In tōpica Ticero. Commentarioꝝ li. il. 53

fuit autem cā paries vt vitiū fieret: qui ea fuit natura: vt ſuſpendi ſuſtineriqꝫ nō poſſet. Non igitur qd̓fornix vitiū fecerit: reſtaurare dꝫ ꝗ dāni ꝓmiſit īfectiArgumētū ab eo qd̓ ī ipſo ē de quo agit̉ ideſt ī vitijreſtitutiōe: ex affecto ideſt cā. Cauſa .n. vitij forma ēparietis: nō culpa cōiungētis parietē. Itaqꝫ ſcm̄ ē vtfornix vitiū faceret: q̄ cā vitij cū abſit ab eo ꝗ parietē iunxit: abeſt ēt eiuſdē vitij reſtauratio: Maxima ꝓpoſitio: vnāquāqꝫ rem ex cauſis ſpectari oportere.¶ Ab effectis rebus hoc modo. Cum mulier viro in manum cōuenit. omnia que mulieris fuerintriri fiunt dotis nomine.¶ Effecta ſūt que aliquibꝰ efficiūtur cauſis: nō tꝑe precedentibꝰ: ſed natura velut ſi queratur. Uxore defuncta q̄ ī manū viri cōuenit: an eius bona ad virū ꝑtineāt. In qͣ qōne bona vxoris defuncte: q̄ ī manū viricōuenerit: ſubiectū ē: ad virū āt ꝑtinere p̄dicatū eſt.Quero igitur argumentum ab effecto: diſpicioqꝫ ꝗdꝑfecerit ip̄a ī manū viri cōuentio: atqꝫ ex eo argumētū traho. id aūt ē: oīa viri dotis nomine fieri: queqꝫmulieris fuere. Ipſa igitur ī manus cōuentio: oīa q̄mulieris fuere: viri fecit dotis noīe. Nō p̄cedens tꝑeſꝫ ſtatim ꝓpria vi nature. Nā vt ī manū queqꝫ cōuenerit: mox eiꝰ bona dotis noīe virū ſequūt̉. Facio igit̉argumētū ſic. Si mulier q̄ defūcta ē: ī manū cōuenitī manū cōueniētis mulieris bona viri fiunt dotis nomine. Hec quoqꝫ bona de ꝗbꝰ agit̉ viri ſūt. Argumētū ex eo qd̓ ī ipſo ē: de quo agitur: cōtinet̉. Agitur .n.de eius bonis que ī manū cōuenerit .ſ. ab effectis .i. acauſe effectis. Effectū nāqꝫ ē ī manū cōuētionis: oīaq̄ mulieris ſūt: viri fieri dotis noīe. quāqͣꝫ hic quoqꝫnō ab effectis: ſed a cā factū argumētū monſtret̉ eēOſtēſum eſt enim fieri viri dotis nomine: ꝗcꝗd mulieris fuerit: ex eo quod mulier in manū cōuenerit: ſꝫhec cauſa ē: vt q̄ mulieris ſūt: viri fiūt dotis noīe. Sꝫdicat quis ex eo qd̓ ea que mulieris erāt viri fiūt dotis noīe id approbari ꝙ defuncte bona ad virum debeant ꝑtinere: ſed q̄ mulieris ſunt: ea viri fieri dotisnoīe: ⁊ bona ad virū ꝑtinere: vel idē ē: vel neutrū alteri cauſa ē: vel ſi quis dicat eam eē cām: vt bona mulieris viro debeant cedere ꝙ per in manus conuentionem: viri facta ſunt dotis noīe a cauſa rurſus: ac n̄ab effectis factū eē argumentū putabit: ideſt a dote.ab effectis vero nō oportet aliud niſi cauſam probari. Eſſet vero ex effectis argumētū: vt ex eo cā ꝓbaretur hoc modo. Si q̄ſtio eēt an mulier ī manū viri cōueniſſet: ⁊ īdubitatum haberetur oīa que fuiſſēt mulieris: viri facta dotis noīe dicerentur ita. Si oīa quefuere mulieris: viri facta ſunt dotis noīe. Sed oīa qfuere mulieris: viri facta ſunt dotis noīe: mulier igitur in manum viri cōuenit. Maxima propoſitio: cauſas ab effectis ſuis non ſeparari.¶ A comparatione autem omnia valent. que ſunthuiuſmodi. Quod in re maiore valet. valeat in minore. Ut ſi in vrbe fines non regantur. nec aqua invrbe arceatur. itē ꝯͣ. Qd̓ ī minore valet. valeat ī maiore. Licet idē exēplō conuertere. Iteꝫ quod in repari valet. valeat in hac que par eſt. Ut quoniamauctoritas vſus fundi bienniuꝫ eſt. ſit etiam ediū.At in lege edes non appellantur. ⁊ ſunt ceteroruꝫomnium quorum annuus eſt vſus. valeat equitasque paribus in cauſis paria iura deſiderat.¶A cōparatione locus qui dicitur: Tripartite ſcindit̉

Aut .n. a comparatiōe maiorū. aut a cōparatione minorū. aut a cōparatione pariū naſcit̉. A cōparationeigitur maiorū ē: quotiēs maiora minoribus cōparāt̉hoc modo vt qd̓ ī re maiore valet: valeat in minore.Fit enim queſtio an in vrbe aquam liceat arceri. Inhac igitur ſubiectus eſt terminꝰ ī vrbe aquā. Predicatus vero ē ius arcēdi. Regi fines dicūtur: quotiēsvnuſquiſqꝫ ager proprijs finibus terminat̉. Arcet vero aquā ꝗ eā ꝑ ſua ſpatia meare nō patitur. Facimusigitur argumētū ſic. Qm̄ plus ē regi fines: minus v̓oarceri aquā. ſi in ciuitate fine: nō regūtur qd̓ maiusē: ne id ꝗdē qd̓ minus ē: fiet: vtaqua ī ciuitate arceatur. Hic igitur ſumptū ē argumētū ab eo qd̓ in ipſoheret: de quo q̄rit̉. Querit̉ v̓o de arcende aque iureab effecto .ſ. ideſt a maiore qd̓ refert̉ ad id qd̓ minuseſt. Notādū v̓o ꝙ Tullius maximā ꝓpoſitionē argumentationi īcluſit hoc mō: Qd̓ ī re maiore valet: valeat ī minore: ⁊ deinceps ea niſus argumētationē expediuit: vt manifeſtius appareat: id qd̓ primo volumine cōmemoratū ē: has maximas ꝓpōnes aliquotiēs ꝗdē argumētatōibꝰ īcludi: vt ī pn̄ti mōſtrat̉ exēplo. alias ꝟo vires argumētatiōibꝰ dare: vt ī ſuꝑioribꝰ exēplis locoꝝ. ꝙ ſi idē cōuertamꝰ exēplū dicemꝰqd̓ ī re minore valet: valeat ēt ī maiore. At ī vrbe aqͣarcet̉: regētur igit̉ fines. Hic tn̄ qō ꝑmutat̉ hoc moͣ.Querit̉ enī an ī vrbe fines oporteat regi. Sed a minore ſumit̉ argum̄tū .i. ab arcēda aqͣ vt ſit hic quoqꝫargumētuꝫ ab eo qd̓ in ipſo eſt: ideſt ab eo quod eſtin regēdis finibꝰ: Ab effecto .ſ. ideſt a minore. Id eniꝫqd̓ minꝰ ē: effectū ē. Illud nāqꝫ reſpicit ad qd̓ cōparat̉. Hic quoqꝫ maxima ꝓpoſitio a Tullio poſita ē:eaqꝫ ē. qd̓ .n. ī re mīore valet valeat ēt ī maiore. A paribꝰ v̓o ſit ſimiliter cōparatio. neceſſe ē enī vt valeatequitas que paribꝰ ī rebꝰ paria iura deſiderat. Plurimaꝝ igit̉ reꝝ vſucapio anua ē: vt ſi ꝗs eis āno cōtinuo fuerit vſus: ⁊ firma iuris auctoritate poſſideat.velut rē mobilē. Fūdi ꝟo vſucapio biēnij tꝑis ſpatioꝯtinet̉: de edibꝰ ī lege nihil aſcriptū ē. Querit̉ ergovſus ediū vno ne āno an biēnio capiat̉. Faciemꝰ a paribꝰ argumētationē: ⁊ qm̄ īmobiliū eqͣ poſſeſſio eſt:edes ꝟo īmobiles ſūt: vt biēnio fūdꝰ vſucapit̉: ita ētopꝫ edes vſucaꝑe biēnio poſſidētē. Eꝗtas .n. paribꝰrebꝰ paria iura deſiderat. Que ēt maxima ꝓpoſitio aTullio clariſſime poſita ē: ſꝫ exēplū reſtrictiꝰ dictū ēnec ꝓmptiſſime ad ītelligēdū. Ita namqꝫ ait: vt qm̄vſus auctoritas fūdi biēniū ē: ſit ēt ediū: hic igit̉ ediūvſus auctoritate biēnio fieri ſentit: ſꝫ adijcit at ī legeedes n̄ appellāt̉: ⁊ ſic ſūt ceterorū oīuꝫ quoꝝ ānuꝰ ēvſus: hic rurſus edes ī his videt̉ ponere: q̄ ānuo vſucapiūt̉: ⁊ cōcludit nihil diffiniēs: niſi valeat eꝗtas q̄paribꝰ ī cauſis paria iura deſiderat: ſed videt̉ ita dictū: qm̄ īmobiles ſūt edes: vt fūdꝰ: biēnio v̓o fūdusvſucapit̉: edes quoqꝫ biēnio vſucapiēt̉: ⁊ ſibi ipſe rurſus opponit: ſꝫ ī lege. xij. tabulaꝝ de edibꝰ nihil aſcriptū ē: ⁊ īter eas relicte ſūt res taciturnitate legis qͣꝝeſt vſus ānuꝰ. Nā cū d̓ fūdo p̄ſcriberet lex biēnij vſucapionē tacuit edes. ⁊ his potiꝰ hac taciturnitate eāsiūxit: quaꝝ annuꝰ ē vſus. Sꝫ ſoluit obiectionē: ita .ſ.eꝗtas ꝑibꝰ ī rebꝰ paria iura deſiderat. Itaqꝫ qm̄ equefūdꝰ atqꝫ edes īmobiles ſūt: eq̄ biennio vſucapiētur.ſcm̄ eſt igit̉ hic quoqꝫ argumētū ab eo qd̓ in ipſo ē:de quo agit̉ .i. ab affecto pari. Nā cū agat̉ d̓ ediū poſſeſſione: argumētū ſūptū ē ab vſucapione fūdoꝝ. Expeditis igitur his locis ꝗ ī ipſo de quo agitur inherebāt. Nūc iā loci eiꝰ quē dixit eſſe extrīſecus: ponit exē