Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
83v
Einzelbild herunterladen
 

De interpretatione editionis ſecunde lib. i.

ius intentio de ſignificatiuis reꝝ vocibꝰ in tm̄ quantum cōceptiōes animi intellectuſqꝫ ſignificent. de decem āt predicamentis libri intētio in eius cōmētariodicta eſt: qm̄ ſit de ſignificatiuis rerū vocibus: quotpartibus diſtribui poſſit eaꝝ ſignificatio in tm̄ quantum ſenſuū atqꝫ ītellectuū medietatē res ſubiectasintellectibus voces ipſe valeant deſignare. In operev̓o de arte poetica non eodē diuidit locutionē: ſꝫoēs oīno locutionis partes appoſuit confirmans eſſelocutionis partes elementa: ſyllabas: cōiunctiōes: atticulos nomina: caſus: verba or̄ones. locutio nāqꝫin ſolis ſignificatiuis vocibus conſtat: ſed ſuꝑgrediēsſignificatiōes vocū ad articulatos ſonos vſqꝫ cōſiſtit.Quelibet enim ſyllaba vel quelibet alia vox: que ſcribi litteris poteſt: locutionis nomine continetur: quegrece dr̄ lexis. Sed non eodē interpretatio. huicnāqꝫ eſt ſatis: vt ſit hmōi vox: que litteris valeatannotari. ſed adhuc vt aliquid quoqꝫ ſignificet. Predicamentorum v̓o in hoc ratio cōſtituta eſt: ī quo hedue partes interpretatiōis res intellectibꝰ ſubiectasdeſignant. Nam quoniam decem res omnīo in omninatura reꝑiuntur decē quoqꝫ intellectus erūt: quosintellectus quoniam nomina verba ſignificant decēomnino erunt predicamenta: que verbis atqꝫ nominibus deſignentur. duo v̓o quedaꝫ ſunt ideſt nomen verbū: que ipſos ſignificant intellectꝰ. Sunt igiturelementa interpretationis verba nomīa proprie v̓opartes quibus ipſa conſtat interp̄tatio: ſunt or̄onis.Orationuꝫ v̓o alie ſunt perfecte: alie imperfecte. perfecte ſunt: ex quibus plene id quod dr̄ valet intelligiimperfecte v̓o in quibus aliquid adhuc animꝰ pleniꝰexpectat audire: vt eſt ſocrates cum platōne. Nulloenī addito adhuc or̄onis intellectus pēdet ac titubat: auditor aliquid vltra expectat audire. Perfectaꝫv̓o orationū ꝑtes. v. ſunt dep̄catiua: vt iupiter olpotens precibus ſi flecteris vllis. Da deinde auxiliū pater: atqꝫ hec omnia firma. Imꝑatiua: vt vade age nate voca zephyros labere pennis. Interrogatiua: vtdic mihi dameta cuiū pecus: an melibei. Uocatiua:vt o pater o hominū rerūqꝫ eterna poteſtas. Enuciatiua in qua veritas vel falſitas inuenitur. vt prīcipioarboribus varia eſt natura creandis. huius autemdue partes ſunt. eſt nāqꝫ ſimplex oratio enūciatiua compoſita. ſimplex: vt dies eſt: lux eſt. cōpoſita vt ſidies ē lux ē̓. In hoc igit̉ libro ariſt. de enūciatiua ſimplici oratione diſputat: de eiuſ elementis nomine .ſ.atqꝫ ꝟbo. Que qm̄ ſignificatiua ſunt: ſignificatiuavox articulata interpretationis nomine cōtinet̉: decōmuni (vt dictum eſt) vocabulo librū de interpretatiōe appellauit. Et theophraſtꝰ quidē in eo libro quēde affirmatione negatione cōpoſuit: de enūciatiuaoratione tractauit: ſtoici quoqꝫ in his libris quosπέρίαξκο μάάυ appellant: de eiſdem nihilominꝰdiſputant. ſed illi quidem de ſimplici de non ſimplici or̄one enuntiatiua ſpeculantur Aꝝ. v̓o in hoc libro nihil niſi de ſola ſimplici enunciatiua orationeſiderat. Aſpaſius quoqꝫ et alexander ſicut in alijs Ariſtotelis libris in hoc quoqꝫ cōmentarios edidere. ſedvterqꝫ ariſtotelē de oratiōe tractaſſe ꝓnūciat. ſiproferre aliquid oratione (ut aiunt ip̄i) interpretari ēde interpretatione nimirū liber veluti de orationeſcriptus eſt: quaſi v̓o ſola oratio: non verba quoqꝫ nomina interpretationis vocabulo cōcludāt̉. Equenamqꝫ oratio verba ac nomina: que ſunt interpretationis elementa: nomine interpretationis vocant̉.

Sed alexander addidit imperfecte ſeſe habere librtitulum. neqꝫ enim deſignare de qua oratione perſerpſerit. multe namqꝫ (vt dictum eſt) ſunt orationes: ſadiciendum vel ſubintelligendum putat de orationillum ſcribere philoſophica dialectica. ideſt qua verum falſumqꝫ valeat expediri. Sed qui ſemel ſolanorationem interpretationis nomine vocari recipit. i.intellectu quoqꝫ ipſius inſcriptionis errauit. cur enimputaret imperfectum eſſe. titulum: qm̄ nihil de quaoratione diſputaret: adiecerit: vt ſi quis interrogansquid eſt homo. alio reſpondente animal. culpet ac dicat imperfecte illum dixiſſe quid ſit. qm̄ ſit omnesdifferentias perſecutus Qd̓ ſi huic ideſt homini ſūtquedam alia cōmunia ad nomē animalis: nihil tamēimpedit perfecte demonſtraſſe quid homo eſſet: eumqui animal dixerit. Siue eniꝫ differētias addat quisſiue non: hominem animal neceſſe eſt eſſe Eodē quoqꝫ modo de oratione ſi quis hoc concedat primumnihil aliud interpretationem dici niſi orationem: curqui de interpretatione inſcripſerit de qua interpretatione dicat non addiderit: culpetur. Non enim eſtſatis eum libri titulum etiam de aliqua continentimunione feciſſe: vt nos eum de nominibꝰ verbi oratiōibus: hec omnia vno interpretatiōis nomne contineret̉: ſupra feciſſe docuimus: hic liber abeo de interpretatiōe nomīat̉. ſꝫ addidit illā īterprtionē ſolā dici: qua in oratione poſſit veritas falſitas inueniri: vt ē enūciatiua oratio: fingentis eſt (vtait porphyrius) potius ſignificatiōeꝫ noīs qͣꝫ docentis: atqꝫ ille quidē in intentiōe libri: in titulo falſus eſt: ſed non eodē de iudicio quoqꝫ libri huiuserat Andronicus enī librū hūc Ariſtote. putat:quē alexā. vere fortiterqꝫ redarguit. Quē acutuꝫdiligētēqꝫ ariſt. libroꝝ iudicē repertorē iudicauerit antiquitas: cur in huius libri iudicio ſit falſus: ꝓrſus eſt magna admiratiōe digniſſimū. namqꝫꝓpriū ariſtotelis. hīc conat̉ oſtendere quoniā quedāariſto. in principio libri huius de intellectibus animitractat: quos ītellectus aīe paſſiōes vocauit: de hiſſe plenius in libris de aīa diſputaſſe commemorat.quoniā paſſiones anime vocabat vel triſtitiā vel gaudium vel cupiditatē vel alias hmōi affectiōes dicitandronicus ex hoc ꝓbari hūc librū ariſtote.:de hmōi affectionibus nihil ī libris de aīa tractauiſſet: ītelligēs ī hoc libro ariſtotelem paſſiones aīe pro affectionibꝰ: ſed pro ītellectibus poſuiſſe. hi.alexan. multa alia addit argumēta. cur hoc opuſ maxime ariſtote. videatur. Ea nāqꝫ dicūt̉ hic que ſertentijs ariſto: que ſunt de enunciatiua oratione cōſertiant. Illud quoqꝫ quod ſtilus ipſe propter breuitatēpreſſior ab ariſtote. obſcuritate non diſcrepat: veltheophraſtꝰ vt ī alijs ſolet de ſil̓ibꝰ rebꝰ tractatēſcꝫ ab ariſtotele ante tractata ſunt: in libro quoqꝫ deaffirmatione negatiōe iiſdē aliquibꝰ verbis vtit̉:bus in hoc libro ariſtoteles vſus ē. Idē quoqꝫ theophraſtus dat ſignū hūc ariſtote. librū. in oībus .n.de quibꝰ ipſe diſputat poſt magiſtrū: leuiter ea tāgique ab ariſtotele dicta an̄ cognouit: alias v̓o diligentiꝰ: res ab ariſtotele tractatas exequit̉. hic quoqꝫidē faciat. ariſtoteles hoc libro de enunciationetractauit leuiter ab illo tranſcurſa ſūt: v̓o magiſtereius tacuit: ipſe ſubtiliori cōſiderationis adiecit.addidit quoqꝫ hāc cauſā: qm̄ ariſtote. ꝗdē de ſyllogimis ſcribere animatus nūqͣꝫ id recte facere potuiſſeniſi quidā de propoſitionibꝰ annotaret. Mihi quod