In Topicorū Sicero. Cōmentario. lib. ii.
bet d̓uas remoueris: vna tn̄ ꝑmanſerit: libeꝝ neceſſario ꝯfitebere. Siue .n. cenſu tm̄: ſiue vīdicta: ſiue teſtamento ſit liber factꝰ: libeꝝ eē cōſtat. gͦ. ī his niſi oēsſpēs ſemoueris: non potes deſtruere qd̓ in queſtioneꝓpoſitū eſt. At ſi affirmare velis: atqꝫ aſtruere: ſufficit tm̄ vnāquālibet ſpēꝫ demōſtrare: vt ſi velis on̄dere libeꝝ: ſat eſt: vt moſtres aut vindicta: aut cēſu: teſtamentoue libeꝝ ſcm̄: qd̓ ſi deſtruere velis nō ſufficit on̄dere: aut cenſu: aut vindicta: aut teſtō libeꝝ nōeſſe ſcm̄. Sꝫ nullo mō eoꝝ modoꝝ ad libertatē veniſſe. Itaqꝫ ī his ꝑtibus q̄ ſpēs ſunt: ſi deſtruere velis:cūctis vtēdū eſt: ſi aſtruere vna ſufficiat. At v̓o he ꝑtes q̄ ſunt mēbra: ꝯͣrio mō ſunt: ſi deſtruere velis: ſaterit vnaꝫ ſeiungas. ſi aſtruere: cuncta adeſſe neceſſario cōprobabis. nā ſi velis on̄dere nō eſſe domū: ſufficit vt aut fundamēta nō eē dicas: aut parietes: auttecta. nā quicꝗd hoꝝ defuerit: domª nō pōt appellari. At ſi velis on̄dere domū eſſe: niſi cūcta in vnū cōiunxeris id qd̓ ꝓponis: nō valebis aſtruere. Oēs v̓ohi loci a ꝑtiuꝫ enumeratiōe ducūt̉: qꝛ in his ꝑtibꝰ ēſpēs ſūt: cuncte ꝑtes enūerant̉: vt deſtruas. Qō ē igitur in ꝓpoſito Ciceronis exēplo argumēti a ꝑtiū enumeratōe deducti: An is quē ſeruū fuiſſe ꝯſtitit: liberſit is quē ẜuū fuiſſe ꝯſtitit: ſubiectus ē terminꝰ. liberv̓o p̄dicatꝰ. neutꝝ igit̉ eoꝝ terminū ad argumētū ducere poterimꝰ: de ꝗꝗbꝰ .n. dubitat̉: ipſi fidē dubitatiōifacere n̄ poſſūt: video igit̉ ꝗd ī altero eoꝝ ſit. qm̄ v̓oꝑtes oīs ī eo ſūt: cuiꝰ ꝑtes ſūt: qm̄qꝫ libertas data hꝫꝓpas ꝑtes: ſumo eas atqꝫ dinumero: ⁊ reꝗro an vllaeaꝝ ꝑtiū videat̉ īeſſe ſubiecto: ſꝫ nulla ineſt. Cōcludāigit̉ nō eē libeꝝ. Un̄ māifeſtiꝰ demōſtrat̉: nō ſolū abeo termīo ꝗ ſubiectꝰ ē: argumēta ſumi poſſe: veꝝ ētab eo ꝗ ē p̄dicatꝰ. Nā pͥus exēplū quo demōſtrabat.Iuris ciuilis ſcīaꝫ eē vtilē: ius ciuile qd̓ ſubiectū eratdiffiniuit: ductūqꝫ īde argumētū rei dubie fecit fidē.Hic v̓o lib̓tatꝭ ꝑtes enumerant̉: qui ē terminus p̄dicatꝰ. Eſt igitur vt dcm̄ ē qō. An quē ſeruū eſſe cōſtiterit: liber ſit: Terminꝰ is quidē quē ſeruū eſſe ꝯſtiterit ſubiectꝰ eſt p̄dicatus v̓o liber: in ipſo. i. ī predicatoꝑtes ſunt que enumerāt̉: a qua enumeratiōe dū trahitur argumētū: ſit argumētū ī ipſo ex ꝑtiū enumeratiōe. Maxīa ꝓpd̓ cuiꝰ ꝑtiū nihil rei ꝓpoſite copulatū eſt: ei ne totū quidē eē pōt cōiunctū. Hic videt̉eē dubitādū: nū locus a toto: atqꝫ a ꝑtibꝰ idē ſit: cumoēs ꝑtes totū faciāt: ſi cōiungant̉. Sed rn̄debitur: ciſit argumētū ab enumeratiōe ꝑtiuꝫ: totū diuidit̉ nōcōiūgit̉: diuidēdo .n. argumētatio ꝓcedit. Nā ꝗſquisꝑteꝫ cuiuſlibet ſūpſerit: eo ipſo: qꝛ ꝑtē ſūpſerit rē vr̄eſſe partitus. Qui v̓o rē diuidit: diſſipat: potiª qͣꝫficit totuꝫ ſꝫ reſtare adhuc ābiguitas pōt nō diffitio quoqꝫ īuolutā noīſ ſignificationē explicat ꝑ qͣꝫdāſubſtātialiū ꝑtiū enumerationē: Enumeratio v̓o partiuꝫ q̄dā ipſaꝝ a ſe ꝑtiū diſſipatio eſt. Sꝫ aliud ē reiꝑtes enumerare: aliud diffinitionis. Nā rei ꝑtes eare cuius ꝑtes ſūt ſemꝑ mīores ſūt vt caput: vel toraxvel cetera mēbra toto hoīe: ꝑtes vero definitionis tota re q̄ diffinit̉: ſi ſb̓ales ſūt ꝓbāt̉ eē maiores vt aīalhoīe maius eſt. Itēqꝫ rōnale mortale eundē hoīem:velut maiora ꝯtinēt: ⁊ ſūt ſingule ꝑtes diffinitōis eiꝰq̄ eſt aīal rōnale mortale. Partitio igit̉ ſumit ꝑtesrei qͣꝫ ꝑtitur ſemꝑ mīores. Que v̓o ſumit definitio:vl̓ia ſūt ꝑ ſe totaqꝫ ⁊ ꝯtinētie diffiniti: qͣꝫuis poſita īdiffinitiōe ꝑtes fiāt: vt ī his q̄ ſuperiꝰ exēpla ꝓpoſui:facile intelligi pōt. Un̄ māifeſtū eſt locū a toto: ꝗ diffinitiōis eſt: ⁊ locū a ꝑtiuꝫ enūeratiōe eſſe diuerſos.
¶ Tū notatio: cū ex verbi vi argumētū aliqd̓ elicit̓hoc modo cū lex. Eliaſantia aſſiduo vidicē aſſiduūeſſe iubeat. Locupletē iubet locupleti. Locuplex ēaſſiduus vt ait elius appellatus ab ere dando.¶ Tertiꝰ eoꝝ ꝗ in ipſo ſūt locꝰ a notatōe ē cōſtitutus.Notatio ē q̄dā noīs īterp̄tatio. Nomē v̓o ſꝑ in ipſo ēUt .n. diffinitio id ꝙ in noīe īuolute declarat̉ expeditatqꝫ diffūdit: ita ēt nomē id qd̓ a diffinitiōe euolutedr̄: īuolute cōfuſeqꝫ deſignat. ꝙ ſi d̓finitio ī ipſo ē: nōmē quoqꝫ ī ipſo eē de qͦ. agit̉: nō pōt dubitari. Ex notatōe āt locꝰ vocatꝰ ē: qꝛ nomē oēꝫ rē notat atqꝫ ſignificat. Uidex igit̉ ē ꝗ alteriꝰ cāꝫ ſuſcipit vindicādā: veluti quos nūc ꝓcuratores vocamꝰ. Lex igit̉ eliaſantiaaſſiduo vindicē aſſiduum eſſe iube. Queritur vtrumcū lex eliaſātia vidicē velit eē aſſiduo aſſiduū: locupletē velit locupleti. Hic igit̉ ſubiectus ꝗdē terminꝰ ē: lexeliaſantia vindicē volens aſſiduo aſſiduū: p̄dicatꝰ v̓olocupletē locupleti ipſos igit̉ terminos nō potero adfidē qōnis adducere. De ipſis .n. de ꝗbꝰ ābigit̉: nullieffici fides pōt. Quero igit̉ ꝗd ī ipſoꝝ altero ſit: ac video vnū eoꝝ terminuꝫ eē legē eliaſātiā. q̄ aſſiduū aſſiduo vidice̓ eē decernat .i. ſubiectū huiꝰ or̄onis īterp̄tor ꝑtē: q̄ ē aſſiduª ꝗd .n. ē aſſiduꝰ aliud niſi aſſeꝫ dās.aſſeꝫ v̓o dar niſi locuplex n̄ pōt. aſſiduꝰ igit̉ locuplexē. Cū igit̉ lex eliaſātia aſſiduo vindicē aſſiduuꝫ eē cōſtituat: locupletē iubet locupleti: aſſiduus quippe eſtlocuples a dādo ere noīatus. Argumētū igit̉ hoc tractū ē ex eo loco: ꝗ eſt in ipſo .i. a noīs interp̄tatiōe. nomē .n. ī ipſo illo eſt: cuiꝰ nomen eſt: cuiꝰ īterp̄tatio notatio nūcupat̉. Sꝫ ab huius īterpretatiōe factū ē argumētū. Igit̉ hoc argumētū ex eo loco eſt ꝗ ē in ip̄o.i. a noīe: ⁊ eoꝝ qui in ipſo ſūt: a notatiōe .i. a noīs interp̄tatiōe. Maxīa ꝓpō ē. interp̄tationeꝫ noīs idē valere ꝙ nomē. Sꝫ paulo cōfuſiꝰ a Cicerōe dicta argumētatio maximū p̄ſtat errorē. Ita .n. dici oportuit: aſiduus: ē ꝗ aſſeꝫ dat: ꝙ v̓o aſſeꝫ dat: locuplex ē aſſiduus igit̉ locuplex ē. Lex āt eliaſātia aſſiduū aſſiduo eēvindice iubet locupletē igit̉ locupleti vīdicē eē p̄ſcripſit. Qd̓ ſi ita dcm̄ eēt: aꝑtior argumentatio fuiſſet.Tūc v̓o ita dixit. Cū lex eliaſātia aſſiduo vīdicē aſſiduuꝫ eē iubeat: locupletē iubꝫ locupleti ⁊c. Subiunxit: vt on̄deret̉ locuplex eē aſſiduꝰ hoc āt tātūdē valꝫꝙ ait legē eliaſātiā aſſiduo aſſiduuꝫ vindicē cū iuberet eſſe: locupletē locupleti eſſe p̄cepiſſe: tāqͣꝫ ſi diceret ꝗ aſſiduꝰ ē locuples ē. Niſi .n. is ꝗ aſſiduus ē: locuplex ſit: nō cōſeꝗt̉: vt cū lex eliaſantia aſſiduū aſſiduovīdice̓ eē iuſſerit locupleti ⁊ argumēti cōcluſionē pͥorē poſuit ſubiecti v̓o ꝓbationē. Cōcluſio nāqꝫ ē: cumlex eliaſantia aſſiduuꝫ aſſiduo vindicē velit eē: locupltē iubet locupleti atqꝫ hāc p̄miſit probatio v̓o ē aſſiduuꝫ eē locupletē ab ere dādo noīatuꝫ hāc ītulit concluſiōi. Reſtat is locꝰ eoꝝ ꝗ ī ipſo ſunt ꝗ ducit̉ ab affectis. Cuiꝰ expōnē: qm̄ varia ē multiplexqꝫ eiꝰ diuiſiodifferamꝰ: ac pͥmi volūinis terminū hucuſqꝫ ſiſtamꝰ¶ Eiuſdē Boetij ī Topica Cice. Cōmētarioꝝ li. ſcd̓s.N tam difficilimi operis curſu non ſurneſcius mi patrici: quin labor hic noſtequem te adhortante ſuſcepimus: dum indicio ml̓titudinis īperite aut eleuat̉: autp̄mitur: facile varijs reprehēſiōibꝰ mordeatur. Nam ⁊ illi quibus hoc totum diſſerendi diſplicet genus velut ſuꝑuacaneum ſtudiumfamiliari prauis mentibus cauillatiōe deſpiciūt. ⁊ ꝙmaximū huius ſcīe fructū putāt: ſua ceteros ſegnitiementientes