In tōpicorum Ficero. cōmentarioꝝ. LiB. i. 49

qd: velut ꝗdā locꝰ īcluderet. n̄ eēt ex toto: ex ꝑtibꝰ exnō: ex affectꝭ loci. ſꝫ argum̄ta qm̄ ī eo hererēt loco: ꝙt ip̄o d̓ qͦͦ agit̉ termīo eē p̄dictꝰ ē: n̄ igr̄ locꝰ eē pot̄it loci: ſꝫ velut gn̓a q̄dā ī ſpēs: ita nūc ſit diuiſio locoꝝ nechoc ſuꝑiꝰ dictis videat̉ eē ꝯͣriū: cū ⁊ maxīas ꝓpōes: ⁊eaꝝ dr̄ias ꝯtinētes cōi noīe appellauimꝰ locos. nammaxime ꝓpōnes lꝫ eo ipſo ꝙ maxīe ſit: includāt ceteras: ⁊ vocētur loci: tn̄ qꝛ ſunt notiſſime pn̄t rebꝰ dupijs eē argumnēta. Iure igit̉ eaꝝ dr̄ie loci noīant̉: ꝙlocoꝝ ſpēbꝰ aliter ſeſe hꝫ: q̄ ꝓrſus argum̄ta eē nō poſſunt. nā ī ipſo locꝰ velut ī ſpēs qͣſdā diuidit̉ ī eos ꝗ ſūtex toto ex ꝑtibꝰ ex nota ex affectis. vnꝰ ꝗſqꝫ .n. hoꝝ locoꝝ pͥmi loci ītegꝝ videt̉ ferre vocabulū. nā vt hoīeꝫaīal dicimꝰ itēqꝫ equū: atqꝫ bouē: aīalia nūcupamꝰ ſicis locꝰ ꝗ ex toto ē: in ipſo eē dr̄: itēqꝫ ꝗ ex ꝑtibꝰ ac nota: atqꝫ ex affectiſ ī ip̄o ſūt. ſꝫ ex hiſargumēta ꝗdē duci poſſibile ē: ipſa v̓o argumēta vt ſint fieri neꝗt.¶ Sed ad id totū de quo diſſeritur: cum definitioadhibetur: quaſi inuolutum euoluitur id de quo q̄ritur. Eius argumēti talis eſt formula. Ius ciuileeſt equitas conſtituta his: qui eiuſdem ciuitatis ſūtad res ſuas obtinēdas. Eius autem equitatis vtilis cognitio eſt. Utilis ergo eſt iuris ciuilis ſcīa.¶ Poſt locorum bifariam diuiſioneꝫ in ipſo .ſ. de quoagit̉: ⁊ extrinſecꝰ poſitoꝝ partitꝰ eſt eū locū qui eſt īipſo in qͣttuor mēbra .i. a toto a partiū enumeratiōe:a nota ab affectis. Nūc igit̉ antea qͣꝫ diuidat eū locūquē ab affectis eē ꝓpoſuit: ſuperioꝝ triū quos in prīointerī tractatu minime diuiſurus ē: ſed īdiuiduos relicturus exēpla ſupponit. Hi v̓o ſunt a toto: a ꝑtibus:a nota: ac de eo quidē loco qui eſt a toto ita diſputat.Tū inquit dicimª a toto locū argumēti qn̄ totū illudqd̓ in qōne poſitū eſt: diffinitione cōplectimur: q̄ diffinitio rei dubie d̓ qͣ agit̉: facit fidē. Sꝫ diffinitio oīsvt ſuꝑius quoqꝫ dcm̄ ē: id qd̓ noīe inuolute deſignat̉:euoluit ⁊ explicat: atqꝫ iō nō terminꝰ qui in diffinitione ponit̉: ſꝫ q̄ in ipſo ſūt poſſūt argumētis p̄ſtare materiā. Sūt āt ī vno ꝓpe diffinitiones. Diffinitio .n. eſtoratio ſpaꝫ vniuſcuiuſqꝫ ſignificās: ꝙ ſi ab vnaquaqꝫre ꝓpa ſb̓a n̄ recedit: ne diffinitio ꝗdē recedit: ē ergodefinitio in ipſo termīo: de quo agit̉: q̄ definitio totūterminū neceſſe e cōp̄hendat: neqꝫ .n. ꝑtē ſpe: ſꝫ totiꝰtermini ſb̓am monſtrat. Sꝫ qōnū ex ea diffinitiōe fides ſit rei dubie: trahit̉ ex diffōne argumētū que definitio in ipſo termīo ē: de quo agit̉: ⁊ eius termini totū eſt. Itaqꝫ argumētuꝫ qd̓ a diffinitiōe ducit̉: ab eoducit̉ loco: qui in ipſo termīo ē: ꝗ in qōne ē collocatꝰ.Sed qm̄ multi loci ſunt ī ipſo: hic locus a toto ē. Diffinitio .n. totū terminū cōp̄hendit: atqꝫ id qd̓ īuolutenoīe ſignificabat̉: euoluit atqꝫ aꝑit eius argumēti talis eſt formula. Ius ciuile eſt equitas cōſtituta his ꝙeiuſdē ciuitatis ſūt ad res ſuas obtinēdas: eiꝰ aūt eꝗtatꝭ vtilꝭ ē cognitio: vtilꝭ eſt ergo iurꝭ ciuilis ſcīa. Eſt.n. qō: an iuris ciuilis ſcīa ſit vtilis: hic igit̉ ius ciuile ſupponit̉: vtilis ſcīa p̄dicat̉. Querit̉ gͦ. an id qd̓ predicat̉: vere poſſit adherere ſubiecto. Ip̄m igit̉ ius ciuile non potero ad argumentū vocare: de eo .n. qō cōſtituta eſt: reſpicio igit̉ quid ei eſſet inſituꝫ: video ꝙoīs diffinitio ab eo non ſeiungitur cuius eſt diffinitione a iure ciuili quidem propriaꝫ diffinitioneꝫ poſſe ſeiungi. Diffinio igitur ius ciuile: ac dico ius ciuile ē eꝗtas cōſtituta his qui eiuſdē ciuitatis ſunt: ad res ſuasobtinendas. poſt hec conſidero num hec definitio reliquo termino vtili ſcīe poſſit eſſe ꝯiūcta .i. an equitas

cōſtituta his qui eiuſdem ciuitatis ſunt: ad res ſuasobtinendas: vtilis ſcīa ſit: video eſſe utilē ſcīaꝫ dicteſuperiꝰ equitatis. Cōcludo itaqꝫ igit̉ iuris ciuilis ſcīavtilis eſt. hoc igitur argumētū eſt ex eo loco ꝗ ē ī ip̄ohoc eſt in iure ciuili qui terminus in qōne eſt conſtitutus: hic vocatur a diffinitione: que diffinitio qōnū totū eſt argumentū eſt a toto. Omnis aūt locus a totoin ipſo eſt. Nec nos vlla dubitatio perturbet: ꝙ ius ciuile. ⁊ rurſus ſcīa vtilis. Quedā ſunt orationes quasvt terminos collocamus. Non enim omnis terminusſimplici orationis parte profert̉: ſed aliquotiens orationes integre in terminis conſtituuntur. In hac igitur argumentatione maxima ac propoſitio per ſe nota eſt ea: per quam intelligimus omnia que diffinitioni alicuius coniunguntur: ipſa quoqꝫ illis quoꝝ definitio eſt: ex neceſſitate copulari. Sequit̉ eniꝫ cū diffinitio iuris ciuilis vtili ſcientie poſſit adiungi: tuꝫ quoqꝫiuri ciuili vtilem ſcientiam poſſe copulari eſt igit̉ hocargumentum tractum ab eo loco qui eſt in ipſo. Oīseniꝫ diffinitio in eo termino eſt quē diffinit. Eoꝝ aūtlocorū qui ī ipſo ſunt: eſt a toto. Oīs .n. diffinitio totūmonſtrat: atqꝫ aperit. Maxima ꝓpō: ꝗbꝰ aliquoꝝ diffinitio iungit̉: eiſdē neceſſario ea q̄ diffiniūt̉ aptāt̉.¶ Tū ꝑtiū enūeratio: q̄ tractat̉ hoc mō. Si neqꝫ cōſu neqꝫ vīdicta neqꝫ teſtō liber factus eſt. Non eſtliber: neqꝫ vlla ē eaꝝ reꝝ. non eſt igiturr liber.¶ Sit queſtio vtrum aliquis quē ſeruū eſſe conſtiteritſit liber. Faciēdi liberi tres ſunt partes: vna ꝗdē vt cēſu liber ſit: cenſebantur enim antiquitus ſoli ciues romani. Siquis ergo conſentiente vel iubente domino nomen detuliſſet in cenſum: ciuis romanus fiebat⁊ ſeruitutis vinculo ſoluebatur: atqꝫ hoc erat cēſu fieri liberum per conſenſum domini: nomen in cenſumdeferre: ⁊ effici ciuem romanum. Erat etiam pars altera adipiſcende libertatis: que vindicta vocabatur.vindicta vero eſt virgula quedam: quam lictor manumittendi ſerui capiti imponens: eundem ſeruum in libertatem vindicabat: dicens quedam verba ſollemnia: atqꝫ ideo illa virgula vindicta vocabatur. Illa ētpars faciendi liberi eſt: ſiquis ſuprema voluntate ī teſtamenti ſerie ſeruum ſuum liberum ſcripſerit. Quequeſtionū partes ſunt liberi faciendi: ſi quis aliquemquē ſeruū fuiſſe conſtiterit: monſtrare velit non eſſeliberum factum: dicet ſi neqꝫ cenſu neqꝫ vindicta: neqꝫ teſtamento liber factus eſt. non eſt liber. At nullaearū parte liber factus eſt. Non eſt igitur liber. Sienim omnis partes a qualibet illa re abiunxeris: totūneceſſario ſeparaſti. Nam cum totū in ſuis partibusconſtet: ſi quid nulla cuiuſlibet parte coniūgitur: a toto etiam ſegregat̉: partes autem duobus dicimꝰ modis: vel ſpecies: vel mēbra. Spēs eſt q̄ nomē totius integrū capit velut homo atqꝫ equus animalis: vtraqꝫenim per ſe integro nomine animalia nuncupāt̉. Eſtenim hō aīal. ⁊ rurſus equus animal. Item membraſunt que cū totū efficiāt: cōiuncta totius capiunt nomen: ſingula v̓o nullo modo: vt cū fundamētū: parietes: ⁊ tecta: domꝰ membra ſint ſimul oīa domus dicitur. fūdamēta v̓o ſola domꝰ vocabulo minīe nūcunātur neqꝫ parietes: neqꝫ tecta. In his igit̉ que ſpēs ſūtqōnū nomen totius integrū capiūt. niſi ſigillatī oēspartes ab eo de quo dubitat̉ abiunxeris: non poſſistotum abeſſe monſtrare. Dictū eſt .n. vnāquāqꝫ partē totius vocabulum ītegꝝ capere: Ut qm̄ faciendi liberi tres ſūt ſpēs: cenſus: vindicta: teſtamētū: ſi qͣſli