Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
2r
Einzelbild herunterladen
 

Prime editionis in porphi. li. i.

apodicticam in ſecundis reſolutoriis ordinauit: horūdiſciplina: quam ille in monſtrandis ſyllogiſmis antecollegerat: prius etiaꝫ in ſtudiis. lectitatur. Itaqꝫ primi prius reſolutorii qͣꝫ qui de apodictico ſyllogiſmovel topica que de dialectico ſyllogiſmo ſunt accipiuntur. Traxit igitur ariſtoteles dialeticam atqꝫ apodicticam ſcientiam: adunauitqꝫ in ſyllogiſmorum reſolutoria diſputatione. Sed quoniaꝫ ſyllogiſmum expoſitionibus conſtare neceſſe eſt. librum perihermenias qui inſcribitur de propoſitionibus annotauit.Omnes vero propoſitiones ex ſermonibus aliquid ſignificantibus componuntur. Itaqꝫ liber quem de decem predicamentis ſcripſit: que apud grecos cātegorie dicuntur. de primis rerum nominibus ſignificantibuſqꝫ eſt. vidit enim ariſtoteles infinitam miſellāqꝫ eſſe rerum omnium verborumqꝫ diſparilitatem.Et vt eorum ordinem reperiret in decem primis ſermonibus prima rerum genera ſignificantibus omnequicquid illud vel rerum. vel ſermonum poterit eſſecollegit. Sed ariſtoteles hactenus. Speculatus autēporphirius ſi categorie genera ſunt rerum: rerum vero ſermonumqꝫ diuerſitas ſpeciebus: differentijs:priiſqꝫ inſigniretur: videns etiam quod accidentiumin cathegoriis magna vis eſſet. Oēs eniꝫ res ariſtoteles in duas primum partes diuidit. in accidens atqꝫ ſubſtantiam. accidens in nouem membra diſperſit: dicens. aut ſubſtantiam eſſe quancunqꝫ illam remaut ſi accidens eſſet: quoniam aut qualitas aut quantitas: aut ad aliquid aut vbi: aut quando: aut iacereaut habere. aut facere eēt aut pati. Prelibat igiturnos porphyrius ad horum veriſſimam cognitionemhoc de generibus: ſpeciebus: differentijs proprijs: accidentibuſqꝫ tractatu. Sic igitur cum ante apodicticam dialecticamqꝫ rem ſyllogiſtica prelegantur: anteſyllogiſtica in propoſitiōibus primus labor ſit: antepropoſitiones in cātegoriis pauci deſudent: ante cathegorias in iſagogis plurimum laborent: que generibus: ſpeciebus: differentijs: propriis accidentibuſqꝫ: cenſentur: ordo eſt de his ipſis rebus pauca prelibare. Recte igitur filo linee quodam hic porphiriiliber primus legentibus ſtudiorū preguſtator: quodammodo initiator occurrit. Quod ſi in hoc dictūeſt ſat eſt: rem etiam de inſcriptione cōfecimꝰ. Quo.n. alio meliꝰ quā ītroductiōis noīe nūcupetur hicliber. Eſt nāqꝫ ad cathegorias ariſtotelis introitus: quedā quaſi ianua veniētes admittit. Tunc fabiusPerge queſo te ſi eius hoc proprium germanumqꝫ opus eſt collige. Hoc inquā indubitatū eſt. omnibus enim porphyrii libris ſtilus hic conuēit. Et moshic porphyrio eſt: vt in his rebus que ſunt obſcuriſſime: introducenda quedam preguſtāda precurratvt alio quodam libro de cathegoricis ſyllogiſmis fecit: de multis item alijs que in philoſophia grauiailluſtriaqꝫ verſantur. Et hoc apud ſuperiores indubitatum eſt: quibus nos nolle credere inſcitia eſt. Tūcſabius. Reſtat inquit vt ad quaꝫ parteꝫ philoſophieducatur intentio ediſſeras. Et ego dicam tibi. Quoniaꝫ cātegorie ad propoſitiones aptantur/ ſyllogiſmide propoſitionibus componuntur: apodicticus verovel dialecticꝰ ſyllogiſmi in logice artis diſciplina vetuntur. Conſtat quoqꝫ cātegorias que ad ꝓpoſitiōesſyllogiſmoſqꝫ pertinent: logice ſcientie eſſe cōnexas.Quare introductio quoqꝫ ī categorias ad logicā ſciētiam conuenienter aptabitur. Quoniam ea que predicuntur explicui: nunc textus ipſius ratio atqꝫ ordo

videatur. Tunc fabius. Priuſqͣꝫ explanatio ſenſuscedat id ſcire deſidero: cur cum poſſet dicere. cuꝫ neceſſarium ſit. prepoſterato ordine cum ſit neceſſartuꝫdixit. Et ego. Quoniam inquam nullum accidens eſtquod non ſubſtantie fundamento nitatur. Porro autem quicquid ad cuiuſlibet ſuperiecti firmitateꝫ eſt:id antequam ipſum eſſet fuiſſe neceſſe eſt: vt enim indomibus niſi prius fundamēta ſubicias: nulla eſt vnquam fabrica: ſic niſi prius ſubſtantie fundamentaſint. nulla vnquam accidentia ſuperponentur. oportetenim prius eſſe aliquid: vt formamᶜ qualitatis accipiat. nam neceſſarium qualitas eſt. non abſurde igitur prius eſſe poſuit: poſt etiam neceſſariū ideſt poſtſubſtantiam qualitatis nomen aptauit. Hic fabius.Subtiliſſime inquit lucide. ſed nunc ordo ipſe operis textuſqꝫ videatur.Um ſit neceſſariuꝫ menanti ſiue ad ariſtotelis categorias ſiue ad definitionisdiſciplinaꝫ noſſe: quid genus ſit: quidueſpecies: quid differentia: quid propriuꝫ:quid accidens omnino ea que ſunt diuiſionis:vel que probationis: quorum vtilitas eſt magnacognitio: breuiter tibi explicare tentabo. Queapud ātiquos quidem alte magnifice queſtionūgenera propoſita ſunt: ego ſimplici ſermone cumquadam coniectura in res alias iſta explicabo mediocriter. Tunc ego. Prediximus quidem pauca ſuperius: ſꝫvel his quedam addere: vel hec eadem rurſus cōmemorare abſurdum eſſe non arbitror. Totius autemſenſus talis eſt. Scribens ad menantium de vtilitate libri: ſummatiꝫ pauca predixit: quo lubricatior animus auditoris exercitatiorqꝫ ad hec capienda perueniat. Prodeſſe autem ad ariſtotelis cātegorias dicit: quod cum omnem ſermonem ſignificantium varietatem diuerſa rerum ſumma diuideret: in ſubſtantiaꝫ atqꝫ accidens omnes res ſecaret atqꝫ diſpergeret: accidens in nouem ſecuit partes: quod ſuperiꝰdemōſtraui: hec genera generaliſſima nominauitideſt σενικωτατα quod ſuper iſta alia genera īueniri non poſſint. Igitur ſi ſunt generā: ſine ſpeciebꝰeſſe non poſſunt. Si ſub his ſpeciēs ſupponuntur: diſferentiis non vacabunt Quod ſi differentias retinētpropriis īdigebunt. Accidentis v̓o noueꝫ predicamēta ſunt Quocirca non abſurdū fuit hinc introductionem in predicamenta componi: vt de generibus: ſpeciebus: differentijs: ꝓpriiſqꝫ tractaret: que in ipſisdicamentis inſeparabiliter videntur inſerta. AmpliꝰQuod ariſtotelica ſubtilitas prius qͣꝫ ad predicamentorum ordinem veniretur: de equiuocis vniuociſqꝫ tractauit: definit v̓o equiuoca ſic. Equiuoca ſuntquorum nomen ſolum cōmune eſt. Secundum veronomen ſubſtantie alia ratio eſt: vt ſi qua ſunt que nomine tantuꝫ cōmunicent: ſubſtantia v̓o diſſimulent.Uniuoca vero que ſub eodem nomine ſub eademſubſtantia continentur. Omne igitur genus ad ſpecies que ſunt ſub ipſo poſite: vniuoce p̄dicari poteſt.Porro autem quicquid ad quaſlibet res predicaturequiuoce: in his ſola differentia eſt: genus vero ſpecieſqꝫ conuertitur. Animal enim homo vniuocumeſt. Animal eniꝫ animalis nomine dicitur. Porro autem homini nomen etiam conuenit animalis: vt dicatur animal. equo ergo nomine animalis homo ani