De diuiſionibus

ſub voce ſunt. Que vero ſub genere collocantur: ⁊ nomen generis ⁊ definitionem ſuſcipiunt. Amplius quoqꝫ non eadem apud omnes vocis diſtributio eſt. Qd̓enim apud nos dicitur canis cum eius multe ſignificationes in lingua romana ſint ſimpliciter fortaſſe p̄dicatur in barbara: cum ea que apud nos vno nomine nuncupantur: illi pluribus fortaſſe ſignificent. Generis vero apud omnes eadem diuiſio diſtributioqꝫpermanet. Unde ſit vt vocis quidem diuiſio ad poſitionem conſuetudinemqꝫ pertineat: generis veroad naturam. Nam quod apud omnes idem eſt nature eſt Conſuetudinis vero eſt: quod apud aliquos ꝑmutatur. Et hec quidem ſunt differentie generis diſtributionis ⁊ vocis. Generis quoqꝫ ſectio a totiꝰ diſtributione ſeiungitur: ꝙ totius diuiſio ẜm quantitatem fit. Partes enim totam ſubſtantiam coniūgētes actu: aut ratione animi ⁊ cogitatione ſeparanturGeneris vero diſtributio qualitate perficitur. Namcum hominem ſub animali locauero: tunc qualitatediuiſio facta eſt. Quale namqꝫ animal ē homo: iccirco quoniam quadam qualitate formatur. Unde quale animal ſit homo interrogatus reſpondebit aut rationale aut certe mortale. ¶ Amplius genuſ omne naturaliter prius eſt proprijs ſpeciebus: totum autemproprijs partibus poſterius eſt. Partes autem quetotum coniungūt: ſed compoſiti ſui perfectionē aliasnatura tm̄ alias ratione quoqꝫ temporis antecedunt.Unde ſit vt genus in poſteriora. totum vero in priora ſoluamus. Hinc quoqꝫ illud vere dicitur: ſi genusinterimatur ſtatim ſpecies deperire. Si ſpecies interempta ſit: non peremptum genus in natura conſiſtere. Contra euenit in toto. Nam ſi pars totius perit:totum non erit cuius pars vna ſit interempta. Sed ſitotum pereat partes permanent diſtribute: vt ſi de ītegra domo quis abſtulerit tectum totum quod antefuit interimit. Sed perempto toto parietes: ⁊ fundamenta conſtabunt. ¶ Amplius quoqꝫ genus ſpeciebꝰmateria eſt. Nam ſicut es accepta forma tranſit ī ſtatuam: ita genus accepta differentia tranſit in ſpecieꝫTotius v̓o partium multitudo materia eſt forma v̓oearundem partium compoſitio. Nam ſicut ſpecies cōſtat ex genere ⁊ differentia: ita totum conſtat ex partibus: vnde ſit vt totum ab vnaquaqꝫ parte ſua partium ipſarum compoſitione differat: ſpecies vero agenere differentie coniunctione. Amplius quoqꝫ ſpecies idem quod genus eſt vt homo eſt idem quod animal: ⁊ virtus idem eſt quod habitꝰ. Partes vero nōſemper idem ſunt quod totum. Neqꝫ eniꝫ manus idēeſt quod homo: nec idem paries quod domus. Et inhis que diſſimiles partes habent. hoc clarum eſt.Sed non eodem modo in his que ſimiles habentpartes: vt in eris virgula: cuius partes que ſuntcontinue quoniam eiuſdem ſunt eris: videntur idemeſſe quod totum eſt: ſed falſo fortaſſe enim idem ſuntpartes huiuſmodi in ſubſtantia non etiam in quantitate. ¶ Reſtat autem vocis ⁊ totius diſtributiōis differentias dare. Differunt autem ꝙ totum quideꝫ cōſtat ex partibus. Uox vero non conſtat ex his que ſignificat: ⁊ ſit totius diuiſio quidē in partes: vocis autem non ſit in partes: ſed in eas res: quas ipſa vox ſignificat. vnde ſit vt ſublata parte vna totum pereat:ſublata vna re quam vox ſignificat multa deſignans:vox illa permaneat. ¶ Nunc ergo quoniam ẜm ſe diuiſionis differentie dicte ſunt: generis diſtributio ꝑtractetur. Primum quideꝫ genus quid ſit diffinien-

dum eſt. Genus eſt quod predicatur de pluribus ſpecie differentibus in eo quid eſt. ſpecies vero eſt quāſub genere collocamus. Differentia eſt: qua aliud abalio diſtare proponimus. Et eſt quidem genus quod īterroganti quid queqꝫ res ſit: conuenit reſponderi.Differentia eſt que ad qualis percunctationeꝫ rectiſſime reſpondetur. Nam cum quis interrogat quid ēhomo. recte animal. Qualis eſt homo conuenienterrationalis reſpondetur. ¶ Diuiditur autē genus aliaſin ſpecies: alias ī differentias: ſi ſpecies quibus oportet genus diuidi nominibus carent: vt cum dico animalium alia rationalia ſunt: alia irrationalia. Rationale ⁊ irrationale ſunt differentie. Sed quoniam ſpeciei huius que eſt animal rationale: nomen vnum nōeſt: iccirco pro ſpecie differentiam ponimus: eāqꝫ ſuperiori generi copulamus. omnis enim differentia inproprium genus veniens ſpeciem facit. Unde ſit vtmateria quedam genus ſit forma differentia. Cuꝫ autem proprijs nominibus ſpecies appellatur: nō in differentias ſed in ſpecies ſit recta generis diuiſio: vndeeſt vt ex pluribus terminis diffinitio colligatur. Sienim omnes ſpecies ſuis nominibus appellarentūex duobꝰ ſolis terminis omnis fieret diffinitio: vt cūdico quid eſt homo quid mihi neceſſe eſſet dicere animal rationale mortale: ſi animal rationale eſſet proprio nomine nuncupatum: quod cum reliqͣ quoqꝫ differentia ideſt mortali iunctum diffinitionē hominisveriſſima ratione ⁊ integra concluſiōe ꝑficeret. Nūcautem ad diffinitiōes ſpecieꝝ integras diuiſio neceſſaria ē: ⁊ fortaſſe ī eodē diuiſionis ⁊ diffinitiōis ratioverſatur. Nā diuiſionibus iunctis vna cōponitur difinitio ¶ Sed qm̄ alia ſunt equiuoca alia vniuoca: ⁊ ēſunt vniuoca ipſa in geneꝝ ſuſcipimus ſectiōes. Quev̓o ſunt equiuoca in his diuiſio ſola ſignificationis ēvidendum eſt prius quid ſit equiuocū quid vniuocūne cum iſta fefellerint equiuocum nomē quaſi in ſpecies: ita in ſignificatiuas voces reſoluamus. vnde fitvt rurſus ad diuiſionē neceſſaria ſit diffinitio. Quicenim ſit equiuocum quid vniuocum diffinitione colligimus. ¶ Sunt autem differentie alie per ſe: alie vero per accidens: ⁊ harum alie ſunt conſequentes ſtatim: alie relinquentes ſtatim. Relinquentes huiuſmedi ſūt: vt dormire vel ſedere vel ſtare vel vigilare ꝑſequētes v̓o vt capilli criſpi: ſi n̄ ſūt amiſſi: ⁊ glauci oculi: ſi nō ſint qͣdā extrīſecus debilitate turbati. Sꝫ hecad diuiſionē generis ſumēda nō ſūt. Neqꝫ .n. ad diffinitiones ſūt cōmoda. oē .n. qd̓ ad diuiſioneꝫ generisaptū ē idē ad diffinitionē rectiſſime cōgregamus. Iſla v̓o q̄ ꝑ ſe ſunt ſola ad diuiſionē generis apta ſunt.Hec .n. īformāt ⁊ ꝑficiūt vniuſcuiuſqꝫ ſubſtātiaꝫ: vthoīs rōnalitas ⁊ mortalitas. Sꝫ has quēadmodū probare poſſimus vtꝝ ex eo ſint genere ſtatiꝫ relīquētiūan ꝑſequētiū: an ī ſubſtātia ꝑmanētiū hoc mō ē videdū. Neqꝫ .n. ſufficit ſcire quas ī diuiſiōe ſumamꝰ: niſiillud quoqꝫ cognitū ſit: quēadmodū eaſdē ipſas q̄ ſumēde: ⁊ que reijciēde ſūt rectiſſime cognoſcamꝰ. Uidēdū ergo primū ē: vtꝝ propoſita differentia oī poſſit: ⁊ ſemꝑ īneſſe ſubiecto. ꝙ ſi ipſa vel actu vel rōneſeiūgit̉: hec a diuiſiōe generis ſeparāda ē. Si .n. ſepe⁊ actu ⁊ rōne ſeiūgūt̉: ex eoꝝ genere ſūt: q̄ ſtatī reliquūt: vt ſedere qd̓ frequētiꝰ ꝗdē ſeꝑat̉ ⁊ actu ipſo aſubiecto diuidit̉. Que v̓o rōe ſola a ſubiecto diuidūt̉ea ſūt ꝯſeq̄ntiū differentiaꝝ: vt glaucis oculis eſſe aſubiecto rōe ſeiūgimꝰ: vt cū dico aīal ē luminibꝰ glaucis: vt quilibꝫ hō. ꝙ ſi hic non eſſet hmōi: non eū resaliqua