De diuiſionibus

liqua eſſe hominem prohiberet. Aliud rurſus eſt qd̓nan poſſit ratione ſeparari: quod ſi ſeparatuꝫ ſit: ſpelea interimatur. vt cum dicimꝰ ineſſe homini vt ſolua numerare poſſit: vel geometriaꝫ diſcere. ꝙ ſi hecnoſſibilitas ab homine ſeiūgitur: homo ipſe nō permanet. Sed he non ſtatim earum differentiaruꝫ ſūtque ſubiecto inſunt. Nam non iccirco homo eſt quoniam hec facere poteſt: ſed quoniam rationalis eſt atqꝫ mortalis. He igitur differentie per quas ſpēs confiſtit: ipſe ⁊ in diffinitiōe ſpeciei: vt hominis: ⁊ in generis eius diuiſione: quod continet ſpeciem vt ipſumhominem collocantur. ⁊ vniuerſaliter dicendum eſt:ecunqꝫ differentie huiuſmodi ſunt: vt non modoter eas ſpecies eſſe non poſſit: ſed per eas ſolas ſitpe vel in diuiſione generis: vel in ſpeciei diffinitioneſumende ſunt. ¶ Quoniam vero quedam ſunt: q̄ differunt: que contra ſe in diuiſionibus poni non debētvt in animali rationale ⁊ bipes. Nullus enī dicit aninalium alia ſunt rationalia: alia duos pedes habentia: iccirco ꝙ rationale ⁊ bipes licet differant: nullatamen a ſe oppoſitione ſeiunguntur. Conſtat quecunqꝫ a ſe aliqua oppoſitione differunt eas ſolas differſtias ſub genere poſitas: genus ipſum poſſe diſiungere. Sunt autem quattuor oppoſitioneſ: aut vt contraria: vt bonum malo: aut vt habitus ⁊ priuatio: vt viſus ⁊ cecitas. Quamqͣꝫ ſint ⁊ quedam res: in quibusdiſcernere difficultas ſit: vtrum in contrarijs an ī priuatione ⁊ habitu eas oporteat collocari: vt ſunt motus: quies: ſanitas: egritudo: vigilatio: ſomnus: lux tenebre. Sed hec alias nunc de reliquis oppoſitionibꝰdicendum eſt. Tertia oppoſitio eſt que eſt ẜm affirmationem ⁊ negationem: vt So. viuit: So. non viuitQuarta que ẜm relationem vt pater filius: dominusſeruus. Secundum quas igitur harum oppoſitionuꝫquattuor diuiſio generis ſit: rectiſſima ratione monſtrandum eſt. Manifeſtum eſt enim ⁊ oppoſitioneseē quattuor: ⁊ genera ⁊ ſpecies ꝑ oppoſita ſeparari.Nunc ergo dicendum eſt: ẜm quam oppoſitionem harum quattuor vel quemadmodum ſpecies a generediſiungi conueniat. ⁊ prima quidem ſit oppoſitio contradictioni. Uoco autem contradictionis oppoſitionem: que affirmatione ⁊ negatione proponitur. Inhac igitur negatio per ſe nullam ſpeciem facit. Namcum dico homo vel equꝰ: vel aliquid huiuſmodi ſpecies ſunt. Quicquid autem negatione quis protuleritſpeciem non declarat. Non eſſe hominem ſpecies nōeſt. omnis enim ſpecies conſtituit eſſe. Negatio veroquicquid proponit ab eo quod eſt eſſe diſiūgit: vt cūdico homo quaſi ſit quiddam locutus ſum. Cum veronon homo ſubſtantiam hominis negatione deſtruxi.Sic igitur per ſe caret diuiſio generis in ſpecies negatione. Neceſſe eſt autem ſepe ſpeciem negationecomponere: cum ea quam ſimplici nomine ſpecieꝫ volumus deſignare: nullo vocabulo nuncupatur: vt cuꝫdico imparium numerorum alij ſunt primi vt tres ꝗnqꝫ ſeptem. Alij non primi vt nouem. ⁊ rurſus figurarum alie ſunt rectiſſime: alie non rectiſſime: ⁊ colorūalij ſūt albi alij nigri: alij nec albi nec nigri. Ergo qm̄vnum nomen ſpeciebus poſituꝫ non eſt: eas negatiōeproferre neceſſe eſt. Hoc igitur cogit interduꝫ neceſſitas non natura. Ideoqꝫ quotiens negatione facimꝰfectionem: prius aut affirmatio: aut ſimplex dicendūeſt nomen: vt eſt numerorum: alij ſunt primi: alij nōprimi. Nam ſi prius negatio dicta ſit: tardior ſit ei reiquam proponimus intellectus. Nam cum primuꝫ di

cis eſſe aliquos primos numeros: cum quales ſilit primi exemplo vel diffinitione docueris: quales non ſūtprimi: mox auditor intelligit. Sin vero contrario feceris: aut neutruꝫ ſubito: aut tardius vtrumqꝫ cognoſcet. Diuiſio enim que propter apertiſſimam generisnaturam reperta eſt: debet potius ad intelligibilioradeducere. Amplius quoqꝫ prior eſt affirmatio: poſterior vero negatio. Quod autem primum eſt: in diuiſione quoqꝫ primitus oportet ordinari. Neceſſe quoqꝫ eſt ſemper infinitis finita eſſe priora: vt equale inequali: virtutem vitijs: certum incerto: ſtabile ⁊ fixuꝫinſtabili ⁊ mutabili. Sed omnia que aut definita parte orationis aut affirmatione proferuntur: plus finita ſunt: qͣꝫ aut nomen cuꝫ particula negatiua: aut tota negatio. Quare finito potius qͣꝫ infinito eſt facienda diuiſio. Sed ſi cui per hec quedam paretur anxietas aut obſcuriora ſunt fortaſſe qͣꝫ ipſe deſiderat: nihil ad me facilem cognitionem pollicentem. Neqꝫ enīrudibus hec totius artis: ſed imbutis ⁊ vlteriore pene loco progreſſis legenda ⁊ diſcenda proponimus.Qui vero huiꝰ operis .i. dialectici ordo ſit: cum de ordine peripatetice diſcipline mihi dicendum eſſet: diligenter expoſuicHec quidem dicta ſunt de oppoſitione quam affirmatio ⁊ negatio conſtituit. ¶ Illa veroque ẜm habitum priuationemqꝫ ſit: ipſa quoqꝫ videtur ſuperiori eſſe conſimilis. Negat enim quodā modo priuatio habitus: ſed differt ꝙ ſemper quidem poteſt eſſe negatio. priuatio autem non ſemper: ſed tūcquando habere habitum poſſibile ē. hoc vero nos iāpredicamenta docuere. Quare forma quedam intelligitur eſſe priuatio. Non enim tm̄ priuat: ſed etiamcerta ſeipſam priuatum quēqꝫ diſponit. Neqꝫ enim cecitas oculum ſolum priuat lumine: ſed ipſa quoqꝫ ẜmſe priuatum luce diſponit. cecus enim dicitur ad priuationem quodammodo diſpoſitꝰ ⁊ affectꝰ. hoc quoqꝫ Ariſtoteles teſtatur in phyſicis. Unde ſit vt priuationis differentia ad generis diuiſionem frequentervtamur. Sed hic quoqꝫ eodem modo ſicut in contradictione faciēdū eſt. prius .n. ponendus eſt habitus ęeſt affirmationi conſimilis. poſt vero priuatio que negatiōi. Aliquotiens tamen priuationes quedam habitus vocabulo ꝓferuntur: vt orbus: cecus: viduus. Aliquotiens tamen ꝑticula priuatiōis: vt cū dicimꝰ finitum īfinitum: ⁊ equale: inequale. Sed in his equale:⁊ finitū ī diuiſione ponenda ſunt prima priuationis ſecunde. Ac de oppoſitione quidem priuationis ⁊ habitus hec dicta ſufficiant. ¶ Cōtrarioꝝ v̓o oppoſitio dubitatur fortaſſe an ẜm priuationē ⁊ habitū eē videatur vt album ⁊ nigrum: an albū ꝗdē priuatio nigri ſitnigrum v̓o albi. Sed hec alias. Nunc autem ita tractandū ē tāqͣꝫ ſi ſit aliud oppoſitionis genus: ſicut eſtp̄dicamētis ab ipſo quoqꝫ Ariſtotele diſpoſitum. Incōtrarijs aūt geneꝝ multa diuiſio eſt. fere enim cunctas differētias ī cōtraria ducimꝰ. Sed quoniam cōtrariorū alia ſūt medio carētia: alia mediata: ita quoqꝫ diuiſio faciēda ē: vt coloruꝫ: alia ſūt nigra: alia ſūtalba: alia neutra. Fieret autem oīs diffinitio: oīſqꝫ diuiſio duobus terminis niſi (vt ſupra dictum eſt) indigētia que ſepe exiſtit in nomine prohiberet. Quo ātmō vtreqꝫ duobus terminis fierent: erit manifeſtumhoc mō. Cū .n. dico aīaliū alia rōalia ſūt: alia irrationalia: aīal rationale ad hominis diffinitionem cōtendit. Sed quoniaꝫ aīalis rōnalis vnū nomen nō eſt poſitū ponamꝰ ei nomen. a. litteram. Rurſus. a. littereqd̓ eſt animal rationale: alia mortalia ſunt: alia īmor