Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
84r
Einzelbild herunterladen
 

De interpretatione editio nis ſecunde lib. i. s.

ar̄ hoc ſubtiliter perpendentibus liquere hunc librūiq analyticos eſſe preparatū. Naꝫ ſicut hic de ſimpliqi propoſitiōe diſputat ita quoqꝫ in analyticis de ſimolicibus tantum cōſiderat ſyllogiſmis: ut ipſa ſyllogiſmorum propoſitionūqꝫ ſimplicitas non ad aliud niſiad continēs opus ariſtotelis ꝑtinere videatur. Quare non eſt audiendus andronicus: qui ꝑꝑ paſſionumnomen hunc libruꝫ ab ariſtotel: operibꝰ ſeperat. Arigoteles enim iccirco paſſiones anime intellectꝰ vocauit: intellectꝰ quos ſermōe dicere or̄one ꝓferreconſueuimus: ex aliqua atqꝫ vtilitate ꝓfecti ſunt.vt .n. diſperſi homines colligerētur: legibꝰ vellētſubiecti: ciuitateſqꝫ condere: vtilitas q̄dā fuit:quocirca que ex aliqͣ vtilitate vēiūt: ex paſſiōe quoqꝫpenire neceſſe eſt. vt diuina ſine vlla ſūt paſſioneita nulla illis extrinſecᶻ vtilitas valet adiūgi. Que v̓oſunt paſſibilia: ſemꝑ aliquā cām atqꝫ vtilitateꝫ quipuſ ſubſtentētur inueniūt. Quocirca hmōi intellectꝰqui ad alterum or̄one proferendi ſunt: qm̄ ex aliquacauſa atqꝫ vtilitate vidētur collecti: recte paſſiōesanimi nominati ſunt. Et de intentiōe ꝗdē: de libriinſcriptione: de eo hic maxime ariſtotelis liber putandus eſt: hec dicta ſufficiant. Quid v̓o vtilitatis habeat: non ignorabit: qui ſciet qua in or̄one veritas conſtet falſitas. In ſola .n. enūciatiua or̄one hecconſiſtūt. v̓o que diuidāt verū falſumqꝫ: ve diffinite. vel que varie mutabiliter veritatē falſitatēqꝫpartiantur. que ve iūcta dici poſſint. cuꝫ ſeparata valeant predicari que ſeparata dicant̉. cum iuncta nonſint predicata. que ſint negationes modo propoſitionum que eaꝝ conſequētie. aliaqꝫ plura in ipſo opere cōſiderator poterit agnoſcere. quaꝝ magnā exꝑietur vtilitatem. qui animū cura alicuiꝰ inueſtigatiōisaduerterit. Sꝫ nūc ad ipſius ariſtote. verba vēiamꝰ.Rimuꝫ oportet conſtituere. quid ſit nomen. quid ſit verbum. poſtea quid negatio affirmatio. enun ciatio. or̄o:Librū inchoans de quibꝰ in libri ſerietractaturus ſint: an̄ propoſuit: ait enī oportere priusde quibus dſputaturus eſt diffinire. hic enim conſtituere diffinire intelligendum ē: determinandū namqꝫ eſt quid hec omnia ſint ideſt quid nomen ſit: quidverbum ⁊c. que elementa interpretationis eſſe prediximus. Sꝫ affirmatio atqꝫ negatio ſub interpretatione ſunt. Quare nomen verbum affirmationis negationis elementa eſſe manifeſtū eſt. his enī compoſitis affirmatio negatio coniunguntur. Exiſtit hicquedam queſtio cur duo tātū ſe nomen verbuꝫ determinare promittat. plures partes or̄onis videantur. Quibus hoc dicendū ē tm̄ ariſtot. hoc librodiffiniſſe: qͣꝫtū illi ad id inſtituerat tractare ſuffecerit tractat nāqꝫ de ſimplici enūciatiua or̄one .ſ. huiuſmnodi eſt: vt iunctis tm̄ verbis nominibꝰ cōponatur. Si quis nomen iūgat verbū dicat. ſocratesambulat. ſimplice̓ enūciatiuā fecit or̄onē. Enūciatiuanamqꝫ oratio eſt (ut ſupra memoraui) que hꝫ in ſe veri falſi ve deſignationē. ſꝫ in hoc qd̓ dicimꝰ ſocratesabulat. aut veritas neceſſe ē vt cōtineat̉ aut falſitashoc .n. ſi ambulāte ſocrate dr̄ veꝝ eſt ſi ambulante: falſum eſt: Perficit̉ ergo enūciatiua or̄o ſimplexex ſolis nominibꝰ atqꝫ verbis. Quare ſuperfluū ērere: cur alias quoqꝫ que vident̉ or̄onis partes noͣpoſuerit: non totius ſimpliciter or̄onis ſed tantumnmplicis enunciationis inſtituit elemēta partiti. quā

qͣꝫ he due proprie partes or̄onis dicende ſint nomē.ſ. verbū. hec .n. per ſe ſe vtraqꝫ ſignificant. Coniūctiones aūt vel propoſitiōes nihil oīno niſi alijscte deſignāt. Participia v̓o v̓bo cognata ſūt: vela gerundiuo veniant: vel tēpus propria ſignificatione contineant. Interiectiones v̓o atqꝫ pronoīanec̄ non aduerbia in nominis loco ponenda ſunt: iccirco aliꝗd diffinitū ſignificant: vbi nulla ē vel paſſionis ſignificatio vel actiōis. Qd̓ ſi caſibus hoꝝ quedāflecti non poſſūt: nihil īpedit. Sūt enī q̄dā nominamonoptota vocant̉. ſi quis longius iſta proximepetita eſſe arbitret̉: illud tn̄ concedat qd̓ ſupra diximus. eſſe equū calumniari ei: de or̄one:ſed tm̄ de ſimplici enūciatione: ꝓponat: tm̄ ſibi addiffinitionē ſumperit. qͣꝫtum arbitratus ſit operi inſtituto ſufficere. qͣre dicēdū eſt ariſtotelē oīs or̄onis partes opere hoc velle diffinire: ſed tm̄ ſolius ſimplicis orationis enunciatiue: ſunt .ſ. nomē verbū.Argumentū auteꝫ huius rei hoc eſt: poſtqͣꝫ .n. ꝓpoſuit dicens. Primuꝫ oꝫ conſtituere quid ſit nomē ꝗdverbum. non ſtatim inquit quid ſit or̄o: ſed mox addidit qͣd negatio. ꝗd affirmatio: ꝗd enūciatio: poſtremo v̓o quid or̄o. ſi de or̄one loq̄ret̉: poſt nomen verbuꝫ non de affirmatiōe negatiōe: poſthāc de enunciatione. ſed mox de or̄one dixiſſet. Nūcv̓o qm̄ poſt nominis verbi propoſitionē affirmationem negationem enūciationē poſt or̄oneꝫ ꝓpoſuit: cōfitēdū eſt id qd̓ an̄ diximus or̄onis vni uerſalis. ſed ſimplicis enūciatiue or̄onis: diuiditur inaffirmationē atqꝫ: negationē: diuiſionē partiū facerevoluiſſe: que ſunt noīa verba. hec enī ſeipſa intellectum ſimplicē ſeruant. que eedem dictiones vocāt̉ſed ſole dicūtur. Sūt namqꝫ dictiōes alie quoqꝫvt or̄ones vel īperfecte: vel ꝑfecte cuiꝰ: plurester ſupra docui: inter quas ꝑfecte or̄ois ſpēs ē enūciatio. Et huius quoqꝫ alia ſimplex: alia cōpoſita eſt.De ſimplicis v̓o enūciationis ſpēbꝰ inter philoſophos cōmētatoreſqꝫ certat̉. Aiunt enī quidā affirmationē atqꝫ negationē enūciationi vt ſpēs ſuppōi oportere: in ꝗbus porphy. eſt. Quidā v̓o nulla rōne conſentiunt: ſꝫ cōtendūt affirmatiōem negationē equiuoca eſſe: et vno quidē enūciatiōis vocabulo nūcupari. Predicari āt enūtiatōnē ad vtraſqꝫ vt nomē equiuocū: vt genꝰ vniuocū: quoꝝ prīceps alexander ē:quoꝝ cōtentiōes apponere videt̉ inutile. Ac priusꝗbꝰ modis affirmationeꝫ atqꝫ negationē ſpēsenūciationis alexāder putet: dicēdū ē. poſt v̓o addāqua porphyriꝰ hec argumētatiōe diſſoluerit Alexā.nāqꝫ iccirco dicit. ſpecies enunciatiōis affirmationē negationē: qm̄ affirmatio prior ſit priorē v̓oaffirmationē iccirco conatur oſtendere: oīs negatio affirmationē tollat ac deſtruat: ſi ita ē pͥor ē affirmatio: que ſubruat̉: quā negatio ſubruat. ī ꝗbusautem prius aliquid poſterius eſt illa ſub eodemgnͣe pōi poſſūt: ut in eo titulo predicamētoꝝ dcm̄eſt qui de eis que ſunt ſil̓ inſcribitur. Amplius negatio īꝗt diuiſio ē: affirmatio cōpoſitio atqꝫ cōiūctioī .n. dico ſocrates uiuit: uitā ſocrate cōiūxi cumdico ſocrates non viuit. vitam a ſocrate diſiunxi. diuiſio igit̉ quedā negatio ē: cōiūctio affirmatio:poſiti aūt eſt cōiunctiqꝫ diuiſio. Igit̉ affirmatio q̄dāeſt cōiūctio. negatio uero cōpoſiti cōiūctiqꝫ ē diuiſioPrior igit̉ eſt cōiūctio: qd̓ ē affirmatio. poſterior v̓odiuiſio: quod ē negatio. Illud quoqꝫ adiecit: oīsaffirmationē fcā enūciatio ſimplicior ſit negatiōeꝫ