In tōpicoꝝ ciceronis commentarioꝝ lib. i.

vero eandem hanc rationem diſſerēdi Paulo anguſtius tractauere. Nihil enim de inuentione laborantes in ſola tantum iudicatione conſiſtunt: deqꝫ ea precepta multipliciter dantes Dialecticam nuncupauerunt. Plato etiam dialecticam vocat facultateꝫ: queid quod vnuꝫ eſt poſſit in plura partiri veluti ſolet genus per primas differentias vſqꝫ ad vltimas ſpeciesſeparari: atqꝫ ea que multa ſunt in vnum generuꝫ ratione colligere. Hanc igitur Plato Dialecticam dicit Ariſtoteles v̓o logicam vocat. Quam: vt dictuꝫ ēCicero diffiniuit diligentem diſſerendi rationem. Ethuius vno quideꝫ modo trina partitio eſt. Omnis nāqꝫ vis logice diſcipline: aut diffinit̉ aliquid: aut partitur: ⁊ aut colligit. Colligendi autem facultas triplicidiuerſitate tractatur. Aut enī veris ac neceſſariis argumētatiōibus diſputatio decurrit: ⁊ diſciplina veldemonſtratio nuncupatur: aut tantum ꝓbabilibus:⁊ dialectica dicitur aut apertiſſime falſis ⁊ ſophiſticaideſt cauillatoria perhibetur. Logica igitur que eſtperitia diſſerendi: vel de diffinitione: vel de partitione: vel de collectione .i. vel de veris ac neceſſariis velde probabilibus .i. veriſimilibus vel de ſophiſticis .i.cauillatoriis argumentationibus tractat. Has enimcollectionis partes eſſe prediximus Atqꝫ h̓ eſt vna logice partitio in qua Dialecticaꝫ Ariſtoteles vocat facultatem per probabilia colligendi. ¶ Rurſus eiuſdēlogice altera diuiſio eſt: per quam deducitur tota diligens ratio diſſerendi in duas partes: vnam inueniendi ⁊ alteram iudicandi: hoc autem videtur etiaꝫipſa Logices definitio monſtrare. Nam qꝛ logica rōdiſſerendi eſt non poteſt ab inuentione eſſe ſeparata Cum enim nemo preter inuentioneꝫ diſſerere poſſit: diſſerendi ratio inuentiōis eſt rō. Rurſus: quoniālogice diligens rō diſſerendi eſt: ab ea nō pōt abeſſeiudicium. ipſa enim diligentia rationis diſſerēdo poſita iudicium eſt. Neqꝫ enī poteſt quiſqͣꝫ diligenter diſſerere: niſi iudicauerit quale ſit id quod in diſputationem ſumitur quod ſi ad diſſerendi ordinem diligētiarationis adhibetur: non eſt dubiuꝫ: quin hoc iuditiūad inuētionuꝫ varietateꝫ ſit accommodatū. His igit̉ita expeditis videndum eſt: he diuiſiones qua nam ſecognatione contingant. Inuentio quippe ceterisomnibus veluti materie loco ſupponitur hoc modo.Niſi enim inuentio fuerit non poteſt eſſe vel definitio vel partitio. Quoniaꝫ vnumquodqꝫ generuꝫ veldifferentiarum inuentione aut diuidimus: aut etiamviffinimus: Iam v̓o ſi abſit inuentio nūqͣꝫ valet eſſecollectio: Non erit igit̉ neceſſaria nec veriſimilis: necſophiſtica. Hec enī tria inuentioni ſuperueniūt. vt vlneceſſarium: vel probabile vel cauillatorium ſit argumentū. Neceſſitas v̓o ⁊ probabilitas ⁊ cauillatio forme quedam ſunt que duꝫ inuentionibus aſſiſtunt neceſſaria vel probabilia vel cauillatoria faciunt argumenta: Eadem quoqꝫ ratio ꝑtitiones: diffinitioneſqꝫcomplectitur. Indiſcreta namqꝫ inuentiōis poteſtastum diffinitiua: tum diuiſibilis appellari poteſt cumdefiniendis. pertiendi ſue rebus adhibetur. Que hocmodo ex inuentionis materia: ⁊ differentiaruꝫ ſuprapoſitarum forma compoſita rurſus iudicationi materia fiunt: nam prior illa partitio Logice tribus ꝑtibꝰſegregata: ita ꝑtes explicat: vt habeat inuentionemmateriam ſingularum: ipſa v̓o iudicationi materiampreſtat. Et enim cum definit aliquis: vel rei ꝓpoſitediuiſionem facit. inuenit quidem diuiſioni: diffinitioniqꝫ differētias accōmodatas: Sed an recte vel dif

finiat vel diuidat: iudicatione ꝑpendit. Ita priores legice ꝑtes ſecunde diuiſionis membra coniungunt: vtmateriam quidem ſui habeāt inuētioneꝫ. Iudicationi v̓o fiant ipſe materia quod in reliqua ēt colligendiparte contingit. Nam ⁊ ea que de ꝓbabilibuſ tractathꝫ inueniendi ſuppoſitam materiam: que veriſimiliarepperit argumenta ⁊ de huiuſmodi argumento iudicatio perpendit: eſt enim iuditium hoc ipſum internoſcendi: ꝙ non neceſſaria inuentio eſt: ſed veriſimilitudineꝫ tenet. illa quoqꝫ ꝑs que de neceſſariis argumentationibus aptatur hꝫ ſubiectam materiam neceſſarie inuentionis: eiuſqꝫ eſt iuditium: vt cuꝫ neceſſaria ſunt que inuenit neceſſaria quoqꝫ eſſe perpēdatnec non cauillandi ꝑs vtraqꝫ in ſe continet quādoquidem ⁊ inueniri falſa poſſunt: ⁊ falſa eē iudicatione diſcerni. Quo ſit vt prior logices diuiſio ſecundam etiācōtinere videat̉. Nā definitio ꝑtitio: atqꝫ collectio inuentionem continent ⁊ iuditium: qꝛ neqꝫ exiſtere preter inuentionem neqꝫ agnoſci p̄ter iuditium poſſunt.Sed cum omnis inuentio iudicationi ſubiecta ſit cūqꝫ prioris diffinitionis ꝑtes ſine vtroqꝫ eē nō poſſinteuenit vt prima ꝑtitio inuentionem: iuditiumqꝫ coiungat. Secunda vero hec diuiſio qua Cicero etianpartitur logicam: ſegregat huiuſmodi facultates: ⁊ueniendi materiam a iudicationis parte ſecernit. Inditium vero in colligendi ratione proprias partes habet. nam omnis argumentatio: omniſqꝫ ſyllogiſmuꝫpropoſitionibus ſtruitur: omnemqꝫ compoſituꝫ duin ſe quedam retinet: que ſpeculanda eſſe videanturEt quod vnum que illa ſint: ex quibus: id quod compoſitum eſt intelligatur eſſe connexum: aliud vero qͣnam ſit ſuarum partium coniunctione compoſitum.vt in pariete ſi quidem lapides ipſos. quibus pariesſtructus eſt inſpicias quaſi materiam ſpectes. Si vero ordinem compoſitionemqꝫ iuncture conſideres tāqͣꝫ de forme rōe ꝑpēdas. Itē in argumentationibusquas ꝓpoſitionibꝰ cōpaginari. atqꝫ cōiungi ſupra retulimus: gemina erit ſpeculationis ⁊ iudicandi via.Una que propoſitionum ipſarum naturam diſcerniac iudicat vtrum vere ac neceſſarie ſint: an veriſimiles: an ſophiſticis applicētur. ⁊ hec quaſi materie ſpeculatio eſt. altera vero pars iudicij eſt: que inter ſe ꝓpoſitionum iuncturas cōpoſitioneſqꝫ ꝑpēdit. hec qͣſiformā iudicat argumētoꝝ. q̄ cū ita ſint h̓ mō ſit ī ꝯtinuum ducta ꝑtitio: vt rō diligens diſſerendi vnā habeat inueniendi ꝑtem alteram v̓o iudicandi: tum deipſa inuentione: tū de inuentionis collatione: que forma eſt argumentationis Atqꝫ ea quidem pars: quede inuentione docet: quedam inuentionibus inſtrumenta ſuppeditat: ⁊ vocatur topice. Cur autem hocnomine nūcupata fit poſterius dicaꝫ. Illa v̓o ꝑs: quein iudicando poſita eſt: quaſdā diſcernendi regulasſubminiſtrat: ⁊ vocatur analytice: ⁊ ſi de propoſitionum iunctura cōſideret: analytice prior. Si v̓o de ipſis inuentionibus tractet: ea quidem pars vbi de diſcernēdis neceſſariis argumentis dr̄: analitice poſterior nuncupatur: Ea v̓o: que de falſis atqꝫ cauillatoriis idē de ſophyſticis elechis de veriſimiliuꝫ v̓o arguinētationū iuditio nihil vr̄ eē tractatū: iccirco qm̄plana ē atqꝫ expedita rō iudicādi de medietate: cū ꝗsextrema cognouerit. Si enī ꝗs diiudicare neceſſariaſciat idēqꝫ falſoꝝ argumētoꝝ poſſit hr̄e iudiciū: veriſimilia. q̄ ī medio collocata ſt̉: diſcernere n̄ laborat.expeditum igit̉ eſt vt arbitror quid ſit qd̓ ait Cicerorationē diligētē diſſerēdi duas habere ꝑtes: inuēiē