In Topica Cicero. Cōmentario. lib. v.

habet efficiendi vim: ſed ſine adminiculo non poteſtveluti cum queritur de ſapientia an ſola heatum poſſit efficere. Sꝫ Merebaudes rhetor ita diſſeruit earum cāꝝ: q̄ efficiendi vim haberent. eam eſſe facultatem: vt etiam ſi adiumentis extrīſecus indigeāt: effectus tn̄ eaꝝ ad id ſpectet: quod efficiendum eſt. at inis que ſunt precurſorie. etiam ſi eis antecedentibꝰ aliquid exiſtit. non tamen id quod exiſtere intelligitur p̄curſio prīcipaliter operatur. Sed iſta quidem veluti ſub quadā occaſione p̄currit. illa vero res: que exiſtere dr̄: alijs operantibꝰ naſcitur: velut in congreſſione ſolitum fieri eſt. fortaſſe enim nō ꝓpter amorēꝗſqꝫ congredit̉. Sed precedente congreſſione amorexiſtit: quem non congreſſio principaliter appetebatItaqꝫ qm̄ preter cōgreſſionem amor exiſtere non potuit: recte inter eas cās locata videtur ſine quibꝰ nonefficitur. quoniam vero non efficit vi ſua quandoquidem nec principaliter vt efficiat: ſpectat: ſꝫ tm̄ ea antecedente aliquid exiſtit: recte inter p̄curſorias: ac nōinter efficientes cauſas eſt collocata.¶ Quare cum in diſputationeꝫ inciderit cauſa efficiens: aliquid neceſſario ſine dubitatione licebitꝙ efficitur ab ea cauſa concludere. Cum autē taliscauſa erit: vt in ea non ſit efficiendi neceſſitas. neceſſaria concluſio non ſequitur. Atqꝫ illud quideꝫgenus cauſarum. qd̓ habet vim: efficiendi neceſſariam. errorem afferre non fere ſolet. Hoc autemſine quo non efficitur: ſepe conturbat. Non enimſi ſine parentibus filii eſſe non poſſunt: proptereacauſa fuit in parentibus gignendi neceſſaria. Hocigitur ſine quo non ſit: ab eo in quo certe ſit: diligēter eſt ſeparandum. Illud enim eſt tanquā: vtinaꝫne in nemore pelio cecidiſſent abiegne ad terramtrabes: niſi eniꝫ cecidiſſent abiegne ad terram trabes. argo illa facta non eſſet. nec tamē fuit in is trabibus efficiendi vis neceſſaria. At cum in Aiacisnauem criſpi ſulcans igneum ſulmen iniectum eſtinflammatur nauis neceſſario.¶ Prima quidem cauſarum diuiſio ẜm Tullium fuitin ea: que efficerent aliquid ⁊ ea ſine quibus effici nōpoſſet: atqꝫ illud quidem quod efficeret: in gemīa itēpartitus eſt .ſ. in id quod efficiendum aliquid neceſſariam vim poſſideret: neqꝫ vllius indigeret extrinſecꝰadiumēti: ⁊ in id: quod niſi alijs adiuuantibus operari atqꝫ efficere non poſſet. Ac primum quidē de ea loquitur cauſa que efficiendi vim tenet. Eius .n. ea paricui efficiendi neceſſitas adeſt ſtatim ſecum concluſionem comitē trahit. dicta .n. cauſa: que neceſſario aliquid efficit: effectus etiam neceſſe eſt conſequatur:veluti ſi ſolem affuiſſe quis dixerit: luceꝫ quoqꝫ affuiſe monſtrabit. aut cum alicui adeſſe ſapientiam dixerimus: ſapientem neceſſe eſt eſſe fateamur. At in hiscauſis efficientibus que extra poſitis indigent adiumentis: non eadem ratio eſt. neqꝫ .n. vt queqꝫ hmōicā dr̄. ita neceſſe eſt effectū ſeꝗ. Nō .n. hmōi cā neceſſario efficit quod vult: niſi extra poſitis auxiliis adiueitur. idem eſt etiam in ea cauſa: que ipſa quidem efficiendi vim non habet: ſed ſine ea prouenit effectusNam vt tullius quoqꝫ cōmemorat: nullam in efficiēdis rebus adhibet neceſſitateꝫ. atqꝫ ideo dicta cauſanon ſtatim ſequitur effectus. Neqꝫ enim ſi cōgreſſuseſt: mox amauit. nec ſi fuit es: ſtatuaꝫ quoqꝫ fuiſſe ne

ceſſe eſt. ex quo aliarum cauſarum partitio naſcitur.Alie namqꝫ cauſe ſunt neceſſarie: alie minime. Nonneceſſariarum alie ſunt efficientes: alie ſine quibꝰ nōefficitur. Neceſſariarum vero cauſaruꝫ concluſio nōſolet conturbare. vt enim hec cauſa fuerit dicta ſtatꝰin concluſione ſequuntur effectus. Non neceſſariarūvero: que ſunt partim efficientes: quod nunc tacuit ſꝫpaulo ante predixit: non habent ſubſequentem effecte rei concluſionē: Neqꝫ enim ſi liberi ſine parentibꝰnon ſunt: iccirco in parentibus efficiendi cauſa neceſſaria fuit: cum videamus in hominum eſſe poteſtatene gignant. Ea vero cauſa. que ipſa quidē non efficitſed ſine ipſa effici non poteſt: huiuſmodi eſt quēadmodum. Enniano verſu declaratur. Niſi eniꝫ cecidiſſent abiegne trabes ad terraꝫ: argo illa facta non eētEx trabibus namqꝫ argo facta eſt. ſed nulla īerat trabibus neceſſitas vt ex eis fieret nauis. at vero ea cauſa: que eſt efficiens: ⁊ que in ſe ſuam continet neceſſitatem talis eſt. Quale cum in aiacis criſpi nauiꝫ igneum fulmen ſulcans iniectum eſt ſtatim enim accendineceſſe eſt nauim: quia ignis accendēdi neceſſaria cāeſt: ⁊ ſenſus quidem eſt huiuſmodi. Ordo autem paulo confuſior eſt: ait enim hoc modo atqꝫ illud quidemgenus cauſarum: quod habet vim efficiendi neceſſariam: errorem afferre non fere ſolet. hoc autem ſinequo non efficitur ſepe conturbat. quod cum dixiſſet:cumqꝫ vel vtriuſqꝫ vel alterius exemplum ponere debuiſſet: nentro conuenientem exemplo ſimilitudineꝫdedit. Namqꝫ cum vel neceſſariam cauſam efficientēvel eam ſine qua non efficitur: propoſuiſſet: eius cauſe poſuit exemplum: que efficiat quidem aliquid: ſednon ſine extra poſitis adiumentis hoc modo. Non .n.ſi ſine parentibus filij eſſe non poſſunt. propterea cāfuit in parentibus gignēdi neceſſaria. Parentes. n⁊ maxime maſculi ſexus efficiens cauſa eſt: ſed non ſne femina: ideſt non ſine materia quadam: ⁊ ea cauſa ſine qua ſieri non poſſit: cum ipſa viꝫ efficiendi nōhabeat. itaqꝫ nec cauſe neceſſarie ⁊ efficientis poſuitexemplum. nec eius ſine qua fieri nihil poſſit: ſed efficientis quidem. non tamen neceſſarie. ſed videtur tacuiſſe in propoſitione id: cuius poſuit exemplū. ita .n.apertius dici potuiſſet: atqꝫ illud quidem genus cauſarum: quod habet vim efficiendi neceſſariam errorē afferre non fere ſolet. hoc autem quod non habetefficiendi vim neceſſariam: vel hoc ſine quo non efficitur. ſepe conturbat. itaqꝫ ſic intelligendum eſt. quaſi ita ſit dictum. nā de neceſſaria cauſa nulluꝫ poſuitexemplum. Quod vero ſubiecit: vtriſqꝫ cauſis conuenit poſterius enumeratis: tam efficienti non neceſſarie: qͣꝫ eius ſine qua nihil efficitur. Parentes namqꝫtam maſculini ſexus qͣꝫ feminini eſſe dicuntur. quoriquidem maſculini ſexus ea cauſa eſt: que efficiat: ſednon neceſſaria. feminini vero ea: que non efficiat: ſꝫſine qua eſſe nō poſſit. que cū ita ſint diſcernende ſūtcauſe ⁊ preuidenda neceſſitas: nec omnis cauſa p̄mitenda vt ſubſequatur effectus: ſed ea tantum in qͣ eſtefficiēdi neceſſitas: ēt ſi extrīſecꝰ adiumēta defuerīt¶ Atqꝫ etiam eſt cauſaruꝫ diſſimilitudo ꝙ alie ſūtvt ſine vlla appetitione animi: ſine voluntate: ſineopiniōe ſuum quaſi opus efficiant: velut oē ītereatqd̓ ortū ē. Alie autē aut volūtate efficiūt. aut ꝑturbatiōe aī. aut habitu: aut natura: aut arte: aut caſu.Uoluntate vt tu cum hunc libellum legis. pertur