Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
162v
Einzelbild herunterladen
 

In tōpica ciceronis cōmentarioꝝ lib. iiii.

poſteriora p̄cedunt: que ſil̓ tꝑibus ſunt: alias p̄cedūtalias v̓o ꝯſequunt̉: vt ſuꝑiꝰ quoqꝫ ſepe diximuꝰ. amplius an̄cedentia ſūt ꝯn̄tia relinquere ſeſe pn̄tnec ſibi repugnātia coherer̄: ſūt neceſſario ſibimetcōnexa vel incōnexa: que v̓o ſunt adiūcta nihil obtinent neceſſitatis: qꝛ iungi ſibimet: a ſe ſeparariunt. Que ita ſint: difficilis vehemēter oborit̉.vr̄ enī minus intuentibus: nihil locus differre hislocis: qui dicti ſunt vel a gn̄e vel a ſpē vel a ꝯͣriis.genus ſemper ſpēs ſeꝗt̉. ſpēs genꝰ p̄cedit: ꝯͣria ſil̓ pn̄t. Que ſoluenda eſt hoc modo. Primū qꝛꝯn̄s genꝰ eſt: nec ſpēs an̄cedens. Repugnātia v̓oipſa ꝯͣria: ſed ꝯtrarioꝝ ſunt ꝯn̄tia: vt ī locoꝝ. a. M.T. ꝓpoſiti ſt̓ expōne mōſtrauimꝰ de hinc qꝛ a gnͣeſit argumentū: ip̄m genus aſſumit̉ eodē quoqꝫ modoſpēs: ab ea aliꝗd volumꝰ approbare v̓o ab an̄cedentibus ꝯn̄tibs aliquid monſtrare ꝯtēdimus eoqd̓ in ꝯditionali ꝓpōne p̄ceſſit: vtimur in aſſumptiōeēt ſi non fuerit genus. Item ſi a ꝯn̄ti argumētū fiat:etiā ſi ſpēs non ſit: a ꝯn̄ti ꝑte ꝯditionalis ꝓpōnis ducitur argumētū. veluti ita dicimꝰ. Si ignis ē. leuiseſt. Ignis an̄cedit leuitas: ſequit̉. ſꝫ neutrū neutri eſtgenus aūt ſpēs. aſſūit̉ itaqꝫ at ignis ē. Nūc igit̉ idqd̓ an̄cedebat aſſumpſi. ex quo monſtrat̉ ꝯcluſio. leuiſ igitur eſt. At ſi jta aſſumat̉. ſed non eſt leuis. id qd̓ꝯſequebat̉ aſſumpn. Concludit̉ ergo atqꝫ mōſtrat̉.non eſt igit̉ ignis. vides igr̄ vt de his p̄cedentibusꝯn̄tibus nūc loquimur. in ꝯditionali ꝓpōne poſita:vel precedere vel ꝯſeꝗ intelliguntur. v̓o ſit ex gn̄eargumentū: ſpēs ꝗdē eſt: de aliꝗd ꝓbare intēdimꝰgenus quidem aſſumimus: qͣſi precedens: ſed quaſi continens: vt ꝗcꝗd eſſe conſideratur in gnͣe: id etiāforme quoqꝫ debeat aptari. Genus enim quoad permanet: a ſua ſpē non recedit. cum v̓o de ſpē ſummꝰargumentū: genus quidē eſt: de quo aliquid queriturſed id laboramus: vt id qd̓ de gn̓e conamur oſtēdereex ſpē poſſit faciliꝰ agnoſci. Ut vxori fabie relictūfuiſſet legatū: ſi materfamilias fuiſſet: qm̄ conuenerit in manuꝫ .ſ. ab in manus ꝯuentione: que ſpēs ēvxoris: vxorem qd̓ eſt matriſfamilie genus: a legatiiure ſeiungimꝰ: legatum ad ſpēm .i. matrēfamiliasderiuamus: ſed illud interiꝰ diſpiciendū vr̄. locꝰab antecedentibus conſequētibus totus ſuperuacaneus eſſe videat̉: quolibet fuerint ex eo argumenta cōpoſita: a ceteris locis: quos ſuꝑius deſcripſimꝰ: recedāt. quodcūqꝫ ab anicedētibꝰ ꝯn̄tibꝰducit̉ argumentū: id vel a toto: vel a ꝑtibus: vel aiugatis: vel ab aliquo reliquoꝝ tractum perpendit̉hoc modo. ſi vtilis eſt equitas conſtituta ad res ſuasoptinendas: vtile eſt ius ciuile: at id qd̓ p̄cedit: quodſeꝗtur igit̉. Hoc ē a diffinitōe argumētū .ſ. ab aſſumptione precedentis. At ſi ita dicā. ſed non eſt vtile ius.ciuile. non eſt igit̉ vtilis equitas cōſtituta ad res ſuasobtinendas: hic per conſequētis aſſumptionē a diffinitionis loco ſumptū eſt argumentū. Item a partiūenumeratione: ſi neqꝫ cenſu neqꝫ ceteris: neqꝫ eſt liber at cenſu vel ceteris. eſt igit̉ liber. at eſt liberneqꝫ cenſu igit̉ neqꝫ ceteris manumiſſus eſt ſed notādum eſt: que ſit vis vniuſcuiuſqꝫ argumēti: quo ꝓferatur. Sunt enim argumenta: predicatiuisapta ſint ſyllogiſmiſ. vt a diffinitione ſic. Ius ciuile ēequitas conſtituta reliqua. Id v̓o vtile. eſt vtile eſtigit̉ ius ciuile. Item a partibus: qui neqꝫ cenſu neqꝫvindicta: neqꝫ teſtamento eſt manumiſſus: hic ex ſeruitute liber factus non eſt. Stichus v̓o neqꝫ teſtamē

to neqꝫ cenſu: neqꝫ vindicta manumiſſus eſt. Stichꝰigitur liber non eſt. in ceteris eodē. Oīa v̓o quecūqꝫ per cātegoricum ſyllogiſmū proferri poſſunt: eadem per condictionale dici queunt. Oīs nāqꝫ predicatiua propoſitio in conditionaleꝫ verti poteſt hocOīs aīal eſt pridicatiua eſt. hec facile vertit̉ inditionalem ita. ſi eſt: aīal eſt. Non v̓o oīs conditionalis in predicatiuā verti poteſt. velut hec. ſi peperitcuꝫ viro concubuit. Nemo enī dicere poteſt ipſuꝫ peperiſſe id eſſe qd̓ cum viro concubere: quomodo dicimus hominē id eſſe qd̓ animal ſit. alia enim ratio eſtin his propoſitionibus que ita dicuntur: que peperitcum viro concubuit. hec enim ſimilis eſt ei que dicit.ſi peperit cum viro concubuit: ſed p̄dicatiua propō ideſſe ſubiectum dicit: quod fuerit predicatum. Conditionalis v̓o id pōit: vt ſi id qd̓ antecedēs fuerit cōitetur neceſſario qd̓ ſubſequitur. v̓o predicatiua ēpropoſitio: ſi ea vertatur in cōditionalē: alia nimirūreditur propoſitio. Nam cum dicitur omnis aīal̓eſt. ipſe aīal eſſe proponit̉ cuꝫ v̓o ſi eſt animaleſt: non id ſentitur: vt ille qui homo eſt animal ſit: ſedpropoſito hominē conſequi vt ſi animal. ergoditionalis ſyllogiſmus in anteceſſione conſecutionepoſitus lꝫ per diffinitionem licet per partiuꝫ enumerationem: licet per coniugationem quolibet aliofiat modo: tamen in propria forma ſe continent: eſtconditionalis .i. vtens propria conditiōe: vt quodammodo cetera argumenta ſue veluti nature videaturhabere ſubiecta: vt cum ſit a diffinitiōe argumētū ſiquidem per predicatiuam formaꝫ factus fuerit ſyllogiſmus: a diffinitione deductum eſſe dicatur. Sin v̓oper hypotheſin facta fuerit argumentatio: conditionalis ſit ſyllogiſmus: quem diſcernat aſſumptio: vtrūab antecedentis: an a conſequentis parte promaturQuo ſit vt etiam ſi per ceteros locos conditionale argumentuꝫ feratur: tamen ſuam quandaꝫ habeat formam quādo quidē in anteceſſione conſecutione eſtconſtitutus. Tunc enim diffinitio: partes: coniugatio⁊c. veluti res ipſe fiunt: ac non locus cum venerint īconditionem. at ſi conditio ceſſet: ex ipſis perfectumvidebitur argumentum. ſi propoſitionem conditiocōpulauerit: ipſa quidem ea ſunt: que in propoſitionibus continentur veluti quedam argumenti partes.locus vero in conditione eſt conſtitutus. atqꝫ hec itadicta ſunt: quaſi aliter conditionalis hic locus tractari non valeat: niſi eorum aliquem: quos prediximus īcludat. nam poteſt preter eos etiam ſepe reperiri: vcum dicimus. Si eſt: riſibilis eſt. Si coruus eſt. niger eſt. hic enim nec diffinitionē: nec partes: nec vllūalium locū ſuꝑius enumeratoꝝ continet argumentūAmplius facile eſt in ſingulis eoꝝ differētias ꝑuideilocus quippe a toto a ſubſtātia trahit̉. a partibꝰ v̓o arei cōpoſitiōe in ſimplicibꝰ terminis tale argumnētum non pōt inueniri. a nota ab interp̄tatione a ꝯitgatis: ab eo qd̓ ex eodē vtrūqꝫ diducitur. a gnͣe: atinenti: a forma ab eo qd̓ cōtinet̉. a differentia. ab eoqd̓ diſcrepat. a ſimilibus: ab eadeꝫ qualitate: a ꝯͣriis:ab eo a ſe longe diuerſa ſint. a cauſis efficientibusab effectis: ab his que vim alterius efficientie ſuſceperunt. ab adiunctis a vicinitate naͣe. a cōparationemaiorū: parium: vel minoꝝ: a relatiōe: ad equalē velinequalem quantitatē: ab antecedētibꝰ v̓o longe aliꝰmodus eſt. Cōſtat enī in eo qd̓ ſi ꝓpoſitū quid fueritaliud quiddā modis oībus exiſtet: qd̓ ꝯn̄s appellaturhuius v̓o intelligentia conſiſtit in eo precedēte quolibet