De diuiſionibus

talia. Uolentes igit̉ diffinitionē hominis reddere dicemus homo eſt. a. mortale. Nam ſi ē hominis diffinitio aīal rationale mortale: aīal v̓o rōnale per. a. litteram ſignificatur. idem̄ ſentit. a. mortale tanqͣꝫ ſi diceretur animal rationale mortale. a. enim (vt dictuꝫ ē)animal rationale ſignificat. Sic ergo. a. littera ⁊ mortali duobus terminis facta eſt hominis diffinitio. ꝙſi reperirentur ī omnibus quoqꝫ nomina duobus terminis ſemper tota fieret diffinitio. Diuiſio quoqꝫ nominibus poſitis quoniam ſemper in duos terminosſeccatur: manifeſtum eſt: ſi quis generi ⁊ differentiecum deeſt nomen imponat: vt cum dicimus figuraꝝque ſunt trilatere: alie ſunt equilatere: alie duo laterahabentes equalia: alie tote iequales ſunt. Trina igit̉diuiſio ſi ſic proferetur fieret duplex: figurarum queſunt trilatere: alie ſunt equales: alie inequales. Ineqͣlium alie ſunt duo latera tm̄ habentes: alie tria ineqͣlia ideſt omnia: ⁊ cum dicimus reruꝫ omniuꝫ alia ſūtmala: alia ſunt bona: alia indifferentia: que ſcilꝫ neqꝫbona neqꝫ mala ſunt: ſed ſi ita diceretur gemla fieretdiuiſio. Rerum omnium alia ſunt differentia: alia indifferentia. Differentium alia ſunt bona alia mala.Ita ergo diuiſio omnis in gemina ſecoretur: ſi ſpeciebus ⁊ differentijs vocabula non deeſſent. Quartamv̓o oppoſitionem diximus que eſt ẜm ad aliquid: vtpater filius: dominus ſeruus: duplum dimidium: ſenſibile: ſenſus Hec igitur nullam habent ſubſtantialēdifferentiam: qua a ſe inuicem diſcrepent: īmo potiꝰhabent huiuſmodi cognationeꝫ que ad ſe inuicem referuntur: ac ſine ſe eſſe non poſſunt. Nō eſt ergo generis in relatiuas partes faciēda diuiſio: ſed tota huiuſmodi ſectio a genere ſeparanda eſt. Neqꝫ enim hominis eſt ſpecies ſeruus aut dominus: nec numeri duplum aut dimidium. Cū igitur quattuor ſint differentie oppoſitionum affirmationis. ⁊ negationis: ſi nonneceſſe eſt: ſemꝑ tamē relationis reijciēda eſt diuiſiopriuationis ⁊ habitus: ⁊ contrariorum ſumende. Maxime autem contrarietas in differentijs ponenda eſtnec non ⁊ priuatio iccirco quoniam quiddam contrahabitum cōtrarium videtur opponere: vt eſt finituꝫ⁊ infinitum. Quāqͣꝫ enim priuatio ſit infinituꝫ: tn̄ cōtrarij imaginatione formatur. Eſt quedam nāqꝫ (vtdictum eſt) forma. Dignum v̓o inquiſitū eſt: vtrum īſpecies an in differentias recte genera diuidantur.Diffinitio namqꝫ diuiſionis generis eſt in ſpecies proximas diſtributio. Oportet igitur ẜm naturam diuiſionis ẜm diffinitionē in proprias ſpecies ſemper fieri generis diſgregationem. Sed hoc interdum fierinequit propter eam quam ſupra reddidimus cauſamMultis enim ſpeciebus non ſunt nomina. Atqꝫ ideoquoniam quedam ſunt genera prima quedam vltimaquedam media: primum quidem vt ſubſtantia: vltimum vt animal: medium vt corpus: corpus nāqꝫ animalis genus eſt: ſabſtantia corporis. Sed quemadmodum neqꝫ ſuper ſubſtantiam quicqͣꝫ inueniri poteſt qd̓ generis loco valeat collocari: ſic neqꝫ ſub animali: homo ſpecies namqꝫ non genus eſt. Quare antiquior videbitur ſpeciei diuiſio: ſi indigētia nominūnon ſit. ꝙ ſi his non habūdamus: genera prima vſqꝫad vltima conuenit in differentias ſeparare. Hoc autem ſit hoc modo: vt primum genus in ſuas differentias diſgregemus non in poſterioris: ⁊ rurſus poſterius in ſuas: ſed non in poſterioris. Neqꝫ enim eēdeꝫſunt differentie corporis que animalis. Si quis enimdicat: ſubſtantia aliud corporale: aliud incorporale: re

cte diuiſionem fecerit. he namqꝫ differentie proprieſubſtantie ſunt. Si vero dicat: ſubſtantiarum alia ſūtanimata: alia inanimata: hic non recte ſubſtantie diferētias ſegregauit. Corporis namqꝫ differentie heſunt non ſubſtantie ideſt ſecundi generis non primi.Quare manifeſtum eſt ẜm proprias differentias: nōẜm poſterioris generis priorum generum diuiſioneꝫfaciendam eſſe. Quotiens autem genus aut in differentias: aut in ſpecies diſoluitur: poſt diuiſionem factam mox diffinitiones: aut exempla ſubdenda ſunt.Sed ſi qua diffinitionibus non abundet. ſatis eſt exēpla ſubijcere: vt cum dicimus corporum alia ſunt animata ſubijciamus vt homines vel feram. alia inanimata: vt lapides: oportet autem diuiſionem quoqꝫ ſicut terminum. neqꝫ diminutam eſſe. neqꝫ ſuperfluumNam neqꝫ plures ſpecies qͣꝫ ſub genere ſunt: oportetapponi nec pauciores: vt in ſe ipſa diuiſio: ſicut terminus cōuertatur. conuertitur enim terminus ſic virtꝰeſt mentis habitus optimus. Rurſus mentis hab̓itꝰoptimus virtus eſt. ſic etiam diuiſio. omne eniꝫ genꝰeorum aliquid que ſunt ſpecies erit. Rurſus quelibeſpecies proprium genus eſt. Fit autem generis eiuſdēdiuiſio multipliciter vt omnium corporum: ⁊ quecuiqꝫ ſunt alicuius magnitudinis. Sicut enim circulumin ſemicirculos: ⁊ in eos quos greci vocant tomeas:nos diuiſiones poſſumus dicere: diſtribuimus: ⁊ tetragonum alias ducta per angulum diamētro in triāgula: alias in paralellogramata: alias in tetragona ſeparamus. Ita quoqꝫ genus vt cum dicimus numerorum alij ſunt pares: alij impares: ⁊ rurſus alij: primialij non primi. Trianguloruꝫ alia ſūt equilatera: aliaduo ſola latera equalia habentia: alia totis inequalibus lateribus. ⁊ rurſus triangulorum alia ſunt rectiangula: alia acutos habentia tres angulos: alia obtuſi vniuſ. Sic igitur generis vnius ſit multiplex diuiſioIllud autem ſcire perutile eſt: quoniā genus vna quodammodo multarum ſpecierum ſimilitudo eſt: queearum omnium conuenientiam ſubſtantialem monſtret. atqꝫ ideo collectiuum plurimarum ſpecierumgenus eſt. Diſiunctiue vero vnius generis ſpecies: q̄quoniam differentijs informantur (vt dictum eſt) icirco ſub vno genere minus duabus ſpeciebus eē nōpoſſunt. omnis enim differentia in differentium pluralitate conſiſtit. Sed de diuiſione generis ⁊ ſpeciei perplura dicta ſunt. Hanc igitur inſiſtentibꝰ viaꝫperemptor per diuiſionem generis ad ſpeciei diffinitionem facultas aperitur. Oportet autem non ſolumquas ad diffinitionem ſumamus differentias adiſcere: ſed ipſius diffinitionis artem diligentiſſima cognitione complecti. Et illud quidem an vlla poſſit diffintio demonſtrari: ⁊ quemadmodum per demonſtrationem valeat inueniri: ⁊ quecunqꝫ de ea ſubtilius inpoſtremis analeticis ab Ariſtotele pertractata ſunt p̄termittam. Solam tamen exequar diffiniendi regulam ¶ Rerum enim alie ſunt ſuperiores: alie inferiores: alie medie. Superiores quidem diffinitio nullacomplectitur: iccirco ꝙ earum ſuperiora genera inueniri non poſſunt. Porro autem inferiores vt ſunt indiuidua. ipſe quoqꝫ ſpecificis differentijſ carēt. Quocirca a diffinitione quoqꝫ ſecluſe ſunt. Medie igiturque ⁊ habent genera: ⁊ de alijs generibus: vel de ſpeciebus: vel de indiuiduis predicantur ſub diffinitionecadere poſſunt. Data igitur huiuſmodi ſpecie que ⁊genus habeat: ⁊ de poſterioribus predicetur: primoeius ſumo genꝰ: ⁊ illius generis differentias diuido ⁊ad iungo