In Topica cicero. commentarioꝝ li. iii.55

ꝑ tranſlationē dr̄: vt eſt. adoleſcētia ē flos etatis. Illaquoqꝫ diffinitio eſſe dr̄: qͥ ſit ex priuatione ꝯtrarii. vtbonū eſt: qd̓ malū nō eſt. illā quoqꝫ diffinitionē Uictorinus ponit: q̄ tm̄ propriis noībus aptari pōt: queēt hypothipoſis appellat̉: vt eneas eſt veneris ⁊ anchiſe filius. Preter has ēt illa eſt: q̄ ſit ꝑ indigentiaꝫpleni: vt quadrans ē: cui dodrans deeſt: vt ſit aſſis.Ponit ēt Uictorinus inter dr̄ias diffinitionū illamquoqꝫ q̄ ꝑ quandā laudē fieri pōt. vt lex eſt mens etaīus ⁊ ꝯſiliū: ⁊ ſnīa ciuitatis: qd̓ maxime rōne caret.Nō .n. laudis modus ille faciet dr̄iam. illa .n. cōſiderāda ſunt q̄ in diffinitione ponūt̉: non quo aīo cōſtituta ſint. Qd̓ ſi recipienda fuit laudādi voluntas inter dr̄ias diffinitionū: cur nō vituꝑandi quoqꝫ volūtas aliā dr̄iam diffinitionis efficiat. Sꝫ hoc aꝑtiſſime incōueniens: ⁊ v̓itati vr̄ eſſe ꝯͣrium. Fiunt ēt diffinitiones ꝑ ꝓportionē: vt ſi ꝗs dicat. hō eſt minor mūdus. ſicut .n. mundus rōne regit̉: ita quoqꝫ qm̄ homomultis ꝑtibus iunctus hꝫ tn̄ in oībus rōnem duceꝫ:minor mūdus dici pōt. fiunt ēt diffinitiones a relationibus. cū dr̄: quid eſt pater: rn̄detur cui eſt filius. cāquoqꝫ ſolet efficere diffinitionē: vt cū dicimꝰ ꝗd ē dies: rn̄det̉ ſol ſuper terrā. Cauſam .n. ideſt ſolē pro reipſa cuius cā eſt: interpoſuimꝰ. atqꝫ ita diē diffinitōemōſtrauimus. He ſunt diffinitionū dr̄ie: quas in eolibro: quē de diffinitionibꝰ Uictorinus edidit: annumerauit: quas. M. T. p̄termiſit eo noīe ꝙ eas minieneceſſarias exiſtimarit. Nos v̓o ne ꝗd ꝑfecto deeſſetoperi: ēt q̄ ſunt a Cicerone pretermiſſa: ſubiecimus.¶ Sic igitur veteres precipiūt: cū ſumpſeris ea q̄ſint ei rei quā diffinire velis: cū alijs cōia vſqꝫ eo ꝑſequi: dū proprium efficiat̉: ꝙ nullā in aliā reꝫ trāſferri poſſit: vt hoc. hereditas ē pecunia: cōe adhucMulta .n. ſunt genera pecunie: adde ꝙ ſeꝗtur. q̄morte alicuius ad quēpiā peruenit. Nondū ē diffinitio. Multis .n. modiſ ſine hereditate teneri pecunie mortuorū poſſunt. vnū adde verbū: iure. Iaacōione res diſiuncta videbit̉: vt ſit explicata diffinitio ſic. hereditas ē pecunia: q̄ morte alicuius adquēpiā ꝑuenit iure. Nōdum eſt ſatis. adde. nec eaaut legata teſtamēto: aut poſſeſſione retenta. confectū eſt. itemqꝫ illud. Gētiles ſunt ꝗ inter ſe eodeꝫnoīe ſunt. nō eſt ſatis. Qui ab ingenuis oriūdi ſūt.Ne id quidē ſatis eſt. Quoꝝ maioꝝ nemo ſeruitute ſeruiuit. abeſt ēt nunc. ꝗ capite nō ſint diminuti. hoc fortaſſe ſatis eſt. Nihil .n. video Sceuolaꝫpontificē ad hanc diffinitioneꝫ addidiſſe. atqꝫ hecrō valet in vtroqꝫ genere diffinitionū. ſiue id quodeſt: ſiue id qd̓ intelligit̉ diffiniendum eſt.¶ Diffinitionis ratione ꝓpoſita: diuiſaqꝫ per ſingulasꝑtes: tum materie: tum ēt forme. Materie quidē cuꝫdiffinitionē eſſe dixit: vel earū rerum: q̄ corporee eſſent: vel eaꝝ: que incorporee: forme vero cū aut partitionibus: aut diuiſionibus diffinitiones fieri docuit:pretermiſſiſqꝫ ceteris. quecūqꝫ ad propoſitū opꝰ minime pertinerent: nunc qd̓ vtiliſſimū eſt. maximeqꝫtotam diffinitionū intelligentiā ſignificare pōt: exequitur. id aūt eſt qui ſit in oībus: quecūqꝫ quomolibet ſiunt: diffinitionis modus. Eſt aūt vna atqꝫ oībꝰcōis diffiniendi ratio: vt ex cōitatibus inter ſemet iūctis: atqꝫ compoſitis in vnam proprietatem rei diffinitio colligatur. Omnia .n. quę cōmunia atqꝫ vniuer

ſalia ſunt: ſi quid eis fuerit adiectū: determinatōe minuuntur: ⁊ ad particularitatē redeunt: atqꝫ eo anbi.tu quo concludebant: cuncta cohibent̉: veluti cū generi adiicitur differentia: ⁊ ſit ſpecies. Nam cuꝫ genꝰper ſe proprio ambitu multas ſpēs contineat: ei ſi ꝓpriam adiicias dr̄iam: minuitur: ⁊ in quādam quodāmodo particularitatē redit. veluti cum dicimus animal: hoc nomen multa concludit. at ſi ei rōnale adiicias: faciaſqꝫ anīal rationale: minus erit a ſimplici.Minus nāqꝫ eſt aīal rationale a ſimpliciter aīali. itaadditio differentie qd̓ maius fuit: in ꝑticularitatemquandā redegit: atqꝫ cohibuit. Quotiēs igit̉ aliquares diffinienda eſt: ſumit̉ id qd̓ ei cuꝫ pluribus alijscōe eſt: huic adiiciuntur dr̄ie: ſtatimqꝫ neceſſe eſt minuatur id: qd̓ fuerat pluribus cōmune. ⁊ ſi hac differentie additione in tantū modū decreuerit: vt rei q̄ꝫdiffinitur: fiat equalis: alias differentias colligere:atqꝫ captare non neceſſe erit: ſed id ipſum: qd̓ ita decreuit: vt equale ſit ei: quod diffinitur: diffinitionemeſſe neceſſe eſt. at ſi adhuc amplior ſit ab ea re: qͥ diffinitur q̄ramus neceſſe eſt aliā dr̄iam. qua adiuncta numerus quidē creſcat: vis autem cōitatum differentiarum additione decreſcat. atqꝫ id hactenus faciendūquātenus vt dictū eſt ea: que ad diffinitionē ſumunt̉ei quod diffiniendū eſt: adequent̉. vt igitur id nō ratione ſolum: veꝝ conuenienti quoqꝫ clarius fiat exēplo. Sumat̉ ros notiſſima ad diffinitionē: id ſit homo. Huius igit̉ ita q̄rimus diffinitionem. ſumimus.qd̓ ei cum pluribus alijs cōmune eſt. i. animal. Dicimus igit̉ eſſe hoīem animal. nondum eſt diffinitio.Primū qꝛ vt dictum eſt per nomē diffinitio reddi n̄pōt. dehinc: quia animal maius eſt hoīe. vt igitur minuatur aīal ⁊ hoī coequetur: addimus differentiam:qua adiuncta rerum quideꝫ numerus creſcit: vis autem rei atqꝫ amplitudo minuitur. addo igitur rationale efficioqꝫ animal rationale: minꝰ ē igr̄ aīal rationale: quam proprie animal. Dico autem hominē eſſeanimal rationale. ſed id nondum coequatur ad hominem. poſſunt enim eſſe animalia rationabilia: ſicut platōni quoqꝫ de aſtris placet: que hoīes nō ſint.addo igit̉ rurſus aliā dr̄iam: ſi qūo in tantum diffinitio contrahat̉: vt fiat hoī quod diffinit̉ equalis. adiungo igitur mortale: ac dico hoīem eſſe animal rōnale mortale. id equatur ad hoīem. Nā ⁊ qui hō eſt:aīal rōnale mortale eſt: ⁊ qd̓ eſt aīal rōnale mortale:hō eſt. Dico igit̉ hoīs hanc eē diffinitionē: q̄ ex pluribus cōibus iunctis: vnū tn̄ quiddā propriū hoī: atqꝫequale confecit. atqꝫ in ceteris diffinitionibus eadeꝫratio eſt: vt diffinitiones fiāt collectis cōitatibus: invnūqꝫ copulatis: cū neceſſe ſit illa copulatiōe: q̄ cōiaſunt cōtrahi: atqꝫ in minorē cohiberi modū: eiqꝫ qd̓diffinit̉ ex cōitatibus ꝯiunctis aliꝗd propriū atqꝫ eqͣle cōponit̉. hoc eſt igit̉ qd̓ ait Cicero. hunc eē diffinitionis modū cū ſumpſeris ea que ſint ei rei: quā diffinire velis: cū alijs cōia: vſqꝫ eo perſequi: vt ꝓpriumefficiat̉: ꝙ nullā in aliā rem tranſferri poſſit: vt hisverbis ⁊ hac ſnīa breuiter ſignare videat̉. Hanc eſſediffinitiōꝫ que ex ſubſtantialibus cōitatibus iuncta:atqꝫ in minorē modū redacta: ſit ei rei que diffiniturequalis: exēpla vero: q̄ ponit hmōi ſunt. Unū diffiniende hereditatis. alteꝝ gentilitatis. Hereditatis ꝗdem hoc mō: hereditas eſt pecunia. Cōe hoc ⁊ multis alijs eſt ꝯueniens: q̄ hereditates nō ſunt vel donationibꝰ: vel furtis: vl̓ ꝗbuſlibꝫ alijs pecuniariis rebꝰq̄ minime ſunt hereditates. huic igit̉ pecunie adden-