In tōpica Ticero. Commentarioꝝ li. vl. 78
Igitur perfecta eſt oīs argumentoꝝ inueniendorū pręceptio: vt cū perfectus ſis a diffinitiōe: a partitione: a notatiōe. a cōiugatis. a genere. a formis aſimilitudine a dr̄ia. a cōtrarijs. ab adiunctis. a cōſequētibus. ab antecedētibus. a repugnantibus. acauſis. ab effectis. a Cōparatione maioꝝ. Minoꝝpariū. nulla preterea ſedes argumenti q̄renda ſit.¶ Tam ⁊ſi ex his que dicta ſunt intelligit̉: nullū argumenti locū eſſe preteritū: breuiter tn̄ Ciceronis cōcluſionē: qͣ ſe nihil omiſiſſe cōmemorat: ad ampliorē doctrine fidē approbandā reor. in his .n. nihil oīno p̄termittit̉ q̄ certa rōne tractant̉. Nulla v̓o certior ratiodiuiſione. ꝙ .n. ꝗſqꝫ partitur a cōibus ī particulariadeducēs: cū rectū iter inſiſtat: labi atqꝫ ad errorē deduci nō pōt. locoꝝ igr̄ oīum prima diuiſio fuit in ea qͣin ipſis hererent ⁊ ea q̄ aſſumerent̉ extrinſecus. Cuidiuiſiōis nihil mediū reꝑiri pōt. aut .n. in ipſo eſt aliad de quo q̄rit̉: aut extrinſecus neceſſe ē aſſumat̉. videamus igit̉ nunc quēadmodū diſputatio ꝑ nihil obmittentē diuiſionē ferat̉. Eoꝝ igr̄ locoꝝ ꝗ in ipſis ſūtde ꝗbus agit̉ nūc ex toto nūc ex ꝑtibus nunc ex vocabulo: nūc ex affectis ſumit̉ argumentū. In his igr̄ ꝙnihil relictū ſit ꝑſpicue apparet. In eo .n. ꝙ ꝯiunctuꝫeſt: duplex diſcretio ē. vna ec eo ipſo qd̓ formatū eſt:atqꝫ ꝯpoſitū: qd̓ totū eſt. In quo ēt diffinitiōes adhibent̉. alia in eius ꝑtibus inſpiciendis ex ꝗbus cōpoſiti forma iuncta eſt. Sꝫ qm̄ naͣ hoīum id: qd̓ intelligitvoce ſepius ꝓdit: Neceſſe eſt vt nomē quoqꝫ qd̓ ad ītellectus declarationē adhibet̉ on̄dat aliquā rei quāſignificat ꝓprietatē. Intellectus ꝗppe qualitatem reiquā intelligit capit. Quocirca nomē quoqꝫ intellectꝰqualitatē deſignat. Iure igr̄ dcm̄ eſt ꝓpetatē quandārei vocabulo ſignificari. atqꝫ ita ex eo trahi argumentū pōt. qd̓ vocat̉ a nota. Hoꝝ v̓o locoꝝ aliaſ partitiones dedit: qͣs paulopoſt breuius colligemus. affectavero q̄ vt ſuꝑius dcm̄ eſt: in relatiōe ꝯſiſtunt: ipſa ētrite diuiſa ſunt. Nā q̄ referunt̉ ad aliꝗd aut ſubſtantialia: aut accn̄tia. Subſtātialia vt cōiugata. nā iuſtoin eo ꝙ iuſtus eſt iuſtitia ſb̓am facit. Nec id dico qd̓hoī eē ex iuſtitia cōſtituat̉: ſed iuſto ꝗ iuſtitia diſcedēte corrūpit̉. Similis ⁊ de eo qd̓ eſt iuſte aduerbio rōeſt. eſt ēt ſb̓ale genus. ſpēs. dr̄ia. cā. effectus. Accn̄tiavt ꝯͣrium: ſimile: adiunctū: paria: maiora: minora. Cōſequētia v̓o atqꝫ repugnantia: qm̄ vt ſuꝑius dcm̄ eſtin cōditōe poſita ſūt: nūc ſubſtātialia reperiunt̉. nūcv̓o in accn̄tibus ꝯſiderant̉. Subſtantialia vt cū genꝰantecedentē ſpēm: accn̄tia v̓o vt cū nigredo p̄cedentē ſequit̉ eoꝝ. quāqͣꝫ ēt in cauſis aliq̄ antecedētes eēpoſſint. De quaꝝ oīum ꝓpetatibus Tullius ſupra diſſeruit. atqꝫ vt in breuiſſimā deſcriptionē tota locorūdiuiſio colligat̉: erit hoc mō. Oē argumentum aut exhis locis ducit̉: q̄ in ipſo de quo querit̉ inherent. autextrinſecus aſſumūt̉. is v̓o locus ꝗ in ipſis de ꝗbꝰ ambigit̉ poſitus ē: diuidit̉ in eū locū: ꝗ ē ex toto: ⁊ in eūꝗ eſt ex ꝑtibus: ⁊ in eū qui eſt ex nota: ⁊ in eū ꝗ eſt abaffectis. is āt qui a toto eſt: a diffinitiōe locus vocat̉.diffinitionū v̓o alie ſunt ꝓprie alie nō ꝓprie. Non ꝓpriaꝝ v̓o alie ſunt q̄ ſingulis noībus denotant̉: alie q̄orōe pandunt̉. Eaꝝ vero q̄ ſingulis noībus fiūt. Alieſunt in ꝗbus ꝓ noīe reddit̉ nomen: q̄ dicunt̉ cata antilexin. alie q̄ exempli gr̄a noī ſubiiciunt̉ q̄ dicūt̉ Tybi. Eaꝝ vero q̄ orōne declarant̉: alie fiūt a partitionealie a diuiſiōe: alie a differētiis p̄ter genus ꝙ ? ppo1ω μτικη dr̄: alie que ex pluribus qualitatibus fiunt
etiam ſingulis totū id ſignificantibus: ꝙ oīs qualitatū collectio declarat: q̄ vocatur ποίοτησ: alie q̄ exaccidentibus nō ſingulis ſꝫ cunctis vnū aliꝗd efficientibus conſtāt: alie q̄ ad dr̄iam dant̉: alie que ꝑ trāſlationē: alie que ex priuatiōe ꝯͣrit. Alie que propriis noībus aptāt̉ q̄ ēt υποτυπιυρεις dicunt̉. alie ꝑ indigētiā pleni: alie ꝑ ꝓportionē. alie ꝑ relationē. alie ꝑ cāꝫItem alia diffinitiōis diuiſio ẜm Tulliū principalis.ꝙ alie corporaliū reꝝ ſint: alie incorporaliū. ⁊ diffiniotionis ꝗdē locus ita diuiſus eſt. a ꝑtibus aūt locus diuidit̉ ī ꝑtitionē ⁊ diuiſionē. A nota v̓o locus ſimplex ēab affectis aūt alij ſunt a cōiugatis. alij a genere. alija forma. alij a ſimili. alij a dr̄ia. alij a ꝯͣriis. alij ab adiunctis. alij a cōſequentibꝰ antecedētibus ⁊ repugnātibus. alij a cā. alij ab effectis. alij a cōparatione pariuꝫ: maioꝝ vel minoꝝ. Genus v̓o diuidit̉ in ſupremagenera: ⁊ in ea q̄ ēt ſpēs eſſe pn̄t. Spēs quoqꝫ diuidit̉in vltimas ſpēs: ⁊ in ea q̄ ēt genera eſſe pn̄t. Similiūquoqꝫ alia in ſingulis cōſiderant̉ ⁊ vocātur exemplaalia in pluribus: ⁊ appellat̉ inductio. alia in ꝯiunctis⁊ vocat̉ ꝓportio. Itē dr̄iaꝝ: alie ſunt ſubſtantiales:alie ⁊ ſi nō ſubſtātiales inſeꝑabiles tn̄: alie neqꝫ ſubſtātiales neqꝫ ēſeꝑabiles. cōtrarioꝝ alia dn̄r aduerſaalia priuātia alia negātia: alia relatiua adiūctoꝝ v̓oalia ſunt q̄ an̄ rem exiſtunt: alia q̄ cū re: alia v̓o poſtrem. Locus v̓o cōditionalis diuiditur in an̄cedēs ꝯn̄s⁊ repugnās. cās quoqꝫ multiplex locus eſt. alie nāqꝫſunt: q̄ vi ſua efficiūt: alie ſine ꝗbus effici n̄ pōt. Eaꝝv̓o qͥ vi ſua efficiūt: alie ſunt neceſſarie nihilo indigētes: vt efficiant. alie v̓o indigentes vt efficiāt. alie v̓oindigētes ⁊ nō neceſſario Eoꝝ v̓o ſine ꝗbus nō efficitur: alie ſunt mobiles: alie īmobiles. Item cāꝝ alieſunt nō ſpontanee: ex volūtate: alie ex ꝑturbatione:alie ex habitu: alie ex naͣ: alie ex arte: alie ex caſuRurſus cāꝝ alie ſunt cōſtantes: alie inconſtātes. Amplius cāꝝ alie ſunt volūtarie: alie ignorate. Ignorataꝝ pars in caſu: ꝑs in neceſſitate ē conſtituta. Neceſſariaꝝ pars in vi: pars in ſcitu poſita. ē effecta v̓o intm̄ diuidi pn̄t: quātū ad ſuꝑius dictas cās referūtur.locus v̓o a comꝑatione minoꝝ pariū atqꝫ maioꝝ diuiditur in numeꝝ ſpēm vim ad res alias affectiones.Que cū ita ſint cūqꝫ nihil ſit in diuiſiōe p̄termiſſumrecte. M. T. ꝑtitionē cōcluſit dicens nullā argumenti ſedē eſſe preteritā. reſtat igr̄ locus ꝗ extrinſecus ſumitur: quē qm̄ nihil iuris cōſultis ē vtilis. nō Trebatii cā: ſed neꝗd ꝑfecto oꝑi deeſſe videatur adiungit.¶ Sed qm̄ ita a principio diuiſimꝰ: vt alios locosdiceremus in eo ipſo: de quo ambigit̉ herere. de ꝗꝗbus ſatis dictū ē: alios aſſumi extrinſecus: de hispauca dicamꝰ: ⁊ ſi ea nihil oīno ad veſtras diſputatiōes ꝑtinēt. ſꝫ tn̄ totā rē ꝑficiamus qn̄quidē cepimuſ. Neqꝫ .n. tu is es quē nihil niſi ius ciuile delectet. Et qm̄ hec ita ad te ſcribunt̉: vt ēt in aliorummanus ſint vētura: det̉ oꝑa vt quāplurimum his:quos recta ſtudia delectant: ꝓdeſſe poſſimus.¶ Ne locus nihil iuris perito ꝓfuturus negligentē ſuifaceret trebatiū: veluti ꝗbuſdam ꝓhemii machinisorator reddit attentū. ait .n. ita ſeſe diuiſiſſe in principio: vt alios locoſ in ipſis herere diceret: de ꝗbus ageretur: alios extrinſecus aſſumi. Et cū de ſuꝑioribuslocis idonee diſputatū ſit: intractatā reliquā parteꝫnō oportere p̄teriri. Neqꝫ .n. hunc eſſe trebatiū ꝗ ſuaarte cōtentus ceteroꝝ ſtudia negligat: veꝝ diligētiay 2