Primus.

17 30

manos necauerit. Huius autem duplicis queſtionisſubdiuiſiones alias eſſe neceſſe eſt: ⁊ theſis quidemphiloſophis: hypotheſis vero oratoribus attributa ēSed eius quidem queſtionis que eſt hypotheſis poſterius diuiſiones dabo. ¶ Nunc vero de theſeos diuiſione pertractabo que ī quatuor diuiditur ſpeciesIn omni enim dialetica queſtione predicatiua dubitatur: an ei quod ſubiectum eſt: id quod predicatur īhereat. Cum vero aliquid alicui īeſſe proponitur: idant maius erit eo de quo predicatur eiqꝫ ſubſtantialiter ineſſe contenditur. Aut maius ꝗdē eo erit: ſed nōde eius ſubſtantia predicabitur: aut ei erit equale: ⁊ īſubſtantia pradicabitur: aut ei erit equale: ⁊ minimeeius ſubſtantiam continebit. Nā vt id quod minus ēde eo qd̓ maiꝰ ē: p̄dicemᵈ fieri nō poteſt. Sꝫ ſi tale eſtqd̓ in qͣſtiōe ꝓponit̉ vt ſubiecto ſit maiꝰ: ⁊ de ſubiectiſubſtantia p̄dicet̉ erit genꝰ. omne enim genus eſt maius eo de quo predicatur: ⁊ de ſubſtantia eius dicitur: vt animal hominis. At ſi maius quidem fuerit:ſed minime de ſubſtantia eius predicetur: erit accidens: vt album homini ꝙ ſi equale quidem ſit: ſꝫ ſubſtantiale: ſubiecti erit diffinitio: vt animal rationalemortale homini: hec nāqꝫ conuertitur: ⁊ ſubiecti .i.hominis ſubſtantiam monſtrat. ꝙ ſi equale quidē ſitſed a ratione ſubſtātie ſeiunctum erit propriuꝫ: vt riſibile homini. Itaqꝫ dialectice ſimplices queſtiones:aut de genere: aut de accidēti: aut de diffinitiōe: autde proprio ſunt. Poſſunt v̓o fieri etiā de differentia:cum queritur celeſtia corpora an rationalia ſint necne: vel cum dubitatur ea ne ſit tyrāni ac prīcipis differentia ꝙ hic legibus ſumpſit imperium: Ille violēta dominatione populum premit. Sed tātūdē eſt dedifferentia querere: quantum ſi de genere dubiteturAut enim conſtitutiua erit differentia: aut diuiſibilisSed ſi conſtitutiua fuerit: quaſi generis obtinet locum vt rationabilitas homini: vel ſi ratione deguntceleſtia corpora: celeſtibus quoqꝫ corporibus. At ſi diºuiſibilis velut ſpēs conſideratur: omnis enim ſpeciescum diuiſibili differentia eſt: ꝙ ſi differentia nunc ꝗdem generis: nūc vero ſpeciei loco eſt: ambigi nō poteſt: cuꝫ de ea querit̉ de genere dubitari. ¶ Acciderevero poteſt vt aliquid in certamen comparatione ducatur: velut cum ambigitur: an melior ſit fortitudoiuſtitia. Sed hec queſtio in accidentis neceſſe eſt dubitatione ponatur. Namqꝫ ad comparationem nihilniſi accidens venit: hoc enim ſolum recipit magis etminus. ¶ Rurſus poteſt fieri de eo quod eſt idē certamē: vt an idem ſit vtile quod honeſtum. Sꝫ hec q̄ſtio diffinitioni eſt agreganda. Quarum enim reruꝫeadē ē diffinitio: ipſe quoqꝫ ſunt eedē. Quarum ꝟodiuerſa ſubſtātie ratio ē: ipſe etiam ſunt diuerſe. Igitur ſimplicis dialectice q̄ſtionis recte quatuor ſpēseē dicūtur: de ꝗbus ſufficiēter dictū ē. ¶ Nūc igiturde conditionalibꝰ q̄ſtionibus tractanduꝫ eſt: quarūꝗdē alie cōſtant ex affirmatiuis duabus: alie ex duabus negatiuis: alie ex affirmatiōe ⁊ negatiōe: alie exnegatiōe ⁊ affirmatiōe. Si igit̉ ex duabꝰ affirmatiōibus conditionalis conſtat ꝓpoſitio: id querit̉ an affirmatio affirmationē ſequat̉. ꝙ ſi ex duabꝰ negationibus ꝓpoſitio iūcta ſit: id in decertatiōe ē: an negationegationē comitet̉. ꝙ ſi ex affirmatōe ⁊ negatiōe: vl̓negatiōe ⁊ affirmatione copulet̉ id ābigit̉: an affirmationē negatio: an affirmatio negationeꝫ comitet̉.Ac prius quidē eius queſtionis diuiſio faciēda ē: in qͣdiſceptat̉: an affirmationē affirmatio cōſequat̉ que

predicatiuarū queſtionū nō effugit diuiſioneꝫ. Namvt precedat aliquid ⁊ aliud cōſequat̉: ī his fere rebꝰeuenire ſolet qͣs paulo ſuperiꝰ cōmemoraui. Spēmquippe ſequit̉ genus vel differentia vel diffinitio velpropriū vel inſeparabile accidēs. Item propriuꝫ autdiffinitionē ſequit̉ ſpecies. proprium vero ſequit̉ differētia ⁊ diffinitio: ⁊ diffinitioneꝫ ſequit̉ propriū veldifferētia hoc modo. Nā ſi homo ē aīal ē. ⁊ ſi homoeſt rationale ē. ⁊ ſi homo ē: aīal rōnale ⁊ mortale. eſt⁊ ſi homo ē riſibile ē. Si etiops ē niger eſt. Si riſibileeſt homo ē: ſi aīal rationale mortale ē: homo ē. Si riſibile rationale ē. Si riſibile eſt aīal rōnale mortaleeſt. Si animal rationale mortale ē: riſibile vl̓ bipes ēPreter hec auteꝫ alias quidē effectus cauſā: alias ꝗdē effectū cauſa ſequit̉: effectꝰ cauſā ita. Si ſol preſtoē lucet: effectum cauſa hoc modo. Si quid exuſtum ēignis affuit: vel ſic. Si ſol videtur lucet. Itē totuꝫ ſequuntur partes: vt ſi integra domus eſt: ⁊ tectum etparietes ⁊ fundamentum conſiſtunt. Modus etiā ſequitur nomen principale: vt ſi iuſtitia bona eſt: ⁊ qd̓iuſte bonum eſt. Nomen etiam principale ſequit̉ modum: vt ſi quod iuſte eſt bonum eſt: ⁊ iuſtitia bona ē.Accidentia quoqꝫ comitatur id quod ſubiectū eſt: vtſi album eſt corpus eſt. Que cum ita ſint: conditionalis quoqꝫ ſimplicis ex duabus affirmationibus copulate illa fere diuiſio eſt queſtionis ꝙ in ea vel de genere vel de proprio vel de diffinitione vel de accidēti: vel de cā ateꝫ effectu vel toto ac partibꝰ vel de mōac pͥncipali nomē dubitetur. Atqꝫ hec de ea queſtione ītelligēda ſunt: que cū ſit hypothetica ſimplex: expuabꝰ tamē iūgitur affirmatiuis. In hiſdeꝫ ēt differētijs illas quoqꝫ cōſiſtere neceſſe ē queſtiones: queab his veniūt ꝓpoſitiōibꝰ que ex vtraqꝫ negatiōe cōſiſtūt. Nā ſi genus nō eſt ſpēs non eſt. Itē ſi differentia vel diffinitio vel proprium non ſit: ſpēs non erit.Et de ceteris ꝗdē que ſuperius dicta ſunt: eodeꝫ modo cōſiderandū ē. Quicquid enim antecedit vt aliudcōſequatur: ſi id qd̓ ſequitur non fuerit: nec illud eſtqd̓ antecedit. Eaꝝ v̓o q̄ſtionū que ex affirmatione etnegatione cōſiſtūt/ illa fere diuiſio eſt: ꝙ vel ī diuerſis generibꝰ vel ī diuerſis ſpeciebꝰ vel ī cōtrarijs: velī priuatiōe atqꝫ habitu cōtinētur: vt eniꝫ affirmationē negatio cōſequatur: aut diuerſū ponitur genꝰ: vtꝙ ab eo diuerſuꝫ ē abnuatur hoc mō. Si homo ē albedo non eſt: vel ſi ſubſtātia ē qͣlitas non ē: vel ſi ſubeodē genere diuerſe ſpēs proponant̉ hoc modo. Sihomo eſt equus nō eſt: vel ſi cōtraria: ſi albū ē nigrūnō ē: vel ſi priuationes: ſi cecus ē non videt: ⁊ poſtremo in omnibꝰ: quecūqꝫ eadeꝫ nō ſūt euenit. Si vnuꝫē alterū non eſt. Ita vt propoſitā affirmationē negatio comitetur: aut diuerſa erunt genera: aut diuerſeſpēs: aut cōtraria: aut priuātia: vel quolibet alio mōſibi īuicē īcōueniētia. Ut aūt negationeꝫ affirmatiocōſequatur que erat quarta cōditionalis propoſitionis differētia fieri nō pōt niſi in his cōtrarijs q̄ medio carent: ⁊ quorū alterū ſemꝑ ineſſe neceſſe ē hocmodo. Si dies nō ē nox eſt. Si tenebre non ſūt lux ē.Cfacta igitur predicatiuarū queſtionū ac cōditionalium diuiſione illud inſuper videtur eſſe addendū: ꝙoīs queſtio vel ex ratione diſſerēdi vel ex naturali vl̓ex mortali trahitur ſpeculatione. Ex diſſerendi rōnehoc mō an affirmatio ⁊ negatio ſpēs ſint enunciationis. Ex naͣli ita an celū rotundū ſit. Ex morali ſic: anvirtus ad btītudinē ſola ſufficiat. Preterea q̄ſtio oīsvel ſimplex vel compoſita ē. Simplex affirmatione ⁊