In tōpicorū Xice. Cōmentarioꝝ liber. l. 4

di vnam alteram iudicādi: Illud etiam diligētius expoſitum eſt: que ſit rō: quā ſtoici. Dialecticen vocāt.Ea eſt enim que iudicandi ꝑitiam tenet. ⁊ ꝙ eodemnomine plato ꝑtiendi ꝑ differentias atqꝫ ad genª reuocandi facultatem vocet: Qd̓qꝫ eodem nomine ariſtoteles totā diſſerendi artem: ſed eam tantū nuncupet. que ꝓpoſita queſtione veriſimilibꝰ colligat argumentis: atqꝫ ideo ꝑfectiꝰ Aꝝ. de logica tractauit qm̄de duobus vltra que nihil eſt tertium: diſſeruit de inueniendo .ſ. ⁊ iudicando cum ſtoici inuentione neglecta iudicationis tantuꝫ inſtrumenta tradiderint: atqꝫideo iure eos increpat Tullius qm̄ id maxime relinq̄re qd̓ ⁊ naͣ prius ⁊ vſu potius erat. Natura quidemqꝛ fieri non poteſt vt de inuentione iudicet̉ niſi ipſainuentio prius extiterit. Ad vſuꝫ v̓o: qꝛ longe vtiliuseſt nuda ⁊ preter artē ꝓlata naͣliter inuentione ſuſceptum ſepe tueri negotiuꝫ qͣꝫ nihil inueniente alio mutum ipſū inermeqꝫ ⁊ tacicum verſare iuditium. Datvo Tullius de vtroqꝫ ſententiam ⁊ ait ſummā ꝑitervtilitatem in vtroqꝫ conſiſtere: ⁊ ſe de vtraqꝫ: ſi ociūfuerit: velle diſſerere. Ab ea auteꝫ que prior ē .i. inuētione: quā topicen appellari diximus: ordiēdū putat¶ Ut igitur earum rerum: que abſcondite ſunt demonſtrato ⁊ notato loco facilis inuētio eſt: Sic cūperueſtigare argumentum aliquod volumꝰ: locosnoſſe debemus. Si .n. ab Ariſtotele appellate ſūthe quaſi ſedes: e quibus argumenta promuntur.Itaqꝫ lꝫ diffinire locum eē argumenti ſedem: Argumentū aūt rōem que rei dubie faciat fidem.¶ Poſt diuiſionem logice diſcipline: quā diligentemdiſſerendi rationem eſſe diffiniuit: de Topice: que inueniendi ars eſſe predicta eſt: expedire contendit. Acprimū ꝗd ſint loci termino diffinitiōis includit: eiꝰqꝫartiſ: que topice dicitur ſub exempli quadā claritate ītentionē deſignat. Eſt enī Topices intētio argumentoꝝ facilis inuētio. Nō igitur inuenire docꝫ topice:quod eſt naturalis ingenii: ſed facilius inuenire. Oīsꝗppe ars imitat̉ naͣm: atqꝫ ab hac materia ſuſceptarōnes ipſa viāqꝫ conformat: vt cū facilius id qd̓ arsqueqꝫ ꝓmittit: tum elegantius fiat: velut parietemſtruere naturalis ingenii eſt: ſꝫ arte ſit melius: Argumentū rō eſt que rei dubie faciat fidem. Multa eniꝫſunt que faciūt fidē: ſed qꝛ rationes non ſunt: ne argumenta quidē eſſe poſſunt: vt viſus facit fideꝫ iis q̄ vident̉: ſed qꝛ rō non eſt viſus: ne argumentum ꝗdemeē poteſt Differentiaꝫ v̓o vnā ſumpſit eā que faciatfidem. Oe̓ .n. argumētū facit fide̓. Si igit̉ iunxerimꝰgenus ac differentiā: ⁊ idē argumentū dicamꝰ: ꝙ rationē: que facit fidē nū tota argumēti naͣ monſtrataſit: minime. Quid ſi eius rei: de qͣ nēo dubitat aliqͣꝫrōe facer̄ ꝗs fidē velit: nū iccirco illa ꝙ fidē faciat vocabitur argumentū: nullo mō. Argumētum namqꝫ ēqd̓ rē arguit .i. ꝓbat nihil v̓o probari niſi dubiū pōtNiſi ergo ſit res ambigua: ⁊ ad eam rō fidem faciēsafferat̉ argumentuꝫ eſſe nō poterit. Addita igit̉ aliadifferētia: q̄ eſt rei dubie: facta eſt integra diffinitioargumenti ex genere ⁊ duabus differentiis cōſtans.Genere quidem rōe. vna v̓o differētia ꝙ faciat fidēaltera v̓o ꝙ rei dubie vt ſit tota diffinitio id eē argumētum ꝙ ſit rō rei dubie faciens fideꝫ. Que cumita ſint: neceſſe eſt: vt vbi dubitat̉ aliꝗd: ibi ſit q̄ſtio.Qd̓ ſi argumentū preter rē dubiā eſſe non poterit.nullo mō eſſe p̄ter q̄ſtioneꝫ pōt. Queſtio v̓o eſt dubitabiliſ ꝓpō. ꝓpoſitio v̓o eſt oratio uerū falſūue deſi

gnans. oīs igit̉ ꝓpoſitio ſiue cōſtāter atqꝫ ꝓnunciatiue ꝓferat̉ vt ſi ꝗs dicat: oīs hō aīal eſt ſiue ad interrogationeꝫ dirigat̉. vt ſiquis interroget: putaſne oīshō aīal eſt: retinet proprium nomen: ⁊ propoſitio nūcupat̉. At ſi eadem velut dubitabilis ꝓferatur ſit q̄ſtio: velut ſiꝗs q̄rat an oīs hō aīal ſit. Quot aūt modis queſtio diuidat̉. nūc explicandi locus nō videt̉ accōmodatus: ſꝫ in iis libris dicemus: quos de topicisdifferentiis formare molimur. Ad queſtionē igit̉ .i.ad dubitabilem ꝓpoſitionem oīs intentio dirigit̉ argumenti. Nō v̓o vt totā cōprobet queſtioneꝫ ſꝫ ut ꝑtem eiꝰ rōne confirmet. Neqꝫ enī tota queſtio defendit̉: ſꝫ vna eius q̄libet pars argumentatione firmat̉.Nemo enim defendit. celum rotundum eſſe ⁊ noneſſe. Si enim ita ꝗs defenderet totaꝫ queſtionem videret̉ ꝓbare. Sꝫ cū ita cōſiderat̉: Utrū celum rotūdū ſit an nō ſit: in vna tātū conſiſtit q̄ſtionis ꝑte defeſio ſiue q̄ affirmat ſiue q̄ negat. Oīs .n. q̄ſtio ꝯdictionibus ꝯſtat. nā ſi qͣ res altero affirmet̉ neget̉ ab altero: totū h̓ ꝯͣdictio nuncupat̉ ut ſiꝗs dicat celum rotūdū eſt alter neget dicēs. celū rotūdū non eſt Celuꝫrotundū eſſe s nō eē ꝯͣdictio ꝑhibet̉. Dubitabilis v̓oꝓpoſitio qua q̄ſtionē eē p̄diximus: ⁊ affirmationemin ſe ꝯtinet ⁊ negationē. hoc ipſo .n. qꝛ dubitabilis eſtꝯͣdictionē videt̉ includere. Cū .n. dubitat ꝗs vtrū celuꝫ rotūdū ſit ſiue adiūgat an nō ſit: ſine reticeat. ip̄adubitatio ꝑtem ſecū alteram trahit. Si .n. vnā ꝑtemꝓpō tueat̉: dubitabilis non eſt atqꝫ iccirco nec q̄ſtioCum igitur oīs q̄ſtio duas habeat ꝑtes: Affirmationis vnā alteram negatiōis neceſſe eſt vt ſit ſꝑ ex alterutra ꝑte defenſio: vt vnꝰ ꝗdē affirmationis partē:negationis alter defendat. Et hic ꝗdē ad aſtruendāaffirmationem: ille v̓o ad deſtruendam: que potueritargumēta ꝑꝗrat. Nihil v̓o ītereſt vtꝝ ꝗs affirmationeꝫ pōat: an deſtruat negationē: aut negationē defēdat: an opugnet affirmationē. Age .n. ſit q̄ſtio vtrumceluꝫ rotūdū ſit. Si quis eam ſibi qōnis ꝑteꝫ aſſūpſerit. qͣ eſſe defendit ad eaꝫ conſtituendā cūcta neceſſeeſt ſibi cōparet argumēta: atqꝫ in hāc affirmationeꝫꝗdē ponit: ſed deſtruit negationē: ſiꝗs v̓o id neget acdicat nō eē celū rotūdū: ſūpſit ſibi parte alterā qōniſq̄ fuerat reliqͣ .i. negationem ī eaqꝫ cōſiſtit: ⁊ ad hācapprobādā ꝑꝗnitis vtit̉ argumētis. Itaqꝫ negationēponit ⁊ labefactat affirmationē. q̄ cū ita ſint demonſtratū arbitror non totā qōnē: ſed eiꝰ aliquā ꝑtē addefenſionē uēire. Sed qd̓ quiſqꝫ defendet ad id quoqꝫ argumēta ꝑquirit. Ad parteꝫ igit̉ qōnis aſtruendā: deſtruendāue argumenta ſumūtur atqꝫ hec ꝗdēſiꝗs minꝰ ītelligit: nō ea nobis obſcure dicta eſſe cauſet̉. Si .n. q̄ ī dialectica: vel a nobis dicta latīa oratione: vl̓ a grecis ſcripta ſt̉: ignorabit: miꝝ ē ſi qͣ ꝑtē eorū qͣ dicimꝰ aduertē valeat: nedū ſtupeamꝰ: ꝙ n̄ oīaꝯp̄hēdat. Sꝫ qm̄ dubitabilē ꝓpōnē qōnē eē p̄diximꝰeuenit. vt qͣs ꝑtes habeat ꝓpoſitio: eaſdē ēt q̄ſtio retinere videat̉. Oīs aūt ſimplex ꝓpoſitio duas hꝫ ꝑtesin terminis cōſtitutas. Simplex v̓o ꝓpoſitio ē hmōiOīs hō aīal eſt: Terminos v̓o voco: ſimplices orationis ꝑtes: qͥ ꝯtinēt ꝓpoſitionē: vt aīal ⁊ hō. Hi v̓o ſūtp̄dicatus atqꝫ ſubiectꝰ. p̄dicatꝰ ē in ꝓpoſitiōe maiorterminus collocatꝰ: ſubiectꝰ v̓o minor. Maior v̓o terminus de ſubiecto dr̄: minor aūt de maiore nullomōp̄dicat̉ vt aīal: qd̓ qm̄ maius ē qͣꝫ hō de hoīe p̄dicat̉dr̄ .n. oīs hō aīal eſt. hō v̓o de aīali nō dr̄. Nemo .n.vere dicit oē aīal hō ē. Hac igit̉ rōne īternoſcere poſſumꝰ ꝗ terminus in ꝓpoſitiōe maior: ꝗ v̓o ſit minor.