Secundus.17ª 4

¶ De differentijs Topicis. Liber ſecundus.¶ Mnia que ſuperioris ſerie voluminisAA expedita ſunt: minus forſitan eruditisſuꝑuacanea quodāmō ⁊ qͣſi depēdentiavidebūt̉. Nā cū de differētijs topicis liAlbroꝝ titulū legerit: omiſſis doctrīe graIipꝰ ſtatiꝫ ad finē oꝑis tēdūt. Mihi autem vl̓ neceſſarium videtur quod niſi ſit precognitum: ad vlteriorapiſcentis animus peruenire non poſſit hi quoqꝫ quinunc omnem primi voluminis diſputationem ſuperſluam putanc: ſi cuncta perlegant contextionēqꝫ operis mente ac ratione colluſtrent: deſinent profecto iudicare ſuperpluum: quod neceſſario viderint in parte operis collocatum. Atqꝫ hec hactenus: ſed quoniāde his que antea poſuimus: ideſt de propoſitione q̄ſtione concluſione argumento ſufficienter dictum ē:nunc de argumentatione tractemus. ¶ Argumentatio eſt per orationem argumenti explicatio. Huiusautem ſpecies due ſunt: vna quidem que ſyllogiſmꝰ:altera que vocatur inductio. ¶ Syllogiſmus eſt oratio in qua quibuſdam poſitis ⁊ conceſſis: aliud quiddam per ipſa que conceſſa ſunt: euenire neceſſe eſt qͣꝫſint ipſa que conceſſa ſunt. Huius diffinitionis rationem ſecundus quidem liber eorum: quibus inſtitutionem ī categoricos ſcripſimus ſyllogiſmos plene continet. Sed propter intellectus facilitatem idem breuiter aperiemꝰ exēplo. Sit enim ſyllogiſmus hic.Omnis homo animal eſt.Omne animal ſubſtantia eſt.Igitur. Omnis homo ſubſtantia eſt.Totum igitur hoc oratio eſt: in qͣ poſitis ꝗbuſdā etcōceſſis .i. duabus propoſitionibꝰ que ſunt: oīs homoaīal eſt: oē alal ſubſtātia eſt: per ea ipſa que conceſſaſūt: efficitur aliꝗd id .ſ. qd̓ ē cōcluſio: oīs hō ſubſtātiaē: ꝑ ꝓpoſitiōes eniꝫ que cōceſſe ſūt: cōſequētia neceſſario cōcluſiōis. īfertur. Sūt aūt ꝓpoſitiōes: oīs hōē: ⁊ oē aīal ſubſtātia ē: atqꝫ ex his efficit̉ alid̓ ꝗdͣꝫ ſūt ipſa que cōceſſa ſūt. Cōcludit̉ .n. oīs homoſubſtātia ē. Quod lōge diuerſū ē: ⁊ ab ea ꝓpoſitioneque dicit: oīs hō aīal ē: ⁊ ab ea q̄ proponit: omne aīaleē ſubſtātiā. ¶ Syllogiſmorū vero alij p̄dicatiui ſūt:qui categorici vocantur: alij cōditiōales: quos hypotheticos dicimus. ¶ Et p̄dicatiui quidē ſūt: qui ex oībus p̄dicatiuis ꝓpoſitionibꝰ cōnectūtur: vt is quē exēpli gratia ſuperiꝰ annotaui. oībus eniꝫ p̄dicatiuis propoſitionibꝰ texitur. MHypothetici vero ſunt: quoruꝫpropoſitiones conditione nectuntur. vt hic.Si dies eſt lux eſt.Eſt autem dies.Igitur. Lux eſt.¶ Propoſitio eniꝫ prima cōditionē tenet hāc quoniālux ē ſi dies eſt. Atqꝫ ideo ſyllogiſmus hic hypotheticus: ideſt conditionalis vocatur. ¶ Inductio v̓o eſtor̄o per quā fit a particularibꝰ ad vniuerſalia ꝓgreſſio hoc mō. Si ī regēdis nauibus nō ſorte ſꝫ arte eligitur gubernator: ſi ī regendis equis auriga nō ſortis euētu ſꝫ artis cōmēdatiōe aſſumitur. Si ī adminiſtrāda republica nō ſors pͥncipē facit: ſed ꝑitia moderandi: ſimiliaqꝫ ī pluribꝰ cōquirūtur: quibus īfertur⁊ in oī quoqꝫ re quam quiſqꝫ regi atqꝫ adminiſtrarigrauiter volet: non ſorte accomodat ſed arte rectorēvides igitur quomodo ꝑ ſingulas res currat oratio:

vt ad vniuerſale ꝑueniat. Nam cum nō ſorte regi nauim ſed arte curruꝫ rēpublicā collegiſſet quaſi ī ceteris quoqꝫ ita ſe hēat qd̓ vniuerſale erat cōcludit hocmō. In oībus quoqꝫ rebꝰ nō ſorte ductū ſed arte pͥncipē debere p̄poni. ¶ Sepe ātenultorū collecta particularitas aliud ꝗddā particulare demonſtrat: vt ſiꝗs dicat. Si neqꝫ nauibꝰ neqꝫ curribꝰ neqꝫ agris ſorte p̄ponūtur rectores: neqꝫ rebus quidē publicisⁱ rectores ſorte ducēdi ſūt. Qd̓ argumētationis genꝰ maxime ſolet eē ꝓbabile: ⁊ ſi nō equā ſyllogiſmo habeatfirmitatē. Syllogiſmus nāqꝫ ab vniuerſalibꝰ in particularia decurrit: eſtqꝫ ī eo ſi veris ꝓpoſitionibꝰ cōtexat̉: firma atqꝫ īcōmutabilis ꝟitas. At ꝗ inductiohēt maximā ꝓbabilitatē: ſed īterduꝫ veritate deficitvt in hac. Qui ſcit canere cantor eſt: ⁊ qui luctari luetator ē: quiqꝫ edificare edificator ē. Quibus multisſimili ratione collectis īferri pōt: qui ſcit igitur malū: malus ē: qd̓ nō ꝓcedit. Mali ꝗppe notitia deeſſenō pōt bono: virtus eniꝫ ſeſe diligit ⁊ aſpernatur cōtraria: nec vitare vitiū niſi cognitū queat. His igiturduobus velut pͥncipijs ⁊ generibꝰ argumētādi: duoquidē alij deprehēdūtur argumētatiōis modi: vnusquidē ſyllogiſmo: alter ꝟo īductiōi ſuppoſitus: Inquibus quidē prōptū ſit cōſiderare: ꝙ ille quidem aſyllogiſmo: ille v̓o ab īductione ducat exordium: nōtn̄ aut hic ſyllogiſmum: aut ille īpleat īductiōeꝫ. Hiāt ſūt entimema: atqꝫ exēplū. Ent̉imema ꝗppe ē imperfectus ſyllogiſmus: ideſt or̄o in qua nō oībus antea ꝓpoſitionibꝰ cōſtitutis īfertur feſtinata cōcluſiovt ſi ꝗs ita dicat. hō animal ē: ſubſtātia igitur eſt: pretermiſit eniꝫ alterā ꝓpoſitionē qua ꝓponitur: omneaīal ē ſubſtātia. Ergo qm entimema ab vniuerſalibꝰad particularia probanda contendit: quaſi ſimile ſyllogiſmo eſt: ꝙ vero omnibus que conueniunt ſyllogiſmo non vtitur propoſitionibus a ſyllogiſmi rōnediſcedit atqꝫ iō īperfectꝰ vocatꝰ ē ſyllogiſmus. Exemplū quoqꝫ īductioni ſimili rōne copulat̉ ⁊ ab ea diſſidet. Eſt enī exēplū quod ꝑ particulare ꝓpoſitū: particulare quoddā cōtendit oſtēdere hoc modo. Oportet a Tullio conſule necari Catilinā: cū a Scipionegraccus fuerit īteremptꝰ. Approbatū ē enī Catilināa Cicerone debere perimi ꝙ a Scipiōe graccꝰ īterēptus ē. Que vtraqꝫ ꝑticularia eē ac nō vl̓ia ſingulariū deſignat īterpoſitio ꝑſonarū. Qm̄ igit̉ pars parte approbat̉ quaſi īductiōis ſimilitudinē tenet id qd̓exemplum vocamus: ꝙ ꝟo non plures quibus id efficiat: colligit partes ab īductione diſcedit. Ita igit̉due ſūt argumentandi ſpecies pͥncipales: vna q̄ dicit̉ſyllogiſmꝰ: altera q̄ vocat̉ īductio. Sub his aut: velut ex his manātia entimema atqꝫ exēplū. Que quideꝫ omnia ex ſyllogiſmo ducunt̉: ⁊ ex ſyllogiſmo vires accipiūt. ſiue enī entimema: ſiue īductio: ſiue exēplū ex ſyllogiſmo qͣꝫ maxime fidē capit. Quod in poribus reſolutorijs q̄ ab Ariſtotele trāſtulimꝰ: demōſtratū ē. Quocirca ſatis ē de ſyllogiſmo diſſerere qͣſiprincipali ⁊ ceteras argumētationis ſpecies cōtinēte¶ Reſtat nūc ꝗd ſit locꝰ aperire. Locꝰ nāqꝫ (vt. M.Tullio placet) ſedes argumēti eſt. Cuiꝰ diffinitionisque ſit vis: paucis abſoluā. Argumēti enī ſedes patiꝫ maxima ꝓpoſitio ītelligi poteſt: ꝑtī maxime ꝓpoſitionis differētia. Nā cū ſint alie ꝓpoſitiones q̄ cumper ſe note ſint: tamē nihil vlterius habeant quo demōſtrarent̉: atqꝫ maxime ⁊ pͥncipales vocētur: ſintqꝫalieqͣrū fidē pͥme ac maxime ſuppleāt propoſitionesneceſſe eſt: vt omnium que dubitantur: ille antiquiſſi