In tōpica Cicero. Commentarioꝝ li. vl. 9

per effectum: neceſſe eſt vt ex euentibus quoqꝫ atqꝫeffectibus plurima argumenta ſuppetant. ſi quidemex cauſis etiam plurima contrahuntur. nā ſicut cuiuſlibet effectus poteſt cauſa tractari: ſic ex qualibet cāpoteſt: qui ſit euentus oſtendi. recteqꝫ ait cauſarū cognitio euentorum cognitionem facit. vt enim in preIicamentis oſtenditur. ſciri relatiuum aliquod nonpōt preter reliqui ſcientiam relatiui.RReliquus ē cōparationis locus: cuius genꝰ ⁊ exēpluꝫ ſupra poſituꝫ ē: ⁊ ceterorum nunc explicandatractatio ē. Comparantur igit̉ ea que: aut maiora:aut minora: aut paria dicuntur. in quibus expectātur hec numerus: ſpecies: vis quedā etiaꝫ ad resaliquas affectio. Numero ſi cōparabuntur vt plura bona paucioribus bonis anteponātur: paucioramala malis pluribꝰ. Diuturniora bona breuioribus. longe ⁊ late ꝑuagata anguſtis: ex quibus plura bona ꝓpagentur: queqꝫ plures imitent̉ ⁊ faciāt.Specie autē cōparantur: vt anteponantur: que propter ſe expetenda ſunt: his que propter aliud: ⁊ vtinnata atqꝫ inſita aſſūptis ⁊ aduentitijs: integra cōtaminatis. Iocūda minus iocundis: honeſta ipſisetiā vtilibus. Procliuia laborioſis. neceſſaria nōneceſſarijs. Sua alienis. rara vulgaribus. De ſiderabilia his quibus facile carere poſſis. Perfectainchoatis. tota partibus. Rōne vtentia ratiōis expertibus. voluntaria neceſſarijs. animata inanimatis. naturalia nō naturalibus. artificioſa non artificioſis. Uis aūt in comparatione ſic cernitur. Efficiens cauſa grauior ꝙͣ non efficiens. Que ſeipſiscōtenta ſunt: meliora: ꝙͣ q̄ egent alijs. Que in nr̄aꝙͣ que in aliorum poteſtate ſunt. Stabilia incertisQue eripi non poſſunt his que poſſunt. Affectioaūt ad res aliquas eſt huiuſmodi. Principuꝫ cōmoda maiora: ꝙͣ reliquorum. Itemqꝫ que incundiora: que pluribus probata: que ab optimo quoqꝫlaudata. Atqꝫ vt hec in cōparatione meliora ſunt:ſic deteriora q̄ his ſunt contraria. Parium aūt cōparatio nec elationē hꝫ: nec ſubmiſſionem. eſt .n. eqͣlis. Multa aūt ſunt: q̄ equalitate ipſa comparēturQue ita fere concludunt̉. Si conſilio iuuare ciueſ⁊ auxilio equa in laude ponendū eſt: pari gloria debent eſſe hi: qui conſulunt ⁊ hi qui defendunt at qd̓primum eſt. quod ſequitur igitur.COmnis comparatio duplex eſt. aut enim equalia ſibimet comparantur: aut inequalia. ſed in his q̄ ſuntequalia ſemper eadem eſſe notatur equalitas. Ineqͣlia autem in gemina veluti membra diuiduntur: minoris ſcilicet atqꝫ maioris. Nam quod minus eſt: nōper ſe minus eſt ſed cōparatione maioris. Itēqꝫ qd̓maius eſt: minoris comparatiōe dicitur maius. Quecum ita ſint diuidit atqꝫ an̄ oculos ponit oīum comparationum modos. ⁊ qd̓ raro in ſuperioribus locisfecit: ipſas maximas propoſitiones ponit in cōparationibus conſtitutas: vt ſi quando loco ſit nobis comparationis vtendum habeamus quoddam: velut inuentionis exemplar: ad quod querentem animū poſſimus aduertere. Omnis igitur comparatio aut in numero conſtat: aut in ſpecie: aut in vi: aut in aliqua locata extrinſecus affectione. Nam quodcūqꝫ conferre

contendimus aut numero comparamus: ⁊ ẜm id aliud maius: aliud minus eſſe decernimus. aut ſpeciemipſam intuentes: eamqꝫ alij comparantes de excellētia iudicium damus. aut aliud conſideramus: ꝗd resqueqꝫ poſſit efficere: ⁊ in quantum eius poſſit ꝓgredi natura. aut ex aliorū quodammodo continentia: ⁊ex circunſtantium affectione rem quam alij conferimus intuemur. Numero igitur que comparantur: ſex eodem ſint genere: plura paucioribus anteponunt̉velut ſi bona omnia ſint equalia: iure quiſquam plura bona paucioribus anteponit. Et eſt hec maxima ꝓpoſitio. Plura bona paucioribus anteponuntur. ⁊ inceteris quoqꝫ eadem ratio perſpicitur maximaruꝫ ꝓpoſitionum. at ſi oīa in contrario ſint genere: pluralitati paucitas preferenda eſt vt pauca mala pluribusmalis. mala vero ipſa bonis nullo modo conferunt̉.Que .n. vllo modo compenſantur: in eodem eſſe genere debent non in contrario. Nam cū aduerſum ſe cōtraria e regione locata ſunt: cōferri comparariqꝫ nōpoſſunt: quia ſibi intelliguntur eſſe inimica. Eſt etiaꝫſcd̓m numerum comparatio in temporis quoqꝫ ratione. Nam cum tempus certis quibuſdam ſpaciis diuidatur: velut hore diei menſis atqꝫ anni. Ex equalibus bonis ea magis eligenda ſunt que diuturnius ꝑſeuerant. ꝙ in numero poſitum eſſe nullus ignorat.Ipſa enim diuturnitas plurimos eē vel dies vel mēſes vel annos fatetur: quibus duret id quod eligiturLonge ⁊ late peruagata bona anguſtis ⁊ in vnuꝫ minimum locum coartatis numeri cōparatione p̄cedūtNaꝫ que longe lateqꝫ peruagata ſunt ea in plurimasgentes regioneſqꝫ diffuſa ſunt. pluralitas v̓o cuiuſlibet rei numeruꝫ ſpectat. Iā vero ec quo plura propagantur bona quis non iudicet eſſe meliora his quorum eſt inops bonoꝝ contractiorqꝫ fecūditas. Quisēt bonum qd̓ plures imitētur vt faciant ceteris quaita non ſint excellere non arbitretur. q̄ in numero cōſtare quis neſciat: qn̄ ī numero pluralitas ꝯſtat. Specie vero cōparantur: qͣ per ſeipſa conſiderata ſue quodāmodo pulchritudinis merito ceteris anteferūtur.Meliora .n. ſunt que per ſe: quā que ꝑꝑ aliud expetūtur veluti ſalus que per ſe expetitur: medicina ꝓpterſalutem. Quocirca melior eſt ſalus quam medicina:atqꝫ hec non ad aliquem numeꝝ non poſtremo ad aliquam quantitatē ſed ad ipſam ſpēm ſalutis ac medicine conſiderationē referentes iudiciū promimus. Illa quoqꝫ que innata atqꝫ inſita ſunt: aſſumptis ⁊ aduentitiis meliora iudicantur. vn̄ innata moribus grauitas longe amplius excellit eam: que per imitationem affectatur. Integra etiā potius quā contaminata melioris iudiciuꝫ ferunt. Nam que integra ſunt:ſuam ſpēm ſeruant q̄ cōtaminata ſunt: atqꝫ ex aliquaparte viciata: ſi qua ēt inerat: ſpēi pulchritudinē perdiderunt. Iocunda minus iocundis meliora cōmunisoīum animalium natura diiudicat. Honeſta vtilibuſſapientes anteponunt. procliuia laborioſis anteferriilla res monſtrat. qd̓ nemo ad eundem finem per laborioſam atqꝫ aſperam viā tendere cupiat: ad quempoſſit procliui: faciliqꝫ itinere peruenire. Labor quippe omnis iniocundus eſt. iocunda eſt facilitas. Neceſſaria etiā non neceſſariis partim preſerri: partim ētpoſtponi debent. Quod Marcus Tullius tacuit. Neceſſaria quippe preferuntur his non neceſſariis: quenon boni ratione. ſed voluptatis appetitione ſunt cōſtituta. veluti luxu regio parata conuiuia nullus ſapiens iudicet eſſe meliora his que nature expleant in