Prima editio in predicamenta

em faciat inſanabilem: illi ex diſpoſitione ⁊ affectiopequidam factus eſt habitus. Quocirca recte dictuꝫq diſpoſitiones inueteratas habitus facere. Namam quelibet diſpoſitio permanens ⁊ difficile mobilia facta ſit: illa iaꝫ non diſpoſitio aut affectio: ſed habitus vocandus eſt.Manifeſtum eſt autem quoniam hec volunt habitudines nominari: que ſunt diuturniora ⁊ difficile mobilia: Namqꝫ in diſciplinis non multumretinentes ſed facile mobiles non dicuntur habitum habere: ꝙͣuis ſint ad diſciplinas peius vel meIius diſpoſiti. quare differt habitus a diſpoſitioney hoc quidem facile mobile eſt: illud vero diuturnius ⁊ difficile mobile.¶ Habitus eſſe qualitates difficile mobiles ⁊ diuturniſſime vermanentes hoc argumento confirmat: ꝙeos quibꝰ quelibet ſcientia traditur: ſi ab eis non fortiter adiſcatur: eius rei quam diſcunt habitum retinere non dicimus. Qui enim litteras diſcens nonduꝫſoluto curſu ſermonis: ſed ſyllabatim quodammodoatqꝫ interciſe per imperitiam legerit: eum quidempoſitum eſſe atqꝫ affectum dicimus ad ſcientiamerarum: non tamen adhuc vllum habitum retinere. Quare idem quoqꝫ eſt in alijs rebus. Omnes eniꝫquicumqꝫ ad aliquam rem diſpoſiti eius rei qua ſuntaliquo modo affecti: non diuturnam in ſe receptionem habent: eos ad illam rem diſpoſitos quideꝫ eſſearbitramur: habitum v̓o habere non dicimus. Recte igitur habitus diuturnior ⁊ permanentior: diſpoſitio vero facile mobilis neqꝫ perdurabilis ab Ariſtotele proponitur.¶ Sunt autem habitus diſpoſitiones: diſpoſitiones vero non neceſſe eſt habitus eſſe: qui enim retinent habitus: ⁊ quodammodo diſpoſiti ſunt adeos. qui autem diſpoſiti ſunt. non omnino retinenthabitum.Senſus quidem talis eſt: ꝙ omnis quicunqꝫ habeathabitum: habet quoqꝫ in eodem habitu diſpoſitionēSi quis vero habeat diſpoſitionem: non ſit eum neeeſſe etiam habitum retinere. Habitus ab habendodictus eſt. Iccirco quod ab aliquo immutabiliter habeatur: vt glauci oculi: vel adunce nares: vel alicuiusirtis ſcientia atqꝫ doctrina: que ſi quis habeat: etiandiſpoſitus ad ea eſſe dicitur. Si quis autem diſpoſitꝰad aliquam rem ſit non eum neceſſe eſt etiam habitum habere: vt ſit quis negligētius opertus algore qͣfiatur: diſpoſitus quidem tunc ad frigus eſt: non tamnen eius retinet habitum. Uidetur autem eandemſimilitudinem ſeruare genus. Nam genus ampliuspredicatur: et vbicunqꝫ ſpecies ſit: mox quoqꝫ nomengeneris preſto eſt. Ubi autem ſit genus: non neceſſario ſpeciei vocabulum conſequitur: vt ſi quis eſt homō: eum animal eſſe neceſſe eſt. Si quis eſt animal:non ſtatim homo dicitur. Quocirca cum quicquid ēhabitus: diſpoſitio ſit: quicquid diſpoſitio non omninō ſit habitus. Uidetur genus eſſe quoddam habitꝰdiſpoſitio. ſed illud verius: vbi intenſio eſt atqꝫ remiſſio: genus intenſionis remiſſionem eſſe non poſſe.ſam ſicut in eo quod eſt album ⁊ magis album genus album eſſe non poteſt idem namqꝫ eſt album ⁊magis album: niſi forte ꝙ ſola diſcrepant intenſioneꝙ magis album quadam quaſi intenſione augmentoqͣ creſcit atqꝫ porrigitur. ſic etiam habitus atqꝫ diſ-

poſitio cum idem ſint: vtraqꝫ ſola differunt intenſione: quod auctione quodammodo ⁊ cremento quodaꝫ⁊ permanentior firmiorqꝫ eſt habitus diſpoſitionequocirca diſpoſitio habitus genus non eſt: eodē quoqꝫ modo nec diſpoſitōis ſpecies habituſ. Sed nunc ꝗdam ita eſt habitus: ut non per diſpoſitionem creuerit: neqꝫ per aliquam nondum durabilem qualitatem ad perfectum venerit ſtatum: vt eſt naͣſi curuitas: vel ceſitas oculorum: ſi ſubita facta ſit. Heceniꝫ ab ipſo habitu nulla precedente diſpoſitione ceperunt. forte enim nunqͣꝫ ad ea diſpoſitus fuit aliquis qui adhuc non haberet. Alii vero habitusintenſione fiunt atqꝫ inueteratione diſpoſitionis: vtea que in artibus doctriniſqꝫ verſantur. Priuseniꝫ quis ad ea diſpoſitus eſt: poſt v̓o habituꝫ capit:alia vero non intenſione ſed quadam permutationead habitum veniunt: vt lac quod ex liquido defigitur⁊ conſtipatur in caſeum: ⁊ vinum quod ex dulci atqꝫſuaui in acidum guſtuꝫ ſaporemqꝫ conuertitur. neqꝫenim plus tunc vinum eſt qͣꝫ fuit ante cuꝫ eſſet ſuaueſed cum quadam permutatione in aliam qualitatemhabitudinemqꝫ cranſgreſſum eſt: Et de prima quidēqualitatis ſpecie ſufficienter eſt dictum.¶ Aliud vero genus qualitatis eſt ſecunduꝫ quodpugillatores vel curſores vel ſalubres vel īſalubredicimus: ⁊ ſimpliciter quecunqꝫ ſecundum potentiam naturalem vel impotentiam. dicuntur.Non enim quoniam ſunt diſpoſiti aliquo modo vnumquodqꝫ huiuſmodi dicitur: ſed ꝙ habētpotentiam naturalē vel impotentiam facere quiddam facile vel nihil pati. vt pugillatores vel curſores dicuntur. non ꝙ ſint diſpoſiti aliquo modo. ſꝫꝙ habeant potentiam naturalem hoc facile faciendi. Sanatiui autem dicuntur. eo ꝙ habeant potentiam naturalē. vt nihil a quibuſlibet accidentibus facile patiantur. Egrotatiui v̓o eo ꝙ habeantimpotentiam naturalem nihil facile patiendi. Similiter autem his ⁊ molle ⁊ durum ſe habent durum enim dicitur. quia habeat potentiam non citius ſecari. Molle vero ꝙ habeat eiuſdem ipſiusimpotentiam.¶ Secundam ſpeciem qualitatis eſſe commemorat:que ex quadam naturali potentia impotentiaqꝫ proueniat. hoc autem hmōi eſt: vt cuꝫ aliquos validi corporis intuemur nondum pugiles: neqꝫ huius peritiaartis imbutos: ſed ſic eos pugillatores dicimus: nonin eo ꝙ iam ſint pugiles ſed eo ꝙ eſſe poſſint: ⁊ ſi quorum leue corpus aſpicimus: ſuraſqꝫ non magnas: eosfacile moueri curſuqꝫ veloces exiſtimamus: qͣꝫ qͣꝫ nōdum ad curſus certamen aſpirent: nec ſint curſores:eoſ tamen curſores ſecunduꝫ potentiam nominamusnon ꝙ iam currant: ſed ꝙ poſſint currere: non abſurde vocabimus. Eodem quoqꝫ modo eos vocamus ſalubres vel inſalubres: quos valenti corporevel fragiliore vel ad ſanitatem aꝑtos vel ad egritudinem credimus. Unde fit vt quoſdam egrotos poſſimus ſalubres vocare. quoſdam vero ſanos inſalubres dicere: non enim ꝙ iam actu vel ſani vel egroti ſint: ſalubres vel inſalubres dicuntur: ſed ꝙ vel ſani diutiꝰ eſſe poſſint vel egroti. ¶ Sed queſtio ē curcum de qualitatis ſpeciebus propoſitum ſit: ſecundūgenus dixerit qualitatis ⁊ non ſpeciem: ita enim ait.