Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
55v
Einzelbild herunterladen
 

Prima editio in predicamenta

ſit poſitio relatiua: quicquid denominatiue a poſitionibus dicitur hec relatiuorum genere non tenetur.Poſitio autem ipſa relatiua eſt. poſitum vero eſt apoſitione denominatum. Statio enim cuiuſdam ſtatio eſt. Stare vero quoniam a ſtatione denominatuꝫeſt: non ponitur in eo genere in quo ſtatio fuit. Quare ſub relatione hoc predicamentum non inueniturSed quoniam nihil eſt ad quod hoc reducere genusatqꝫ aptare poſſimus: dicendum eſt ſuum eſſe genusUt accumbere ab accubitu: ſtare a ſtatione ceteraquideꝫ que: iccirco ſe ariſtoteles exequi denegat: quoniam planiſſima ſunt ait enim. De reliquis vero .i.quando vbi habere ꝓpterea quia manifeſta ſuntnihil de his vltra dicitur qͣꝫ quod in principio dictuꝫeſt eorum predicta ponit exempla De vbi quando.Icendum eſt autem breuiter de predicatione que eſt vbi quando: ſicut ipſum adMaliquid per ſe eſſe poteſt: niſi ex alio aliAI quo naturam trahat: ita: quando vel vbiIl eſſe non poſſit: niſi locus ac tempus fuerit.Locus enim vbi: tempus vero quanuio comitatur.eſt autem idem tempus quando: nec vbi locus: ſꝫpropoſito prius loco ſi qua reſ in eo loco ſit poſita: vbieſſe dicitur. Rurſus ſi certa res in tempore eſt: quando eſſe perhibetur: vt appollina res ludi: cum ſint intempore: quando eos eſſe dicimus. Habent autē hecquoqꝫ proprias diuerſitates: vbi quideꝫ: quod aliquotiens infinite dicitur. Alicubi enim eſſe dicimus aliquem: vt Socratem: aliquotiens autem diffinite: vtin foro vel in achademia. habet quoqꝫ vbi ſecundumipſum locum in quo eſt aliquas contrarietates. Surſum enim eſſe deorſum vbi eſſe dicitur. Temporuꝫquoqꝫ varietates in eo predicamento quod eſt quando eſſe manifeſtum eſt. Futura enim preſentia preteritaqꝫ in quando predicamento veniunt. Dicimusenim fuiſſe aliquando ſcipionem conſulem romanumnunc eſſe orientis imperatorem: qui nunc anaſtaſiusappellatur. Futurum autem eſſe aliquem: qui ſcilicetſcd̓m quando predicamentum dicuntur. De habere.Abere autem eſt quiddam extrinſecus veniens neqꝫ innatū ei a quo habetur: aliudqꝫ qͣꝫ eſt illud ipſum a quo habetur: in ſe retinere: vt armatum eſſe vel veſtitum eſſe.Habere enim eſt veſtes atqꝫ arma: queeo nata non ſunt neqꝫ aliqua cum eo qui habet communi natura proprietateqꝫ iunguntur. ſed quoniamde his ariſtoteles tacuit nobis quoqꝫ nunc eorum longior tractatus omittendus eſt. De oppoſitis.Eoppoſitis autem quotiens ſolentopponi dicendum eſt dicitur autemalterum alteri opponi quadrupliciter: aut vt ad aliquid aut vt contrariaaut vt habitus priuatio. aut vt affirmatio negatio opponitur autem vnūquodqꝫ iſtorum vt ſit figuratim dicere. vt relatiua. vt duplumdimidio. vt contraria. vt malo bonum. vt ſecunduꝫpriuationem habitum. vt cecitas viſui. vt affirmatio negatio. vt ſedet non ſedet. Expeditis omnibus predicamentis cur preter propoſitum operis in hanc oppoſitarum diſputationem ſitingreſſus: a multis ante queſitum eſt: ſed Andronicꝰ

hanc eſſe adiectionem Ariſtotelis non putat: ſimulqꝫillud arbitratur: iccirco ab eo fortaſſe hanc adiectionem de oppoſitis: de his que ſimul ſunt: de priore de motu: de equiuocatione habendi eſſe non factam: hunc libellum ante topica ſcripſerit: quodqꝫhec ad illud opus non neceſſaria eſſe putauerit: ſicutipſe categorie proſunt ad ſcientiam topicorum: ignorans ſcilicet ſufficienter in topicis quantum ad argumenta pertinebat de his omnibus que adiectaſunt de predicamentis fuiſſe propoſitum. Sed hecAndronicus Porphyrius vero hanc adiectioneꝫ vacare carere ratione non putat. Cuius hāc prodiditcauſam. Vt enim multa ſunt: quare communibusconceptionibus non ſeſe ſuggererent: in huius libriprincipijs ab Ariſtotele predicta ſunt: vt de equiuocis vniuocis: denominatiuis: de his omnibus:quecunqꝫ vſqꝫ ad ſubſtantie diſputationem ad ipſoꝝcommentorum vtilitateꝫ cognitionēqꝫ predicta ſunt ita quedam fuiſſe: que eſſent quidem in communibus ſenſibus: egerent tamen vtilioris diuiſionis modo hec diligenter ſuppoſita ſunt: vt quid eſſent propeteneretur: ne falſis opinionibus traductusanimus luderetur. Docet autem hoc inquid etiaꝫ ip̄eordo congruus rationiqꝫ conueniens titulorum hancadiectionem fuiſſe perutilem atqꝫ neceſſariam. Prius enim de oppoſitis: poſt vero de his que ſimul ſunt de his que poſteriora ſunt. Poſt autem de motaad poſtremum de huiuſmodi equiuocatione ſermonēfaciens ſerieꝫ terminauit. Iccirco in omnibus quidem predicamentis ante queſiuit: vtrum poſſint habere contraria. In his vero que ſunt ad aliquid. dixitmagnum paruo non poſſe eſſe contrarium ſed oppoſitum. Quod vero eſſet oppoſitum: dicere pretermiſit: ne ordo diſputandi continuus rumperetur. Hoigitur recte: quod illic pretermiſerat: prius edocuitIn relatiuis quoqꝫ de his que ſunt prius: queqꝫ ſimulnatura gignuntur: ſtrictim tetigit: quod nunc diligenter explicat. Faciendi vero patiendiqꝫ predicamentaſunt: in quibus quidam quaſi motus agitatioqꝫ conſideratur. Neceſſe igitur fuit de motu dicere: qui naturam faciendi vellet oſtendere. Quis autem dubitetcuiuſlibet illius ſermonis equiuocationem monſtrare eſſe perutile. Quare quoniam habere quoqꝫ predicamentum eſt: non fuit inconueniens neqꝫ ſuperfluide habendi equiuocatiōe tractaſſe. Illud quoqꝫ queritur: vtrum oppoſitionis nomen equiuoce predicet̉.Dicimus enim quatuor modis opponi. Aut vt cōtraria aut vt ad aliquid: aut vt habitum priuationemaut vt affirmationem negationem. Hic ergo contēditur: vtrum equiuocatio quedam circa has quatuordiuerſitates ſit: an id ipſum quod dicimus oppoſituꝫgeneris vice predicetur: vt ſit vniuocum. Sed in hocStoicorum peripateticorūqꝫ diuerſa ſententia fuit:vt ipſi inter ſe peripatetici diuerſa ſectati ſunt. Stoicorum quoniam longa ſententia eſt pretermittatur.alijs autem peripateticis placet nomen hoc oppoſitide ſubiectis equiuoce predicari: ita affirmantibus:quoniam ariſtoteles ita dixit. de oppoſitis quotiensſolent opponi dicēdum eſt. hoc idē quotiens ad multiplicitatem pertinet equiuocationis. Sed qui meliusiudicauere: hi oppoſitionis nomē generis loco dicūtdebere predicari: iccirco cum nomen oppoſitionisde ſubiectis quatuor oppoſitionibus predicetur: abhis quoqꝫ diffinitio non oberret. Sunt enim oppoſita que in eodem ſecundum idem in eodeꝫ tꝑe circa