Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
48v
Einzelbild herunterladen
 

Prima editio in predicamenta

equale eſt. Poſito igit̉ ſpacio. a. b. equū triangulūſtitutū eſt. c. d. f. quod oportebat facere. Eodē quoqꝫmodo queſitū eſt: ſi ſit propoſito circulo equū fieri qdratū. Quadratū ergo eſt: quod equalibus lateribꝰomnes quatuor angulos equos habet .i. rectos. ariſtotelis quidē temporibꝰ fuiſſe inuentū videtur.Poſt v̓o repertū eſt: cuius qm̄ longa demonſtratioeſt pretermittēda eſt. Atqꝫ hoc eſt: quod ait circulidratura: ſicut manente quadrato linea per obliquumducta triangula figura producitur: ita circulo mutato circumpoſitis angulis: qui ipſius circuli lateribus equaliter diriguntur: quadrati forma conſurgit:qd̓ (vt potuimus) coniectura depinximus. Cum enimalicui circulo equū quadratū cōſtituit̉: ī quadraturācirculi illius menſura redigit̉. Nūc ergo hoc eſt quoddicit hec circuli quadratura. id eſt eꝗ quadrati ad circulum conſtitutio ſi fieri pōt: ſi res que eſt ſciri poſſit: ſcientia quidē eius nondū inuēta eſt. Nondum .n.quiſqͣꝫ ſub Ariſtotele equū quadratum circulo conſtituerat. Qd̓ ſi eſt aliqua eius ſcientia: que nondum reperta eſt: certe prius eſt quod ſciri poſſit: poſt v̓o ſciētia. Nam cum poſſet Ariſtotele viuo ſciri circuli quadratura nulla tamen adhuc eius ſcientia reperta eſtatqꝫ priꝰ erat qd̓ ſciri poſſet: qͣꝫ ipſiꝰ rei vlla notitia Amplius animali quidem ſublato non eſt ſcientia. ſcibilium vero plurima eſſe contingit. Similiter his habent ſeſe ea que de ſenſu ſunt. Senſibile enim prius quam ſenſus videtur eſſe. Sublatoenim ſenſibili ſimul aufertur ſenſus ſenſus vero ſēſibile non ſimul aufert. ſenſus enim circa corpusin corpore ſunt. ſenſibili autem perempto peremptum eſt corpus. ſenſibile enim eſt corpus. cumvero corpus non ſit. ſublatus eſt ſenſus. Quare ſimul aufert ſenſibile ſenſum. ſenſus vero ſenſibilenon animali enim perempto. ſenſus quidem perēptus eſt. ſenſibile autem permanet. vt corpus calidum dulce amarum alia omnia quecunqꝫ ſenſibilia ſunt. Addit aliud validius argumentū prius ſcibile ſciētia. illud enī notum eſt ſi per deſidiam diſciplīa depereat: interire quidē ſcientiā: ſed ſcibile permanere.Scire aūt dico quod ſciri poſſit: ſi oīno aīal non ſitcum quis ſcire poſſit omnino non fuerit: ſcientia quidem ipſa funditus interibit: nihil tn̄ ꝓhibet eſſe eapermanente animali poſſit inquirentis animus ſcientie ratione complecti. Id namqꝫ proponit in ſenſibꝰ īueniri dicit enim ſenſu prius eſſe ſenſibile: quod cōipriorum diffinitione probabile eſſe conſtituit: Dictūeſt namqꝫ illa eſſe priora: que ſimul quidem interempta perimerent. Non autem ſimul alijs interemptisipſa deperirent: vt orbem ſolis primum dicimus proprio lumine. ſublato enim orbe lumen illud quod abeo eſt penitus non manebit: ſublato lumine ſolis orbis manebit. Ita quoqꝫ nunc inſenſibilibꝰ atqꝫ ī ip̄oſenſu eſſe propoſuit. ſublato. quod ſentiri poſſit: ſenſꝰoīno ſublatus eſt. Neqꝫ enim eſſe poterit ſenſus: cumquod poſſit ſentiri non inuenit. Quod ſi ſenſus omnino depereat. ſenſibile permanebit: hoc euidentibꝰfirmat exemplis: nam cum ea que ſunt in rebus: vel īcorporea ſint: vel certe corporea: quicquid ad corporis materiam referri poteſt: hoc ſenſuum varietatiſubiaceat: quicquid ad incorporalia: intellectus ratione ſpeculatione teneatur. Cum ſit ſenſus omnis in

corpore: ſi omnino corpus non ſit quoniam que ſunt īcorporea ſentiri non poſſunt: ergo ſi que ſentiri poterant interempta ſunt: omnino ſenſus euertitur. Sedſi ſenſus auferatur ſenſibilia permanebunt: quoniāſenſus animalium effectiuus eſt: equa eſt vtrorumqꝫperditio. ſiue enim ſuſtuleris animal ſenſus peribit: ſiue ſenſus euertantur: animalia quoqꝫ ſublata ſunt. ſꝫeuerſis atqꝫ interemptis aīalibus proprijs ſenſibꝰpermanēt corpora que aīa non vtāt̉: ſi ſublatis aīalibus ſenſibuſqꝫ deperditis: corpora inanimata ſubſiſtūt: corpora ſint que ſentiri poſſūt. Anīalia que ſētire valeant ſi interēpta ſint. manēte ſenſibili ſenſuseuerſus eſt. igitur ſicut ſenſibilis interemptio ſenſus interimit: ſic ſenſuum perditionem extinctio ſenſibiliū cōmitatur. Id vero etiā hoc probabit̉ arguinēto: ante enim qͣꝫ actu ipſo aliqd̓ ſentiamus ſenſusnon eſt. Nam prius qͣꝫ dulce aliquid deguſtemus: guſtatio ipſa dulcedinis non eſt: quod autē guſtari poſſit .i. mel vel quodlibet aliud proprie nature rōe cōſiſtit. Quocirca prius eſſe quod ſentiri poſſit: poſt veroſenſus Ariſtotele auctore firmatur. Amplius ſenſus quidem ſimul cum ſenſato fit ſimul enim animal fit ſenſus. Senſibile autē anteeſt ꝙͣ ſenſus eſſet. Ignis enim aqua alia huiuſmodi. ex quibus ipſum animal conſtat. āte ſunt ꝙͣanimal ſit omnino vel ſenſus. quare prius ſenſibile ꝙͣ ſenſus eſſe videtur. In cōpoſitis rebus atqꝫ ex alijs iunctis priores ſunhe res que cōponunt aliquid ipſa ſubſtantia quā conponunt. Namqꝫ corpus animalis ſit ex igni aereaque vel terra priora hec eſſe neceſſe eſt quā ipſuꝫ ſitanimal quod illa elementa coniungūt. Hoc quoqꝫ ētin alijs patet. cum ſit liber ex verſibus: prior ē veſuum natura quā libri. Cūqꝫ verſus cōſtet verbis atqꝫ nominibꝰ ceteris quas grāmatici partes orationis vocāt hec ex quibus ipſe verſus cōſtat: verſu ip̄priora neceſſe eſt eſſe. Quocirca ſenſus quidē ipſis icompoſitis ſuperuenit. Nam animal conſtet extuor elementis: cum ſenſus ſemper naturā animaliū cōmitetur: cum ipſis animalibus ſenſus fieri naſci neceſſe eſt. Quod ſi cum animalibus .i. compoſitisrebus ſenſus naſcitur: ſicut animali priora ſunt ea exquibus ipſum animal conſtat: ſic quoqꝫ ſenſu qui cuꝫanimali naſcitur: illa priora ſunt: ex quibus animalinatura coniungitur. Coniungitur autem animalatocomponitur ex quatuor elementis. Quatuor igit̉ elementa ſenſu priora ſunt: ſed quatuor elementa corpora ſunt: corpus vero omne ſenſibile eſt. Prius igituſenſibile quā ſenſus eſt. Senſus enim re compoſita naſcitur: illa vero que componunt ſenſibiliaſunt priora ipſo compoſito. Uniuerſaliter enim ſidue res ſint ſimul: cum quelibet res vna eaꝝ prior ſit altera prior erit vt animal atqꝫ ſenſus. vtraqꝫ ſimul ſunt ſimulqꝫ naſcuntur: cum quatuor elementaque ſunt ſenſibilia priora ſint qͣꝫ animal: ſenſu quoqꝫeſſe priora neceſſe eſt. quocirca concluſit dicens. Quare prius qͣꝫ ſenſus ſenſibile eſſe videtur. Sed quidamquoꝝ porphyrius quoqꝫ vnus eſt aſtruunt in omnibꝰverum eſſe relatiuis: vt ſimul natura ſint: veluti ip̄mquoqꝫ ſenſum ſcientiam non precedere ſcibile atqꝫſenſibile: ſed ſimul eſſe. quā quoniam breuis eſt rationon grauabor opponere. Ait enim ſi cuiuſlibet ſcientia non ſit: ipſum quidem poterit per ſe permanere.Scibile vero eſſe non poterit: vt ſi formaruꝫ ſcientiapereat