Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
83r
Einzelbild herunterladen
 

De interpretatione editio nis ſecunde lib. i. s.

Lexander in comentarijs ſuis hac ſe impulſum ꝓnunciat ſumpſiſſe longiſſimum expoſitionis laborem. qd̓in multis ille a prioruꝫſententiis ſcriptorumdiſſideret. Mihi veromaior perſequendi operis cauſa eſt: non facile quiſqͣꝫ vel tranſferendi vel etiam cōmenFtandi continuam ſumAgpſerit ſeriem: niſi vegetius pretextatus priores poſtremoſqꝫ analyticosvertendo ariſtotelem latino ſermōi tradidit: ſed trāſferendo themiſtium qd̓ qui vtroſqꝫ legit facile intelligit. Albinus quoqꝫ de eiſdem rebus ſcripſiſſe ꝑhibetur cuius ego geometricos quidem libros editos ſciode dialectica v̓o diu multumqꝫ queſitos reperirevalui Siue igitur ille oīno tacuit: nos pretermiſſa dicemus: ſiue aliquid ſcripſit nos quoqꝫ docti viri imitati ſtudium in eadem laude verſabimur. Sꝫ quāqͣꝫmulta ſint ariſtotelis que ſubtiliſſima philoſophie arte celata ſunt. Hic tamen ante oīa liber nimis acumine ſententiarum: verboruꝫ breuitate conſtrictuseſt. Quocirca plus hic qͣꝫ in decem predicamentis expoſitione ſudabit̉. Priꝰ ergo ꝗd vox ſit diffiniendūeſt. hoc enim perſpicuo manifeſto omnis libri huius pateniet intentio: Iſagoge ad hunc librum.Ox eſt aeris per linguā percuſſio: que perIlquaſdaꝫ gntturis partes: que arterie vocantur: ab animali ꝓfertur. Sūt enim quidam alij ſoni: qui eodem ꝑficiuntur flatu:quos lingua non percutit: vt eſt tuſſis. hecenim flatu ſit quodam per arterias egrediente: ſꝫ nulla lingue impreſſiōe format̉: atqꝫ ideo nulliſ ſubiacetelementis ſcribi enim nullo modo poteſt. Quocircahec vox non dr̄ ſed tantum ſonus. Illa quoqꝫ poteſteſſe diffinitio vocis: vt eam dicamus ſonum eſſe cuꝫquadam imaginatione ſignificandi. Uox namqꝫemittitur ſignificationis calicuius cauſa proferturTuſſis vero cum ſonus ſit nullius ſignificatiōisſurrepit potius qͣꝫ profertur. Quare quoniam flatusnoſter ita ſe habet: vt ſi ita percutiat̉ atqꝫ formeturvt ſolum eum lingua percutiat: vox ſit: ſi eum linguaſta percutiat: vt terminato circunſcripto quodamſono vox exeat: locutio ſit: que grece dicitur lexis. Locutio enim eſt articulata vox. neqꝫ enim hunc ſermonem. id eſt lexin dictionē dicemus iccirco phaſin dictionem interpretantur lexin v̓o locutionem. Cuiuslocutionis partes ſunt littere: que cum coniunctefuerint: vnam efficiunt vocem coniunctam compoſitamqꝫ: que locutio predicatur. Siue auteꝫ aliquidecunqꝫ vox ſignificet. vt ē hic ſermo homo: ſiue omni nihil: ſiue poſitum alicui nomen ſignificare poſſitut eſt blictiri. hec enim vox cum per ſe nihil ſignificetpoſita tamen vt alicui nomen ſit: ſignificabit: ſiueſe quidem nihil ſignificet: cum alijs vero iuncta deſignet: vt ſunt coniūctiones: hec omnia locutiones vo

cantur: vt ſit propria locutionis forma vox compoſitaque litteris deſcribitur. vt igitur ſit locutio voce opꝰeſt. ideſt eo ſono quem percutit lingua. vt vox ipſaſit per linguam determinata in cum ſonum qui inſcribi litteris poſſit: ſil̓r opus eſt eo ſono quem percutitlingua. ſed vt hec locutio ſignificatiua ſit. illud quoqꝫaddi oportet vt ſit aliqua ſignificandi imaginatio:quam id quod in voce vel in locutione eſt proferaturAut certe ita dicendum ſit. ſi in hoc flatu queꝫ per arterias emittimꝰ: ſit lingue ſola ꝑcuſſio: vox eſt Si v̓otalis percuſſio ſit vt in litteras redigat ſonum locutioeſt. ſi vis quoqꝫ quedam imaginationis addatur: illa ſignificatiua vox reditur. Concurrentibus igiturhis tribus lingue percuſſiōe: articulato vocis ſonituimaginatione aliqua proferendi ſit interpretatio. Interpretatio namqꝫ eſt vox articulata ſeipſam ſignificans. Quocirca omniſ vox interpretatio eſt. ſuntenim animalium ceterorum voces: que interpretationis vocabulo non tenentur. nec omnis locutio interpretatio eſt: iccirco (vt dictum eſt) ſunt locutionesdam: que ſignificatione carent cum per ſe quedamnon ſignificent: iuncta tamen cum alijs ſignificant: vtconiunctiones. Interpretatio autem in ſolis per ſe ſignificatiuis articulatis vocibꝰ ꝑmanet. Quareuertitur vt quicquid ſit interpretatio: illud ſignificet.Et quicquid ſignificat: interpretationis vocabulocupetur: vnde etiaꝫ ipſe quoqꝫ. Ariſto. in libris quosde arte poetica ſcripſit: locutiōis eſſe partes ſyllabas coniunctiones tradidit. Quare ſyllabe in eo ſuntſyllabe nihil omnino ſignificant. Coniūctiones v̓oſignificare quidem pn̄t: per ſe v̓o nihil deſignant. Interpretationis v̓o partes hoc libro conſtituit nomen verbum: que .ſ. per ſeipſa ſignificant. nihilominusquoqꝫ orationem interpretatiōeꝫ eſſe conſtat: queipſa vox ſit ſignificatiuis partibus iūcta: ſignificatōe caret. Quare qm̄ de oratōe ſola ſꝫ ēt denomīe verbo: nec vero de ſola locutiōe ſed ēt de ſignificatiua locutiōe que eſt interp̄tatio: in hoc libroab Ariſ. tractat̉. Iccirco qm̄ verbis atqꝫ nominibus ſignificatiuis locutiōibꝰ nomē īterp̄tatiōis aptat̉a cōmūi noīe eoꝝ de quibus in hoc libro tractatur .i.ab īterpretatiōe ipſe quoqꝫ liber de interpretatiōe.inſcriptus eſt: cuius expoſitionem nos .ſ. qͣꝫ maxime aporphirio: qͣꝫ qͣꝫ etiaꝫ a ceteris trāſferētes latina oratiōe digeſſimus. Hic .n. nobis expoſitor intellectusacumine ſententiarū diſpoſitiōe videt̉ excellere.Erūt ergo interpretationis due prime partes nomē verbū. his enī quicquid ē in intellectibꝰ deſignatur. his namqꝫ totꝰ ordo oratiōis efficit̉. inquantuꝫvox ipſa quidē ītellectū ſignificat: in has duas (vt dictum ē) ſecatur parteſ nomē verbū: inquantū verovox ītellectuū medietatē ſubiectas ītellectui res demonſtrat. Significātiū vocū. Aꝝ. numerū in. x. predicamenta partitus ē. Atqꝫ hoc diſtat libri huius ītentio a p̄dicamētoꝝ in denariaꝫ multitudinē nūeroſitate collecta: hic quidē tm̄ de nūero ſignificātiū vocum querat̉ quantū ad ipſas attīet voces: ꝗbꝰ ſignificatiuis vocibus intellectꝰ animi deſignent̉. ſūt ſimplicia quidē nomina verba: ex his v̓o cōpoſite orones. Predicamētoꝝ v̓o hec intētio eſt de ſignificatiuis rerū vocibus dicere in tm̄ qͣꝫtuꝫ eas animi medius ſignificat intellectus. vocis enim quedā qͣlitas eſtnomen verbū nimirū illa ipſa. x. p̄dicamēta ſignificant. Decē nāqꝫ predicamēta nunqͣꝫ ſine aliqͣ verbiqualitate vel nominis proferūt̉. Quare erit libri hu