Prima editio In predicamenta

qͣꝫ alicuius diffinitionis addiderit. Quocirca ſi deſignatio tantum quedā ⁊ quodāmodo adumbratio reieius de qua queritur ⁊ non diffinitio eſt: abſurda calumnia eſt rebus notioribus res ignotiores probantēnon ante perſpecta deſcriptionis ratione culpare. Il̓lud autem quis dubitet notiores eſſe eos qui qualesſunt illa ipſa ex qua quales dicuntur qualitate: vt quilibet albus notior eſt ipſa albedine. Nā ſi albedo qualitas eſt albus v̓o ab albedine .i. a qualitate denominatus eſt: albus erit qualis noīatus ab albedine qualitate. Quod ſi vt dictum eſt notior albꝰ eſt albedinequalis notior erit qualitate: ſicut grammaticus quoqꝫ notior eſt grammatica. grāmaticus quoqꝫ qualiseſt denominatus .ſ. a grammatica qualitate. Omniaenim que ſenſibus ſubiecta ſunt: notiora ſunt nobisqͣꝫ ea que ſenſibus non tenentur. Quare nihil impedit deſcribentem ⁊ quodammodo naturam rei eiusde qua queritur deſignantem res ignotiores notioribus approbare.¶ Eſt autem qualitas eorum que multipliciter dicuntur. ⁊ vna quidem ſpecies qualitatis habitus ⁊diſpoſitio dicitur. differt autem habitus a diſpoſitiōe: ꝙ permanentior ⁊ diuturnior eſt. Tales eniꝫſunt ſcientie ⁊ virtutes. ſcientia enim videtur eſſepermanentium ⁊ eorum que difficilime moueantur. ſiquis vel mediocriter ſumat ſcientiaꝫ: niſi forte grandis permutatio facta ſit vel ab egritudinevel ab aliquo huiuſmodi. Similiter autem ⁊ virtꝰvt iuſtitia ⁊ caſtitas ⁊ ſingula talium non videnturpoſſe moueri. neqꝫ facile permutari. Affectionesvero dicuntur que ſunt facile mobiles ⁊ cito permutabiles: vt calor ⁊ frigiditas ⁊ ſanitas ⁊ egritudo: ⁊ alia huiuſmodi. Afficitur enim circa eas homo quodam modo: cito autem permutatur: ⁊ ex calido frigidus ſit: ⁊ ex ſanitate in egritudinem tranſit. ſimiliter autem ⁊ in alijs niſi forte in his quecontingit per temporis longitudinem in naturamcuiuſqꝫ tranſferri. vt īſanabilis. vel difficile mobilis exiſtat affectꝰ. quē iā ꝗlibꝫ habitudinē vocet.¶ Proponit qualitatem multipliciter dici. que res traxit aliquos: vt eis ſuſpicio naſceretur ariſtotelem credere qualitatem equiuoce nominari. Nam ſi omnisequiuocatio multipliciter dicitur: qualitas autē ſcd̓ꝫariſtotelem ipſa quoqꝫ multipliciter appellatur. ſecūdum ariſtotelem nomen qualitatis equiuocū eſt. nosvero defendimus multipliciter dici eſſe non vna tantum ſignificatione nominari. Dicitur enim aliquidmultipliciter dici: cum ⁊ equiuoce dicitur: ⁊ diuerſomodo cum de ſuis ſpeciebus multipliciter predicaturEt cōmunis eſt multiplex appellatio etiam in his nominibus que veluti genera de ſpeciebus dicuntur velut equiuoca de ſubiectis. Namqꝫ ⁊ animal multipliciter dicit̉. Naꝫ ſi multe ſint ſpecies: que animali ſubiecte ſunt: ipſum quoqꝫ multipliciter quodammodonominatur. Iſtam autem multiplicationem non adequiuocationem retuliſſe ariſtotelem: ſed potius vtqualitatem genus eſſe proponeret: Illa res monſtratquod ait. ⁊ vna quidem ſpecies qualitatis habitꝰ affectioqꝫ dicitur. Nam qui ſpeciem dicit eſſe qualitatishabitum ⁊ affectionem: quis eum dubitet ipſam qualitatem vim obtinere generis arbitrari. Cur v̓o dicitvnā ſpeciem eſſe qualitatis: cum geminas propoſue

rit habitudinem .ſ. ⁊ affectionem: queritur. Nam ſivnuꝫ idemqꝫ ſit habitus ⁊ affectio: ſuperflua eſt eiuſdem rei repetita propoſitio: ſin v̓o differāt: quare differant inueſtigandum eſt. Genere enim ne diſtent illa res preuenit: quod vtraqꝫ ſub qualitate conſtituit.Reſtat ergo vt aut ſpecie diſcrepent: aut numero. ſꝫſi ſpecie diſcreparent: non ab ariſtotele pro vna ſpecie ponerētur. Reliquuꝫ eſt igitur ea neqꝫ genere neqꝫ ſpecie differre: ſed numero. Habitus namqꝫ ⁊ diſpoſitio idem eſt ſcd̓m ſpeciem: ſed numero tantum ⁊propria quadam qualitate diſſentiunt. diſpoſitionemv̓o indiſcrete idem quod affectionem voco. Naꝫ ſicutſocrates a platōne nil quidem ſcd̓m ipſam humanitatis ſpeciem diſcrepat: ſola tamen proprie perſonequalitate diſiuncti ſunt. Ita quoqꝫ diſpoſitio atqꝫ habitus: nec potius hoc modo: ſed quemadmodum ipſeſocrates dum eſſet paruulus: poſt v̓o pubeſcens a ſeipſo diſtabat. Eodem quoqꝫ modo habitus ⁊ diſpoſitio. Namqꝫ habitus firma eſt diſpoſitio: affectio infirmus eſt habitus: vt quēadmodum diſtat albus celor ab albo colore: ſi in pictura hic quideꝫ permaneatille v̓o ſtatim periturus ſit: niſi quod is qui permanētior eſt. in habitu eſt: Ille v̓o qui facile periturus eſt:in affectione: ita nihil aliud intereſt inter habituꝫ atqꝫ diſpoſitionem. Nam quāuis permanentior ſit habitus. facile v̓o mobilis diſpoſitio: non niſi tantuꝫ diuturnitate differunt permanendi. Unde ſit vt genere⁊ ſpecie habitus a diſpoſitione non diſcrepet. Quocirca recte que numero ſolo diſtabant non ſpecie: ſulvnius ſpeciei nuncupatione vtraqꝫ ſunt ab ariſtotelepropoſita. ſed eſt horum propria differentia ꝙ habitus diutiſſime permanentes diſpoſitiones ſunt. Diſpoſitio autē facile mobilis habitus. ſed ſi horum exempla queramus: hec poterunt inueniri. Habitudi.nes ſunt vt artes: diſcipline: virtutes. Namqꝫ ars nōfacile mobilis videtur ⁊ diutiſſime permanet. Hocenim ars ipſa meditatur. vt vſu atqꝫ exercitatiōe nipereat Quis enim eſt qui ſciens recte grammaticanulla vi interueniēte validioris paſſionis amiſit. fertur enim quidam ſummus orator egritudīe febribuſqꝫ decoctus omnē litterarum amiſiſſe doctrinaꝫ: Inalijs v̓o rebus ſanus ac ſibi conſtans ⁊ in omni re vegetus permanſiſſe. Diſciplina quoqꝫ etiam ipſa eſt inpermutationem difficilis. Quis enim ſciens triangilum duobus directis angulis tres interiores ſimilehabere angulos: hanc ſcientiam preter vim (vt dcm̄eſt) fortioris paſſionis amiſit. Uirtutes quoqꝫ in edem genere ponende ſunt. Uirtus enim niſi difficile mutabilis non eſt: neqꝫ enim qui ſemel iuſte iudicatur iuſtus eſt: neqꝫ qui ſemel adulterium facit eſt adulter: ſed cuꝫ iſta voluntas cogitatioqꝫ permanſerit.Ariſtoteles enim virtutes non putat ſcientias: vſocrates: ſed habitª in ethicis ſuis eſſe declarat. quocirca conſtat eſſe habitus ſtabiliter permanentes diſficillimeqꝫ mutabiles: hoc tantum excepto: vt noneas vis aliqua maior alicuius permutatiōis impellat⁊ deſtruat. ¶ Affectionis vero ſpecies ſunt: vt calefactio atqꝫ perfrictio ⁊ egritudo atqꝫ ſanitas: cum adeas quodammodo ſit homo diſpoſitus atqꝫ affectusnon tamen immutabiliter aut caloris qualitatem habeat aut frigoris: ſicut nec perpetuo ſanitatis aut ꝑpetuo egritudinis: quin etiam ſi qua ſunt que per longi temporis egritudinem corporibus immutabiliterindurantur: vt ea iam in naturam quodammodo corporis cuiuſqꝫ tranſierint: vt ſi quis percuſſus cicatricem faciat