Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
174v
Einzelbild herunterladen
 

Liber.

mam teneāt probationē: ita alijs facere fide̓ poſſūtvt ipſis nihil notius queat īueniri. ſi argumentūē qd̓ rei dubie facit fidē: idqꝫ notius ē: ꝓbabiliꝰopꝫ qͣꝫ illud ē qd̓ ꝓbat̉ neceſſe ē vt argumētis oībusilla maximā fidē tribuant: ita ſe nota ſūt: vt aliena probatione egeat. Sed huiuſmōi ꝓpoſitio ꝗdēaliquotiēs ītra ābitū argumēti cōtinet̉: aliquotiensvero extra poſita argumēti vires ſupplet ac perficit.Exēplum quidem eſt eiꝰ argumēti quod maximampoſitionem tenet huiuſmodi. Sit enim queſtio an ſitregnum melius conſulatu. Ita igitur dicemus.Regnū diuturniꝰ ē qͣꝫ cōſulatꝰ: vtrūqꝫ ſit bonum.At vero quod diuturnius eſt bonum eo quod paruitemporis eſt: melius eſt.Regnum igitur melius eſt qͣꝫ conſulatus.Huic igit̉ argumētatōi maxima ꝓpoſitio .i. locꝰ īſertꝰē: illa .ſ. ſūt diuturniora bona: melioris ſūt meritiqͣꝫ ea parui tꝑis ſūt: hoc .n. ita notū ē: vt extrīſecusꝓbatiōe egeat: ip̄ꝫ alijs poſſit ꝓbatio. Atqꝫꝓpoſitio hec totā cōtinet ꝓbationē: īde naſciturargumētū: recte locꝰ .i. argumēti ſedes vocat̉. Vt v̓oextra poſita ꝓpoſitio maxīa vires afferat argumēto:tale ſit exemplum. Sit propoſitum demonſtrare: quoniam inuidus ſapiens non eſt.Qui enim inuidus eſt: alienis affligitur bonis.Sapiens autem bonis non affligitur alienis.Inuidus igitur ſapiens non eſt.Inhac igit̉ argumētatōe ꝓpoſitio ꝗdē maxīa videtur īcluſa: ſꝫ argumētatōi vires ip̄a maxīa ꝓpoſitio ſubminiſtrat. Eſt .n. ſyllogiſmo fides ex ea ꝓpoſitiōe quā cognoſcimꝰ. Quorū diuerſa eſt diffinitio:ip̄a quoqꝫ diuerſa. Et aūt ī diffinitione īuidi alienis bonis tabeſcere. Qd̓ qm̄ venit ī ſapiētē: idcirco īuidus a ſapiēte ſeiūgitur. Eſt igit̉ vno ꝗdē locus (vt dictū ē) maxima vl̓is pͥncipalis indemōſtrabilis: atqꝫ ſe nota ꝓpoſitio: ī argumētatiōibꝰvel īter ipſas ꝓpoſitiōes vel extrīſecijs poſita: viꝫ tn̄argumētis cōcluſiōibꝰ ſubminiſtrat. Io aūt vniuerſales maxīe ꝓpoſitōeſ loci ſūt dicte: qm̄ ip̄e ſūt ꝯtinēt ceteras ꝓpoſitiōes: eas ſit cōſequēs rata concluſio. Ac ſicut locus ī ſe corporis ꝯtinet quātitatem:ita heꝓpoſitiōes ſūt maxīe: ītra ſe oēꝫ viꝫ poſterio atqꝫ ip̄ius cōcluſiōis cōſequētiā tenēt. vno ꝗdeꝫ locꝰ .i. argumēti ſedes dicit̉ maxīa pͥncipaliſqꝫpoſitio fidē ceteris ſubminiſtrās. Alio v̓o loci vocātur maxīarū differētie ꝓpoſitiōum: .ſ. ab his ducunt̉ terminis ī qōne ſūt cōſtituti. De ꝗbꝰ deincepsdiſſerēdū ē. .n. ſint plurime ꝓpoſitiōes maximevocātur: heqꝫ īter ſe diſſimiles: ꝗbuſcūqꝫ differētijsīter ſe diſcrepēt: eas oēs locos vocamꝰ: ſi ipſe propoſitōes maxīe argumētoꝝ loci ſūt: differētias eaꝝargumētoꝝ locos neceſſe ē. vniuſcuiuſqꝫ ſubſtantia ꝓprijs differētijs cōſtat: vt hominis ex rationalitate eius ē differētia. Et hi loci ſūt differētiaꝓpoſitionū ip̄is ꝓpoſitionibꝰ vniuerſaliores exiſtūt:velut vniuerſalior ē rōalitas hoīe. Atqꝫ paucioreshi loci dephēdunt̉ ī differētijs poſiti ſūt qͣꝫ ꝓpoſitiōes ip̄e quaꝝ ſūt differētie. Oīa .n. vniuerſaliora ſūt pauciora cōtingit. Et facile ſub ſciētiā cadere pn̄t: quoꝝ taꝫ multus numerus eſt: vt cito amemoria diſcentis elabātur. Que v̓o ſūt he differentie melius diuiſiōe ꝓducit̉. In p̄dicatiuis aūt qōnibꝰvnus ꝗdē ſubiectus terminus dicit̉ alius p̄dicatus.Nilqꝫ in predicatiuis queſtionibus aliud queritur niſi an ſubiecto predicatus inhereat. Quod ſi ineſſe cō-

ſtiterit: queritur ita ne inſit vt genus aut vt accidensaut vt proprium: aut vt diffinitio. Nam ſi oſtenditurnon ineſſe: nil de queſtione relinquitur. Nam quodoratio non ineſt: nec vt accidens: nec vt diffinitio: necvt genus: nec vt proprium ineſſe poteſt: ſi ineſſeſtiterit reſtat queſtio quis nam modus ſit de quatuorinherendi. Solum vero īeſſe ad accidens maximetinet. Nūc neqꝫ vt genꝰ: neqꝫ vt diffinitio: neqꝫ vtprium ineſt: ſed tamen ineſt vt accidens ineſſe neceſſe ē. Que cum ita ſint eorum locorum quos in maximarum propoſitionū differentia cōſtituimꝰ faciēdadiuiſio eſt. Per ſingula v̓o queqꝫ currentibus manifeſtius apparebit exemplis: quibus maxime propoſitiones a ſuis differentijs diſtent. Etenim queſtionesargumēta ꝓpoſitiōes maximas ac principales: earumqꝫ locos: ideſt differentias per vnumquodqꝫ dabimus exēplū. Oēs igit̉ loci .i. maximarū differentiepropoſitionū aūt ab his ducātur neceſſe ē terminis:ī queſtione ſūt poſiti: predicato .ſ. atqꝫ ſubiecto: aut extrinſecus aſſumātur: aut horū medij: qui īter vtroſqꝫverſantur. Eoꝝ v̓o locoꝝ qui ab his ducutur terminis: de ꝗbꝰ in queſtione dubitatur: duplex modus eſtvnus quidē ab eorū ſubſtātia. Alter ꝟo ab his queeoꝝ ſubſtantiam conſequūtur. Hi v̓o a ſubſtātiaſunt: in ſola diffinitione cōſiſtūt. Diffinitio enim ſubſtantiā mōſtrat: ſubſtātie ītegra demoſtratio diffinitio eſt. Sed id quod dicimꝰ patefaciamus exēplis:vt oīs q̄ſtionum vel argumentationum vel locorumratio colliqueſcat. Age enī queratur: an arbores animalia ſint: fiatqꝫ huiuſmodi ſyllogiſmus.Animal eſt ſubſtantia animata ſenſibilis.Arbor v̓o ſubſtātia animata ſenſibilis non eſt.Arbor igitur animal non eſt.Hec ē de genere: vtrū enī arbores ſub aīaliū genere ſint ponēde q̄rit̉. Locꝰ in vniuerſali ꝓpoſitiōecōſiſtit: hic ē cui diffinitio generis ꝯuenit: id eiꝰ cuigit̉ vt tota dubitatio queſtiōis ſyllogiſmi argumentatione tracta ſit per cōueniētes cōgruas ꝓpoſitiones que vim ſuā ex prima ꝓpoſitione cuſtodiūt ex eaſcilicet negat ſpēm: cui cōuenit generis diffinitio: atqꝫ ipſa vniuerſalis ꝓpoſitio a ſubſtātia tractaē vniꝰ eoꝝ termini ī q̄ſtione locati ſūt: vt animalisideſt ab eius diffinitiōe: que eſt ſubſtantia animataſenſibilis. Ita igitur ī ceteris queſtionibꝰ ſtrictim acbreuiter locorum differētijs cōmemoratis opꝫ vniuſcuiuſqꝫ proprietatem vigilātis animi alacritate percipere. Huiꝰ aūt loci a ſubſtātia ducit̉: duplex ē modus: partim nāqꝫ a diffinitiōe: partim a deſcriptiōeargumēta ducūtur. Differt āt diffinitio a deſcriptione: diffinitio genus differētias ſumit. Deſcriptio ſubiecti ītelligētiā claudit ꝗbuſdā vel accidentibus efficientibus vnā ꝓprietatē vel ſubſtātialibꝰ differētijs preter genus cōueniens aggregatis. Sed hediffinitiones que ab accidētibus fiunt: tam etſi vidētur nullo ſubſtātiā demōſtrare: tn̄ qm̄ ſepe verediffinitionis vice ponunt̉ que ſubſtātiā demoſtrat:ille etiā propoſitōes que a deſcriptōe ſumūtur: a ſubſtātie loco vident̉ aſſumi: huiꝰ v̓o tale ſit exēplū: q̄ratur enim an albedo ſubſtātia ſit: hic q̄ritur an albedoſubſtātie velut generi ſupponat̉. Dicimus igitur.Subſtātia ē: oībus accidētibꝰ poſſit ſubiectum.Albedo autem nullis accidentibus ſubiacet.Albēdo igitur ſubſtantia non eſt.Locus