Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
56r
Einzelbild herunterladen
 

Prima editio in predicamenta

mnā eandēqꝫ rem ſimul eſſe poſſunt. quod per ſinula queqꝫ pergentibus in ſingulis oppoſitis inuenit̉nāqꝫ album nigrum que ſunt cōtraria vno eodēxe tempore circa vnum idemqꝫ corpus partēqꝫ corpocis ſimul eſſe non poſſunt. nec ſeruus atqꝫ dn̄s eiuſdēode tempore idem ſeruus idem dominus eſt. nec hapitus priuatio. quis enim dicat in eodē oculo vnoodemqꝫ tempore viſum poſſe eſſe cecitatem.pero affirmatio negatio quā repugnantes ſint: qͣꝫqꝫ in eodem ſimul eſſe non poſſint: nulli dubiū eſt.Ouare ſi ea que ſub oppoſitione ponuntur: oppoſitioiia nomē diffinitionemqꝫ ſuſcipiunt: quid eſt dubiuꝫoppoſitionē non equiuoce predicari. His igitur poſitis ad eorum diſtantias differentiaſqꝫ veniamus.Quecūqꝫ igitur vt relatiua opponuntur: ea ipſaque ſunt oppoſitorum dicūtur aut quomodolibetaliter ad ea: vt duplum ipſum quod ē alteriꝰ dicit̉duplum. ſed ſcientia ſcibili tanꝙͣ relatiua oppoſita eſt: dicitur ſcientia hoc ipſum quod eſt ſcibilis ſcibile hoc ipſum quod eſt ad oppoſitum diciturideſt ad ſcientiam. Scibile enim aliquo dicimusſcibile .i. ſcientia. Quecumqꝫ ergo oppoſita ſunttanꝙͣ ad aliquid: ipſa que ſunt aliorum dicunturaut quomodocunqꝫ ad ſeinuicem. Ea quidem huius oppoſitionis que ſecundū relationem dicuntur: per ſeipſa plana atqꝫ vulgata ſunt:ſuperiori relatiōis diſputatione iam cognita. Illa .n.ſunt ad aliquid quecunqꝫ id quod ſunt aliorum dicuntur vel quomodolibet aliter ad ea: vt ſeruus dominiſeruus: dominus ſerui dominus: magnum ad paruum dicitur: rurſus paruus refertur ad magnum.quod ſi hoc in relatiuis omnibus inuenitur nulla eſtdubitatio. quin etiam in his hoc deprehendi poſſit:ẜm ad aliquid opponuntur: vt eaipſa id quod ſunt oppoſitorum dicantur vel quomodolibet aliter ad oppoſita: vt ſi eſt ſeruus domino oppoſitus dominus ſeruidicatur: ideſt oppoſiti ſui: rurſus ſi dominus ſeruooppoſitus eſt domini ſeruus dicatur. Paruum veroad magnum magnum ad paruuꝫ ideſt ad oppoſitūſibi. Atqꝫ hoc quidem in omnibus ẜm ad aliquid oppoſitionibus inueniri neceſſe eſt. Quocirca ſit hecprietas eorum que ẜm ad aliquid opponuntur: eaipſa que ſunt ad oppoſita referuntur: ipſorum eſſedicuntur. his ergo ante conſtitutis docet differentiā īter ſe ea que ẜm contrarietatem dicuntur: vel eaque ẜm ad aliꝗd: diſcrepant diſſentiunt ait enim.Illa vero que vt contraria. ipſa quidem que ſuntnullo modo ad ſe inuicem dicuntur. contraria vero ſibi inuicem dicuntur. neqꝫ enim bonum malidicitur bonum ſed contrarium nec album nigri album ſed contrarium. quare differunt a ſe inuicemhe oppoſitiones. Sictum eſt in his que ſecundum ad aliquid opponūtur: ea ipſa id quod ſunt ad id quod ſibi eſt oppoſitum dicerentur. Contraria vero ipſa quideꝫ opponūtur ſibi: ſed id quod ſunt ad oppoſita dicūtur.traria autem dicuntur. Hoc autem huiuſmodi eſt.Bonum malo contrarium dicimus eſſe: rurſus maium bono. Nigrum quoqꝫ albo contrarium putamusnihilominus quoqꝫ album nigro. Sed cum hoc arbitramur: non tamen dicimus ea id quod ſunt eſſe oppontorum. Si enim diceremus id quod eſt bonuꝫoppoſitio ſui non diceretur bonum malo eſſe contra

rium: ſed bonum eſſe mali bonuꝫ. Nec ita predicationem quis faceret nigrum. albo eſſe contrariuꝫ: ſed nigrum albi eſſe nigrum. Hoc eſt enim id quod eſt nigrum dici ad oppoſitum ſuum. Si quis dicat nigruꝫalbi eſſe nigrum. quod quoniam non dicitur: eaipſaſunt non dicunt̉ oppoſitoruꝫ: ea que ſibi ſcilicet vttraria videntur opponi: Sed quoniam dicimus bonum malo contrarium: nigrum albo contrarium:qͣꝫ qͣꝫ id quod ſunt oppoſitorum non dicantur: tamenad oppoſita vt contraria nominantur. Atqꝫ hoc ē qd̓ait. Ipſa quidem que ſunt nullo modo ad ſeinuiceꝫ dicuntur. Contraria vero ſibi inuicem dicuntur. .n.dicitur bonum mali bonum hoc eſt enim id quod eſtoppoſiti predicare. ſed dicimus bonum malo contrarium. Quocirca differunt ea que ſimpliciter vt ad aliquid opponuntur: his que ſecundum contrarietatemſibi ſunt oppoſita: ea quideꝫ que ſecundum relationem oppoſita ſunt: id quod ſunt oppoſitorum dicunt̉Illa vero que vt contraria: ipſa quidem quod ſunt oppoſitorum nomine minime: ſed tm̄ contraria predicātur: vt bonum contrariū eſſe dicatur oppoſiti ſui nonboni. Dicimus enim bonum malo contrarium:dicamus bonum mali bonum. Sed quoniam differētiam ſecundum ad aliquid oppoſitionis contrariorūqꝫ monſtrauit ipſorum inter ſe contrariorum differētiam diſcrepantiamqꝫ perſequitur. Quecunqꝫ vero contrariorum talia ſunt. vt inbus nata ſunt fieri vel de quibus predicantur. neceſſarium ſit alterum ipſorum ineſſe. nihil horumeſt medium. Quorum vero non neceſſarium ē alterum ineſſe. horum omnium aliquid eſt mediumomnino. vt languor ſanitas incorpore animalisnatura habent fieri neceſſarium eſt alterum eſſeanimalis in corpore vel languorem vel ſanitatem.Sed par impar de numero predicantur. neceſſarium eſt alterum in numero eſſe aut abundāsaut perfectum. nihil eſt in medio eorum neqꝫ inter languorem ſanitatem. neqꝫ inter abundansperfectum. Quorum vero non eſt neceſſarium alterum ineſſe. eorum eſt aliquid medium. vt nigrū album in corpore natura habent fieri. non ē neceſſarium alterum horum ineſſe corpori. non eniꝫomne corpus aut album aut nigrum eſt. ſed prauū ſtudioſum predicantur quidem de homine dealijs multis: ſed non eſt neceſſarium alterum hoꝝineſſe illis de quibus predicantur. non eniꝫ omniavel praua vel ſtudioſa ſunt ſed eſt horum mediumaliquid. vt albi quidem nigri fuſcum pallidum quicunqꝫ alij ſunt colores. praui vero ſtudioſiquod neqꝫ prauum neqꝫ ſtudioſum. In aliquibusitaqꝫ nomina poſita ſunt his que media ſunt. vt al-bi nigri fuſcum pallidum. In aliquibus autemnomina quidem medio aſſignare idoneum non eſtſed per vtrorumqꝫ ſummorum negationem quodmedium eſt determinatur. vt neqꝫ bonū neqꝫ malum neqꝫ iuſtum neqꝫ iniuſtum. Greuis contrarioꝝ partitio hoc modo faciēda ē.trariorū alia ſunt habentia medietatem. Alia v̓ohabentia: eoꝝ quoꝝ eſt aliꝗd mediū: ī alijs pluresmedietates: ī alijs v̓o vna tm̄ medietas īuenit̉. Atqꝫ