Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
123r
Einzelbild herunterladen
 

De īterpretatio. editio. ſecūde liber MDINCLS. 2

ambulare. Ergo quecunqꝫ non ſemper in actu ſuntnoſſe eſſe poſſe non eſſe recipiunt. Poteſt ergo qd̓eſt ambulabile ideſt quod ambulare poteſt non ābulare: qd̓ eſt viſibile non videri. Quocirca docet noneſſe negationē eius que dicit poſſe eſſe eam que prononit poſſe non eſſe. Idcirco quoniā vtreqꝫ ſunt vere: vt in his que (vt ipſe ait) non ſemper actu ſūt.tingit enim vnū ex vtriſqꝫ: que Ariſto. dicit aut idemip̄m dicere negare ſimul de eodeꝫ: aut non ſecūdūeſſe non eſſe: que opponuntur: fieri affirmationes:⁊negationes ideſt vt aut ideꝫ ſunt affirmatio negatio ſibiqꝫ conſentiant: ſi ſecundū eſſe non eſſe in omnibus cōtradictio ſit: vt eſt in eo eſt poſſe eſſe poſſe non eſſe. Idē eniꝫ vtreqꝫ ſunt ſibiqꝫ conſentiūt:ſi quis dicit eaꝫ eſſe contradictionē: dicit cōſentire ſibi contradictionē: quod impoſſibile eſt. Aut certein omnibus affirmationibus negationibus ſecūdūeſſe non eſſe ea que opponūtur: fieri affirmationes negationes .i. non in omnibus affirmationibꝰ negationibus ſecundū oppoſitionē eſſe vel non eſſe veleoꝝ verborū que eſſe ꝯtinent: fieri contradictioneꝫ.ſi ergo īquit illud īpoſſibilius eſt: hoc erit magis eligendū. Duo ſupra poſuerat que ex ſupradictis rationibus euenirent: at vnuꝫ ideꝫ dicere negare ſimulde eodē .i. vt dictio negatio idem eſſent ſimul deeodē predicate ſibiqꝫ conſentirent: aut non ſecunduꝫeſſe vel non eſſe contradictionē fieri. Sed videnturvtraqꝫ quaſi quodāmodo īconuenientia eſſe: quippecum illud vnum etiam īpoſſibile ſit: vt affirmatio negatioqꝫ cōſentiāt: illud alterum non ẜm velfieri oppoſitiones inconſentiens ſit alijs propoſitionibus in quibus hoc modo fieri cōtradictionē manifeſtum ē. Nūc ergo hoc dicit: qm̄ vtrūqꝫ inquit īconueniēs ē: vnum ex his erit eligēdū: ideſt qd̓ minꝰ eſt impoſſibile: hoc ſumēduꝫ ē. Minus aūt eſt īpoſſibile: vtſecūdū fiāt oppoſitiōes: hoc .n. nihilhibet. Illud aūt impoſſibilius eſt: vt affirmatio negatioqꝫ ſibi cōſentiant. hoc ergo erit eligendum potius .i. has que modo fiunt propoſitiones non eashabere oppoſitiones que ſecūdū vel non eſſe fiūt:ſed potius eas que ad modum ponuntur. Non auteꝫdixit ita impoſſibilius eſt tanqͣꝫ ſi alterum impoſſibile ſit. Sed ad hoc potius retulit: vtraqꝫ quaſi īconuenientia videntur: quorum vnū etiā īpoſſibiledubiū ē. hinc quoqꝫ diſpoſuit ordinē ẜm modum aliquem pronūciataꝝ propoſitionū: que ſecūdū eſſenegationes ponūt. dicit enim. Eſt ergo negatio eiusque eſt poſſibile eſſe: ea que eſt: poſſibile: negationē ſcilicet addens ad eſſe verbū. Sed ad modūquod eſt poſſibile: eandem quoqꝫ rationem dicit eſſe in cōtingentibus. Eius enim que eſt contingerenegatio eſt non contingere eſſe. Docet etiam de neceſſario impoſſibili idem ſibi videri. Que autē natura ſit huius oppoſitionis: licet breuiter veraciſſimetamen expreſſa eſt: de qua nos ſuperius diutius loquuti ſumꝰ: qd̓ ſi ꝗs ꝑſpicatiꝰ ītēdit illiꝰ ītelligētiā loci: hac gradatiꝫ ꝓficiſcēte expoſitiōe cōmunicet. Fiunt enim quemadmoduꝫ in illis eſſe eſſeappoſitiones: ſubiecte vero res: hoc quidem albuꝫ:illud vero homo: eodem quoqꝫ modo hoc loco eſſe quidem non eſſe ſubiectum ſit: contingere vero poſſe appoſitiones determinantes quēadmodum in illis eſſe non eſſe: veritatem falſitatem:lilr hee in eo quod eſt eſſe poſſibile: non poſſibi

le. eius vero que eſt: poſſibile eſt non eſſe: negatioeſt non ea que eſt: non poſſibile eſſe: ſed ea que eſt: poſſibile eſſe. eius que eſt poſſibile eſt eſſe: ea que eſt. poſſibile eſt: ſed ea que eſt: nonpoſſibile ē eſſe. Quare ſequi ſeſe inuiceꝫ videbuntur hee poſſibile eſt eſſe: poſſibile eſt non eſſe. Ideeniꝫ poſſibile eſt eſſe: non eſſe. Non eniꝫ contradictiones ſunt ſibiinuiceꝫ huiuſmodi: poſſibile: poſſibile non eſſe. ſed poſſibile eſt eſſe: non poſſibile eſt eſſe nunꝙͣ ſimul in eodē vere ſunt. opponuntur enim. At vero poſſibile eſt non eſſe et nonpoſſibile eſt non eſſe: nūquaꝫ ſimul ſunt. Similiterautem eius que eſt neceſſarium eſſe: non ea que ēneceſſarium non eſſe negatio eſt: ſed ea que eſt nonneceſſarium eſſe. eius vero que eſt neceſſarium eſtnon eſſe: ea que eſt non neceſſariuꝫ non eſſe. eiusque eſt impoſſibile eſſe: non ea que eſt impoſſibilenon eſſe ſed non impoſſibile eſſe. eius vero que eſtimpoſſibile eſſe ea que ē īpoſſibile eſt eſſe. Appoſitiones vocat predicationes: dicit ergo in hispropoſitionibus que preter aliquem modum dicuntur predicantur quidem ſemper eſſe non eſſe vel eaverba que eſſe continent. ſubijciuntur vero res debus illa predicantur: vt album. cum dicimus albumeſt vel homo cum dicimus homo eſt. At̓qꝫ ideo quoniam in his predicatio totam continet propoſitioneꝫveritatem falſitatem predicatio illa determinat.Predicatur autem eſſe vel aliquid quod eſſe continet. Iure ẜm eſſe vel non eſſe contradictiones ponuntur. In his autem: ideſt in quibus modus aliquisdicatur eſſe quidem ſubiectum eſt vel ea verba queeſſe continent. Modus autem ſolus quodāmodo predicatur: nam quod dicitur eſſe ſolum ſine modo aliquo ipſius rei ſubſtantia pronunciatur: queritur ineo quodāmodo an ſit: idcirco eſſe ponente affirmatione dicit negatio non eſſe. In his autem in quibusmodus aliquis eſt: non dicitur aliquid eſſe. Sed cumqualitate quadam eſſe: vt eſſe quidem nec affirmatio ambigat nec negatio. De qualitate autem: ideſtquomodo ſit: tunc inter aliquos dubitatur: atqꝫ ideoponente aliquo quoniaꝫ Socrates bene loquiturponitur negatio: quoniam bene non loquitur. Sedquoniam non bene loquitur. Idcirco quoniam (vtdictuꝫ eſt) non ad eſſe vel ad verba que eſſe continēt propoſitionem totam conſtituunt. ſed potius ad modum intenditur animus audientis: cuꝫ affirmatio aliquid eſſe pronunciat. Si igitur hoc continet totiuspoſitionis vim quod autem propoſitionis vim continet predicatur: ẜm id quod predicatur ſemper oppoſitiones fiunt: recte ſolis modis vis negationis apponitur. His autem rationabiliter conſtitutis: illudrurſus exequitur quod non modo cōtradictio non eſtpoſſe eſſe poſſe non eſſe: verum etiā huiuſmodipoſitiones: que cum modo ſunt poſite: ſi negationemtamen habent ad eſſe iunctam: omnino negatiōesſunt: ſed affirmationes: poſſunt enim earum negationes alie reperiri: ait enim: eius vero que eſt poſſibilenon eſſe negatio eſt non poſſibile non eſſe: intantuminquit non eſt vlla contradictio eius que eſt poſſe eius que eſt poſſe non eſſe: vt ea que dicit poſſeeſſe: non eſſe negatio: ſed potius affirmatio cōuincat̉Affirmatio autem affirmationi nunqͣꝫ opponiturq 3