Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
172v
Einzelbild herunterladen
 

Liber.

ſtus eſt. hec duo nomina .i. iuſtus propoſitionispartes vocamus: eaſdem ēt terminos dicimus. Quorum quidē alter ſubiectus eſt: alter predicatus. ſubieym y 7 7M ctus eſt terminus qui minor eſt: predicatus vero quiA maior ē: vt in ea propoſitiōe qua dr̄ iuſtus eſt.Noror. an quidē minus eſt qͣꝫ iuſtu. Non .n. in ſolo hoīe eſſe pōtiuſtitia: verum ēt in incorporeis ſubſtātiis diuiniſqꝫAtqꝫ ideo maior eſt terminus iuſtus vero minor.quo ſit vt homo quidem ſubiectus terminus ſit iuſtꝰvero predicatus. Qm̄ vero hmōi propoſitiones ſimplices alteꝝ habent predicatum terminū: alterū vero ſubiectū a maioris priuilegio partis predicatiuapropoſitio vocata eſt. Sepe aūt euenit: vt hi terminiſibi inuicem inueniantur equales hoc. homo riſibile eſt. nāqꝫ riſibile vterqꝫ ſibi equus eſt terminus. neqꝫ riſibile vltra hoīem porrigitur: neqꝫvltra riſibile. Sed in his neceſſe eſt hoc euenire. vt ſiquidem inequales termini ſint: maior ſemper de ſubiecto predicetur. Si vero equales vterqꝫ conuerſadicatione de ſe dicatur: vt vero minor de maiori predicetur: in nulla propoſitione contingit. CFieri autēpōt vt propoſitionum partes quas terminos dicimꝰ.non ſolū in noībus: veꝝ in orationibus inueniantur.Nam ſepe oratio de oratione predicatur hoc. Socrates cum Platōne diſcipulis de ph̓ie ratiōe pertractat. hec quippe oratio que eſt cum Platōne diſcipulis ſubiecta eſt. Illa vero que eſt de phie ratiōepertractat predicatur Rurſus aliquādo nomen ſubiectum eſt: oratio predicatū hoc modo. Socrates dephiloſophie ratione pertractat. hic .n. Socrates ſubiectus ſolus eſt: oratio vero qua dicimus de ph̓ie ratione pertractat predicatur. Euenit ēt vt ſupponaturoratio: ſimplex vocabulum predicet̉ hoc modo. Similitudo cum ſuperis diuiniſqꝫ ſubſtantiis iuſtitia ē.hec .n. oratio per quā profertur ſimilitudo cum ſuperis diuiniſqꝫ ſubſtantiis ſubiicitur: iuſtitia vero predicatur. Sed de huiuſmodi propoſitionibus in hismētariis: quos in πέρι έρ μ ῖνειασ Ariſtotelis libroCon tioꝙͣ a l conſcripſimus: diligentius diſſeruimus. Conditionalium vero propoſitionum quas greci hypotheticas vocāt: partes ſunt ſimplices propoſitiones. Quare propoſitionis hypothetice pars quidē ea priusdicitur antecedens: que poſterius conſequens appellatur: vt in hac propoſitione que dicit. Si celū rotuneſt volubile eſt. Rotundum eſſe antecedit volubile eſſe conſequitur. Harum quoqꝫ alie ſimplices conditionales: alie vero coniuncte: ſimplices ſunt predicatiuas habent propoſitiones in partibus: vt ea eſt quāſuperius diximus. Si celum rotundum eſt volubileeſt. Rotundum eſt .n. volubile eſt: vtreqꝫ diuiſe ac ſigillatim intellecte predicatiue ſunt. Coniunctaꝝ vero multiplex differentia eſt: de quibus in his voluminibus diligentiſſime perſpeximꝰ: que de hypotheticis compoſuimus ſyllogiſmis. Simpliciuꝫ vero hypotheticaꝝ propoſitionum quattuor ſunt differētie.aut enim ex duabus affirmatiuis categoricis conſtātvt ſi rotundum eſt: volubile eſt. vtraqꝫ enim affirmatiua eſt: aut ex duabus negatiuis: vt ſi celum rotundum non eſt: volubile non eſt. Nam rotundum noneſſe volubile non eſſe: vtreqꝫ negationes ſunt: autex affirmatiua negatiua: vt ſi quadratum eſt volubile non eſt. Quadratuꝫ enim eſſe affirmatio eſt: volubile negatio eſt. Aut ex negatiua affirmatiua: vt ſi rotundum non eſt: ſtabile eſt. Rotundū noneſſe negatio eſt: ſtabile vero eſſe affirmatio. Pro-

poſitionum quoqꝫ alie ſunt per ſe note: quarū probatio nequeat inueniri: alie quas tam ⁊ſi animus audientis probet eiſqꝫ conſentiat: tamen poſſunt alijsſuperioribus approbari. Et ille quidem quarum probatio nulla eſt: maxime ac principales vocantur:his illas neceſſe eſt approbari: que vt demonſtrari valeant: non recuſant. Eſt autem maxima propoſitio vt hec: ſi de equalibus equalia demas. equalia que relinquuntur ſunt. Ita .n. hoc per ſe notū eſt:vt aliud notius quo probari valeat: non poſſit eſſe.Que propoſitiones fidem ſui naͣ gerant: non ſoluꝫalieno ad fidem non egent adiumento: verum ceteris quoqꝫ probationis ſolent eſſe principium. Igiturper ſe note propoſitiones: quibus nihil eſt notius: indemonſtrabiles: ac maxime principales vocanturQue vero qͣꝫuis auditoris iudicio comprobētur: hn̄ttn̄ aliquid notius naturaliter: ex quo ſi de eis fiatſtio: velut ex alieno fidem capiant: he demonſtrabiles ac minores poſterioreſqꝫ dicuntur. Et de propoſtionibus quidē iſta ſufficiant. Queſtio vero dubitbilis eſt propoſitio in qua neceſſe eſt eadē fere oīaſiderari: que duduꝫ in propoſitione dicta ſunt. Alienāqꝫ ſunt ſimplices: alie cōpoſite. Simplices vt heex ſimplici propoſitione deſcendunt hoc: vt ſiratur: an ſit celum volubile. Hec .n. ab ea venit ꝓpoſitione dicit eſſe celum volubile. At ſi ex conditionali cōpoſita propoſitione principiū ſumat: ipſa erit conditionalis atqꝫ compoſita hoc. an ſi celū rotundūeſt volubile eſt. hec nāqꝫ a conditionali propoſitioneſumpſit initium que eſt. Si celū rotundū eſt: volubile eſt. Et q̄ſtio ergo alia quidē predicatiua eſt: aliaditionalis. Quo ſit vt cedē ſint partes quoqꝫ q̄ſtionis: dudum eſſe dicte ſunt propoſitionis. Predicatiue igitur queſtiones habent terminum predicatūatqꝫ ſubiectum: vt in ea qua dubitatur: an celū ſit volubile. Nam volubile predicatur: celū vero ſubiectuꝫeſt. Maior .n. eſt terminus volubile qͣꝫ celum. Neqꝫ.n. ſolum celū volubile dici pōt: Que vero coniunctaeſt queſtio. habebit partes qd̓ antecedit: quod ſeatur: vt in ea que dicit: an ſi celum rotundum eſt volubile eſt. Antecedit quidē rotundum eſſe. ſequit̉ verovolubile eſſe. Que cum ita ſint: in predicatiua ſolaſtione dubitatur: an ſubiecto termino predicatus inhereat. In hypotheticis vero q̄ſtionibus id tm̄ queritur: an illam rem precedit: comitetur id quod ſequens eſſe proponitur. Oīa v̓o que de predicatiuispoſitionibus dicta ſunt .i. alie vniuerſales: alieticulares: alie indefinite: alie ſingulares: eadē dici ētin predicatiua queſtione conuenit. Hoc .n. tm̄ queſtioa propoſitione diuerſa eſt: propoſitio vel enunciatiua ſimpl̓r: vel aliud probans oratio eſt veꝝ: falſūue ſignificans. Queſtio v̓o cum ſit ipſa quidem oratio: tn̄eſt dubitabilis propoſitio. Addita igitur dubitationeque in propoſitione conſiderantur: eadem ēt conuenit in queſtione tractari. Queſtionis aūt due ſuntſpecies: vna que dicitur a dialecticis theſis: hec huiuſmodi eſt: que de re ceteris circūſtantiis nuda querat ac diſſerat. Quales a dialecticis maxīe ad diſputationem ſumuntur: vt voluptas ne ſummū bonū ſit.Ducenda ne vxor: hec a nobis ꝓpoſitio vel propoſitum dicitur. Altera vero eſt que vocatur a grecis hypotheſis: a nobis dicitur cauſa: hec queſtio eſt perſonis tꝑibus factis ceteriſqꝫ circunſtātiis implicita eaeſt hmōi. Iure ne Cicero in exilium dubio. R. P.tēpore detrudat̉ quia iniuſſu Ro. populi ciues. Romanos