Tertius

in his duobus omnis locorum ratio conſtituta eſtque enim habent reprehenſionis occaſionem. eadeꝫniſi omnino ad inexcuſabilem partem vergunt: defēſionis copiam ſubminiſtrant: ex eiſdem eniꝫ locis oīsaccuſatio defenſioqꝫ conſiſtit. Si igitur perſona ī iudicium vocatur: neqꝫ factum dictum ve vllum reprehenditur: cauſa eſſe non poterit. Nec v̓o factum: dictum ve aliquid in iudicium proferri poteſt: ſi perſona non extet. itaqꝫ in his duobus omnis iudiciorumratio verſatur in perſona atqꝫ negocio. Sed (vt dcm̄eſt) perſona eſt que in iudicium vocatur: negociuꝫ factum dictuꝫ ve perſone: proper quod reus ſtatuitur.perſona igitur ⁊ negocium ſuggerere argumenta nōpoſſunt. De ipſis enim queſtio eſt. De quibus autemdubitatur ea dubitationi facere fidem nequeūt argumentum v̓o erat ratio rei dubie faciens fideꝫ: faciūtautem negocio fidem ea que ſunt perſonis: ac negociis attributa. Ac ſi quando perſona negocio faciat fidem: veluti ſi queratur contra remp. ſēſiſſe catilinamquoniam porſona eſt viciorum turpitudine denotatatunc non in eo ꝙ perſona eſt: ⁊ in iudicium vocatur:fidem negocio facit: ſed in eo ꝙ ex attributis perſonequandam ſuſcipit qualitatem. Sed vt rerum ordo clarius colliqueſcat: de circunſtantiis arbitror eſſe dicendum. Circunſtantie ſunt. que cōuenientes ſubſtantiāqueſtionis efficiunt. Niſi enim ſit qui fecerit: ⁊ quodfecerit: eamqꝫ cur fecerit: locus: tempuſqꝫ: quo fecerit: modus etiam facultatesqꝫ ſi deſunt cauſa non ſtabit. Has igitur circunſtantias in gemina cicero partitur: ut eam que eſt quis circunſtantiam in attributisperſone ponat. Reliquas v̓o circūſtantias in attributis negocio cōſtituat: ⁊ primam quidem circūſtātiaꝫeam: que eſt quis: quoniam perſone attribuit. ſecatin. xi. partes: nomē vt verres naturā vt barbarꝰ. victum: vt amicus: nobiliū ſtudiuꝫ: vt geomēter: fortunam: vt diues: caſum vt exul. affectionē vt amās: habitum: vt ſapiens: conſilio: vt īmo age care pater ceruici imponere noſtre facta. ⁊ orationes. ea que extraillud factum: dictumqꝫ ſunt: quod nūc in iudicium deuocatur. Reliquas v̓o circūſtātias: que ſunt quid: curquomō: quibus auxiliis. vbi: quādo: in attributis negocio ponit. Quid ⁊ cur dicens continentia cum ipſonegocio. Cur in cauſa conſtituēs. ea enī cauſa eſt vniuſcuiuſqꝫ facti. propter quam factū eſt. Quid v̓o ſecat in quattuor partes in ſummā facti: vt parentꝭ occiſio ex hac maxime locus ſumitur amplificationis.Ante factum: vt concitus gladium rapuit. dum ſit vehementer percuſſit. poſt factum in abdito ſepeliuit.¶ Quegum omnia ſint facta: tn̄ quoniam ad geſtumnegotium. de quo queritur pertinent: non ſunt factaque in attributis perſone numerata ſunt: illa enimextra negocium: de quo agitur poſita perſonaꝫ informantia fidem ei negocio preſtant: de quo verſatur intentio Hec v̓o facta. q̄ continētia ſunt cuꝫ ipſo negocio: ad ipſum negocium: de quo queritur pertinent.Poſtremas v̓o quattuor circūſtantiaſ: Cicero ponitin geſtione negocii: que eſt ſecunda pars attributorūnegociis: ⁊ eam quidem circunſtantiam: que eſt quando: diuidit in tempus: vt nocte fecit. ⁊ in occaſionemvt cūctis dormientibus: eam vero circunſtātiam queeſt vbi. locum dicit: vt in cubiculo fecit. quomodo v̓oex circunſtantiis modum: vt clam fecim. Quibus auxiliiſ circunſtantiarum facultateꝫ appellat: ut cū multo exercitu. Quorum quidem locorum ⁊ ſi ex circunſtantiarum natura diſcretio data eſt: nos tamen be-

1 80niuolentius faciemus ſi vberius eorum a ſe differentias oſtendamus. Nam cum ex circunſtātiis alia Tullius poſuerit eſſe continentia cum ipſo negocio. aliav̓o in geſtione negocii. Atqꝫ in continentibusⁱ cum ipſo negocio illum enumerauit locum: queꝫ appellauitdum ſit: ex ipſa prolatiōis ſignificatione ideꝫ videtureſſe locus hic: dum ſit ei qui eſt in geſtione negocii. ſꝫnon ita eſt. qꝛ dum ſit illud eſt: quod eo tempore admiſſum eſt: dum facinus perpetratur: vt percuſſit.In geſtione vero negocii ea ſunt: que ante factum: ⁊duꝫ ſit: ⁊ poſt factum quod geſtum eſt: continent. inomnibus enim tempus: locus: occaſio modus: facultas inquiritur. Rurſus duꝫ ſit factum eſt: quo adminiſtratum eſt negocium: que igitur ſunt in geſtionenegocii: non ſunt facta: ſed facto adherentia. nullusenim tempus: occaſionem: locum: modū facultatemfacta eſſe conſenſerit: ſed (vt dictuꝫ eſt) que cuilibetfacto adherentia ſunt. atqꝫ id nullo modo relinquūtquadam ratione ſubiecta ſunt ipſi quod geſtum eſtnegocio. Item ea que ſunt in geſtiōe negocii: ſine hisque ſunt continentia cum ipſo negocio eſſe poſſunt.Poteſt enim ⁊ locus: ⁊ tempus: ⁊ occaſio: et modus⁊ facultas facti cuiuſlibet intelligi etiam ſi nemo faciat: ꝙ illo in loco vel tempore: vel occaſione: vel mōvel facultate fieri poſſet. itaqꝫ ea: que ſunt in geſtiōenegocii ſine his que continentia cum ipſo negocio eēpoſſunt: illa v̓o ſine his eſſe non poſſunt factum eniꝫpreter locum: tempus: occaſionem. modū: facultatēqꝫeſſe non poterit: atqꝫ hec ſunt que in attributis ꝑſone: ac negocio conſtant: veluti in dialecticis locis eaque in ipſis herent: de quibus queritur. Reliqua v̓oque vel ſunt adiuncta negocio: vel geſtum negociumconſequūtur talia ſunt: qualia in dialecticis locis ea: q̄ẜm Themiſtium partim rei ſubſtantiam conſequuntur: partim ſunt extrinſecus: partim verſantur in mediis ẜm Ciceronem uero inter affecta numerata ſuntvel extrinſecus poſita. Sunt enim adiuncta negocioipſa etiam que fideꝫ faciunt queſtioni affecta quodāmodo ad id: de quo queritur: ⁊ reſpicientia negociū:de quo agitur hoc modo. Nam circunſtantie ſeptemin attributis perſone: vel negocio numerate ſunt: hecū ceperint cōparari. ⁊ qͣſi in relationeꝫ uenire: ſi ꝗdad ſe continēs referatur: vel ad id quod continet̉ ſit:aut ſpēs: aut genus. at ſi ad id referatur. quod ab eolōgiſſime diſtet contrarium eſt: at ſi ad finē ſuū atqꝫexitum referatur: euentus eſt. eodeꝫ quoqꝫ modo maiora: ad minora: ⁊ paria comparantur. Atqꝫ omninotales loci in hiſ: que ſunt ad aliquid conſiderantur. nāmaius: aut minus: aut ſimile: aut eque magnum: autdiſperatum accidunt circunſtantijs: que in attributis negocio. atqꝫ perſone numerate ſunt. vt duꝫ ipſecircunſtantie alijs comparantur. fiat ex his argumētum dicti. facti ve. quod in iudicium trahit̉. Diſtantautem a ſuperioribus: ꝙ ſuperiores loci uel factacontinebant: vel factis ita adherebant: ut ſepararinon poſſint: vt locus. tempus: ⁊ cetera que geſtum negocium non relinquunt. hec uero: que ſunt adiunctanegocio non adherent ipſi negocio: ſed accidunt circunſtantijs: ⁊ tunc demum argumentum preſtāt. cūad comparationem venerint. Sumuntur v̓o argumenta non ex contrarietate: ſed ex contrario: ⁊ nō exſimilitudine: ſed ex ſimili: ut appareat non ex relatōeſumi argumenta: ſed ex adiunctis negocio: ⁊ ea eſſeadiuncta negocio: que ſunt ad ipſum de quo agiturnegocium affecta. ¶ Conſecutio uero que pars quar3 4