De interpretatione editionis ſecūde liber. Vl. 38

modo oē qd̓ dicitur poſſibile contrarioꝝ eſſe nō pōtſed ēt ea q̄ ſub eadem ſpecie ſunt: quedā cōtraria nōnoſſunt: vt ea q̄ ſunt irrationabiliū. Nā cum oīum inrationabiliū in eo qd̓ irrationabilia ſunt: vna ſit ſpecies: tn̄ ne in his quidē inueniri pōt vt in oībus eadēſit contrarioꝝ poteſtas: vt de igne qd̓ ſupra dcm̄ eſt.Nam cū eius irrationabilis ſit poteſtas: non tn̄ taliseſt vt ad contraria tranſferat̉. Recte igit̉ dictū eſt:qm̄ neqꝫ q̄ ſub eadē ſpē ſunt poterunt oīa contrarioꝝeſſe potentia. Nam cū ignis poteſtas cū alijs oībuspoteſtatibus irrationabilibus ſub ea ſit ſpecie q̄ irrationabilis eſt poteſtas: tn̄ non valet oppoſita. Atqꝫhoc quidē qd̓ attēptare poſſit totam queſtionē: nontn̄ validiſſime diſſoluere prediximꝰ. Qd̓ vero maxīedirigat dubitationeꝫ ambiguitatēqꝫ conſtituat: ipſecontinuata oratione addidit dicens.Quedā vero poteſtates equoce ſunt. Poſſibile .n. non ſimpliciter dr̄: ſed hoc quidē quoniā veruꝫ eſt vt in actu: vt poſſibile eſt ambulare quoniāambulat iam: ⁊ oīno poſſibile eſt eſſe quoniā iam ēactu qd̓ dr̄ poſſibile. Illud vero qd̓ forſitan agetvt poſſibile eſt ambulare quoniā ambulabit: ⁊ hecquidē in mobilibus ſolis eſt poteſtas. Illa vero ⁊in īmobilibus. In vtriſqꝫ vero verū eſt dicere nōimpoſſibile eſſe ambulare: vel eſſe: ⁊ quod ambulat iam ⁊ agit ⁊ ambulabile eſt. hic ergo poſſibilenon eſt verū de neceſſario ſimpliciter dicere: alterum aūt dicere verū eſt. Quare quoniam partemvniuerſale ſequitur: illud quod ex neceſſitate eſt ſequitur poſſe eſſe: ſed non omne.¶ Quid hec ſnīa contineret quā nunc Ariſto. ꝓpoſuitꝗͣnto quidē libroꝝ diligenter expreſſimus ⁊ nunc eaꝫbreuiter exequamur. Expoſitionis .n. cā doctrineqꝫhunc ẜm nobis expoſitionis ſumimus laborē nō augēdi ꝓlixitate faſtidii. Talis ergo eſt ſnīa tota. Poſſibile qd̓ frequēter in rebus dicimus nō ſimpl̓r dr̄.Atqꝫ ideo qm̄ poſſibile a ptāte traductū eſt: vt ipſaquoqꝫ ptās equiuocū eſt. Hoc hinc manifeſtū eſt qd̓quedā poſſibilitates ad hoc dicunt̉ non qm̄ agunt̉:ſed qm̄ vt agantur nihil impedit: vt ſi de aliquo ſano corpore oībuſqꝫ alijs q̄ impedire poterant remotis ſedente dicatur poſſibile eſſe ambulare eū: nō qm̄ambulat: ſed qm̄ vt ambulet nihil oīo ꝓhibet. Quedā vero poſſibilitates ita dicunt̉ qm̄ iā actu ſūt atqꝫagunt̉: vt ſi quis de ambulante hoīe dicat: poſſibileeſſe eū ambulare. atqꝫ ideo ea poſſibilitas q̄ non ẜmactum aliquē dr̄: ſed ẜm id qd̓ poſſet agere dr̄ eo ꝙagere non prohibet̉ a poteſtate poſſibilitas noīaturHec vero que iā agit atqꝫ in actu eſt: actus ipſe poſſibilitas appellat̉. Duę vero ſunt ſignificationes poſſibilitatis: vna que eā poſſibilitatē deſignat: que eſtpoteſtate: que ẜm actu non ſit. Altera que eā poſſibilitatē ſignificat que actu ſit. Hec āt poſſibilitas queiam actu eſt: aut ex poteſtate ad actum tranſit: aut ſēper in actu naturaliter fuit: vt cum hō ex eo quod ſedet non ambulat poteſt ambulare: atqꝫ ideo ex poteſtate in actum vertitur. Sol vero cum mouetur: nūqꝫ ex poteſtate in actū vertitur. Neqꝫ .n. aliquandohunc motum non egit. Neqꝫ ignis vt nunc non caleret: aliquando non caluit. Ergo ea rurſus poſſibilitas que ẜm actum aliquem dicitur duas intra ſe ſpecies continet: vnam que talem actum poſſibilitatis

ceſſaria: que nunqͣꝫ ex poteſtate ī actuꝫ vertitur: ſedin actu naturaliter manſit: Alteram vero quā liccat⁊ non eſſe: que .ſ. ex poteſtate in actū migrauit: ⁊ hocnon neceſſarium cū ſit actu: ⁊ hec talis poſſibilitas.ex poteſtate in actuꝫ vertitur: in ſolis mobilibus eſthoc eſt que moueri poſſunt hec autem ſunt corporalia. incorporalia vero non moueri: quibus rationibꝰaſtruatur paulopoſt dicemus. Ille vero que ſemperin actu proprie nature qualitate manſerunt: ⁊ in mobilibus inueniuntur: vt igni calor qui ſemper actu ⁊nunqͣꝫ fuerit poteſtate: ⁊ in his que ſunt immobilia.hec autem ſunt incorporalia ⁊ diuina. Quare poſſibilitas ea que ex poteſtate in actum migrauit ſolorumeſt corruptibilium ⁊ corporalium. Ea vero que ſemper actu fuit: diuinis corporalibuſqꝫ cōmunis eſt: vtigitur tota ratio breuiter attingatur ita dicendum ēpoſſibilitas equiuoca eſt ⁊ multa ſignificans. Eſt enīvna poſſibilitas: que ipſa quidem cū non ſit in actueſſe poſſit. Atqꝫ ideo de ea poſſibilitas predicatur.Eſt autem alia que iam eſt actu. hec autem que iamactu eſt non equiuoca eſt: ſed genus. habet enim ſubſe ſpecies eam poſſibilitatem que actu quidem eſt: ſꝫex poteſtate migrauit. Aliam vero que actu eſt: ſedex poteſtate non migrauit. Et illa quidem que ex poteſtate non migrauit: ipſa dicitur neceſſaria que nunqͣꝫ relinquit ſubiectuꝫ. Illa vero que expoteſtate adactum tranſit: ſine vlla dubitatione dicitur non neceſſaria. Idcirco ꝙ poterit relinquere aliquando ſubiectum: ſed de his vtriſqꝫ ſcilicet que vel in poteſtate vel in actu poſſibilitates dicuntur: communis eſſepoterit predicatio: ſi dicamus vtraſqꝫ eſſe non impoſſibiles. Nam ⁊ qui poteſt ambulare cum non ambulet ⁊ qui iam ambulat veruꝫ eſt de his dicere quoniam non eſt impoſſibile eos id agere quod poſſuntagere vel agunt. Cum vero ſub ſignificatione poſſibilitatis duo ſint: vna poſſibilitas que actu non eſt.Alia vero que actu eſt. Illa poſſibilitas que ẜm poteſtatem dicitur neceſſarie non accommodatur: neqꝫaliquando neceſſitati poterit conſentire. Roſtat igit̉vt ſub ea poſſibilitate neceſſitas ponatur que actu ēſed ea quoqꝫ hꝫ vnam ſpēm: per quam ex poteſtatein actum migrat: que eſt non neceſſaria. Quare ne īhac quidem poni poteſt neceſſitas. Reſtat igitur vtquoniam id quod neceſſe eſt eſſe: nullus negat eſſepoſſibile. Sub poſſibili autem eſt ⁊ ea que poteſtateeſſe dicitur. Sed neceſſitas non ponitur: neqꝫ ſub eapoteſtate que actu eſt ⁊ ſubiectum poterit relinquere: ſed ponatur ſub eo actu qui ſubiectuꝫ relinquerenon pōt: vt ſit neceſſitas poſſibilitas que actuꝫ ⁊ ſubiectum nunqͣꝫ relinquat: eo quod ad actum ex poteſtate non venerit. Spēs igitur quedam erit neceſſitas poſſibilitatis ſiquidem illic ponitur vbi eſt eapoſſibilitas que actu ſemper eſt: quod ſi ſpeciem ſequitur genus: ⁊ vbi eſt ſpēs genus deeſſe non poteſtſequitur ſpeciem ſuam .i. neceſſitatem generi propriūideſt poſſibilitas: ſed non omne. Ea vero poſſibilitasneceſſitatem non ſequitur que poteſtate tm̄ eſt nonetiam actu: neqꝫ ea que cum ſit actu relinquere ſubiectū pōt: ſed ea tm̄ que cū actu ſit nunqͣꝫ poterit a ſubiecto diſcedere. Sequit̉ ergo poſſibilitas neceſſitatēnihilqꝫ euenit impoſſibile: ſed ea vt dcm̄ eſt que inactu ſit: ⁊ nunqͣꝫ in ſubiecto natura eē deſiſtat. Totꝰquidem ſenſus hmōi eſt. rō vero verboꝝ ita cōſtabitQuedā vero inquit poteſtates equiuoce ſunt: ſꝫ hocidcirco dcm̄ eſt qm̄ non omnis poteſtas eꝗuoca eſt.