vtero gigni ac ꝓferri videre tur. Aiunt enī ſi ex hoīe ſumptū eſt corpuſ: hō v̓o oīs ex prīa preuaricatione: non ſolū peccato ⁊ morte tene batur: verū etiam affectibª peccatorū erat implicitꝰ. Eaqꝫ illi fuit pena peccati: vt cum morte teneret̉ ob ſtrictus. Tn̄ eſſet reus etiam voluntate peccādi. Cur in xp̄o neqꝫ peccatū fuit neqꝫ peccādi vlla vollūtas. Et oīno hꝫ animaduertendā dubitationē talis q̄ſtio. Si enī ex carne humana chriſti corpuſ aſſūptū eſt: du bitari poteſt: que naͣm caro hec que aſſumpta ſit: eē videat̉. Eum quippe ſaluauit quē etiam aſſūpſit. ſin v̓o talem hoīem aſſumpſit: qualis Adā fuit ante pec catū: integram videt̉ humanam aſſumpſiſſe naͣm: ſꝫ tn̄ que medicina penitus nō egebat. Quomō aūt fie ri pōt vt talem aſſumpſerit hoīem: qͣlis Adaꝫ fuit: cū
in Adā potuerit eſſe peccandi voluntas atqꝫ affectio vnde factū eſt: vt ēt pretergreſſis diuinis preceptis: inobediētie delictis teneret̉ aſtrictus. In chriſto v̓o ne voluntas ꝗdē vlla creditur fuiſſe peccād̓i. Cum p̄ ſertim ſi tale corpꝰ hoīs aſſumpſit: qͣle Ade ante pec catum fuit: non debuerit eē mortalis: qm̄ Adā ſi non peccaſſet: mortem nulla rōne ſenſiſſet. Cū igit̉ chriſtꝰ nō peccauerit: q̄rēdū ē: cur ſenſerit mortē: ſi. Ade cor pus an̄ qͣꝫ peccaret aſſumpſit. Qd̓ ſi talē ſtatū ſuſce pit hoīs qͣlis Ade poſt peccatū fuit. Ur̄ ēt xp̄o nō de fuiſſe neceſſitas: vt ⁊ delictis ſubiiceret̉ ⁊ paſſionibꝰ cōfunderet̉. Obductiſqꝫ iudicii regulis bonū a malo non ſincera integritate diſcerneret: qm̄ has oēs pēas Adā delicti preuaricatiōe ſuſcepit. ꝯͣ quos reſpōdēdū eſt tres intelligi hōinū poſſe ſtatus. Unū ꝗdē Ade an̄ delictū in quo tā etſi ab eo morſ aberat: nec adhuc vl lo ſe delicto polluerat: poterat tn̄ in eo voluntas eē peccandi. Alter in quo mutari potuiſſet: ſi firmiter in dei p̄ceptis māere voluiſſet. Tunc enī id addendū fo ret: vt nō mō nō peccaret: aut peccare vellet: ſꝫ ne poſ ſet ꝗdē aut peccare aut velle deliquere. Tertiꝰ ſtatꝰ eſt poſt delictū: in quo mors illū neceſſario ſubſecuta eſt: ⁊ peccatū ipſū voluntaſqꝫ peccati: quoꝝ ſūmitatū atqꝫ ꝯͣrioruꝫ hec loca ſunt: is ſtatꝰ qui primū eēt: ⁊ in preceptis dei Adā manere voluiſſet: ⁊ is ꝗ pene fuit: qm̄ manere noluit. ī illo enī nec mors eē nec peccatū nec voluntas vlla peccati. In hoc v̓o ⁊ mors peccatū ⁊ delīquēdi oīs affectio. Oīaqꝫ in perniciē prona: nec ꝗcqͣꝫ in ſe oꝑis habētia: vt poſt lapſū poſſet adſurge re. Ille v̓o medius ſtatꝰ in quo preſentia ꝗdē mortis vel peccati aberat. Poteſtas v̓o vtriuſqꝫ conſtabat: īter vtrūqꝫ ſtatū ē collocatus. Ex hiſ igit̉ tribus ſtati bus chriſtus corpore naͣe ſue ſingulas quodāmō indi dit. Nā qd̓ mortale corpus aſſumpſit: vt mortē a gnͣe humano fugaret. in eo ſtatu ponēdū ē: qd̓ poſt Ade p̄naricatiōeꝫ pęnaliter inflictū eſt. Quod v̓o nō fuit in eo volūtas vlla peccati: ex eo ſumptū ſtatu ꝗ eē po tuiſſet niſi volūtate inſidiantis fraudibus applicaſſet Reſtat igit̉ tertiꝰ ſtatꝰ ideſt medius. Ille. ſequi eo tē pore fuit. cū nec mors aderat ⁊ adeē poterat delīquē di voluntas. In hoc igiō̓ Adam talis fuit. vt mandu caret ac biberet: vt accepta digereret: vt laberet̉ in ſomnū ⁊ alia que ei nō defuerunt. Humana ꝗdē ſed cōceſſa: ⁊ que nullā penā mortꝭ inferrēt: q̄ oīa habuiſ ſe chriſtū dubiū nō ē. Nā ⁊ manducauit ⁊ bibit: ⁊ hu mani corporis officio functꝰ ē. Neqꝫ enī tāta indige tia ī Adā fuiſſe credēda ē: vt niſi māducaſſet viuere nō potuiſſet. Sꝫ ſi ex oī ꝗdē ligno eſcā ſumeret ſemꝑ viuere potuiſſet hiſqꝫ non mori. Iccirco paradiſi fru. ctibus īdigētiam explebat. Quam indigētiam fuiſſe in xp̄o nullꝰ ignorat: ſꝫ poteſtate: nō neceſſitate. ⁊ ip̄a īdigētia an̄ reſurrectionē ī eo fuit. Poſt reſurrectio nē v̓o talis extitit: vt ita illud corpꝰ īmutaret̉ hūanū: ſicut. Ad p̄ter p̄uaricatiōis vinculū mutari potuiſſet: quodqꝫ nos ipſe Ieſuſ xp̄s votꝭ docuit optare: vt fiat volūtas eiꝰ: ſic̄ ī celo ⁊ ī terra: ⁊ vt aduēiat eiꝰ regnū ⁊ nos liberet a malo. Hec enī noīa illa beatiſſima hu nani gn̄is fideliter credētiū īmutatio dep̄cat̉. ¶ Hec ſūt q̄ ad te de fidei mee credulitate ſcripſi. qͣ ī re ſi ꝗd ꝑperā dictū ē: nō ita ſū amator mei: vt ea q̄ ſemel ef fuderī meliori ſentētie ante ferre ꝯtēda. Si.n. nihil ē ex nobis bōi: nihil ē qd̓ ī noſtris ſententijs amare de beamꝰ Qd̓ ſi ex illo cūcta ſūt bōa: ꝗ ſolꝰ ē bonꝰ: illud potius bonū eſſe credendū eſt: qd̓ illa incōmutabilis bonitas atqꝫ omnium bonorum cā perſcribit. v.