In Topica Ticero. Cōmentario. lib. v.
id quod accidit non ſit fortūe euentus. Idē tamē fortune euentus ſit: ſi rationem aliter ignoret. Quod vero omnium rerum cauſas eſſe dicit: non determinatquales. atqꝫ ideo nec de fortuna ipſa quorum euentūcauſa ſit: monſtrat. Nec me ſceue hominum mentesarrogantie notent: ꝙ velut affectata auctoritate tullianis ſententijs impugnem: cum aduerſus eas ſi ꝗdvidebitur non noſtra: ſed ab antiquiſſimis tractatacompenſem. ꝙ ſi noſtra quoqꝫ diceremus: oporterettamen eos non perſonarum vetuſtatem: ſed eorum q̄proponuntur conſiderare rationem. nec odiſſe potiuſque aduerſus magni nominis viros dicuntur: quā cōtraria ſi poſſent argumentatione reuincere. Namſi eis Mar. tullius in diffinitione rerum nimium placet: q̄ naͣꝫ eſt inuidia nos quoqꝫ Ariſtotelicaꝫ rationēprobare: ꝙ ſi intemperanter moleſtiſſimi eſſe pergūtaudiant. M. T. ſecundo tuſculanarum diſputationuꝫlibro adhortantem potius atqꝫ ad certamen vocantēhoc modo. Sed tamen tantum abeſt. vt ſcribi contranos nolimus: vt id etiam maxime optemus. Ipſa enīgrecie philoſophia nunquā in honore tantum fuiſſetniſi doctiſſimorum contentionibus: diſſenſionibuſqꝫcreuiſſet. quamobrē hortor omnes: qui facere id poſſunt vt eius quoqꝫ generis laudem iam languēti grecie eripiant: ⁊ tranſferant in hanc vrbem: ſicut reliqͣsomnes: que quidem erant expetende? ſtudio atqꝫ induſtria ſua maiores noſtri tranſtulere: ⁊ rurſus nos:qui ſequimur probabilia: nec vltra quam quod veriſimile occurrit: progredi poſſumus ⁊ refelli ſine pertinacia ⁊ refellere ſine iracundia parati ſumꝰ. quocirca que malum ratio eſt ipſius. M. T. voluntatem iudiciumqꝫ conuellere: cum eiuſdem contra nos ſententijs atqꝫ auctoritate nitantur. ſed ſi cui commētariosnoſtros inſpicere vacuum fuerit. ſciat hec nos ex Ariſtotelis ſecundo phiſicorum volumine aduertiſſe. quetam ⁊ ſī altioris philoſophie diſputationes tangūt nōeſt tamē ſtudijs inuidendū. ſi rethoricis quoqꝫ ac dialecticis diſputationibus admiſceamus. que ſunt profundiora nature. neqꝫ pigreſcere ac dilaſſari animosdignum eſt: quos intentiores ac vegetos ipſa rerumambignitas ⁊ variarum cognitio ſpeculationum deberet efficere. cum preſertim ea librorum natura ſit:vt ad legendum ſtudioſos teneat: nullum cogat ignauum. Dicamus igitur quid euentus ſit fortune: vel qͣrum rerum fors cauſa eē dicatur. Omnia igitur fiūtvel immutabiliter: ac ſemper vt ꝙ ſoloritur vel ſepiꝰvt ꝙ equus quadrupes naſcitur: vel raro: vt ſi equuscum quinqꝫ vel tribus pedibus procreetur: vel equevt in quibus faciendarum rerum nihil intereſt quopotius voluntatem vergamus. atqꝫ illud quidem qd̓ſemper ſit: nihil hꝫ oppoſitū: quod vllo modo aliterfiat. Id vero quod ſepe contingit habet aduerſum: idquod rarius euenit. neqꝫ enim ſepius fieret: ac nō ſēper: niſi diuerſum raro quidem: ſed aliquando contingeret. Quod igitur ex fortuna ſit: in ſempiternis nōeſt. Quis enim caſu ſolem dicat oriri: ne in his quidēque frequentius fiunt. Nullus enim caſu equum dixerit eſſe quadrupedem. Nec vero in his: que fieri equaliter ſolent. Nam que voluntaria ſunt: non videntureſſe fortuita. Reſtat igitur vt his fortune euentꝰ ſit:que rarius fiunt. Eorum vero que fiunt: partim fineꝫaliquem ſpectant: partim minime. Quis eniꝫ finis eēpoteſt. ſi manum extendam ſi genua complicem. atqꝫaliquid iacens humi tollam: quod nullis vſibus appliXcem. At vero ea: que aliquem finem ſpectant partim
voluntatis ſunt partim nature. Uoluntatis: vt ſi quiſiccirco domo egrediatur vt videat amicum. Nature:vt quod animalibus: Omnia que ab ea fiunt certamanimalis reſpiciunt vtilitatem atqꝫ ad huius ſalutemconſeruationemqꝫ omnium membrorum momentaſunt conſtituta. Caſum igitur ac fortuitos euentus inhis eſſe ponimus: que cum rarius fiant: in his tamenꝑ accidens eueniunt: que propter aliud fiunt. Uelutiquis egreſſus domo vt amicū videret preteriens cadente deſuper lapide ictus eſt. id igitur quod euenit:in rariore cauſa ponendum eſt. acceſſit vero ei volurtati: que certum reſpiciebat finem. Ea v̓o fuit domoegrediendi cauſa: vt amicuꝫ videret. Rurſus: quoniālapis naturaliter grauis ē grauitas vero terrā petit.Caſus quidem lapidis propter aliquid naturaliter factus eſt. Ad id enī lapidis natura tendebat: vt in ſuuꝫlocū pondus veniens cōquieſceret. Sed huic naturali intentioni accidit id: quod rarius euēit .ſ. vt ꝑcuteret: quo ſit vt ſit fortuna vel caſus cauſa ꝑ accidēs rarius euenientium in his rebus que propter aliꝗd fiūtque cum ita ſint: cūqꝫ diffinitio Ariſtotelica a Tulliana plurimū diſcrepet: illud tamen in vtriſqꝫ conſtat:id qd̓ fortune ſubiectū eſt: incertis caſibus ſemper eēſuppoſitū. Nā licꝫ in his rebus ſepe fortuna ſuos experiatur actus: que voluntarie ſunt: ⁊ ad aliquē finreferuntur: extra tamen accidit quod fortune eſt: necab eo fine venit: quem ſibi animus ante perſtruxeratSed cum Cicero diuiſiſſet cauſas in eas que ꝑſpicueſunt: ⁊ in eas que laterent. Cūqꝫ eas que ꝑſpicue ſūtdiceret eē. que appetitionem animi: iudiciumqꝫ tangerent: manifeſtū eſt eum vel arteꝫ: vel voluntatem:vel perturbationem: vel habitum in his cauſis ponere que ꝑſpicue ſunt. Uolūtas quippe atqꝫ animi perturbatio in appetitione ponitur. Sepe enim perturbatione aliꝗd appetimus: artem v̓o vel habitū ī iudicio. arte nāqꝫ iudicamꝰ. habitus v̓o ad vtrūqꝫ ꝑtinet. Nā ⁊ volūtates cōſuetas mīſtrat. ⁊ multo vſu ꝑitiaqꝫ ſit qͣdā cōſtantia iudicandi. Caſū ī non ꝑſpicuipoſuit. De natura incertū ē: vtꝝ īter ꝑſpicuas: an inter latētes ip̄aꝫ naturā collocet. Nā ſi īter latentes:ip̄aꝫ naturā caſū vdieret̉ putare. Cuiꝰ opiniōis nullarō ē. Qd̓ ſi īter ꝑſpicuas: q̄ nā appetitio aī: vel iudiciū ī natura ē. Neqꝫ enī appetēdo aliꝗd vel iudicādofacit natura: niſi forte qm̄ ex ipſa ſepe habilitas q̄dāmētis ⁊ corꝑis exiſtit. Que habilitas ad vnāquācrē adiuuat volūtatē. id .n. maxime volumꝰ ad qd̓ h.biles ſumus. Natura īter ꝑſpicuas cauſas ponit̉. q̄ īdicio quoqꝫ cōiūcta ē vt ſi naturaliter ſano quiſqꝫ iudicio ꝯpoſitus eſt: appetitioni ēt ſi naturaliter aliꝗaīus petat. his adiūgit aliā cauſaꝝ diuiſionē. Ait .n.alias cās eē volūtarias: alias ignoratas. voluntariaseas: quecūqꝫ ex iudicio veniūt aī. Ignoratas: in ꝗbuneceſſitas domina eſt .i. in ꝗbꝰ aut oīno non volumꝰaut ne ſi velimꝰ ꝗdē aliter facere poſſumꝰ vt ī naturaatqꝫ caſu. Ncceſſitate .n. qͣdā nature grauia deorſū ferūt̉. neceſſitatē itē factū dicimꝰ. vt aliꝗs ignorās iacto trāſꝑietē lapide p̄tereūtē hoīeꝫ ꝑemerit: q̄ neceſſitas talis ē. nō quo aliter fieri nō potuiſſet. niſi vt lapide iacto ꝑcuteret. ſꝫ qꝛ volūtas defuit: ⁊ nō iccircoq̄ voluit fecit. Prior v̓o neceſſitas talis eſt: in qͣ nulla volūtas ē: vel ea: qͣ eſt ne id quod cupit efficiat: validiore neceſſitate conſtrīgit̉. Nā cum lapis deorſumpropria grauitate deponitur: nulla voluntas eſt. ſedtantum nature neceſſitas. at ſi homo deorſuꝫ cadateſt quidē nō cadendi voluntas: ſed ferri quo non vultvalidior