In topica cicero. commentarioꝝ liber. vi.

de eodem et alio alterum de maiore et minore.De expetendo ⁊ fugiendo huiuſmodi. Si expetende diuitie fugienda paupertas. De equo ⁊ iniquo. equum ne ſit vlciſci a quocunqꝫ iniuriam acceperis. de honeſto ⁊ turpi. Honeſtum ne ſit propatria mori. Ex altero autem genere quod erat bipartitum vnum eſt de eodem ⁊ alio vt ſi queratur.quid interſit inter amicum ⁊ aſſentatorem. Regem ⁊ Tyrannum. Alterum de maiore ⁊ minore. vt ſi queratur eloquentia ne pluris ſit. an iurisciuilis ſcientia. de cognitionis queſtionibus hactenus. Actiones relique ſunt. Quarum duo genera. Unum ad officium. alterum ad motum animi vel gignendum vel ſedandum planeue tollendum. Ad officium ſic vt cum queritur. Suſcipiendi ne ſint liberi: ad mouendos animos cum fiunt cohortationes ad defendendam rempublicam ad laudem ad gloriam. Quo ex genere ſuntquerele incitationes miſerationeſqꝫ flebiles. rurſuſqꝫ oratio. tum iracundiam reſtinguens: tummetum eripiens: tum exultantem leticiam comprimens: tum egritudinem abſtergens. hec cumin propoſitis queſtionibus genera ſint eadem incauſis tranſferuntur. Loci autem qui ad quaſqꝫ q̄ſtiones accōmodati ſunt: deinceps eſt videnduꝫ.Oēs illi quideꝫ ad pleraſqꝫ: ſed alij ad alias: vt dixi aptiores. Ad coniectura igitur maxime apta: q̄ex cauſis: que ex affectis: q̄ ex coniunctis ſumi poſſunt. Ad diffinitionē autem pertinet rō ⁊ ſcientiadiffiniendi: atqꝫ huic generi finitimū eſt illud: qd̓appellari de eodeꝫ ⁊ de altero diximus. Quod genus forma quedā diffinitionis eſt. Si .n. queraturIdem ne ſit pertinatia ⁊ perſeuerantia: diffinitionis iudicandū eſt. Loci aūt conuenient in eius generis queſtione: ꝯn̄tis: an̄cedentis: repugnantis:Adiūcti ēt hi qui ſumunt̉ ex cauſis ⁊ effectis. Nā.ſi hanc rem illa ſequitur. hanc aūt non ſequit̉. aut ſihuic rei res illa antecedit: huic non antecedit: autſi huic repugnat. illi non repugnat. aut ſi huic reihec. illius alia cauſa eſt. aut ſi ex alio hoc. ex alio illud effectuꝫ eſt. Ex quouis horum id de quo queritur. idēne an illud ſit. inueniri pōt. At tertiuꝫ genus queſtionis. in quo quale ſit. queritur. In comparatione ea cadunt. que paulo ante in comparationis loco enumerata ſunt. In illud autem genusin quo de expetendo fugiendoqꝫ q̄ritur adhibent̉ea. q̄ ſunt. aut aī. aut corporis. aut externa vel cōmoda vel incōmoda. Itēqꝫ cum de honeſto turpiqꝫq̄ritur. ad aī bona aūt mala oīs oratio dirigenda ē.Cum aūt de equo ⁊ iniquo diſſeritur. eꝗtatis locicolligentur. Hi cernuntur bipartite. ⁊ natura ⁊ inſtitutio. Natura ꝑtes hꝫ duas tuitionē ſui ⁊ vlciſcēdi ius. Inſtitutio āt equitatis tripartita ē. vna ꝑslegitima eſt. Altera conueniens. Tertia moris vetuſtate firmata atqꝫ ēt rurſus equitas tripartita dr̄eſſe. vna ad ſuperos deos. altera ad manes. tertiaad hoīes pertinere. Prima pietas. ſcd̓a ſanctitas

tertia iuſticia aut equitas noīatur. De propoſito ſatis multa deinceps de cā pauciora dicenda ſuntpleraqꝫ .n. ſunt ei cum propoſito cōia. Tria igiturſunt genera cāruꝫ. Iudicij. Deliberationis. Laudationis: quarū fines ipſi declarant: ꝗbus vtendūlocis ſit. Nā iudicii finis eſt ius: ex quo ēt nomen:Iuris autē partes tum expoſite cū equitatis. Deliberandi finis vtilitas: cuius he partes: q̄ mō ſuntexpoſite rerū expetendarū. Laudationis finis honeſtas: de qua itē eſt antedictū. Sed diffinite queſtiones a ſuis quoqꝫ locis: quaſi propriis: inſtituuntur: Que in accuſationē: defenſionēqꝫ partite. Inquibus exiſtunt hec genera. vt accuſator perſonaꝫarguat facti: defenſor aliꝗd opponat de tribus: autnon eſſe factū: aut ſi ſit factū: aliud eius facti nomēeſſe. aut iure eſſe factū. Itaqꝫ: aut inficialis: aut cōiecturalis prima appellet̉. diffinitiua altera. Tertia ꝙͣuis moleſtum hoc nomen ſit. Iuridicialis vocetur. Harum cārum propria argumenta ex hisſumpta locis: quos expoſuimus. in preceptis oratoriis explicata ſunt. Reſutatio autem accuſationisin qua eſt depulſio criminis: qm̄ grece ſtaſis dicit̉appelletur latine Status. in quo primum inſiſtit:quaſi ad repugnandum congreſſa defenſio. Atqin deliberationibus ēt ⁊ laudationibus iidem exiſtunt ſtatus. Nam ⁊ negantur ſepe ea futura: queab aliquo in ſnīa dicta ſunt fore: ſi aut oīno fieri nepoſſunt: aut ſine ſūma difficultate fieri non poſſintIn qua argumentatione ſtatus coniecturalis exiſtit: aut cum aliquid de vtilitate: honeſtate. equitate diſſeritur. Deqꝫ his rebus que ſunt his contriric: Incurrunt ſtatus aut iuris: aut nominis: quodidem contingit in laudationibus. Nam aut negari poteſt id factum eſſe quod laudetur. aut non eonomine afficienduꝫ quo laudator affecerit: aut omnino nō eſſe laudabile: ꝙ non recte: nec iure factuꝫſit. Quibus generibus vſus eſt nimis imprudenter Ceſar contra Catōnem meū. ſed qͣ ex ſtatu cōtentio efficitur. eā greci έρρό μενον vocant: mihiplacet id qm̄ quidem ad te ſcribo qua de re agiturvocari. Quibus autem hoc: qua de re agitur contnetur: hec continentia vocentur: quafi firmamētadefenſionis: quibus ſublatis defenẜio nulla ſit. Sꝫqm̄ lege firmius in controuerſiis diſceptandis eēnihil debet: danda eſt opera: vt legem adiutricem⁊ teſtem adhibeant. In qua re alij quaſi ſtatus exiſtunt noui. ſed appellantur legitime diſceptatiōestum .n. defenditur: non id legem dicere: quod acuerſarius velit: ſed aliud: Id autem contingit cuꝫſcriptū ambiguū eſt: aut due ſententie differentesaccipi poſſunt: tuꝫ opponitur ſcripto voluntas ſcriptoris: vt queratur verba ne plus: an ſententia valere debeant. tum legi lex contraria affertur. Itaſunt tria genera: que controuerſiam in omni ſcripto facere poſſunt. Ambiguuꝫ. Diſcrepantia ſcripti: Et voluntati ſcriptura contraria. Iam hoc perſpicuū eſt: non magis in legibus ꝙͣ in teſtamētis: inſtipulationibus