Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
64r
Einzelbild herunterladen
 

In librum de interpretatione editio prima

arernus veritas aut falſitas inueniri: niſi ei aut eſſe:at non eſſe addatur: vel preſens: ſignificans quod ēcimpliciter: vel tēpus quod eſt preteritū aut futurumgi quis enim ſic dicat: hycoceruus eſt: ſimpliciter dixix ideſt ſecundum preſens. Si quis autem hyrcocernua erit vel fuit: ſecundū tp̄s futuꝝ ſcilicet p̄teritūHec igitur que erant vtilia prelocutus ad definitionem nominis diſputationis curſum intendit.De NomineNomen eſt vox ſignificatiua ſecundum placituꝫſmne tempore: cuius nulla ꝑs ē ſignificatiua ſeꝑataCOmnis diffinitio genere differentijs perficitur.Sumpſit ergo ad definitionem vocem nominis genus. Cetera vero que executus eſt: pro differētijs aggregauit. Eſt auteꝫ huius termini talis expoſitio: nomen eſt inquit vox. Sed vocum alie ſunt que ſignificant: alie que nihil ſignificant. Nomen autem ſigniflcat: id cuius nomen eſt. Nomen igitur eſt vox ſignificatiua. Uocum ſignificatiuarum: alie ſunt naturaliter: alie non naturaliter. Naturaliter eſt vox ſignificatiua: vt ea que dolores naturaliter monſtrat aut gaudia. Non naturaliter vero ſignificatiue voces ſunt: qͣſſecundum poſitionē eſſe dicimus. Secunduꝫ poſitionem vero ſunt: quas ſibi ipſi homines poſuerunt: vtcum dixit aliquis primus qui rebus nomina condidit:hec ſubſtantia dicatur aurum: hec lapis hec aqua: alia ſimilia. Tales igitur voces ſecundū poſitionemſunt hominum. Et ita ſecundū poſitionem: quemadmodum ipſis hominibus placuit: a quibus nomīa ip̄aformata ſunt: huiuſmodi ergo voces que ſecundumpoſitionem ſunt: ſecundum ponentium placitum ſuntSed nomen non naturaliter ſignificat. Apud diuerſas enim gentes diuerſa ſunt nomina. Que autē apd̓diuerſos diuerſa ſunt: ea non ſunt naturaliter: ſed ſecundū placitū eorum qui poſuerunt: poſitionemqꝫ ponentium. Alioquin ſi naturaliter eſſent quemadmodum ea que dulcia ſunt apud romanos: non eadē ſūtapud ſcythas amara nec acida: ſed apud ipſos quoqꝫſunt dulcia: apud omnes gentes ſunt odem modo.Ita quoqꝫ omnia nomina ſi naturaliter eſſent eiſdeꝫomnes hoīes vterent̉. Quare qm̄ nomīa naturaliternon ſunt nec naturaliter ſignificant: ſecundum placitum ſunt ſcilicet ponentium atqꝫ auctorum: a quibꝰnomina ipſa rebus impreſſa ſunt. Eſt ergo nomē voxſignificatiua ſecundum placitum. Secundum placitūautem poſitionemqꝫ ſignificantium vocum alie tempus ſecum ad ſignificationem trahunt. alie preterpus predicantur. Tempus ſecum trahunt: vt eſt curro lego: vel cucurri vel legi: quecunqꝫ ſunt verbaOmne enim verbum tempore eſt. Nomina vero ſine tempore ſunt. Cum enī dico ſocrates vel plato velalbēdo: vel aliquid huiuſmodi: temporibus carent.nomen ergo vox eſt ſignificatiua ſecundum placituꝫſine tempore. Uocū ſignificatiuarum ſine tempore ſecūdū placituꝫ. Alie ſunt quarum partes aliquid extraſignificant: alie quaꝝ partes extra nihil deſignant.Hec nāqꝫ vox: que eſt ſocrates cum platōne alijſqꝫ diſcipulis que eſt oratio: ſignificatiua eſt ſecūdū placituꝫ. Partes namqꝫ ipſiꝰ que ſunt nomina: ſecundūplacitū ſunt ſine tꝑe. Nulla nāqꝫ in ea nec imaginatio quidē tꝑis inuenit̉: ſed habet hoc qd̓ partes eiusextra ſignificant. Tota nāqꝫ oratio eſt ſocrates cumplatōne alijſqꝫ diſcipulis: ſed eius pars ſocrateſ ſi a tota oratione diſiūcta ſit: ſignificat aliquid Nominis ātpars nihil extra ſignificat: ipſiª enī noīs quod eſt ſo-

crates: quod diſiunctum a tota connexione ſignificataliquid: partes nihil extra deſignant. Neqꝫ enim ſoneqꝫ cra. neqꝫ tes. neqꝫ aliquid preter totum nomenextra deſignat. Quare rectiſſime diffinitio conſtituta eſt: Nomen eſſe vocem ſecundum placitum deſignatiuam ſine tempore: cuiꝰ partes nihil extra ſignificant. Hoc autem propoſitis docet exemplis. In nomine enim quod eſt equiferus: ſerus per ſenihil ſignificat: quemadmodum in oratione que ēequus ferus. Si enim ſit oratio que dicat equus ferus: duas resſignificat: equum ferum. Utrumqꝫ enim eſt vnumſubſtantia: alterum quale. Qui vero dicit equiferus:vnū nomen eſt: ei vnum qd̓ ſignificat ſubiectū eſt.Quocirca vnumquoqꝫ permixtio iſta ſignificat. Qd̓ſi vnū ſignificat tota permixtio: pars inde ſeparata nihil extra deſignat. In toto enim nomine quod eſt eꝗferus: conſignificat quidem ferus: per ſe vero nihil ſignificat. Quod ſi per ſe id quod dicimus ferus aliꝗdſignificare arbitremur: non erit pars noīs: ſed ip̄merit integrū nomē: habebit partes. fe. rus. Quocirca qm̄ noībꝰ ſubiectū eſt: vnū ſignificat totūnomen: vel ſi ſit equiuocū: vel ſi non ſit: canis eniꝫſit equiuocū ſemel totum latrabilē: ſecūdo totū ccleſte rurſus totum marinū ſignificat. Quare qm̄ qd̓libet nomē vnū aliquid ſignificat totuꝫ: pars eius ſeꝑarata: velut a tota compoſitione ſeiuncta: ī qua vnūaliquid cōſignificabat: nihil extra ſignificat. Dat aūtdifferentias ſimplicium nominum compoſitorum. At vero non quemadmodum in ſimplicibus nominibus: ſic ſe habet etiaꝫ in compoſitis: in illis .n.nullo modo pars ſignificatiua eſt. in his auteꝫ vultquidem. ſed nihil ſignificat ſeparata: vt in eo quodeſt equiferus ferus. Simplicis inquit noīs ꝑtes qm̄ non conſtāt ex alijspartibus ne imaginatione quidē ſignificationis aliꝗdprodūt vt ī eo noīe qd̓ eſt: neqꝫ neqꝫ mo. ꝗcqͣꝫſignificāt: neqꝫ ſignificare putāt̉: iccirco qm̄ ſimplexnomē ē: ī his quoqꝫ cōpoſita ſunt qm̄ ex duobꝰ ſignificatiuis in vnā ſignificātiā redigūt̉: vult ꝗdē ſignificare aliꝗd pars: ſꝫ nihil ſeparata deſignat. In eoenī qd̓ ē equiferus: dat quidem imaginationē aliquāſignificatiōis: putat̉ ſignificare ferus. Hoc eſt eniꝫqd̓ dicit vult ꝗdē: ſed nihil extra ſeparatūqꝫ ſignificat. Si enim hoc ipſum ferus vt pars nominis dicatur dimidium nomen dicitur eius quod eſt equiferꝰ:dimidium autem nomen deſignat nihil. Ergo id qd̓dicimus ferus: cum alia parte nominis que eſt equivnum conſignificat: ideſt equiferus: ſeparatum etiaꝫnihil extra ſignificat. Quod ſi rurſus ipſum nomenextrinſecus non in alterius nominis parte ponatur:ſe ſibi ſignificat velut nomen. Ergo non eſt ſimilis inſimplicibus nominibus compoſitiſqꝫ partium conſignificatio. Sed ſimplicium quidem nominum partesnec ipſe ſignificant: nec ſignificare putantur. Compoſitorum vero volunt quidem partes aliquid ſignificare: dant ſignificationis imaginationem: ſignificare aliquid putantur: ſed nullius ſeparatim retinent ſignificationem. Secundum placitum vero: quoniam naturaliternominum nihil eſt: ſed quando ſit nota. Tūc enī ſignificat nomē ẜm placitū: qn̄ ſit nota alicuiª rei .i. qn̄ ſignificat aliquā: vt metapſus. Quādiu .n. huic nihil ſubiecti eſt: metapſus nomē non eſt.