Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
35r
Einzelbild herunterladen
 

Prima editio in predicamenta

icitur non eſt denominatiua ſꝫ equiuoca: vno eniꝫ nonine diſciplina ipſa mulier muſica dr̄. Qm̄ ergocmilis terminus ſyllabarum eſt nomē ſimile et nulltranſūguratio: denominatiua eſſe poterūt. quace quicꝗd denominatiuū dr̄: illud re participabitnoīe aliqua tranſūīguratiōe vocabulū diſreꝑabitpec igit̉ ad p̄dicamēta neceſſaria credidit p̄miſit. De multiuocis.Ultiuoca v̓o diuerſiuoca reſpuit. adſentē tractatū vtilia putauit. Breuitertn̄ vtraqꝫ diffinienda ſunt. Multiuocaſunt quoꝝ plurima nomina vna diffinitioeſt: ut ē ſcutuꝫ clippeus. His .n. plura noīaſunt: ſꝫ vna diffinitio ē. Marcꝰ portiꝰ Cato his enītot nominibus res vna ſubiecta ē. Diuerſifica ſuntquorum neqꝫ nomen idem eſt neqꝫ eadem diffinitio:vt homo color quicquid omnino a ſe nominis nuncupatione diffinitionis ratione diſcretuꝫ eſt. Eorū dicunt̉ alia ꝗdē ſcd̓m cōplexionē dicūturalia v̓o ſine cōplexiōe: ea ſcd̓m ꝯplexionē dicūt̉ſunt homo currit. vincit. ea v̓o que ſine cōplexione dicuntur ſunt. vt homo: bos currit: vincit. Poſtqͣꝫ de coniunctione diffinitionū atqꝫ nominūquantuꝫ ad preſens attinebat opus: ſufficienter expoſuit qm̄ de primis nominibꝰ prima rerū gn̓a ſignificātibus diuiſio faciēda eſt nomine ſed gnͣe diſcrepātibuſ: nunc oſtēdit ꝗd ſine cōplexone ſit cuiuſlibet vocabuli facta prolatio. Sine cōplexione enim dicūt̉quecunqꝫ ſcd̓m ſimplicē ſonum nominis proferūtur:vt homo: equus his eniꝫ extra nihil adiūctū ē. Secundum cōplexionē v̓o dicūtur quecūqꝫ aut aliqͣ coniunctione copulantur: vt aut ſocrates aut plato: velquecūqꝫ ſcd̓m aliqd̓ accidens coniungūtur. Nam qꝛverbi gratia in ſocratem venit ambulatio: dicimusſocrates ambulat: eſt prolatio iſta ſcd̓m cōplexionēidcirco qꝛ dico ſocrates ābulat: ſocratē ſuꝫ ambulatione cōplexus. Qd̓ autem ait. Eoꝝ que dicunt̉:nihil aliud demonſtrare vult: niſi ſe de primis reꝝ vocabulis huiꝰ libelli diſpoſuiſſe tractatū. Rerū enī vocabula ſunt dicuntur. ipſa enim ꝓpe nominamus.Eorū que ſūt alia de ſubiecto quodā dicūtur: inſibiecto vo nullo ſunt. vt de ſubiecto ꝗdē dr̄ aliquo hoīe. in ſubiecto āt nullo ē. Alia āt in ſubiectoꝗdē ſunt de ſubiecto āt nullo dicūtur. In ſubiectoaūt dico qd̓ ſit in aliquo ſicut quedā parsimpoſſibile eſt ſine eo eſſe in quo eſt. vt quedā grāmatica in ſubiecto quidē eſt in aīa de ſubiecto v̓onullo dicitur. quoddā albū in ſubiectio eſt corpore. oīs enī color in corpore eſt. Alia v̓o de ſubiectoquoddā dicūtur in ſubiecto ſūt: vt ſcientia in ſublecto quidē eſt in anima. de ſubiecto v̓o dicitur. vtde gramatica. Alia v̓o neqꝫ. in ſubiecto ſunt. neqꝫde ſubiecto dicūtur. vt aliquis. vel aliquis equꝰnihil enim horum neqꝫ in ſubiecto eſt neqꝫ de ſublecto dicitur. Simpliciter autem que ſunt indiuidua numero ſingularia. de nullo ſubiecto dicuniur̄. in ſubiecto autem nihil prohibet aliqua eſſe.uam enim grammatica in ſubiecto eſt. de ſubiectoautem nullo dicitur.Hic Ariſtoteles ſermonū omniū multitudinē in paruiſimā colligit diuiſionē. rerū vocabula in decem predicamēta diſtribuit. maior hac diuiſione non

poteſt inueniri: nihil enī poterit qd̓ huic diuiſionvndecimū adijci queat. Oīs eniꝫ res aut ſubſtantia ēaut quantitas: aut qualitas: aut ad aliꝗd: aut facereaut pati: aut quādo: aut vbi: aut habere: aut ſitꝰ quocirca tot erunt etiam ſermones qui iſta ſignificent.hec eſt maxima diuiſio cui vltra nihil poſſit adiungi.Paruiſſima v̓o eſt ſit in quatuor in ſubſtantiam:accidens vniuerſale: particulare. Oīs enī res: autſubſtantia ē: aut accidēs: aut vniuerſalis: aut particularis. Sicut ergo decem ſuꝑioribus nihil adijci poterat: ita ex his qͣtuor nihil demi. nāqꝫ nec minor vlladiuiſio his quatuor fieri pōt: nec maior qͣꝫ ſi denariolimite predicamenta claudantur. cur aūt in his quatuor diuiſio facta eſt: paucis exponā: Prima ꝗdē rerum eſt omnium diuiſio in ſubſtantiā atqꝫ accidens.Sed qm̄ ſubſtantia proferri non poteſt: niſi aut vniuerſaliter aut particulariter ītelligat̉. dicorem dixi vniuerſalem: iccirco nomē hoc de multisindiuiduis predicatur. cum v̓o dico ſocrates vel platorem dixi particularem: qm̄ ſocrates de nullo ſubiectodicitur: accidens quoqꝫ eodē. dixero ſciētiam: ꝓtuli vniuerſalē: idcirco ſciētia de grāmatica de rhetorica: arithmetica: de alijs oībꝰſub ſe poſitis predicat̉. Si v̓o dixero platōnis ſciētiā:qm̄ accidens qd̓ in indiuidua venit. indiuiduū ſit:particularem ſcientiam dico. namqꝫ platōnis ſcientia ſicut ipſe plato particularis eſt. igitur quoniam neqꝫ ſubſtantia neqꝫ accidens vllo modo proferri poteſtniſi in ſuo nomine: aut vniuerſalitatis vim: aut particularitatis includat. Recte ī quatuor diuiſio facta eſtvt ſit omnis res aut ſubſtantia: aut accidens: horuꝫaut vniuerſalis: aut particularis. Ex his igitur qͣtuorquatuor fiunt cōplexiones. cum venerit vniuerſalitas in ſubſtantiam: ſit vniuerſalis ſubſtantia: vt eſthomo vel animal. Uniuerſale autē eſt quod aptū ēde pluribus predicari. Particulare v̓o quod de nulloſubiecto p̄dicat̉ Ergo ē vna cōplexio vniuerſalitatis ſubſtantie: vt ſit ſubſtantia vniuerſalis. Si v̓o particularitas ſubſtantie copuletur: ſit ſubſtantia particularis: vt eſt ſocrates: vel plato. quicquid in ſubſtātia iudiuiduum reperitur. At cum miſcetur vniuerſalitas accidenti. ſit accidens vniuerſale: vt ſciētia: quecum ſit accidens: preter animam cui accidit eſſepoſſit: tamen vniuerſalis eſt quod de ſubiecta grammatica vel alijs ſpeciebus predicari poteſt. Cum v̓oparticularitas accidenti coniūgitur: ſit accidēs particulare: vt platōnis vel Ariſtotelis ſciētia. Fiunt enimquatuor complexiones: ſubſtantia vniuerſalis: ſubſtantia particularis: accidens vniuerſale: accidēs particulare. Ut autem accidens in ſubſtantie naturamtranſeat: vel ſubſtantia in accidens fieri nullo modopoteſt accidens quoqꝫ venit in ſubſtantiam: ſedvt ſubſtantia ſit neqꝫ eniꝫ quoniam color qd̓ ē accidēſvenit in ſubſtātiā: iccirco color iam ſubſtantia ē necquoniaꝫ ſubſtantia ſuſcipit colorē: iccirco color ſubſtantia fit. Quare neqꝫ ſubſtātia in accidētis: neqꝫ accidens in ſubſtantie naturam tranſit. At vero nec ꝑticularitas: nec vniuerſalitas in ſe trāſeunt. Nāqꝫ vniuerſalitas poteſt de particularitate predicari: vt aīalde ſocrate vel platōne. ꝑticularitas ſuſcipiet vniuerſalitatis predicationē: ſed non vt vniuerſalitas ſit ꝑticularitas: nec rurſus qd̓ particulare ē: vniuerſalitasfiat. Ergo quattuor complexiones: vniuerſalē ſubſtātiam: vniuerſale accidens: particularem ſubſtantiamparticulare accidēs. Ariſtoteles diſponere cupiēs: