Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
188v
Einzelbild herunterladen
 

Liber.

homa animal ſit: ideſt nomē in ſe ſuſcipiat animalis.In cōditionali ꝟo illd̓ ītelligimꝰ ſi fuerit aliqͣ resque eſſe dicat̉: neceſſe ſit aliqua res aīal nuncupetur. Itaqꝫ ꝓpō p̄dicatiua quā ſubijcit p̄dicaterei ſuſcipere nomē declarat. Cōditiōalis v̓o ꝓpōnishec ſētētia ē: vt ita ſit aliꝗd ſi fuerit alterū: ſi neutrū nomē alteriꝰ ſuſcipiat. Ita igit̉ ꝓpōnibꝰ diſgregatis exenūtiationū ꝓpetate ſyllogiſmi quoqꝫ vocabulū ſuſcepere: vt alij dicant̉ p̄dicatiui: alij cōdictōales. Naꝫ in ꝗbꝰ ꝓpōnes p̄dicatiue ſūt: eos p̄dicatiuosſyllogiſmos vocamꝰ. In ꝗbꝰ vero hypotetica ꝓpoſitio pͥma eſt (Poteſt nāqꝫ aſſumptio cōcluſio eſſepredicatiua) hi tantū vniꝰ hypothetice ꝓpōnis naturā hypothetici cōditiōales vocāt̉. At de ſimplicibus ꝗdē ideſt p̄dicatiuis ſyllogiſmis duobꝰ libellisexplicuimꝰ quos de eorū cōſtructiōe cōfecimꝰ. Poſtſyllogiſmorum vero ſimpliciū diſputationeꝫ ordo ē.vt de ſimplicibꝰ diſſeramꝰ. ſimplices v̓o ſyllogiſmi ſūt: qui hypothetici dicuntur quos latino noīecōditiōales vocamꝰ. ſimplices ꝟo dicuntur: qm̄ex ſimplicibꝰ cōſtāt: atqꝫ in eoſdē vltimos reſoluunt̉.Cum p̄ſertī prime eoꝝ ꝓpōnes vim ꝓpe ꝯn̄tie ex categoricis .i. ex ſimplicibꝰ capiāt ſyllogiſmis. nāqꝫ pͥmapropoſitio hypothetici ſyllogiſmi ſi dubitat̉ an veraſit p̄dicatiua cōcluſione demoſtrabit̉. Aſſūptio v̓o inpluribꝰ modis taliū ſyllogiſmoꝝ p̄dicatiua eſſe ꝑſpicitur. Itēqꝫ cōcluſſo veluti dicimꝰ: ſi dies ē: lucet.At qui dies eſt: hec aſſumptio p̄dicatiua eſt: ſi q̄raturpredicatiuo ꝓbat̉ ſyllogiſmo lucet igit̉ cōſequuta ērurſus predicatiua cōcluſio ſuper hec omnis cōditionalis ꝓpō ex p̄dicatiuis (vt dictū ē) iūgit̉ ſi ex hisfidem capiunt: ordinē partium ſortiuntur: neceſſe ēcathegoricos ſyllogiſmos hypotheticis viꝫ ꝯcluſiōisminiſtrare: ſed quoniam de hypotheticis loquimurquid ſignificet hypotheſis predicandum eſt: hepotheſis nāqꝫ: vnde hypothetici ſyllogiſmi acceperunt vocabulum duobus (vt Eudemo placet) modis diciturAut enim tale aliquid ad quieſcitur per quandam īter ſe conſentientiū conditionē fieri nullo poſſit: vt ad ſuum terminum ratio perducatur: aut inditione poſita conſequentia vi coniunctiōis vel diſiūctionis oſtenditur. Ac prioris quidem propoſitionisᵈexemplum eſt: veluti cum res omnes corporales materiei formeqꝫ concurſu demonſtremus ſubſiſtere.Tunc enim quod per rerum naturam fieri non poteſt ponimus .i. omnem forme naturā a ſubiecta materia ſi non re ſaltē cogitatione ſeparamꝰ: qm̄ nihilex rebus corporeis reliquū ſit demonſtratū: atqꝫ oſtēſum putamus eiſdem conuenientibus corporaliuꝫ rerum ſubſtantiam confici: quibus a ſe diſiunctis ac diſcedentibus interimatur. In hoc igitur exemplo poſita cōſentiendi conditione: vt id pauliſper fieri ītelligatur fieri non poteſt: vt forme a materia ſeparentur quid conſequatur intendimus perire .ſ. corpora:vt eadem eiſdem conſiſtere comprobemus. Nam quoniā interitus corporalium rerum ſequitur iure dicimus res oēs corporeas ex forma materia conſiſtereSed huiuſmodi ꝓpōnes que conſentiētiū conditione ꝓueniūt: nihil his differunt quas ſimplices categorice īſtitutiōis pͥmi libri tractatꝰ on̄dit. que vero aſimplicibus differūt ille ſūt: qn̄ aliꝗd dicitur: vl̓. Si ꝗd fuerit vel fuerit. He ſemꝑ ꝯiūctōibꝰꝓponūtur: vt dicimꝰ: ſi ē: aīal ē. Si ternariꝰ eſtip̄ar ē: vel cetera huiuſmodi: he enī ita ꝓponuntur:vt ſi qd̓ libet illud fuerit: aliud cōſequat̉: vel dici-

mus ſi homo ē: equus ē. Rurſus eodē ꝓponit̉in negatiōe quo ſuperiꝰ ī affirmatiōe ꝓponebat̉. hiceniꝫ dicit̉: Si hoc eſt: illud eſt. Et ad hūc modū cetere poſſūt: aut aliqn̄ hoc enūciari modo hoc ſit:illud eſt: veluti dicimꝰ. homo eſt: aīal eſt vl̓homo eſt: equus eſt: que enūciatio ꝓpōnis eiuſdēpoteſtatis eſt: cuius ea que hoc modo ꝓponit̉. Sieſt: aīal eſt. Si eſt equus eſt. Fiunt ēt ꝓpoſitiones hypothetice diſiūctionē ita: aut hoc ē: aut illd̓eſt. Hec eadeꝫ videri debet hec ꝓpō que ſic enūciat̉.Si hoc eſt: illud non ē. Hec enī eſt diſiūctiōeꝫ:ſed per negationē. Negatio v̓o oīs īfinita ē: atqꝫ ideo in cōtrarijs: in cōtrarioꝝ medietatibꝰ: in diſparatis fieri pōt. Diſparata autē ea voco: tātū a ſe diuerſa ſūt ſꝫ nulla cōtrarietate pugnātia: veluti terraveſtis ignis: cetera ſi albu ē: nigrū ē. Si diſciplina ē: ē. At in ea diſiūctionē ſit: alterāſemꝑ poni neceſſe ē hoc: aut dies: aut nox. ſi eacūcta negationē dici cōuenit: ad dſiūctionē trāſferamꝰ: ratio non ꝓcedit. Quid enī ſi quis dicat: autalbū eſt: aut nigrū. Aut albū eſt: aut rubeū aut diſciplina eſt: aut ho. fieri enī pōt vt nihil ſit hoꝝ. Igiturqm̄ diſiūctionē ꝓpoſitio in certis rebꝰ tm̄ in quibꝰalteꝝ eoꝝ euenire neceſſe ē ponit̉. hec autē per neg.tionē ſeparatio in omnibꝰ etiā his que ſuam inuiceꝫnaturaꝫ perimunt poni pōt aꝑta ratione diſcreta ē.Omnis igit̉ hypothetica ꝓpoſitio vl̓ cōnexionemſit ( ꝯnexionē v̓o illū quoqꝫ modū qui negationēſit eſſe ꝓnūcio) vel diſiūctionē. vterqꝫ enī modusex ſimplicibus ꝓpoſitionibus cōparatur. Simplicesautem ſunt quas predicatiuas primo inſtitutionis categorice libro diximꝰ. He ꝟo ſūt: cuꝫ aliquid de aliquo p̄dicat̉ vel affirmando vel negādo: vt dies ē: luxeſt. At ſi his media ꝯditio īterueniat fiat. Si dies ē:lux eſt: ſitqꝫ vna hypothetica ꝓpoſitio ex duabꝰ cātegoricis iūcta. Sꝫ qm̄ omnis ſimplex ꝓpoſitio vl̓ affirmatiua vl̓ negatiua ē. qͣttuor modis cōnexionē fierihypothetice ꝓpoſitiōes poſſūt. aut enī ex duabꝰ affirmatiuis: aut ex duabꝰ negatiuis: aut ex affirmatiuanegatiua: aut ex negatiua affirmatiua. Haꝝ auteꝫomniū exēpla ſubdēda ſūt: quo id qd̓ dicimꝰ clariꝰ īnoteſcat. ex duabꝰ affirmatiuis. Si dies ē: lux ē. Ex duabus negatiuis: ſi ē aīal: ē. ex affirmatiuanegatiua. ſi dies ē: nox ē: ex negatiua affirmatiua. ſi dies ē: nox ē. Sꝫ qm̄ dictū ē idē ſignificari ſicōiūctiōe qn̄ hypotheticis ꝓpoſitiōibꝰ ꝓponit̉duobꝰ modis cōditiōes fieri poſſūt. Uno ẜm accidēsaltero vt habeāt ali quā nature cōſequētiā. Scd̓maccidēs hoc: vt dicimꝰ. ignis calidꝰ ſit: celūrotūdū eſt. Non enī ꝗa ignis calidꝰ eſt: celū rotundūeſt. ſed id hec ꝓpoſitio deſignat: ꝗa quo temꝑe igniscalidꝰ eſt: eodē tꝑe celū quoqꝫ rotūdū eſt. Sūt auteꝫalie habēt ad ſe ꝯſequētiā nature: haꝝ quoqꝫ duplex modꝰ ē: vnꝰ neceſſe ē cōſequi: ea tamē ipſaſequētia terminorū poſitionem ſit: alius ꝟo cuꝫſit cōſequētia terminorū poſitionē. Ac prioris ꝗdeꝫmodi exēplū ē vt ita dicamꝰ: homo ſit animal eſt:hec eniꝫ cōſequētia ē ſubnixa incōcuſſa veritate.enī idcirco animal ē qꝛ homo ē. generis .n. cauſa ſpēsnon eſt: ſed fortaſſe a genere principium ducitur: magiſqꝫ eſſentie cauſa ex vniuerſalibus trahi poteſt: vtidcirco ſit homo quia animal eſt. Cauſa enim ſpeciergenꝰ ē: vt dicit ſit aīal ē: rectā ac neceſſariamcōſeq̄ntiā facit. termīorū ꝟo poſitionē talis ꝯſeq̄ntia ꝓcedit. Sūt āt alie hypothetice ꝓpōnes: ī quibus etiaꝫ