IN Tōpica Sicero. Cōmentarioꝝ li. iiii.

dam pregnantem vxorem relinquens ſcripſit heredeꝫ poſthumū: eiqꝫ alium ſubſtituit ſcd̓m ꝗ Curiusvocabatur ea conditione vt ſi poſthuuius: qui intramenſes decem proximos naſceret̉: ante morereturquā in ſuam tutelā perueniſſet .i. ante obiret diē quāteſtamentum iure facere poſſet: ſcd̓us heres ſuccederet. quod ſi ad id tēpus perueniſſet: quo iā firmo iudicio in ſuā tutelam receptus iure ciuili inſtituto poſſet herede defungi: ſcd̓us heres .i. Curius non ſuccederet. que vocat̉ ſubſtitutio pupillaris. queſitum eſtan valeret ita inſtituta ratio. Craſſus igitur plurimaprotulit exempla: quibus ita inſtitutus heres obtinuiſſet hereditatē: que exemploꝝ cōmemoratio iudices mouit. dicit ēt ipſos quoqꝫ iuriſconſultos vti ſepius exemplis: veluti cū fingitur propoſitio vel cauſa:vt caſus de quo agitur per ſimilitudinē intelligaturhoc modo ſi quis .n. iuriſperitus adiiciat id: qd̓ noniure contractū eſt: nullius eſſe momenti. adhibeatqꝫexemplū tale. velut ſi quis rem non mancipi mancipauerit: num idcirco aut rem alienauit: aut ſe reo facto potuit obligaſſe: minime. Quod .n. non iure contractum eſt: nil retinet firmitatis. ⁊ alia huiuſmodiapud iuriſperitos inueniunt̉: in quibus oratores maxime valent. ꝗbus ēt intantū fingere licet: vt eorumoratione ēt mortui ſepe ab inferis excitentur. quodTullius in ea facit oratione qua Celiū defendit. ſedlatior inquit eſt illoꝝ cāpus id eſt oatorum: quibusſpaciari ac deuagari licet. nec idcirco minus ceterisquoqꝫ facultatibus ſimilitudines proſunt: qm̄ eadeꝫargumenta maximis minimiſqꝫ cauſis conueniunt.quo ſit vt loci quoqꝫ argumentorum diuerſarum artium queſtionibus accōmodentur.¶ Sequitur ſimilitudinē differentia: res maximecōtraria ſuperiori: ſed ē eiuſdē facultatis diſſimile⁊ ſimile īuenire. eiꝰ generis hec ſunt. non quemadmoduꝫ quod mulieri debeas: recte ipſi mulieri ſine tutore auctore ſoluas: ita quod pupillo aut pupille debeas: recte poſſis eodem modo ſoluere.¶ Eiuſdem facultatis eſt ſimilitudines differentiaſqꝫcognoſcere. qui .n. ſcit: quid ſit idem noſſe poterit:ꝗd ſit diuerſum. Omnis vero ſimilitudo idem aliꝗdeſſe conſtituit: quod .n. idem eſt ſcd̓m qualitatem: idſimile eſſe neceſſe eſt. Omnis quippe res: aut ſubſtātia eedeꝫ ſunt aut qͣlitate: aut ceteris predicamentis.quod ſi ita eſt: ⁊ animus intelligere hoc idem in pluribus predicamentis pōt. ſed cum hoc ipſum idem inpredicamentis notat: eodem mō in eiuſdem predicamentis: quod diuerſum eſt intuet̉. ſed ſimile idem ē.differentia vero diuerſum. Idē igitur anīus eadēqꝫintelligentia ſimilitudinem differentiāqꝫ cognoſcit.Differētiaꝝ vero multe ſunt ſpecies. alie quippe ſūtſubſtātiales: vt homini rōnale. alie non ſubſtātialesſed inſeparabiles: vt nigrū ethiopi: atqꝫ coruo. alievero mobiles neqꝫ conſtātes: vt ſedere ſtare: ⁊ huiuſcemodi cetere quibus ⁊ ab alijs hoībus ⁊ a nobiſipſis ſepe diſtamus. Item differentie alie aliquo modo ſunt geneꝝ diuiſibiles. aliquo modo vero ſpecierum conſtitutiue. ſed ſi a cōſtitutiuis argumentū ducatur velut a genere ducitur. nā ſicut genus continetſpeciem: ita differentie continent ſpecies. ſane ſi differentie conſtitutiue vt genera intelligent̉: fides ab hisad ea aptabitur: que conſtituūt. hec .n. talium differentiaꝝ veluti quedā forme ſunt. ſin vero ſint diuiſibiles ſiquidē ad ea probāda: que diuidunt: earuꝫ du

citur fides: a forma argumentum fieri videtur: nā tales differentie eorum que diuidunt forme quedā ſūtꝙ ſi ad ea probāda referuntur: que in contrariā partem genus diuidunt tunc proprie a differentia fieriargumentum videtur: qꝛ contrarie veluti differentie comparantur. Quod vero ad exemplum attinetTullii huiuſmodi eſt. Mulieres antiquitus ꝑpetuatutela tenebātur. pupilli item ſub tutoribus aguntſed mulieribus ſi quid debitū fuiſſet: ſine tutoris auctoritate poterat ſolui. pupillis vero minime. ergo ſiqueratur: an id quod debeat̉ pupillo cuilibet. renuēte tutore poſſit exolui. a differentia ſumit̉ argumentum ſic. Non ſicut mulieri ſine tutoris auctoritate debitum poſſis exoluere: eodem mō niſi auctoritas tutoris acceſſerit pupillo ſoluere: qd̓ debeas poſſis. ille.n. per petua tutela ēt prouecta iam etate continēturilloruꝫ tutele certus annoꝝ numerus terminū facitatqꝫ idcirco ſolui pupillo ſine auctoritate non poterit. Differt enim perſona mulieruꝫ a perſona pupilloruꝫ: vel in eo ꝙ pupilli nō perpetua reguntur tutela. mulieres vero perpetua vel ꝙ pupillus nullū ſueetiā miniſtrande vtilitatis iudiciuꝫ habere poteſt. cūſit aliquis mulieribus ⁊ non firmus in explicanda familiaris rei vtilitate delectus.¶ Deinceps locus eſt qui a contrario dicitur. Cōtrariorū autē genera ſunt plura: vnuꝫ eorū que ineodeꝫ genere plurimuꝫ differunt: vt ſapientia ſtuticia. eodeꝫ auteꝫ genere dicūtur: quibus propoſitis occurrūt tanquā e regione quadam contrariavt celeritati tarditas non debilitas ex quibus cortrarijs argumenta talia ex iſtunt. Si ſtulticiā fugmꝰ: ſapientiā ſequamur: ⁊ bonitatē: ſi maliciā hecque ex eodem genere contraria ſunt: appellanturaduerſa. ſunt alia contraria: que priuantia licet appellemus latine: grece appellantur. στέρήτικαPrepoſitio eniꝫ in priuat verbuꝫ ea vi quaꝫ haberet. ſi in prepoſitū nō fuiſſet. vt dignitas īdignitashūanitas īhūanitas. ⁊ cetera generis eiuſdē. quoꝫtractatio eſt eadē. q̄ ſuꝑioruꝫ. q̄ aduerſa dixi. Naalia quoqꝫ ſunt cōtrariorum genera. velut ea quecuꝫ aliquo conferuntur. vt dupluꝫ. ſimplū. multa.pauca. longū. breue. maius. minus. Sunt etiā aliavalde cōtraria. que appellant̉ negātia. ea ἄποφατίκα. grecis contraria aientibus. vt ſi hoc eſt. illudnon eſt. Quid enim opus exemplo eſt; tantuꝫ intelligat̉ in argumento querendo contrarijs omnbus contraria non conuenire.¶ Diuiſo differentie loco nunc de contrariis tractat.atqꝫ vti reꝝ ordo clarius colliqueſcat: pauca mihi eAriſtotele ſumenda ſunt. qͥ ille vir oīum longe doctſimus de hac diuiſione tractauit. quāqͣꝫ. M. Tulliusre quidē Ariſtoteli fere conſentit: ſed ab eo nomīuninterpretatione diuerſus eſt. Nā que Ariſtoteles opoſita i. αρτηκεμέρα. vocat: ea Tullius cōtrarinoīat: ſed hec paulo poſterius: nunc Ariſtotelis diuiſio cōſideretur. Oppoſitoꝝ igitur ſcd̓m Ariſtotelemalia ſunt ꝯͣria. alia priuatio ⁊ habitus. alia relatiuaalia cōtradictoria. Contraria quidē: vt albū: atqꝫ nigrū habitus vero ⁊ priuatio: vt viſus ⁊ cecitas. dignitas ⁊ indignitas. Relatiua vero vt pater filius. dn̄sſeruus. Contradictoria eſt dies. nō eſt dies. hoꝝ omniū tales inter ſe differentie conſiderantur. Nā quecontraria