Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
65v
Einzelbild herunterladen
 

In librum de interpretatione editio prima

de altero predicatur: conſignificat tempus: idemſcilicet quod verbum: quod eſt currit. Sed hoc ſolodifferre perſpicitur: quod illud finitum verbum eſt:hoc infinitum. Cur autem hoc infinitum eſt: cōtinuaoratione perſequitur. Quoniam ſimiliter in quolibet eſt: quod eſt:quod non eſt. Infinitum inꝗt verbum eſt. qm̄ cum de altero. ſemper predicetur Non currit enim de altero dicitur: tamen eque vel de ſubſiſtente vel de non ſubſiſtentedicari poteſt: vt in eo quod eſt: homo non currit: homo res eſt ſubſiſtens. Ergo dicitur id quod eſt noncurrit: de homine ideſt de re ſubſiſtente. Rurſus dicimus chimera non currit: chimera v̓o non eſt: necomnino ſubſiſtit: poteſt de ea vere dici: quoniamcurrit. Quod enim non eſt: omnino nec currit. Ergoid quod eſt: non currit: de ea re que ſubſiſtit: atqꝫeſt in rebus dicitur: de ea que neqꝫ eſt neqꝫ eſſe poterit predicatur: quare infinitum dicitur verbuꝫ. necſolum hoc: ſed illud etiam. quod qui dicit currit: remquam quiſqꝫ faciat: definite ſignificat: Cum vero dicit non currit: ipſum quidem curſum videtur auferre: ſed vtrum ſedeat: an iaceat: an ambulet: an aliꝗdaliud faciat non relinquit. Quare quoniam ea queſunt: ea que non ſunt: infinita ſunt. de his omnibꝰpredicatur: quoniāqꝫ id quod tollit finituꝫ eſt: qd̓ v̓oponit infinitum ꝑꝑ hoc verbum vocabitur infinituꝫ. Similiter autem vel curret vel currebat nonverbum eſt. ſed caſus verbi. Differt autem a verbo hoc quidem conſignificat preſens tempus. illa vero que circa ſunt. Ut in nomine fecit cum caſus a nominibus diſtribuit. ita quoqꝫ caſus verborum nunc a uerborum ratione diſiungit. Curret enim quod futurum eſt: velcurrebat quod preteriti retinet partem: vel cucurritquod eſt integrum perfectumqꝫ preteritum ſuntverba: ſed verborum caſus preſens enim aut futuruꝫexpectat: aut preteritum relinquit. Atqꝫ ideo futurūtempus ad preſens tendit: preteritum a preſenti inchoat. vnde ſit vt principaliter contineat verbum idquod eſt preſens: vt ſit verbum integrum quod preſens deſignat. hec auteꝫ que preter preſens in aliquaſignificatione ſunt: non ſunt verba ſed verborum caſus. Hic quoqꝫ ſicut in nomine fecit verborum caſuum differentiam prodit. Ait enim omne verbumſens ſignificat tempus. Caſus vero verborum illudtempus ſignificat: quocirca ipſum preſens eſt. idqꝫplectitur. Complectuntur autem id quod eſt preſens.circa quod ipſa ſunt. Futurum preteritum tempusinter vtraqꝫ enim tempora preſens locatur. Quicquid ergo vel futurum tempus: vel preteritum ſignificat: que tempora preſens complectuntur circa ſūtnon verba: ſed verborum caſus dicuntur. Eſt ergo integra definitio verbi. Uerbū ē vox ſignificatiua ſecūdum placitum cum tempore: cuius nulla pars extraſignificatiua eſt ſeparata: definitum aliquid ſignificans: pręſentis ſignificationem tenens. Quoniam vero pars verbi nihil extra deſignet ex eo manifeſtumeſt: qd̓ ne nominis quidē pars ꝗcquā extra ſignificatIpſa quidem ſecundum ſe dicta verba nominaſunt. ſignificant aliquid. Conſtituit enim qui dicit intellectum. qui audit quieſcit. Subtiliſſimum quidem ingreditur ſenſum: ſed ē hu

iuſmodi. Omne inquit verbum per ſe ſine alteriusconiūctione prolatum nominis quodāmodo ſpeciemtenet: vere nomen eſt. Cum enim dico homo currittunc id quod dixi currit ad hoīem referens integruꝫfeci verbum: qm̄ ſine dubio ſemper de altero predicatur: ſin v̓o ſe dixero currit: ſuuꝫ quiddem quodāmodo facio ipſum currit: cum nullo alio iungens:ſit mihi nomē. Unde greci quoqꝫ his ſe dictis verbis: aliquotienſ addunt articularia prepoſitiua: vt eſtτο τρ ἕχ έιητουτρέχέίν Si quis eniꝫ dicat velocieſt id quod eſt currere: eo quod eſt ambulare. In illonominatiuum iunxit articulū dicens: id quod eſt cuirere. In illo vero ablatiuum dicens: eo quod eſt ambulare: velut ſi quis in nomine dicat: id qd̓ eſt ſcānuꝫleuius eſt eo qd̓ eſt oſtiū. Hoc qd̓ diximª: id qd̓ ē ſcā: ad ip̄ꝫ ſcānū articulare p̄poſitiuū iunximꝰ: tāqͣꝫ ſidiceremus hoc ſcamnū: qd̓ rurſus diximus eo quodoſtium: tamqͣꝫ ſi diceremus hoc oſtio. Ita quoqꝫdicimus velocius eſt id quod eſt: currere: eo quod ēambulare. hoc quod dicimus id qd̓ eſt currere: ita ponimus tāqͣꝫ ſi dicamuſ: hoc currere. Et rurſus eo qd̓eſt ambulare: tāqͣꝫ ſi diceremus ablatiuo modo abhoc ambulare: quaſi tranſlatum ad nomen ſit: dictuꝫqꝫ ſit hac ambulatione. Quare per ſe dicta verba nomina ſunt. Et eſt huius rei probatio quaꝫ ipſe ariſtoteles ponit. Cum enim ſimplex dicimus nomen: audtoris inchoat intellectus cum noſtra prolatiōe. Etproferimus: dicentis ſequitur vocem: tunc quieſcitcum illud nomen fuerit expletuꝫ. Cuꝫ enim dico hyppocentaurus: ingreditur a prima ſyllaba audientisītellectus: vſqꝫ ad finem totius noīs quieſcit. vbiv̓o extremam audierit ſyllabam mox quid dictuꝫ ſitauditor intelligit: eius intelligentia conquieſcit. ſicergo in verbo cum dicimus currere: ītellectus quoqꝫ audientis eius ſyllabas que ſunt: cur. re: ruiſus re. vadit: ſed vbi extremam audierit ſyllabā: mototius verbi capienss ſignificationeꝫ intellectus quiſcit. Ergo verbum per ſe dictum nomini ſimile eſt:eſt quodāmodo nomen. Sic eniꝫ in nomine is qui dicit: intellectum audientis vltime ſyllabe prolationetotius noīs perfectione conſtituit: is qui audit quieſcit: vltra eius intelligentia progreditur: ita quoqꝫ verbum ſi per ſe dicatur: audientis conſtituit intellectum quod ſi cum alio coniungatur: nondum tota intelligentia conſtituitur audientis. Ut cum diceſocrates ambulat: in ſolo ambulat: quod eſt verbumnon conſiſtit perfecta ſententia: niſi in toto: quod eſtſocrates ambulat. Rurſus cuꝫ dico ambulare moueri eſt: non in vnoquoqꝫ horum verbo ſententia conſituta eſt: ſed in tota oratione conquieſcit auditor. Iccirco qm̄ ſi verbū de altero ſubiecto predicet̉: vtriuſqꝫ ſignificationem verbi iungit auditor: non per ſeverbū ipſum conſiderat qd̓ dicitur: ſed ad alterū refert: vt ambulare moueri eſt ambulationē ad motuꝫvel ſocrates ambulat: ambulationē ad ſocratē.ergo ſit integrū verbū: refert̉ ad alterū. At ſi ſimpliciter predicetur verbū: nomen eſt: iccirco quod ſicut nomen dictū: ita quoqꝫ verbum audientis conſtituit intellectum. Sed ſi eſt vel non eſt. nonduꝫ ſignificat. neqꝫ .n.ſignum eſt rei eſſe vel non eſſe. Sed quāquā nomen ſit inquit verbum: aliquid definite ſignificet per ſe dictum: ſolū tamen non facieſenunciationem: neqꝫ verum aliquid falſumue conſtituit. hoc eſt enim quod ait. Sed ſi eſt vel non eſt: non