Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
170r
Einzelbild herunterladen
 

In tōpica Ticero. Commentarioꝝ li. vl. 78

Igitur perfecta eſt oīs argumentoꝝ inueniendo pręceptio: vt perfectus ſis a diffinitiōe: a partitione: a notatiōe. a cōiugatis. a genere. a formis aſimilitudine a dr̄ia. a cōtrarijs. ab adiunctis. aſequētibus. ab antecedētibus. a repugnantibus. acauſis. ab effectis. a Cōparatione maioꝝ. Minoꝝpariū. nulla preterea ſedes argumenti q̄renda ſit. Tam ⁊ſi ex his que dicta ſunt intelligit̉: nullū argumenti locū eſſe preteritū: breuiter tn̄ Ciceronis cōcluſionē: ſe nihil omiſiſſe cōmemorat: ad ampliorē doctrine fidē approbandā reor. in his .n. nihil oīno p̄termittit̉ certa rōne tractant̉. Nulla v̓o certior ratiodiuiſione. .n. ꝗſqꝫ partitur a cōibus ī particulariadeducēs: rectū iter inſiſtat: labi atqꝫ ad errorē deduci pōt. locoꝝ igr̄ oīum prima diuiſio fuit in eain ipſis hererent ea aſſumerent̉ extrinſecus. Cuidiuiſiōis nihil mediū reꝑiri pōt. aut .n. in ipſo eſt aliad de quo q̄rit̉: aut extrinſecus neceſſe ē aſſumat̉. videamus igit̉ nunc quēadmodū diſputatio nihil obmittentē diuiſionē ferat̉. Eoꝝ igr̄ locoꝝ in ipſis ſūtde ꝗbus agit̉ nūc ex toto nūc ex ꝑtibus nunc ex vocabulo: nūc ex affectis ſumit̉ argumentū. In his igr̄nihil relictū ſit ꝑſpicue apparet. In eo .n. ꝯiunctuꝫeſt: duplex diſcretio ē. vna ec eo ipſo qd̓ formatū eſt:atqꝫ ꝯpoſitū: qd̓ totū eſt. In quo ēt diffinitiōes adhibent̉. alia in eius ꝑtibus inſpiciendis ex ꝗbus cōpoſiti forma iuncta eſt. Sꝫ qm̄ naͣ hoīum id: qd̓ intelligitvoce ſepius ꝓdit: Neceſſe eſt vt nomē quoqꝫ qd̓ ad ītellectus declarationē adhibet̉ on̄dat aliquā rei quāſignificat ꝓprietatē. Intellectus ꝗppe qualitatem reiquā intelligit capit. Quocirca nomē quoqꝫ intellectꝰqualitatē deſignat. Iure igr̄ dcm̄ eſt ꝓpetatē quandārei vocabulo ſignificari. atqꝫ ita ex eo trahi argumen pōt. qd̓ vocat̉ a nota. Hoꝝ v̓o locoꝝ aliaſ partitiones dedit: qͣs paulopoſt breuius colligemus. affectavero vt ſuꝑius dcm̄ eſt: in relatiōe ꝯſiſtunt: ipſa ētrite diuiſa ſunt. referunt̉ ad aliꝗd aut ſubſtantialia: aut accn̄tia. Subſtātialia vt cōiugata. iuſtoin eo iuſtus eſt iuſtitia ſb̓am facit. Nec id dico qd̓hoī ex iuſtitia cōſtituat̉: ſed iuſto iuſtitia diſcedēte corrūpit̉. Similis de eo qd̓ eſt iuſte aduerbioeſt. eſt ēt ſb̓ale genus. ſpēs. dr̄ia.. effectus. Accn̄tiavt ꝯͣrium: ſimile: adiunctū: paria: maiora: minora.ſequētia v̓o atqꝫ repugnantia: qm̄ vt ſuꝑius dcm̄ eſtin cōditōe poſita ſūt: nūc ſubſtātialia reperiunt̉. nūcv̓o in accn̄tibus ꝯſiderant̉. Subſtantialia vt genꝰantecedentē ſpēm: accn̄tia v̓o vt nigredo p̄ceden ſequit̉ eoꝝ. quāqͣꝫ ēt in cauſis aliq̄ antecedētespoſſint. De quaꝝ oīum ꝓpetatibus Tullius ſupra diſſeruit. atqꝫ vt in breuiſſimā deſcriptionē tota locorūdiuiſio colligat̉: erit hoc. argumentum aut exhis locis ducit̉: in ipſo de quo querit̉ inherent. autextrinſecus aſſumūt̉. is v̓o locus in ipſis de ꝗbꝰ ambigit̉ poſitus ē: diuidit̉ in locū: ē ex toto: in eſt ex ꝑtibus: in qui eſt ex nota: in eſt abaffectis. is āt qui a toto eſt: a diffinitiōe locus vocat̉.diffinitionū v̓o alie ſunt ꝓprie alie ꝓprie. Nonpriaꝝ v̓o alie ſunt ſingulis noībus denotant̉: alieorōe pandunt̉. Eaꝝ vero ſingulis noībus fiūt. Alieſunt in ꝗbus noīe reddit̉ nomen: dicunt̉ cata antilexin. alie exempli gr̄a noī ſubiiciunt̉ dicūt̉ Tybi. Eaꝝ vero orōne declarant̉: alie fiūt a partitionealie a diuiſiōe: alie a differētiis p̄ter genus ? ppo μτικη dr̄: alie que ex pluribus qualitatibus fiunt

etiam ſingulis totū id ſignificantibus: oīs qualita collectio declarat: vocatur ποίοτησ: alie exaccidentibus ſingulis ſꝫ cunctis vnū aliꝗd efficientibus conſtāt: alie ad dr̄iam dant̉: alie que trāſlationē: alie que ex priuatiōe ꝯͣrit. Alie que propriis noībus aptāt̉ ēt υποτυπιυρεις dicunt̉. alie indigētiā pleni: alie ꝓportionē. alie relationē. alie cāꝫItem alia diffinitiōis diuiſio ẜm Tulliū principalis. alie corporaliū reꝝ ſint: alie incorporaliū. diffiniotionis ꝗdē locus ita diuiſus eſt. a ꝑtibus aūt locus diuidit̉ ī ꝑtitionē diuiſionē. A nota v̓o locus ſimplex ēab affectis aūt alij ſunt a cōiugatis. alij a genere. alija forma. alij a ſimili. alij a dr̄ia. alij a ꝯͣriis. alij ab adiunctis. alij a cōſequentibꝰ antecedētibus repugnātibus. alij a. alij ab effectis. alij a cōparatione pariuꝫ: maioꝝ vel minoꝝ. Genus v̓o diuidit̉ in ſupremagenera: in ea ēt ſpēs eſſe pn̄t. Spēs quoqꝫ diuidit̉in vltimas ſpēs: in ea ēt genera eſſe pn̄t. Similiūquoqꝫ alia in ſingulis cōſiderant̉ vocātur exemplaalia in pluribus: appellat̉ inductio. alia in ꝯiunctis vocat̉ ꝓportio. Itē dr̄iaꝝ: alie ſunt ſubſtantiales:alie ſi ſubſtātiales inſeꝑabiles tn̄: alie neqꝫ ſubſtātiales neqꝫ ēſeꝑabiles. cōtrarioꝝ alia dn̄r aduerſaalia priuātia alia negātia: alia relatiua adiūctoꝝ v̓oalia ſunt an̄ rem exiſtunt: alia re: alia v̓o poſtrem. Locus v̓o cōditionalis diuiditur in an̄cedēs ꝯn̄s repugnās. cās quoqꝫ multiplex locus eſt. alie nāqꝫſunt: vi ſua efficiūt: alie ſine ꝗbus effici pōt. Eaꝝv̓o vi ſua efficiūt: alie ſunt neceſſarie nihilo indigētes: vt efficiant. alie v̓o indigentes vt efficiāt. alie v̓oindigētes neceſſario Eoꝝ v̓o ſine ꝗbus efficitur: alie ſunt mobiles: alie īmobiles. Item cāꝝ alieſunt ſpontanee: ex volūtate: alie ex ꝑturbatione:alie ex habitu: alie ex naͣ: alie ex arte: alie ex caſuRurſus cāꝝ alie ſunt cōſtantes: alie inconſtātes. Amplius cāꝝ alie ſunt volūtarie: alie ignorate. Ignorataꝝ pars in caſu: ꝑs in neceſſitate ē conſtituta. Neceſſariaꝝ pars in vi: pars in ſcitu poſita. ē effecta v̓o intm̄ diuidi pn̄t: quātū ad ſuꝑius dictas cās referūtur.locus v̓o a comꝑatione minoꝝ pariū atqꝫ maioꝝ diuiditur in numeꝝ ſpēm vim ad res alias affectiones.Que ita ſint cūqꝫ nihil ſit in diuiſiōe p̄termiſſumrecte. M. T. ꝑtitionē cōcluſit dicens nullā argumenti ſedē eſſe preteritā. reſtat igr̄ locus extrinſecus ſumitur: quē qm̄ nihil iuris cōſultis ē vtilis. Trebatii: ſed neꝗd ꝑfecto oꝑi deeſſe videatur adiungit. Sed qm̄ ita a principio diuiſimꝰ: vt alios locosdiceremus in eo ipſo: de quo ambigit̉ herere. deꝗbus ſatis dictū ē: alios aſſumi extrinſecus: de hispauca dicamꝰ: ſi ea nihil oīno ad veſtras diſputatiōes ꝑtinēt. ſꝫ tn̄ totā ꝑficiamus qn̄quidē cepimuſ. Neqꝫ .n. tu is es quē nihil niſi ius ciuile delectet. Et qm̄ hec ita ad te ſcribunt̉: vt ēt in aliorummanus ſint vētura: det̉ oꝑa vt quāplurimum his:quos recta ſtudia delectant: ꝓdeſſe poſſimus. Ne locus nihil iuris perito ꝓfuturus negligentē ſuifaceret trebatiū: veluti ꝗbuſdam ꝓhemii machinisorator reddit attentū. ait .n. ita ſeſe diuiſiſſe in principio: vt alios locoſ in ipſis herere diceret: de ꝗbus ageretur: alios extrinſecus aſſumi. Et de ſuꝑioribuslocis idonee diſputatū ſit: intractatā reliquā parteꝫ oportere p̄teriri. Neqꝫ .n. hunc eſſe trebatiū ſuaarte cōtentus ceteroꝝ ſtudia negligat: veꝝ diligētiay 2