Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
99r
Einzelbild herunterladen
 

De interpretatione ſecunde editionis li. ii. 5

qm̄ hec falſa eſt: vera eſt quidā iuſtus non eſt. Etrurſus in eo ē: nullꝰ iuſtꝰ eſt: qm̄ falſa negatioē: va eſt affirmatio ꝗdā iuſtꝰ ē: hec aūt vl̓is affirmatio ꝑticularis negatio ſunt angulares: vl̓ isnegatio ꝑticularis affirmatio: ip̄e quoqꝫ ſūt angulares ꝯͣdictorie noīant̉. Et hec illa ē quā q̄rit ꝯͣdictio in vna ſemꝑ vera altera ſemꝑ falſa ſit. Suꝑioris aūt diſputatiōis integrū deſcriptionis ſubdidimꝰexēplar: quatenus qd̓ aīo cogitationeqꝫ cōceptū eſt:oculis expoſitum memorie tenatius infigatur.Affirmatio vl̓isNegatio vl̓isnullꝰ iu. ēcōtrarieIois iu. ēꝗdā h. iu. ēꝗd.. iu. ēſubꝯͣrieNegatio parti.affir. ꝑticularꝭ His ergo ita ſeſe hn̄tibus indefinitas ꝓpōnes ſingulareſqꝫ videamus. primū de indefinitꝭ diſputandūeſt. Indefinite igitur ſe v̓itatē falſitatēqꝫ diuidūt. enim dico iuſtꝰ ē iuſtꝰ ē: vtraſqꝫveras cōtingit indefinitas. quocirca eas a ꝯͣdictōeſeꝑamꝰ. ꝯͣdictio nāqꝫ ꝯſtituit̉ (vt ſepe dcm̄ eſt) eonūqͣꝫ vtreqꝫ vere aut vtreqꝫ falſe reꝑiri āt: ſꝫ vnaſꝑ veritatis: altera falſitatꝭ capax ē. Sꝫ vl̓itatē ꝓferūt indefinitā: ille definitaꝝ ꝑticulariū viꝫ tenēt: taleenim ē dico iuſtꝰ ē: tāqͣꝫ ſi dicā quidā iuſtꝰē. rurſuſ tale ē dico iuſtꝰ ē: tāqͣꝫ ſi dicā qui iuſtꝰ non eſt. hoc illa res approbat: quēadmodum definite ꝑticulares in aliꝗbꝰ vere eſſe pn̄tin aliquibꝰ veꝝ faliūqꝫ diuidūt: nūqͣꝫ v̓o vtraſqꝫ falſas ꝯtingit ita quoqꝫ in indefinitis vl̓e ſignificantibus vtraſqꝫ ſil̓ veras eſſe contīgit: vt in eo dicimꝰ iuſtus eſt: iuſtus non ē. vtraſqꝫ falſas ꝓferre īpoſſibile eſt: ſꝫ vnā veram: alterā falſam in his facilime reꝑimꝰ in his .ſ. terminis naturaliter neceſſario ſubiectis ſubſtantiis inhereſcūt in his ineſſenon pn̄t: ut qm̄ aīal hoī ex neceſſitate ineſt ſiꝗs dicathomo aīal ē: idqꝫ neget̉ aīal non ē: vel lapis ē lapis non ē: vna vera ſtatī falſa altera reꝑit̉: atqꝫ he cōtra vniuerſales vniuerſaliter p̄dicatas faciūtꝯͣdictionem. Nam ſi cōtra illam que eſt oīs iuſtuseſt: iuſtus non eſt in oppoſitiōe cōſtituat̉: vna ſē ẜa eſt: altera falſa. Et ſi cōtra que eſt nullꝰ iuſtus eſt. indefinita propoſitio que eſt iuſtus eſt oꝑponatur: veꝝ inter ſe propoſitiōes falſumqꝫ diſtribuunt: ſicut definite quoqꝫ vniuerſaliū propoſitiōes ſecundum particulares atqꝫ vniuerſales oppoſite qͣꝫtitates contradictorias faciūt oppoſitiones. Quareſtat eas que vl̓em non vniuerſaliter proferūt: ſuntindefinite: neqꝫ particulare: neqꝫ vniuerſale proferentes. ipſas quidē non ſemꝑ inter ſe verū falſumqꝫ diuidere: particularibus tn̄ definitis conſimiles. Singulares v̓o que ſunt: vnū oppoſitiōis modū inter ſetenent. has ſi ad idem ſubiectum: ad idē p̄dicatū: adeandē partē: ad idē tempus: ad eandē relationē eodē propoſueris. inter ſe veꝝ falſuꝫ ve diſtribuūt: vteſt ſocrates iuſtus eſt: ſocrates iuſtus ē. Sūt igit̉due contradictiōes vna que ſit in vniuerſalibꝰ angu

lariter particularibꝰ cōtrapoſitis: altera que ſit ī ſingularibus cuꝫ oībus his quas in ſophiſticis elenchisexpoſuit determinatiōibus expoſitis. quare quoniaꝫquemadmodū ſe habeāt propoſitiōes: quoqꝫ faciant contradictorias oppoſitiōes oſtēdimus: ad ipſaAriſt. verba veniamus: in quibꝰ per hec ante cognitafacilis poterit euenire cognitio. Suꝑioris deſcriptionis intelligentiam plenius notat. Ait enī qn̄ res vniuerſalis vniuerſaliter deſignat̉: ꝗs vniuerſaliteraffirmat ſi eādē aliuſ vniuerſaliter neget. ita ſibimetcomꝑatas propoſitiones eſſe ꝯͣrias. Atqꝫ in hoc ſuaꝫſententiā māifeſtiꝰ on̄dit. Ait enī dico autem vniuerſalem enunciationē in vniuerſali: vt oīs albus eſt.nam cuꝫ vniuerſalis ſit homo: in vniuerſali hoīe vniuerſalis eſt enūciatio: quaꝫ dicit̉ oīs homo. Res ergo vniuerſalis .i. oīs que eſt determinatio vniuerſaliter p̄dicata ē hoc affirmatiue. negatiue v̓ovniuerſaliter ita dicetur nullꝰ homo albus eſt. nulluseniꝫ vl̓itas vniuerſalitati eſt adiecta ē hocigitur. vniuerſale vniuerſaliter enunciantes affirmatio negatio contrarie ſunt: ſicut ipſe teſtat̉: nosin ſuperiori expoſitione digeſſimus. Quando autem in vniuerſalibus non vniuerſaliter: non ſunt contrarie: que autem ſignificantur eſteſſe aliquando contraria. dico autem non vniuerſaliter enūciare in his. ſūt vniuerſalia ut ē albꝰ eſt albus homo. enim vniuerſale ſit. nonvniuerſaliter vtitur enunciatione. omnis nāqꝫvniuerſale ſignificat. ſed quoniam vniuerſaliter. Uolenti indefinitā propoſitionem qualis eſſet on̄dere: non auferenda fuit ab vniuerſali termino vniuerſalis determinatio: veꝝ etiaꝫ particularis: oportuit dici hoc modo. Qn̄ autē in vniuerſalibus vniuerſaliter neqꝫ ꝑticulariter non ſunt contrarie. Nuncautem qm̄ non addidit neqꝫ ꝑticulariter: videt̉ nonde indefinitis: in quibus neqꝫ vniuerſalitas neqꝫ ꝑticularitas adeſt: ſed tantū de ꝑticularibus loqui: abus ſolum vniuerſale non ēt particulare ſubtraxit: ſꝫquid velit on̄dere ipſe cōuenientibus exēplis edocuit enī ꝓpoſuit exēpla ꝑticularis ꝓpoſitiōis ſed indefinite. Ait .n. dico autē non vniuerſaliter enunciarein his que ſunt vniuerſalia: vt eſt albus homo eſtalbus homo. Qd̓ ſi particularem mōſtrare voluiſſet:ita diceret vt eſt quidam albus: non eſt quidāalbus. ſed qm̄ exemplum quid vellet oſtendit. Nosquoqꝫ ſuꝑiori propoſitioni que eſt. Qn̄ autem in vniuerſalibus non vniuerſaliter deeſſe putemus aut ꝑticulariter: vt particularitatem vniuerſalitatem extota auferat dictione: vt poſt exempla docuerunteum loqui de particularibus ſed de indefinita. Quare hoc dicit. vt ſi neqꝫ vniuerſales ſint propoſitionesneqꝫ particulares: quod ſubaudienduꝫ eſt: ille ſūtcontrarie. ſunt enim contrarie que vniuerſaliter vniuerſalem terminuꝫ proponunt. Indefinite v̓o ad vniuerſalem terminum vniuerſalem determinationemnon habent. Iccirco autem ab indefinitis vniuerſalitatē ſolā non particularitatem quoqꝫ ſeiunxit:indefinitas propoſitiones a contrariis ſolum non ēta particularibus ſegregabat. Quod autem dico taloeſt ſi vellet oſtendere indefinitas propoſitiones: proprie diceret indefinitas neqꝫ ꝑticulares eſſe neqꝫ vniuerſales que auteꝫ in vnuerſali neqꝫ vniuerſal̓r neqꝫꝑticulariter proponunt̉. ideſt que neqꝫ vniuerſalesſunt neqꝫ ꝑticulares indefinite ſunt: Nam que neqꝫ