l
De iure nat̉ali gē. et ciui.Vs naturale eſt qd̓ nat̉aoīa aīalia docuit ¶ Namius iſtud non ſolū hūanign̓is ꝓp̓m eſt ſed ⁊ omniūanimalium. que in celo q̄in terra. que in mari naſcuntur. ¶ Hinc deſcenditmaris atꝫ femīe ꝯiugacōquam nos matrimoniumappellamus. Hinc lib̓oꝝprocreacio et educacioVidemus etem̄ cetera aīalia iſtius iuris periciā cenſeri. ¶ Ius aūt ciuile velgencium ita diuiditur.Oēs ppl̓i qui legibus velmoribus regunt̉ ꝑtem ſuoꝓp̓o. partim cōmuni iureomnium hominum vtunt̉.Nam qd̓ quiſqꝫ ppl̓us ipſeſibi ius ꝯſtituit. id ipſius
ꝓprium ciuitatis eſt vocaturqꝫ ius ciuile. quaſi iusꝓprium ipſius ciuitatis. ¶Qd̓ vero naturalis raciointer omnes gentes ꝯſtituit id apudoēs ꝑeque cuſtodit̉. vocauitqꝫ ius gecium quaſi quo iureom̄esgentes vtuntur. ¶ Et populus itaqꝫ ro. ꝑtim ſuo ꝓprio. ꝑtim ꝯn̄i iure oīm hominu vtitur que ſingula qͣlia ſunt ſuis locis ꝓponemus. ¶ Sꝫ ius quid̓ ciuileex vnaquaqꝫ ciuitate appellatur veluti athenienſium. Nam ſiquis velit ſolonis vel draconis leges appellare ius ciuile athemēſium non errauerit. ſic em̄et ius quo romanus ppl̓svtitur ius ciuile rōanoꝝ
ſunt precepta ciuilia. vt precepta de vſuc. de pͥuata vtilitate eſt vſucapio. vt. jͣ. de vſuca. in pnͥ. ibi ne dn̄ia. ⁊c̓. ⁊ ſicpublicū eſt ex eiſdeꝫ exemplis. et pone ead̓ exempla vt eccea iure naturali vt non locupletetur cū iactura alterius reſpublica a iure gen. vt li. reip̄ū. ꝓpulſare iniuriam. Idem aiure ciuili. vt reſp. vſucapiatur ſicut priuatus. que extraponentur. jͣ. ſtatim iniure priuato. accur.a ¶ Naturalibus. id ēiuris naturalis.b Aut genciū .i. precepta iur̓ gen.c ¶ Aut ciuilibus. preceptis. Accurd ¶ De iur̓. naturali.dictuꝫ eſt sͣ ꝙ ius priuatum eſt collectū exnat̉alibus preceptisgenciū ⁊ ciuilibꝰ nūcde eis dicit et primode iure naturaliVs naturale eſt quodnatura .i. deus. et nōminatiue ⁊ ablatīe pt̄legi. ſic sͣ. t. i. ⁊ noͣ ꝙqͣtuor modiſ iuſ natale ponitur. qn̄qꝫ proiur̓ genciū vt. jͣ. d̓ reꝝdi. §. ſingl̓oꝝ. qn̄ꝫ ꝓiure pactoꝝ. ⁊ ſic ꝓiur̓ p̄torio. vt. ff. depac. l. i. qn̄ꝫ ꝓ eꝰ ꝯtͣrio ſcꝫ pro eoꝙreſcindit pacta. vt reſtōneminoꝝ. vt. ff. d̓ mi. l..i. qn̄qꝫ pro inſtinctunature vt h̓. et. ff. e..l. j. §. ius aūt nat̉ale.ẜm canones. ius nat̉a1le d̓r quod ī lege mōſayca vel in euangelio ꝯtinetur vt in pnͥcipio decretoꝝ. ⁊iſtd̓ qd̓ h̓ ē nt̄i caſus. qn̄ꝫ hͨ dictio nat̉a ē ablatī caſus ⁊ eꝯtͣeſt accuſatiui. qn̄ꝫ nat̉a eſt nt̄i. et tūc dic̄ nat̉a .i. deusf ¶ Nā ius. bn̄dico oīa aīalia. nā ius iſtud. ⁊c̓. n̄ ſolū ē hoīmſꝫ ꝯn̄e oīm aīaliū g ¶ Huami. i. hoī. ribꝰ ⁊ aere naſcūt̉h ¶ In celo. i. ī aere vt aues q̄ in arbo vt. jͣ. d̓ re. di. §. apiuꝫi ¶ In terra. vt fere beſtie q̄ ſuis luſtris .i. cubiculiſ naſcuntur. et ec̄ q̄dam aueset ſi in qualibet alia aqͣk ¶ Que in mari. vt piſces. id̓ dico naſcuntur. Accur.i¶ Hīc .i. ab hͦ iur̓ nat̉ali .ſ. d̓o qͥ prīo adā eueꝯiūxit ⁊ ī ꝑadiſo deliciaꝝ poſuitm ¶ Maris .i. maſculin ¶ Coniunctio .i. aīoꝝ n̄ corꝑm. vt ff. de re. iur. nupc.o ¶ Appellāꝰ mr̄imoniū .i. effectū mr̄imonij. et ſic no. ꝙ mr̄i.moniū qͦ adorigīeꝫ ē de iur̓ nat̉ali .ſ. deo vt h̓ d̓r d̓ iu. gē. ec̄dici pt̄ qꝛ ab eo receptū. de iur̓ ciuili ec̄ dici pt̄ qꝛ formā eiadiūxit et ſolēnitatē vtꝫ. jͣ. de nup. ꝑtotū ti. c dic̄ a qͥbꝰ nupcijs ſit abſtinend̓. ⁊ ff. de ritu nup. ꝑtotū vn̄ dꝫ dici de iur̓ ciuili vt. ff. de iuſt. et iur̓. l. ius ciurle tur ad lib̓oꝝ ꝓcreap ¶ Hinc lib̓oꝝ. nā deus oꝑa cionē ⁊ nat̉alis inſtinctusq ¶ Et educacio. nā hͦ iur̓ ſcꝫ nat̉ali mouet̉ parēs ad educacione filioꝝ ſuoꝝ pociuſqͣꝫ alienoꝝ vt. ff. vn̄ lib̓i. ſcpͥto ī fi.r ¶ Cetera .i. ec alia preter hoīess ¶ Iuris ſcꝫ nat̉alis. de qͦ loqͥm̉. ex eo em̄ ꝙ auis volat. piſcis natat. gallina oua calefacit. mouent̉ iſto iure nat̉alia.t ¶ Ius aūt. diuidit̉ .i. vnum ab altero ſic ꝯgnoſcitur.¶ Et moribꝰ. nā qͥdaꝫ ſūt qͥ regūt̉ tm̄ moribꝰ ⁊ ec̄ qͥdam qͥ
nͨ moribꝰ nͨ legibꝰ ⁊ ec̄ qͥdā legibꝰ tm̄ci n̄ moribꝰ vt hoīeſx CCōi. i. eo iur̓ ꝙ ē ī ꝯī apd̓oēs ſiue ſcpͥtū ſit ſiue n̄ jAſilueſtreſy ¶ Ius ciuile vt ſūt ſtatuta terraꝝ que iura municipaliadicuntur. vt C. de eman. lj. l. i. et ſic &r ad dr̄am iuris naturalis et iuris gencium. et ita accipitur hic. Secundomodod̓r ius ciuile lex. xij. ta. vt ff. de iuſt. et iure. l. ius ciuile. §.hic igitur. Tercio d̓riuſciuile omne ius qd̓n̄ eſt pretoriuꝫ. et ſicaccipitur. ff. de iuſti.et iur̓. l. ius ciuile. inpnͥ. §. iuſ pre. Quartod̓r diſputacō prudentum. q̄ fuit facta ſuꝑ.l. xij. ta. vt. ff. de ori.iur̓ l. ij. §. hͨ diſputacōẜm jo. Quīto qͥcquidſcriptū hēmus de iur̓d̓r ius ciuile. vt cū d̓reſt em̄ ſanctiſſima reſciuilis ſapīa q̄ precionūmario n̄ eſt eſtīatavt. ff. de var̓. ꝯg̓. l. i..§. proinde Sexto d̓rcienſ adicit̉ aliquidgri nat̉ali vt in mr̄imipnio mō diximus.Ydetrahit̉ iuri nat̉alivt in vſucapionibusvt. jͣ. de vſuca. in pnͥ.l̓ additur iuri genciūvt in tutela inuentaa iure ciuili original̓rvt. jͣ. de tutel̓ in pnͥ. §..i. l̓ detrahitur vt inpt̄ate ẜuoꝝ reſtrictaut. jͣ. de his qͥ ſui l̓ ali.iur̓ ſūt. §. ſꝫ hͦ tꝑe. hocem̄ ius ciuile d̓r vt ff.ciuile .i. ℟º. et hec exempla ſunt ibi notatade iuſti. et iure. l. iusz ¶ Qd̓ ꝟo nat̉alis. no ꝙ ius gen. nat̉ali rōe ē inductū vt h̓⁊. j. d̓ re. di. §. ſingl̓oꝝ vn̄ ē ius īmutabile vt. jͣ. e. §. ſꝫ nat̉aliaa ¶ Vtunt̉. vt eſt religio erga deuꝫ. vt ꝑntibus et patriepareamꝰ vt ꝯtra violenciaꝫ reſiſtamus. vt ff. de iuſ. et iur̓l. i. in fi. et l. ij. jtem ꝯuenciones ſiue pacta q̄ apd̓ oēs gēteſvalēt vt. jͣ. e. §. ius at̄ genciū. et ff. de pac. l. iur̄ ge. in pnͥ.b ¶ Et ppl̓s itaqꝫ. qꝛ oīs ppl̓s vtit̉ ptī iur̓ ꝯī ⁊cͣ. itaqꝫ ⁊ ppl̓sc ¶ Que ſingula. ſcꝫ iura genciū et ciuilia qͥbus proͣnusvtunt̉ ciues roͣni. jͣ. de reꝝ. di. §. ſingl̓oꝝ vſqꝫ ad fi. ti. vbid̓r qͣliter acquirunt̉ dnīa iur̓ gen. jtem. j. de vſuc. et in t. ſe.quibus d̓r qual̓r acqͥrunt̉ dn̄ia iur̓ ciuili. et ẜm hͦ refert̉ adꝓximū dc̄m et illd̓ intelligas de iure ciuili roͣnoꝝ gn̓ali vl̓al̓r dic ꝓponemus. jͣ. e. t. §. pe. vbi dices alteꝝ variabile vtciuile. alteꝝ n̄ vt genciū. et ẜm hͦ n̄ refert̉ ad ꝓx. dc̄m. ſꝫ adid qd̓ dix sͣ. nā. etc̄. et ec̄ ꝙ ꝟo. etcͣ. ꝯdi. §. ſingl̓oꝝ ar̓fert̉d ¶ Proponemꝰ. ſꝫ vbi ℟. forte. jͣ. de re. n̄ ad ꝓx. dictumſꝫ ad id ꝙ dc̄m ē. nā qd̓ qͥſqꝫ ⁊cͣ. et ī qd̓ ꝟo. aus hr̄e. ſꝫe ¶Sꝫ ius qͥd̓. ⁊c̓. diximꝰ at̄ ppl̓os ꝯn̄e et ꝓpͥmꝰ ius qͥd̓ ciuilef ¶ Appellat̉ .i. nomē iſtiꝰ ciuitatis vbi fem ē ius ciuile dꝫ eig ¶ Solonis. noīa ſūt ꝯpoſitoꝝ ſtatutoꝝ ī illis imponiciuitatibus. ſicut ſi appellat quis ius ciuile bonon̄. ſtatutūa ꝯpoſitoribus inuentuni et ꝯcilio ꝯfirmatumh ¶ Non errauerit. ȳmo bn̄dixerit.i ¶ Sic em̄ ius quod pro ſe tm̄ ꝯpoſuer̄t alias eſſet gn̓alislex. vt. jͣ. eo. §. lex eſt. et de hͦ ſcꝫ iur̓ ciui. gn̓ali pt̄ hic loqui.