Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
99v
Einzelbild herunterladen
 

De interpretatione ſecunde editionis lib. ii.

vniuerſales ſunt neqꝫ particulares: he neqꝫ cōtrarieſunt neqꝫ ſubcontrarie. Subcontrarie quidem iccirco non ſunt qꝛ non habent additam particularem determinationem iccirco v̓o contrarie non ſunt: qꝛ determinatio vniuerſalis in his non eſt. Nunc auteꝫtantum vellet oſtendere eas contrarias non eſſe deſubcontrariis v̓o in preſenti vellet omittere: has eſſeindefinitas dixit: que vniuerſale determinatum vniuerſaliter non habent: ut .ſ. has non eſſe contrariasintelligeremus. Iccirco v̓o non adiecit ꝑticularitatēeas non habere: qm̄ a ſolis contrarijs ſeꝑare indefinitas volebat non etiam a ſubcontrarijs. Ergo ſi indefinitas a ꝯtrariis ſubcontrariis ſeꝑare voluiſſetita diceret. Qn̄ autem in vniuerſalibus non vniuerſaliter nec ꝑticulariter: non ſunt contrarie neqꝫ ſubcontrarie. Sed quoniam non eas volebat nuncſubcontrarias demonſtrare: ſed tantū non eſſe ꝯͣriasiccirco ei dicto qd̓ eſt qn̄ auteꝫ in vniuerſalibꝰ vniuerſaliter non addidit vel particulariter. hoc enim ſiaddidiſſet ad ſubcontrarias tenderet: de quibus nihil eſt additum. quare hoc dicit. he que indefinite ſūtquoniam non habent vniuerſalitatem: contrarie nonſunt. Sed cum per ſe quidem contrarie non ſunt: poſſunt tamen quedaꝫ ſignificare contraria. hoc quid ſitmultipliciter expoſitorum ſententiis expeditur. Herminius namqꝫ dicit iccirco indefinitas poſſe aliquando ſignificare ꝯͣria: ipſe careāt ꝯͣrietate: quippe qvniuerſalium rerum ſunt. additum tamen vniuerſalenon habent: in ſolis his quibus ea que affirmant̉ autnegantur ſubiecto naturaliter inſunt. vt cum dicimꝰhomo rationaliſ eſt: homo rationalis non eſt. quoniārationalitas huiuſmodi eſt que in natura ſit hominiſEt affirmatio negatio inter ſe verum falſumqꝫ diuidunt: quedam quodammodo ab his contraria ſignificantur. Sed nihil hoc attinet ad contraria ſignificanda in his que ſunt indefinita. Nam etiam particulares ipſe quoqꝫ in talibus verū falſumqꝫ diuiduntvt eſt quidam rationalis eſt quidam homo rationalis non eſt. has igitur ſecundum Herminium videmus poſſe ſignificare cōtraria. Cur ergo dixit in hisquoqꝫ quoniam quidem contrarie non ſunt: que aūtſignificantur eſt eſſe contraria. Alexander auteꝫ hocdicit: quoniam indefinite ſunt he: nihil eas inquithibet ſicut ad particulares ita quoqꝫ ad vniuerſalesreducere: que videntur eſſe contrarie: vt in eo qd̓ eſthomo animal eſt: homo animal non eſt: quoniam hepropoſitiones indefinite ſunt. poſſunt accipi quaſitrarie. Nam ſi dicimꝰ homo animal eſt poteſt ita accipi tāqͣꝫ ſi dicatur omnis homo animal eſt. ruiſushomo animal non eſt ita audiri poteſt tanqͣꝫ ſi dicat̉nullus homo animal̓ eſt. Cum autem dicitur homoambulat: homo non ambulat non ad contrarias: ſedad ſubcontrarias mens ducitur auditoris. Quocircapoſſunt indefinite aliquando ſignificare ꝯtraria qm̄eo ipſo quo ſunt indefinite: nihil eas prohibet adtrariorum ſignificationem vniuerſaliumqꝫ reduci.hec quidem ſententia habet aliquid rationis: non tn̄integre id quod ab Ariſtotele dicitur oſtendit: meliorem ſententiam ſponte reiecit: quaꝫ porphyriꝰ approbauit ſunt enim quedam negationes: que intra ſeaffirmationis eius quam negant retineant contrarietatem: ut in eo eſt ſanus eſt: non eſt ſanus: id qd̓dicitur non ē ſanus ſignificat eger eſt: qd̓ eſt ꝯtrariūſano eſſe: Rurſus cum dicimus albus eſt: ſi cōtrahanc negemus que dicit homo albus non eſt: ſi

gnificare poterit: qm̄ homo niger eſt: nam qui nigerē albꝰ ē. ſed nigꝝ eſſe albū contrariū ē. Quareſignificāt quedā negationes affirmatiōeſqꝫ ꝯͣria: ſedhoc non ſꝑ. in eo eſt homo ambulat: homoambulat: nullum ꝯͣriū ꝯtinet̉. Ambulationi .n. nihileſt ꝯͣrium: atqꝫ ideo dicit conſtat duas has quidē contrarias non: iccirco ſunt vniuerſales: non vl̓ iter enuncient̉ Poſſe autē aliquotiens ꝯtraria ſignificare: cum intra negōeꝫ ꝯtrarium affirmationis includit̉. Aſpaſius vero alexander hanc poſteriorē nonprobāt. Nos v̓o dicimus ꝗdē Alexandri ſententiāabhorrere ratōe: ſꝫ hāc porphirii eſſe meliorē.ait qn̄ aūt in vl̓ibus vniuerſaliter ſunt ꝯtrarieque autē ſignificant̉ eſt eſſe ꝯͣria. ab Alexandro noneſt expoſitū: ſed tātū dictum qm̄ poſſunt ꝓpoſitiones ipſe ꝯͣrie. A porphirio v̓o expoſitū diligenter eſtqn̄ ea que ſignificantur poſſint eſſe contraria. Quodipſe ariſtotelis textus exp̄ſſit. qͣꝫ qͣꝫ Alexander quoqꝫeandem: quā Porphyriꝰ expoſuit: viderit expoſitionem. tn̄ (vt dictū eſt.) ſponte reiecit. ſibi h̓mōiexpoſitionis confirmauit ſententiā diſplicere. Mihiv̓o aut vtreqꝫ recipiende expoſitiones videntur: autmelior iudicanda poſterior: hoc .n. ip̄e quoqꝫ Ariſto.quodāmodo ſubter oſtendit dicit. Simul eniꝫ veruꝫ ē dicere qm̄ eſt homo albus non eſt homo albꝰ eſt homo probus non eſt homo probus. ſi enī turpis eſt non ē ꝓbus: ſi fit aliquid eſt. Cuius quidēloci que ſit expoſitio: cum ad id venerimus: demōſtrabimus. Cognoſcendum aūt eſt memoria retinendū quecūqꝫ ꝓpoſitiones vl̓es vl̓r fuerint p̄dicate: ſi heaffirmatiue: ille v̓o ſint negatiue: ſemꝑ vtraſqꝫ eſſe ꝯͣrias: ſi nihil equiuocationis aut tꝑis aut aliquoꝝ queſupra determinata ſunt ad ſaciendā oppoſitionemꝯͣrietatis īpediat. Non tn̄ oīs quecūqꝫ ꝯͣrie ſunt heaut in vl̓ibuſ vl̓iter ponūt enūciationē: aut vna affitmatiua eſt altera negatiua: vt in eo eſt ſocrates ſanus eſt ſocrates eger eſt hic enī neqꝫ in vl̓i vl̓ taſpoſita eſt. neqꝫ rurſus vna eſt affirmatio altera v̓o negatio: ſed ſunt contrarie ꝓpoſitiones. Contraria enimmatiua altera negatiua: ſtatim naturaliter eſſent ꝯͣrie. Que aūt ꝯͣrie eſſent: non neceſſe eſt eas vel vl̓evl̓r enunciare: vel vnā eſſe affirmatiuaꝫ alterā negatiuam: Sed aliquotiens quidē poſſe has eſſe ꝯͣrias:vl̓e in vl̓ ibus non ſignificarent: ſꝫ hoc in his tm̄ queeēnt in ſubiecto: de quo ſit affirmatio naͣlis: vt in eoqd̓ ē aīal homo. dicimꝰ aīal eſt: aīal noneſt: qm̄ in naͣ hoīs aīal eſt. iccirco hec affirmāſ illa negans vident̉ eſſe contraria: qͣꝫ qͣꝫ illic nulla determīatio neqꝫ ꝑticularitatis neqꝫ vniuerſalitatis addatur. In eo v̓o qd̓ rniuerſale p̄dicat̉: id qd̓ eſt vniuerſaliter predicare non eſt verū. nulla enim affirmatio erit vera: in qua de vniuerſaliter predicato vl̓epredicet̉: vt oīs homo eſt omne animal. Quod dicit hmōi eſt. oīs propoſitio ſimplex duobusterminis cōſtat. his ſepe addit̉ aut vl̓itatis aut ꝑticularitatis determinatio: ſed ad quam ꝑtem he determinationes addantur. exponit Uidet̉ enī Ariſtotelip̄dicato termino determinationē oportere cōiungi. in hac enī propoſitione ē aīal eſt. querit̉ ſubiectum ne debeat determīatiōe dici: vt ſit oīsaīal eſt: an p̄dicatū ut ſit aīal eſt. An vtūqꝫ utſit oīs aīal eſt: ſed ncutꝝ eoꝝ que poſterius dicta ſunt: