In tōpica cicero. commentarioꝝ liber. vi.

digentiam. quedaꝫ vero ſunt que ipſa ſpecie boni: cūnon neceſſaria ſint: meliora ſunt neceſſariis. Nā viuere neceſſarium eſt: ⁊ ſine eo ſubſiſtere animal nequit.Philoſophari vero non eſt neceſſarium: melius tamen longeqꝫ excellentius philoſophum viuere: quātantū viuere. Illud .n. raro pauciſqꝫ etiam vtentibꝰrōne conceſſum. Illud pecudibus cōe nobiſcum. ſuaquoqꝫ alienis iure meliora eſſe dicuntur. veluti hoībus ratio potius quā voluptatis appetitio illud enīpropriū eſt hoīs illud alienū. rara quoqꝫ vulgaribꝰmeliora ſunt. atqꝫ hic locus approbat id: qd̓ ſuꝑius dictum eſt. philoſophantē vitā ipſa vita eſſe meliorem.Nā qͦ rara ſunt: facile id quod vulgare eſt antecedūtDeſiderabilia ēt his quibus facile carere poſſis. illares approbat eē meliora: ꝙ maxīe deſiderant̉: ⁊ ſinehis anxia vita eſt. veluti ſi ꝗs capillis viſuꝫ conferat.Egrius .n. toleramus carere viſu quā capillis. itaqꝫex hoc meliorē eſſe viſuꝫ capillis iudicamus. Qd̓ hisfacile: illo equo aīo carere non poſſumus. Perfectaēt imperfectis naͣliter excellunt. illa .n. ſuam formamadepta ſunt. illa minime. Tota ēt partibus eodē mōexcellentiora eſſe arbitramur. Nam quod totum eſt:hꝫ natura propriam formam. Quod vero pars eſt ⁊ad totius nititur perfectionē: nondū ſue pulchritudinis ſpēm cepit: niſi ad totius integritatem referatur.iā vero ratione vtētia rationis expertibus nullus dubitat eſſe meliora. Uoluntaria quoqꝫ neceſſariis iure anteponunt̉. Nam q̄ voluntaria ſunt libera ſunt. q̄neceſſaria quodā nos veluti dōinio neceſſitatis aſtrīgunt. atqꝫ iō meliora eē voluntaria neceſſariis exiſtimamus. quāquā in hoc ēt illud intelligi poſſit quoda nobis ſuꝑius dcm̄ eſt. Non neceſſaria ſepe neceſſariis anteponi. quandoquidē ea q̄ voluntaria ſunt nōſunt neceſſaria: voluntaria v̓o meliora ſunt neceſſariis. Non neceſſaria igr̄ ſepe neceſſariis excellunt. aīata quoqꝫ inanimatis ipſius aī vegetatione conſiderata anteponenda eſſe rō perſuadet. Nālia etiam/ nonnaͣlibꝰ ⁊ artificioſa inartificioſis. Op̄timuſqꝫ hic gradus eſt: vt naturā arti: artem preferas inertie: ars ꝗppe imitatur naturam. quo ſit vt id quod in ſe retinetpulchri ex naͣ veniat: cuius imitari ſpeciem cupit lorge vero poſtrema ſunt: q̄ cū artificio carent: nō a ſpēſolū nature: verūetiam ab imitatione diſcedunt. atqꝫhec quidē de ſpecie in comparationibus conſiderant̉vis āt in eo conſiſtit in quo conſideratur ꝗd vnaq̄qꝫres poſſit efficere. nam quod queqꝫ res poteſt. ea viseius rectiſſime dicit̉. efficiens igit̉ cauſa grauioremvim hꝫ quam ea que nihil efficit velut artifex meliorquā materia. illa quippe ſtolida eſt atqꝫ īmota. Necaliꝗd efficiens: niſi formā ab artifice .i. ab efficiēte cāſuſceperit. item que ſeipſis contenta ſunt: meliora eēhis videntur q̄ egent alijs veluti oīum deus optimꝰeſt: qꝛ nullo indiget. ⁊ ipſo cuncta ſunt indiga. itē quein noſtra ſunt poteſtate magis eligenda ſunt quam qͥin aliena manu poſita facile labunt̉. quo ſit vt ſit virtus melior quam diuitie. Nam virtus eſt in nr̄a poteſtate: diuitiarum fortuna domina eſt. iam vero ſtabilia incertis: q̄ eripi non poſſunt his que poſſunt ſi tn̄bona ſunt ꝗs non intelligat eſſe meliora: quorum tn̄locoꝝ pars contraria contrarium tenet. inſpectis ꝗppe his q̄ meliora ſunt ſi horum aduerſa videamus deteriora ſunt. reſtat in affectione poſita comparatio q̄ita tractat̉ vt non per ſemetipſam res que alij confertur: ſed ex alterius cuiuſlibet conſideratione penſet̉.velut in tribus quibuſdā rebus ſi due ad ſeinuicē cō-

parentur eo ꝙ ad tertiā plus minuſue iungāt̉. Sunt.n. duo quedam humanis rebus accōmodata: quarūvna principibus atqꝫ etiam ipſi reipublice accōmodatior eſt. Hic igit̉ iudicabimus eam rem eſſe melioreꝫq̄ melioribus prodeſt .i. aut reipublice vel principibꝰnon conſiderantes vt ſeſe res habeat. Sed quantumreipublice vel principibus adiuncta ſit. Hec igit̉ resex affectiōe eſt cōparata meliuſqꝫ iudicatur id quodprincipibꝰ comodū eſt quā id ꝙ aliꝗbus priuatis: qm̄principes reliquoꝝ etiam continent ſtatum. Eodemmō que ſequūtur: vt q̄ iocundiora pluribus: que clariora inter multos: q̄ pluribus cōprobata ſunt: meliora ducant̉. Nā etiam ſi minus ipſa huius nature ſintSꝫ affectione tn̄ vt dictū eſt: eorum quibus vel iocidiora vel inter quos clariora ſunt aut a quibus probatur: meliora extimanda ſunt. Sed qͣꝫ qͣꝫ id qd̓ a pluribus bonū ducitur: ſuꝑius in ea cōparationis ꝑte poſuerat in qua fiebat ẜm numerū comparatio: Nil tn̄impedit eundē locū ẜm aliam ⁊ aliaꝫ conſiderationēdiuerſis generibus ſubdi: velut ala auis cū ſubſtātiaſit eadē tn̄ ad aliꝗd eſſe intelligit̉: ſi ad alatū ꝯſideret̉Illa quoqꝫ ex affectione vident̉ eſſe meliora qͥ ab eolaudata ſunt ꝯͣ quē dialetica rōne vel rhetorica facultate diſſerit̉. Nā vt reuincere aduerſariū poſſis ſat ēſi eū tibi ꝯſenſiſſe monſtraueris: atqꝫ id aliqn̄ velutoptimū predicaſſe qd̓ tu meliꝰ re propoſita mōſtrareꝯtēdas. Dictis igit̉ oībus meliorū locis his oppoſitisq̄ deteriora ſunt ꝯtinebūt. Pariū v̓o nulla diſcretieſt. Neqꝫ .n. qd̓ par eſt: aut intenſionē ſumere aut remiſſionē pōt. Quibus āt īter ſe maiora minoraqꝫ pedunt̉: hiſdē inter ſe paria ꝯferunt̉. Nā q̄ vel numerovel ſpē vel vi vel affectiōe fuerint: equa: paria eē dicunt̉. Cōe āt cunctoꝝ exemplū eſt qd̓ Cic. in eqͣlitateꝯſtituit: q̄ eqͣlitas in cūctis paribus equa eſt. Sꝫ venumero vel ſpē vel vi vel affectiōe paria ſunt. Naꝫ ineoꝝ cōparatiōe q̄ maiora vel minora ſunt: vna q̄damqͣlitas eſt: ſꝫ hoꝝ acceſſiōe variant̉. Nā ꝗbus in eaoqualitate ē maior numerꝰ pulchrior ſpēs efficatiorqꝫvis ad p̄cioſiora ꝯiūctior affectio: ea meliora eē eſtīabunt̉. Que ſi equa fuerint: in eadē qͣlitate paria ſunExēplū v̓o qd̓ poſuit ad eblandiendū T rebatii aīuvalet: cū propriā .i. oratoriā facultatē cuꝫ iuriſperitorū laude ꝯiungit. hoc mō. Si cōſilio iuuare ciues: qd̓iuriſperitoꝝ eſt: ⁊ auxilio qd̓ oratoꝝ ē: equa in laudoponēdū eſt: pari gl̓ia debēt eē hi qui cōſulūt .i. ꝑiti inris: ⁊ hi ꝗ defendūt .i. oratores. at qd̓ primū ē. Ideſtconſilio aūt iuuare ciues ⁊ auxilio equa ī laude pondū eſt qd̓ ſequit̉ igitur .i. infertur. ea vero concluſio ēper quā dicimus. hi igit̉ qui cōſulunt: ⁊ hi qui defendunt: pari gloria eſſe debent. Hic aūt breuiter dialcticoꝝ more protulit: qui ſic enunciant. Si dies ē lucet. at ꝙ primū eſt. id autē tantūdem eſt. ac ſi dicaturAt qui dies eſt. in propoſitione .n. que eſt. ſi dies ē lujeſt. prior eſt ꝓpoſitio. dies eſt. concludūt ꝙ ſequit̉. Ideſt igit̉ eſſe lucem. Id .n. in prima parte ꝓpoſitionisque erat: ſi dies eſt: lux eſt ſequebat̉. hic quoqꝫ Cicero ſic protulit. at ꝙ primum eſt ideſt conſilio ⁊ auxilio iuuare ciues equa in laude eē ponendū. id .n. eratprimū in ea propoſitione que dicebat: ſi conſilio ⁊ auxilio ciues iuuare equa in laude poneretur: pari gloria eſſe oratores iuriſqꝫ conſultos. ꝙ ſequitur igiturideſt pari gloria debent eſſe: qui conſulunt ac defendunt. id enim erat conſequens in ea propoſitiōe queſtatuebat. ſi conſilio ⁊ auxilio ciues iuuare par eſſet:pares eſſe qui conſulunt ac defendunt.¶ Igitur