Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
158r
Einzelbild herunterladen
 

In Topica cicero. commentarioꝝ li. iii.15 8

ad caput generis quaſi fontē referri pōt. Notio appello: qd̓ greci. ερροίαρ:. πρόλήꝙ īρ. eaē inſita ex an̄ꝑcepta cuiuſqꝫ forma cognitio enodatiōis īdigēs. Forme ſūt igit̉ he in qͣs genꝰ ſine vllius p̄termiſſiōe dīdit̉: vt ſi ꝗs ius: in legeꝫ: morē eꝗtatē diuidat. formas putat idē qd̓ ꝑtes ꝯfunditartē: ſimilitudīe quadā ꝯturbatꝰ ſatis acute.ſūt ſecernēda: diſtīguit: ſepe ēt diffiniūt oratorespoete trāſlationē v̓bi ex ſimilitudīe aliqua ſuauitate. ſꝫ ego a nr̄is exēplis niſi neceſſario rece. Solebat igr̄ Aꝗlius collega familiaris meꝰ de littoribꝰ ageret̉. oīa publica vultis q̄rentibus his: ad quos ꝑtinebat ꝗd eēt littus ita diffinire. qua fluctus eluderet hoc ē quaſi adoleſcētiaꝫflorē etatiſ: ſenectutē occaſū vite velit diffinire. trāſlatiōe .n. vtēs diſcedebat a v̓bis ꝓpriis reꝝ ac ſuisqd̓ ad diffinitōes attinet hactenꝰ reliqua videamꝰ Qm̄ diffinitionū formas ī ꝑtitionē: diuiſionēqꝫ diſtribuit: ne reꝝ auditor ſimilitudīe turbaret̉: diuiſionis ac ꝑtitiōis dr̄ias ꝓdit. ac primū aliud ꝑtes: alid̓ſpēs demōſtrat. Spēs .n. ſepe ꝑtes: ꝑtes v̓o nūqͣꝫſpēs appellant̉. Differūt v̓o hec a ſe: qm̄ ꝑs totiꝰbra ꝯiungit. Spēs vero totū diuidit: atqꝫ diſꝑtit.vt ſūꝑius quoqꝫ dcm̄ ē: ꝑtes eiꝰ qd̓ copulāt ſuſcipiūt nomē totiꝰ. Neqꝫ .n. fundamēta vel tectū dom dici pn̄t. niſi oīa ꝗd efficiūt: iūcta ſint totiꝰ vocabulū ſingula hēbūt. at v̓o ſpēs ēt ſingule generis ſuſcipiūt nomē vt aīalis: quo ſit vt in his illaquoqꝫ dr̄ia poſſit agnoſci: ꝑtes ꝗdē totiꝰ ꝑtes: ſpēsv̓o totiꝰ: ſed vl̓is rei id ē generis ſpēs dn̄r. differt v̓o totū a genere: genꝰ vl̓e eſt: totū vero minime. qd̓ ꝓbat̉ hoc. Si .n. id qd̓ totū dr̄: vt domusvl̓e eſſet: ꝑtes quoqꝫ eius totiꝰ ſuſciperēt nomē: atſuſcipiūt: vt ſepe monſtratū eſt. qd̓ igit̉ totū eſt: vniuerſaliū ē. Genus v̓o vl̓e manifeſtū eſt: qm̄ eiꝰnomē deducte ab eo forme ſuſcipiūt. itē alia dr̄ia. Genus ſemꝑ ſpēbus ſuis prius ē. totū vero ſuis ꝑtibꝰ poſteriꝰ inuenit̉. niſi .n. ꝑtes fuerint totū pōt iungiQuo ſit vt ſi genus pereat: ſpēs quoqꝫ perimāt̉. Siſpēs intereat: maneat genꝰ: qd̓ ī ꝑtibꝰ totoqꝫ ꝯͣriumeſt. ſi ꝑs q̄libet vna ꝑeat: totū neceſſe eſt interire.ſi v̓o totū: qd̓ ꝑtes iunxerāt: diſſipet̉: ꝑtes maneāt diſtribute: veluti ſi domꝰ tecta parietes fundamētaa ſemetipſis extrīſecus poſita intelligāt̉: domꝰ quidē erit: qꝛ cōiunctio deſtructa eſt: ꝑtes tn̄ manebūt.Propriis igit̉ noībꝰ. M. T. ꝑtes ꝗdē veluti totiꝰbra cōpellat. ſpēs v̓o formas: idcirco qm̄ ſatis eiapta vr̄ inflexio caſuuꝫ ab eo noīe: qd̓ eſt ſpēs: licetplures inꝗt vſurpauerint hoc nomē: tn̄ qm̄ dura huius noīs caſus inflexio eſt. dr̄ ſpēi. ſpēruꝫ. ſpēbusIdcirco ꝯmoditatē in dicēdo (vt ipſe ait) arbitratus ē negligēdā: vt formas vocaret: In cuiꝰ noīs caſibus nulla ſentit̉ aſꝑitas. qm̄ forma p̄ter genꝰ pōt (Nihil .n. p̄ter ſuū pōt principiū) vtrorūqꝫappoſuit diffinitiōes. Dicens genꝰ notionē ad plures dr̄ias ꝑtinētē. notio v̓o ē intellectꝰ ꝗdā ſimplexmētis cōceptio: ad res plures ꝑtineat a ſeinuicē differētes. Id v̓o genꝰ māifeſtū ē: qd̓ aptiſſimo liq̄texēplo. Aīalis ꝗppe ītellectꝰ ad plures dr̄ias ꝑtīet adrōnale .ſ. atqꝫ irrōnale: ad mortale ēt atqꝫ immortalead ambulabile: reptibile: volatile: natatile: eſt eoꝝoīuꝫ: ſub his differētiis ſita ſūt genꝰ. Idē v̓o ſignat

hec diffinitio: qd̓ ēt vetꝰ: hec hmōi ē. Genꝰ ē: qd̓ de.pluribꝰ ſpē differētibꝰ ī eo qd̓ ꝗd ē p̄dicat̉. velut aīalgenª ad plures res ſpē differētes .i. ad hoīeꝫ atqꝫ equum in eo qd̓ ꝗd eſt p̄dicat̉. interrogātibꝰ ꝗd ēvel equus: aīal dr̄. Itē forme diffinitionē talē deditforma eſt notio: cuiꝰ dr̄ia ad caput generis: qͣſi fon referri pōt. recte. ſi forme a genere deducūt̉:ſpēs neceſſe ē referāt̉ ad genꝰ. Si igr̄ principiū quod: fons forme genꝰ eſt: neceſſe eſt vt intellectꝰ forme ad primordiū ſuū: id ē notionē generis reuertat̉.ītellectꝰ .n. hoīs refert̉ ad aīal: itēqꝫ eꝗ ceteroꝝ. Notionē v̓o appellat: qd̓ greci. έρροιαρ: vl̓ πρόληφηρdicūt. huius eſt hec diffinitio. Notio ē inſita ex anteꝑcepta cuiuſqꝫ forma cognitio enodatiōis indigēs hecv̓o diffinitio hīc tracta ē. Plato ideas quaſdāponebat .i. ſpēs īcorporeas ſubſtātiaſqꝫ cōſtātes:ſe ab alijs naͣe rōne ſeꝑatas. vt hoc ip̄ꝫ: ꝗbꝰ ꝑticipātes cetere res aīalia vel hoīes fierēt. At v̓o Ariſt.nullas putat extra ſubſtātias: ſꝫ ītellectā ſimilitudinē plurimoꝝ īter ſe differētiū ſubſtātialē genꝰ putat vel ſpēꝫ. atqꝫ equꝰ differāt rōnabilitate atqꝫ irrōnabilitate hoꝝ ītellecta ſil̓itudo efficitgenꝰ ſil̓itudo eꝗ hoīs ſubſtātial̓ ea ē: vterqꝫ ſb̓ſtātia ē: vterqꝫ aīatꝰ vterqꝫ ſenſibil̓. Que iūcta efficiunt aīal: ē nāqꝫ aīal ſubſtātia aīata ſēſibilis. igr̄ hoīsatqꝫ eꝗ ſimilitudo ē aīal. qd̓ ē genꝰ. Nurſus platoatqꝫ Cicero niero accn̄tibuſqꝫ diſtarēt hoꝝ ſil̓itudo eſt hūanitas intellecta: atqꝫ aīo formata ſpēs ē. ergo cōitas q̄dā: plurimoꝝ inter ſe differentiū ſimilitudo notio ē: cuiꝰ notiōis aliud genꝰ eſt aliud forma.Sꝫ qm̄ ſimiliū intelligētia eſt oīs notio: in rebꝰ veroſimilibꝰ neceſſaria eſt differentiaꝝ diſcretio. idcirco īdiget adhuc notio qͣdā enodatiōe ac diuiſiōe. velut ipſe ītellectꝰ aīalis ſibi ipſe ſufficit. mox aīus adaliqd̓ aīal .i. vel hoīeꝫ vel equū deducit̉ inꝗrendū: ēthoīs notio vel ad Tulliū: vl̓ ad Platonē: vel ad quēlibet ſingulariū ꝑſonaꝝ refert̉. Que ita ſint quotiens genꝰ diuidit̉ ī formas: nullā p̄termitti oportebitEſt .n. viciū vel maximū. ſi diuidentē forma p̄tereat: veluti ſi ꝗs ius diuidere velit: ī legē: more atqꝫ ectatem neceſſe eſt partiatur. Nam lex: mos: equitas: ſingula in cōe iuris vocabulo ſubiecta ſūt. culpat v̓o illoꝝ inſcitiā: idē ſpēs vl̓ formas putāt eſſeqd̓ ꝑtes. ꝯturbariqꝫ eos īſcitia dicit: res a ſe pluri differētes imꝑite atqꝫ īprouide diſtīguere: ac ſegregare curāt. Sꝫ qm̄ de diffinitiōe loq̄bat̉ additaliā ſpēꝫ diffinitiōis quā nos ſuꝑiꝰ enūerauimª:trāſlationē ꝓpetatꝭ: v̓itatiſqꝫ ſꝫ ſplēdoris atqꝫ ornatuſ rōe ꝑficit̉: qd̓ poetaꝝ oratorūqꝫ eēt autumat: ꝗbꝰluculēta orō cure ē. Huiꝰ diffinitiōis exēplū a iure ciuili Tulliꝰ petit: aitqꝫ ſe aliter ab exēplis notioribꝰTrebatio receſſuꝝ qͣꝫ ſi neceſſitas cogat. Per trāſlationē v̓o diffinitio ē: veluti Aꝗliꝰ littꝰ diffinire volēs: dicebat. Littꝰ fluctꝰ eluderet. hoc eludere abiis trāſlatū ē: agitatiōe aliqͣ luſus mouent̉ itēqꝫadoleſcētia flos etatis ē id ab arboribꝰ ductū ē qͣꝝ fructꝰ floreſ p̄cedūt ſenectꝰ vite occaſuſ. id a die ductū ē d̓ſinit ſol occidit. trāſlatiōes a ꝓpetate diſcedūt: qͣdā ſil̓itudīe ſb̓a ſignāt. eſt .n. trāſlatio quotiēſhn̄ti rei nomē ꝑꝑ alteriꝰ ſil̓itudinē a re ſil̓i nomē īponit̉ vt motꝰ hꝫ ꝓpuꝫ nomē. Itē luſus ſuo vocabulocupat̉. ſꝫ dic̄ fluctꝰ eluderet a ſil̓itudīe agitatiōisad fluctuū motū vocabulū trāſfert ac diffinitōibꝰ diſputatiōꝫ terminās ad ꝑtitiōes trāſitū facit. ſꝫnūc tertio volūini ſatiſ ē. reliqͣ in poſteꝝ differamus.